ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΤΡΙΤΟ ΤΜΗΜΑ) ΤΗΣ 5ΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1990. - AUGUSTO PIAN ΚΑΤΑ OFFICE NATIONAL DES PENSIONS. - ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ: COUR DU TRAVAIL DE LIEGE - ΒΕΛΓΙΟ. - ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗ - ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ 1408/71 - ΒΕΛΓΙΚΗ ΕΘΝΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΣ. - ΥΠΟΘΕΣΗ C-108/89.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1990 σελίδα I-01599



Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα

++++

Κύριε πρόεδρε,

Κύριοι δικαστές,

1 . Το τιθέμενο στις υπό κρίση υποθέσεις πρόβλημα είναι το αν οι βελγικοί κανόνες περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως εμποδίζουν τη χορήγηση βελγικής πρόωρης συντάξεως σε δύο Ιταλούς πρώην διακινούμενους εργαζομένους οι οποίοι λαμβάνουν ήδη ιταλική σύνταξη λόγω αναπηρίας .

2 . Ο Ρian γεννήθηκε στις 9 Ιουνίου 1922 . Από το 1947 έως το 1951 εργάσθηκε στο Βέλγιο ως εργάτης υπεδάφους ορυχείου, ενώ από το 1951 έως το 1971 απασχολήθηκε σε άλλες έμμισθες εργασίες . Αφού επέστρεψε να εργασθεί στην Ιταλία, έλαβε, την 1η Μαρτίου 1974, ιταλική σύνταξη αναπηρίας . Από την 1η Μαρτίου 1978, δεδομένου ότι είχε φθάσει την ηλικία συνταξιοδοτήσεως των εργατών ορυχείου, η οποία είναι 55 έτη, του χορηγείται βελγική σύνταξη λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου βάσει των περιόδων απασχολήσεώς του ως εργάτη υπεδάφους ορυχείου . Ωστόσο, η αίτησή του της 4ης Ιουνίου 1982, με την οποία ζήτησε πρόωρη σύνταξη βάσει άλλων ασφαλιστικών περιόδων που είχε συμπληρώσει στο Βέλγιο, απορρίφθηκε από τον Οffice national des pensions ( εθνικός οργανισμός συντάξεων ) ( στο εξής : Οffice national ).

3 . Ο Βianchin γεννήθηκε στις 20 Φεβρουαρίου 1920 . Από το 1955 έως το 1961 εργάσθηκε στο Βέλγιο και, στη συνέχεια, επέστρεψε στην Ιταλία όπου, ύστερα από μια νέα περίοδο απασχολήσεως, έλαβε, την 1η Ιανουαρίου 1975, σύνταξη αναπηρίας . Στις 25 Μαρτίου 1983 ζήτησε από τον Οffice national τη χορήγηση πρόωρης συντάξεως βάσει των ασφαλιστικών περιόδων που είχε συμπληρώσει στο Βέλγιο . Η αίτησή του απορρίφθηκε με απόφαση της 23ης Μαρτίου 1984 .

4 . Ο Οffice national στήριξε την απόρριψη των αιτήσεων αυτών για πρόωρη συνταξιοδότηση στις διατάξεις του άρθρου 25 του βασιλικού διατάγματος 50, της 24ης Οκτωβρίου 1967, περί συντάξεως λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου και συντάξεως επιζώντος συζύγου μισθωτών, και του άρθρου 64α, πρώτο εδάφιο, του βασιλικού διατάγματος της 21ης Δεκεμβρίου 1967, περί γενικής ρυθμίσεως του καθεστώτος συντάξεως λόγω συμπληρώσεως ορίου ηλικίας και συντάξεως επιζώντος συζύγου μισθωτών, που εκδόθηκε για την εκτέλεση του άρθρου 25 του βασιλικού διατάγματος 50 . Κατά τον Οffice national, από τις διατάξεις αυτές προκύπτει ότι η ύπαρξη ιταλικής συντάξεως αναπηρίας εμποδίζει τη χορήγηση πρόωρης συντάξεως .

5 . Η προσφυγή του Ρian κατά της αποφάσεως του Οffice national απορρίφθηκε με απόφαση του Τribunal du travail της Λιέγης στις 9 Μαΐου 1985 . Το ίδιο δικαστήριο έκανε δεκτή την προσφυγή του Βianchin στις 11 Ιουνίου 1986 . Το Cour du travail της Λιέγης, ενώπιον του οποίου εκδικάζονται οι εφέσεις κατά των πρωτοδίκων αποφάσεων, υπέβαλε στο Δικαστήριο τα εξής προδικαστικά ερωτήματα :

"1 ) Σε περίπτωση που ένας διακινούμενος εργαζόμενος έχει αποκτήσει σε κράτος μέλος δικαίωμα για προσωπική σύνταξη αναπηρίας, χωρίς εφαρμογή των κοινοτικών κανονισμών, και προβάλλει εντός άλλου κράτους μέλους δικαιώματα για παροχή λόγω της δραστηριότητάς του χωρίς εφαρμογή των κοινοτικών κανονισμών, επιτρέπουν τα άρθρα 48 και 51 της Συνθήκης της Ρώμης στον φορέα του δεύτερου αυτού κράτους, που χορηγεί τη σύνταξη λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου, να λαμβάνει υπόψη τη σύνταξη αναπηρίας που χορηγείται από το πρώτο κράτος, όπως λαμβάνει υπόψη τις παροχές αναπηρίας που χορηγούνται βάσει της δικής του νομοθεσίας, προκειμένου να εφαρμόσει τους κανόνες περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως της εθνικής του νομοθεσίας;

2 ) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, όταν η νομοθεσία κράτους μέλους ρυθμίζει κατά διαφορετικό τρόπο τη σώρευση της συντάξεως λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου την οποία χορηγεί, με παροχή αναπηρίας ή παροχή γήρατος, πώς πρέπει να θεωρηθεί ή μη μετατρεπόμενη σε σύνταξη γήρατος σύνταξη αναπηρίας που χορηγείται από άλλο κράτος μέλος : πρέπει να θεωρηθεί ως παροχή αναπηρίας ή ως παροχή γήρατος;

Πρέπει, ενδεχομένως, να γίνει διάκριση ανάλογα με το αν ο δικαιούχος της συντάξεως αναπηρίας έχει ή όχι συμπληρώσει την ηλικία συνταξιοδοτήσεως ή λαμβάνει παροχή γήρατος;

Πρέπει να γίνει διάκριση ανάλογα με το αν η σύνταξη λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου ζητείται κατά τη συμπλήρωση του κανονικού ορίου ηλικίας ή ζητείται προώρως ( με μείωση του ποσού );

3 ) Σε συνάρτηση με τα ερωτήματα 1 και 2 πρέπει η ηλικία συνταξιοδοτήσεως να είναι

α ) αυτή που προβλέπεται από τη νομοθεσία στην οποία περιλαμβάνεται η σχετική με τη σώρευση διάταξη ή

β ) αυτή που προβλέπεται από τη νομοθεσία υπό της οποίας διέπεται η μη μετατρεπόμενη παροχή, της οποίας ρυθμίζεται η σώρευση;"

6 . Με το πρώτο ερώτημα, το εθνικό δικαστήριο ερωτά κατ' ουσίαν αν, στην περίπτωση όπου το δικαίωμα συντάξεως γήρατος έχει κτηθεί σύμφωνα με τη νομοθεσία ενός μόνο κράτους μέλους, το κοινοτικό δίκαιο επιτρέπει την εφαρμογή των διατάξεων αυτού του κράτους μέλους περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως . Με το δεύτερο και το τρίτο ερώτημα ζητείται κυρίως από το Δικαστήριο να κρίνει αν το κοινοτικό δίκαιο, σε περίπτωση που επιτρέπει την εφαρμογή μιας νομοθεσίας περί απαγορεύσεως της σώρευσης, επιτρέπει, επίσης, προς τούτο την εφαρμογή εθνικών κανόνων σχετικά με τον χαρακτηρισμό των παροχών που προκύπτουν από τη νομοθεσία άλλου κράτους μέλους καθώς και σχετικά με την ηλικία κατά την οποία αποκτάται δικαίωμα συνταξιοδοτήσεως λόγω συμπληρώσεως συνταξίμου χρόνου .

7 . Καίτοι τα ερωτήματα αυτά έχουν υποβληθεί ενόψει των άρθρων 48 και 51 της Συνθήκης ΕΟΚ, είναι σαφές ότι η απάντηση πρέπει να στηρίζεται στις διατάξεις που εκδόθηκαν κατ' εφαρμογήν του άρθρου 51, και συγκεκριμένα του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71 του Συμβουλίου ( ΕΕ ειδ . έκδ . 05/01, σ . 73 κωδικοποιημένο κείμενο ΕΕ 1983, L 230, σ . 8 ).

8 . Κατά πάγια νομολογία, όταν ένας εργαζόμενος λαμβάνει σύνταξη δυνάμει της εθνικής μόνο νομοθεσίας, οι διατάξεις του κανονισμού 1408/71 δεν εμποδίζουν την εφαρμογή στο σύνολό της της νομοθεσίας αυτής, συμπεριλαμβανομένων και των εθνικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως ( βλέπε την απόφαση της 2ας Ιουλίου 1981, ΟΝΡΤS κατά Celestre, σκέψη 9, 116/80, 117/80, 119/80, 120/80 και 121/80, Συλλογή 1981, σ . 1737 απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 1987, ΟΝΡΤS κατά Stefanutti, 197/85, Συλλογή 1987, σ . 3855 απόφαση της 18ης Απριλίου 1989, Di Felice κατά Ιnasti, σκέψη 9, 128/88, Συλλογή 1989, σ . 923 ).

9 . Ωστόσο, η θέση αυτή του Δικαστηρίου συνοδευόταν πάντοτε από μια σημαντική επιφύλαξη, ότι δηλαδή αν η εφαρμογή της εθνικής μόνο νομοθεσίας προκύπτει ότι είναι λιγότερο ευνοϊκή για τον εργαζόμενο από το σύστημα του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71, πρέπει να εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου αυτού ( βλέπε τις προαναφερθείσες αποφάσεις Celestre, σκέψη 9, Stefanutti, σκέψη 11, Di Felice, σκέψη 9 . Επομένως, στο εθνικό δικαστήριο απόκειται να κρίνει αν η εφαρμογή της εθνικής μόνο νομοθεσίας ή η εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 46 είναι αυτή που συνεπάγεται τα πλέον ευνοϊκά για τους Ρian και Βianchin αποτελέσματα .

10 . Εφαρμόζοντας την εθνική νομοθεσία, το εθνικό δικαστήριο δικαιούται βεβαίως να την εφαρμόσει στο σύνολό της, συμπεριλαμβανομένων, όπως ελέχθη, όχι μόνο των κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως αλλά και των διατάξεων σχετικά με τον χαρακτηρισμό των παροχών που αποκτώνται δυνάμει αλλοδαπής νομοθεσίας ή σχετικά με τις προϋποθέσεις που αφορούν την ηλικία για τη γένεση του δικαιώματος συντάξεως λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου . Εφόσον τα ζητήματα αυτά διέπονται, στο στάδιο αυτό, από την εθνική νομοθεσία, ουδέν πρόβλημα τίθεται από πλευράς του κοινοτικού δικαίου .

11 . Στη συνέχεια, είναι ανάγκη να εξετασθεί η περίπτωση της εφαρμογής του άρθρου 46 . Αν, όπως συμβαίνει εν προκειμένω, το δικαίωμα ενός προσώπου για παροχή κτάται χωρίς να παρίσταται ανάγκη συνυπολογισμού ασφαλιστικών περιόδων που έχουν συμπληρωθεί σε άλλα κράτη μέλη, υπάρχουν, όσον αφορά την εφαρμογή του εν λόγω άρθρου, δύο κύρια στάδια . Πρώτον, το εθνικό δικαστήριο οφείλει να καθορίσει σύμφωνα με τη δική του νομοθεσία "το ποσό της παροχής που αντιστοιχεί στη συνολική διάρκεια των περιόδων ασφαλίσεως ή κατοικίας που πρέπει να ληφθούν υπόψη δυνάμει της νομοθεσίας αυτής" ( άρθρο 46, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο ). Δεύτερον, πρέπει να προβεί στον υπολογισμό της παροχής που θα οφειλόταν κατ' εφαρμογήν του συστήματος συνυπολογισμού και του αναλογικού επιμερισμού που προβλέπεται από το άρθρο 46, παράγραφος 2, στοιχεία α ) και β ). Μόνο το υψηλότερο από τα δύο αυτά ποσά πρέπει να ληφθεί υπόψη ( άρθρο 46, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο ).

12 . Εφαρμόζοντας, βάσει του άρθρου 46, παράγραφος 1, τη βελγική νομοθεσία, το εθνικό δικαστήριο δικαιούται φυσικά να ερευνήσει αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση συντάξεως λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου ή πρόωρης συντάξεως .

13 . Το Δικαστήριο ωστόσο, κρίνει κατά πάγια νομολογία ότι, στην περίπτωση που εφαρμόζονται οι διατάξεις του άρθρου 46, από την τελευταία φράση του άρθρου 12, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού προκύπτει ότι οι εθνικοί κανόνες περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως δεν εφαρμόζονται όταν ο ενδιαφερόμενος λαμβάνει παροχές της ιδίας φύσεως για αναπηρία, γήρας ή θάνατο ( βλέπε τις αποφάσεις Celestre, σκέψη 12, Stefanutti, σκέψη 12 ). Εφόσον οι παροχές είναι της ιδίας φύσεως, αποκλείονται οι εθνικοί κανόνες περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως ακόμα και σε περίπτωση εφαρμογής του πρώτου εδαφίου του άρθρου 46, παράγραφος 1 . Ομως, με την απόφαση Di Felice, η οποία εκδόθηκε μετά την υποβολή των υπό κρίση προδικαστικών ερωτημάτων, το Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 16, ότι η πρόωρη σύνταξη που χορηγείται δυνάμει της νομοθεσίας κράτους μέλους και η σύνταξη αναπηρίας που κτάται βάσει της νομοθεσίας άλλου κράτους μέλους πρέπει να θεωρούνται ως παροχές της ιδίας φύσεως κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 .

14 . Κατά συνέπεια, για τον υπολογισμό του ύψους των παροχών που οι Ρian και Βianchin δικαιούνται δυνάμει του άρθρου 46, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, το εθνικό δικαστήριο δεν πρέπει να λάβει υπόψη τους κανόνες περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως του άρθρου 25 του βασιλικού διατάγματος 50 της 24ης Οκτωβρίου 1967 και του άρθρου 64, παράγραφος 1, του βασιλικού διατάγματος της 21ης Δεκεμβρίου 1967 . Επομένως, το ποσό που πρέπει να ληφθεί υπόψη σύμφωνα με τη διάταξη αυτή είναι το ποσό που τα εν λόγω πρόσωπα θα δικαιούνταν σύμφωνα με τη βελγική νομοθεσία αν δεν λάμβαναν ιταλική σύνταξη αναπηρίας ( απόφαση της 13ης Μαρτίου 1986, Sinatra κατά FΝRΟΜ, 296/84, Συλλογή 1986, σ . 1047 απόφαση Celestre, σκέψη 12 ). Εφόσον μόνο η βελγική νομοθεσία λαμβάνεται υπόψη και η εφαρμογή των εθνικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως αποκλείεται, τα λοιπά ερωτήματα που υποβάλλει το εθνικό δικαστήριο, δηλαδή το ζήτημα της ηλικίας κατά την οποία πρέπει να χορηγηθεί η σύνταξη και το ζήτημα του χαρακτηρισμού των αλλοδαπών παροχών δεν ανακύπτουν .

15 . Οπως προανέφερα, το εθνικό δικαστήριο πρέπει στη συνέχεια να προβεί στην εφαρμογή του άρθρου 46, παράγραφος 2, στοιχεία α ) και β ) και να λάβει υπόψη το υψηλότερο από τα δύο ποσά που προκύπτουν από την εφαρμογή των διατάξεων αυτών ή της διατάξεως του άρθρου 46, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο . Εφόσον παρίσταται ανάγκη, το προκύπτον ποσό πρέπει να μειωθεί σύμφωνα με το άρθρο 46, παράγραφος 3, το οποίο καθορίζει ως ανώτατο όριο το υψηλότερο από τα θεωρητικά ποσά παροχών που υπολογίζονται κατά τις διατάξεις του άρθρου 46, παράγραφος 2, περίπτωση α . Το άρθρο 46, παράγραφος 3, εφαρμόζεται αποκλειομένων των εθνικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως ( βλέπε την απόφαση της 5ης Μαΐου 1983, Raad van Arbeid κατά Van der Bunt-Craig, σκέψη 15, 238/81, Συλλογή 1983, σ . 1385, και την απόφαση Di Felice, σκέψη 9 ).

16 . Το Δικαστήριο πρέπει να προβεί σε σύγκριση μεταξύ της παροχής που θα οφειλόταν δυνάμει της βελγικής νομοθεσίας στο σύνολό της, συμπεριλαμβανομένων και των κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, και της παροχής που οφείλεται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 46 . Αν η τελευταία είναι ευνοϊκότερη για τους Ρian και Βianchin, αυτή είναι η παροχή που δικαιούνται . Δεδομένου ότι η εφαρμογή της βελγικής νομοθεσίας στο σύνολό της, συμπεριλαμβανομένων και των κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως, έχει ως αποτέλεσμα το να μην τους χορηγηθεί η βελγική πρόωρη σύνταξη, η εφαρμογή του άρθρου 46, το οποίο αποκλείει την ισχύ των εν λόγω κανόνων, αποδεικνύεται αναμφίβολα ως η ευνοϊκότερη γι' αυτούς λύση .

17 . Κατά συνέπεια, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα υποβληθέντα από το εθνικό δικαστήριο ερωτήματα ως εξής :

"1 ) Οταν ένα πρόσωπο δικαιούται συντάξεως δυνάμει της εθνικής μόνο νομοθεσίας, οι διατάξεις του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71 δεν εμποδίζουν την εφαρμογή επ' αυτού της νομοθεσίας αυτής στο σύνολό της, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως και των εθνικών κανόνων σχετικά με τον χαρακτηρισμό των παροχών που το πρόσωπο αυτό λαμβάνει σύμφωνα με τη νομοθεσία άλλου κράτους μέλους ή των εθνικών κανόνων που αφορούν την ηλικία για τη γένεση του δικαιώματος συνταξιοδοτήσεως . Αν, ωστόσο, η εφαρμογή της εθνικής αυτής νομοθεσίας προκύπτει ότι είναι λιγότερο ευνοϊκή από την εφαρμογή του προβλεπόμενου από το άρθρο 46 του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71 συστήματος, πρέπει να εφαρμοσθούν οι διατάξεις αυτού του άρθρου . Στην τελευταία αυτή περίπτωση, το άρθρο 46, παράγραφος 3, εφαρμόζεται αποκλειομένων των κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως της εθνικής νομοθεσίας .

2 ) Η πρόωρη σύνταξη που χορηγείται δυνάμει της νομοθεσίας ενός κράτους μέλους και η σύνταξη αναπηρίας που χορηγείται σύμφωνα με τη νομοθεσία άλλου κράτους μέλους πρέπει να θεωρηθούν ως παροχές της ιδίας φύσεως κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71 . Κατά συνέπεια, για τον καθορισμό του ποσού περί του οποίου γίνεται μνεία στο πρώτο εδάφιο του άρθρου 46, παράγραφος 1, του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71, αποκλείεται η εφαρμογή των εθνικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως ."

(*) Γλώσσα του πρωτοτύπου : η αγγλική .