ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

GERARD HOGAN

της 3ης Ιουνίου 2021 ( 1 )

Υπόθεση C‑126/20

ExxonMobil Production Deutschland GmbH

κατά

Bundesrepublik Deutschland εκπροσωπούμενης από την Umweltbundesamt (Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος)

[αίτηση του Verwaltungsgericht Berlin

(διοικητικού πρωτοδικείου Βερολίνου, Γερμανία)

για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

«Προδικαστική παραπομπή – Σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου – Μεταβατική ρύθμιση για την εναρμονισμένη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής – Απόφαση 2011/278/ΕΕ της Επιτροπής – Άρθρο 3, στοιχείο ηʹ – Υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας – Ανάκτηση θείου – “Διεργασία Claus” – Εκπομπή CO2 που περιέχεται σε φυσικό αέριο – Περιεχόμενο της έννοιας “υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας” – Χρήση ανθρακούχων πρώτων υλών – Ιεράρχηση των διαφόρων κατηγοριών υποεγκαταστάσεων – Αίτηση κατανομής που δεν ικανοποιήθηκε κατά το τέλος της περιόδου εμπορίας – Μεταφορά στην επόμενη περίοδο εμπορίας»

I. Εισαγωγή

1. Η παρούσα αίτηση προδικαστικής αποφάσεως την οποία υπέβαλε το Verwaltungsgericht Berlin (διοικητικό δικαστήριο Βερολίνου, Γερμανία) αφορά κυρίως το περιεχόμενο της έννοιας των «υποεγκαταστάσεων εκπομπών διεργασίας» κατά το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278/ΕΕ της Επιτροπής ( 2 ). Πρόκειται για μία από τις κατηγορίες βάσει των οποίων μπορούν να χορηγηθούν σε μια εγκατάσταση δωρεάν δικαιώματα εκπομπής για τους σκοπούς της οδηγίας 2003/87/ΕΚ ( 3 ), η οποία καθιερώνει ένα σύστημα κατανομής δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2. Μολονότι το συγκεκριμένο ζήτημα αποτελεί ένα, ομολογουμένως, εξαιρετικά τεχνικό ζήτημα –ιδίως το ζήτημα αν για την εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα (CO2) το οποίο εκλύεται κατά τρόπο φυσικό στο πλαίσιο μιας βιομηχανικής διεργασίας που είναι γνωστή ως «διεργασία Claus» πρέπει να χορηγούνται δωρεάν δικαιώματα εκπομπής–, δεν παύει να αποτελεί ένα ζήτημα εξέχουσας οικονομικής σημασίας. Τούτο συνάγεται από το γεγονός ότι η απαίτηση της ExxonMobil Production Deutschland GmbH (στο εξής: ExxonMobil) αφορά περίπου 3,5 εκατομμύρια πιστοποιητικά με αγοραία αξία σχεδόν 78,5 εκατομμύρια ευρώ για την περίοδο 2013 έως 2019 ( 4 ). Ωστόσο, πριν από την εξέταση των πραγματικών περιστατικών και των νομικών ζητημάτων που ανακύπτουν, είναι, κατ’ αρχάς, αναγκαία η παράθεση των σχετικών νομικών διατάξεων.

II. Νομικό πλαίσιο

Α. Το δίκαιο της Ένωσης

1. Οδηγία 2003/87

3. Η οδηγία 2003/87 καθορίζει το πεδίο εφαρμογής της στο άρθρο 2, παράγραφος 1, το οποίο προβλέπει τα εξής: «Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται στις εκπομπές από τις δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι και στα αέρια θερμοκηπίου που απαριθμούνται στο παράρτημα ΙΙ.»

4. Οι σχετικοί ορισμοί περιέχονται στο άρθρο 3 της εν λόγω οδηγίας: «β) “εκπομπές”: η απελευθέρωση στην ατμόσφαιρα αερίων θερμοκηπίου από πηγές μιας εγκατάστασης […]· […] ε) “εγκατάσταση”: σταθερή τεχνική μονάδα όπου διεξάγονται μία ή περισσότερες δραστηριότητες απαριθμούμενες στο παράρτημα Ι και οποιεσδήποτε άλλες δραστηριότητες άμεσα σχετιζόμενες με αυτές, οι οποίες συνδέονται, τεχνικώς, με τις διεξαγόμενες δραστηριότητες στο συγκεκριμένο τόπο και θα μπορούσαν να έχουν επιπτώσεις στις εκπομπές και τη ρύπανση·».

5. Το κεφάλαιο III της οδηγίας 2003/87 αφορά τους κανόνες σχετικά με τις σταθερές εγκαταστάσεις. Το άρθρο 10 του κεφαλαίου αυτού θεσπίζει την αρχή ότι, από το 2013 και μετά, τα κράτη μέλη θέτουν σε πλειστηριασμό όλα τα δικαιώματα τα οποία δεν κατανέμονται δωρεάν σύμφωνα με τα άρθρα 10α και 10γ.

6. Το άρθρο 10α επιγράφεται «Μεταβατικοί κοινοτικοί κανόνες για εναρμονισμένη δωρεάν κατανομή». Στο πρώτο εδάφιο της πρώτης παραγράφου του, ορίζει ότι η Επιτροπή πρέπει να υιοθετήσει πλήρως εναρμονισμένα μέτρα εφαρμογής που θα ισχύουν σε ολόκληρη την Κοινότητα για τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων.

7. Ενώ το άρθρο 10α, παράγραφος 11, της οδηγίας 2003/87 ορίζει ότι η ποσότητα των δωρεάν κατανεμητέων δικαιωμάτων μειώνεται ετησίως έως ότου καταστεί μηδενική το 2027, η παράγραφος 12 της ίδιας διατάξεως αποσαφηνίζει ότι οι τομείς ή επιμέρους τομείς που εκτίθενται σε σημαντικό κίνδυνο διαρροής άνθρακα δεν υπόκεινται στην εν λόγω μείωση.

8. Το άρθρο 10α, παράγραφοι 13 έως 18, της οδηγίας 2003/87 θέσπιζε κανόνες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να καθοριστούν οι τομείς ή οι επιμέρους τομείς που θεωρείται ότι εκτίθενται σε σημαντικό κίνδυνο διαρροής άνθρακα.

9. Το άρθρο 12 της οδηγίας 2003/87, το οποίο επιγράφεται «Μεταβίβαση, επιστροφή και ακύρωση δικαιωμάτων», ορίζει στην παράγραφο 3 τα εξής: «Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, το αργότερο στις 30 Απριλίου κάθε έτους, ο φορέας εκμετάλλευσης κάθε εγκατάστασης να παραδίδει αριθμό δικαιωμάτων […] που αντιστοιχεί στις συνολικές εκπομπές από την εν λόγω εγκατάσταση κατά τη διάρκεια του προηγούμενου ημερολογιακού έτους […] και στη συνέχεια τα εν λόγω δικαιώματα να ακυρώνονται.»

10. Το άρθρο 13, το οποίο αφορά την ισχύ των δικαιωμάτων, ορίζει τα εξής: «1. Τα δικαιώματα που εκχωρούνται από την 1η Ιανουαρίου 2013 και μετά ισχύουν για εκπομπές οκταετών περιόδων, αρχής γενομένης από την 1η Ιανουαρίου 2013. 2. Τέσσερις μήνες μετά την έναρξη εκάστης περιόδου που αναφέρεται στην παράγραφο 1, τα δικαιώματα που δεν ισχύουν πλέον και δεν έχουν επιστραφεί και ακυρωθεί σύμφωνα με το άρθρο 12, ακυρώνονται από την αρμόδια αρχή. […]»

11. Το γράμμα του άρθρου 13 αντικαταστάθηκε με την οδηγία 2018/410 ( 5 ). Πλέον ορίζει τα εξής: «Τα δικαιώματα που εκδίδονται από την 1η Ιανουαρίου 2013 και μετά ισχύουν επ’ αόριστον. Δικαιώματα που εκδίδονται από την 1η Ιανουαρίου 2021 και μετά περιλαμβάνουν ένδειξη με την οποία δηλώνεται σε ποια δεκαετία, αρχής γενομένης από την 1η Ιανουαρίου 2021, εκδόθηκαν και ισχύουν για τις εκπομπές από το πρώτο έτος της εν λόγω περιόδου και μετά.»

2. Απόφαση 2011/278

12. Η αιτιολογική σκέψη 12 της αποφάσεως 2011/278 έχει ως εξής: «Εάν δεν είναι εφικτή η συναγωγή δείκτη αναφοράς προϊόντος, αλλά υπάρχουν αέρια του θερμοκηπίου επιλέξιμα για δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής, τα εν λόγω δικαιώματα πρέπει να κατανέμονται βάσει γενικών εφεδρικών προσεγγίσεων. Για τη μεγιστοποίηση των μειώσεων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και της εξοικονόμησης ενέργειας, τουλάχιστον για μέρη των σχετικών διεργασιών παραγωγής, αναπτύχθηκε ιεραρχική κατάταξη τριών εφεδρικών προσεγγίσεων. Ο δείκτης αναφοράς θερμότητας εφαρμόζεται σε διεργασίες με κατανάλωση θερμότητας, όταν χρησιμοποιείται μετρήσιμος θερμοφορέας. Ο δείκτης αναφοράς καυσίμου εφαρμόζεται όταν καταναλώνεται μη μετρήσιμη ενέργεια. Οι τιμές των δεικτών αναφοράς θερμότητας και καυσίμου συνήχθησαν βάσει των αρχών της διαφάνειας και της απλότητας, με τη βοήθεια της απόδοσης αναφοράς ενός ευρέως διαθέσιμου καυσίμου, το οποίο μπορεί να θεωρηθεί ως δεύτερο κατά σειρά απόδοσης ως προς τα αέρια του θερμοκηπίου, λαμβάνοντας υπόψη ενεργειακά αποδοτικές τεχνικές. Για τις εκπομπές διεργασίας, τα δικαιώματα εκπομπής πρέπει να κατανέμονται βάσει των ιστορικών εκπομπών. […]»

13. Το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημεία iv και v, της αποφάσεως 2011/278 ορίζει τις υποεγκαταστάσεις εκπομπών διεργασίας ως ακολούθως: «η) “υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας”: οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που απαριθμούνται στο παράρτημα I της [οδηγίας 2003/87], εκτός του διοξειδίου του άνθρακα, και προκύπτουν εκτός των ορίων συστήματος ενός δείκτη αναφοράς προϊόντος που περιλαμβάνεται στο παράρτημα I ή οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα οι οποίες προκύπτουν εκτός των ορίων συστήματος ενός δείκτη αναφοράς προϊόντος που περιλαμβάνεται στο παράρτημα I ως αποτέλεσμα των ακόλουθων δραστηριοτήτων, διαζευκτικά, και οι εκπομπές που οφείλονται στην καύση ατελώς οξειδωμένου άνθρακα, ο οποίος έχει παραχθεί μέσω των κάτωθι δραστηριοτήτων, με σκοπό την παραγωγή θερμότητας, μετρήσιμης ή μη, ή ηλεκτρικής ενέργειας, υπό τον όρο ότι αφαιρούνται οι εκπομπές που θα προέκυπταν από την καύση ποσότητας φυσικού αερίου ισοδύναμης με το ενεργειακό περιεχόμενο του καιόμενου ατελώς οξειδωμένου άνθρακα: […] iv) χημικές συνθέσεις όπου το ανθρακικό υλικό συμμετέχει στην αντίδραση, για άλλους πρωταρχικούς σκοπούς πλην της παραγωγής θερμότητας, v) χρήση ανθρακούχων προσθέτων ή πρώτων υλών για άλλους πρωταρχικούς σκοπούς πλην της παραγωγής θερμότητας, […]».

14. Το άρθρο 6 της αποφάσεως 2011/278 περιγράφει το σύστημα των υποεγκαταστάσεων. Τα τμήματα που είναι κρίσιμα εν προκειμένω ορίζουν τα εξής: «1. Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης, τα κράτη μέλη διαιρούν κάθε εγκατάσταση που είναι επιλέξιμη για δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής βάσει του άρθρου 10α της [οδηγίας 2003/87] σε μία ή περισσότερες από τις ακόλουθες υποεγκαταστάσεις, όπως απαιτείται: α) υποεγκατάσταση δείκτη αναφοράς προϊόντος· β) υποεγκατάσταση δείκτη αναφοράς θερμότητας· γ) υποεγκατάσταση δείκτη αναφοράς καυσίμου· δ) υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας. Οι υποεγκαταστάσεις αντιστοιχούν, στο μέτρο του δυνατού, σε υλικά τμήματα της εγκατάστασης. Για τις υποεγκαταστάσεις δείκτη αναφοράς θερμότητας, τις υποεγκαταστάσεις δείκτη αναφοράς καυσίμου και τις υποεγκαταστάσεις εκπομπών διεργασίας, τα κράτη μέλη κάνουν σαφή διάκριση […] μεταξύ του αν η εκάστοτε διεργασία εξυπηρετεί ή όχι τομέα ή κλάδο που θεωρείται ότι εκτίθεται σε σημαντικό κίνδυνο διαρροής άνθρακα, όπως καθορίζεται στην απόφαση 2010/2/ΕΕ. […] 2. Το άθροισμα των εισροών, εκροών και εκπομπών κάθε υποεγκατάστασης δεν υπερβαίνει τις εισροές, εκροές και συνολικές εκπομπές της εγκατάστασης.»

15. Τα άρθρα 7, παράγραφος 7, και 8, παράγραφος 5, της αποφάσεως 2011/278 ορίζουν ότι τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι δεν υπάρχουν αλληλοεπικαλύψεις μεταξύ υποεγκαταστάσεων ούτε διπλές προσμετρήσεις.

3. Κανονισμός 601/2012

16. Όπως προβλέπεται στο άρθρο 14, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/87, ο κανονισμός (ΕΕ) 601/2012 της Επιτροπής, της 21ης Ιουνίου 2012, για την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου κατ’ εφαρμογή της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου ( 6 ), θεσπίζει σχετικούς κανόνες.

17. Το άρθρο 3 του κανονισμού 601/2012 περιέχει διάφορους ορισμούς οι οποίοι δεν υπάρχουν ούτε στην οδηγία 2003/87 ούτε στην απόφαση 2011/278, όπως για παράδειγμα: «30) “εκπομπές διεργασίας”: οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου πλην των εκπομπών καύσης, οι οποίες προκύπτουν ως αποτέλεσμα εκούσιων και ακούσιων αντιδράσεων μεταξύ ουσιών ή του μετασχηματισμού τους, όπου συμπεριλαμβάνονται η χημική ή ηλεκτρολυτική αναγωγή μεταλλευμάτων, η θερμική διάσπαση ουσιών και ο σχηματισμός ουσιών προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως προϊόν ή υλικό τροφοδοσίας· […] 40) “εγγενές CO2”: το CO2 που αποτελεί μέρος καυσίμου· […]».

18. Το άρθρο 2 του κανονισμού 601/2012 ορίζει τα εξής: «Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στην παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων για τις εκπομπές των αερίων θερμοκηπίου τα οποία καθορίζονται σε σχέση με τις δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα I της [οδηγίας 2003/87].»

19. Το άρθρο 48 του κανονισμού 601/2012 το οποίο αφορά το εγγενές CO2 ορίζει τα ακόλουθα: «1. Το εγγενές CO2 που μεταφέρεται σε εγκατάσταση, συμπεριλαμβανομένου εκείνου που περιέχεται στο φυσικό αέριο ή σε απαέρια, μεταξύ των οποίων αέριο υψικαμίνου ή αέριο κλιβάνου οπτανθρακοποίησης, περιλαμβάνεται στον συντελεστή εκπομπών για το καύσιμο αυτό. […] Ωστόσο, το εγγενές CO2 που εκπέμπεται ή μεταφέρεται εκτός της εγκατάστασης σε οντότητες που δεν υπάγονται στην εν λόγω οδηγία, προσμετράται στις εκπομπές της εγκατάστασης από την οποία προέρχεται. […]»

4. Απόφαση 2015/1814

20. Η απόφαση 2015/1814 ( 7 ) θεσπίζει αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι διαρθρωτικές ανισορροπίες προσφοράς και ζήτησης. Το άρθρο 1, παράγραφοι 2, 3 και 5, της αποφάσεως 2015/1814 καθορίζουν ποια δικαιώματα τίθενται στο αποθεματικό αυτό. Το εν λόγω άρθρο ορίζει τα εξής: «2. Η ποσότητα δικαιωμάτων 900 εκατομμυρίων που αφαιρούνται από τις ποσότητες του πλειστηριασμού κατά τη διάρκεια της περιόδου 2014-2016, όπως καθορίζεται στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 176/2014 σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 4 της [οδηγίας 2003/87], δεν προστίθεται στην ποσότητα των δικαιωμάτων που πρόκειται να εκπλειστηριαστούν το 2019 και το 2020 αλλά θα πρέπει αντ’ αυτού να τεθεί στο αποθεματικό. 3. Τα δικαιώματα τα οποία δεν έχουν κατανεμηθεί σε εγκαταστάσεις σύμφωνα με [διάταξη που αφορά το αποθεματικό νεοεισερχομένων] και τα δικαιώματα τα οποία δεν έχουν κατανεμηθεί σε εγκαταστάσεις λόγω της εφαρμογής [διατάξεων που αφορούν την παύση λειτουργίας] τίθενται στο αποθεματικό το 2020. […] […] 5. Κάθε χρόνο ένας αριθμός δικαιωμάτων ίσος με το 12 % του συνολικού αριθμού των δικαιωμάτων που βρίσκονται σε κυκλοφορία […] αφαιρείται από την ποσότητα δικαιωμάτων που πρόκειται να εκπλειστηριαστούν από τα κράτη μέλη δυνάμει του άρθρου 10 παράγραφος 2 της [οδηγίας 2003/87] και τοποθετείται στο αποθεματικό για περίοδο 12 μηνών ξεκινώντας την 1η Σεπτεμβρίου του εν λόγω έτους, εκτός εάν ο αριθμός των δικαιωμάτων που πρόκειται να τοποθετηθούν στο αποθεματικό θα ήταν μικρότερος από 100 εκατομμύρια. […]»

Β. Το γερμανικό δίκαιο

1. Treibhausgas-Emissionshandelsgesetz (TEHG)

21. Το γράμμα του άρθρου 7, παράγραφος 2, του Treibhausgas‑Emissionshandelsgesetz (νόμου περί εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου, στο εξής TEHG) ( 8 ), όπως ίσχυε το 2011, αντιστοιχούσε στο γράμμα του άρθρου 13 της οδηγίας 2003/87 ( 9 ).

22. Το άρθρο 9, παράγραφος 1, του TEHG ορίζει τα εξής: «1) Οι φορείς εκμεταλλεύσεως εγκαταστάσεων λαμβάνουν δωρεάν δικαιώματα σύμφωνα με τις αρχές που θεσπίζουν το άρθρο 10α […] της οδηγίας [2003/87] και η απόφαση [2011/278]».

23. Το μέρος 2 του παραρτήματος 1 του TEHG, το οποίο επιγράφεται «Δραστηριότητες», απαριθμεί, στο σημείο 1, μεταξύ των εγκαταστάσεων των οποίων οι εκπομπές εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω νόμου, τις «μονάδες καύσεως για την καύση καυσίμων με συνολική ονομαστική θερμική ισχύ ίση ή μεγαλύτερη των 20 [μεγαβάτ (MW)] σε μια εγκατάσταση […]».

Γ. Zuteilungsverordnung 2020

24. Το άρθρο 2, σημείο 29, στοιχείο b, σημείο ee, της Zuteilungsverordnung über Treibhausgas-Emissionsberechtigungen 2020 ( 10 ) (κανονιστικής πράξης σχετικά με την κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου κατά την περίοδο εμπορίας 2013 έως 2020, στο εξής: ZuV 2020) περιέχει ορισμό της υποεγκαταστάσεως εκπομπών διεργασίας ο οποίος αντιστοιχεί σε αυτόν που παρατίθεται στο άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/78.

25. Το άρθρο 3 της ZuV 2020 το οποίο επιγράφεται «Διαμόρφωση των στοιχείων κατανομής» ορίζει στην πρώτη του παράγραφο: «Στην αίτηση δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων για μια εγκατάσταση, όλες οι εισροές, οι εκροές και οι σχετικές εκπομπές που είναι κρίσιμες για την κατανομή πρέπει να κατατάσσονται στα ακόλουθα στοιχεία κατανομής κατά την καθοριζόμενη […] περίοδο αναφοράς: 1. ένα ή περισσότερα στοιχεία κατανομής με τιμή εκπομπών ανά προϊόν σύμφωνα με [στοιχείο κατανομής προϊόντος], 2. στοιχείο κατανομής με τιμή εκπομπής θερμότητας […], στον βαθμό που δεν περιλαμβάνει στοιχεία κατανομής που ρυθμίζονται από το σημείο 1, 3. στοιχείο κατανομής με τιμή εκπομπής καυσίμου […], στον βαθμό που δεν περιλαμβάνει στοιχεία κατανομής που ρυθμίζονται από τα σημεία 1 και 2, και 4. στοιχείο κατανομής με εκπομπές διεργασίας σύμφωνα με το άρθρο 2, σημείο 29, στον βαθμό που δεν περιλαμβάνει στοιχεία κατανομής που ρυθμίζονται από τα σημεία 1 έως 3.»

III. Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

26. Η ExxonMobil εκμεταλλεύεται μια εγκατάσταση επεξεργασίας φυσικού αερίου για την ανάκτηση θείου (στο εξής: εγκατάσταση), στο Großenkneten (Γερμανία). Δεδομένου ότι η συγκεκριμένη δραστηριότητα προϋποθέτει την καύση καυσίμων με συνολική ονομαστική θερμική ισχύ μεγαλύτερη των 20 MW, η εγκατάσταση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του TEHG ( 11 ), ο οποίος μεταφέρει στην εθνική έννομη τάξη την οδηγία 2003/87 ( 12 ).

27. Η εγκατάσταση αυτή συνίσταται, ιδίως, σε εγκατάσταση ανακτήσεως θείου (που αποτελείται από τις εγκαταστάσεις για τη διεργασία Claus, έναν υπερθερμαντήρα ατμού, έναν ατμολέβητα και έναν κινητήρα φυσικού αερίου), σε συστήματα αποθειώσεως (καθαρισμού) και αφυδατώσεως του φυσικού αερίου, σε εγκαταστάσεις αφαιρέσεως των αερίων υπολειμμάτων καθώς και σε πυρσούς καύσεως έκτακτης ανάγκης. Οι εγκαταστάσεις για τη διεργασία Claus αποτελούν την κύρια πηγή εκπομπών CO2.

28. Η εγκατάσταση επεξεργάζεται φυσικό αέριο το οποίο εξάγεται από φυσικά κοιτάσματα και αποτελείται από υδρόθειο (H2S) σε υψηλή συγκέντρωση, καθώς και από υδρατμούς (H2O), μεθάνιο (CH4) και CO2. Λόγω της υψηλής συγκεντρώσεως υδρόθειου στο φυσικό αέριο, αυτό χαρακτηρίζεται και ως «όξινο αέριο». Το CO2, όπως και τα άλλα συστατικά, περιέχεται εκ φύσεως στο ακατέργαστο φυσικό αέριο που βρίσκεται στο υπέδαφος. Η ποσότητά του μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με τη γεώτρηση και το κοίτασμα, αλλά, κατά την ExxonMobil ( 13 ), ανευρίσκεται σε όλα τα ευρωπαϊκά κοιτάσματα φυσικού αερίου. Προκειμένου το αέριο να ανταποκρίνεται στις ποιοτικές προδιαγραφές που θέτει ο διαχειριστής του δικτύου, το περιεχόμενο στο φυσικό αέριο CO2 και τα άλλα φυσικά συστατικά πρέπει να αφαιρεθούν εν μέρει από το φυσικό αέριο πριν από την παράδοσή του στο δίκτυο παροχής.

29. Πριν προχωρήσω περαιτέρω, είναι αναγκαίο να περιγράψω συνοπτικά τη διεργασία Claus, η οποία βρίσκεται στο επίκεντρο της παρούσας διαδικασίας. Πρόκειται για μια διεργασία αποθειώσεως αερίου πολλαπλών σταδίων, η οποία πήρε το όνομά της από τον Γερμανό εμπνευστή της και αποτελεί το βιομηχανικό πρότυπο από τότε που έλαβε το βρετανικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, το 1883. Ως αποτέλεσμα της εφαρμογής της συγκεκριμένης χημικής διεργασίας, ανακτάται το θείο από το αέριο υδρόθειο που περιέχεται στο ακατέργαστο φυσικό αέριο. Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι ότι ελευθερώνεται CO2 ως φυσικό υποπροϊόν της χημικής διεργασίας, χωρίς το ίδιο να εμπλέκεται στην αλληλουχία των χημικών αντιδράσεων μέσω των οποίων παράγεται θείο.

30. Στην εγκατάσταση επεξεργασίας φυσικού αερίου του Großenkneten, το όξινο αέριο καθαρίζεται μέσω της χημικής απορρόφησης ενός διαλύτη (διεργασία σουλφινόλης). Ο διαλύτης αναγεννάται και το H2S που εκλύεται μετατρέπεται σε καθαρό υγρό θείο στην εγκατάσταση Claus. Ακολούθως, το διαχωρισθέν από το όξινο αέριο CO2, το οποίο περιέχεται εγγενώς στο αέριο αυτό, απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα μέσω καπνοδόχου. Το CO2 δεν συμμετέχει στη χημική αντίδραση Claus που έχει ως αποτέλεσμα την ανάκτηση του στοιχειακού θείου ( 14 ). Η θερμότητα που παράγεται κατά το θερμικό στάδιο δεσμεύεται σε έναν λέβητα αποτεφρώσεως αποβλήτων και χρησιμοποιείται στην εγκατάσταση.

31. H ExxonMobil υπέβαλε αίτηση για δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής όσον αφορά την εν λόγω εγκατάσταση. Η αίτηση αυτή στηρίχθηκε σε διάφορες κατανομές των διαφόρων δεικτών αναφοράς. Με την απόφαση που εξέδωσε στις 17 Φεβρουαρίου 2014, η Deutsche Emissionshandelsstelle (γερμανική υπηρεσία εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής, στο εξής: DEHSt) κατένειμε δωρεάν στην ExxonMobil 4216048 δικαιώματα εκπομπών για την περίοδο εμπορίας από το 2013 έως το 2020. Η κατανομή αυτή στηρίχθηκε εν μέρει στον δείκτη αναφοράς θερμότητας ( 15 ) και εν μέρει στην εφαρμογή του δείκτη αναφοράς καυσίμου, λαμβανομένου υπόψη του κινδύνου διαρροής άνθρακα. Ωστόσο, η DEHSt αρνήθηκε την κατανομή δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής στην ExxonMobil, την οποία είχε ζητήσει η τελευταία, για τις εκπομπές διεργασίας. Προς αιτιολόγηση της αρνήσεώς της, επισήμανε ότι οι εκπομπές CO2 δεν προέρχονται από τη διεργασία Claus, αλλά ότι, αντιθέτως, το CO2 περιέχεται ήδη στις πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται για τη διεργασία. Αυτήν ακριβώς την άρνηση έχει ως αντικείμενο η παρούσα διαδικασία.

32. Η διοικητική ένσταση που κατέθεσε η ExxonMobil κατά της ως άνω αποφάσεως απορρίφθηκε από την DEHSt με απόφαση που εξέδωσε στις 7 Οκτωβρίου 2019 ( 16 ). Με την απόφαση αυτή, η DEHSt επανέλαβε ότι δεν μπορεί να γίνει κατανομή κατ’ εφαρμογή του δείκτη αναφοράς διεργασίας σύμφωνα με τη δεύτερη εναλλακτική περίπτωση του άρθρου 2, σημείο 29, στοιχείο b, σημείο ee, του ZuV 2020, καθόσον το CO2 συνιστά απλώς συνοδό αέριο το οποίο ελευθερώνεται ως παρεπόμενο υποπροϊόν της διεργασίας και όχι ως στοιχείο που συμμετέχει σε αυτή καθεαυτήν τη διεργασία Claus. Ως εκ τούτου, το CO2 που εκπέμπεται από καπνοδόχο στην ατμόσφαιρα μετά το πέρας της διεργασίας Claus δεν δικαιολογεί την κατανομή δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής.

33. Η ExxonMobil επιδιώκει την ικανοποίηση της αξιώσεώς της μέσω προσφυγής που άσκησε στις 8 Νοεμβρίου 2019 ενώπιον του Verwaltungsgericht Berlin (διοικητικού δικαστηρίου Βερολίνου, Γερμανία, στο εξής: αιτούν δικαστήριο).

34. Οι προσφεύγοντες στην υπόθεση C‑682/17 και στην υπό κρίση υπόθεση είναι ακριβώς οι ίδιοι. Ωστόσο, η επίμαχη στην υπό κρίση υπόθεση εγκατάσταση δεν είναι παραγωγός ηλεκτρικού ρεύματος κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο καʹ, της οδηγίας 2003/87 ( 17 ). Επιπλέον, κατά το αιτούν δικαστήριο, η ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται από την ExxonMobil στις εγκαταστάσεις της στο Großenkneten παράγεται με μέσα συμπαραγωγής υψηλής αποδοτικότητας και, ως εκ τούτου, δεν εξαιρείται, κατ’ αρχήν, από τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής (άρθρο 10α, παράγραφος 4, της οδηγίας 2003/87). Δεδομένου ότι τούτο δεν ίσχυε όσον αφορά την επίμαχη στην υπόθεση C‑682/17 εγκατάσταση, το Δικαστήριο –γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο– έκρινε ότι η ExxonMobil δεν εδικαιούτο τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων για το εργοστάσιο εκείνο. Αυτή η αλληλουχία γεγονότων κατέστησε περιττή την απάντηση στα κατωτέρω παρατιθέμενα ερωτήματα. Το ερώτημα 3 με τα υποερωτήματα αʹ και βʹ και το ερώτημα 4 της υποθέσεως C‑682/17 υποβάλλονται εκ νέου από το αιτούν δικαστήριο με τα τέσσερα πρώτα προδικαστικά ερωτήματα της υπό κρίση υποθέσεως.

35. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω παρατηρήσεων, το αιτούν δικαστήριο αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα: «1) Στην περίπτωση του CO2 που ελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα, στο πλαίσιο της επεξεργασίας φυσικού αερίου (σε μορφή όξινου αερίου) κατά τη λεγόμενη διεργασία Claus μέσω του διαχωρισμού του ενυπάρχοντος στο φυσικό αέριο CO2 από το μείγμα αερίων, πρόκειται για εκπομπές που προκύπτουν, κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, πρώτο εδάφιο, της [αποφάσεως 2011/278], ως αποτέλεσμα της διεργασίας που αναφέρεται στο άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v; 2) Μπορούν να “προκύπτουν”, κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, πρώτο εδάφιο, της [αποφάσεως 2011/278], εκπομπές CO2 ως αποτέλεσμα μιας διεργασίας κατά την οποία το CO2 που ενυπάρχει στην πρώτη ύλη ελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα, χωρίς να δημιουργείται μέσω της διεργασίας αυτής επιπλέον CO2, ή απαιτεί η εν λόγω διάταξη κατ’ ανάγκην να δημιουργείται το ελευθερούμενο στην ατμόσφαιρα CO2 για πρώτη φορά ως αποτέλεσμα της διεργασίας; 3) “Χρησιμοποιείται” ανθρακούχος πρώτη ύλη κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της [αποφάσεως 2011/278] όταν, στη λεγόμενη διεργασία Claus, χρησιμοποιείται για την παραγωγή θείου το φυσικό αέριο που απαντά στη φύση, το δε ενυπάρχον στο φυσικό αέριο CO2 ελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα κατά τη διεργασία αυτή χωρίς το ίδιο να συμμετέχει στη σχετική χημική αντίδραση, ή προϋποθέτει η έννοια της “χρήσεως” κατ’ ανάγκην ότι ο άνθρακας συμμετέχει στην σχετική χημική αντίδραση ή και ότι είναι αναγκαίος για αυτήν; 4) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στα ερωτήματα 1 έως 3: Βάσει ποιου δείκτη αναφοράς γίνεται η χορήγηση δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής όταν μια εγκατάσταση υποκείμενη στις σχετικές με την εμπορία δικαιωμάτων εκπομπής υποχρεώσεις πληροί τόσο τις πραγματικές προϋποθέσεις δημιουργίας μιας υποεγκατάστασης με δείκτη αναφοράς θερμότητας όσο και τις πραγματικές προϋποθέσεις δημιουργίας μιας υποεγκατάστασης εκπομπών διεργασίας; Προηγείται η απαίτηση χορηγήσεως δικαιωμάτων με δείκτη αναφοράς θερμότητας της απαιτήσεως κατανομής για εκπομπές διεργασίας ή προηγείται η απαίτηση κατανομής για εκπομπές διεργασίας, ως ειδικότερη, του δείκτη αναφοράς θερμότητας και του δείκτη αναφοράς καυσίμου; 5) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στα ερωτήματα 1 έως 4: Μπορούν απαιτήσεις χορηγήσεως πρόσθετων δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής να ικανοποιούνται, για την τρίτη περίοδο εμπορίας, μετά το τέλος της τρίτης περιόδου εμπορίας με δικαιώματα της τέταρτης περιόδου εμπορίας, όταν η ύπαρξη μιας τέτοιας απαιτήσεως χορηγήσεως δικαιωμάτων διαπιστώνεται δικαστικώς για πρώτη φορά μετά τη λήξη της τρίτης περιόδου εμπορίας, ή παύουν να υφίστανται, κατά τη λήξη της τρίτης περιόδου εμπορίας, απαιτήσεις χορηγήσεως δικαιωμάτων που δεν έχουν ακόμη ικανοποιηθεί;»

36. Η ExxonMobil, η Umweltbundesamt (Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος) ( 18 ) –απαντώντας σε γραπτές ερωτήσεις που τους έθεσε το Δικαστήριο–, η Γερμανική Κυβέρνηση ( 19 ) και η Επιτροπή υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις και παρέστησαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη στις 24 Φεβρουαρίου 2021.

IV. Ανάλυση

37. Με τα τρία πρώτα προδικαστικά ερωτήματα, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατ’ ουσίαν, αν η απελευθέρωση στην ατμόσφαιρα CO2 το οποίο είναι εγγενές στις πρώτες ύλες που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ενός προϊόντος και βρίσκεται εκτός των συστηματικών ορίων του δείκτη αναφοράς προϊόντος μπορεί να θεωρηθεί ως «υποεγκατάσταση δείκτη αναφοράς διεργασίας» κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278, όταν το επίμαχο CO2 δεν μετέχει στη χημική αντίδραση από την οποία παράγεται το εν λόγω προϊόν. Δεδομένου ότι και τα τρία ερωτήματα εστιάζουν σε διάφορες πτυχές του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278, είναι σκόπιμο να εξετασθούν από κοινού.

Α. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις: εφαρμογή του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής στη διαδικασία ανακτήσεως θείου

38. Τα ως άνω ερωτήματα, ωστόσο, στηρίζονται στην παραδοχή ότι οι εκπομπές εγγενούς στο φυσικό αέριο CO2 καλύπτονται από το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής. Εκ πρώτης όψεως, φαίνεται περίεργη οποιαδήποτε ενασχόληση με το συγκεκριμένο ζήτημα, δεδομένου ότι το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει με την απόφασή του στην υπόθεση C‑682/17, η οποία αφορούσε επίσης μια εγκατάσταση διεργασίας Claus, ότι «μια εγκατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2003/87 και υπάγεται, ως εκ τούτου, στο θεσπιζόμενο από αυτή σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής, χωρίς να έχει σημασία το εάν το CO2 που παράγεται από την εγκατάσταση ενυπάρχει εκ φύσεως στην πρώτη ύλη την οποία επεξεργάζεται η εγκατάσταση» ( 20 ).

39. Παρά την εν λόγω απόφαση, η Γερμανική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής εφαρμόζεται μόνο στις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου που προέρχονται από καύση –περίπτωση η οποία δεν συντρέχει εν προκειμένω– και όχι σε αυτές που προέρχονται από το εγγενές στο φυσικό αέριο CO2 που απελευθερώνεται ως φυσικό υποπροϊόν στο τέλος της διαδικασίας ανακτήσεως θείου, χωρίς το ίδιο να μετέχει στη διαδικασία καύσεως. Υποστηρίζουν ότι οι δύο αυτές δραστηριότητες πρέπει να εξεταστούν χωριστά ( 21 ).

40. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, επιθυμώ να ανατρέξω στο σκεπτικό της αποφάσεως C‑682/17, χωρίς κατ’ ανάγκην να εξετάσω εκ νέου τα ίδια επιχειρήματα. Τούτο φαίνεται σκόπιμο, δεδομένου ότι οι μετέχοντες στη διαδικασία συμφωνούν, κατά τα φαινόμενα, ότι σε αμφότερες τις υποθέσεις οι εγκαταστάσεις είναι συγκρίσιμες.

41. Στην απόφαση C‑682/17, το Δικαστήριο εξέτασε τις απαιτήσεις του άρθρου 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/87. Αυτή ακριβώς είναι η διάταξη που καθορίζει το πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας και συνεπώς, κατ’ επέκταση, τη δυνατότητα εφαρμογής του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου. Δυνάμει της συγκεκριμένης διατάξεως, η εν λόγω οδηγία έχει εφαρμογή στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που απαριθμούνται στο παράρτημα II της οδηγίας –το CO2 συγκαταλέγεται μεταξύ των απαριθμούμενων εκπομπών– εφόσον οι εκπομπές αυτές απορρέουν «από τις δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα I». Μία εξ αυτών των δραστηριοτήτων είναι η «καύσ[η] [σε εγκαταστάσεις] με ονομαστική θερμική κατανάλωση άνω των 20 MW […]» ( 22 ).

42. Εν συνεχεία, το Δικαστήριο έκρινε, στις σκέψεις 47 έως 53 της αποφάσεως εκείνης, ότι το γράμμα των άρθρων 2, παράγραφος 1, και 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2003/87 –στο τελευταίο παρατίθεται ο ορισμός της έννοιας «εκπομπές»– δεν απαιτεί να παράγεται το ίδιο το αέριο του θερμοκηπίου στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων που απαριθμούνται στο παράρτημα I. Το Δικαστήριο στήριξε τη συγκεκριμένη διαπίστωση στο άρθρο 48, παράγραφος 1, του κανονισμού 601/2012, το οποίο αφορά την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου κατ’ εφαρμογή της οδηγίας 2003/87. Η εν λόγω διάταξη ορίζει ότι το εγγενές CO2, όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο 3, παράγραφος 40, του ως άνω κανονισμού, πρέπει, όταν περιέχεται στο φυσικό αέριο, να συνυπολογίζεται στον συντελεστή εκπομπών για το καύσιμο αυτό. Το Δικαστήριο στηρίχθηκε επίσης στον σκοπό της οδηγίας 2003/87, δηλαδή την προώθηση της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά τρόπο αποδοτικό από πλευράς κόστους και οικονομικώς αποτελεσματικό ( 23 ).

43. Το αποτέλεσμα του συγκεκριμένου σκεπτικού είναι ότι οι φορείς εκμεταλλεύσεως μιας εγκαταστάσεως διεργασίας Claus, όπως η επίμαχη εν προκειμένω, υποχρεούνται να παραδίδουν αριθμό δικαιωμάτων εκπομπών ο οποίος, σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 3, της οδηγίας 2003/87, πρέπει να είναι ίσος προς τις συνολικές εκπομπές από την εν λόγω εγκατάσταση. Η έννοια «εγκατάσταση» ορίζεται στο άρθρο 3, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2003/87 ως η «σταθερή τεχνική μονάδα όπου διεξάγονται μία ή περισσότερες δραστηριότητες απαριθμούμενες στο παράρτημα Ι και οποιεσδήποτε άλλες δραστηριότητες άμεσα σχετιζόμενες με αυτές, οι οποίες συνδέονται, τεχνικώς, με τις διεξαγόμενες δραστηριότητες στο συγκεκριμένο τόπο και θα μπορούσαν να έχουν επιπτώσεις στις εκπομπές και τη ρύπανση». Ο ορισμός αυτός παρέχει τη δυνατότητα συμπεριλήψεως μιας χωριστής μονάδας εφόσον οι δραστηριότητες που λαμβάνουν χώρα εκεί σχετίζονται και συνδέονται τεχνικώς με την επίμαχη εγκατάσταση ( 24 ). Από την άλλη πλευρά, δεν καλύπτεται από το συγκεκριμένο κείμενο το επιχείρημα που προέβαλαν η Γερμανική Κυβέρνηση και η Επιτροπή ότι, εάν σε μία εγκατάσταση λαμβάνουν χώρα διάφορες δραστηριότητες –όπως στην υπό κρίση υπόθεση η καύση καυσίμων με ονομαστική θερμική ισχύ άνω των 20 MW, η οποία απαριθμείται στο παράρτημα I, αλλά και η ανάκτηση θείου, η οποία δεν μνημονεύεται στο παράρτημα I–, η δραστηριότητα που δεν απαριθμείται στο παράρτημα I δεν υπόκειται στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής ( 25 ).

44. Στην υπόθεση Trinseo Deutschland ( 26 ), στην οποία η εγκατάσταση της προσφεύγουσας δεν προκαλούσε, η ίδια, εκπομπές απαριθμούμενες στο παράρτημα II της οδηγίας 2003/87, καίτοι η δραστηριότητά της μνημονευόταν στο παράρτημα I της εν λόγω οδηγίας –και, συνεπώς, κατά κάποιον τρόπο, αποτελεί αντίστροφη περίπτωση σε σχέση με την υπό κρίση υπόθεση–, η Επιτροπή υποστήριξε ότι οι «έμμεσες εκπομπές» από την παραγωγή θερμότητας πρέπει να θεωρηθεί ότι υπάγονται στους σκοπούς του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής, συνηγορώντας επομένως υπέρ μιας αποσυνδεδεμένης από την εγκατάσταση ερμηνείας των εκπομπών. Εντούτοις, το Δικαστήριο παρέμεινε πιστό στο γράμμα του άρθρου 3, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2003/87, το οποίο συνδέει τις εκπομπές με την εγκατάσταση. Από την πλευρά μου, φρονώ ότι δεν υπάρχει λόγος παρεκκλίσεως από τη σαφή αυτή διατύπωση.

45. Στον βαθμό που το άρθρο 6 της αποφάσεως 2011/278 διαιρεί τις εγκαταστάσεις σε υποεγκαταστάσεις, πρόκειται απλώς για ανάλυση προς τον σκοπό της εφαρμογής των δεικτών αναφοράς. Η διάταξη ορίζει ρητώς ότι τούτο συμβαίνει αποκλειστικά και μόνο για τους σκοπούς της αποφάσεως 2011/278. Η διατύπωση της διατάξεως η οποία αποσαφηνίζει ότι οι εγκαταστάσεις διαιρούνται σε υποεγκαταστάσεις καθιστά επίσης σαφές ότι από τη διαίρεση αυτή επ’ ουδενί επηρεάζεται η έννοια της «εγκαταστάσεως», όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 3, στοιχείο εʹ, της οδηγίας 2003/87.

46. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω παρατηρήσεων, φρονώ ότι, σύμφωνα με τις διαπιστώσεις του Δικαστηρίου στην υπόθεση C‑682/17, το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής δεν εφαρμόζεται μόνο στις εκπομπές CO2 που οφείλονται στη διαδικασία καύσεως, αλλά έχει επίσης εφαρμογή και σε αυτές που απορρέουν από τη διαδικασία ανακτήσεως θείου που λαμβάνει χώρα στην ίδια εγκατάσταση.

47. Όσον αφορά το επιχείρημα της Επιτροπής ότι η συμπερίληψη στο σύστημα δραστηριοτήτων οι οποίες δεν περιλαμβάνονται στο παράρτημα I αντίκειται στην απόφαση του νομοθέτη της Ένωσης να συμπεριληφθούν στο σύστημα αυτό μόνο δραστηριότητες οι οποίες έχουν συγκεκριμένη δυνατότητα οικονομικά αποδοτικής μειώσεως των αερίων του θερμοκηπίου ( 27 ), το Δικαστήριο επισήμανε στην απόφαση στην υπόθεση C‑682/17 ότι «ακόμη και αν το CO2 ενυπάρχει στη σύσταση του όξινου αερίου, η δραστηριότητα της καύσης καυσίμων την οποία ασκεί μια εγκατάσταση όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, με σκοπό την αποθείωση του φυσικού αερίου και την ανάκτηση του θείου με τη διεργασία Claus, έχει κάποια δυνατότητα μείωσης των εκπομπών CO2, διότι η περιεκτικότητα του όξινου αερίου σε CO2 μπορεί να διαφέρει από κοίτασμα σε κοίτασμα. Αντιθέτως προς ό,τι υποστηρίζει η ExxonMobil, δεν έχει σημασία, ως προς το ζήτημα αυτό, το γεγονός ότι η περιεκτικότητα αυτή δεν μπορεί πάντα να προβλεφθεί» ( 28 ).

Β. Πρώτο, δεύτερο και τρίτο προδικαστικό ερώτημα: Μπορεί το CO2 που ελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα ως μέρος της επεξεργασίας του όξινου αερίου στη διεργασία Claus να χαρακτηριστεί ως «εκπομπή διεργασίας», για τους σκοπούς του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278,;

48. Μολονότι η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών και Ενέργειας, και η Επιτροπή δεν συμφωνούν με την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος ως προς το αν το CO2 που απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα στο πλαίσιο της διαδικασίας ανακτήσεως θείου εμπίπτει στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής, εντούτοις οι τρεις αυτοί μετέχοντες στη διαδικασία συμφωνούν ότι για τις συγκεκριμένες εκπομπές δεν πρέπει να κατανεμηθούν δωρεάν δικαιώματα. Πρέπει ωστόσο να ληφθεί υπόψη ότι όλα τα επιχειρήματα της Γερμανικής Κυβερνήσεως και της Επιτροπής κατά τα οποία δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι οι εν λόγω εκπομπές συνιστούν εκπομπές διεργασίας καλυπτόμενες από το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278 προβάλλονται έχοντας ως βάση ότι, κατά τους ισχυρισμούς τους, η ExxonMobil δεν είναι υποχρεωμένη να παραδώσει δικαιώματα ως προς τις εκπομπές αυτές.

49. Ωστόσο, τα τρία πρώτα προδικαστικά ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου αφορούν διαφορετικά στοιχεία του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278 που καθορίζουν την έννοια «υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας» ( 29 ). Προκειμένου να τύχει εφαρμογής η συγκεκριμένη διάταξη, πρέπει να πληρούνται τα ακόλουθα ουσιώδη στοιχεία: Πρέπει να υπάρχουν (i) εκπομπές CO2, οι οποίες (ii) προκύπτουν εκτός των ορίων συστήματος ενός δείκτη αναφοράς που περιλαμβάνεται στο παράρτημα I και, τέλος, (iii) έχουν ως αποτέλεσμα τη «χρήση ανθρακούχων […] πρώτων υλών για άλλους πρωταρχικούς σκοπούς πλην της παραγωγής θερμότητας». Άπαντες οι μετέχοντες στην παρούσα διαδικασία συμφωνούν ότι οι δύο πρώτες εξ αυτών των προϋποθέσεων πληρούνται. Η έκλυση του (εγγενούς) CO2 πραγματοποιείται υπό τη μορφή φυσικού υποπροϊόντος κατά το πέρας της διαδικασίας ανακτήσεως θείου, ήτοι μιας διαδικασίας για την οποία δεν υπάρχει δείκτης αναφοράς προϊόντος ( 30 ). Κατά συνέπεια, η διαφωνία αφορά την τρίτη προϋπόθεση.

50. Το αιτούν δικαστήριο εξετάζει τρεις διαφορετικές πτυχές του τρίτου αυτού κριτηρίου: πρώτον, αν η απελευθέρωση εγγενούς CO2 μπορεί να θεωρηθεί ότι συνιστά «αποτέλεσμα» κάποιας πρόσθετης διαδικασίας και, δεύτερον, κατά πόσον μπορεί να γίνει δεκτό ότι αυτό το εγγενές CO2«χρησιμοποιείται» σε μια διεργασία στο μέτρο που δεν συμμετέχει στη χημική αντίδραση. Το τρίτο ζήτημα που τίθεται προς εξέταση είναι αν, εν προκειμένω, πρόκειται για «ανθρακούχες πρώτες ύλες». Οι υποστηρικτές της αρνητικής απαντήσεως στο τρίτο αυτό ζήτημα φαίνεται να προβάλλουν ότι η πρώτη ύλη που «χρησιμοποιείται» στη διεργασία δεν είναι το όξινο αέριο, αλλά, αντιθέτως, το υδρόθειο, το οποίο δεν περιέχει καθόλου CO2. Υπάρχει ωστόσο συμφωνία ως προς το ότι ο πρωταρχικός σκοπός της διαδικασίας ανακτήσεως του θείου δεν συνίσταται στην παραγωγή θερμότητας.

51. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, για την ερμηνεία διατάξεως του δικαίου της Ένωσης πρέπει, πέραν του γράμματος της εν λόγω διατάξεως –το οποίο «είναι πάντοτε, σύμφωνα με τις παραδοσιακές ερμηνευτικές αρχές, η αφετηρία και ταυτόχρονα το όριο κάθε ερμηνείας» ( 31 )–, να λαμβάνονται υπόψη και το πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται, καθώς και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος ( 32 ).

1. Γραμματική ερμηνεία

52. Αρχικά, όσον αφορά το γράμμα του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278: οι εκπομπές CO2 πρέπει να είναι το αποτέλεσμα της χρήσεως ανθρακούχων προσθέτων ή πρώτων υλών για άλλους πρωταρχικούς σκοπούς πλην της παραγωγής θερμότητας. Δεδομένου ότι αποτέλεσμα της διεργασίας πρέπει να είναι οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, και όχι η παραγωγή διοξειδίου του άνθρακα, φρονώ ότι εμπίπτει στο γράμμα της εν λόγω διατάξεως η περίπτωση κατά την οποία στο τέλος μιας διεργασίας, όπως η διεργασία Claus, απελευθερώνεται εγγενές CO2, ακόμη και αν, στην πράξη, το εν λόγω CO2 δεν έχει χρησιμοποιηθεί ως μέρος της χημικής αντιδράσεως στο πλαίσιο αυτής της διεργασίας ( 33 ). Πολύ πιο δύσκολο είναι το ζήτημα του αν μπορεί να θεωρηθεί ότι οι ως άνω εκπομπές CO2 είναι το αποτέλεσμα χρήσεως ανθρακούχων προσθέτων ή πρώτων υλών.

53. Επαναλαμβάνω ότι διατηρώ ορισμένες αμφιβολίες όσον αφορά τον όρο «πρώτες ύλες». Κατά το λεξικό του Cambridge ( 34 ), ως «πρώτη ύλη» νοείται «κάθε υλικό, όπως το λάδι, το βαμβάκι ή η ζάχαρη, στη φυσική του κατάσταση, πριν υποστεί οποιαδήποτε επεξεργασία προς χρήση». Ασφαλώς, είναι αληθές ότι στη διεργασία Claus μόνο το υδρόθειο υπόκειται, στην πράξη, σε επεξεργασία ενώ το περιεχόμενο στο όξινο αέριο CO2 διέρχεται απλώς από την εγκατάσταση στην οποία λαμβάνει χώρα η διεργασία Claus, χωρίς να συμμετέχει στη διεργασία. Ωστόσο, λαμβανομένης υπόψη της κοινής έννοιας της λέξεως, φρονώ ότι ο όρος «πρώτες ύλες» δεν περιορίζεται μόνο στα μέρη ενός υλικού που υπόκεινται σε ενεργή επεξεργασία. Είναι, ενδεχομένως, σωστό, όπως υποστηρίζει η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος, ότι, αν το CO2 διαχωριζόταν από το όξινο αέριο πριν αυτό υποστεί επεξεργασία στην εγκατάσταση της διεργασίας Claus, το CO2 δεν θα αποτελούσε πρώτη ύλη, καθόσον δεν θα υποβαλλόταν σε καμία περαιτέρω επεξεργασία, σε αντίθεση με το υπόλοιπο αέριο ( 35 ). Στην περίπτωση όμως που δεν πραγματοποιείται αυτό το προηγούμενο στάδιο, τούτο δεν σημαίνει ότι το υλικό που περιέχει CO2 και εισέρχεται σε μια εγκατάσταση προκειμένου να υποστεί επεξεργασία δεν συνιστά πρώτη ύλη απλώς επειδή μόνον ένα μέρος του υλικού αυτού υπόκειται σε επεξεργασία.

54. Το ζήτημα ωστόσο της αιτιώδους συνάφειας, δηλαδή του κατά πόσον μπορεί να γίνει δεκτό ότι οι εκπομπές CO2 είναι το αποτέλεσμα της χρήσεως αυτής της πρώτης ύλης, δεν είναι τόσο σαφές. Ως προς το εν λόγω ζήτημα, η γραμματική ερμηνεία συνηγορεί μάλλον υπέρ της απόψεως ότι η συγκεκριμένη περίπτωση δεν καλύπτεται από το γράμμα του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278. Εάν ανατρέξουμε και πάλι στο λεξικό του Cambridge ( 36 ), ο ορισμός που ανευρίσκεται εκεί και περιγράφει ευστοχότερα τη χρήση της λέξεως στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι «η ενέργεια χρησιμοποιήσεως κάποιου πράγματος ή το χρονικό διάστημα χρησιμοποιήσεως κάποιου πράγματος», ενώ το ρήμα «χρησιμοποιώ» σημαίνει «θέτω κάτι, όπως ένα εργαλείο, μια ικανότητα ή ένα κτίριο στην υπηρεσία ενός συγκεκριμένου σκοπού» ( 37 ). Η εν λόγω εξυπηρέτηση συγκεκριμένου σκοπού υποδηλώνει, κατά τη γνώμη μου, ότι κάτι γίνεται με αυτό το μέρος των πρώτων υλών –δηλαδή, με το ανθρακούχο περιεχόμενο– το οποίο μνημονεύεται ειδικώς.

55. Οι μετέχοντες στη διαδικασία συμφωνούν ότι το CO2 δεν συμμετέχει στη χημική αντίδραση που λαμβάνει χώρα στο πλαίσιο της διεργασίας Claus. Ωστόσο, η ExxonMobil διατείνεται ότι προβαίνει σε κάποιου είδους χρήση του εγγενούς CO2. Κατά την ExxonMobil, το CO2 διαδραματίζει τεχνικό ρόλο στη διεργασία Claus ως άφλεκτο αέριο, λειτουργώντας ως ρυθμιστής της θερμοκρασίας για τον τεχνικά απαραίτητο έλεγχο της θερμοκρασίας καύσεως στη διεργασία Claus για την παραγωγή θείου. Τούτο δεν φαίνεται να αμφισβητείται από την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος. Ωστόσο, όπως υπογράμμισε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ο εκπρόσωπός της, η λειτουργία αυτή δεν είναι αναγκαία, καθόσον υπάρχουν και άλλοι τρόποι προκειμένου να επιτευχθεί το ίδιο αποτέλεσμα ( 38 ). Τούτο, με τη σειρά του, εγείρει το πρόσθετο ζήτημα αν, προκειμένου να χαρακτηριστεί μια διεργασία ως υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας, αρκεί να γίνεται κάποια χρήση του CO2 ή αν η χρήση του πρέπει να είναι απαραίτητη για τη διεργασία ( 39 ).

56. Υποστηρίχθηκε επίσης ότι, δεδομένου ότι το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο iv, της αποφάσεως 2011/278 αναφέρεται ρητώς σε «χημικές συνθέσεις όπου το ανθρακικό υλικό συμμετέχει στην αντίδραση», σε αντίθεση με το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της ίδιας αποφάσεως, η εν λόγω συμμετοχή στη χημική αντίδραση δεν μπορεί να συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση δυνάμει της τελευταίας διατάξεως.

57. Κάνοντας μια παύση σε αυτό το σημείο, και μολονότι φρονώ ότι, όσον αφορά την κρίσιμη λέξη «χρήση», όπως αυτή εμφανίζεται στο άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278, η γραμματική διατύπωση συνηγορεί υπέρ της ερμηνείας ότι το CO2 πρέπει να διαδραματίζει ενεργό και απαραίτητο ρόλο στη διαδικασία, είναι ενδεχομένως σκόπιμο –σύμφωνα με πάγια νομολογία– να εξεταστούν, ως συνδρομή στην παρούσα ερμηνευτική διαδικασία, τόσο η όλη οικονομία της οδηγίας 2003/87 και της αποφάσεως 2011/278 όσο και οι επιδιωκόμενοι από τις πράξεις αυτές σκοποί ( 40 ).

2. Εννοιολογική και τελολογική ερμηνεία

58. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η οδηγία 2003/87 και, συνεπώς, και η απόφαση 2011/278 η οποία την εφαρμόζει, αποσκοπούν στη θέσπιση ενός συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου, το οποίο επιδιώκει τη μείωση των εκπομπών των αερίων αυτών στην ατμόσφαιρα σε επίπεδο το οποίο εμποδίζει κάθε επικίνδυνη ανθρωπογενή διατάραξη του κλιματικού συστήματος και του οποίου ο τελικός σκοπός είναι η προστασία του περιβάλλοντος ( 41 ). Η οικονομική λογική στην οποία στηρίζεται το εν λόγω σύστημα ενθαρρύνει κάθε μετέχοντα να εκπέμπει ποσότητα αερίων θερμοκηπίου μικρότερη από τα δικαιώματα που του χορηγήθηκαν αρχικώς, προκειμένου να εκχωρεί το πλεόνασμα στους λοιπούς μετέχοντες ( 42 ). Προκειμένου να επιτευχθεί ο ως άνω στόχος, το άρθρο 10α της οδηγίας 2003/87 προβλέπει, όσον αφορά τις εγκαταστάσεις σε ορισμένους τομείς δραστηριότητας, τη δωρεάν χορήγηση δικαιωμάτων εκπομπής των οποίων η ποσότητα, σύμφωνα με την παράγραφο 11 της διατάξεως αυτής, μειώνεται σταδιακά κατά την περίοδο 2013 έως 2020, με στόχο να καταστεί μηδενική το 2027 ( 43 ).

59. Τούτο σημαίνει ότι οι κανόνες για την εναρμονισμένη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής δυνάμει του άρθρου 10α της οδηγίας 2003/87, για τους οποίους η απόφαση 2011/278 θεσπίζει το νομοθετικό πλαίσιο, έχουν εξαιρετικό (και, ουσιαστικά, προσωρινό) χαρακτήρα. Επιπλέον, το άρθρο 3, στοιχεία γʹ, δʹ και ηʹ, της αποφάσεως 2011/278 ( 44 ) καθορίζει τους αποκαλούμενους «εφεδρικούς δείκτες αναφοράς», οι οποίοι τυγχάνουν εφαρμογής μόνον αν «οι αντίστοιχες εκπομπές, […] δεν καλύπτονται από υποεγκατάσταση δείκτη αναφοράς προϊόντος» ( 45 )/«προκύπτουν εκτός των ορίων συστήματος ενός δείκτη αναφοράς προϊόντος» ( 46 ). Το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει με την απόφαση INEOS ότι εξ αυτού συνάγεται ότι το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο iv, της αποφάσεως 2011/278 δεν μπορεί να τύχει ευρείας ερμηνείας ( 47 ). Το ίδιο, συνεπώς, πρέπει να ισχύει και για όλες τις απαριθμούμενες στο άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, της αποφάσεως 2011/78 δραστηριότητες.

60. Κατόπιν τούτων, δεν μπορώ να συμφωνήσω ως προς το ότι το γεγονός ότι το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο iv, της αποφάσεως 2011/278 αναφέρει ειδικώς τη συμμετοχή ανθρακικού υλικού στις χημικές συνθέσεις, σε αντίθεση με το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της ίδιας αποφάσεως, έχει την έννοια ότι η λέξη «χρήση» που περιέχεται στην τελευταία διάταξη πρέπει να ερμηνευθεί κατά τρόπο τόσο ευρύ ώστε να μην καλύπτεται πλέον από τη λέξη «χρήση» απλώς και μόνον προκειμένου να διαχωριστεί από τις περιπτώσεις που καλύπτει η πρώτη διάταξη. Ο όρος «χρήση» είναι, στην πραγματικότητα, ευρύτερος και μπορεί να περιλαμβάνει μια«χρήση» η οποία δεν συνίσταται σε χημική αντίδραση. Ο όρος «χρήση», ωστόσο, υποδηλώνει ότι οι ανθρακούχες πρώτες ύλες πρέπει να είναι απαραίτητες για τον πρωταρχικώς επιδιωκόμενο σκοπό (ο οποίος δεν συνίσταται στην παραγωγή θερμότητας) ( 48 ).

61. Η ως άνω περιοριστικότερη ερμηνεία επιβεβαιώνεται ενδεχομένως από τον ορισμό της έννοιας «εκπομπές διεργασίας» που παρατίθεται στο άρθρο 3, παράγραφος 30, του κανονισμού 601/2012. Κατά τον ορισμό αυτό, ως «“εκπομπές διεργασίας” [νοούνται] οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου πλην των εκπομπών καύσης, οι οποίες προκύπτουν ως αποτέλεσμα εκούσιων και ακούσιων αντιδράσεων μεταξύ ουσιών ή του μετασχηματισμού τους […]». Το περιεχόμενο στο όξινο αέριο CO2 σαφώς δεν είναι το αποτέλεσμα μιας εκούσιας ή ακούσιας αντιδράσεως μεταξύ ουσιών ή του μετασχηματισμού τους.

62. Ο κανονισμός 601/2012 αφορά την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Το άρθρο 14 της οδηγίας 2003/87 επιβάλλει στην Επιτροπή την υποχρέωση εκδόσεως κανονισμού για τον σκοπό αυτό. Ως εκ τούτου, ο κανονισμός 601/2012 δεν αφορά, πολλώ δε μάλλον δεν καθορίζει, τις περιπτώσεις στις οποίες μπορούν να κατανεμηθούν δωρεάν δικαιώματα εκπομπής. Για τον ίδιο αυτόν λόγο, το γεγονός ότι το άρθρο 48 του κανονισμού 601/2012 περιέχει διάταξη η οποία ορίζει σε ποιες εγκαταστάσεις πρέπει να καταλογιστεί το εγγενές CO2, για τους σκοπούς της παρακολουθήσεως και της υποβολής εκθέσεων σχετικά με τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, ουδεμία ουσιαστική ένδειξη παρέχει ως προς το αν για τις εγγενείς αυτές εκπομπές μπορούν να χορηγηθούν δωρεάν δικαιώματα εκπομπών διεργασίας.

63. Όπως υπογράμμισε ο γενικός εισαγγελέας H. Saugmandsgaard Øe στις προτάσεις του στην υπόθεση ExxonMobil Production Deutschland, οι έννοιες «εκπομπές διεργασίας», στο άρθρο 3, παράγραφος 30, του κανονισμού 601/2012, και «υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας», στο άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, της αποφάσεως 2011/278, αλληλεπικαλύπτονται μόνον εν μέρει καθόσον οι «εκπομπές διεργασίας» καλύπτονται, σε μεγάλο βαθμό, από τους δείκτες αναφοράς προϊόντος που προβλέπονται από το παράρτημα I της εν λόγω αποφάσεως ( 49 ).

64. Είμαι επίσης διστακτικός στο να αποδώσω ιδιαίτερη σημασία στο γεγονός ότι το άρθρο 48, παράγραφος 1, του κανονισμού 601/2012 ορίζει ότι «[τ]ο εγγενές CO2 που μεταφέρεται σε εγκατάσταση, συμπεριλαμβανομένου εκείνου που περιέχεται στο φυσικό αέριο […] περιλαμβάνεται στον συντελεστή εκπομπών για το καύσιμο αυτό». Εάν θεωρηθεί ότι το φυσικό αέριο συνιστά καύσιμο ( 50 ), όπως φαίνεται να υπονοεί το Δικαστήριο στην απόφαση C‑682/17 ( 51 ), γεγονός παραμένει ότι το άρθρο 48, παράγραφος 1, του κανονισμού 601/2012 περιέχει απλώς έναν κανόνα που αφορά τη μεθοδολογία παρακολουθήσεως. Ουδεμία ουσιαστική ένδειξη παρέχει ως προς το αν για τις εγγενείς αυτές εκπομπές μπορούν να χορηγούνται δωρεάν δικαιώματα εκπομπών διεργασίας.

65. Όσον αφορά τον σκοπό του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278 και τις εγκαταστάσεις εκπομπών διεργασίας εν γένει, οι μετέχοντες στη διαδικασία έχουν διαφορετικές απόψεις επί του συγκεκριμένου ζητήματος. Αφενός, η ExxonMobil υποστηρίζει ότι, στον βαθμό που γίνεται δεκτός ο κίνδυνος διαρροής άνθρακα στον βιομηχανικό κλάδο ανακτήσεως θείου, πρέπει, αντιστοίχως, να προβλέπεται η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής για τις εκπομπές εγγενούς CO2. Δεδομένου αυτού του «αναγκαίου αποτελέσματος», κατά την άποψη της ExxonMobil πρέπει να τύχει εφαρμογής το άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278, καθόσον είναι σαφές ότι δεν μπορεί να εφαρμοστεί καμία από τις λοιπές επιλογές. Από την άλλη πλευρά, η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος προβάλλει ότι υποεγκαταστάσεις εκπομπών διεργασίας μπορούν να αναγνωριστούν μόνο για τις εκπομπές που απορρέουν από κάποια εκ των κατηγοριών δραστηριοτήτων που απαριθμούνται στο παράρτημα I της οδηγίας 2003/87. Δεδομένου ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, μόνον η καύση καυσίμων υπάγεται στην εν λόγω κατηγορία, συνάγεται ότι μόνο για τις οφειλόμενες σε αυτή τη δραστηριότητα εκπομπές μπορούν να χορηγηθούν δωρεάν δικαιώματα εκπομπής, όταν δεν υπάρχει δείκτης αναφοράς εκπομπών προϊόντος, όπως συμβαίνει στην υπό κρίση υπόθεση. Τούτο σημαίνει ότι ο σκοπός του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, περιορίζεται στη κατανομή δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής μόνον αν οι εκπομπές CO2 είναι το αποτέλεσμα μιας (πρόσθετης) δραστηριότητας που απαριθμείται στο παράρτημα I της οδηγίας 2003/87 –διαφορετικής από την καύση καυσίμων– για την οποία δεν υπάρχει δείκτης αναφοράς προϊόντος.

α) Ο ρόλος της έννοιας «σημαντικός κίνδυνος διαρροής άνθρακα» στο σύστημα εμπορίας εκπομπών

66. Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 24 της οδηγίας 2009/29, η διαρροή άνθρακα περιγράφει μια κατάσταση κατά την οποία «άλλες ανεπτυγμένες χώρες και άλλες μείζονες πηγές εκπομπών αερίων θερμοκηπίου δεν συμμετ[έχουν σε μια φιλόδοξη διεθνή σύμβαση για την κλιματική αλλαγή, κατάσταση η οποία] μπορεί να [προκαλέσει] αύξηση των εκπομπών των αερίων θερμοκηπίου σε τρίτες χώρες όπου η βιομηχανία δεν υπόκειται σε παρόμοιους περιορισμούς αναφορικά με το διοξείδιο του άνθρακα […]. Η πιθανότητα αυτή μπορεί να υπονομεύσει την περιβαλλοντική ακεραιότητα και την ωφέλεια εκ των δράσεων της Κοινότητας» ( 52 ). Προκειμένου να αποτραπεί κάτι τέτοιο, η οδηγία 2003/87 θεσπίζει συγκεκριμένα μέτρα. Πρώτον, κατά το άρθρο 10α, παράγραφος 12, της οδηγίας, τα ετήσια δωρεάν δικαιώματα –τα οποία πρέπει να κατανέμονται σύμφωνα με το άρθρο 10α, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας– πρέπει να τηρηθούν σε ποσοστό 100 % για την τρίτη περίοδο εμπορίας ( 53 ). Τούτο έρχεται σε αντίθεση με τις εγκαταστάσεις σε τομείς και επιμέρους τομείς οι οποίοι δεν εκτίθενται σε σημαντικό κίνδυνο διαρροής άνθρακα όπου η αρχική κατανομή για το 2013 πρέπει να περιοριστεί στο 80 % της ποσότητας που κατανέμεται δυνάμει του άρθρου 10α, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/87. Σε αυτούς τους τομείς, η ποσότητα των δωρεάν κατανομών θα μειώνεται περαιτέρω ισόποσα κάθε χρόνο έως ότου φτάσει στο 30 % το 2020, δυνάμει του άρθρου 10α, παράγραφος 11, της οδηγίας 2003/87 ( 54 ).

67. Η εν λόγω οδηγία ορίζει περαιτέρω στο άρθρο 10α, παράγραφος 6, ότι «[τ]α κράτη μέλη μπορούν επίσης να θεσπίσουν οικονομικά μέτρα υπέρ των κλάδων ή επιμέρους κλάδων που αναμένεται να εκτεθούν σε σημαντικό κίνδυνο διαρροής άνθρακα, για το κόστος που σχετίζεται με τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που μετακυλίεται στις τιμές της ηλεκτρικής ενεργείας, προκειμένου να αντισταθμιστεί το κόστος αυτό και, εφόσον τα οικονομικά αυτά μέτρα συνάδουν προς τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων που εφαρμόζονται και πρόκειται να θεσπιστούν στον τομέα αυτό».

68. Εξ αυτού, συνάγεται με σαφήνεια, όπως υπογράμμισε ήδη ο γενικός εισαγγελέας N. Wahl στην υπόθεση ArcelorMittal Atlantique et Lorraine, ότι «η οδηγία δεν προσδιορίζει τους τομείς εκείνους που επειδή θεωρείται ότι εκτίθενται σε σημαντικό κίνδυνο διαρροής άνθρακα θα πρέπει, εν πάση περιπτώσει, να λαμβάνουν δωρεάν δικαιώματα εκπομπής τα οποία αντιστοιχούν σε όλες τις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου που αυτοί εκπέμπουν» ( 55 ). Αντιθέτως, όσον αφορά τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής, αποτελεί υποχρεωτική προϋπόθεση οι ποσότητες των δωρεάν δικαιωμάτων να κατανέμονται σύμφωνα με τους κανόνες που θεσπίζει το άρθρο 10α, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/87. Οι κανόνες αυτοί καθορίζουν την προκαταρκτική ποσότητα των δικαιωμάτων εκπομπής. Μόνον τότε μπορεί να τύχει εφαρμογής το άρθρο 10α, παράγραφος 12, της οδηγίας 2003/87, χωρίς να μειωθεί ο αριθμός των δικαιωμάτων. Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο στις διατάξεις αυτές το οποίο να ορίζει ότι πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο «σημαντικός κίνδυνος διαρροής άνθρακα» όταν το ζήτημα είναι αν τα δικαιώματα εκπομπής μπορούν να χορηγηθούν δωρεάν ( 56 ).

69. Εξ όλων αυτών συνάγεται ότι αντίκειται τόσο στο γράμμα όσο και στο πνεύμα της οδηγίας 2003/87 η διασταλτική ερμηνεία της απαιτήσεως αιτιώδους συνάφειας που περιλαμβάνεται στο άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278 απλώς και μόνο λόγω του ότι η επίμαχη διεργασία θεωρείται ότι εκτίθεται σε σημαντικό κίνδυνο διαρροής άνθρακα.

β) Σκοπός της «υποεγκαταστάσεως διεργασίας εκπομπών»

70. Η ExxonMobil υποστηρίζει ότι ο σκοπός που επιδιώκει ο νομοθέτης της Ένωσης με τις υποεγκαταστάσεις διεργασίας εκπομπών δυνάμει του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, της αποφάσεως 2011/278 είναι η δημιουργία μιας εγκαταστάσεως για διεργασίες από τις οποίες προκύπτουν μεν αναπόφευκτες εκπομπές CO2 αλλά για τις οποίες δεν έχει καθοριστεί δείκτης αναφοράς προϊόντος. Τούτο, ωστόσο, δεν μπορεί να συναχθεί με σαφήνεια από την απόφαση 2011/278. Η αιτιολογική σκέψη 12 της αποφάσεως 2011/278 αναφέρει απλώς ότι, «[ε]άν δεν είναι εφικτή η συναγωγή δείκτη αναφοράς προϊόντος, αλλά υπάρχουν αέρια του θερμοκηπίου επιλέξιμα για δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής, τα εν λόγω δικαιώματα πρέπει να κατανέμονται βάσει γενικών εφεδρικών προσεγγίσεων […]. Για τις εκπομπές διεργασίας, τα δικαιώματα εκπομπής πρέπει να κατανέμονται βάσει των ιστορικών εκπομπών» ( 57 ).

71. Η τέταρτη περίοδος του άρθρου 10α, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/87, ορίζει ότι «[γ]ια κάθε κλάδο και επιμέρους κλάδο, ο δείκτης αναφοράς καθορίζεται κατά κανόνα για τα προϊόντα και όχι για την ισχύ, ούτως ώστε να μεγιστοποιούνται οι μειώσεις των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και η εξοικονόμηση ενεργειακής απόδοσης στο σύνολο της παραγωγικής διαδικασίας του εμπλεκομένου κλάδου ή επιμέρους κλάδου» ( 58 ). Τούτο σημαίνει ότι οι εκπομπές διεργασίας συμπεριλαμβάνονται, γενικώς, σε κάποιον δείκτη αναφοράς προϊόντος. Ωστόσο, δεν είναι πάντοτε δυνατό να δημιουργηθεί κάποιος δείκτης αναφοράς προϊόντος. Ένας από τους λόγους έγκειται στο γεγονός ότι αρκετές εγκαταστάσεις εμπίπτουν στο σύστημα εμπορίας εκπομπών απλώς και μόνο λόγω του ότι εκμεταλλεύονται μονάδες για την καύση καυσίμων σε εγκαταστάσεις με συνολική ονομαστική θερμική ισχύ μεγαλύτερη των 20 MW. Ο διευρυμένος αυτός ορισμός περιλαμβάνει εγκαταστάσεις ενός ευρέος φάσματος τομέων οι οποίοι, σε διαφορετική περίπτωση, δεν θα ενέπιπταν στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων. Όπως διευκρινίζεται στη μελέτη που παρήγγειλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τίτλο «Methodology for the free allocation of emission allowances in the EU ETS post 2012» (Μεθοδολογία για τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής της ΕΕ μετά το 2012), εγκαταστάσεις οι οποίες έχουν ονομαστική θερμική ισχύ μικρότερη των 20 MW ή λαμβάνουν θερμότητα από εγκαταστάσεις που ανήκουν σε τρίτους δεν καλύπτονται. Το γεγονός ότι σημαντικό μέρος των εγκαταστάσεων παραγωγής στις οποίες παράγεται το προϊόν δεν περιλαμβάνονται στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής καθιστά δυσχερή τη δημιουργία ενός δείκτη αναφοράς προϊόντος ( 59 ). Υπό τις συνθήκες αυτές αναπτύχθηκαν οι αποκαλούμενες εφεδρικές προσεγγίσεις, με βάση τέτοιου είδους περιπτώσεις.

72. Όλα τα ανωτέρω έχουν την έννοια ότι ουδεμία άμεση σύνδεση υπάρχει μεταξύ του γεγονότος ότι οι εκπομπές είναι αναπόφευκτες και των εφεδρικών επιλογών. Ούτε το άρθρο 10α, παράγραφος 3, της οδηγίας 2003/87, το οποίο αποκλείει συγκεκριμένα μόνο τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας από την κατανομή δωρεάν δικαιωμάτων (με ορισμένες εξαιρέσεις), συνηγορεί υπέρ μιας τόσο ευρείας προσεγγίσεως. Το εύκολο θα ήταν να προβλέπεται ότι η μέθοδος συνυπολογισμού των κεκτημένων δικαιωμάτων (μέθοδος grandfathering) έχει εφαρμογή σε όλες τις εκπομπές που υπόκεινται στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής, εκτός από αυτές που καλύπτονται από δείκτες αναφοράς διεργασίας, δείκτες αναφοράς θερμότητας ή δείκτες αναφοράς καυσίμου. Αντιθέτως, για τις υποεγκαταστάσεις εκπομπών διεργασίας επιλέχθηκε ένας ειδικός ορισμός. Επιπλέον, όπως υπογράμμισε ο εκπρόσωπος της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ακόμη και αν υπάρχει δείκτης αναφοράς προϊόντος, δεν καλύπτονται κατ’ ανάγκην από αυτόν τον δείκτη αναφοράς προϊόντος όλες οι εκπομπές που αποτελούν αναπόφευκτα υποπροϊόντα χημικών διεργασιών ( 60 ).

73. Ως εκ τούτου, κατά τα φαινόμενα, η οδηγία 2003/87 δεν αποσκοπεί στο να ρυθμίσει τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής όσον αφορά κάθε εκπομπή που αποτελεί αναπόφευκτο υποπροϊόν της χρήσεως μιας βιομηχανικής χημικής διεργασίας, όπως η διεργασία Claus ( 61 ).

74. Υπό το πρίσμα της ανωτέρω τελολογικής αναλύσεως, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι το CO2 που απελευθερώνεται ως τμήμα της επεξεργασίας φυσικού αερίου (υπό τη μορφή όξινου αερίου) στο πλαίσιο της διεργασίας Claus, λόγω του ότι το εγγενές στο φυσικό αέριο CO2 διαχωρίζεται από το μίγμα αερίων, δεν προκύπτει «ως αποτέλεσμα» της διεργασίας που αναφέρεται στο άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278, διότι το όξινο αέριο, το οποίο αποτελεί την ανθρακούχο πρώτη ύλη, δεν «χρησιμοποιείται», κατά την έννοια της εν λόγω διατάξεως, ακόμη και αν, εξεταζόμενο απλώς και μόνοn υπό το πρίσμα της γραμματικής του διατύπωσης, το ίδιο το κείμενο της οικείας διατάξεως είναι, ομολογουμένως, αμφίσημο.

Γ. Τέταρτο προδικαστικό ερώτημα: Υπάρχει κάποια ιεραρχική κατάταξη μεταξύ των διαφόρων εφεδρικών δεικτών αναφοράς;

75. Με το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί ποιος δείκτης αναφοράς πρέπει να εφαρμοστεί στην περίπτωση που μια εγκατάσταση πληροί τα κριτήρια τόσο της υποεγκαταστάσεως δείκτη αναφοράς θερμότητας όσο και αυτά της υποεγκαταστάσεως εκπομπών διεργασίας.

76. Προκαταρκτικά, πρέπει να επισημανθεί ότι, στο πλαίσιο της προβλεπόμενης από το άρθρο 267 ΣΛΕΕ διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, στο τελευταίο απόκειται να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση η οποία θα του παρέχει τη δυνατότητα επιλύσεως της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί να αναδιατυπώσει τα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί ( 62 ).

77. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, υπό την επιφύλαξη των απαντήσεων που θα δοθούν στα τρία πρώτα προδικαστικά ερωτήματα, ενδέχεται, στην υπό κρίση υπόθεση, οι προερχόμενες από τη διεργασία Claus εκπομπές να ικανοποιούν τον ορισμό τόσο της υποεγκαταστάσεως δείκτη αναφοράς θερμότητας όσο και της υποεγκαταστάσεως εκπομπών διεργασίας. Ως εκ τούτου, φρονώ ότι θα ήταν σκόπιμο η απάντηση που θα δοθεί να αφορά το ζήτημα ποιος δείκτης αναφοράς πρέπει να τύχει εφαρμογής εφόσον γίνει δεκτό ότι οι εκπομπές (αντιθέτως προς τη γνώμη μου) πληρούν, στην πράξη, τα κριτήρια τόσο της υποεγκαταστάσεως δείκτη αναφοράς θερμότητας όσο και της υποεγκαταστάσεως εκπομπών διεργασίας ( 63 ). Τούτο περιλαμβάνει το ευρύτερο ζήτημα αν υπάρχει ιεραρχική κατάταξη μεταξύ των διαφόρων εφεδρικών δεικτών αναφοράς όταν μια εγκατάσταση πληροί τα κριτήρια περισσοτέρων του ενός.

78. Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο αναφέρει ότι το τέταρτο προδικαστικό ερώτημα χρήζει απαντήσεως μόνο στην περίπτωση που δοθεί καταφατική απάντηση στα τρία πρώτα προδικαστικά ερωτήματα. Δεδομένου ότι, κατά τη γνώμη μου, η απάντηση που πρέπει να δοθεί στα ερωτήματα αυτά είναι αρνητική –όπερ σημαίνει ότι η εγκατάσταση της ExxonMobil δεν είναι επιλέξιμη για δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής δυνάμει του δείκτη εκπομπών διεργασίας–, δεν είναι απολύτως απαραίτητο να δοθεί απάντηση στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα. Ωστόσο, θα το εξετάσω για την περίπτωση που το Δικαστήριο απαντήσει διαφορετικά στα τρία πρώτα προδικαστικά ερωτήματα.

79. Όσον αφορά το συγκεκριμένο ζήτημα, η γερμανική ρύθμιση περί εφαρμογής που περιέχεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του ZuV του 2020 διαφέρει κάπως από το γράμμα του άρθρου 6 της αποφάσεως 2011/278. Η πρώτη διάταξη είναι σαφές ότι θεσπίζει μια ιεραρχική κατάταξη των δεικτών αναφοράς. Οι αιτούντες την κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής πρέπει να κατατάσσουν τις εισροές, τις εκροές και τις αντίστοιχες εκπομπές σε μία μόνο από τις υποεγκαταστάσεις. Η διάταξη ορίζει ότι οι εισροές, οι εκροές και οι αντίστοιχες εκπομπές μπορούν να αφορούν μόνον τις εγκαταστάσεις δείκτη αναφοράς θερμότητας, στον βαθμό που οι εν λόγω εισροές, εκροές και αντίστοιχες εκπομπές δεν καλύπτονται ήδη από την εγκατάσταση δείκτη αναφοράς προϊόντος. Ο χαρακτηρισμός των εισροών, εκροών και αντίστοιχων εκπομπών ως υποεγκαταστάσεων δείκτη αναφοράς καυσίμου μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον αν αυτές δεν καλύπτονται ήδη από τις υποεγκαταστάσεις δείκτη αναφοράς προϊόντος ή θερμότητας. Τέλος, οι εισροές, οι εκροές και οι αντίστοιχες εκπομπές μπορούν να υπαχθούν στις υποεγκαταστάσεις διεργασίας εκπομπών μόνον εφόσον δεν καλύπτονται από καμία από τις λοιπές υποεγκαταστάσεις δεικτών αναφοράς ( 64 ).

80. Η απόφαση 2011/278 είναι ελαφρώς λιγότερο σαφής όσον αφορά τη σχέση μεταξύ των εφεδρικών δεικτών αναφοράς, καίτοι οι ορισμοί των υποεγκαταστάσεων θερμότητας, καυσίμου και εκπομπών διεργασίας προβλέπουν στο άρθρο 3, στοιχεία γʹ, δʹ και ηʹ, αντιστοίχως, ότι εφαρμόζονται σε εισροές, εκροές και στις αντίστοιχες εκπομπές που δεν καλύπτονται από άλλες εγκαταστάσεις δεικτών αναφοράς προϊόντος. Ωστόσο, εξετάζοντας περαιτέρω τις προϋποθέσεις των υποεγκαταστάσεων δείκτη αναφοράς θερμότητας και δείκτη αναφοράς καυσίμου, η πρώτη διάταξη παραπέμπει στις «εισροές, [τις] εκροές και [τις] αντίστοιχες εκπομπές, οι οποίες […] σχετίζονται με την παραγωγή ή την εισαγωγή από εγκατάσταση ή άλλη οντότητα υπαγόμενη στο σύστημα της Ένωσης, ή και τα δύο, μετρήσιμης θερμότητας» ( 65 ) με ορισμένες πρόσθετες σχετικές προϋποθέσεις. Από την άλλη πλευρά, οι υποεγκαταστάσεις δείκτη αναφοράς καυσίμου αφορούν τις εισροές, τις εκροές και τις αντίστοιχες εκπομπές που σχετίζονται με την παραγωγή μη μετρήσιμης θερμότητας δυνάμει ορισμένων άλλων πρόσθετων προϋποθέσεων.

81. Το ίδιο αποφάνθηκε επίσης το Δικαστήριο στην απόφαση Borealis κ.λπ., όπου έκρινε ότι οι ορισμοί των διαφόρων υποεγκαταστάσεων δεικτών αναφοράς αλληλοαποκλείονται ( 66 ). Όσον αφορά τις υποεγκαταστάσεις εκπομπών διεργασίας, έκρινε ότι ο χαρακτηρισμός αυτός χωρεί μόνο για την παραγωγή ορισμένων τύπων ειδικών εκπομπών, που προβλέπονται ρητώς στο άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημεία i έως vi, της αποφάσεως 2011/278 ( 67 ). Το Δικαστήριο έκρινε περαιτέρω, στηριζόμενο στην αιτιολογική σκέψη 12 της εν λόγω αποφάσεως, ότι σε περίπτωση που δεν ήταν εφικτή η συναγωγή δείκτη αναφοράς προϊόντος, αλλά υπάρχουν αέρια του θερμοκηπίου επιλέξιμα για δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής, διαμορφώθηκε ιεραρχική κατάταξη τριών εφεδρικών προσεγγίσεων ( 68 ).

82. Συνάγεται επομένως ότι το ερώτημα που θέτει το αιτούν δικαστήριο έχει στην πραγματικότητα ήδη απαντηθεί από το Δικαστήριο με την απόφαση Borealis κ.λπ. ( 69 ).

83. Τα επιχειρήματα της ExxonMobil ότι μεταξύ των εφεδρικών προσεγγίσεων δεν υπάρχει ιεραρχική κατάταξη ή, επικουρικώς, ότι προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στις υποεγκαταστάσεις εκπομπών διεργασίας, καθόσον αυτές αποτελούν την πλέον ειδική επιλογή, δεν είναι, με όλον τον σεβασμό, πειστικά. Και τούτο, για τους ακόλουθους λόγους.

84. Η ExxonMobil υποστηρίζει ότι οι υποεγκαταστάσεις δείκτη αναφοράς θερμότητας και εκπομπών διεργασίας μπορούν να ταυτίζονται. Κατά την ExxonMobil, τούτο καθίσταται σαφές από τον τρόπο με τον οποίο καθορίζεται το ιστορικό επίπεδο δραστηριότητας που σχετίζεται με θερμότητα δυνάμει του άρθρου 9, παράγραφος 3, της αποφάσεως 2011/278. Η κατανομή των δικαιωμάτων εκπομπής για τις υποεγκαταστάσεις δείκτη αναφοράς θερμότητας εξαρτάται από τις εκπομπές που προκύπτουν από την παραγωγή μετρήσιμης θερμότητας. Οι εκπομπές αυτές απορρέουν από την παραγόμενη θερμότητα, η οποία εκφράζεται σε terajoule ανά έτος. Από την άλλη πλευρά, οι υποεγκαταστάσεις εκπομπών διεργασίας, τουλάχιστον αυτές που αναφέρονται στο άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278, χαρακτηρίζονται από το γεγονός ότι οι εκπομπές είναι το αποτέλεσμα μιας διεργασίας με «άλλους πρωταρχικούς σκοπούς πλην της παραγωγής θερμότητας». Επομένως, το ετήσιο ιστορικό επίπεδο δραστηριότητας κατά το άρθρο 9, παράγραφος 5, της αποφάσεως 2011/278 είναι η ποσότητα εκπομπών εκφρασμένη σε τόνους ισοδυνάμου CO2. Η επιχειρηματολογία αυτή αφορά το κατά πόσον μια υποεγκατάσταση δείκτη αναφοράς θερμότητας και μια υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας μπορούν να βρίσκονται στην ίδια εγκατάσταση αλλά να αφορούν διαφορετικές εκπομπές.

85. Μολονότι είναι αληθές ότι δύο (ή περισσότερες) υποεγκαταστάσεις που αφορούν διαφορετικές δραστηριότητες ενδέχεται να συμπίπτουν σε μία εγκατάσταση, οι ίδιες εισροές, εκροές και εκπομπές ( 70 ) δεν μπορούν να καλύπτονται από διάφορες υποεγκαταστάσεις καθόσον, στην αντίθετη περίπτωση, ελλοχεύει ο κίνδυνος αλληλεπικαλύψεων και διπλών καταμετρήσεων, οι οποίες απαγορεύονται από το άρθρο 6, παράγραφος 2, της αποφάσεως 2011/278 ( 71 ). Εάν γίνει δεκτό ότι τα κριτήρια που εφαρμόζονται σε διαφορετικές υποεγκαταστάσεις μπορούν να πληρούνται από τις ίδιες εισροές, εκροές και εκπομπές, η ιδέα στην οποία στηρίζεται η απόφαση 2011/278 είναι η ακόλουθη: όπως διευκρινίζεται στη μελέτη που παρήγγειλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με τίτλο «Methodology for the free allocation of emission allowances in the EU ETS post 2012» (Μεθοδολογία για τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής της ΕΕ μετά το 2012), τρεις είναι οι παράγοντες που επηρεάζουν ειδικώς τις εκπομπές CO2. Οι παράγοντες αυτοί είναι το μίγμα καυσίμων, η απόδοση της παραγωγής θερμότητας και η απόδοση της τελικής χρήσης της θερμότητας. Οι δείκτες αναφοράς προϊόντος λαμβάνουν υπόψη και τους τρεις αυτούς παράγοντες.

86. Όλες οι ανωτέρω εκτιμήσεις είναι σύμφωνες με την αιτιολογική σκέψη 1 της αποφάσεως 2011/278, η οποία αναφέρει ότι, στον βαθμό που είναι εφικτό, πρέπει να καθορίζονται εκ των προτέρων δείκτες αναφοράς ώστε να διασφαλίζεται ότι η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής πραγματοποιείται κατά τρόπο που παρέχει κίνητρα για μειώσεις των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και ενεργειακά αποδοτικές τεχνικές. Οι μέθοδοι δεικτών αναφοράς παραγωγής θερμότητας που χρησιμοποιούνται για τις υποεγκαταστάσεις δεικτών αναφοράς θερμότητας, οι δείκτες αναφοράς μίγματος καυσίμου για τις υποεγκαταστάσεις δεικτών αναφοράς καυσίμου και η αποκαλούμενη μέθοδος «grandfathering» (μέθοδος προστασίας κεκτημένων δικαιωμάτων) (η οποία λαμβάνει υπόψη μόνον τα ιστορικά δεδομένα και χρησιμοποιείται για τις εκπομπές διεργασίας) χρησιμοποιούν, εκάστη εξ αυτών, έναν λιγότερο από τους παράγοντες αυτούς, η δε μέθοδος grandfathering δεν λαμβάνει υπόψη κανέναν από τους εν λόγω παράγοντες ( 72 ). Αυτή είναι η λογική στην οποία στηρίζεται η ιεραρχική κατάταξη μεταξύ των διαφόρων εφεδρικών δεικτών αναφοράς. Οι μέθοδοι δεικτών αναφοράς που παρέχουν κίνητρα για τη μείωση των εκπομπών υπερέχουν έναντι των υποεγκαταστάσεων εκπομπών διεργασίας όπου δεν προβλέπονται αντίστοιχα κίνητρα.

87. Κατά συνέπεια, αντίκειται στην όλη οικονομία του άρθρου 10α της οδηγίας 2003/87 και της αποφάσεως 2011/278 η μη εφαρμογή της ιεραρχικής κατατάξεως μεταξύ των διαφόρων δεικτών αναφοράς που περιγράφονται στην αιτιολογική σκέψη 12 της αποφάσεως αυτής.

88. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω παρατηρήσεων, φρονώ ότι στην περίπτωση κατά την οποία εκπομπές οι οποίες εμπίπτουν στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής πληρούν τόσο τις καθοριστικές προϋποθέσεις για την υποεγκατάσταση δείκτη αναφοράς θερμότητας όσο και τις καθοριστικές προϋποθέσεις για την υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας, η κατανομή των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής πρέπει να γίνεται με βάση τους δείκτες αναφοράς θερμότητας. Και τούτο, για τον απλό λόγο ότι η κατανομή δικαιωμάτων με βάση την υποεγκατάσταση δείκτη αναφοράς θερμότητας υπερισχύει της κατανομής με βάση τις εκπομπές διεργασίας.

Δ. Πέμπτο προδικαστικό ερώτημα: Μπορούν οι αξιώσεις για την κατανομή δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής για την τρίτη περίοδο να ικανοποιηθούν μετά το τέλος αυτής της τρίτης περιόδου εμπορίας;

89. Με το πέμπτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί εάν οι απαιτήσεις χορηγήσεως δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής για την τρίτη περίοδο εμπορίας οι οποίες αναγνωρίστηκαν δικαστικώς για πρώτη φορά μετά το τέλος αυτής της περιόδου εμπορίας μπορούν να ικανοποιηθούν με δωρεάν δικαιώματα εκπομπής της τέταρτης περιόδου εμπορίας ( 73 ). Επαναλαμβάνω ότι και αυτό το προδικαστικό ερώτημα τίθεται από το αιτούν δικαστήριο μόνο στην περίπτωση που δοθεί καταφατική απάντηση στα τέσσερα πρώτα προδικαστικά ερωτήματα. Λαμβανομένων υπόψη των απαντήσεων που προτείνω να δοθούν στα ερωτήματα αυτά, δεν τίθεται τέτοιο ζήτημα. Εντούτοις, θεωρώ ότι θα πρέπει να εξεταστεί και αυτό το προδικαστικό ερώτημα σε περίπτωση που το Δικαστήριο αποφανθεί διαφορετικά.

90. Οι αμφιβολίες του αιτούντος δικαστηρίου όσον αφορά το συγκεκριμένο ερώτημα ερείδονται κυρίως στη νομολογία του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου, Γερμανία). Το δικαστήριο αυτό έχει κρίνει ότι οι (εκκρεμείς) απαιτήσεις για πρόσθετες δωρεάν κατανομές για τη δεύτερη περίοδο εμπορίας (2008 έως 2012) είχαν παύσει να υφίστανται το αργότερο τα μεσάνυχτα της 30ής Απριλίου 2013 ( 74 ).

91. Ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί ότι το νομικό καθεστώς που ίσχυε κατά το τέλος της δεύτερης περιόδου εμπορίας ήταν αρκετά διαφορετικό από αυτό που ίσχυε στο τέλος της τρίτης περιόδου εμπορίας. Μολονότι, κατά το άρθρο 13, παράγραφος 1, της οδηγίας 2003/87, τα δικαιώματα που εκδίδονται κατά τη διάρκεια μιας περιόδου εμπορίας ισχύουν μόνο για τις εκπομπές της περιόδου αυτής, το γράμμα της εν λόγω διατάξεως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2018/410. Η πρώτη περίοδος της εν λόγω διατάξεως ορίζει πλέον ότι «[τ]α δικαιώματα που εκδίδονται από την 1η Ιανουαρίου 2013 και μετά ισχύουν επ’ αόριστον […]» ( 75 ). Τούτο οφείλεται πιθανώς στη γενικότερη συνέχεια των κανόνων μεταξύ της τρίτης και της τέταρτης περιόδου εμπορίας. Το ζήτημα έγκειται, ουσιαστικά, στο εάν και κατά πόσον μπορεί να ικανοποιηθεί πιθανή αξίωση δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων εκπομπής στην περίπτωση απουσίας ρητής διατάξεως που να ρυθμίζει το συγκεκριμένο ζήτημα.

92. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί ιδίως εάν, σε αυτή την περίπτωση, η αξίωση χορηγήσεως πρόσθετων δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής για την τρίτη περίοδο μπορεί να ικανοποιηθεί με δικαιώματα εκπομπής της τέταρτης περιόδου. Κατά το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 13 της οδηγίας 2003/87 (όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2018/410), τα δικαιώματα που εκδίδονται από την 1η Ιανουαρίου 2021 και μετά ισχύουν μόνο μετά την έναρξη της δεκαετούς περιόδου εντός της οποίας εκδόθηκαν. Ως εκ τούτου, ένας προσφεύγων στον οποίον έχει χορηγηθεί δικαίωμα κατανομής δωρεάν εκπομπών δεν μπορεί να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις του δυνάμει του άρθρου 12, παράγραφος 3, της οδηγίας 2003/87 με δικαιώματα της τέταρτης περιόδου εμπορίας. Επομένως, προκειμένου να παρασχεθεί μια χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο, το ερώτημά του μπορεί να αναδιατυπωθεί καταλλήλως. Κατά συνέπεια, το ερώτημα στο οποίο θα πρέπει να δοθεί απάντηση δεν πρέπει να περιοριστεί στο αν η συγκεκριμένη απαίτηση μπορεί να ικανοποιηθεί με δικαιώματα της τέταρτης περιόδου εμπορίας.

93. Το ζήτημα που αφορά τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να ικανοποιηθεί μια πιθανή απαίτηση για δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής για την τρίτη περίοδο εμπορίας έχει δύο πτυχές. Κατ’ αρχάς, τίθεται το ζήτημα της δικονομικής βάσεως στην οποία μπορεί να στηριχθεί αυτή η αλλαγή των κατανομών και, δεύτερον, το ζήτημα της «προελεύσεως» αυτών των δικαιωμάτων. Όσον αφορά το πρώτο εκ των εν λόγω ζητημάτων, όπως υπογραμμίζουν τόσο η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών και Ενέργειας, όσο και η Επιτροπή, κάθε τροποποίηση συνιστά μεταβολή των εθνικών πινάκων κατανομής που προβλέπεται από το άρθρο 52 του κανονισμού 389/2013 ( 76 ), ο οποίος, σύμφωνα με το άρθρο 88 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2019/1122 ( 77 ), εξακολουθεί να εφαρμόζεται έως την 1η Ιανουαρίου 2026 για όλες τις πράξεις που απαιτούνται για την περίοδο εμπορίας από το 2013 έως το 2020. Εάν ένα δικαστήριο κρίνει ότι ο φορέας εκμεταλλεύσεως δικαιούται πρόσθετη κατανομή δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής, το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος ενημερώνει σχετικώς την Επιτροπή (άρθρο 52, παράγραφος 2, στοιχείο δʹ, του κανονισμού 389/2013) και η Επιτροπή δίνει εντολή στον κεντρικό διαχειριστή να επιφέρει τις αντίστοιχες τροποποιήσεις στον εθνικό πίνακα του ημερολογίου συναλλαγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (European Union Transaction Log, EUTL) ( 78 ). Ακολούθως, ο κεντρικός διαχειριστής διασφαλίζει ότι το ενωσιακό μητρώο μεταφέρει τα αντίστοιχα δικαιώματα από τον λογαριασμό κατανομής της ΕΕ σύμφωνα με τον σχετικό εθνικό πίνακα κατανομής στον αντίστοιχο λογαριασμό χαρτοφυλακίου του φορέα εκμετάλλευσης δυνάμει του άρθρου 53, παράγραφος 2, του κανονισμού 389/2013.

94. Όσον αφορά δε τη δεύτερη πτυχή, δηλαδή την προέλευση των εν λόγω δικαιωμάτων, καίτοι ούτε η οδηγία 2003/87, ούτε η απόφαση 2011/278, ούτε ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός 2019/331 προβλέπουν ειδικώς την προσαρμογή δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής λόγω αποφάσεως δικαστηρίου και μολονότι το άρθρο 24, παράγραφος 2, της αποφάσεως 2011/278 δεν αναφέρεται στην αύξηση των δικαιωμάτων εκπομπής συνεπεία αποφάσεως δικαστηρίου, η διάταξη αυτή μπορεί να εφαρμοστεί κατ’ αναλογίαν σε τέτοιου είδους υποθέσεις. Η διαφορά μεταξύ της περιπτώσεως στην οποία μια τέτοια απόφαση δικαστηρίου έχει εκδοθεί πριν από το τέλος της περιόδου εμπορίας και της περιπτώσεως στην οποία η εν λόγω απόφαση εκδίδεται μεταγενέστερα είναι ότι τα αντίστοιχα δικαιώματα δεν μπορούν να αφαιρεθούν πλέον από τον αριθμό δικαιωμάτων που θα εκπλειστηριαστούν από το οικείο κράτος μέλος κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

95. Καίτοι σκοπός του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς δεν είναι η χορήγηση δικαιωμάτων για απαιτήσεις που δεν είχαν ικανοποιηθεί μέχρι το τέλος της τρίτης περιόδου εμπορίας, αλλά μάλλον η αντιμετώπιση των διαρθρωτικών ανισορροπιών προσφοράς και ζήτησης στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής ( 79 ), τα δικαιώματα που προέρχονται από την πηγή αυτή εξυπηρετούν κυρίως τον πρώτο σκοπό. Ο λόγος για τον οποίο συμβαίνει αυτό είναι η διάρθρωση και ο σκοπός του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς.

96. Κατά το άρθρο 1, παράγραφοι 2, 3 και 5, της αποφάσεως 2015/1814, το αποθεματικό για την σταθερότητα της αγοράς αποτελείται από: (i) 900 εκατομμύρια δικαιώματα τα οποία επρόκειτο να εκπλειστηριαστούν το 2019 και το 2020 δυνάμει της τρίτης στήλης του παραρτήματος IV του κανονισμού 176/2014 ( 80 ), (ii) δικαιώματα τα οποία δεν έχουν κατανεμηθεί σε νεοεισερχόμενους δυνάμει του άρθρου 10α, παράγραφος 7, της οδηγίας 2003/87 και σε εγκαταστάσεις οι οποίες διέκοψαν (εν μέρει ή συνολικά) τη λειτουργία τους ή μείωσαν σημαντικά την απόδοσή τους (άρθρο 10α, παράγραφοι 19 και 20, της οδηγίας 2003/87) και (iii) αριθμό δικαιωμάτων ίσο με το 12 % του συνολικού αριθμού δικαιωμάτων που βρίσκονται σε κυκλοφορία κάθε χρόνο ( 81 ), εάν ο αριθμός αυτός υπερβαίνει τα 100 εκατομμύρια.

97. Αυτοί οι κανόνες κατανομής αποτελούν απλώς έναν τρόπο μεταφοράς του πλεονάσματος δικαιωμάτων εκτός της αγοράς και της εκ νέου εισαγωγής μέρους ή όλων αυτών των δικαιωμάτων στην αγορά στην περίπτωση που ο αριθμός δικαιωμάτων σε κυκλοφορία πέσει κάτω από το όριο των 400 εκατομμυρίων δικαιωμάτων σε κυκλοφορία. Τα δικαιώματα που θα έπρεπε να είχαν κατανεμηθεί στον φορέα εκμεταλλεύσεως εγκαταστάσεως, εάν η οδηγία 2003/87 και η απόφαση 2011/278 είχαν εφαρμοστεί ορθώς, δεν συνιστούν τέτοιου είδους πλεόνασμα και, ως εκ τούτου, μπορούν να ληφθούν από το αποθεματικό για τη σταθερότητα της αγοράς χωρίς να επηρεάσουν τον συνολικό αριθμό δικαιωμάτων. Δεν υπονομεύεται, επίσης, ο σκοπός του αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς από την αφαίρεση ενός περιορισμένου αριθμού δικαιωμάτων από αυτό και την πρόσθεσή του στον αριθμό των δικαιωμάτων σε κυκλοφορία. Δεδομένου ότι τα δικαιώματα για την τρίτη περίοδο εμπορίας τα οποία μπορούν να κατανεμηθούν κατ’ αυτόν τον τρόπο ισχύουν επ’ αόριστον, σύμφωνα με το πρώτο εδάφιο του άρθρου 13 της οδηγίας 2003/87 ( 82 ), μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τον λήπτη είτε για την τρίτη περίοδο εμπορίας είτε κατά τη διάρκεια περιόδων εμπορίας μετά την τρίτη περίοδο.

98. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι απαιτήσεις για πρόσθετη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής για την τρίτη περίοδο εμπορίας μπορούν να ικανοποιηθούν μετά το τέλος της περιόδου αυτής με δικαιώματα της τρίτης περιόδου εμπορίας όταν η ύπαρξη μιας τέτοιας απαιτήσεως κατανομής διαπιστώνεται δικαστικώς για πρώτη φορά μετά το τέλος της τρίτης περιόδου εμπορίας. Τα δικαιώματα για την τρίτη περίοδο εμπορίας δεν παύουν να ισχύουν μετά το τέλος της περιόδου αυτής.

V. Πρόταση

99. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω παρατηρήσεων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που του υπέβαλε το Verwaltungsgericht Berlin (διοικητικό δικαστήριο Βερολίνου, Γερμανία) ως ακολούθως: 1) Το CO2 που ελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα στο πλαίσιο της επεξεργασίας φυσικού αερίου (υπό τη μορφή όξινου αερίου) κατά τη «διεργασία Claus», μέσω του διαχωρισμού του εγγενούς στο φυσικό αέριο CO2 από το μίγμα αερίων, αλλά δεν χρησιμοποιείται το ίδιο κατά τη διάρκεια της χημικής αντιδράσεως αποθειώσεως, δεν προκύπτει ως αποτέλεσμα της διεργασίας που διαλαμβάνεται στο άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278/ΕΕ της Επιτροπής, της 27ης Απριλίου 2011, σχετικά με τον καθορισμό ενωσιακών μεταβατικών κανόνων για την εναρμονισμένη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής κατ’ εφαρμογή του άρθρου 10α της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου διότι το όξινο αέριο, το οποίο αποτελεί την ανθρακούχο πρώτη ύλη, δεν «χρησιμοποιείται» κατά την έννοια της εν λόγω διατάξεως. 2) Η κατανομή δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπής πρέπει να πραγματοποιείται με βάση τον δείκτη αναφοράς θερμότητας όταν οι εκπομπές που εμπίπτουν στο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής πληρούν τόσο τις καθοριστικές προϋποθέσεις για τις υποεγκαταστάσεις δείκτη αναφοράς θερμότητας όσο και τις καθοριστικές προϋποθέσεις για τις υποεγκαταστάσεις εκπομπών διεργασίας. Και τούτο, διότι η κατανομή δικαιωμάτων με βάση την υποεγκατάσταση δείκτη αναφοράς θερμότητας υπερισχύει της κατανομής με βάση την υποεγκατάσταση εκπομπών διεργασίας. 3) Απαιτήσεις για πρόσθετη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής για την τρίτη περίοδο εμπορίας μπορούν να ικανοποιηθούν μετά το τέλος της περιόδου αυτής με δικαιώματα της τρίτης περιόδου εμπορίας όταν η ύπαρξη μιας τέτοιας απαιτήσεως κατανομής διαπιστώνεται δικαστικώς για πρώτη φορά μετά το τέλος της τρίτης περιόδου εμπορίας. Τα δικαιώματα για την τρίτη περίοδο εμπορίας δεν παύουν να ισχύουν μετά το τέλος της περιόδου αυτής.

( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.

( 2 ) Απόφαση της Επιτροπής, της 27ης Απριλίου 2011, σχετικά με τον καθορισμό ενωσιακών μεταβατικών κανόνων για την εναρμονισμένη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής κατ’ εφαρμογή του άρθρου 10α της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ 2011, L 130, σ. 1).

( 3 ) Οδηγία 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Οκτωβρίου 2003, σχετικά με τη θέσπιση συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας και την τροποποίηση της οδηγίας 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2003, L 275, σ. 32), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2009/29/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2009, για τροποποίηση της οδηγίας 2003/87/ΕΚ με στόχο τη βελτίωση και την επέκταση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου της Κοινότητας (ΕΕ 2009, L 140, σ. 63).

( 4 ) Στοιχεία που προσκομίστηκαν από την Umweltbundesamt (Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος, Γερμανία) κατά τη διάρκεια της επ’ ακροατηρίου συζήτησης.

( 5 ) Οδηγία (ΕΕ) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 14ης Μαρτίου 2018, για την τροποποίηση της οδηγίας 2003/87/ΕΚ με σκοπό την ενίσχυση οικονομικά αποδοτικών μειώσεων των εκπομπών και την προώθηση επενδύσεων χαμηλών ανθρακούχων εκπομπών και της απόφασης (ΕΕ) 2015/1814 (ΕΕ 2018, L 76, σ. 3).

( 6 ) ΕΕ 2012, L 181, σ. 30.

( 7 ) Απόφαση (ΕΕ) 2015/1814 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 6ης Οκτωβρίου 2015, σχετικά με τη θέσπιση και τη λειτουργία αποθεματικού για τη σταθερότητα της αγοράς όσον αφορά το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου και την τροποποίηση της οδηγίας 2003/87/ΕΚ (ΕΕ 2015, L 264, σ. 1).

( 8 ) Gesetz über den Handel mit Berechtigungen zur Emission von Treibhausgasen της 21ης Ιουλίου 2011 (BGBl. 2011 I, σ. 1475).

( 9 ) Το αιτούν δικαστήριο δεν αναφέρει το άρθρο 7, παράγραφος 2, του TEHG. Ωστόσο, τούτο μνημονεύεται στις γραπτές παρατηρήσεις της ExxonMobil ως η βάση της αποφάσεως του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου, Γερμανία) της 26ης Απριλίου 2018 (DE:BVerwG:2018:260418U7C20.16.0). Το γράμμα της εν λόγω διατάξεως τροποποιήθηκε με το άρθρο 1 του Gesetz zur Anpassung der Rechtsgrundlagen für die Fortentwicklung des Europäischen Emissionshandels της 18ης Ιανουαρίου 2019 (BGBl I S.37) με ισχύ από τις 25 Ιανουαρίου 2019.

( 10 ) Verordnung über die Zuteilung von Treibhausgas-Emissionsberechtigungen in der Handelsperiode 2013 bis 2020 της 26ης Σεπτεμβρίου 2011 (BGBl. I S. 1921).

( 11 ) Άρθρο 2 σε συνδυασμό με το παράρτημα 1, μέρος 2, του TEHG.

( 12 ) Η σχετική διάταξη της εν λόγω οδηγίας είναι το άρθρο 2, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το παράρτημα 1.

( 13 ) Τούτο δεν αμφισβητείται από κανέναν από τους λοιπούς μετέχοντες στη διαδικασία.

( 14 ) Καίτοι η ExxonMobil υπογραμμίζει στην απάντησή της ότι επιτελεί σημαντικό λειτουργικό έργο στη διεργασία Claus ως μη εύφλεκτο αέριο που λειτουργεί ως ρυθμιστής της θερμοκρασίας για τον τεχνικώς αναγκαίο έλεγχο της θερμοκρασίας λειτουργίας. Τούτο, πάντως, αμφισβητείται από την Umweltbundesamt (Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος).

( 15 ) Για τη χρήση της θερμότητας που δεσμεύεται στον λέβητα αποτεφρώσεως αποβλήτων που χρησιμοποιείται στην εγκατάσταση.

( 16 ) Το χρονικό διάστημα που παρήλθε μεταξύ της διοικητικής ενστάσεως την οποία υπέβαλε η ExxonMobil στις 12 Μαρτίου 2014 και της απορρίψεώς της από την DEHSt οφείλεται στην αναστολή της διαδικασίας εν αναμονή της αποφάσεως του Δικαστηρίου στην υπόθεση ExxonMobil Production Deutschland (C‑682/17, EU:C:2019:518, στο εξής: υπόθεση C‑682/17), η οποία εκδόθηκε στις 20 Ιουνίου 2019. Η υπόθεση εκείνη αφορούσε μια διαφορετική εγκατάσταση επεξεργασίας φυσικού αερίου η οποία χρησιμοποιεί τη διεργασία Claus και την οποία επίσης διαχειρίζεται η ExxonMobil.

( 17 ) Κατά το αιτούν δικαστήριο, η ExxonMobil άρχισε να παράγει ηλεκτρική ενέργεια με σκοπό την πώλησή της σε τρίτους μόλις το καλοκαίρι του 2014, ήτοι μετά την έκδοση της αποφάσεως της DEHSt.

( 18 ) Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας αποτελεί διάδικο στη δίκη ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου διότι η προσβαλλόμενη απόφαση ελήφθη από την DEHSt, η οποία υπάγεται στην Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος. Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος εκπροσωπεί την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας υπό την ιδιότητά της ως διαδίκου στην κύρια δίκη. Αποτελεί την κεντρική περιβαλλοντική υπηρεσία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.

( 19 ) Υπό την ιδιότητα του κράτους μέλους και εκπροσωπούμενη από το Bundesministerium für Wirtschaft und Energie (Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών και Ενέργειας, Γερμανία).

( 20 ) Απόφαση στην υπόθεση C‑682/17 (σκέψη 58).

( 21 ) Είναι ωστόσο κάπως περίεργο ότι, μολονότι υποστηρίζουν τη συγκεκριμένη άποψη, δεν φαίνεται να περιλαμβάνουν στην επιχειρηματολογία τους την απόφαση του Δικαστηρίου της 20ής Ιουνίου 2019, στην υπόθεση C‑682/17.

( 22 ) Οι εξαιρέσεις που αφορούν της εγκαταστάσεις για την αποτέφρωση επικίνδυνων ή αστικών αποβλήτων δεν αποτελούν αντικείμενο της υπό κρίση υποθέσεως.

( 23 ) Όπ.π. (σκέψεις 54 και 56).

( 24 ) Βλ. απόφαση της 9ης Ιουνίου 2016, Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland EPZ (C‑158/15, EU:C:2016:422, σκέψη 29).

( 25 ) Σε αντίθεση, ως προς το συγκεκριμένο ζήτημα, με τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα H. Saugmandsgaard Øe στην υπόθεση ExxonMobil Production Deutschland (C‑682/17, EU:C:2019:167, σημείο 74).

( 26 ) Απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2018 (C 577/16, EU:C:2018:127).

( 27 ) Η Επιτροπή στηρίζει την επιχειρηματολογία της στην απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Μαΐου 2018, Evonik Degussa (C‑229/17, EU:C:2018:323, σκέψη 42). Πάντως, στην απόφαση εκείνη το Δικαστήριο απαιτεί απλώς να υπάρχει «κάποια δυνατότητα μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου» και όχι συγκεκριμένη δυνατότητα οικονομικά αποδοτικής μείωσης των αερίων του θερμοκηπίου.

( 28 ) Απόφαση στην υπόθεση C‑682/17 (σκέψη 57). Βλ., επίσης, προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση Elektriciteits Produktiemaatschappij Zuid-Nederland EPZ (C‑158/15, EU:C:2016:139, σημείο 39), η οποία υπογραμμίζει ότι «ο μηχανισμός της αγοράς δεν αποκλείει, υπό ορισμένες συνθήκες, και την πλήρη παύση συγκεκριμένων δραστηριοτήτων, όταν αυτές δεν είναι πλέον ανταγωνιστικές λόγω του κόστους των αναπόφευκτων εκπομπών», μια λογική η οποία ενδέχεται να έχει εφαρμογή σε ορισμένα κοιτάσματα στην υπό κρίση υπόθεση, στην περίπτωση που η φυσική περιεκτικότητα σε CO2 είναι ιδιαιτέρως υψηλή.

( 29 ) Από την άλλη πλευρά, η απόφαση 2011/278 δεν παραθέτει τον ορισμό της έννοιας «εκπομπή διεργασίας» αυτής καθεαυτήν. Θα επανέλθω σε αυτό παρακάτω.

( 30 ) Οι εκπομπές CO2 που οφείλονται στην καύση υπόκεινται στις κατανομές με βάση τον δείκτη αναφοράς θερμότητας δυνάμει του άρθρου 3, στοιχείο γʹ, της αποφάσεως 2011/278.

( 31 ) Πρβλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα V. Trstenjak στην υπόθεση Agrana Zucker (C‑33/08, EU:C:2009:99, σημείο 37).

( 32 ) Πρβλ., για παράδειγμα, απόφαση στην υπόθεση C‑682/17 (σκέψη 71 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

( 33 ) Βλ., επίσης, απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2018, Trinseo Deutschland (C‑577/16, EU:C:2018:127, σκέψεις 45 έως 48).

( 34 ) Στη διαδικτυακή του μορφή.

( 35 ) Τούτο δεν θα παρεμπόδιζε την πραγματοποίηση της διεργασίας Claus καθόσον το CO2 δεν επιτελεί οποιαδήποτε λειτουργία σε αυτή (πράγμα το οποίο εξετάζεται στη συνέχεια των παρουσών προτάσεων).

( 36 ) Στη διαδικτυακή του μορφή.

( 37 ) Άλλες γλωσσικές αποδόσεις του άρθρου 3, στοιχείο ηʹ, σημείο v, της αποφάσεως 2011/278, όπως η ολλανδική, η γαλλική, η γερμανική, η ιταλική, η πορτογαλική, η σουηδική και η ισπανική, δεν οδηγούν σε διαφορετική εκτίμηση.

( 38 ) Ο εκπρόσωπος της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Περιβάλλοντος υπογράμμισε ότι το CO2 θα μπορούσε να διαχωρίζεται πριν από την επεξεργασία του αερίου στη διεργασία Claus χωρίς αυτό να έχει οποιαδήποτε επίπτωση στο τελικό αποτέλεσμα και ότι, πράγματι, ο εξοπλισμός για τη διεργασία Claus θα έπρεπε να προσαρμοστεί στη συγκεκριμένη περιεκτικότητα του χρησιμοποιούμενου φυσικού αερίου σε CO2. Η δήλωση αυτή δεν αμφισβητήθηκε από την ExxonMobil. Εν τέλει, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να κρίνει αν το CO2 διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαδικασία.

( 39 ) Εναπόκειται στον εθνικό δικαστή να κρίνει αν τούτο είναι απαραίτητο.

( 40 ) Απόφαση της 3ης Δεκεμβρίου 2020, Ingredion Germany (C‑320/19, EU:C:2020:983, σκέψη 50 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

( 41 ) Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 8ης Μαρτίου 2017, ArcelorMittal Rodange et Schifflange (C‑321/15, EU:C:2017:179, σκέψη 24), της 18ης Ιανουαρίου 2018, INEOS (C‑58/17, EU:C:2018:19, σκέψη 22), της 28ης Φεβρουαρίου 2018, Trinseo Deutschland (C‑577/16, EU:C:2018:127, σκέψη 39), και στην υπόθεση C‑682/17 (σκέψη 62).

( 42 ) Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 8ης Μαρτίου 2017, ArcelorMittal Rodange et Schifflange (C‑321/15, EU:C:2017:179, σκέψη 22), της 18ης Ιανουαρίου 2018, INEOS (C‑58/17, EU:C:2018:19, σκέψη 22), της 28ης Φεβρουαρίου 2018, Trinseo Deutschland (C‑577/16, EU:C:2018:127, σκέψη 40), και στην υπόθεση C‑682/17 (σκέψη 63).

( 43 ) Απόφαση της 18ης Ιανουαρίου 2018, INEOS (C‑58/17, EU:C:2018:19, σκέψη 25 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Ο στόχος αυτός μετατέθηκε ακολούθως στο 2030 για τομείς που θεωρείται ότι εκτίθενται σε χαμηλό κίνδυνο ή δεν εκτίθενται σε κανέναν κίνδυνο διαρροής άνθρακα, εξαιρουμένης της τηλεθέρμανσης (υπό την επιφύλαξη πραγματοποίησης ελέγχων), και εγκαταλείφθηκε όσον αφορά τομείς και επιμέρους τομείς που θεωρείται ότι εκτίθενται σε ουσιώδη κίνδυνο διαρροής άνθρακα· βλ. δεύτερη παράγραφο της αιτιολογικής σκέψης 10 της οδηγίας 2018/410. Κατά συνέπεια, το άρθρο 10α, παράγραφος 11, απαλείφθηκε από την οδηγία 2003/87 δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 14, στοιχείο ιαʹ, της οδηγίας 2018/410. Τούτο, ωστόσο, δεν μετέβαλε τους σκοπούς της οδηγίας σε σχέση με αυτούς που ίσχυαν προ της αλλαγής. Ακόμη και μετά το χρονικό αυτό διάστημα, οι κανόνες σχετικά με τη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπών πρέπει να θεωρούνται εξαιρετικού χαρακτήρα. Κατά την αιτιολογική σκέψη 5 της οδηγίας 2018/410, «η δωρεάν κατανομή δεν θα παύσει να ισχύει, και […] τα υφιστάμενα μέτρα θα εξακολουθούν να ισχύουν και μετά το 2020 ώστε να αποτραπεί ο κίνδυνος διαρροής διοξειδίου του άνθρακα λόγω της πολιτικής για το κλίμα, [μόνον] εφόσον δεν αναληφθούν ανάλογες προσπάθειες σε άλλες μεγάλες οικονομίες […]».

( 44 ) Θα εξετάσω το ζήτημα του αν υπάρχει επίσης (κλιμακωτή) κατάταξη μεταξύ των τριών αυτών «εφεδρικών δεικτών αναφοράς» στο πλαίσιο της εξετάσεως του τετάρτου προδικαστικού ερωτήματος.

( 45 ) Βλ. άρθρο 3, στοιχεία γʹ και δʹ, της αποφάσεως 2011/278.

( 46 ) Βλ. άρθρο 3, στοιχείο ηʹ, της αποφάσεως 2011/278.

( 47 ) Απόφαση της 18ης Ιανουαρίου 2018, INEOS (C‑58/17, EU:C:2018:19, σκέψη 36). Στην απόφαση εκείνη το Δικαστήριο αναφέρθηκε στις εκπομπές διεργασίας ακόμη και ως «έσχατη εφεδρική προσέγγιση».

( 48 ) Στην υπό κρίση υπόθεση, ουδείς από τους μετέχοντες στη διαδικασία φαίνεται να αμφισβητεί ότι σκοπός της διαδικασίας ανακτήσεως θείου δεν είναι η παραγωγή θερμότητας.

( 49 ) Υποσημείωση 42 των εν λόγω προτάσεων.

( 50 ) Το άρθρο 3, παράγραφος 40, του κανονισμού 601/2012 ορίζει το «εγγενές CO2» ως το CO2 που αποτελεί μέρος καυσίμου.

( 51 ) Απόφαση στην υπόθεση C‑682/17 (σκέψη 54).

( 52 ) Οι προϋποθέσεις για να θεωρηθεί ότι ένας τομέας ή επιμέρους τομέας εκτίθεται σε σημαντικό κίνδυνο διαρροής άνθρακα καθορίζονται στο άρθρο 10α, παράγραφοι 14 έως 17, της οδηγίας 2003/87. Ο κατάλογος των τομέων ή επιμέρους τομέων που εκτίθενται σε σημαντικό κίνδυνο σύμφωνα με το άρθρο 10α, παράγραφος 13, της οδηγίας 2003/87 περιέχεται στην απόφαση της Επιτροπής της 24ης Δεκεμβρίου 2009 (2010/2/ΕΕ), που προσδιορίζει, σύμφωνα με την οδηγία 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, κατάλογο τομέων και κλάδων οι οποίοι θεωρείται ότι εκτίθενται σε σημαντικό κίνδυνο διαρροής άνθρακα (ΕΕ 2010, L 1, σ. 10). Η «άντληση αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου» μνημονεύεται στο σημείο 1.4 του παραρτήματος.

( 53 ) Πρβλ. απόφαση στη υπόθεση C‑682/17 (σκέψη 94), αλλά βλ., επίσης, υποσημείωση 44 των παρουσών προτάσεων.

( 54 ) Πρβλ. απόφαση της 26ης Οκτωβρίου 2016, Yara Suomi κ.λπ. (C‑506/14, EU:C:2016:799, σκέψη 47).

( 55 ) Προτάσεις στην υπόθεση C‑80/16 (EU:C:2017:192, σημείο 47).

( 56 ) Βλ., επίσης, κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 26ης Οκτωβρίου 2016, Yara Suomi κ.λπ. (C‑506/14, EU:C:2016:799, σκέψη 54), όπου οι προσφεύγουσες αμφισβήτησαν την εφαρμογή του ενιαίου διατομεακού διορθωτικού συντελεστή που μπορεί να εφαρμοστεί προκειμένου να περιοριστεί η μέγιστη ετήσια ποσότητα δικαιωμάτων σύμφωνα με το άρθρο 10α, παράγραφος 5, της οδηγίας 2003/87 σε όλες τις προκαταρκτικές ποσότητες δικαιωμάτων, χωρίς να εξαιρούνται οι εγκαταστάσεις σε τομείς ή επιμέρους τομείς που εκτίθενται σε σημαντικό κίνδυνο διαρροής άνθρακα.

( 57 ) Η υπογράμμιση δική μου.

( 58 ) Η υπογράμμιση δική μου.

( 59 ) Ecofys, Fraunhofer Institute for Systems and Innovation Research, Öko-Institut, Νοέμβριος 2009 (μελέτη που παρήγγειλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή), σ. ii και 25.

( 60 ) Όπως τόνισε ο εν λόγω εκπρόσωπος, για την «ανάκτηση θείου» στα διυλιστήρια υπάρχει δείκτης αναφοράς ειδικού προϊόντος στο παράρτημα II της αποφάσεως 2011/278. Οι δείκτες αναφοράς προϊόντων στον κλάδο των διυλιστηρίων βασίζονται, γενικώς, στην προσέγγιση του «σταθμισμένου βάσει του CO2 τόνου», η οποία, επίσης, δεν λαμβάνει υπόψη το εγγενές CO2. Όσον αφορά τη συγκεκριμένη προσέγγιση, βλ. αιτιολογική σκέψη 24 της αποφάσεως 2011/278.

( 61 ) Καίτοι, όπως προανέφερα, ήδη τίθεται υπό αμφισβήτηση εάν οι εκπομπές στην υπό κρίση υπόθεση πρέπει να θεωρηθούν αναπόφευκτες. Βλ. σημείο 47 των παρουσών προτάσεων.

( 62 ) Απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2019, K.H.K. (Δέσμευση τραπεζικών λογαριασμών) (C‑555/18, EU:C:2019:937, σκέψη 28 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

( 63 ) Τούτο αφήνει κατά μέρος το ζήτημα του κατά πόσον αυτό είναι πιθανό, δεδομένου ότι το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει με την απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Borealis κ.λπ. (C‑180/15, EU:C:2016:647, σκέψεις 62 έως 69), ότι οι εν λόγω δείκτες αναφοράς αλληλοαποκλείονται.

( 64 ) Η ίδια προσέγγιση ακολουθείται πλέον από το άρθρο 10, παράγραφος 2, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) 2019/331 της Επιτροπής, της 19ης Δεκεμβρίου 2018, σχετικά με τον καθορισμό ενωσιακών μεταβατικών κανόνων για την εναρμονισμένη δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής κατ’ εφαρμογή του άρθρου 10α της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ 2019, L 59, σ. 8).

( 65 ) Η υπογράμμιση δική μου.

( 66 ) Αποφάσεις της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Borealis κ.λπ. (C‑180/15, EU:C:2016:647, σκέψεις 62 έως 65), της 18ης Ιανουαρίου 2018, INEOS (C‑58/17, EU:C:2018:19, σκέψη 29), και της 3ης Δεκεμβρίου 2020, Ingredion Germany (C‑320/19, EU:C:2020:983, σκέψη 68).

( 67 ) Απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Borealis κ.λπ. (C‑180/15, EU:C:2016:647, σκέψη 66).

( 68 ) Όπ.π (σκέψη 67).

( 69 ) Απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Borealis κ.λπ. (C‑180/15, EU:C:2016:647).

( 70 ) Χρησιμοποιώ τη διατύπωση που χρησιμοποιείται πλέον στο άρθρο 10 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2019/331, η οποία είναι σαφέστερη, υπό την έννοια ότι δεν παραπέμπει απλώς σε εκπομπές αλλά σε «εισροές, […] εκροές και […] εκπομπές της εγκατάστασης» οι οποίες κατανέμονται σε μία ή περισσότερες υποεγκαταστάσεις. Πρόκειται για πολύ καταλληλότερη αναφορά στις διαφορετικές υποεγκαταστάσεις.

( 71 ) Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να το διασφαλίζουν σύμφωνα με τα άρθρα 7, παράγραφος 7, και 8, παράγραφος 5, της αποφάσεως 2011/278. Βλ., περαιτέρω, απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2016, Borealis κ.λπ. (C‑180/15, EU:C:2016:647, σκέψη 69).

( 72 ) Ecofys, Fraunhofer Institute for Systems and Innovation Research, Öko-Institut, «Methodology for the free allocation of emission allowances in the EU ETS post 2012: Report on the project approach and general issues», μελέτη την οποία παρήγγειλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Νοέμβριος 2009 σ. 38 και 39.

( 73 ) Η ExxonMobil γνωστοποίησε στο Δικαστήριο ότι είχε καταθέσει αίτηση ασφαλιστικών μέτρων ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου στις 16 Ιουλίου 2020. Ζήτησε από το δικαστήριο αυτό να υποχρεώσει την DEHSt να διασφαλίσει ότι αριθμός αντίστοιχος προς τον αριθμό των δικαιωμάτων εκπομπής που ζητήθηκαν προς κατανομή στο πλαίσιο της διαδικασίας στην οποία στηρίζεται η παρούσα αίτηση προδικαστικής αποφάσεως θα κατατεθεί στον λογαριασμό χαρτοφυλακίου της ExxonMobil το αργότερο μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2020, προκειμένου να εξασφαλιστούν τα δικαιώματά της. Προς απάντηση σε αυτό, αλλά πριν από την έκδοση της αποφάσεως του αιτούντος δικαστηρίου επί του ζητήματος, η DEHSt ζήτησε από την Επιτροπή τη μεταφορά του εν λόγω αριθμού δικαιωμάτων εκπομπών είτε στον εθνικό λογαριασμό χαρτοφυλακίου δικαιωμάτων εκπομπών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας είτε στον λογαριασμό χαρτοφυλακίου δικαιωμάτων εκπομπών της ExxonMobil. Η αίτηση αυτή απορρίφθηκε από την Επιτροπή μέσω επιστολής απευθυνόμενης στην DEHSt στις 8 Δεκεμβρίου 2020. Το αιτούν δικαστήριο εξέδωσε απόφαση περί λήψεως ασφαλιστικών μέτρων στις 15 Δεκεμβρίου 2020 (VG 10 L 216/2020), με την οποία προέτρεψε την DEHSt να διασφαλίσει ότι, εάν παύσει η ισχύς των δικαιωμάτων εκπομπής για την περίοδο εμπορίας 2013 έως 2020, θα μεταχειριστεί την ExxonMobil σαν να μην είχε συμβεί αυτό. Η απόφαση αυτή εξαφανίστηκε από το Oberverwaltungsgericht Berlin-Brandenburg (ανώτερο διοικητικό δικαστήριο, Βερολίνο-Βραδεμβούργο, Γερμανία) στις 23 Δεκεμβρίου 2020 και η αίτηση της ExxonMobil απορρίφθηκε αμετακλήτως. Η αίτηση που κατατέθηκε ενώπιον του Bundesverfassungsgericht (Ομοσπονδιακού Συνταγματικού Δικαστηρίου, Γερμανία) για την έκδοση προσωρινής διαταγής απορρίφθηκε (ECLI:DE:OVGBEBB:2020:0323.OVG11S12.20.00). Παράλληλα, η ExxonMobil είχε κινήσει, στις 17 Δεκεμβρίου 2020, διαδικασία προσβολής της νομιμότητας της αποφάσεως της Επιτροπής της 8ης Δεκεμβρίου 2020 που απευθυνόταν στην DEHSt δυνάμει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ. Επιπλέον, ζήτησε τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων δυνάμει του άρθρου 279 ΣΛΕΕ. Η αίτηση αυτή απορρίφθηκε με διάταξη του Προέδρου του Γενικού Δικαστηρίου της 31ης Δεκεμβρίου 2020, ExxonMobil Production Deutschland κατά Επιτροπής (T‑731/20 R, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2020:654), διότι, μεταξύ άλλων, δεν θεωρήθηκε πιθανό ότι τα μη ικανοποιηθέντα δικαιώματα δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων εκπομπής θα έπαυαν να ισχύουν στο τέλος της τρίτης περιόδου εμπορίας (βλ. σκέψη 17).

( 74 ) Απόφαση του Bundesverwaltungsgericht (Ομοσπονδιακού Διοικητικού Δικαστηρίου, Γερμανία) της 26ης Απριλίου 2018 (ECLI:DE:BVerwG:2018:260418U7C20.16.0).

( 75 ) Κατά το άρθρο 27 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2019/331, η απόφαση 2011/278 εξακολουθεί να εφαρμόζεται σε κατανομές που αφορούν την περίοδο πριν από την 1η Ιανουαρίου 2021, πέραν της καταργήσεως της εν λόγω αποφάσεως.

( 76 ) Κανονισμός (ΕΕ) 389/2013 της Επιτροπής, της 2ας Μαΐου 2013, για τη σύσταση ενωσιακού μητρώου δυνάμει της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και των αποφάσεων αριθ. 280/2004/ΕΚ και αριθ. 406/2009/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και για την κατάργηση των κανονισμών (ΕΕ) αριθ. 920/2010 και αριθ. 1193/2011 της Επιτροπής (ΕΕ 2013, L 122, σ. 1).

( 77 ) Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2019/1122 της Επιτροπής, της 12ης Μαρτίου 2019, για τη συμπλήρωση της οδηγίας 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τη λειτουργία του ενωσιακού μητρώου (ΕΕ 2019, L 177, σ. 3).

( 78 ) Η Επιτροπή καλείται να επιβεβαιώσει εάν, βάσει του δεύτερου εδαφίου του άρθρου 52, παράγραφος 2, του κανονισμού 389/2013, η αλλαγή αυτή είναι σύμφωνη κυρίως με την οδηγία 2003/87 και την απόφαση 2011/278 και, εάν τούτο δεν συμβαίνει, να απορρίψει τις συγκεκριμένες αλλαγές.

( 79 ) Πρβλ. αιτιολογική σκέψη 4 της αποφάσεως 2015/1814.

( 80 ) Κανονισμός (ΕΕ) 176/2014 της Επιτροπής, της 25ης Φεβρουαρίου 2014, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1031/2010 με σκοπό, ιδίως, τον καθορισμό των ποσοτήτων δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου που θα εκπλειστηριαστούν κατά την περίοδο 2013-2020 (ΕΕ 2014, L 56, σ. 11). Ως βραχυπρόθεσμο μέτρο έναντι του πλεονάσματος δικαιωμάτων στην αγορά, αρχικώς υπήρξε μια «συγκράτηση» με τη μείωση των ποσοτήτων τους από το 2014 έως το 2016 με πρόθεση τα δικαιώματα αυτά να εκπλειστηριαστούν το 2019 και το 2020.

( 81 ) Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 4, της αποφάσεως 2015/1814, αυτός είναι ο συνολικός αριθμός των δικαιωμάτων που εκδόθηκαν κατά τη χρονική περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2008 και των δικαιωμάτων χρήσης διεθνών μορίων που διαθέτουν οι εγκαταστάσεις σύμφωνα με το ΣΕΔΕ της ΕΕ και αφορούν εκπομπές έως και την 31η Δεκεμβρίου του εν λόγω έτους, μείον τους σωρευτικούς τόνους των εξακριβωμένων εκπομπών από εγκαταστάσεις του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής μεταξύ 1ης Ιανουαρίου 2008 και 31ης Δεκεμβρίου του εν λόγω έτους, τα τυχόν δικαιώματα που ακυρώθηκαν και τον αριθμό των δικαιωμάτων στο αποθεματικό.

( 82 ) Όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2018/410.