ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

MELCHIOR WATHELET

της 15ης Νοεμβρίου 2017 ( 1 )

Συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C‑327/16 και C‑421/16

Marc Jacob

κατά

Ministre des Finances et des Comptes publics (C‑327/16)

και

Ministre des Finances et des Comptes publics

κατά

Marc Lassus (C‑421/16)

[αίτηση του Conseil d’État (Συμβουλίου της Επικρατείας, Γαλλία)

για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

«Προδικαστική παραπομπή – Φορολογία – Συγχωνεύσεις, διασπάσεις, εισφορές ενεργητικού και ανταλλαγές μετοχών που αφορούν εταιρίες διαφορετικών κρατών μελών Οδηγία 90/434/ΕΟΚ – Άρθρο 8 – Μηχανισμός αναβολής της φορολογήσεως – Φορολογική εξουσία του κράτους κατοικίας – Μεταφορά της φορολογικής κατοικίας – Συνέπειες – Ελευθερία εγκαταστάσεως – Άρθρο 49 ΣΛΕΕ – Συνυπολογισμός των απομειώσεων – Διαφορετική μεταχείριση συγκρίσιμων φορολογητέων πράξεων, ανάλογα με το αν ο φορολογούμενος άσκησε ή όχι το δικαίωμα εγκαταστάσεως σε άλλο κράτος μέλος – Δικαιολόγηση – Διατήρηση της κατανομής της φορολογικής εξουσίας μεταξύ των κρατών μελών»

I. Εισαγωγή

1. Οι υπό κρίση αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως του Conseil d’État (Συμβουλίου της Επικρατείας, Γαλλία), οι οποίες πρωτοκολλήθηκαν στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 10 Ιουνίου 2016 ( 2 ) και στις 28 Ιουλίου 2016 ( 3 ), αφορούν την ερμηνεία του άρθρου 8 της οδηγίας 90/434/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1990, σχετικά με το κοινό φορολογικό καθεστώς για τις συγχωνεύσεις, διασπάσεις, εισφορές ενεργητικού και ανταλλαγές μετοχών που αφορούν εταιρίες διαφορετικών κρατών μελών ( 4 ).

2. Οι ως άνω αιτήσεις υποβλήθηκαν στο πλαίσιο της διαφοράς μεταξύ του Marc Jacob και του ministre des Finances et des Comptes publics (υπουργού Οικονομικών, Γαλλία) και της διαφοράς μεταξύ του ministre des Finances et des Comptes publics (υπουργού Οικονομικών, Γαλλία) και του Marc Lassus, με αντικείμενο την απόφαση της φορολογικής αρχής να φορολογήσει τις υπεραξίες που προέκυψαν από πράξη ανταλλαγής τίτλων, επ’ ευκαιρία μεταγενέστερης μεταβιβάσεως των ληφθέντων τίτλων.

3. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, προκειμένου να αποφανθεί επί των υποθέσεων των οποίων επιλήφθηκε, πρέπει να γνωρίζει, ειδικότερα, αν αντιβαίνει στο άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 90/434 εθνική νομοθεσία, όπως η επίμαχη στις υποθέσεις των κύριων δικών, η οποία καθιερώνει μηχανισμό αναβολής της φορολογήσεως των υπεραξιών που πραγματοποιούνται κατά την ημερομηνία ανταλλαγής των μεταβιβαζόμενων μετοχών ή τίτλων έως τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των εν λόγω μετοχών ή τίτλων.

4. Βάσει του εν λόγω μηχανισμού, η φορολογική βάση της υπεραξίας καθορίζεται κατά την ημερομηνία ανταλλαγής των μετοχών ή των τίτλων, ενώ η φορολόγηση ( 5 ) λαμβάνει χώρα μόνο όταν οι επίμαχες μετοχές ή οι επίμαχοι τίτλοι μεταβιβαστούν μεταγενέστερα ( 6 ). Εντούτοις, ο M. Jacob και ο M. Lassus εκτιμούν ότι το άρθρο 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 90/434 επιβάλλει μηχανισμό αναστολής, και όχι αναβολής, της φορολογήσεως, με αποτέλεσμα η ανταλλαγή των μετοχών ή των τίτλων να είναι απλώς ενδιάμεση, φορολογικά ουδέτερη, συναλλαγή, καθώς και ότι μόνο η μεταγενέστερη μεταβίβαση των μετοχών ή των τίτλων που λαμβάνονται κατά την ανταλλαγή μπορεί να συνιστά τη γενεσιουργό αιτία της φορολογήσεως. Στη βάση αυτή, ο M. Jacob και ο M. Lassus εκτιμούν ότι οι υπεραξίες που προέκυψαν κατά τη μεταβίβαση των εν λόγω τίτλων ή μετοχών δεν μπορούν να υποβληθούν στην επίμαχη φορολόγηση.

5. Το 2000, η Γαλλική Κυβέρνηση αντικατέστησε το σύστημα αναβολής της φορολογήσεως με σύστημα αναστολής της φορολογήσεως, βάσει του οποίου όλοι οι όροι φορολογήσεως καθορίζονται κατά τη μεταβίβαση των τίτλων (καθορισμός της φορολογητέας βάσεως, του φορολογικού συντελεστή ή καθορισμός του καταβλητέου φόρου). Κατά τον M. Jacob, η Γαλλική Κυβέρνηση θέσπισε τότε παράλληλα ένα σύστημα exit tax (σύστημα φορολογήσεως κατά την έξοδο).

6. Οι έννοιες της «αναστολής» ή της «αναβολής της φορολογήσεως» πρέπει να διακρίνονται από την αναβολή της εισπράξεως, η οποία συνεπάγεται τον καθορισμό όλων των όρων της φορολογήσεως (καθορισμός της φορολογικής βάσεως της υπεραξίας και του φορολογικού συντελεστή) κατά την ημερομηνία της ανταλλαγής των μετοχών ή των τίτλων, αναβαλλομένης μόνο της καταβολής του ούτως καθορισμένου φόρου κατά τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των μετοχών ή των τίτλων. Ο μηχανισμός αυτός βρίσκεται στο επίκεντρο των υποθέσεων επί των οποίων εκδόθηκαν οι αποφάσεις της 29ης Νοεμβρίου 2011, National Grid Indus (C‑371/10, EU:C:2011:785), της 23ης Ιανουαρίου 2014, DMC (C‑164/12, EU:C:2014:20), της 21ης Μαΐου 2015, Verder LabTec (C‑657/13, EU:C:2015:331), και της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑503/14, EU:C:2016:979).

II. Το νομικό πλαίσιο

Α. Το δίκαιο της Ένωσης

7. Το άρθρο 49 ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 43 ΣΕΚ) έχει ως εξής: «Στο πλαίσιο των κατωτέρω διατάξεων, οι περιορισμοί της ελευθερίας εγκαταστάσεως των υπηκόων ενός κράτους μέλους στην επικράτεια ενός άλλου κράτους μέλους απαγορεύονται. […]»

8. Η πρώτη, η τέταρτη και η έκτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 90/434 διαλαμβάνουν τα εξής: «[…] οι συγχωνεύσεις, διασπάσεις, εισφορές ενεργητικού και ανταλλαγές μετοχών που αφορούν εταιρείες ευρισκόμενες σε διαφορετικά κράτη μέλη μπορεί να είναι αναγκαίες για να δημιουργηθούν στην Κοινότητα συνθήκες ανάλογες με τις επικρατούσες σε μια εσωτερική αγορά και να εξασφαλισθεί έτσι η δημιουργία και ομαλή λειτουργία της κοινής αγοράς· […] οι πράξεις αυτές δεν πρέπει να εμποδίζονται από ειδικούς περιορισμούς, μειονεκτήματα ή στρεβλώσεις που απορρέουν από τις φορολογικές διατάξεις των κρατών μελών· […] κατά συνέπεια, για τις πράξεις αυτές επιβάλλεται να θεσπισθούν φορολογικοί κανόνες ουδέτεροι ως προς τον ανταγωνισμό, ώστε να μπορέσουν οι επιχειρήσεις να προσαρμοσθούν στις απαιτήσεις της κοινής αγοράς, να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους και να ενισχύσουν την ανταγωνιστική τους θέση διεθνώς· […] […] στο κοινό φορολογικό καθεστώς πρέπει να αποφεύγεται η φορολογία σε περίπτωση συγχώνευσης, διάσπασης, εισφοράς ενεργητικού ή ανταλλαγής μετοχών, ενώ παράλληλα θα διασφαλίζονται τα δημοσιονομικά συμφέροντα του κράτους της εισφέρουσας ή εξαγορασθείσας εταιρείας· […] […] το καθεστώς αναβολής, μέχρι την ουσιαστική της πραγματοποίηση, της φορολογίας της υπεραξίας των εισφερόμενων περιουσιακών στοιχείων, εφαρμοζόμενο επί των περιουσιακών στοιχείων που προσαρτώνται στη μόνιμη εγκατάσταση, επιτρέπει την αποφυγή φορολογίας της αντίστοιχης υπεραξίας ενώ παράλληλα εξασφαλίζει και τη μεταγενέστερη φορολογία της από το κράτος της εισφέρουσας εταιρείας, όταν πλέον η υπεραξία θα έχει πραγματοποιηθεί».

9. Το άρθρο 8 της οδηγίας 90/434 προβλέπει τα ακόλουθα: «1. Η παροχή, επ’ ευκαιρία συγχώνευσης, διάσπασης ή ανταλλαγής μετοχών, τίτλων παραστατικών του εταιρικού κεφαλαίου της λήπτριας ή αποκτώσας εταιρείας σε εταίρο της εισφέρουσας ή αποκτώμενης εταιρείας, σε αντάλλαγμα τίτλων παραστατικών του εταιρικού κεφαλαίου της δεύτερης αυτής εταιρείας, δεν πρέπει να συνεπάγεται, αυτή καθ’ αυτήν, καμία φορολόγηση του εισοδήματος, των κερδών ή των υπεραξιών αυτού του εταίρου. 2. Τα κράτη μέλη εφαρμόζουν την παράγραφο 1 με την προϋπόθεση ότι ο εταίρος δεν θα αποδώσει, στους τίτλους που λαμβάνει ως αντάλλαγμα, μεγαλύτερη φορολογική αξία από όση είχαν οι ανταλλασσόμενοι τίτλοι αμέσως πριν από τη συγχώνευση, τη διάσπαση ή την ανταλλαγή μετοχών. Η εφαρμογή της παραγράφου 1 δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να φορολογούν το κέρδος που προκύπτει από τη μεταγενέστερη [μεταβίβαση] των τίτλων που ελήφθησαν με τον ίδιο τρόπο, όπως και το κέρδος που προκύπτει από τη [μεταβίβαση] των τίτλων που υπήρχαν πριν από την απόκτηση. […]»

Β. Το συμβατικό δίκαιο

10. Το άρθρο 18 της συμβάσεως μεταξύ της Γαλλίας και του Βελγίου, της 10ης Μαρτίου 1964, για την αποφυγή της διπλής φορολογήσεως και τον καθορισμό κανόνων αμοιβαίας διοικητικής και νομικής συνδρομής όσον αφορά τον φόρο εισοδήματος ορίζει τα εξής: «Εφόσον τα προηγούμενα άρθρα της παρούσας συμβάσεως δεν προβλέπουν κάτι διαφορετικό, τα εισοδήματα των κατοίκων ενός εκ των συμβαλλόμενων κρατών φορολογούνται μόνο σε αυτό το κράτος».

11. Το άρθρο 13, παράγραφοι 3 και 4, της συμβάσεως μεταξύ της Κυβερνήσεως της Γαλλικής Δημοκρατίας και της Κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας για την αποφυγή της διπλής φορολογήσεως και την πρόληψη της φοροαποφυγής όσον αφορά τον φόρο εισοδήματος, η οποία υπογράφηκε στο Λονδίνο, στις 22 Μαΐου 1968 (στο εξής: γαλλοβρετανική φορολογική σύμβαση), ορίζει τα εξής: «3. Τα κέρδη από την εκποίηση παντός άλλου αγαθού εκτός εκείνων τα οποία αφορούν οι παράγραφοι 1 και 2 είναι φορολογητέα μόνον εντός του συμβαλλομένου κράτους του οποίου κάτοικος είναι ο μεταβιβάζων. 4. Παρά τις διατάξεις της παραγράφου 3, τα κέρδη που αποκομίζει φυσικό πρόσωπο κάτοικος συμβαλλόμενου κράτους κατά την εκποίηση πλέον του 25 % των κατεχομένων μεριδίων, μόνο ή με συνδεόμενα με αυτό πρόσωπα, άμεσα ή έμμεσα, στο πλαίσιο εταιρίας που έχει έδρα στο άλλο συμβαλλόμενο κράτος, είναι φορολογητέα σε αυτό το άλλο κράτος. Οι διατάξεις της παρούσας παραγράφου εφαρμόζονται μόνον εάν: a) το φυσικό πρόσωπο έχει την ιθαγένεια του άλλου συμβαλλόμενου κράτους, χωρίς να έχει την ιθαγένεια του πρώτου συμβαλλόμενου κράτους, και b) το φυσικό πρόσωπο ήταν κάτοικος του άλλου συμβαλλόμενου κράτους επί οποιοδήποτε χρονικό διάστημα κατά τη διάρκεια των αμέσως πριν από την εκποίηση των μεριδίων πέντε ετών.»

Γ. Το γαλλικό δίκαιο

12. Βάσει του άρθρου 92 B, παράγραφος II, σημείο 1, του code général des impôts (γενικού κώδικα φορολογίας, στο εξής: CGI), ως ίσχυε για τις υπεραξίες που τέθηκαν υπό καθεστώς αναβολής φορολογήσεως την 1η Ιανουαρίου 2000: «1. Από 1ης Ιανουαρίου 1992 ή από 1ης Ιανουαρίου 1991 ως προς τις εισφορές τίτλων σε εταιρία υποκείμενη στον φόρο εταιριών, η φορολόγηση της υπεραξίας, που πραγματοποιείται στην περίπτωση ανταλλαγής τίτλων απορρέουσας από πράξη δημόσιας προσφοράς, συγχωνεύσεως, διασπάσεως, απορροφήσεως ενός αμοιβαίου κεφαλαίου από επενδυτική εταιρία μεταβλητού κεφαλαίου που διενεργήθηκε σύμφωνα με την ισχύουσα κανονιστική ρύθμιση ή εισφοράς τίτλων σε εταιρία υποκείμενη στον φόρο εταιριών, μπορεί να αναβληθεί μέχρι το χρονικό σημείο κατά το οποίο θα πραγματοποιηθεί η μεταβίβαση, η εξαγορά, η αποπληρωμή ή η ακύρωση των τίτλων που ελήφθησαν κατά την ανταλλαγή των τίτλων που έχουν ληφθεί κατά το χρονικό σημείο της ανταλλαγής […]».

13. Το άρθρο 160, παράγραφοι I και I ter, του CGI, ως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών των υποθέσεων των κύριων δικών, όριζε τα εξής: «I. […] Η φορολόγηση της ούτως αντληθείσας υπεραξίας εξαρτάται μόνον από την προϋπόθεση ότι τα άμεσα ή έμμεσα δικαιώματα του μεταβιβάζοντος, του/της συζύγου του, των ανιόντων ή των κατιόντων τους επί των εταιρικών κερδών υπερέβησαν το 25 % των κερδών αυτών σε οποιοδήποτε χρονικό σημείο κατά τη διάρκεια των τελευταίων πέντε ετών. Εντούτοις, όταν η μεταβίβαση πραγματοποιείται προς όφελος ενός από τα διαλαμβανόμενα στο παρόν εδάφιο πρόσωπα, η υπεραξία απαλλάσσεται του φόρου, εφόσον το σύνολο ή τμήμα των εταιρικών δικαιωμάτων δεν πωλείται σε τρίτον εντός διαστήματος πέντε ετών. Διαφορετικά, η υπεραξία φορολογείται στο όνομα του πρώτου μεταβιβάζοντος κατά το έτος πωλήσεως των δικαιωμάτων στον τρίτο. […] Οι μειώσεις αξίας που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια ενός έτους αφαιρούνται αποκλειστικώς από τις υπεραξίες του αυτού είδους που σημειώθηκαν κατά τη διάρκεια του αυτού έτους ή των επομένων πέντε ετών» ( 7 ). «I ter. […] 4. Η φορολόγηση της υπεραξίας που πραγματοποιείται από την 1η Ιανουαρίου 1991 στην περίπτωση ανταλλαγής εταιρικών δικαιωμάτων απορρέουσας από πράξη συγχωνεύσεως, διασπάσεως, εισφοράς τίτλων σε εταιρία υποκείμενη στον φόρο εταιριών μπορεί να αναβληθεί υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 92 B, παράγραφος II […]».

14. Δυνάμει του άρθρου 164 B, παράγραφος I, στοιχείο f, του CGI, ως ίσχυε το 1999 ( 8 ), εισοδήματα από πηγή εντός της Γαλλίας θεωρούνται «οι υπεραξίες που μνημονεύονται στο άρθρο 160 και προκύπτουν από μεταβίβαση δικαιωμάτων σχετικών με εταιρίες που έχουν την έδρα τους στη Γαλλία».

15. Το άρθρο 244 bis B του CGI, ως ίσχυε κατά την ημερομηνία μεταβιβάσεως των τίτλων το 1999 ( 9 ), όριζε τα εξής: «Το προϊόν από τη μεταβίβαση εταιρικών δικαιωμάτων που μνημονεύονται στο άρθρο 160, το οποίο αποκομίζουν φυσικά πρόσωπα που δεν έχουν φορολογική κατοικία στη Γαλλία κατά την έννοια του άρθρου 4 B ή από νομικά πρόσωπα ή οργανισμούς, ανεξαρτήτως μορφής, που έχουν την έδρα τους εκτός Γαλλίας, προσδιορίζεται και φορολογείται σύμφωνα με τις διαδικασίες που προβλέπονται στο άρθρο 160.»

III. Η διαφορά των κύριων δικών και τα προδικαστικά ερωτήματα

Α. Η υπόθεση C‑327/16

16. Στις 23 Δεκεμβρίου 1996, ο M. Jacob εισέφερε στην Dubocage Développement SAS τίτλους της Dubocage SAS που κατείχε, αμφότερες γαλλικές εταιρίες, και έλαβε ως αντάλλαγμα τίτλους εκδόσεως της πρώτης εταιρίας. Η υπεραξία που πραγματοποιήθηκε επ’ ευκαιρία αυτής της πράξεως ανταλλαγής τίτλων τέθηκε, κατόπιν αιτήματός του, υπό καθεστώς αναβολής φορολογήσεως βάσει των ισχυουσών διατάξεων της γαλλικής νομοθεσίας ( 10 ).

17. Την 1η Οκτωβρίου 2004, ο M. Jacob μετέφερε τη φορολογική κατοικία του στο Βέλγιο.

18. Στις 21 Δεκεμβρίου 2007, ο M. Jacob μεταβίβασε το σύνολο των τίτλων που κατείχε στην Dubocage Développement. Κατόπιν της μεταβιβάσεως αυτής, η παραμένουσα σε καθεστώς αναβολής της φορολογήσεως υπεραξία φορολογήθηκε, για το έτος 2007, με ποσό 1342384 ευρώ, με τόκους υπερημερίας και προσαύξηση 10 %.

19. Στις 8 Ιουνίου 2012, το tribunal administratif de Montreuil (διοικητικό πρωτοδικείο του Montreuil, Γαλλία) διέταξε την απαλλαγή για τα ποσά αυτά, αλλά, με απόφαση της 28ης Μαΐου 2015, εκδοθείσα κατόπιν εφέσεως που άσκησε ο υπουργός Οικονομικών, το cour administrative d’appel de Versailles (διοικητικό εφετείο Βερσαλλιών, Γαλλία) ακύρωσε την πρωτόδικη απόφαση και επανέφερε σε ισχύ τις επίμαχες φορολογήσεις. Ο M. Jacob κατέθεσε αίτηση αναιρέσεως ενώπιον του Conseil d’État (Συμβουλίου της Επικρατείας) την 1η Οκτωβρίου 2015.

20. Το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας) επισημαίνει ότι από τις εφαρμοστέες διατάξεις του CGI προκύπτει ότι, κατά παρέκκλιση από τον κανόνα ότι η γενεσιουργός αιτία της φορολογήσεως υπεραξίας λογίζεται ως δημιουργηθείσα κατά τη διάρκεια του έτους της πραγματοποιήσεώς της, παρέχεται η δυνατότητα διαπιστώσεως και εκκαθαρίσεως της υπεραξίας ανταλλαγής το έτος της πραγματοποιήσεώς της και φορολογήσεώς της το έτος κατά τη διάρκεια του οποίου επέρχεται το γεγονός που αίρει την αναβολή φορολογήσεως, εν προκειμένω η μεταβίβαση των τίτλων που ελήφθησαν κατά την ανταλλαγή. Κατά το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας), η περίσταση ότι ο φορολογούμενος μετέφερε, εν τω μεταξύ, τη φορολογική κατοικία του σε άλλο κράτος δεν έχει επίπτωση στην εξουσία που έχει το κράτος στο οποίο αυτός είχε κατοικία κατά τον χρόνο της πραγματοποιήσεως της υπεραξίας από ανταλλαγή να τη φορολογήσει κατά τον χρόνο της τελικής μεταβιβάσεως των τίτλων που ελήφθησαν ως αντάλλαγμα.

21. Εντούτοις, το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας) επισημαίνει ότι ο M. Jacob διατείνεται επίσης ότι οι επίμαχες διατάξεις του CGI, όπως ερμηνεύονται από το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας), δεν λαμβάνουν υπόψη τους σκοπούς που συνάγονται από τις προπαρατεθείσες διατάξεις του άρθρου 8 της οδηγίας 90/434, καθόσον παρέχουν τη δυνατότητα στη Γαλλική Κυβέρνηση να φορολογεί, επ’ ευκαιρία της μεταβιβάσεως τίτλων που ελήφθησαν κατά την ανταλλαγή, την πραγματοποιηθείσα από την ανταλλαγή των τίτλων που αυτός κατείχε αρχικά υπεραξία η οποία τέθηκε υπό καθεστώς αναβολής φορολογήσεως επειδή, κατά τον M. Jacob, η πράξη της ανταλλαγής μετοχών δεν μπορεί να συνιστά τη γενεσιουργό αιτία της φορολογήσεως και πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ενδιάμεση, φορολογικά ουδέτερη, πράξη, δεδομένου ότι γενεσιουργός αιτία της υπεραξίας είναι η μεταβίβαση των τίτλων που ελήφθησαν κατά την ανταλλαγή.

22. Υπό τις περιστάσεις αυτές, το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα: «1) Έχουν οι διατάξεις του άρθρου 8 της οδηγίας [90/434] την έννοια ότι, σε περίπτωση ανταλλαγής τίτλων υπαγομένης στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, εμποδίζουν την εφαρμογή ενός μηχανισμού αναβολής φορολογίας που προβλέπει ότι, κατά παρέκκλιση από τον κανόνα ότι η γενεσιουργός αιτία της φορολογήσεως μιας υπεραξίας ανακύπτει κατά τη διάρκεια του έτους της πραγματοποιήσεώς της, μια υπεραξία λόγω τέτοιας ανταλλαγής διαπιστώνεται και εκκαθαρίζεται επ’ ευκαιρία της πράξεως ανταλλαγής τίτλων και φορολογείται το έτος κατά τη διάρκεια του οποίου επέρχεται το γεγονός που αίρει την αναβολή φορολογίας, το οποίο μπορεί, μεταξύ άλλων, να είναι η μεταβίβαση των τίτλων που ελήφθησαν κατά το χρονικό σημείο της ανταλλαγής; 2) Έχουν οι διατάξεις του άρθρου 8 της οδηγίας [90/434] την έννοια ότι, σε περίπτωση ανταλλαγής τίτλων υπαγομένης στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, εμποδίζουν να φορολογείται η υπεραξία λόγω ανταλλαγής τίτλων, εφόσον γίνει δεκτό ότι είναι φορολογητέα, από το κράτος της κατοικίας του φορολογούμενου κατά το χρονικό σημείο της ανταλλαγής όταν ο φορολογούμενος αυτός έχει μεταφέρει τη φορολογική του κατοικία σε άλλο κράτος μέλος κατά την ημερομηνία μεταβιβάσεως των τίτλων που ελήφθησαν επ’ ευκαιρία της ανταλλαγής αυτής κατά την οποία όντως φορολογείται η εν λόγω υπεραξία;»

Β. Η υπόθεση C‑421/16

23. Ο M. Lassus έχει από το 1997 τη φορολογική κατοικία του στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στις 7 Δεκεμβρίου 1999, εισέφερε στη λουξεμβουργιανή εταιρία Gemplus International τίτλους ( 11 ) της γαλλικής εταιρίας Gemplus Associates ( 12 ) και έλαβε ως αντάλλαγμα τίτλους της πρώτης εταιρίας ( 13 ). Κατά την εν λόγω ανταλλαγή, πραγματοποίησε υπεραξία ύψους 17814460 ευρώ, η οποία τέθηκε υπό καθεστώς αναβολής φορολογήσεως κατ’ εφαρμογή της επίμαχης νομοθεσίας ( 14 ). Κατόπιν της συγκεκριμένης πράξεως ανταλλαγής, ο M. Lassus απέκτησε και άλλους τίτλους της Gemplus International.

24. Τον Δεκέμβριο του 2002 ο M. Lassus μεταβίβασε το 45 % των τίτλων που κατείχε στη Gemplus International ( 15 ). Η γαλλική φορολογική αρχή ( 16 ) έκρινε τότε ότι οι τίτλοι που έλαβε ο M. Lassus επ’ ευκαιρία της πράξης ανταλλαγής στις 7 Δεκεμβρίου 1999 είχαν μεταβιβαστεί κατά 45 % και φορολόγησε το αντίστοιχο ποσοστό της υπεραξίας, η οποία είχε τεθεί υπό καθεστώς αναβολής φορολογήσεως, όπως διαπιστώθηκε κατά την εν λόγω ημερομηνία. Ως εκ τούτου, η γαλλική φορολογική διοικητική αρχή επιβάρυνε τον M. Lassus με συμπληρωματική εισφορά στο πλαίσιο του φόρου εισοδήματος για το έτος 2002.

25. Ο M. Lassus αμφισβήτησε την εν λόγω εισφορά προσφεύγοντας ενώπιον του tribunal administratif de Paris (διοικητικού πρωτοδικείου Παρισιού, Γαλλία), το οποίο απέρριψε την προσφυγή του. Επιληφθέν σχετικής εφέσεως, το cour administrative d’appel de Paris (διοικητικό εφετείο του Παρισιού, Γαλλία) ακύρωσε την πρωτόδικη απόφαση και, ως εκ τούτου, απάλλαξε τον M. Lassus από την εν λόγω εισφορά. Η φορολογική αρχή κατέθεσε τότε αίτηση αναιρέσεως ενώπιον του Conseil d’État (Συμβουλίου της Επικρατείας).

26. Το αιτούν δικαστήριο εκθέτει ότι, βάσει της επίμαχης στην υπόθεση της κύριας δίκης νομοθεσίας και του άρθρου 13, παράγραφος 4, στοιχεία a και b, της γαλλοβρετανικής φορολογικής συμβάσεως, η υπεραξία που πραγματοποίησε το 1999 από την ανταλλαγή ο M. Lassus, ο οποίος έχει τη φορολογική του κατοικία στο Ηνωμένο Βασίλειο, μπορούσε να φορολογηθεί στη Γαλλία.

27. Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η επίμαχη εθνική νομοθεσία έχει ως αποτέλεσμα, κατά παρέκκλιση από τον κανόνα ότι η γενεσιουργός αιτία της φορολογήσεως υπεραξίας λογίζεται δημιουργηθείσα κατά τη διάρκεια του έτους της πραγματοποιήσεώς της, να παρέχεται η δυνατότητα διαπιστώσεως και εκκαθαρίσεως της υπεραξίας κατόπιν ανταλλαγής το έτος της πραγματοποιήσεώς της και φορολογήσεώς της το έτος κατά τη διάρκεια του οποίου επέρχεται το γεγονός που αίρει την αναβολή φορολογίας, ήτοι η μεταβίβαση των τίτλων που ελήφθησαν κατά την ανταλλαγή. Στο πλαίσιο αυτό, το γεγονός ότι η υπεραξία της μεταγενέστερης μεταβιβάσεως των ληφθέντων τίτλων είναι φορολογητέα σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο στο οποίο η σχετική με τους ανταλλασσόμενους τίτλους υπεραξία ήταν φορολογητέα κατά την πράξη ανταλλαγής είναι, κατά το αιτούν δικαστήριο, άνευ σημασίας για την εξουσία που διαθέτει το δεύτερο αυτό κράτος μέλος ( 17 ) να φορολογήσει την υπεραξία των ανταλλασσόμενων τίτλων κατά την τελική μεταβίβαση των τίτλων που ελήφθησαν ως αντάλλαγμα.

28. Εντούτοις, ο M. Lassus αμφισβητεί την ερμηνεία αυτή.

29. Αφενός, o M. Lassus υποστηρίζει, κυρίως, ότι ο μηχανισμός αναβολής της φορολογήσεως που καθιερώθηκε με την εθνική νομοθεσία δεν είναι συμβατός προς το άρθρο 8 της οδηγίας 90/434, δεδομένου ότι το εν λόγω άρθρο προβλέπει ως γενεσιουργό αιτία της φορολογήσεως τη μεταβίβαση των ληφθέντων τίτλων και όχι την πράξη ανταλλαγής τίτλων, η οποία συνιστά ενδιάμεση, φορολογικά ουδέτερη, πράξη. Υποστηρίζει επίσης ότι, εν προκειμένω, κατά την ημερομηνία της μεταβιβάσεως, η γαλλική φορολογική αρχή είχε απολέσει τη φορολογική εξουσία της, καθόσον η πράξη της μεταβιβάσεως υπάγεται στη φορολογική αρμοδιότητα του Ηνωμένου Βασιλείου.

30. Αφετέρου, σε περίπτωση που η μεταβίβαση ήταν φορολογητέα στη Γαλλία, εφόσον η εθνική νομοθεσία επιτρέπει τον συνυπολογισμό της απομειώσεως της μεταβιβάσεως με τις υπεραξίες ίδιας φύσεως, η άρνηση της φορολογικής αρχής να συνυπολογίσει την απομείωση που προέκυψε από τη μεταβίβαση των τίτλων το 2002 με την υπεραξία της ανταλλαγής που τέθηκε υπό καθεστώς αναβολής της φορολογήσεως δεν λαμβάνει υπόψη τους σκοπούς του άρθρου 8 της οδηγίας 90/434 και συνιστά εμπόδιο στην ελευθερία εγκαταστάσεως που κατοχυρώνεται στο άρθρο 49 ΣΛΕΕ.

31. Υπό τις περιστάσεις αυτές, το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα: «1) Έχουν οι προπαρατεθείσες διατάξεις του άρθρου 8 της οδηγίας [90/434] την έννοια ότι, σε περίπτωση πράξεως ανταλλαγής τίτλων που υπάγεται στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, εμποδίζουν την εφαρμογή μηχανισμού αναβολής φορολογίας που προβλέπει ότι, κατά παρέκκλιση από τον κανόνα ότι η γενεσιουργός αιτία της φορολογήσεως μιας υπεραξίας δημιουργείται το έτος κατά τη διάρκεια του οποίου αυτή προκύπτει, η υπεραξία λόγω μιας τέτοιας ανταλλαγής διαπιστώνεται και εκκαθαρίζεται επ’ ευκαιρία της πράξεως ανταλλαγής τίτλων και φορολογείται το έτος κατά τη διάρκεια του οποίου επέρχεται το γεγονός που αίρει την αναβολή φορολογίας, το οποίο μπορεί, μεταξύ άλλων, να είναι η μεταβίβαση των τίτλων που ελήφθησαν κατά το χρονικό σημείο της ανταλλαγής; 2) Μπορεί η υπεραξία λόγω ανταλλαγής τίτλων, αν υποτεθεί ότι είναι φορολογητέα, να φορολογηθεί από το κράτος που είχε την εξουσία επιβολής φόρου κατά το χρονικό σημείο της πράξεως ανταλλαγής, ενώ η μεταβίβαση των τίτλων που ελήφθησαν επ’ ευκαιρία της ανταλλαγής αυτής υπάγεται στη φορολογική δικαιοδοσία άλλου κράτους μέλους; 3) Αν στα προηγούμενα ερωτήματα δοθεί η απάντηση ότι η οδηγία [90/434] εμποδίζει να φορολογείται η υπεραξία που απορρέει από ανταλλαγή τίτλων κατά το χρονικό σημείο της μεταγενέστερης μεταβιβάσεως των τίτλων οι οποίοι ελήφθησαν κατά την ανταλλαγή, περιλαμβανομένης της περιπτώσεως κατά την οποία οι δύο πράξεις δεν υπάγονται στη φορολογική δικαιοδοσία του ίδιου κράτους μέλους, μπορεί το κράτος μέλος, στο οποίο η υπεραξία λόγω ανταλλαγής έχει τεθεί υπό καθεστώς αναβολής φόρου, να φορολογήσει την υπό καθεστώς αναβολής υπεραξία κατά τη μεταβίβαση αυτή, με την επιφύλαξη των εφαρμοστέων ρητρών της διμερούς φορολογικής συμβάσεως, χωρίς να λάβει υπόψη το αποτέλεσμα της μεταβιβάσεως, όταν το αποτέλεσμα αυτό συνίσταται σε απομείωση; Το ερώτημα αυτό υποβάλλεται τόσο σε σχέση με την οδηγία [90/434] όσο και σε σχέση με την ελεύθερη εγκατάσταση, την οποία εγγυάται το άρθρο [49 ΣΛΕΕ], εφόσον φορολογούμενος με φορολογική κατοικία στη Γαλλία θα μπορούσε, κατά την πράξη ανταλλαγής και κατά την πράξη μεταβιβάσεως τίτλων, να επωφεληθεί, υπό τις προϋποθέσεις που υπενθυμίζονται στο σημείο 4 της παρούσας αποφάσεως ( 18 ), από τον συνυπολογισμό της απομειώσεως λόγω μεταβιβάσεως. 4) Αν στο τρίτο ερώτημα δοθεί η απάντηση ότι πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η απομείωση λόγω μεταβιβάσεως των τίτλων που ελήφθησαν κατά την ανταλλαγή, οφείλει το κράτος μέλος στο οποίο πραγματοποιήθηκε η υπεραξία λόγω ανταλλαγής να συνυπολογίσει με την υπεραξία την απομείωση λόγω μεταβιβάσεως ή οφείλει, εφόσον η μεταβίβαση δεν υπάγεται στη φορολογική του δικαιοδοσία, να μη φορολογήσει την υπεραξία λόγω ανταλλαγής; 5) Αν στο τέταρτο ερώτημα δοθεί η απάντηση ότι πρέπει να συνυπολογίζεται η απομείωση λόγω μεταβιβάσεως με την υπεραξία λόγω ανταλλαγής, ποια είναι η τιμή κτήσεως των μεταβιβασθέντων τίτλων που πρέπει να ληφθεί υπόψη για να υπολογιστεί η απομείωση αυτή λόγω μεταβιβάσεως; Πρέπει, ιδίως, να ληφθεί υπόψη ως ενιαία τιμή κτήσεως των μεταβιβασθέντων τίτλων η συνολική αξία των τίτλων της εταιρίας που ελήφθησαν κατά την ανταλλαγή, όπως αυτή εμφανίζεται στη δήλωση υπεραξίας, διαιρούμενη με τον αριθμό των τίτλων αυτών που ελήφθησαν κατά την ανταλλαγή, ή πρέπει να ληφθεί υπόψη μια σταθμισμένη μέση τιμή κτήσεως, συνυπολογιζομένων επίσης των μεταγενέστερων της ανταλλαγής πράξεων, όπως άλλων αποκτήσεων ή δωρεάν διανομής τίτλων της ίδιας εταιρίας;»

IV. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

32. Στην υπόθεση Jacob (C‑327/16), γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν ο M. Jacob, η Γαλλική Κυβέρνηση, η Φινλανδική Κυβέρνηση, η Σουηδική Κυβέρνηση καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στη υπόθεση Lassus (C‑421/16), γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Γαλλική Κυβέρνηση, η Αυστριακή Κυβέρνηση, η Φινλανδική Κυβέρνηση, η Σουηδική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή.

33. Στις 10 Νοεμβρίου 2016, με διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 54 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, αποφασίστηκε η ένωση και συνεκδίκαση των υποθέσεων Jacob (C‑327/16) και Lassus (C‑421/16) προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής αποφάσεως.

34. Ο M. Jacob, η Γαλλική Κυβέρνηση, η Σουηδική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή ανέπτυξαν προφορικές παρατηρήσεις κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η οποία έλαβε χώρα στις 13 Σεπτεμβρίου 2017.

V. Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου στην υπόθεση Jacob (C‑327/16)

35. Από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στην υπόθεση Jacob (C‑327/16) προκύπτει ότι τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως της κύριας δίκης αφορούν πράξεις ανταλλαγών μετοχών εταιριών εγκατεστημένων στο ίδιο κράτος μέλος, γεγονός το οποίο απέκλειε, εκ προοιμίου, τις εν λόγω πράξεις από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 90/434 ( 19 ), καθόσον πρόκειται για αμιγώς εθνική κατάσταση.

36. Εντούτοις, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι ο M. Jacob υποστήριξε ότι οι διατάξεις περί μεταφοράς της οδηγίας 90/434 στο γαλλικό δίκαιο, ήτοι οι διατάξεις του άρθρου 92 B, παράγραφος II, και του άρθρου 160, παράγραφος Ι ter, σημείο 4, του CGI, εφαρμόζονται επίσης στις πράξεις ανταλλαγής μετοχών ως αποτέλεσμα πράξεως συγχωνεύσεως, διασπάσεως ή εισφοράς πραγματοποιηθείσας μεταξύ δύο γαλλικών εταιριών.

37. Κατόπιν του αιτήματος παροχής πληροφοριών που απέστειλε στις 21 Ιουλίου 2016 το Δικαστήριο στο Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας), ο πρόεδρος του τρίτου τμήματος του Conseil d’État (Συμβουλίου της Επικρατείας) επιβεβαίωσε, με επιστολή της 1ης Αυγούστου 2016, ότι «οι επίμαχες διατάξεις των άρθρων 92 B και 160 του CGI, οι οποίες μεταφέρουν την οδηγία [90/434] στο εθνικό δίκαιο, εφαρμόζονται υπό τις ίδιες προϋποθέσεις στις πράξεις ανταλλαγής μετοχών ανεξάρτητα από το αν σε αυτές συμμετέχουν γαλλικές εταιρίες, εταιρίες διαφορετικών κρατών μελών ή τρίτων κρατών, εφόσον […] ο φορολογούμενος κάτοχος των μετοχών έχει τη φορολογική κατοικία του στη Γαλλία κατά την ημερομηνία της ανταλλαγής».

38. Πρέπει να υπομνηστεί ότι, κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να αποφαίνεται προδικαστικώς επί της ερμηνείας των Συνθηκών καθώς και των πράξεων των θεσμικών οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο πλαίσιο της θεσπιζόμενης από το άρθρο αυτό συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων, απόκειται αποκλειστικώς στα εθνικά δικαστήρια να εκτιμούν, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε υποθέσεως, τόσο την αναγκαιότητα της προδικαστικής αποφάσεως προκειμένου να εκδώσουν τη δική τους απόφαση όσο και το πρόσφορο των ερωτημάτων που υποβάλλουν στο Δικαστήριο.

39. Επομένως, όταν τα εθνικά δικαστήρια υποβάλλουν ερωτήματα που αφορούν την ερμηνεία διατάξεως του δικαίου της Ένωσης, το Δικαστήριο οφείλει κατ’ αρχήν να αποφαίνεται. Κατ’ εφαρμογή της νομολογίας αυτής, το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει επανειλημμένα ότι είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί αιτήσεων προδικαστικών αποφάσεων σχετικά με διατάξεις του δικαίου της Ένωσης σε περιπτώσεις κατά τις οποίες τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης, αλλά στις οποίες οι σχετικές διατάξεις του δικαίου αυτού εφαρμόζονται δυνάμει του εθνικού δικαίου το οποίο, ως προς τις προβλεπόμενες για αμιγώς εσωτερικές καταστάσεις λύσεις, υιοθετεί τις λύσεις που έχουν γίνει δεκτές στο δίκαιο της Ένωσης.

40. Πράγματι, σε τέτοιες περιπτώσεις, υφίσταται οπωσδήποτε συμφέρον της Ένωσης για ομοιόμορφη ερμηνεία διατάξεων ή εννοιών που αντλούνται από το δίκαιο της Ένωσης, ανεξάρτητα από τις συνθήκες υπό τις οποίες εφαρμόζονται, προκειμένου να αποφευχθούν στο μέλλον ερμηνευτικές αποκλίσεις ( 20 ).

41. Όσον αφορά την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στην υπόθεση Jacob (C‑327/16), δεδομένου ότι από την απάντηση του Conseil d’État (Συμβουλίου της Επικρατείας) της 1ης Αυγούστου 2016 ( 21 ) προκύπτει ότι ο Γάλλος νομοθέτης αποφάσισε να εφαρμόζει το ίδιο καθεστώς στις εθνικές καταστάσεις και σε αυτές που διέπονται από το άρθρο 8 της οδηγίας 90/434, διαπιστώνεται ότι το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να απαντήσει στα υποβληθέντα ερωτήματα που αφορούν το ως άνω άρθρο.

VI. Επί της δυνατότητας εφαρμογής της οδηγίας 90/434

42. Η Αυστριακή Κυβέρνηση διατυπώνει αμφιβολίες όσον αφορά τη δυνατότητα εφαρμογής της οδηγίας 90/434 στην υπόθεση Lassus (C‑421/16).

43. Η Αυστριακή Κυβέρνηση εκτιμά ότι οι κανόνες της εν λόγω οδηγίας αφορούν μόνο «το κράτος στο οποίο ο εισφέρων εταίρος έχει τη φορολογική κατοικία του και το κράτος στο οποίο η λήπτρια εταιρία έχει τη φορολογική κατοικία της. Εάν ο εισφέρων εταίρος έχει τη φορολογική κατοικία του σε άλλο (τρίτο) κράτος μέλος, η οδηγία δεν φαίνεται να εφαρμόζεται σε αυτόν».

44. Η Αυστριακή Κυβέρνηση επισημαίνει ότι αυτό προκύπτει από την οικονομία της οδηγίας 90/434. Κατ’ αυτήν, η οδηγία δεν προβλέπει κανέναν κανόνα για «τις περιπτώσεις στις οποίες κράτος μέλος χάνει, λόγω της εισφοράς, το δικαίωμα φορολογήσεως των τίτλων της αποκτώμενης εταιρίας, χωρίς το εν λόγω δικαίωμα φορολογήσεως να αντικαθίσταται από νέους φορολογητέους τίτλους της αποκτώσας εταιρίας, παρέχοντας στο εν λόγω κράτος μέλος νομοθετική και κανονιστική διακριτική ευχέρεια, η οποία δεν περιορίζεται από την οδηγία, υπό την προϋπόθεση ότι τα φορολογικά μέτρα των κρατών μελών είναι συμβατά προς τις θεμελιώδεις ελευθερίες». Κατά την Αυστριακή Κυβέρνηση, αυτό «συμβαίνει εν προκειμένω: λόγω της γαλλοβρετανικής [φορολογικής] συμβάσεως περί αποφυγής της διπλής φορολογήσεως, η Γαλλία έχει το δικαίωμα να φορολογεί τις υπεραξίες που προκύπτουν έως την ανταλλαγή των τίτλων. Λόγω της πράξεως αυτής, τίτλοι της αποκτώσας λουξεμβουργιανής εταιρείας παραδίδονται, ως αντάλλαγμα, στον εταίρο που έχει τη φορολογική κατοικία του στο Ηνωμένο Βασίλειο. Οι τίτλοι αυτοί που λαμβάνονται ως αντάλλαγμα μπορούν να φορολογηθούν μόνο στο Ηνωμένο Βασίλειο και όχι στη Γαλλία».

45. Εκτιμώ ότι ο περιορισμός του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 90/434 που προβάλλει η Αυστριακή Κυβέρνηση ουδόλως υποστηρίζεται από το γράμμα ή την οικονομία της εν λόγω οδηγίας.

46. Από το άρθρο 1 της οδηγίας 90/434 προκύπτει σαφώς ότι κάθε κράτος μέλος εφαρμόζει την εν λόγω οδηγία στις «περιπτώσεις συγχώνευσης, διάσπασης, εισφορών ενεργητικού και ανταλλαγής μετοχών μεταξύ εταιριών δύο ή περισσότερων κρατών». Εντούτοις, δεν αμφισβητείται ότι η επίμαχη στην υπόθεση Lassus (C‑421/16) πράξη είναι διασυνοριακή πράξη, η οποία αφορά εταιρίες δύο κρατών μελών, εν προκειμένω, της Γαλλικής Δημοκρατίας και του Μεγάλου Δουκάτου του Λουξεμβούργου.

47. Κατά την άποψή μου, ούτε το άρθρο 1 της οδηγίας 90/434 ούτε, άλλωστε, το άρθρο 8 αυτής προβλέπουν περιορισμό του πεδίου εφαρμογής τους βάσει της φορολογικής κατοικίας της εισφέρουσας εταιρίας ή της αποκτώσας εταιρίας, οι οποίες είναι συμβαλλόμενα μέρη στη διασυνοριακή πράξη.

48. Επιπλέον, εν αντιθέσει προς όσα επισημαίνει η Αυστριακή Κυβέρνηση σχετικά με «τις περιπτώσεις στις οποίες κράτος μέλος χάνει, λόγω της εισφοράς, το δικαίωμα φορολογήσεως των τίτλων της αποκτώμενης εταιρίας», εκτιμώ ότι το άρθρο 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434 δεν εμποδίζει ένα κράτος μέλος να προβλέπει ειδικότερα μηχανισμό αναβολής της φορολογήσεως των υπεραξιών που διαπιστώνονται κατά την ανταλλαγή τίτλων έως τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των εν λόγω τίτλων ( 22 ). Ως εκ τούτου, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434, το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, εν προκειμένω η Γαλλική Δημοκρατία, διατηρεί το δικαίωμα να φορολογήσει υπεραξία η οποία προέκυψε βάσει της φορολογικής αρμοδιότητάς του πριν από την ανταλλαγή των τίτλων ( 23 ).

VII. Επί της ουσίας

Α. Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος

49. Με το πρώτο ερώτημα στις υπό κρίση υποθέσεις, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν αντιβαίνει στο άρθρο 8 της οδηγίας 90/434 ρύθμιση κράτους μέλους βάσει της οποίας ανταλλαγή μετοχών ή τίτλων επιφέρει αναβολή της φορολογήσεως της υπεραξίας που διαπιστώνεται και εκκαθαρίζεται επ’ ευκαιρία της πράξεως ανταλλαγής έως το έτος κατά το οποίο επέρχεται το γεγονός που αίρει την εν λόγω αναβολή, που είναι, εν προκειμένω, η μεταγενέστερη μεταβίβαση των εν λόγω μετοχών ή τίτλων.

50. Καίτοι ο Γάλλος νομοθέτης επέλεξε έναν μηχανισμό αναβολής της φορολογήσεως ( 24 ), βάσει του οποίου η φορολογική βάση της υπεραξίας τίτλων καθορίζεται κατά την πράξη ανταλλαγής τίτλων, η δε φορολόγηση της υπεραξίας καθώς και η είσπραξη του φόρου πραγματοποιούνται μόνο κατά τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των τίτλων που αποκτήθηκαν επ’ ευκαιρία της ανταλλαγής τίτλων, ο M. Jacob και ο M. Lassus εκτιμούν ότι το άρθρο 8 της οδηγίας 90/434 επιβάλλει, προκειμένου να γίνεται σεβαστή η αρχή της φορολογικής ουδετερότητας την οποία σκοπεί η οδηγία, έναν μηχανισμό αναστολής της φορολογήσεως ( 25 ).

51. Τούτου λεχθέντος, δεν απόκειται στο Δικαστήριο να εξετάσει, στο πλαίσιο των υπό κρίση υποθέσεων, ούτε τη νομιμότητα, υπό το πρίσμα του άρθρου 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434, ενός μηχανισμού αναστολής της φορολογήσεως ούτε τη σκοπιμότητα ενός τέτοιου μηχανισμού σε σχέση με τον μηχανισμό αναβολής της φορολογήσεως. Το πρώτο ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου αφορά μόνο τον μηχανισμό αναβολής της φορολογήσεως που ισχύει στη Γαλλία. Ως εκ τούτου, δεν απόκειται, εν προκειμένω, στο Δικαστήριο να επανεξετάσει την εκτίμηση του αιτούντος δικαστηρίου, το οποίο οριοθέτησε το νομικό και πραγματικό πλαίσιο της διαφοράς που ήχθη ενώπιόν του και δεν περιέλαβε την πτυχή αυτή του προβλήματος στο ερώτημά του ( 26 ).

52. Πρέπει να υπομνησθεί ότι στην απόφαση της 5ης Ιουλίου 2007, Kofoed (C‑321/05, EU:C:2007:408, σκέψη 32), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι ο σκοπός της οδηγίας 90/434 συνίσταται «στην εξάλειψη των φορολογικών εμποδίων στις διασυνοριακές αναδιαρθρώσεις επιχειρήσεων, αφενός, με τη μη φορολόγηση ενδεχόμενων αυξήσεων της αξίας εταιρικών μεριδίων, πριν όντως πραγματοποιηθούν και, αφετέρου, με τη μη απαλλαγή από τον φόρο των πράξεων που συνεπάγονται σημαντικές υπεραξίες, προκύπτουσες κατά την ανταλλαγή εταιρικών μεριδίων, για τον μοναδικό λόγο ότι οι πράξεις αυτές εντάσσονται στο πλαίσιο αναδιαρθρώσεως».

53. Με άλλα λόγια, σκοπός του άρθρου 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 90/434 είναι, ιδίως, να αποφεύγονται τα ταμειακά προβλήματα τα οποία θα ανέκυπταν εάν ο φόρος επί της υπεραξίας η οποία διαπιστώνεται κατά την ανταλλαγή μετοχών ή τίτλων έπρεπε να καταβληθεί πριν από την πραγματοποίηση αυτής ( 27 ).

54. Συγκεκριμένα, το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 90/434 προβλέπει ότι πράξη ανταλλαγής μετοχών ή τίτλων δεν πρέπει να συνεπάγεται, αυτή καθ’ αυτήν, καμία φορολόγηση ( 28 ). Επομένως, με αυτή την επιταγή φορολογικής ουδετερότητας έναντι της ανταλλαγής μετοχών ή τίτλων, η εν λόγω οδηγία σκοπεί, όπως προκύπτει από την πρώτη και την τέταρτη αιτιολογική της σκέψη, στο να διασφαλιστεί ότι μια τέτοια ανταλλαγή στην οποία μετέχουν εταιρίες διαφορετικών κρατών μελών δεν θα εμποδίζεται από ειδικούς περιορισμούς, μειονεκτήματα ή στρεβλώσεις που απορρέουν από τις φορολογικές διατάξεις των κρατών μελών ( 29 ).

55. Εντούτοις, ανεξάρτητα από την ως άνω προβλεπόμενη στο άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 90/434 επιταγή φορολογικής ουδετερότητας, το άρθρο 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας προβλέπει ότι τα κράτη μέρη δύνανται ( 30 )«να φορολογούν το κέρδος που προκύπτει από τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των τίτλων που ελήφθησαν με τον ίδιο τρόπο, όπως και το κέρδος που προκύπτει από τη μεταβίβαση των τίτλων που υπήρχαν πριν από την απόκτηση».

56. Επομένως, καίτοι το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 90/434 απαγορεύει τη φορολόγηση της πράξεως ανταλλαγής μετοχών κατά την ανταλλαγή, από το άρθρο 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας προκύπτει ότι οι διατάξεις αυτές δεν προβλέπουν οριστική απαλλαγή από τη φορολόγηση της υπεραξίας που συνδέεται με την εν λόγω ανταλλαγή ( 31 ).

57. Συγκεκριμένα, στη σκέψη 35 της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 11ης Δεκεμβρίου 2008, A.T. (C‑285/07, EU:C:2008:705), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι «η ίδια η οδηγία 90/434 σκοπεί, σύμφωνα με την τέταρτη αιτιολογική σκέψη της, στη διασφάλιση των δημοσιονομικών συμφερόντων του κράτους της αποκτώμενης εταιρίας. Ειδικότερα, το άρθρο 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434 προβλέπει ότι η εφαρμογή της παραγράφου 1 του εν λόγω άρθρου δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να φορολογούν το κέρδος που προκύπτει από τη μεταγενέστερη πώληση των τίτλων που αποκτήθησαν ακριβώς όπως και το κέρδος που προκύπτει από την πώληση των τίτλων που υπήρχαν πριν από την απόκτηση» ( 32 ).

58. Πρέπει να επισημανθεί, όπως τόνισαν η Σουηδική Κυβέρνηση και η Επιτροπή ( 33 ), ότι το άρθρο 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434 δεν περιέχει καμία διάταξη σχετική με τον τρόπο ενδεχόμενης φορολογήσεως των μετοχών ή των τίτλων κατά τη μεταγενέστερη μεταβίβαση αυτών. Λαμβανομένης υπόψη της σιωπής του άρθρου 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434, τα κράτη μέλη διαθέτουν κάποια διακριτική ευχέρεια κατά τη μεταφορά και την εφαρμογή της εν λόγω διατάξεως του δικαίου της Ένωσης στο εθνικό τους δίκαιο, εφόσον δεν παραβαίνουν τις διατάξεις της Συνθήκης ΛΕΕ, ιδίως την ελευθερία εγκαταστάσεως που κατοχυρώνεται στο άρθρο 49 ΣΛΕΕ ( 34 ), ή τις άλλες διατάξεις της οδηγίας 90/434 και, ειδικότερα, το άρθρο 8, παράγραφος 1, αυτής.

59. Το άρθρο 8 της οδηγίας 90/434 δεν εμποδίζει ένα κράτος μέλος να προβλέπει μηχανισμό αναβολής της φορολογήσεως των υπεραξιών που διαπιστώνονται κατά την ανταλλαγή τίτλων έως τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των εν λόγω τίτλων. Ο μηχανισμός αναβολής της φορολογήσεως σέβεται την αρχή της φορολογικής ουδετερότητας διασφαλίζοντας ότι πράξη ανταλλαγής τίτλων δεν συνεπάγεται, αφ’ εαυτής, καμία φορολόγηση και ότι ενδεχόμενες αυξήσεις της αξίας των τίτλων δεν φορολογούνται προτού πραγματοποιηθούν όντως, με παράλληλο σεβασμό των συμφερόντων του κράτους μέλους στο οποίο πραγματοποιήθηκε η υπεραξία από την ανταλλαγή. Ο μηχανισμός αυτός διασφαλίζει στο οικείο κράτος μέλος, εν προκειμένω στη Γαλλική Δημοκρατία, το δικαίωμά του να φορολογεί μεταγενέστερα, κατά την πραγματοποίησή της, υπεραξία η οποία ήταν λανθάνουσα κατά την ανταλλαγή των τίτλων.

60. Συγκεκριμένα, η διαπίστωση της υπεραξίας κατά την ανταλλαγή των τίτλων και η αναβολή της φορολογήσεως αυτής έως τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων δεν μπορούν να θεωρηθούν ως πράξεις ισοδύναμες με τη φορολόγηση που απαγορεύεται από το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 90/434. Ο εν λόγω μηχανισμός δεν συνεπάγεται τα ταμειακά προβλήματα τα οποία θα ανέκυπταν εάν ο φόρος επί των υπεραξιών, οι οποίες διαπιστώνονται κατά την ανταλλαγή μετοχών ή τίτλων, έπρεπε να καταβληθεί πριν από την πραγματοποίησή τους.

61. Ελλείψει νομοθετικής ρυθμίσεως της Ένωσης σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434, οι διαδικαστικοί όροι για τη διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων που αντλούν οι φορολογούμενοι ιδίως από το άρθρο 8 της εν λόγω οδηγίας εμπίπτουν στην έννομη τάξη εκάστου κράτους μέλους βάσει της αρχής της δικονομικής αυτοτέλειας των κρατών μελών, υπό την προϋπόθεση, πάντως, ότι οι όροι αυτοί δεν είναι λιγότερο ευνοϊκοί εκείνων που διέπουν παρεμφερείς περιπτώσεις εσωτερικού χαρακτήρα (αρχή της ισοδυναμίας) και ότι δεν καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή υπέρμετρα δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που παρέχει η έννομη τάξη της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας) ( 35 ).

62. Συναφώς, ο τρόπος εφαρμογής του άρθρου 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434, ο οποίος προβλέπεται από το εθνικό δίκαιο και το συμβατικό δίκαιο, πρέπει να είναι διάφανος και εύλογος, προκειμένου να διασφαλίζεται ασφάλεια δικαίου για τους φορολογουμένους, απόκειται δε στο αιτούν δικαστήριο να προβεί στη διαπίστωση αυτή.

63. Ως εκ τούτου, εκτιμώ ότι το άρθρο 8, παράγραφος 1, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434 έχουν την έννοια ότι δεν αντιβαίνει σε αυτά μηχανισμός, όπως ο επίμαχος στις υποθέσεις των κύριων δικών, βάσει του οποίου η φορολόγηση υπεραξίας διαπιστωθείσας κατά την πράξη ανταλλαγής τίτλων που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας αναβάλλεται έως τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των τίτλων.

Β. Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος

64. Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα στις υπό κρίση υποθέσεις, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί κατά πόσον, εάν υποτεθεί ότι είναι φορολογητέα, η υπεραξία από την ανταλλαγή μπορεί να φορολογηθεί από το κράτος μέλος που είχε την εξουσία φορολογήσεώς της κατά την πράξη ανταλλαγής, ενώ η μεταγενέστερη μεταβίβαση των ληφθέντων επ’ ευκαιρία της εν λόγω ανταλλαγής τίτλων υπάγεται στη φορολογική αρμοδιότητα άλλου κράτους μέλους.

65. Λαμβανομένης υπόψη της απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, βάσει της οποίας η διαπιστωθείσα κατά την πράξη ανταλλαγής τίτλων υπεραξία μπορεί να φορολογηθεί επ’ ευκαιρία της μεταγενέστερης μεταβιβάσεως των εν λόγω τίτλων, πρέπει να δοθεί απάντηση στο δεύτερο ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο.

66. Διευκρινίζεται ότι το δεύτερο ερώτημα αφορά τη δυνατότητα φορολογήσεως της υπεραξίας που προκύπτει από την ανταλλαγή τίτλων κατά τη μεταγενέστερη μεταβίβαση αυτών, και όχι τη δυνατότητα φορολογήσεως ενδεχόμενης υπεραξίας η οποία θα προκύψει από τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των εν λόγω τίτλων ( 36 ).

67. Η οδηγία 90/434 θεσπίζει, για τις ανταλλαγές τίτλων που αφορούν εταιρίες διαφορετικών κρατών μελών, φορολογικούς κανόνες ουδέτερους ως προς τον ανταγωνισμό, ώστε να μπορέσουν οι επιχειρήσεις να προσαρμοσθούν στις απαιτήσεις της κοινής αγοράς και να αποφευχθεί να εμποδίζονται οι πράξεις αυτές από ειδικούς περιορισμούς, μειονεκτήματα ή στρεβλώσεις που απορρέουν από τις φορολογικές διατάξεις των κρατών μελών ( 37 ).

68. Εντούτοις, καίτοι η οδηγία 90/434 δεν εναρμονίζει τα κριτήρια κατανομής της φορολογικής εξουσίας των κρατών μελών ( 38 ) και, ελλείψει εναρμονίσεως στο επίπεδο της Ένωσης, τα κράτη μέλη διατηρούν την εξουσία να ορίζουν, συμβατικώς ή μονομερώς, τα κριτήρια κατανομής της φορολογικής εξουσίας τους, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να εξαλείψουν τη διπλή φορολογία ( 39 ), όπως επισημαίνεται στο σημείο 59 των παρουσών προτάσεων, σκοπός του άρθρου 8, παράγραφος 2, της οδηγίας 90/434 είναι επίσης η προστασία των δημοσιονομικών συμφερόντων του κράτους στο οποίο πραγματοποιήθηκε η υπεραξία από την ανταλλαγή.

69. Λαμβανομένης υπόψη της απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, κατά την οποία δεν αντιβαίνει στο άρθρο 8, παράγραφος 1, και στο άρθρο 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434 μηχανισμός αναβολής της φορολογήσεως υπεραξίας διαπιστωθείσας και εκκαθαρισθείσας επ’ ευκαιρία ανταλλαγής τίτλων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας ( 40 ) έως τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των εν λόγω τίτλων, εκτιμώ ότι δεν ασκεί επιρροή το γεγονός ότι η μεταβίβαση των τίτλων που αποτέλεσαν αντικείμενο της πράξεως ανταλλαγής υπάγεται στη φορολογική αρμοδιότητα κράτους μέλους διαφορετικού από εκείνο που είναι αρμόδιο να φορολογήσει την υπεραξία από την ανταλλαγή, εν προκειμένω, της Γαλλικής Δημοκρατίας.

70. Συγκεκριμένα, το άρθρο 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434 δεν αποκλείει τη δυνατότητα κράτους μέλους να προβλέπει τη φορολόγηση υπεραξίας από ανταλλαγή τίτλων κατά τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των εν λόγω τίτλων, ενώ, λόγω στοιχείου αλλοδαπότητας επελθόντος μεταξύ της ανταλλαγής των τίτλων και της μεταβιβάσεως αυτών, η μεταβίβαση ενδέχεται να μην υπάγεται στη φορολογική αρμοδιότητα του συγκεκριμένου κράτους μέλους.

71. Με άλλα λόγια, η φορολογική αρμοδιότητα των κρατών μελών κατά τη μεταβίβαση των τίτλων που αποτέλεσαν αντικείμενο ανταλλαγής δεν επηρεάζει το δικαίωμα άλλου κράτους μέλους να φορολογήσει υπεραξία που προκύπτει στο πλαίσιο της φορολογικής του αρμοδιότητας κατά την ανταλλαγή των τίτλων ( 41 ), τούτο δε ακόμη και αν αυτοί μεταβιβάζονται μόνο μεταγενέστερα. Μια τέτοια δυνατότητα ουδόλως επηρεάζει τη φορολογική ουδετερότητα της ανταλλαγής των τίτλων, ενώ σέβεται παράλληλα τα συμφέροντα του κράτους μέλους στο οποίο πραγματοποιήθηκε η υπεραξία από την ανταλλαγή ( 42 ).

72. Ως εκ τούτου, εκτιμώ ότι το άρθρο 8, παράγραφος 1, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434 ( 43 ) έχουν την έννοια ότι η υπεραξία από την ανταλλαγή τίτλων μπορεί να φορολογηθεί κατά τη μεταγενέστερη μεταβίβαση αυτών από το κράτος μέλος που είχε την εξουσία φορολογήσεως της εν λόγω υπεραξίας κατά την πράξη ανταλλαγής, καίτοι η μεταγενέστερη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων ενδέχεται να υπάγεται στη φορολογική αρμοδιότητα άλλου κράτους μέλους.

Γ. Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος

73. Το τρίτο ερώτημα που υποβλήθηκε στην υπόθεση Lassus (C‑421/16) πρέπει να εξεταστεί μόνο εάν δοθεί στα δύο πρώτα ερωτήματα η απάντηση ότι δεν αντιβαίνει στην οδηγία 90/434 μηχανισμός αναβολής της φορολογήσεως της υπεραξίας που πραγματοποιήθηκε επ’ ευκαιρία ανταλλαγής τίτλων, όπως ο επίμαχος.

74. Με το ερώτημα αυτό, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν αντιβαίνει στην οδηγία 90/434 ή/και στο άρθρο 49 ΣΛΕΕ η φορολόγηση από κράτος μέλος στο οποίο η υπεραξία από ανταλλαγή τέθηκε υπό καθεστώς αναβολής της φορολογήσεως, χωρίς να ληφθεί υπόψη η απομείωση που προκύπτει από τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των τίτλων που ελήφθησαν ως αντάλλαγμα, εφόσον η συγκεκριμένη πράξη μεταβιβάσεως των τίτλων δεν υπάγεται στη φορολογική αρμοδιότητα του συγκεκριμένου κράτους μέλους.

75. Ο M. Lassus υποστήριξε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου ότι, βάσει του άρθρου 160, παράγραφος I, τέταρτο εδάφιο, του CGI, κατά το οποίο οι απομειώσεις που επήλθαν κατά τη διάρκεια ενός έτους συνυπολογίζονται με τις υπεραξίες ίδιας φύσεως που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του ίδιου έτους ή των πέντε επόμενων ετών, φορολογούμενος ο οποίος έχει τη φορολογική του κατοικία στη Γαλλία κατά την πράξη ανταλλαγής και κατά την πράξη μεταβιβάσεως των τίτλων μπορεί να επωφεληθεί του συνυπολογισμού απομειώσεως λόγω μεταβιβάσεως.

76. Επισημαίνω ότι, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι, στην απάντησή του στο αίτημα παροχής διευκρινίσεων του Δικαστηρίου, το αιτούν δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι το άρθρο 92 B και το άρθρο 160 του CGI «εφαρμόζονται υπό τις ίδιες προϋποθέσεις στις πράξεις ανταλλαγής μετοχών ανεξάρτητα από το αν σε αυτές συμμετέχουν γαλλικές εταιρίες, εταιρίες διαφορετικών κρατών μελών ή τρίτων κρατών» ( 44 ), το αιτούν δικαστήριο επισήμανε στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως ότι, κατά τον M. Lassus, η γαλλική φορολογική αρχή αρνήθηκε να συνυπολογίσει την απομείωση λόγω μεταβιβάσεως που αυτός υπέστη το 2002 με την υπεραξία που τέθηκε υπό καθεστώς αναβολής φορολογήσεως το 1999, ήτοι εντός περιόδου βραχύτερης των πέντε ετών, όπως προβλέπεται στο άρθρο 160, παράγραφος Ι, τέταρτο εδάφιο, του CGI, με την αιτιολογία ότι η κατανομή της φορολογικής εξουσίας μεταξύ της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου δεν επέτρεπε κάτι τέτοιο.

77. Συγκεκριμένα, η Γαλλική Κυβέρνηση εκτιμά ότι, στην απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2011, National Grid Indus (C‑371/10, EU:C:2011:785, σκέψη 56), το Δικαστήριο δέχθηκε ήδη ότι ο μη συνυπολογισμός από το κράτος μέλος καταγωγής των απομειώσεων που πραγματοποιούνται μετά τη μεταφορά της έδρας της πραγματικής διευθύνσεως μιας εταιρίας δεν δύναται να θεωρηθεί δυσανάλογος σε σχέση με τον σκοπό της ισόρροπης κατανομής της φορολογικής εξουσίας μεταξύ των κρατών μελών που επιδιώκει η επίμαχη νομοθεσία ( 45 ).

78. Όσον αφορά την οδηγία 90/434, πέραν του ότι δεν εναρμονίζει τα κριτήρια κατανομής της φορολογικής εξουσίας των κρατών μελών και του ότι το άρθρο 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, αυτής δεν περιέχει καμία διάταξη σχετικά με τον τρόπο ενδεχόμενης φορολογήσεως των ανταλλασσόμενων τίτλων κατά τη μεταγενέστερη μεταβίβαση αυτών, η εν λόγω οδηγία δεν ρυθμίζει το δικαίωμα ή την υποχρέωση συνυπολογισμού των ενδεχόμενων απομειώσεων που προκύπτουν από τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων.

79. Λαμβανομένης υπόψη της έλλειψης εναρμονίσεως, το ζήτημα πρέπει να εξεταστεί υπό το πρίσμα του άρθρου 49 ΣΛΕΕ.

80. Από τη δικογραφία που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο προκύπτει ότι, σύμφωνα με τις επισημάνσεις της Επιτροπής ( 46 ), η εφαρμογή της γαλλικής νομοθεσίας ( 47 ) και της γαλλοβρετανικής φορολογικής συμβάσεως συνεπάγεται διαφορετική μεταχείριση συγκρίσιμων φορολογητέων πράξεων, ανάλογα με το αν ο φορολογούμενος άσκησε ή όχι το δικαίωμα εγκαταστάσεως σε άλλο κράτος μέλος ( 48 ), κάτι το οποίο συνιστά περιορισμό της ελευθερίας εγκαταστάσεως, κατά την έννοια του άρθρου 49 ΣΛΕΕ ( 49 ).

81. Από πάγια νομολογία προκύπτει ότι περιορισμός της ελευθερίας εγκαταστάσεως δύναται να γίνει δεκτός μόνον αν δικαιολογείται από επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος. Επιπλέον, πρέπει, στην περίπτωση αυτή, ο περιορισμός να είναι κατάλληλος να διασφαλίσει την επίτευξη του περί ου πρόκειται σκοπού και να μην υπερβαίνει το μέτρο που είναι αναγκαίο προς τούτο ( 50 ).

82. Συναφώς, η Γαλλική Κυβέρνηση εκτιμά ότι ο τρόπος αυτός φορολογήσεως της υπεραξίας από ανταλλαγή τίτλων, ο οποίος δεν συνυπολογίζει την ενδεχόμενη απομείωση που προκύπτει κατά τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων όταν η εν λόγω μεταβίβαση δεν υπάγεται στη φορολογική της αρμοδιότητα, δικαιολογείται από τον σκοπό της ισόρροπης κατανομής της φορολογικής εξουσίας μεταξύ των κρατών μελών ( 51 ).

83. Κατά την Επιτροπή, η Γαλλική Δημοκρατία «οφείλει να συνυπολογίσει την απομείωση από τη μεταβίβαση που αντιστοιχεί στους τίτλους που ανταλλάχθηκαν το 1999, εφόσον κατά τη συγκεκριμένη ημερομηνία είχε την εξουσία φορολογήσεως […]. Επομένως, από τη στιγμή που, βάσει των διατάξεων περί μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο της οδηγίας [90/434] η οποία παρέχει τη δυνατότητα αναβολής της φορολογήσεως των υπεραξιών από την ανταλλαγή, η [Γαλλική Δημοκρατία] αποφάσισε να μεταχειρίζεται με τον ίδιο τρόπο τους ημεδαπούς μετόχους και τους μετόχους κατοίκους αλλοδαπής, δεν μπορεί να επικαλείται τους συμβατικούς κανόνες κατανομής της εξουσίας φορολογήσεως μεταξύ κρατών μελών για να αρνηθεί το όφελος του συνυπολογισμού της αντίστοιχης απομειώσεως από τη μεταβίβαση σε φορολογούμενο που άσκησε το δικαίωμα εγκαταστάσεως σε άλλο κράτος μέλος, ενώ ένα τέτοιο πλεονέκτημα παρέχεται σε ημεδαπό φορολογούμενο. Συγκεκριμένα, όσον αφορά τόσο την αρχικά αναβληθείσα φορολόγηση όσο και τον συνυπολογισμό της απομειώσεως που αντιστοιχεί στις μετοχές των οποίων η φορολόγηση αναβλήθηκε, πρόκειται για την εξουσία φορολογήσεως ενός και μόνο κράτους μέλους, ήτοι της [Γαλλικής Δημοκρατίας]» ( 52 ).

84. Η διατήρηση της κατανομής της φορολογικής εξουσίας μεταξύ των κρατών μελών είναι θεμιτός σκοπός, ο οποίος αναγνωρίζεται από το Δικαστήριο ( 53 ).

85. Συγκεκριμένα, στη σκέψη 46 της αποφάσεως της 29ης Νοεμβρίου 2011, National Grid Indus (C‑371/10, EU:C:2011:785), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι, βάσει της αρχής της φορολογικής εδαφικότητας, ένα κράτος μέλος δικαιούται, σε περίπτωση μεταφοράς στοιχείων ενεργητικού σε μόνιμη εγκατάσταση ευρισκόμενη σε άλλο κράτος μέλος, να φορολογήσει, κατά την εν λόγω μεταφορά, τις υπεραξίες που δημιουργήθηκαν στο έδαφός του πριν από την εν λόγω μεταφορά. Ένα τέτοιο μέτρο έχει ως σκοπό να αποτρέψει καταστάσεις ικανές να θέσουν σε κίνδυνο το δικαίωμα του κράτους μέλους καταγωγής να ασκήσει τη φορολογική εξουσία του σε σχέση με τις δραστηριότητες που πραγματοποιήθηκαν στην ημεδαπή.

86. Επομένως, σε περίπτωση μεταφοράς στοιχείων ενεργητικού σε άλλο κράτος μέλος, ένα κράτος μέλος δεν πρέπει να παραιτείται του δικαιώματός του να φορολογήσει την υπεραξία που δημιουργήθηκε εντός του πεδίου της φορολογικής αρμοδιότητάς του πριν από τη μεταφορά της υπεραξίας αυτής εκτός του εδάφους του ( 54 ).

87. Στη σκέψη 58 της αποφάσεως της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑503/14, EU:C:2016:979), το Δικαστήριο υπενθύμισε, παραθέτοντας τη σκέψη 52 της αποφάσεως της 29ης Νοεμβρίου 2011, National Grid Indus (C‑371/10, EU:C:2011:785), ότι παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας ρύθμιση κράτους μέλους η οποία επιβάλλει την άμεση είσπραξη του φόρου επί των αφανών θετικών υπεραξιών των περιουσιακών στοιχείων εταιρίας που μεταφέρει σε άλλο κράτος μέλος την έδρα της πραγματικής διευθύνσεώς της, και μάλιστα κατά τον χρόνο της εν λόγω μεταφοράς, λόγω της υπάρξεως μέτρων που θα έθιγαν λιγότερο την ελευθερία εγκαταστάσεως από ό,τι η άμεση είσπραξη του φόρου αυτού. Εντούτοις, η συζήτηση στην εν λόγω υπόθεση δεν αφορούσε αναβολή φορολογήσεως, αλλά αναβολή εισπράξεως ( 55 ).

88. Στην απόφαση της 21ης Μαΐου 2015, Verder LabTec (C‑657/13, EU:C:2015:331, σκέψη 48), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι δεν είναι αντίθετο προς την αρχή της αναλογικότητας το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος, προκειμένου να διασφαλίσει την άσκηση της φορολογικής εξουσίας του, καθορίζει το ύψος του φόρου που οφείλεται για τις λανθάνουσες υπεραξίες που έχουν δημιουργηθεί στην ημεδαπή σε σχέση με περιουσιακά στοιχεία που μεταφέρονται στη συνέχεια εκτός ημεδαπής κατά το χρονικό σημείο κατά το οποίο παύει να υφίσταται η φορολογική του εξουσία σε σχέση με τα περιουσιακά στοιχεία αυτά, και συγκεκριμένα κατά το χρονικό σημείο της μεταφοράς των περιουσιακών αυτών στοιχείων εκτός του εδάφους του κράτους μέλους αυτού. Όσον αφορά την είσπραξη ενός τέτοιου φόρου, το Δικαστήριο πρόσθεσε, στη σκέψη 49 της εν λόγω αποφάσεως, ότι πρέπει να παρέχεται στον φορολογούμενο δυνατότητα επιλογής μεταξύ, αφενός, της άμεσης πληρωμής του ποσού του φόρου και, αφετέρου, της ετεροχρονισμένης πληρωμής του ποσού αυτού, ενδεχομένως με την καταβολή τόκων σύμφωνα με την εφαρμοστέα εθνική ρύθμιση ( 56 ).

89. Επιπλέον, το Δικαστήριο έκρινε ότι τυχόν μη συνυπολογισμός απομειώσεων από το κράτος μέλος υποδοχής δεν δημιουργεί καμία υποχρέωση για το κράτος μέλος καταγωγής να επαναξιολογήσει κατά τον χρόνο της ρευστοποιήσεως του περί ου πρόκειται περιουσιακού στοιχείου μια φορολογική οφειλή που είχε οριστικά καθοριστεί τον χρόνο κατά τον οποίο η ενδιαφερόμενη εταιρία, λόγω της μεταφοράς της έδρας της πραγματικής διευθύνσεώς της, έπαυσε να υπόκειται σε φορολογία στο τελευταίο κράτος μέλος ( 57 ).

90. Εκτιμώ ότι, εν αντιθέσει προς την κατάσταση στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2011, National Grid Indus (C‑371/10, EU:C:2011:785), στην οποία το κράτος μέλος καταγωγής είχε ασκήσει πλήρως (με την επιφύλαξη ενδεχόμενης αναβολής της εισπράξεως) το δικαίωμα φορολογήσεως των λανθανουσών υπεραξιών που δημιουργήθηκαν στο έδαφός του σχετικά με τα στοιχεία ενεργητικού που μεταφέρθηκαν εκτός του εδάφους του κατά την εν λόγω μεταφορά ( 58 ), το κράτος μέλος καταγωγής στην υπόθεση Lassus (C‑421/16), ήτοι, η Γαλλική Δημοκρατία, η οποία, βάσει του άρθρου 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 90/434, δεν είχε κανένα δικαίωμα φορολογήσεως των υπεραξιών που προέκυψαν από την πράξη ανταλλαγής των τίτλων το 1999 κατά την εν λόγω ανταλλαγή, θέσπισε, βάσει του άρθρου 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας, μηχανισμό αναβολής της φορολογήσεως της υπεραξίας που προέκυψε από την ανταλλαγή των τίτλων έως τη μεταγενέστερη εκχώρησή τους. Πρέπει να υπομνησθεί επίσης ότι, όπως φαίνεται να προκύπτει από την εθνική δικογραφία που κατατέθηκε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου, οι όροι φορολογήσεως της υπεραξίας από την ανταλλαγή, όπως ο φορολογικός συντελεστής, καθορίζονται κατά την ημερομηνία της μεταγενέστερης μεταβιβάσεως των ανταλλασσόμενων τίτλων και ο πληρωτέος φόρος καθορίζεται μόνο κατά την ημερομηνία αυτή.

91. Ως εκ τούτου, κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Γαλλική Κυβέρνηση ασκεί την εξουσία φορολογήσεως κατά τη μεταγενέστερη μεταβίβαση ( 59 ) των ανταλλασσόμενων τίτλων ( 60 ) και τούτο παρά το γεγονός ότι η φορολόγηση ενδεχόμενης υπεραξίας προκύπτουσας από τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων δεν υπάγεται στη φορολογική αρμοδιότητά της.

92. Επομένως, εν αντιθέσει προς τις περιστάσεις στις υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν οι αποφάσεις της 29ης Νοεμβρίου 2011, National Grid Indus (C‑371/10, EU:C:2011:785), της 21ης Μαΐου 2015, Verder LabTec (C‑657/13, EU:C:2015:331), και της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑503/14, EU:C:2016:979), στην υπόθεση Lassus (C‑421/16), το κράτος μέλος καταγωγής, ήτοι η Γαλλική Δημοκρατία, άσκησε φορολογική εξουσία το χρονικό σημείο κατά το οποίο πραγματοποιήθηκαν ( 61 ) το 2002.

93. Εκτιμώ ότι, υπό τις περιστάσεις αυτές, η διατήρηση της κατανομής της φορολογικής εξουσίας δεν δικαιολογεί διαφορετική μεταχείριση των ημεδαπών υποκειμένων στον φόρο και των υποκειμένων στον φόρο κατοίκων αλλοδαπής, καθόσον πρόκειται μόνο για τη φορολογική εξουσία της Γαλλικής Κυβερνήσεως.

94. Ως εκ τούτου, το κράτος μέλος καταγωγής δεν θα πρέπει να αρνείται σε υποκείμενο στον φόρο που άσκησε το δικαίωμα εγκαταστάσεως σε άλλο κράτος μέλος το όφελος του συνυπολογισμού απομειώσεων που πραγματοποιήθηκαν βάσει της εθνικής νομοθεσίας του ( 62 ), ενώ το πλεονέκτημα αυτό παρέχεται σε ημεδαπό υποκείμενο στον φόρο.

95. Στο τρίτο ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο στην υπόθεση Lassus (C‑421/16) πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι αντιβαίνει στο άρθρο 49 ΣΛΕΕ η φορολόγηση από κράτος μέλος, στο οποίο η υπεραξία από ανταλλαγή τέθηκε υπό καθεστώς αναβολής της φορολογήσεως βάσει του άρθρου 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434, της εν λόγω υπεραξίας κατά τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων χωρίς συνυπολογισμό των απομειώσεων που πραγματοποιήθηκαν μετά την ανταλλαγή, ενώ ένα τέτοιο πλεονέκτημα παρέχεται σε ημεδαπό υποκείμενο στον φόρο. Το γεγονός ότι η μεταγενέστερη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων δεν υπάγεται στη φορολογική αρμοδιότητα του συγκεκριμένου κράτους μέλους δεν δικαιολογεί την άνιση αυτή μεταχείριση.

Δ. Επί του τέταρτου προδικαστικού ερωτήματος

96. Με το τέταρτο ερώτημα στην υπόθεση Lassus (C‑421/16), το οποίο υποβάλλεται μόνο για την περίπτωση που δοθεί στο τρίτο ερώτημα η απάντηση ότι η απομείωση από τη μεταβίβαση πρέπει να συνυπολογιστεί, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το κράτος μέλος καταγωγής οφείλει να συνυπολογίσει με τη διαπιστωθείσα κατά την πράξη ανταλλαγής των τίτλων υπεραξία την απομείωση από τη μεταβίβαση των εν λόγω τίτλων ή πρέπει να παραιτηθεί από τη φορολόγηση της επίμαχης υπεραξίας, εφόσον η ίδια η μεταβίβαση δεν υπάγεται στη φορολογική του αρμοδιότητα.

97. Από τις απαντήσεις που προτείνω να δοθούν στο πρώτο, στο δεύτερο και στο τρίτο ερώτημα προκύπτει ότι, δεδομένου ότι το άρθρο 8 της οδηγίας 90/434 δεν προβλέπει οριστική απαλλαγή από τη φορολόγηση της διαπιστωθείσας κατά την πράξη ανταλλαγής τίτλων υπεραξίας βάσει της εν λόγω οδηγίας, το κράτος μέλος καταγωγής έχει τη δυνατότητα να προβλέπει μηχανισμό αναβολής της φορολογήσεως της υπεραξίας από την ανταλλαγή έως τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των εν λόγω τίτλων, και τούτο παρά το γεγονός ότι η μεταβίβαση δεν υπάγεται στη φορολογική του αρμοδιότητα. Εκτιμώ ότι, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις της Γαλλικής Κυβερνήσεως, το γεγονός ότι η μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων είχε ως αποτέλεσμα απομείωση δεν θέτει εν αμφιβόλω τη φορολογική αρμοδιότητα του κράτους μέλους καταγωγής.

98. Εντούτοις, εάν το εθνικό δίκαιο προβλέπει μηχανισμό αναβολής της φορολογήσεως της διαπιστωθείσας υπεραξίας στο πλαίσιο πράξεως ανταλλαγής τίτλων που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 90/434 έως τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των τίτλων και το εν λόγω δίκαιο προβλέπει τον συνυπολογισμό των απομειώσεων που πραγματοποιήθηκαν μετά την ανταλλαγή τίτλων για τους κατοίκους ημεδαπής υποκειμένους στον φόρο, το κράτος μέλος καταγωγής οφείλει, βάσει του άρθρου 49 ΣΛΕΕ, να παρέχει το ίδιο πλεονέκτημα στους υποκειμένους στον φόρο κατοίκους αλλοδαπής. Η υποχρέωση αυτή δεν επιβάλλει στο κράτος μέλος καταγωγής να παραιτηθεί από τη φορολόγηση της υπεραξίας από την ανταλλαγή εάν η μεταγενέστερη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων δεν υπάγεται στη φορολογική του αρμοδιότητα.

Ε. Επί του πέμπτου προδικαστικού ερωτήματος

99. Με το πέμπτο ερώτημα στην υπόθεση Lassus (C‑421/16), το οποίο υποβάλλεται για την περίπτωση που δοθεί στο τρίτο και στο τέταρτο ερώτημα η απάντηση ότι πρέπει να συνυπολογιστεί η απομείωση από τη μεταβίβαση με την υπεραξία από την ανταλλαγή, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστούν οι όροι ενός τέτοιου συνυπολογισμού.

100. Εκτιμώ, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις της Γαλλικής Κυβερνήσεως ( 63 ) και της Επιτροπής ( 64 ) ότι ούτε η οδηγία 90/434 ούτε άλλες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης διευκρινίζουν τους επίμαχους όρους συνυπολογισμού.

101. Ως εκ τούτου, οι όροι ενδεχόμενου συνυπολογισμού της απομειώσεως που πραγματοποιείται κατά τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των τίτλων εμπίπτουν στο εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους καταγωγής με σεβασμό του δικαίου της Ένωσης, και ιδίως του άρθρου 49 ΣΛΕΕ περί ελευθερίας εγκαταστάσεως.

VIII. Πρόταση

102. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει στα υποβληθέντα από το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας, Γαλλία) προδικαστικά ερωτήματα τις ακόλουθες απαντήσεις: — Δεν αντιβαίνει στο άρθρο 8, παράγραφος 1, και στο άρθρο 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1990, σχετικά με το κοινό φορολογικό καθεστώς για τις συγχωνεύσεις, διασπάσεις, εισφορές ενεργητικού και ανταλλαγές μετοχών που αφορούν εταιρίες διαφορετικών κρατών μελών, μηχανισμός αναβολής της φορολογήσεως υπεραξίας διαπιστωθείσας κατά την πράξη ανταλλαγής τίτλων που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας έως τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των τίτλων. — Το άρθρο 8, παράγραφος 1, και το άρθρο 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434 έχουν την έννοια ότι η υπεραξία από την ανταλλαγή τίτλων μπορεί να φορολογηθεί κατά τη μεταγενέστερη μεταβίβαση αυτών από το κράτος μέλος που είχε την εξουσία φορολογήσεως της εν λόγω υπεραξίας κατά την πράξη ανταλλαγής, καίτοι η μεταγενέστερη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων ενδέχεται να υπάγεται στη φορολογική αρμοδιότητα άλλου κράτους μέλους. — Αντιβαίνει στο άρθρο 49 ΣΛΕΕ η φορολόγηση από κράτος μέλος, στο οποίο η υπεραξία από ανταλλαγή τέθηκε υπό καθεστώς αναβολής της φορολογήσεως, βάσει του άρθρου 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434, έως τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων, της εν λόγω υπεραξίας κατά τη μεταβίβαση χωρίς συνυπολογισμό των απομειώσεων που πραγματοποιήθηκαν μετά την ανταλλαγή, ενώ ένα τέτοιο πλεονέκτημα παρέχεται σε ημεδαπό υποκείμενο στον φόρο. Το γεγονός ότι η μεταγενέστερη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων δεν υπάγεται στη φορολογική αρμοδιότητα του συγκεκριμένου κράτους μέλους δεν δικαιολογεί τη διακριτική αυτή μεταχείριση. — Εάν το εθνικό δίκαιο προβλέπει μηχανισμό αναβολής της φορολογήσεως της διαπιστωθείσας υπεραξίας στο πλαίσιο πράξεως ανταλλαγής τίτλων που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 90/434 έως τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των τίτλων και το εν λόγω δίκαιο προβλέπει τον συνυπολογισμό των απομειώσεων που πραγματοποιήθηκαν μετά την ανταλλαγή τίτλων για τους ημεδαπούς υποκειμένους στον φόρο, το κράτος μέλος καταγωγής οφείλει, βάσει του άρθρου 49 ΣΛΕΕ, να παρέχει το ίδιο πλεονέκτημα στους υποκειμένους στον φόρο κατοίκους αλλοδαπής. Η υποχρέωση αυτή δεν επιβάλλει στο κράτος μέλος καταγωγής να παραιτηθεί από τη φορολόγηση της υπεραξίας από την ανταλλαγή όταν η μεταγενέστερη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων δεν υπάγεται στη φορολογική του αρμοδιότητα. — Οι όροι ενδεχόμενου συνυπολογισμού της απομειώσεως που πραγματοποιείται κατά τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των τίτλων εμπίπτουν στο εθνικό δίκαιο του κράτους μέλους καταγωγής με σεβασμό του δικαίου της Ένωσης, και ιδίως του άρθρου 49 ΣΛΕΕ.

( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.

( 2 ) Στην υπόθεση Jacob (C‑327/16).

( 3 ) Στην υπόθεση Lassus (C‑421/16).

( 4 ) ΕΕ 1990, L 225, σ. 1. Το άρθρο 8 της εν λόγω οδηγίας τροποποιήθηκε με την οδηγία 2005/19/ΕΚ του Συμβουλίου, της 17ης Φεβρουαρίου 2005 (ΕΕ 2005, L 58, σ. 19). Ακολούθως, η οδηγία 90/434 καταργήθηκε με την οδηγία 2009/133/ΕΚ του Συμβουλίου, της 19ης Οκτωβρίου 2009, σχετικά με το κοινό φορολογικό καθεστώς το εφαρμοστέο στις συγχωνεύσεις, διασπάσεις, μερικές διασπάσεις, εισφορές ενεργητικού και ανταλλαγές μετοχών που αφορούν εταιρίες διαφορετικών κρατών μελών καθώς και με τη μεταφορά της καταστατικής έδρας μιας SE ή μιας SCE από ένα κράτος μέλος σε άλλο (ΕΕ 2009, L 310, σ. 34). Εντούτοις, η φρασεολογία του άρθρου 8, παράγραφος 1, και του άρθρου 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 90/434 είναι σχεδόν ταυτόσημη με εκείνη του άρθρου 8, παράγραφοι 1 και 6, της ίδιας οδηγίας, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 2005/19, καθώς και με εκείνη του άρθρου 8, παράγραφοι 1 και 6, της οδηγίας 2009/133.

( 5 ) Βάσει της φορολογικής βάσεως που καθορίστηκε κατά την ανταλλαγή.

( 6 ) Από την εθνική δικογραφία που κατατέθηκε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου φαίνεται ότι οι λοιποί όροι φορολογήσεως της υπεραξίας, και ιδίως ο φορολογικός συντελεστής, καθορίζονται κατά την ημερομηνία της μεταγενέστερης μεταβιβάσεως. Συγκεκριμένα, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα στις υπό κρίση συνεκδικαζόμενες υποθέσεις, το Conseil d’État (Συμβούλιο της Επικρατείας) παραπέμπει σε «υπεραξία λόγω […] ανταλλαγής [η οποία] διαπιστώνεται και εκκαθαρίζεται επ’ ευκαιρία της πράξεως ανταλλαγής τίτλων και φορολογείται το έτος κατά τη διάρκεια του οποίου επέρχεται το γεγονός που αίρει την αναβολή φορολογίας». Η υπογράμμιση δική μου.

( 7 ) Κατά το αιτούν δικαστήριο, η νομοθετική αυτή διάταξη «είχε, μεταξύ άλλων, ως αποτέλεσμα να συνυπολογίζεται η απομείωση με την υπεραξία που προηγουμένως είχε τεθεί υπό καθεστώς αναβολής φορολογίας, κατά τη φορολόγηση αυτής της υπεραξίας το έτος κατά τη διάρκεια του οποίου επέρχεται το γεγονός που αίρει την αναβολή φορολογίας».

( 8 ) Η χρονολογία αυτή έχει σημασία για την υπόθεση Lassus (C‑421/16). Βλ. σημείο 24 των παρουσών προτάσεων.

( 9 ) Η χρονολογία αυτή έχει σημασία για την υπόθεση Lassus (C‑421/16). Βλ. σημείο 24 των παρουσών προτάσεων.

( 10 ) Βλ., άρθρο 92 B, παράγραφος II, και άρθρο 160, παράγραφος I ter, σημείο 4, του CGI.

( 11 ) Συγκεκριμένα 11924 τίτλους.

( 12 ) Αρχικά, Mars Sun.

( 13 ) Έλαβε, ως αντάλλαγμα, 599874 τίτλους της Gemplus International.

( 14 ) Άρθρο 160, παράγραφος I ter, και άρθρο 92 B του CGI.

( 15 ) Στην εταιρία Sagem.

( 16 ) Η υπεραξία που πραγματοποίησε ο M. Lassus κατά την ανταλλαγή στις 7 Δεκεμβρίου 1999 ήταν φορολογητέα στη Γαλλία, καίτοι αυτός είναι κάτοικος Ηνωμένου Βασιλείου από το 1997, βάσει του άρθρου 13, παράγραφος 4, της γαλλοβρετανικής φορολογικής συμβάσεως.

( 17 ) Εν προκειμένω, η Γαλλική Δημοκρατία.

( 18 ) Βλ. σημείο 13 των παρουσών προτάσεων.

( 19 ) Συγκεκριμένα, το άρθρο 1 της οδηγίας 90/434 ορίζει τα εξής:

«Κάθε κράτος μέλος εφαρμόζει την παρούσα οδηγία στις περιπτώσεις συγχώνευσης, διάσπασης, εισφορών ενεργητικού και ανταλλαγής μετοχών μεταξύ εταιριών δύο ή περισσότερων κρατών.»

( 20 ) Απόφαση της 14ης Μαρτίου 2013, Allianz Hungária Biztosító κ.λπ. (C‑32/11, EU:C:2013:160, σκέψεις 19 και 20 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Βλ., επίσης, απόφαση της 18ης Οκτωβρίου 1990, Dzodzi (C‑297/88 και C‑197/89, EU:C:1990:360, σκέψεις 33 έως 37).

( 21 ) Βλ. σημείο 37 των παρουσών προτάσεων.

( 22 ) Βλ. σημείο 59 των παρουσών προτάσεων.

( 23 ) Βλ. σημείο 59 των παρουσών προτάσεων.

( 24 ) Βλ. άρθρο 92 B, παράγραφος II, του CGI.

( 25 ) Βλ. σημείο 4 των παρουσών προτάσεων σχετικά με τη διαφορά μεταξύ αναβολής της φορολογήσεως και αναστολής της φορολογήσεως. Βλ., επίσης, σημείο 6 των παρουσών προτάσεων σχετικά με την έννοια της «αναβολής της εισπράξεως». Κατά τον M. Jacob, ο μηχανισμός αναβολής της φορολογήσεως που προβλέπεται από τη γαλλική νομοθεσία θέτει εν αμφιβόλω την αρχή της φορολογικής ουδετερότητας και καθιστά την ανταλλαγή τίτλων «φορολογικό γεγονός» αφ’ εαυτού, «δεδομένου ότι θα πρέπει να διαπιστωθεί υπεραξία, η οποία αντιστοιχεί στην αποτίμηση των παραδοθέντων κατά την ανταλλαγή τίτλων από την απόκτηση αυτών, η δε διαπίστωση της υπεραξίας αυτής θα συνιστά τη βάση του δικαιώματος φορολογήσεως του κράτους του οποίου ήταν τότε κάτοικος ο ενδιαφερόμενος».

( 26 ) «Άλλωστε, η τροποποίηση της ουσίας των προδικαστικών ερωτημάτων [κατόπιν αιτήσεως των διαδίκων] ή η απάντηση στα συμπληρωματικά ερωτήματα που μνημονεύουν οι διάδικοι της κύριας δίκης στις παρατηρήσεις τους θα ήταν ασυμβίβαστη προς τον ρόλο που έχει αναθέσει στο Δικαστήριο το άρθρο [267 ΣΛΕΕ], καθώς και προς την υποχρέωση του Δικαστηρίου να διασφαλίζει στις κυβερνήσεις των κρατών μελών και στα ενδιαφερόμενα μέρη τη δυνατότητα να υποβάλουν παρατηρήσεις σύμφωνα με το άρθρο 23 του Οργανισμού του Δικαστηρίου, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι, βάσει της διατάξεως αυτής, στα ενδιαφερόμενα μέρη κοινοποιούνται μόνο οι αποφάσεις περί παραπομπής». Βλ. τις προτάσεις μου στην υπόθεση Ehrmann (C‑609/12, EU:C:2013:746, σημείο 27 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

( 27 ) Βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2008, A.T. (C‑285/07, EU:C:2008:705, σκέψη 36). Βλ., επίσης, προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση Kofoed (C‑321/05, EU:C:2007:86, σημείο 36): «[με το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 90/434 επιδιώκεται] να εξασφαλισθεί η φορολογική ουδετερότητα μιας τέτοιας πράξεως αναδιαρθρώσεως και να εμποδισθεί το ενδεχόμενο φορολογήσεως λανθάνοντων αποθεματικών ή άλλων αυξήσεων της αξίας εταιρικών μεριδίων, πριν όντως πραγματοποιηθούν». Βλ., επίσης, απόφαση της 20ής Μαΐου 2010, Modehuis A. Zwijnenburg (C‑352/08, EU:C:2010:282, σκέψεις 39 και 40). Στην απόφαση της 8ης Μαρτίου 2017, Euro Park Service (C‑14/16, EU:C:2017:177, σκέψεις 28 και 29), το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι «πράξη διασυνοριακής συγχωνεύσεως συνιστά ειδικό τρόπο ασκήσεως της ελευθερίας εγκαταστάσεως, ο οποίος είναι σημαντικός για την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και ότι, ως εκ τούτου, εμπίπτει στις οικονομικές δραστηριότητες στην περίπτωση των οποίων τα κράτη μέλη οφείλουν να τηρούν την ελευθερία αυτή. […] Προκειμένου αυτός ο ειδικός τρόπος ασκήσεως της ελευθερίας εγκαταστάσεως να μην παρακωλύεται από ιδιαίτερους περιορισμούς, μειονεκτήματα ή στρεβλώσεις που οφείλονται στις φορολογικές διατάξεις των κρατών μελών, η οδηγία 90/434, όπως προκύπτει από τις πρώτες πέντε αιτιολογικές σκέψεις της, έχει θεσπίσει κοινό φορολογικό καθεστώς, προβλέποντας φορολογικά πλεονεκτήματα, όπως είναι η αναβολή φορολογήσεως των υπεραξιών που συνδέονται με τα εισφερόμενα περιουσιακά στοιχεία στην περίπτωση τέτοιας πράξεως». Η υπογράμμιση δική μου.

( 28 ) «Το γράμμα της διατάξεως αυτής είναι σαφές και δεσμευτικό». Βλ., προτάσεις της γενικής εισαγγελέα E. Sharpston στην υπόθεση A.T. (C‑285/07, EU:C:2008:608, σημείο 24).

( 29 ) Βλ., υπ’ αυτή την έννοια, απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2008, A.T. (C‑285/07, EU:C:2008:705, σκέψη 21).

( 30 ) Ειδικότερα, καίτοι το γράμμα του άρθρου 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 90/434 έχει επιτακτικό χαρακτήρα, το γράμμα του άρθρου 8, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, το οποίο προβλέπει τη δυνατότητα των κρατών μελών να φορολογούν το κέρδος που προκύπτει από τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των τίτλων, έχει, αντιθέτως, σαφώς προαιρετικό χαρακτήρα.

( 31 ) Βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2012, 3D I (C‑207/11, EU:C:2012:818, σκέψη 28), η οποία αφορά τα άρθρα 4 και 9 της οδηγίας 90/434. Κατά τον γενικό εισαγγελέα N. Jääskinen, σκοπός της εν λόγω οδηγίας «είναι να επιτευχθεί φορολογική ουδετερότητα με τη δημιουργία ενός κοινού συστήματος αναβολής της φορολογήσεως της υπεραξίας που συνδέεται με διασυνοριακή […] ανταλλαγή μετοχών. Η υπεραξία δεν μπορεί να φορολογηθεί μέχρι την ημερομηνία της πραγματικής διαθέσεως των μετοχών ή των στοιχείων του ενεργητικού». Ο γενικός εισαγγελέας εκτιμά ότι η «αρχή της φορολογικής ουδετερότητας» αφορά τη φορολογική μεταχείριση μόνον κατά τον χρόνο της διασυνοριακής ανταλλαγής μετοχών και σε κανένα άλλο χρονικό σημείο –προτάσεις του γενικού εισαγγελέα N. Jääskinen στην υπόθεση 3D I (C‑207/11, EU:C:2012:433, σημεία 37 και 39). Κατά τη γενική εισαγγελέα Ε. Sharpston, η οδηγία 90/434 «επιβάλλει κοινό φορολογικό καθεστώς για τις […] ανταλλαγές μετοχών που αφορούν εταιρίες διαφορετικών κρατών μελών. Αποσκοπεί στην αποφυγή επιβολής φόρου σε σχέση με τις πράξεις αυτές, ενώ ταυτοχρόνως εξασφαλίζει τα δημοσιονομικά συμφέροντα του κράτους μέλους στο οποίο ανακύπτει η φορολογική οφειλή. Στο πλαίσιο της ανταλλαγής μετοχών, αυτό επιτυγχάνεται καθόσον προβλέπεται ότι η παροχή τίτλων παραστατικών του εταιρικού κεφαλαίου της αποκτώσας εταιρίας σε εταίρο της αποκτώμενης εταιρίας “δεν πρέπει να συνεπάγεται, αυτή καθ’ αυτήν, καμία φορολόγηση του εισοδήματος, των κερδών ή των υπεραξιών αυτού του εταίρου”, ενώ παρέχεται στα κράτη μέλη η δυνατότητα “να φορολογούν το κέρδος που προκύπτει από τη μεταγενέστερη [μεταβίβαση] των τίτλων που ελήφθησαν με τον ίδιο τρόπο, όπως και το κέρδος που προκύπτει από τη [μεταβίβαση] των τίτλων που υπήρχαν πριν από την απόκτηση”» –βλ. σημείο 3 των προτάσεων της γενικής εισαγγελέα E. Sharpston στην υπόθεση A.T. (C‑285/07, EU:C:2008:608).

( 32 ) Κατά την Αυστριακή Κυβέρνηση, το άρθρο 8 της οδηγίας 90/434 βασίζεται «στην ιδέα ότι, λόγω της χορηγήσεως των τίτλων ως ανταλλάγματος στους εταίρους της εισφέρουσας ή αποκτώμενης εταιρίας, το κράτος στο οποίο έχουν την κατοικία τους οι εν λόγω εταίροι πρέπει να διατηρεί τη δυνατότητα μεταγενέστερης φορολογήσεως των εν λόγω αποκτηθέντων τίτλων». Η Φινλανδική Κυβέρνηση εκτιμά ότι «σκοπός της οδηγίας 90/434 δεν είναι να χορηγήσει οριστική φορολογική απαλλαγή για τη μεταβίβαση που πραγματοποιήθηκε επ’ ευκαιρία της ανταλλαγής των αρχικά κατεχόμενων τίτλων, αλλά μόνο να εγγυηθεί το πλεονέκτημα που συνιστά η αναβολή φορολογήσεως, προκειμένου να διευκολύνονται οι διασυνοριακές ανταλλαγές τίτλων. Η άποψη αυτή, η οποία συνάδει προς τον σκοπό και το γράμμα της οδηγίας, επιβεβαιώθηκε επίσης από τη νομολογία του Δικαστηρίου, για παράδειγμα, στην [απόφαση της 5ης Ιουλίου 2007, Kofoed (C‑321/05, EU:C:2007:408)]».

( 33 ) Κατά την Επιτροπή, η οδηγία 90/434 δεν εμποδίζει την υποδιαίρεση πράξεως ανταλλαγής τίτλων, της οποίας έπεται μεταγενέστερη μεταβίβαση, σε δύο διαδοχικά στάδια, ήτοι πρώτον, τη διαπίστωση και την εκκαθάριση της υπεραξίας από την ανταλλαγή, η οποία τίθεται υπό καθεστώς αναβολής της φορολογήσεως, και, δεύτερον, την πραγματική φορολόγηση του εισοδήματος που προκύπτει κατά τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των ίδιων τίτλων.

( 34 ) Στη σκέψη 41 της αποφάσεως της 5ης Ιουλίου 2007, Kofoed (C‑321/05, EU:C:2007:408), το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία να διευκρινίσει ότι «καθένα από τα κράτη μέλη προς τα οποία απευθύνεται μια οδηγία οφείλει να λάβει, στο πλαίσιο της εσωτερικής έννομης τάξεώς του, όλα τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσει την πλήρη εφαρμογή της οδηγίας σύμφωνα με τον σκοπό που αυτή επιδιώκει». «[Τ]α κράτη μέλη έχουν δυνατότητα επιλογής του τύπου και των μέσων μεταφοράς των οδηγιών που εξασφαλίζουν κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο το αποτέλεσμα που επιδιώκεται με τις οδηγίες» (σκέψη 43 της ίδιας αποφάσεως).

( 35 ) Βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 8ης Μαρτίου 2017, Euro Park Service (C‑14/16, EU:C:2017:177, σκέψη 36).

( 36 ) Στην υπόθεση Jacob (C‑327/16), ο M. Jacob ήταν κάτοικος Γαλλίας και φορολογούνταν στη Γαλλία κατά την ανταλλαγή των τίτλων, βάσει των όρων του άρθρου 92 B, παράγραφος II, και του άρθρου 160, παράγραφος I ter, σημείο 4, του CGI. Μετέφερε τη φορολογική κατοικία του μετά την εν λόγω ανταλλαγή και πριν από τη μεταβίβαση των επίμαχων τίτλων. Στην υπόθεση Lassus (C‑421/16), ο M. Lassus φορολογούνταν στη Γαλλία για την υπεραξία από την ανταλλαγή του 1999, βάσει του άρθρου 13, παράγραφος 4, στοιχεία a και b, της γαλλοβρετανικής φορολογικής συμβάσεως, καίτοι είχε την κατοικία του στο Ηνωμένο Βασίλειο από το 1997. Συγκεκριμένα, κατά τη Γαλλική Κυβέρνηση, «[κ]ατ’ εφαρμογή των συνδυασμένων διατάξεων των άρθρων 164 B και 244 bis B του CGI, ως ίσχυαν κατά την ημερομηνία της πράξεως ανταλλαγής τίτλων της 7ης Δεκεμβρίου 1999, οι υπεραξίες που πραγματοποιήθηκαν επί της μεταβιβάσεως δικαιωμάτων που αφορούσαν εταιρίες των οποίων η έδρα είναι στη Γαλλία συνιστούν εισοδήματα από πηγή εντός της Γαλλίας, τα οποία φορολογούνται στη Γαλλία, βάσει των προβλεπομένων στο άρθρο 160 του CGI, καίτοι ο δικαιούχος, φυσικό πρόσωπο, των εν λόγω υπεραξιών δεν είχε τη φορολογική κατοικία του στη Γαλλία. […] Εξάλλου, το άρθρο 13, παράγραφος 4, της γαλλοβρετανικής φορολογικής συμβάσεως επιβεβαιώνει τη συγκεκριμένη κατανομή της φορολογικής αρμοδιότητας μεταξύ της Γαλλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου». Αντιθέτως, κατά τη Γαλλική Κυβέρνηση, η ίδια η πράξη της μεταβιβάσεως των τίτλων που ελήφθησαν ως αντάλλαγμα, ήτοι, των τίτλων της λουξεμβουργιανής εταιρίας Gemplus International, δεν εμπίπτει στις περιπτώσεις που προβλέπονται στα άρθρα 164 B και 244 bis B του CGI και στο άρθρο 13, παράγραφος 4, της γαλλοβρετανικής φορολογικής συμβάσεως, δεδομένου ότι η εν λόγω μεταβίβαση αφορούσε τίτλους λουξεμβουργιανής εταιρίας που κατείχε φυσικό πρόσωπο το οποίο είχε τη φορολογική κατοικία του στο Ηνωμένο Βασίλειο. Επισημαίνεται ότι ο M. Lassus υποστήριξε ενώπιον του Conseil d’État (Συμβουλίου της Επικρατείας) ότι η μεταγενέστερη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων υπάγεται στη φορολογική αρμοδιότητα της Κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου, κάτι το οποίο ουδόλως επηρεάζει την αρμοδιότητα της Γαλλικής Κυβερνήσεως να φορολογήσει τις επίμαχες υπεραξίες.

( 37 ) Βλ. πρώτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 90/434.

( 38 ) Όπως και ο M. Jacob, η Γαλλική Κυβέρνηση και η Φινλανδική Κυβέρνηση, εκτιμώ ότι σκοπός της οδηγίας 90/434 δεν είναι ο καθορισμός κανόνων εδαφικότητας του φόρου ούτε η κατανομή του δικαιώματος φορολογήσεως μεταξύ των κρατών μελών.

( 39 ) Απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2011, National Grid Indus (C‑371/10, EU:C:2011:785, σκέψη 45 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

( 40 ) Ήτοι, διασυνοριακή πράξη βάσει του άρθρου 1 της οδηγίας 90/434 ή εθνική πράξη στην οποία εφαρμόζεται η εν λόγω οδηγία βάσει της εθνικής νομοθεσίας.

( 41 ) Βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2011, National Grid Indus (C‑371/10, EU:C:2011:785, σκέψη 46 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Βλ., επίσης, απόφαση της 23ης Ιανουαρίου 2014, DMC (C‑164/12, EU:C:2014:20, σκέψη 47).

( 42 ) Βλ. τέταρτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 90/434. Επιπλέον, δεδομένου ότι μια τέτοια δυνατότητα σέβεται επίσης τα συμφέροντα του κράτους μέλους στο οποίο πραγματοποιήθηκε η μεταγενέστερη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων, καθόσον δεν επηρεάζει το δικαίωμα του συγκεκριμένου κράτους μέλους να φορολογήσει τις ενδεχόμενες υπεραξίες που προκύπτουν από την εν λόγω μεταβίβαση, διατηρεί, κατά την άποψή μου, ισορροπημένη κατανομή της φορολογικής εξουσίας μεταξύ των κρατών μελών, η οποία συνιστά θεμιτό σκοπό αναγνωρισμένο από το Δικαστήριο.

( 43 ) Η Γαλλική Κυβέρνηση, η Φινλανδική Κυβέρνηση, η Σουηδική Κυβέρνηση και η Επιτροπή εκτιμούν ότι το άρθρο 8 της οδηγίας 90/434 δεν απαγορεύει τη φορολόγηση της υπεραξίας από την ανταλλαγή τίτλων από το κράτος μέλος κατοικίας του υποχρέου κατά την ανταλλαγή, καίτοι ο υπόχρεος έχει, κατά την ημερομηνία της μεταγενέστερης μεταβιβάσεως των τίτλων, μεταφέρει τη φορολογική κατοικία του. Ο M. Jacob εκτιμά ότι το άρθρο 8 της οδηγίας 90/434 έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση πράξεων ανταλλαγής τίτλων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, η μοναδική γενεσιουργός αιτία της φορολογήσεως επέρχεται την ημέρα της μεταβιβάσεως των τίτλων που ελήφθησαν κατά την ανταλλαγή. Ως εκ τούτου, ο M. Jacob εκτιμά ότι οι κανόνες εδαφικότητας του φόρου πρέπει να εκτιμώνται κατά τη συγκεκριμένη ημερομηνία βάσει των διατάξεων του εθνικού δικαίου των κρατών μελών και των φορολογικών συμβάσεων που έχουν ενδεχομένως συνάψει μεταξύ τους.

( 44 ) Η υπογράμμιση δική μου.

( 45 ) Η Αυστριακή Κυβέρνηση εκτιμά ότι «ο μη συνυπολογισμός των απομειώσεων δεν αντιβαίνει στην ελευθερία εγκαταστάσεως, δεδομένου ότι απόκειται στα κράτη μέλη να καθορίζουν οριστικά το ύψος του φόρου επί των μη πραγματοποιηθεισών υπεραξιών –χωρίς συνυπολογισμό ενδεχόμενων απομειώσεων ή υπεραξιών που επήλθαν μεταγενέστερα– όταν η φορολογική εξουσία του κράτους μέλους παύει να υφίσταται όσον αφορά τα επίμαχα στοιχεία ενεργητικού». Η Σουηδική Κυβέρνηση εκτιμά ότι «το κράτος μέλος δεν πρέπει λογικά να υποχρεούται να συνυπολογίζει τις απομειώσεις υπό μορφή ζημιών που επέρχονται κατά την τελική πώληση των τίτλων, ήτοι όταν δεν έχει πλέον φορολογική εξουσία. Ως εκ τούτου, ο μη συνυπολογισμός ζημίας κατά την τελική αυτή μεταβίβαση δεν θα πρέπει να θεωρείται ότι συνιστά εμπόδιο στην ελευθερία εγκαταστάσεως. Εάν το Δικαστήριο υιοθετήσει αντίθετη άποψη, ένας τέτοιος περιορισμός μπορεί, σε κάθε περίπτωση, να δικαιολογείται βάσει της ισόρροπης κατανομής της φορολογικής εξουσίας μεταξύ των κρατών μελών και, επομένως, να είναι δικαιολογημένος για επιτακτικούς λόγους δημοσίου συμφέροντος και συνάδει με την αρχή της αναλογικότητας». Η Φινλανδική Κυβέρνηση εκτιμά ότι «το κράτος μέλος δεν υποχρεούται να συνυπολογίζει μια τέτοια απομείωση κατά τη φορολόγηση της υπεραξίας που πραγματοποιήθηκε κατά την ανταλλαγή τίτλων. Πρώτον, όσον αφορά την οδηγία 90/434, αρκεί να υπομνησθεί ότι η εν λόγω οδηγία δεν ρυθμίζει σε καμία περίπτωση το ζήτημα της κατανομής της φορολογικής εξουσίας μεταξύ των κρατών μελών όσον αφορά την ανταλλαγή τίτλων. Ως εκ τούτου, ούτε το δικαίωμα συνυπολογισμού των απομειώσεων, το οποίο εμπίπτει επίσης στο ζήτημα της κατανομής της φορολογικής εξουσίας, ρυθμίζεται από την οδηγία. Επομένως, από την οδηγία δεν απορρέει, συναφώς, κανένας περιορισμός για τη φορολογική νομοθεσία των κρατών μελών. Δεύτερον, το άρθρο 49 ΣΛΕΕ δεν επιβάλλει επίσης τον συνυπολογισμό απομειώσεως που απορρέει από τη μεταβίβαση των τίτλων που ελήφθησαν ως αντάλλαγμα».

( 46 ) Κατά την Επιτροπή, «φαίνεται ότι μεταβιβάζων που δεν ασκεί το δικαίωμα εγκαταστάσεως μπορεί να επωφεληθεί πλήρους αντισταθμίσεως της υπεραξίας από την ανταλλαγή η οποία τέθηκε αρχικά υπό καθεστώς αναβολής της φορολογήσεως μέσω του συνυπολογισμού της αντίστοιχης απομειώσεως από τη μεταβίβαση. Αντιθέτως, εάν ασκήσει το δικαίωμα εγκαταστάσεως στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπως έπραξε ο φορολογούμενος στην υπόθεση [Lassus (C‑421/16)], ο συνυπολογισμός της απομειώσεως από τη μεταβίβαση αποδεικνύεται σημαντικά περιορισμένος λόγω υπολογισμών βασισμένων σε κανόνες που δεν θα είχαν εφαρμοστεί σε αμιγώς εθνικό πλαίσιο».

( 47 ) Ήτοι, το άρθρο 160, παράγραφος I, τέταρτο εδάφιο, του CGI. Η συγκεκριμένη διαφορετική μεταχείριση των συγκρίσιμων φορολογητέων πράξεων δεν προκύπτει από το γράμμα των επίμαχων διατάξεων.

( 48 ) Απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑503/14, EU:C:2016:979, σκέψη 46 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

( 49 ) Η Γαλλική Κυβέρνηση «δεν αμφισβητεί ότι ο συγκεκριμένος τρόπος φορολογήσεως υπεραξίας από την ανταλλαγή τίτλων ισοδυναμεί με διαφορετική μεταχείριση των πράξεων ανταλλαγής τίτλων οι οποίες πραγματοποιούνται από κατοίκους αλλοδαπής ή από ημεδαπούς που ήταν κάτοικοι αλλοδαπής κατά τη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων σε σχέση με τις πράξεις ανταλλαγής οι οποίες εκτελούνται από ημεδαπούς για τις οποίες η ενδεχόμενη απομείωση που προκύπτει από τη μεταγενέστερη μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων συνυπολογίζεται με την υπεραξία της ανταλλαγής για τον υπολογισμό του οφειλόμενου φόρου». Η υπογράμμιση δική μου.

( 50 ) Απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2011, National Grid Indus (C‑371/10, EU:C:2011:785, σκέψη 42 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

( 51 ) Κατά τη Γαλλική Κυβέρνηση, ο τρόπος φορολογήσεως της υπεραξίας από ανταλλαγή τίτλων καθορίζεται βάσει του άρθρου 13, παράγραφος 4, της γαλλοβρετανικής φορολογικής συμβάσεως. Αντιθέτως, η μεταγενέστερη απομείωση, η οποία προκύπτει, ενδεχομένως, από τη μεταβίβαση των τίτλων που ελήφθησαν ως αντάλλαγμα, δεν υπάγεται στη φορολογική αρμοδιότητα της Γαλλικής Κυβερνήσεως αλλά σε εκείνη της Κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου. Επιπλέον, η Γαλλική Κυβέρνηση εκτιμά ότι ο επίμαχος τρόπος φορολογήσεως της υπεραξίας από ανταλλαγή τίτλων δεν υπερβαίνει το αναγκαίο μέτρο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού.

( 52 ) Η υπογράμμιση δική μου.

( 53 ) Επιπλέον, όπως επισημαίνεται στο σημείο 68 των παρουσών προτάσεων, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι, ελλείψει μέτρων ενοποιήσεως ή εναρμονίσεως που να έχουν θεσπιστεί από την Ένωση, τα κράτη μέλη διατηρούν την εξουσία να ορίζουν, συμβατικώς ή μονομερώς, τα κριτήρια κατανομής της φορολογικής εξουσίας τους, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να εξαλείψουν τη διπλή φορολογία (απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2011, National Grid Indus, C‑371/10, EU:C:2011:785, σκέψη 46).

( 54 ) Απόφαση της 21ης Μαΐου 2015, Verder LabTec (C‑657/13, EU:C:2015:331, σκέψη 44).

( 55 ) Βλ. σημείο 6 των παρουσών προτάσεων.

( 56 ) Απόφαση της 21ης Μαΐου 2015, Verder LabTec (C‑657/13, EU:C:2015:331, σκέψεις 48 και 49 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Επομένως, η φορολόγηση της υπεραξίας δεν αναβλήθηκε για αργότερα. Στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η εν λόγω απόφαση, ο φόρος επί των επίμαχων λανθανουσών υπεραξιών καθορίστηκε κατά τη μεταβίβαση και αναβλήθηκε η είσπραξή του ή προβλέφθηκε ότι αυτός θα εισπραχθεί σε δέκα ετήσιες δόσεις.

( 57 ) Απόφαση της 29ης Νοεμβρίου 2011, National Grid Indus (C‑371/10, EU:C:2011:785, σκέψη 61). Βλ., επίσης, απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑503/14, EU:C:2016:979, σκέψη 55). Σχετικά με τη μεταφορά της έδρας διαχειρίσεως εμπιστεύματος («trust»), βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 2017, Trustees of the P Panayi Accumulation & Maintenance Settlements (C‑646/15, EU:C:2017:682, σκέψη 58), και προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στην υπόθεση Trustees of the P Panayi Accumulation & Maintenance Settlements (C‑646/15, EU:C:2016:1000, σημεία 61 έως 65). Στη σκέψη 58 της αποφάσεως της 29ης Νοεμβρίου 2011, National Grid Indus (C‑371/10, EU:C:2011:785), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι «[ε]φόσον σε μια κατάσταση, όπως η επίμαχη [σε εκείνη την υπόθεση], τα κέρδη της εταιρίας που μετέφερε την έδρα της πραγματικής διευθύνσεώς της θα φορολογούνται, μετά την εν λόγω μεταφορά, μόνο στο κράτος μέλος υποδοχής, σύμφωνα με την αρχή της φορολογικής εδαφικότητας με χρονική παράμετρο, πάλι στο τελευταίο κράτος μέλος θα απόκειται, λαμβανομένου υπόψη του προαναφερθέντος συνδέσμου μεταξύ των περιουσιακών στοιχείων μιας εταιρίας και των φορολογητέων κερδών της και, επομένως, για λόγους που ανάγονται στη συμμετρία μεταξύ του δικαιώματος φορολογήσεως των κερδών και της δυνατότητας εκπτώσεως των ζημιών, να λάβει υπόψη, στο φορολογικό του σύστημα, τις διακυμάνσεις της αξίας των περιουσιακών στοιχείων της περί ης πρόκειται εταιρίας που έλαβαν χώρα μετά την ημερομηνία κατά την οποία το κράτος μέλος καταγωγής έχασε κάθε στοιχείο φορολογικού συνδέσμου με την εν λόγω εταιρία».

( 58 ) Βλ., επίσης, κατ’ αναλογία, αποφάσεις της 21ης Μαΐου 2015, Verder LabTec (C‑657/13, EU:C:2015:331), καθώς και της 21ης Δεκεμβρίου 2016, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (C‑503/14, EU:C:2016:979).

( 59 ) Πρέπει να υπομνησθεί ότι από την εθνική δικογραφία που κατατέθηκε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου φαίνεται να προκύπτει ότι οι όροι φορολογήσεως της υπεραξίας της ανταλλαγής, όπως ο συντελεστής φορολογήσεως, καθορίζονται κατά τη ημερομηνία της μεταγενέστερης μεταβιβάσεως των ανταλλασσόμενων τίτλων.

( 60 ) Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, όπως επισημαίνεται στην υποσημείωση 36 των παρουσών προτάσεων, ο M. Lassus φορολογούνταν στη Γαλλία για την υπεραξία από ανταλλαγή που πραγματοποιήθηκε το 1999, βάσει του άρθρου 13, παράγραφος 4, στοιχεία a και b, της γαλλοβρετανικής φορολογικής συμβάσεως, καίτοι είχε την κατοικία του στο Ηνωμένο Βασίλειο από το 1997.

( 61 ) Υπενθυμίζεται ότι οι απομειώσεις πραγματοποιήθηκαν κατά τα πέντε έτη που ακολούθησαν την επίμαχη ανταλλαγή των τίτλων.

( 62 ) Συγκεκριμένα, το άρθρο 160, παράγραφος Ι, τέταρτο εδάφιο, του CGI. Επισημαίνεται ότι η συγκεκριμένη διάταξη προβλέπει συνυπολογισμό των απομειώσεων για μέγιστο διάστημα πέντε ετών. Κατά την άποψή μου, εάν η μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων πραγματοποιείται περισσότερο από πέντε έτη μετά την πράξη ανταλλαγής, η απομείωση από την ανταλλαγή δεν λαμβάνεται υπόψη. Η εφαρμογή του άρθρου 49 ΣΛΕΕ επιβάλλει ίση μεταχείριση μόνο όταν πρόκειται για συγκρίσιμες πράξεις.

( 63 ) Η Γαλλική Κυβέρνηση εκτιμά ότι το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να απαντήσει στο συγκεκριμένο ερώτημα, δεδομένου ότι ούτε το πρωτογενές ούτε το παράγωγο δίκαιο της Ένωσης διευκρινίζει τους όρους αυτούς. Η Γαλλική Κυβέρνηση εκτιμά ότι, ενδεχομένως, εάν κράτος μέλος υποχρεούται να συνυπολογίζει, κατά τη φορολόγηση της υπεραξίας από ανταλλαγή, την ενδεχόμενη απομείωση από μεταβίβαση των ανταλλασσόμενων τίτλων, μπορεί να συνυπολογίζει μόνο την απομείωση που αφορά τους συγκεκριμένους τίτλους. Επιπλέον, κατά τη Γαλλική Κυβέρνηση, για τον υπολογισμό του ύψους της απομειώσεως, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, ως τιμή αγοράς, η αξία των εν λόγω τίτλων κατά την πράξη ανταλλαγής.

( 64 ) Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η οδηγία 90/434 δεν προβλέπει τους όρους υπολογισμού της υπεραξίας από ανταλλαγή ούτε το εφαρμοστέο καθεστώς στην ενδεχόμενη απομείωση από μεταβίβαση.