Υ πόθεση T-155/06

Tomra Systems ASA κ.λπ.

κατά

Ευρωπαϊκής Επιτροπής

«Ανταγωνισμός – Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως – Αγορά μηχανημάτων συλλογής χρησιμοποιημένων συσκευασιών ποτών – Απόφαση διαπιστώνουσα παράβαση του άρθρου 82 ΕΚ και του άρθρου 54 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ – Συμφωνίες αποκλειστικότητας, περί αναλήψεως υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και περί εκπτώσεων για πιστούς πελάτες που αποτελούν μέρος μιας στρατηγικής αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά – Πρόστιμο – Αναλογικότητα»

Περίληψη της αποφάσεως

1. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση – Χρήση των εσωτερικών εγγράφων επιχειρήσεως η οποία έχει συμμετάσχει στην παράβαση ως αποδεικτικών στοιχείων – Επιτρέπεται

(Άρθρα 81 ΕΚ και 82 ΕΚ)

2. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Συμβάσεις αποκλειστικής προμηθείας – Σύμβαση μεταξύ επιχειρήσεως και κεντρικής ενώσεως καταστημάτων εμπορικών υπεραγορών

(Άρθρο 82 ΕΚ)

3. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Έννοια – Αντικειμενική έννοια καλύπτουσα συμπεριφορές ικανές να επηρεάσουν τη δομή της αγοράς και αποβλέπουσες στην παρεμπόδιση διατηρήσεως ή αναπτύξεως του ανταγωνισμού – Υποχρεώσεις της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως – Λειτουργία του ανταγωνισμού αποκλειστικώς βάσει των ικανοτήτων

(Άρθρο 82 ΕΚ)

4. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Συμβάσεις αποκλειστικής προμηθείας – Έκπτωση υπέρ πιστών πελατών

(Άρθρο 82 ΕΚ)

5. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Έκπτωση με αποτέλεσμα τον αποκλεισμό από την αγορά – Έκπτωση υπέρ πιστών πελατών – Χαρακτηρισμός ως καταχρηστικής πρακτικής

(Άρθρο 82 ΕΚ)

6. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Εκπτώσεις λόγω ποσότητας – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις – Καταχρηστικός χαρακτήρας του συστήματος εκπτώσεων – Κριτήρια εκτιμήσεως

(Άρθρο 82 ΕΚ)

7. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Απόφαση διαπιστώνουσα παράβαση – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Έκταση

(Άρθρα 82 ΕΚ και 253 ΕΚ)

8. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Έννοια – Αποκλεισμός του ανταγωνισμού σε ουσιώδες μέρος της αγοράς από επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση

(Άρθρο 82 ΕΚ)

9. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Αναδρομικές εκπτώσεις – Καταχρηστικός χαρακτήρας – Κριτήρια εκτιμήσεως

(Άρθρο 82 ΕΚ)

10. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Έννοια – Συμπεριφορές που έχουν είτε ως αποτέλεσμα είτε ως σκοπό την παρεμπόδιση της διατηρήσεως ή της αναπτύξεως του ανταγωνισμού

(Άρθρο 82 ΕΚ)

11. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Συμβάσεις αποκλειστικής προμήθειας – Εξατομικευμένες αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες οι οποίες συνιστούν καταχρηστική εκμετάλλευση

(Άρθρο 82 ΕΚ)

12. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Κριτήρια εκτιμήσεως – Γενική αύξηση των προστίμων – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2)

13. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Λαμβάνεται υπόψη ο συνολικός κύκλος εργασιών ή ο κρίσιμος κύκλος εργασιών της οικείας επιχειρήσεως – Όρια

(Κανονισμοί του Συμβουλίου 17, άρθρο 15 § 2, και 1/2003, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση της Επιτροπής 98/C 9/03)

1. Τα εσωτερικά έγγραφα επιχειρήσεως μπορούν να αποδεικνύουν παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού εκ μέρους της. Τέτοιου είδους έγγραφα μπορούν, ειδικότερα, να αποτελούν ενδείξεις περί του αν ο αποκλεισμός του ανταγωνισμού είναι ηθελημένος, ή, αντιθέτως, να δίδουν μια διαφορετική εξήγηση των εξεταζομένων πρακτικών. Μπορεί, παραδείγματος χάρη, να επιτρέψουν στην Επιτροπή να εκτιμήσει τις πρακτικές της σε σχέση με την όλη επιχειρηματική τους δραστηριότητα και να επιβεβαιώσει την εκ μέρους της εκτίμηση των πρακτικών αυτών.

Όταν αξιοποιεί αυτά τα εσωτερικά έγγραφα προκειμένου να αιτιολογήσει την απόφασή της, είναι απολύτως φυσιολογικό η Επιτροπή, μη παραβλέποντας την ύπαρξη εγγράφων που παρέχουν διαφορετική οπτική, να μνημονεύει κατά προτεραιότητα την αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά της επιχειρήσεως και όχι τις αναφερόμενες σε εσωτερικά έγγραφα νόμιμες ενέργειές της, διότι αυτή ακριβώς τη συμπεριφορά εναπόκειται στην Επιτροπή να αποδείξει.

(βλ. σκέψεις 35-36)

2. Δεν είναι αναγκαίο οι πρακτικές μιας επιχειρήσεως με δεσπόζουσα θέση να δεσμεύουν τους αγοραστές επιβάλλοντάς τους επίσημη υποχρέωση αποκλειστικότητας για να αποδειχθεί ότι συνιστούν καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως υπό την έννοια του άρθρου 82 ΕΚ. Αρκεί το ότι οι εν λόγω πρακτικές περιλαμβάνουν κίνητρο για τους πελάτες να μην απευθύνονται σε ανταγωνιστές προμηθευτές και να προμηθεύονται τα οικεία προϊόντα όσον αφορά το σύνολο ή σημαντικό μέρος των αναγκών τους αποκλειστικά από την επιχείρηση αυτή, οπότε καθίσταται αναγκαίο να εξετάζεται ο αποκλειστικός χαρακτήρας των επίμαχων συμβάσεων βάσει της εφαρμοστέας εθνικής νομοθεσίας.

Όσον αφορά τις συμφωνίες μεταξύ μιας επιχειρήσεως και ενώσεων καταστημάτων εμπορικών υπεραγορών, με δεσμευτικό χαρακτήρα για τα μέρη, το αν αυτές επηρεάζουν και τις ενέργειες των μελών τους δεν εξαρτάται από μια επίσημη εξέταση. Πράγματι, όταν οι διαπραγματευόμενοι συμβατικοί όροι εξαρτώνται από την εκ μέρους ενώσεως καταστημάτων στο σύνολό της αγορά συγκεκριμένης ποσότητας, εμπεριέχεται στη σύμβαση ρήτρα ικανή να παρακινήσει τα μέλη της ενώσεως να προβαίνουν σε αγορές με σκοπό την κάλυψη της συγκεκριμένης αυτής ποσότητας.

(βλ. σκέψεις 59, 61-62)

3. Η έννοια της καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως δεσπόζουσας θέσεως είναι αντικειμενική έννοια που αφορά τη συμπεριφορά κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως, η οποία δύναται να επηρεάσει τη δομή μιας αγοράς όπου, ακριβώς μετά την είσοδο της εν λόγω επιχειρήσεως, ο ανταγωνισμός έχει ήδη μειωθεί και η οποία σκοπό έχει να εμποδίσει, μέσω της προσφυγής σε μέσα διαφορετικά από εκείνα που διέπουν τον συνήθη ανταγωνισμό μεταξύ προϊόντων ή υπηρεσιών βάσει των παροχών των επιχειρηματιών, τη διατήρηση του ανταγωνισμού στον βαθμό που υπάρχει ακόμα στην αγορά ή την ανάπτυξη του ανταγωνισμού αυτού. Επομένως, το άρθρο 82 ΕΚ απαγορεύει σε επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση να εξοβελίσει ανταγωνιστή της και να ενισχύσει με τον τρόπο αυτόν τη θέση της χρησιμοποιώντας άλλα μέσα έναντι εκείνων που είναι διαθέσιμα στο πλαίσιο ενός ανταγωνισμού που στηρίζεται στο κριτήριο της αποδόσεως των επιχειρήσεων. Η απαγόρευση που θεσπίζει η διάταξη αυτή δικαιολογείται επίσης από τον σκοπό της αποφυγής της ζημίας των καταναλωτών.

Κατά συνέπεια, καίτοι η διαπίστωση της υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως δεν συνεπάγεται καθαυτή καμία μομφή έναντι της οικείας επιχειρήσεως, η επιχείρηση αυτή, εντούτοις, ανεξάρτητα από τα αίτια δημιουργίας τέτοιας θέσεως, έχει την ιδιαίτερη υποχρέωση να μη βλάπτει με τη συμπεριφορά της τον πραγματικό και ανόθευτο ανταγωνισμό εντός της κοινής αγοράς. Ομοίως, μολονότι η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως δεν αφαιρεί από την επιχείρηση που κατέχει τη θέση αυτή το δικαίωμα να διαφυλάσσει τα εμπορικά της συμφέροντα, οσάκις αυτά απειλούνται, και μολονότι η επιχείρηση αυτή έχει τη δυνατότητα, σε εύλογο βαθμό, να ενεργεί κατά τον τρόπο που κρίνει πρόσφορο για την προστασία των συμφερόντων της, εντούτοις δεν επιτρέπονται τέτοιες ενέργειες όταν αυτές αποσκοπούν στην ενίσχυση της δεσπόζουσας θέσεως και στην καταχρηστική εκμετάλλευσή της.

(βλ. σκέψεις 38, 206-207)

4. Η εκ μέρους επιχειρήσεως κατέχουσας δεσπόζουσα θέση στην αγορά δέσμευση των αγοραστών, έστω και κατόπιν αιτήσεώς τους, με την υποχρέωση ή υπόσχεση από μέρους τους καλύψεως του συνόλου ή σημαντικού τμήματος των αναγκών τους αποκλειστικά από αυτήν αποτελεί καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως, κατά την έννοια του άρθρου 82 ΕΚ, είτε η υποχρέωση αυτή συμφωνήθηκε χωρίς αντάλλαγμα είτε με αντάλλαγμα τη χορήγηση εκπτώσεως. Το ίδιο ισχύει και όταν η εν λόγω επιχείρηση, χωρίς να δεσμεύει τους αγοραστές επίσημα εφαρμόζει, είτε βάσει των όρων συμφωνιών που συνάπτονται με τους αγοραστές είτε μονομερώς, καθεστώς εκπτώσεων στους πιστούς πελάτες, δηλαδή καθεστώς εκπτώσεων ή επιστροφών υπό τον όρο της καλύψεως από τον πελάτη του συνόλου ή του μεγαλύτερου μέρους των αναγκών του από την επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση.

Συγκεκριμένα, αυτού του είδους οι υποχρεώσεις αποκλειστικού εφοδιασμού, με ή χωρίς αντάλλαγμα κάποια έκπτωση ή τη χορήγηση εκπτώσεων σε πιστούς πελάτες ως παρότρυνση του αγοραστή να εφοδιάζεται αποκλειστικά από την επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση, είναι ασύμβατες με τον σκοπό της διατηρήσεως ανόθευτου ανταγωνισμού στην κοινή αγορά, διότι δεν στηρίζονται σε οικονομική παροχή που να δικαιολογεί την επιβάρυνση αυτή ή το πλεονέκτημα αυτό, αλλά τείνουν να εξαλείψουν ή να περιορίσουν τη δυνατότητα που έχει ο αγοραστής να επιλέγει τις πηγές εφοδιασμού του και να παρεμποδίσουν την είσοδο άλλων παραγωγών στην αγορά.

(βλ. σκέψεις 208-209, 295-296)

5. Έκπτωση υπέρ πιστών πελατών, η οποία χορηγείται ως αντάλλαγμα της δεσμεύσεως του πελάτη να εφοδιάζεται αποκλειστικά ή σχεδόν αποκλειστικά από επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση, αντιβαίνει προς το άρθρο 82 ΕΚ εξ αιτίας του αποτελέσματος του αποκλεισμού που επιφέρει. Συγκεκριμένα, μια τέτοια έκπτωση τείνει να εμποδίσει, μέσω της χορηγήσεως οικονομικών πλεονεκτημάτων, τον εφοδιασμό των πελατών από ανταγωνιστές παραγωγούς.

(βλ. σκέψεις 210-211)

6. Συστήματα εκπτώσεων βάσει ποσότητας εφαρμοστέα από επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση, συνδεόμενα αποκλειστικά με τον όγκο των προϊόντων που αγοράζει ο ενδιαφερόμενος από την επιχείρηση αυτή, θεωρούνται γενικά ότι δεν έχουν ως αποτέλεσμα τον απαγορευόμενο από το άρθρο 82 ΕΚ αποκλεισμό από την αγορά. Καίτοι η αύξηση της πωλούμενης ποσότητας από την εν λόγω επιχείρηση συνεπάγεται μείωση του κόστους για τον προμηθευτή, αυτός δικαιούται να μετακυλίσει τη μείωση αυτή στον πελάτη του μέσω χαμηλότερων τιμών. Επομένως, οι εκπτώσεις με βάση την αγοραζόμενη ποσότητα θεωρείται ότι απορρέουν από τα κέρδη σε απόδοση και από τις οικονομίες κλίμακος που πραγματοποιεί η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση.

Κατά συνέπεια, σύστημα εκπτώσεων βάσει ποσότητας των οποίων το ποσοστό αυξάνεται ανάλογα με το ύψος των αγορών από την κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση δεν αντιβαίνει προς το άρθρο 82 ΕΚ, εκτός εάν από τα κριτήρια και τον τρόπο χορηγήσεως της εκπτώσεως προκύπτει ότι το σύστημα δεν στηρίζεται σε οικονομικώς δικαιολογημένη αντιπαροχή, αλλά τείνει, όπως η έκπτωση υπέρ πιστών πελατών και η έκπτωση λόγω πραγματοποιήσεως καθορισμένου ορίου αγορών, να εμποδίσει τον εφοδιασμό των πελατών από ανταγωνιστές παραγωγούς.

Επομένως, για να διαπιστωθεί ο ενδεχόμενος καταχρηστικός χαρακτήρας συστήματος εκπτώσεων βάσει της αγοραζόμενης ποσότητας πρέπει να εκτιμάται το σύνολο των περιστάσεων, και, ιδίως τα κριτήρια και ο τρόπος χορηγήσεως των εκπτώσεων, καθώς και να εξετάζεται αν οι εκπτώσεις, με τη χορήγηση πλεονεκτήματος που δεν στηρίζεται σε καμία οικονομική παροχή που να το δικαιολογεί, τείνουν να εξαλείψουν ή να περιορίσουν τη δυνατότητα του αγοραστή να επιλέγει τις πηγές εφοδιασμού του, να παρεμποδίσουν την είσοδο των ανταγωνιστών στην αγορά, να επιβάλουν σε αντισυμβαλλομένους άνισους όρους για ισοδύναμες παροχές ή να ενισχύσουν τη δεσπόζουσα θέση νοθεύοντας τον ανταγωνισμό.

(βλ. σκέψεις 212-214)

7. Η αιτιολογία που επιβάλλει το άρθρο 253 ΕΚ πρέπει να προσαρμόζεται στη φύση της οικείας πράξεως και να παραθέτει κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο τη συλλογιστική της αρχής που εκδίδει την πράξη, ώστε οι μεν ενδιαφερόμενοι να γνωρίζουν τους λόγους που δικαιολογούν τη λήψη του μέτρου καθώς επίσης και στο αρμόδιο δικαιοδοτικό όργανο να μπορεί να ασκήσει τον έλεγχό του. Προκειμένου περί αποφάσεως εκδιδόμενης κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 82 ΕΚ, η αρχή αυτή επιβάλλει η προσβαλλόμενη απόφαση να αναφέρει τα πραγματικά περιστατικά από τα οποία εξαρτάται η νομική δικαιολόγηση του μέτρου και τις εκτιμήσεις στις οποίες στηρίχθηκε η απόφασή της

(βλ. σκέψη 227)

8. Ο αποκλεισμός του ανταγωνισμού σε ουσιώδες μέρος της αγοράς από επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση δεν μπορεί να δικαιολογείται με την απόδειξη του ότι το ανοικτό στον ανταγωνισμό τμήμα της αγοράς εξακολουθεί να αρκεί για να δρα σ’ αυτό περιορισμένος αριθμός ανταγωνιστών. Πράγματι, αφενός, οι πελάτες που βρίσκονται στο κλειστό στον ανταγωνισμό τμήμα της αγοράς θα έπρεπε να έχουν τη δυνατότητα να επωφελούνται πλήρως από τις υφιστάμενες στην αγορά δυνατότητες ανταγωνισμού και οι ανταγωνιστές να μπορούν να ανταγωνίζονται αλλήλους με βάση το κριτήριο της αποδόσεώς τους στο σύνολο της αγοράς και όχι μόνο σε τμήμα της. Αφετέρου, ο ρόλος της επιχειρήσεως με δεσπόζουσα θέση δεν είναι να προσδιορίζει σε πόσους βιώσιμους ανταγωνιστές παρέχεται η δυνατότητα να την ανταγωνιστούν στο ανοικτό στον ανταγωνισμό τμήμα της ζητήσεως.

Μόνον από την ανάλυση των περιστάσεων της υπό κρίση υποθέσεως, μπορεί να διαπιστωθεί αν οι πρακτικές μιας επιχειρήσεως με δεσπόζουσα θέση είναι ικανές να εμποδίσουν τον ανταγωνισμό και θα ήταν αφύσικο να προσδιορίζεται εκ των προτέρων ποιο είναι το τμήμα εκείνο της δέσμιας αγοράς πέραν του οποίου οι πρακτικές μιας επιχειρήσεως με δεσπόζουσα θέση μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό των ανταγωνιστών από την αγορά.

(βλ. σκέψεις 241-242)

9. Ο μηχανισμός αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά τον οποίο συνθέτουν οι αναδρομικές εκπτώσεις δεν συνεπάγεται οπωσδήποτε ότι η επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση θα θυσιάζει τα κέρδη της, διότι το κόστος της εκπτώσεως κατανέμεται σε μεγάλο αριθμό μονάδων προϊόντος. Με την αναδρομική χορήγηση εκπτώσεως, η μέση τιμή για την επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση μπορεί κάλλιστα να είναι σαφώς μεγαλύτερη από το κόστος και να παρέχει τη δυνατότητα πραγματοποιήσεως υψηλού κέρδους κατά μέσο όρο. Ωστόσο, το σύστημα αναδρομικών εκπτώσεων συνεπάγεται για τον πελάτη ότι η πραγματική τιμή των τελευταίων μονάδων είναι πολύ χαμηλή λόγω του αποτελέσματος απορροφήσεως.

(βλ. σκέψη 267)

10. Προς διαπίστωση παραβάσεως του άρθρου 82 ΕΚ, δεν απαιτείται να αποδειχθεί ότι η καταχρηστική συμπεριφορά της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως είχε συγκεκριμένο αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αποτέλεσμα στις οικείες αγορές. Συναφώς, αρκεί να αποδειχθεί ότι τείνει να περιορίσει τον ανταγωνισμό ή, με άλλα λόγια, ότι η συμπεριφορά αυτή είναι ικανή ή ενδέχεται να έχει τέτοιο αποτέλεσμα.

(βλ. σκέψη 289)

11. Ακόμα και αν γίνει δεκτό ότι δεν δεσμεύουν τον αγοραστή με την επιβολή σ’ αυτόν ρητής υποχρεώσεως αποκλειστικότητας, οι εξατομικευμένες αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες, για τις οποίες έχει αποδειχθεί ότι, όχι μόνον τυπικά από καθαρά νομικής απόψεως αλλά και λαμβάνοντας υπόψη τη συγκεκριμένη οικονομική κατάσταση στην οποία εντάσσονται, δεσμεύουν de facto ή/και παρακινούν τον αγοραστή να προμηθεύεται προϊόντα αποκλειστικά ή για σημαντικό μέρος των αναγκών του από την επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση, και οι οποίες δεν στηρίζονται σε οικονομική παροχή που να δικαιολογεί την επιβάρυνση αυτή ή το πλεονέκτημα αυτό, αλλά τείνουν να στερήσουν τον αγοραστή από τη δυνατότητα επιλογής των πηγών εφοδιασμού του, ή να περιορίσουν τις σχετικές δυνατότητές του, και να παρεμποδίσουν την πρόσβαση στην αγορά στους ανταγωνιστές παραγωγούς, συνιστούν καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως υπό την έννοια του άρθρου 82 ΕΚ.

(βλ. σκέψεις 297-298)

12. Ούτε η υποχρέωση τηρήσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ούτε το γεγονός ότι η Επιτροπή επέβαλε, στο παρελθόν, πρόστιμα ορισμένου ύψους για ορισμένες μορφές παραβάσεων δεν θα μπορούσε να της στερήσει τη δυνατότητα αυξήσεως του ύψους αυτού εντός των ορίων που καθορίζονται στον κανονισμό (EK) 1/2003, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της Συνθήκης, αν η εν λόγω αύξηση είναι αναγκαία για να εξασφαλιστεί η εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού.

Η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να καθορίζεται βάσει διαφόρων στοιχείων, όπως είναι, μεταξύ άλλων, οι ιδιαίτερες περιστάσεις της υποθέσεως, το γενικό πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, τούτο δε χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων τα οποία να πρέπει υποχρεωτικά να λαμβάνονται υπόψη. Τα ουσιώδη στοιχεία, όπως οι σχετικές αγορές, τα οικεία προϊόντα, οι οικείες χώρες, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις και τα κρίσιμα διαστήματα, διαφέρουν αναλόγως της κάθε υποθέσεως. Επομένως, η Επιτροπή δεν μπορεί να υποχρεωθεί να επιβάλλει πρόστιμα τα οποία αντιπροσωπεύουν το ίδιο ποσοστό κύκλου εργασιών σε όλες τις παρεμφερείς από πλευράς σοβαρότητας υποθέσεις.

Εφόσον τα πρόστιμα αποτελούν μέσο της πολιτικής περί ανταγωνισμού της Επιτροπής, αυτή πρέπει να διαθέτει περιθώριο εκτιμήσεως κατά τον καθορισμό του ύψους τους, προκειμένου να κατευθύνει τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων στην τήρηση των κανόνων περί ανταγωνισμού.

(βλ. σκέψεις 310-313)

13. Όσον αφορά τον προσδιορισμό του ύψους του προστίμου για την κύρωση παραβάσεων των κοινοτικών κανόνων περί ανταγωνισμού, με την επιφύλαξη της τηρήσεως του ανωτάτου ορίου που προβλέπει το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της Συνθήκης, το οποίο συνδέεται με τον συνολικό κύκλο εργασιών της οικείας επιχειρήσεως, η Επιτροπή έχει τη δυνατότητα να λαμβάνει υπόψη τον κύκλο εργασιών της εμπλεκομένης επιχειρήσεως προκειμένου να εκτιμήσει τη σοβαρότητα της παραβάσεως στο πλαίσιο του προσδιορισμού του προστίμου, χωρίς πάντως να μπορεί να προσδίδει σε αυτό δυσανάλογα μεγάλη σημασία έναντι άλλων στοιχείων εκτιμήσεως.

Η μέθοδος υπολογισμού που προσδιορίζεται στις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ προβλέπει τον συνυπολογισμό μεγάλου αριθμού στοιχείων κατά την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως για τον καθορισμό του ύψους του προστίμου, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται ιδίως η φύση της παραβάσεως, ο αντίκτυπός της όταν αυτός είναι μετρήσιμος, η γεωγραφική έκταση της θιγόμενης αγοράς και ο αναγκαίος αποτρεπτικός χαρακτήρας του προστίμου. Μολονότι οι κατευθυντήριες γραμμές δεν προβλέπουν ότι το ύψος των προστίμων πρέπει να υπολογίζεται σε συνάρτηση με τον συνολικό κύκλο εργασιών ή τον κρίσιμο κύκλο εργασιών, δεν εμποδίζουν να λαμβάνονται υπόψη αυτοί οι κύκλοι εργασιών κατά την επιμέτρηση του προστίμου, προκειμένου να τηρηθούν οι γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου όταν το επιβάλλουν οι περιστάσεις.

Εξ αυτού συνάγεται ότι, καίτοι δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι ο κύκλος εργασιών που αφορά τα σχετικά προϊόντα μπορεί να αποτελεί πρόσφορο έρεισμα προς εκτίμηση της προσβολής του ανταγωνισμού στην αγορά των εν λόγω προϊόντων εντός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, εντούτοις το στοιχείο αυτό δεν αποτελεί το μόνο κριτήριο βάσει του οποίου η Επιτροπή πρέπει να εκτιμά τη σοβαρότητα της παραβάσεως.

(βλ. σκέψεις 316-318)





ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)

της 9ης Σεπτεμβρίου 2010 ( )

«Ανταγωνισμός – Κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως – Αγορά μηχανημάτων συλλογής χρησιμοποιημένων συσκευασιών ποτών – Απόφαση διαπιστώνουσα παράβαση του άρθρου 82 ΕΚ και του άρθρου 54 της Συμφωνίας ΕΟΧ – Συμφωνίες αποκλειστικότητας, περί αναλήψεως υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και περί εκπτώσεων για πιστούς πελάτες που αποτελούν μέρος μιας στρατηγικής αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά – Πρόστιμο – Αναλογικότητα»

Στην υπόθεση T‑155/06,

Tomra Systems ASA, με έδρα το Asker (Νορβηγία),

Tomra Europe AS, με έδρα το Asker,

Tomra Systems GmbH, με έδρα το Hilden (Γερμανία),

Tomra Systems BV, με έδρα το Apeldoorn (Κάτω Χώρες),

Tomra Leergutsysteme GmbH, με έδρα τη Βιέννη (Αυστρία),

Tomra Systems AB, με έδρα το Sollentuna (Σουηδία),

Tomra Butikksystemer AS, με έδρα το Asker,

εκπροσωπούμενες, αρχικώς, από τους A. Ryan, solicitor, και J. Midthjell, δικηγόρο, και, στη συνέχεια, από τους A. Ryan και N. Frey, solicitors,

προσφεύγουσες,

κατά

Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εκπροσωπουμένης από τον É. Gippini Fournier,

καθής,

με αντικείμενο αίτημα ακυρώσεως της αποφάσεως C(2006) 734, τελικό, της Επιτροπής, της 29ης Μαρτίου 2006, σχετικά με μια διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 82 ΕΚ και του άρθρου 54 της Συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση COMP/E.-1/38-113/Prokent-Tomra),

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),

συγκείμενο από τους Μ. Βηλαρά, πρόεδρο, M. Prek και V. M. Ciucă (εισηγητή), δικαστές,

γραμματέας: M. N. Rosner, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 14ης Ιανουαρίου 2010,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Ιστορικό της διαφοράς

1 Η Tomra Systems ASA είναι η μητρική εταιρία του ομίλου Tomra. Η Tomra Europe AS συντονίζει τη δραστηριότητα των ευρωπαϊκών θυγατρικών που ασχολούνται με την εμπορική διανομή στο πλαίσιο του ομίλου. Οι ασχολούμενες με την εμπορική διανομή θυγατρικές τις οποίες αφορά η υπό κρίση υπόθεση είναι η Tomra Systems GmbH στη Γερμανία, η Tomra Systems BV στις Κάτω Χώρες, η Tomra Leergutsysteme GmbH στην Αυστρία, η Tomra System AB στη Σουηδία και η Tomra Butikksystemer AS στη Νορβηγία (στο εξής, από κοινού με τις Tomra Systems ASA και Tomra Europe AS: προσφεύγουσες). Ο όμιλος Tomra κατασκευάζει μηχανήματα αυτόματης συλλογής συσκευασιών ποτών, στο εξής: RVM) –τα οποία είναι μηχανήματα συλλογής χρησιμοποιημένων συσκευασιών ποτών που αναγνωρίζουν την επιστρεφόμενη συσκευασία σε συνάρτηση με ορισμένες παραμέτρους, όπως το σχήμα ή/και ο γραμμικός κώδικας, και υπολογίζουν το ποσό που πρέπει να επιστραφεί στον πελάτη. Ο όμιλος παρέχει επίσης συναφείς προς τα RVM υπηρεσίες στην παγκόσμια αγορά. Το 2005 ο όμιλος Tomra είχε κύκλο εργασιών περίπου 300 εκατομμυρίων ευρώ με 1 900 εργαζομένους.

2 Στις 26 Μαρτίου 2001 περιήλθε στην Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων καταγγελία της Prokent AG, γερμανικής εταιρίας δραστηριοποιούμενης επίσης στον τομέα της συλλογής συσκευασιών ποτών, καθώς και συναφών προϊόντων και υπηρεσιών. Η Prokent ζήτησε από την Επιτροπή να εξετάσει αν οι προσφεύγουσες είχαν διαπράξει κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, εμποδίζοντας την πρόσβασή της στην αγορά.

3 Στις 26 και 27 Σεπτεμβρίου 2001 η Επιτροπή διενήργησε έλεγχο στις εγκαταστάσεις της Tomra Systems GmbH, στη Γερμανία, και της Tomra Systems BV, στις Κάτω Χώρες. Κατόπιν αιτήσεως της Επιτροπής, η Εποπτική Αρχή της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών (στο εξής: ΕΖΕΣ) διενήργησε έλεγχο στις εγκαταστάσεις της Tomra Systems ASA και των θυγατρικών της στη Νορβηγία. Στη συνέχεια, η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες από την Tomra Systems ASA και από διάφορους ανταγωνιστές και πελάτες, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 11 του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτου κανονισμού εφαρμογής των άρθρων [81 ΕΚ] και [82 ΕΚ] (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25).

4 Στις 23 Δεκεμβρίου 2002, με έγγραφο απευθυνόμενο στην Επιτροπή, οι προσφεύγουσες δήλωσαν ότι παύουν τις συμφωνίες αποκλειστικότητας και ότι δεν θα παρέχουν πλέον εκπτώσεις στους πιστούς πελάτες.

5 Στις 30 Μαρτίου 2004 οι προσφεύγουσες υπέβαλαν πρόγραμμα συμμορφώσεώς τους προς τους κανόνες του ανταγωνισμού εκ μέρους του ομίλου Tomra, εφαρμοστέο από 1ης Απριλίου 2004.

6 Την 1η Σεπτεμβρίου 2004 η Επιτροπή απηύθυνε ανακοίνωση αιτιάσεων στην Tomra Systems ASA, στην Tomra Europe AS και στις θυγατρικές του ομίλου Tomra σε έξι κράτη που μετέχουν στη Συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ), στην οποία οι προσφεύγουσες απάντησαν στις 22 Νοεμβρίου 2004. Η σχετική ακρόαση πραγματοποιήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2004. Στις 19 Απριλίου 2005 η Επιτροπή ζήτησε και άλλες πληροφορίες, τις οποίες παρέσχαν οι προσφεύγουσες στις 25 Απριλίου 2005 και στις 3 Μαΐου 2005.

Η προσβαλλόμενη απόφαση

7 Στις 29 Μαρτίου 2006 η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση C(2006) 734, τελικό, σχετικά με μια διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 82 [ΕΚ] και του άρθρου 54 της Συμφωνίας ΕΟΧ [στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση· περίληψη της αποφάσεως αυτής έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 28ης Αυγούστου (ΕΕ C 219, σ. 11)]. Με αυτήν διαπιστώνει ότι οι προσφεύγουσες παρέβησαν το άρθρο 82 ΕΚ και το άρθρο 54 της Συμφωνίας ΕΟΧ κατά τη διάρκεια της περιόδου 1998-2002, ακολουθώντας στρατηγική αποκλεισμού ανταγωνιστών από τη γερμανική, την ολλανδική, την αυστριακή, τη σουηδική και τη νορβηγική αγορά RVM, μέσω συμφωνιών αποκλειστικότητας, αναλήψεως εξατομικευμένων υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και εξατομικευμένων καθεστώτων αναδρομικών εκπτώσεων, εμποδίζοντας με τον τρόπο αυτόν τον ανταγωνισμό στις αγορές.

I – Η σχετική αγορά

8 Όσον αφορά την αγορά των εν λόγω προϊόντων, η προσβαλλόμενη απόφαση εκθέτει ότι, για την εκτίμησή της, η Επιτροπή βασίστηκε στην αρχή ότι υφίστατο μια ειδική αγορά μηχανημάτων και άλλων συστημάτων υψηλών προδιαγραφών συλλογής επιστρεφόμενων συσκευασιών, που περιλαμβάνει ιδίως όλα τα RVM που μπορούν να εγκατασταθούν σε άνοιγμα τοίχου και να συνδεθούν με παρακείμενο αποθηκευτικό χώρο με τον ανάλογο τεχνικό εξοπλισμό, και μια συνολική αγορά καλύπτουσα τόσο τα μηχανήματα υψηλών προδιαγραφών όσο και τα μηχανήματα χαμηλών προδιαγραφών. Η Επιτροπή αποφάσισε ωστόσο να λάβει υπόψη τον ευρύτερο ορισμό της αγοράς ως βάση αναφοράς, διότι τούτο κατέληγε σε ευνοϊκότερα για τις προσφεύγουσες αριθμητικά στοιχεία.

9 Όσον αφορά την επίμαχη γεωγραφική αγορά, η Επιτροπή έκρινε με την προσβαλλόμενη απόφαση ότι οι όροι ανταγωνισμού δεν ήταν ομοιογενείς εντός του ΕΟΧ κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου και ότι οι σχετικές γεωγραφικές αγορές ήταν καθαρώς εθνικές.

II – Η δεσπόζουσα θέση

10 Με την προσβαλλόμενη απόφαση η Επιτροπή, αφού έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι τα μερίδια της αγοράς των προσφευγουσών στην Ευρώπη ήταν διαρκώς μεγαλύτερα του 70 % πριν από το 1997, ότι από το 1997 υπερέβαιναν το 95 % και, ότι σε όλες τις σχετικές αγορές, το μερίδιο της αγοράς των προσφευγουσών ήταν πολλαπλάσιο των μεριδίων της αγοράς των ανταγωνιστών τους, συνήγαγε ότι ο όμιλος Tomra ήταν επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση υπό την έννοια του άρθρου 82 ΕΚ και του άρθρου 54 της Συμφωνίας ΕΟΧ.

III – Η καταχρηστική συμπεριφορά

11 Η προσβαλλόμενη απόφαση εκθέτει ότι οι προσφεύγουσες εκπόνησαν στρατηγικό πρόγραμμα με σκοπό ή αποτέλεσμα αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, όσον αφορά τόσο την ακολουθούμενη πρακτική τους όσο και τον εσωτερικό διάλογο του ομίλου. Η Επιτροπή υποστήριξε με την απόφαση αυτήν ότι οι προσφεύγουσες επιδίωκαν να διατηρήσουν τη δεσπόζουσα θέση τους και τα μερίδια της αγοράς με μέσα συνιστάμενα, μεταξύ άλλων, στην παρεμπόδιση της εισόδου νέων επιχειρηματιών στην αγορά, σε ενέργειες με σκοπό να παραμένουν οι ανταγωνιστές τους σε αδύναμη θέση, περιορίζοντας τις δυνατότητες εξελίξεώς τους, και στην αποδυνάμωσή τους και την αποπομπή τους, είτε με εξαγορά τους, είτε με άλλα μέσα. Διευκρινίζεται ότι το εν λόγω στρατηγικό πρόγραμμα εφαρμόστηκε στην πράξη με την υπογραφή 49 συμφωνιών, στην περίοδο 1998 έως 2002, μεταξύ των προσφευγουσών και ορισμένων αλυσίδων εμπορικών υπεραγορών, που είχαν τη μορφή συμφωνιών αποκλειστικότητας, συμφωνιών οι οποίες επέβαλλαν την επίτευξη εξατομικευμένου για κάθε ενδιαφερόμενο όγκου αγορών, και συμφωνιών που προέβλεπαν εξατομικευμένα συστήματα αναδρομικών εκπτώσεων.

12 Από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει επίσης ότι οι σχετικές συμφωνίες, ρήτρες και προϋποθέσεις, μολονότι περιλαμβάνουν διαφορετικά στοιχεία, όπως ρητές ή de facto ρήτρες αποκλειστικότητας, αναλήψεις υποχρεώσεων ή υποσχέσεις, εκ μέρους των πελατών, για αγορά ποσοτήτων που αντιστοιχούν σε σημαντικό ποσοστό των αναγκών τους ή συστήματα αναδρομικών εκπτώσεων που συνδέονται με τις ανάγκες των πελατών, ή ακόμα συνδυασμό των εν λόγω στοιχείων, αυτές πρέπει να εκτιμώνται, κατά την Επιτροπή, στο πλαίσιο της γενικής πολιτικής των προσφευγουσών που αποσκοπεί στην παρεμβολή εμποδίων στην είσοδο στην αγορά, στην πρόσβαση στο αγοραστικό κοινό και στις δυνατότητες αναπτύξεως των υφιστάμενων και ενδεχόμενων ανταγωνιστών και, σε τελική ανάλυση, στην εκδίωξή τους από την αγορά κατά τρόπον ώστε να δημιουργηθεί κατάσταση οιονεί μονοπωλίου.

13 Καταρχάς, κατά την προσβαλλόμενη απόφαση, οι ρήτρες αποκλειστικότητας, καθόσον υποχρεώνουν τους πελάτες να προμηθεύονται τα σχετικά προϊόντα από προμηθευτή κατέχοντα δεσπόζουσα θέση για να καλύπτουν το σύνολο ή σημαντικό μέρος των αναγκών τους, είναι εκ φύσεως ικανές να οδηγήσουν σε εκδίωξη των ανταγωνιστών από την αγορά. Εν προκειμένω, δεδομένου ότι οι προσφεύγουσες κατέχουν δεσπόζουσα θέση στην αγορά και δεδομένου ότι οι ρήτρες αυτές αποκλειστικότητας εφαρμόζονταν σε ένα μέρος της συνολικής ζητήσεως που μπορεί να χαρακτηριστεί σημαντικό, η Επιτροπή συνήγαγε ότι οι συμφωνίες αυτές αποκλειστικότητας, που συνήψαν οι προσφεύγουσες, ήταν ικανές να έχουν, και όντως είχαν, ως αποτέλεσμα την εκδίωξη των ανταγωνιστών, πράγμα το οποίο προκάλεσε νόθευση της αγοράς. Συναφώς, η προσβαλλόμενη απόφαση διαπιστώνει ότι δεν υπήρχαν, εν προκειμένω, περιστάσεις που να μπορούν όλως εξαιρετικώς να δικαιολογήσουν την αποκλειστικότητα ή τις παρεμφερείς ρήτρες και ότι οι προσφεύγουσες δεν μπόρεσαν επίσης να δικαιολογήσουν τις πρακτικές τους με την εξοικονόμηση πόρων.

14 Η προσβαλλόμενη απόφαση προσθέτει, στη συνέχεια, ότι οι παραχωρούμενες εκπτώσεις για εξατομικευμένες ποσότητες που αντιστοιχούν στο σύνολο ή σχεδόν στο σύνολο της ζητήσεως, έχουν το ίδιο αποτέλεσμα με τις σαφείς ρήτρες αποκλειστικότητας, υπό την έννοια ότι οδηγούν τον πελάτη να προμηθεύεται τα σχετικά προϊόντα για το σύνολο ή σχεδόν για το σύνολο των αναγκών του από επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση. Το ίδιο ισχύει για τις εκπτώσεις στους πιστούς πελάτες, με άλλα λόγια τις εκπτώσεις που εξαρτώνται από τον όρο ότι οι πελάτες θα προμηθεύονται τα σχετικά προϊόντα για το σύνολο ή το μεγαλύτερο μέρος των αναγκών τους από προμηθευτή με δεσπόζουσα θέση. Κατά την Επιτροπή, το γεγονός ότι η ανάληψη σχετικών υποχρεώσεων που αφορά τον όγκο των αγορών εκφράζεται σε απόλυτους αριθμούς ή ως ποσοστό δεν είναι αποφασιστικής σημασίας όσον αφορά το αν οι επίμαχοι όροι ή οι επίμαχες συμφωνίες συνεπάγονται τον αποκλεισμό των ανταγωνιστών από την αγορά. Όσον αφορά τις συμφωνίες που συνήπταν οι προσφεύγουσες, η προσβαλλόμενη απόφαση διευκρινίζει ότι οι προβλεπόμενες δεσμεύσεις πραγματοποιήσεως όγκου αγορών αποτελούν εξατομικευμένες αναλήψεις υποχρεώσεων που διέφεραν ανάλογα με τον πελάτη, ανεξάρτητα από το μέγεθός του και τον όγκο των αγορών του, και που αντιστοιχούσαν στο σύνολο ή στο μεγαλύτερο μέρος των αναγκών του πελάτη, ή ακόμα τις υπερέβαιναν. Η προσβαλλόμενη απόφαση προσθέτει ότι η πολιτική των προσφευγουσών που συνίστατο στη δέσμευση των πελατών τους, ειδικότερα των σημαντικών πελατών τους, με συμφωνίες αποσκοπούσες στον αποκλεισμό των ανταγωνιστών από την αγορά και στη στέρηση της δυνατότητάς τους για ανάπτυξη, προκύπτει σαφώς από τα έγγραφα περί της στρατηγικής των προσφευγουσών, περί των διαπραγματεύσεών τους και περί των προσφορών τους προς τους πελάτες τους. Λαμβανομένης υπόψη της φύσεως της αγοράς των συστημάτων συλλογής επιστρεφόμενων συσκευασιών και των χαρακτηριστικών του ίδιου του προϊόντος, ειδικότερα της διαφάνειας και του σχετικά προβλέψιμου χαρακτήρα της ζητήσεως για μηχανήματα RVM ανά πελάτη και κατ’ έτος, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι προσφεύγουσες διέθεταν τις αναγκαίες γνώσεις για να εκτιμούν ρεαλιστικά την εκ μέρους κάθε πελάτη ζήτηση σε γενικές γραμμές.

15 Επιπλέον, όσον αφορά τις εκπτωτικές πρακτικές, η Επιτροπή παρατηρεί, στην προσβαλλόμενη απόφαση, ότι τα εκπτωτικά καθεστώτα παρέχονταν ειδικά για κάθε πελάτη και ότι τα σχετικά όρια συνδέονταν με το σύνολο ή με σημαντικό μέρος των αναγκών του καθενός. Καθορίζονταν βάσει των εκτιμώμενων αναγκών του πελάτη ή/και του όγκου των αγορών που είχαν πραγματοποιηθεί στο παρελθόν. Εντούτοις, το κίνητρο προς τους ενδιαφερομένους να αγοράζουν τα σχετικά προϊόντα αποκλειστικά ή σχεδόν αποκλειστικά από τις προσφεύγουσες ήταν, κατά την προσβαλλόμενη απόφαση, ιδιαίτερα έντονο όταν τα όρια, όπως εκείνα που καθόριζαν οι προσφεύγουσες, συνδυάζονταν με σύστημα δυνάμει του οποίου το όφελος που συνδέεται με την υπέρβαση, ανάλογα με την περίπτωση, του ορίου πριμοδοτήσεως ή ενός ευνοϊκότερου ορίου επηρέαζε όλες τις αγορές που είχε πραγματοποιήσει ο πελάτης κατά τη διάρκεια της οικείας περιόδου και δεν συνδεόταν αποκλειστικά με τον όγκο αγορών που υπερέβαινε το όριο αυτό. Για έναν πελάτη που άρχιζε να προμηθεύεται τα σχετικά προϊόντα από τις προσφεύγουσες, πράγμα το οποίο είναι πολύ πιθανό να συνέβαινε, λαμβανομένης υπόψη της ισχυρής θέσεώς τους στην αγορά, σύστημα με αναδρομική ισχύ δημιουργούσε με τον τρόπο αυτόν έντονο κίνητρο προς επίτευξη του ηθελημένου ορίου με σκοπό τη μείωση της τιμής του συνόλου των αγορών από τις προσφεύγουσες. Το ως άνω κίνητρο καθίστατο εντονότερο, όπως σημειώνεται, ανάλογα με το πόσο ο πελάτης πλησίαζε το όριο αυτό. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι ο συνδυασμός αναδρομικού εκπτωτικού καθεστώτος και ενός ή περισσοτέρων ορίων που αντιστοιχούν στο σύνολο ή σε μεγάλο ποσοστό των αναγκών των ενδιαφερομένων αποτελούσε σημαντικό κίνητρο για να προμηθεύονται αυτοί το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο του αναγκαίου εξοπλισμού τους από τις προσφεύγουσες και αύξανε τεχνητά το κόστος αλλαγής προμηθευτή, ακόμα και για μικρό αριθμό συσκευών. Η Επιτροπή κατέληξε εξ αυτών στο συμπέρασμα ότι, κατά τη νομολογία, τα εν λόγω εκπτωτικά καθεστώτα έπρεπε να λογίζονται ως μέσο που παρακινεί τους πελάτες να παραμένουν πιστοί στον ίδιο προμηθευτή, ήτοι, ως εκπτώσεις για πιστούς πελάτες.

16 Τέλος, η προσβαλλόμενη απόφαση εκθέτει ότι, μολονότι, όπως έχει κριθεί στις υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν οι αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, T-203/01, Michelin κατά Επιτροπής (Συλλογή 2003, σ. II-4071, στο εξής: απόφαση Michelin II, σκέψη 239), και της 17ης Δεκεμβρίου 2003, British Airways κατά Επιτροπής (Συλλογή 2003, σ. II-5917, σκέψη 293), για να διαπιστωθεί κατάχρηση υπό την έννοια του άρθρου 82 ΕΚ αρκεί να αποδειχθεί ότι η καταχρηστική συμπεριφορά της επιχειρήσεως με δεσπόζουσα θέση τείνει προς περιορισμό του ανταγωνισμού ή, άλλως, ότι η συμπεριφορά της είναι τέτοιας φύσεως ή ικανή να έχει ένα τέτοιο αποτέλεσμα, η Επιτροπή συμπλήρωσε την ανάλυσή της εξετάζοντας τα ενδεχόμενα αποτελέσματα των πρακτικών των προσφευγουσών στην αγορά RVM. Στο πλαίσιο αυτό, η προσβαλλόμενη απόφαση εκθέτει ότι, καθ’ όλη τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου, δηλαδή από το 1998 έως το 2002, το μερίδιο των προσφευγουσών σε καθεμία από τις εξετασθείσες πέντε εθνικές αγορές παρέμεινε σχετικά σταθερό. Ταυτόχρονα, η θέση των ανταγωνιστών τους παρέμεινε αρκετά ασθενής και ασταθής. Ένας από αυτούς, ο καταγγέλλων, που είχε σημειώσει πρόοδο, εγκατέλειψε την αγορά το 2003 αφού κατόρθωσε να καλύψει το 18 % της γερμανικής αγοράς το 2001. Άλλες ανταγωνίστριες επιχειρήσεις, που αποδεδειγμένα είχαν παραγωγικό δυναμικό και δυνατότητα να αποκτήσουν σημαντικότερα μερίδια της αγοράς, εξοβελίστηκαν μέσω της εξαγοράς τους από τις προσφεύγουσες, όπως οι Halton και Eleiko. Επιπλέον, κατά την Επιτροπή, η στρατηγική αποκλεισμού των ανταγωνιστών που ακολουθούσαν οι προσφεύγουσες καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου 1998-2002 είχε ως συνέπεια μεταβολές στην κατανομή των μεριδίων της «δέσμιας» αγοράς και στις πωλήσεις που πραγματοποιούσαν οι παράγοντες της αγοράς. Εξάλλου, κατά την προσβαλλόμενη απόφαση, ορισμένοι πελάτες άρχισαν να αγοράζουν μεγαλύτερο αριθμό ανταγωνιστικών προϊόντων μετά τη λήξη των συμφωνιών αποκλειστικότητας με τις προσφεύγουσες. Επιπλέον της ανυπαρξίας κάποιου κέρδους όσον αφορά τη συνδεόμενη με το κόστος αποτελεσματικότητα το οποίο να δικαιολογεί τις πρακτικές των προσφευγουσών, εν προκειμένω δεν παρατηρούνται ούτε πλεονεκτήματα για τους καταναλωτές. Έτσι, από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι οι τιμές των RVM των προσφευγουσών δεν μειώθηκαν μετά την αύξηση του όγκου των πωλήσεων και ότι, αντιθέτως, οι τιμές παρέμειναν ως είχαν ή και αυξήθηκαν κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου.

IV – Το πρόστιμο

17 Η προσβαλλόμενη απόφαση εκθέτει περαιτέρω ότι για την εκτίμηση της σοβαρότητας της διαπραχθείσας από τις προσφεύγουσες καταχρήσεως πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι ηθελημένα ακολουθούσαν τις πρακτικές αυτές στο πλαίσιο της στρατηγικής τους περί αποκλεισμού των ανταγωνιστών, αλλά και η γεωγραφική έκταση της καταχρήσεως, ήτοι το γεγονός ότι κάλυψε το έδαφος πέντε κρατών του ΕΟΧ, τη Γερμανία, τις Κάτω Χώρες, την Αυστρία, τη Σουηδία και τη Νορβηγία. Αντιστρόφως, πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη, κατά την Επιτροπή, το γεγονός ότι η παράβαση δεν κάλυψε το σύνολο της υπό εξέταση περιόδου σε όλες τις εξετασθείσες εθνικές αγορές και ότι, σε καθεμία από τις αγορές αυτές, η έντασή της κυμαινόταν διαχρονικά.

18 Ειδικότερα, η προσβαλλόμενη απόφαση εκθέτει ειδικότερα, στην αιτιολογική σκέψη 394, ότι η παράβαση αφορά τα ακόλουθα εδάφη και τις ακόλουθες περιόδους:

– Γερμανία: 1998-2002

– Κάτω Χώρες: 1998-2002

– Αυστρία: 1999-2001

– Σουηδία: 1999-2002

– Νορβηγία: 1998-2001.

19 Η Επιτροπή έκρινε ότι επρόκειτο για σοβαρή παράβαση και καθόρισε το βασικό ποσό του προστίμου σε 16 εκατομμύρια, στηριζόμενη στην περίοδο πέντε ετών από το 1998 έως το 2002. Το αρχικό ποσό του προστίμου αυξήθηκε κατά 10 % για καθένα από τα πλήρη έτη τα οποία κάλυπτε η παράβαση. Τέλος, η προσβαλλόμενη απόφαση εκθέτει ότι δεν υπάρχουν επιβαρυντικές ή ελαφρυντικές περιστάσεις.

20 Το διατακτικό της προσβαλλομένης αποφάσεως έχει ως ακολούθως:

«Άρθρο 1

[Οι προσφεύγουσες] παρέβησαν το άρθρο 82 [ΕΚ] και το άρθρο 54 της Συμφωνίας ΕΟΧ κατά τη διάρκεια της περιόδου 1998-2002, ακολουθώντας μια στρατηγική αποκλεισμού των ανταγωνιστών στη [γερμανική, ολλανδική, αυστριακή, σουηδική και νορβηγική] αγορά των [RVM], μέσω συμφωνιών αποκλειστικότητας, εξατομικευμένων υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και εξατομικευμένων καθεστώτων αναδρομικών εκπτώσεων, εμποδίζοντας με τον τρόπο αυτόν τον ανταγωνισμό στις αγορές.

Άρθρο 2

Για την προαναφερθείσα παράβαση, επιβάλλεται πρόστιμο 24 εκατομμυρίων ευρώ [στις προσφεύγουσες], από κοινού και εις ολόκληρον.

[…]»

Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων

21 Με δικόγραφο που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου (νυν Γενικού Δικαστηρίου) στις 14 Ιουνίου 2006, οι προσφεύγουσες άσκησαν την παρούσα προσφυγή.

22 Επειδή τροποποιήθηκε η σύνθεση των τμημάτων του Πρωτοδικείου, ο εισηγητής δικαστής τοποθετήθηκε στο πέμπτο τμήμα, στο οποίο ανατέθηκε κατά συνέπεια η υπό κρίση υπόθεση.

23 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Γενικό Δικαστήριο (πέμπτο τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία. Οι διάδικοι αγόρευσαν και απάντησαν στις προφορικές ερωτήσεις που τους έθεσε το Γενικό Δικαστήριο κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 14ης Ιανουαρίου 2010.

24 Οι προσφεύγουσες ζητούν από το Γενικό Δικαστήριο:

– να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση·

– επικουρικώς, να ακυρώσει ή να μειώσει ουσιαστικά το ύψος του προστίμου·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα, περιλαμβανομένων εκείνων στα οποία υποβλήθηκαν για να συστήσουν τραπεζική εγγύηση όσον αφορά την υποχρέωση καταβολής του προστίμου.

25 Η Επιτροπή ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:

– να απορρίψει την προσφυγή·

– να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα.

Σκεπτικό

26 Οι προσφεύγουσες προβάλλουν έξι λόγους. Οι πέντε πρώτοι λόγοι προβάλλονται, κατ’ ουσίαν, προς στήριξη του αιτήματος ακυρώσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως, ο έκτος προς στήριξη του αιτήματος ακυρώσεως ή μειώσεως του προστίμου. Ο πρώτος λόγος αντλείται από τη χρησιμοποίηση εκ μέρους της Επιτροπής αποδείξεων προδήλως ανακριβών και αναξιόπιστων προς διαπίστωση του ότι οι προσφεύγουσες ακολουθούσαν μια στρατηγική αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά. Ο δεύτερος λόγος αντλείται από πρόδηλη πλάνη στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή, εκτιμώντας ότι οι πρακτικές των προσφευγουσών ήταν ικανές να εξαλείψουν τον ανταγωνισμό, και από έλλειψη αιτιολογίας. Ο τρίτος λόγος αντλείται από την ύπαρξη προδήλων σφαλμάτων στην εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμηση του αν οι εν λόγω πρακτικές εμπόδιζαν πράγματι τον ανταγωνισμό. Ο τέταρτος λόγος αντλείται από πρόδηλη πλάνη περί το δίκαιο που προκύπτει από τον χαρακτηρισμό των πρακτικών των προσφευγουσών ως παράνομων per se. Ο πέμπτος λόγος αντλείται από πρόδηλη πλάνη στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή εκτιμώντας ότι μη δεσμευτικές αναλήψεις υποχρεώσεων μπορούσαν να αντιβαίνουν προς το άρθρο 82 ΕΚ. Τέλος, ο έκτος λόγος αντλείται από προσβολή των αρχών της αναλογικότητας και της απαγορεύσεως των διακρίσεων κατά την επιβολή του προστίμου.

V – Επί των αιτημάτων ακυρώσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως

A – Επί του πρώτου λόγου, που αντλείται από τη χρησιμοποίηση εκ μέρους της Επιτροπής αποδείξεων προδήλως ανακριβών και αναξιόπιστων προς διαπίστωση της στρατηγικής τους περί αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά και προς προσδιορισμό του περιεχομένου ορισμένων συμφωνιών μεταξύ των προσφευγουσών και των πελατών τους

27 Ο ως άνω λόγος υποδιαιρείται σε δύο σκέλη. Πρώτον, οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν περιλαμβάνει αξιόπιστα αποδεικτικά στοιχεία προκειμένου να αποδείξει ότι αυτές διαμόρφωσαν μια στρατηγική προς εξάλειψη του ανταγωνισμού. Δεύτερον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η προσβαλλόμενη απόφαση στηρίζεται σε ανακριβή και αναξιόπιστα αποδεικτικά στοιχεία για να αποδείξει την ύπαρξη και το περιεχόμενο τουλάχιστον 26 από τις 49 συμφωνίες στις οποίες αναφέρεται η προσβαλλόμενη απόφαση.

1. Επί του πρώτου σκέλους, που αντλείται από έλλειψη αξιόπιστων αποδεικτικών στοιχείων προς απόδειξη της υπάρξεως μιας στρατηγικής αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά

Επιχειρήματα των διαδίκων

28 Πρώτον, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν την εκ μέρους της Επιτροπής χρησιμοποίηση ως αποδεικτικού στοιχείου της εσωτερικής τους αλληλογραφίας. Στο πλαίσιο αυτό, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι τα έγγραφα που συνέλεξε η Επιτροπή δεν έχουν σχέση μεταξύ τους και ότι αυτά εκτιμήθηκαν μεμονωμένα χωρίς συσχετισμό με τα άλλα έγγραφα της αλληλογραφίας αυτής. Επιπλέον, οι προσφεύγουσες διατείνονται ότι η Επιτροπή παρέλειψε να λάβει υπόψη στοιχεία που αποδεικνύουν, αντιστρόφως, ότι οι αυτές είχαν την πρόθεση να συμμορφωθούν προς τους συνήθεις κανόνες του ανταγωνισμού με τους ανταγωνιστές τους. Οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν έλαβε υπόψη τα έγγραφα που εκφράζουν την πρόθεσή τους να ακολουθούν θεμιτούς τρόπους ανταγωνισμού.

29 Δεύτερον, οι προσφεύγουσες δηλώνουν ότι διαπίστωσαν ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν εξέτασε αν ο όμιλος Tomra είχε επιτυχία στην αγορά των RVM μεταξύ 1998 και 2002 διότι, από το 1997 μέχρι το 2001, ήταν ο μόνος προμηθευτής RVM «νέας και επαναστατικής τεχνολογίας». Κατά τις προσφεύγουσες, τούτο αποτελεί σφάλμα ικανό να επιφέρει ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως: το ανταγωνιστικό τους πλεονέκτημα έγκειται στην τεχνολογία και βάσει αυτού του πλεονεκτήματος αποφάσισαν να δραστηριοποιηθούν στην αγορά.

30 Τρίτον, οι προσφεύγουσες εκθέτουν ότι η Επιτροπή, επικαλούμενη τις συμφωνίες που φέρονται καθαυτές ως αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ως απόδειξη μιας στρατηγικής αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά, διαπράττει το λογικό σφάλμα του διάλληλου συλλογισμού, καθόσον αναφέρεται, σε άλλα σημεία της προσβαλλομένης αποφάσεως, στη στρατηγική τους περί αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά προκειμένου να αποδείξει ότι αυτές ήταν αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού. Κατά συνέπεια, οι συμφωνίες αυτές δεν μπορούν να αποτελούν απόδειξη της υπάρξεως μιας στρατηγικής αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά. Ακόμα και αν η Επιτροπή ήταν σε θέση να παράσχει παραδείγματα συμφωνιών που αντιβαίνουν προς το άρθρο 82 ΕΚ, δεν εξηγούσε πάντοτε τον τρόπο με τον οποίο το γεγονός αυτό επιβεβαίωνε την ύπαρξη μιας στρατηγικής σε επίπεδο επιχειρήσεως, με σκοπό την παρεμπόδιση του ανταγωνισμού μεταξύ 1998 και 2002.

31 Τέταρτον, οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι η Επιτροπή, στην προσβαλλόμενη απόφαση, αφενός μεν δεν εκτιμά ως παραβατική συμπεριφορά τις δικαστικές διαδικασίες που αυτές είχαν κινήσει λόγω προσβολής διπλώματος ευρεσιτεχνίας ή τις εξαγορές επιχειρήσεων, αφετέρου όμως φρονεί ότι οι εν λόγω διαδικασίες και εξαγορές αποτελούν παράγοντες αποδεικνύοντες τη στρατηγική τους περί αποκλεισμού των ανταγωνιστών τους από την αγορά. Εντούτοις, η Επιτροπή δεν προσκόμισε την παραμικρή απόδειξη περί του ότι τα μέτρα που έλαβαν οι προσφεύγουσες προς προστασία των διπλωμάτων τους ευρεσιτεχνίας ή οι πρακτικές συνεργασίας με άλλες εταιρίες ή η εξαγορά τους αποτελούσαν ένδειξη περί της υπάρξεως στρατηγικής αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά. Ειδικότερα, οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι, βάσει πάγιας νομολογίας κατά την οποία η ύπαρξη δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας δεν παραβιάζει το δίκαιο του ανταγωνισμού, εκτός αν αυτά ασκούνται κακοβούλως, η προσπάθεια κατοχυρώσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας ή άλλου δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων δεν μπορεί να προσβάλλει το κοινοτικό δίκαιο του ανταγωνισμού.

32 Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.

Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου

33 Καταρχάς, πρέπει να σημειωθεί ότι η προσβαλλόμενη απόφαση συνοψίζει, στις αιτιολογικές σκέψεις 97 επ., αυτό το οποίο η Επιτροπή εξετίμησε ως αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού στρατηγική των προσφευγουσών. Η Επιτροπή εκθέτει, επ’ αυτού, τα ακόλουθα:

«Η στρατηγική [του ομίλου] Tomra βασιζόταν σε μια πολιτική που απέβλεπε στη διατήρηση της δεσπόζουσας θέσης και του μεριδίου αγοράς της με διάφορα μέσα όπως […] η παρεμπόδιση εισόδου νέων επιχειρηματιών στην αγορά, [..] ο περιορισμός των δυνατοτήτων ανάπτυξης των ανταγωνιστών της ώστε να παραμένουν μικροί και […] τέλος, η εξασθένηση και εξάλειψη των ανταγωνιστών, μέσω εξαγοράς τους ή άλλων τρόπων, ιδίως εκείνων των ανταγωνιστών που [ο όμιλος] Tomra θεωρούσε ότι είχαν σοβαρές δυνατότητες να αμφισβητήσουν την κυριαρχία [του] στο μέλλον. Για την επίτευξη του στόχου [του], [ο όμιλος] Tomra χρησιμοποιούσε ποικίλες αντιανταγωνιστικές πρακτικές, περιλαμβανομένων συμφωνιών αποκλειστικότητας και προτιμώμενου προμηθευτή, καθώς και συμφωνίες με εξατομικευμένες ποσοτικές δεσμεύσεις ή εξατομικευμένα καθεστώτα αναδρομικών εκπτώσεων».

34 Στη συνέχεια, η προσβαλλόμενη απόφαση εκθέτει ειδικότερα ότι «η όλη στρατηγική [του ομίλου] Tomra όχι μόνον επιβεβαιώνεται από τις διάφορες πρακτικές που χρησιμοποιούνται από τον όμιλο, αλλά εσυζητείτο επίσης ευρέως εντός του ομίλου σε διάφορες περιπτώσεις, π.χ. σε συναντήσεις και διασκέψεις ή σε αλληλογραφία, π.χ. με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο».

35 Κατά συνέπεια, πρέπει να σημειωθεί ότι η Επιτροπή, αφού ορθώς μνημόνευσε διάφορες πρακτικές των προσφευγουσών αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, εξέτασε τα εσωτερικά έγγραφα των προσφευγουσών. Τέτοιου είδους έγγραφα μπορούν να αποτελούν ενδείξεις περί του αν ο αποκλεισμός του ανταγωνισμού είναι ηθελημένος, ή, αντιθέτως, να δίδουν μια διαφορετική εξήγηση των εξεταζομένων πρακτικών. Εν προκειμένω, η εσωτερική αλληλογραφία των προσφευγουσών έδωσε τη δυνατότητα στην Επιτροπή να εκτιμήσει τις πρακτικές τους σε σχέση με την όλη επιχειρηματική τους δραστηριότητα και να επιβεβαιώσει την εκ μέρους της εκτίμηση των πρακτικών αυτών. Πρέπει να προστεθεί ακόμη ότι τα συμπεράσματα της Επιτροπής που περιλαμβάνονται στην προσβαλλόμενη απόφαση ουδέποτε στηρίζονται σε συγκεκριμένο έγγραφο εκτιμώμενο μεμονωμένα, αλλά σε σειρά διαφόρων στοιχείων.

36 Πρώτον, όσον αφορά το επιχείρημα ότι η προσβαλλόμενη απόφαση αφήνει να εννοηθεί ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη έγγραφα εκφράζοντα την πρόθεση των προσφευγουσών να ακολουθούν θεμιτούς τρόπους ανταγωνισμού, πρέπει να σημειωθεί ότι είναι απολύτως φυσικό να μνημονεύει η προσβαλλόμενη απόφαση κατά προτεραιότητα την αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά των προσφευγουσών και όχι τις νόμιμες ενέργειές τους, διότι αυτή ακριβώς τη συμπεριφορά εναπόκειτο στην Επιτροπή να αποδείξει. Κατά τα λοιπά, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν παραβλέπει το γεγονός ότι ορισμένα εσωτερικά έγγραφα των προσφευγουσών αναφέρουν επίσης άλλους, απολύτως νόμιμους, τρόπους συμμορφώσεώς τους προς τους κανόνες του ανταγωνισμού (βλ., για παράδειγμα, αιτιολογική σκέψη 100 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

37 Δεύτερον, όσον αφορά το προβαλλόμενο τεχνολογικό πλεονέκτημα των προσφευγουσών, πρέπει να σημειωθεί ότι η μνεία, στην προσβαλλόμενη απόφαση, του πλεονεκτήματος αυτού δεν θα είχε καμία επίπτωση επί των συμπερασμάτων της Επιτροπής. Πράγματι, οι προσφεύγουσες δεν αποδεικνύουν με ποιο τρόπο η τεχνολογία που ανέπτυξαν θα μπορούσε να δικαιολογήσει τις πρακτικές τους. Εξάλλου, αν η τεχνολογία αυτή ήταν πράγματι σαφώς ανώτερη από εκείνη των ανταγωνιστών τους ώστε, εν πάση περιπτώσει, οι πελάτες να μην αγόραζαν ποτέ τα προϊόντα των τελευταίων, καθίσταται ακόμη δυσχερέστερη η δικαιολόγηση της προσφυγής σε συμφωνίες αποκλειστικότητας, καθώς και σε αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και σε άλλα εξατομικευμένα εκπτωτικά συστήματα.

38 Τρίτον, όσον αφορά το επιχείρημα ότι η συλλογιστική της Επιτροπής, στην προσβαλλόμενη απόφαση, είναι διάλληλη όσον αφορά τη σχέση μεταξύ των αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμφωνιών και της στρατηγικής αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά, πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, η έννοια της καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως δεσπόζουσας θέσεως είναι αντικειμενική έννοια η οποία αφορά τις ενέργειες κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως που μπορούν να επηρεάσουν τη δομή μιας αγοράς όπου, ακριβώς κατόπιν της εισόδου της εν λόγω επιχειρήσεως, έχει ήδη μειωθεί ο ανταγωνισμός και που έχουν ως σκοπό να εμποδίσουν, με μέσα διαφορετικά από εκείνα που χρησιμοποιούνται στο πλαίσιο του συνήθους ανταγωνισμού μεταξύ προϊόντων ή υπηρεσιών βάσει των παροχών των επιχειρηματιών, τη διατήρηση του ανταγωνισμού στον βαθμό που εξακολουθεί να υφίσταται στην αγορά ή την ανάπτυξη του ανταγωνισμού αυτού (απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Φεβρουαρίου 1979, 85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1979/Ι, σ. 215, σκέψη 91, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Δεκεμβρίου 2005, T-210/01, General Electric κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. II-5575, σκέψη 549).

39 Κατ’ εφαρμογήν της νομολογίας αυτής, η Επιτροπή διαπίστωσε, στις αιτιολογικές σκέψεις 97 επ. της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι οι πρακτικές των προσφευγουσών, που εξετάστηκαν στο πλαίσιο της γενικής αλληλουχίας της επιχειρηματικής τους δραστηριότητας και συνδυάστηκαν με σειρά άλλων στοιχείων, περιλαμβανομένων των εσωτερικών εγγράφων των προσφευγουσών, ήταν ικανές να εμποδίσουν τον ανταγωνισμό. Κατά συνέπεια, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, η Επιτροπή ουδόλως στηρίχθηκε αποκλειστικά στην πρόθεση ή στη στρατηγική των προσφευγουσών για να δικαιολογήσει το συμπέρασμά της σχετικά με την ύπαρξη παραβάσεως του δικαίου του ανταγωνισμού.

40 Τέλος, όσον αφορά τις δικαστικές διαδικασίες λόγω προσβολής διπλώματος ευρεσιτεχνίας και τις εκ μέρους των προσφευγουσών εξαγορές επιχειρήσεων, αρκεί να σημειωθεί ότι, στις αιτιολογικές σκέψεις 106 και 107, η προσβαλλόμενη απόφαση εκθέτει σαφώς ότι οι πρακτικές αυτές δεν αποτελούν μέρος της καταχρήσεως δεσπόζουσας θέσεως. Πρόκειται, επομένως, απλώς για σημαντικά πραγματικά περιστατικά που παρέχουν τη δυνατότητα εκτιμήσεως των πρακτικών των προσφευγουσών σε συνάρτηση με τη γενική αλληλουχία των δραστηριοτήτων τους, τα οποία όμως δεν έχουν καμία επίπτωση επί της παραβάσεως.

41 Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου πρέπει να απορριφθεί.

2. Επί του δεύτερου σκέλους, που αντλείται από τη χρησιμοποίηση ανακριβών και αναξιόπιστων αποδείξεων προς απόδειξη της υπάρξεως και προς προσδιορισμό του περιεχομένου ορισμένων συμφωνιών μεταξύ των προσφευγουσών και των πελατών τους

42 Το εν λόγω σκέλος υποδιαιρείται σε τέσσερα επιμέρους σκέλη. Το πρώτο επιμέρους σκέλος αφορά τις προ του 1998 συμφωνίες αποκλειστικότητας, το δεύτερο τις συμφωνίες που χαρακτηρίζουν τις προσφεύγουσες ως «προτιμώμενο, κύριο ή πρώτο προμηθευτή», το τρίτο τις εξατομικευμένες αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και τους αναδρομικής ισχύος εξατομικευμένους εκπτωτικούς μηχανισμούς, τέλος, το τέταρτο ένα μέρος των συμβάσεων σχετικά με τέσσερις από τις πέντε χώρες που εξετάζονται στην προσβαλλόμενη απόφαση, συμβάσεις οι οποίες, κατά τις προσφεύγουσες, η Επιτροπή εκτίμησε χωρίς η σχετική κρίση της να έχει λογική συνοχή.

Επί των προ του 1998 συμφωνιών αποκλειστικότητας

Επιχειρήματα των διαδίκων

43 Οι προσφεύγουσες τονίζουν το γεγονός ότι 9 από τις 21 συμφωνίες αποκλειστικότητας είναι προγενέστερες της περιόδου την οποία καλύπτει η προσβαλλόμενη απόφαση (1998-2002) και δεν μπορούν, επομένως, να συνέβαλαν στον αποκλεισμό των ανταγωνιστών από την αγορά κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου. Οι προσφεύγουσες συνάγουν εξ αυτού ότι οι ως άνω 9 συμφωνίες δεν έπρεπε να παρατεθούν στην προσβαλλόμενη απόφαση και ότι έπρεπε επίσης να μη ληφθούν υπόψη για τον υπολογισμό του προστίμου.

44 Έστω και αν η Επιτροπή διατείνεται, με το υπόμνημα αντικρούσεως, ότι δεν έλαβε υπόψη, κατά την εκτίμησή της, ορισμένες από τις εν λόγω συμφωνίες, οι προσφεύγουσες διερωτώνται για ποιο λόγο αυτές περιλαμβάνονται στην προσβαλλόμενη απόφαση, στην αιτιολογική σκέψη 296, ως εάν ασκούσαν επιρροή.

45 Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.

Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου

46 Πρέπει να γίνει δεκτό ότι, πράγματι, 9 από τις συμφωνίες αποκλειστικότητας (ήτοι οι συμφωνίες με την AS Butikkdrift για το 1995 και το 1996, την Kiwi Minipris Norge για το 1996, Køff Hedmark για το 1996, τη Rema 1000 για το 1996, AKA/Spar Norge τον Αύγουστο του 1997, τις Rewe Wiesloch και Rewe Hungen για το 1997, την De Boer Unigro για το 1997 και τη Samenwekende van den Broek Bedrijven για το 1997), που απαριθμούνται στην αιτιολογική σκέψη 296 της προσβαλλομένης αποφάσεως ως συμφωνίες συναφθείσες κατά παράβαση του άρθρου 82 ΕΚ και του άρθρου 54 της Συμφωνίας ΕΟΧ, αφορούν χρονικό διάστημα προγενέστερο της περιόδου που καλύπτει η προσβαλλόμενη απόφαση (1998-2002). Κατά συνέπεια, είναι πρόδηλο ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη αναφέροντας τις συμφωνίες αυτές στην ως άνω αιτιολογική σκέψη, γεγονός που αναγνωρίζει εξάλλου η ίδια η Επιτροπή με τα υπομνήματά της.

47 Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί ότι, αφενός, για τον υπολογισμό του προστίμου δεν ελήφθη υπόψη κανένα πραγματικό περιστατικό προγενέστερο του 1998 και, αφετέρου, η Επιτροπή εκθέτει, χωρίς οι προσφεύγουσες να τη διαψεύδουν, ότι ουδέποτε έλαβε υπόψη τις εφαρμοστέες προ του 1998 συμφωνίες κατά την εκτίμηση του μέρους εκείνου της ζητήσεως που μπορούσαν να διεκδικήσουν οι ανταγωνιστές των προσφευγουσών και ότι, επομένως, οι διαπιστώσεις που συνδέονται με τη στρατηγική αποκλεισμού των ανταγωνιστών από την αγορά που ακολουθούσαν οι προσφεύγουσες είναι απολύτως ανεξάρτητες από τις εννέα αυτές συμφωνίες.

48 Η ανάγνωση της προσβαλλομένης αποφάσεως στο σύνολό της παρέχει τη δυνατότητα εξαλείψεως κάθε αμφιβολίας επ’ αυτού (βλ. για παράδειγμα αιτιολογικές σκέψεις 134, 159, 166, 242, 264, 269, 394, 417 και 418 της προσβαλλομένης αποφάσεως) και δικαιολογεί το συμπέρασμα ότι ουδέποτε η Επιτροπή έλαβε υπόψη οποιαδήποτε παράβαση προ του 1998. Επομένως, η ως άνω αιτίαση δεν μπορεί να γίνει δεκτή.

Επί των συμφωνιών που χαρακτηρίζουν τις προσφεύγουσες ως τον «προτιμώμενο, κύριο ή πρώτο προμηθευτή»

Επιχειρήματα των διαδίκων

49 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή χαρακτήρισε «αυτομάτως» ως συμφωνίες αποκλειστικότητας τις συμφωνίες με τις οποίες ο πελάτης αναλάμβανε την υποχρέωση να διατηρεί τις προσφεύγουσες ως «προτιμώμενο, κύριο ή πρώτο προμηθευτή», ενώ οι όροι αυτοί είναι υπερβολικά ασαφείς για να μπορούν να χαρακτηριστούν οι συμφωνίες αυτές ως συμφωνίες αποκλειστικότητας σύμφωνα με το δίκαιο των συμβάσεων. Επιπλέον, παρά το ότι οι ως άνω πελάτες αγόρασαν RVM από ανταγωνιστές των προσφευγουσών κατά τη διάρκεια της προβαλλόμενης συμβάσεως αποκλειστικότητας και το ότι οι ίδιοι πελάτες εξέθεσαν ότι οι συμφωνίες ήταν στην πράξη κάθε άλλο παρά συμφωνίες αποκλειστικότητας, η Επιτροπή τις χαρακτήρισε ως συμφωνίες αποκλειστικότητας.

50 Κατά τις προσφεύγουσες, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή αμέλησε να εξετάσει αν είχε δημιουργηθεί δεσμευτικό δικαίωμα αποκλειστικότητας από πλευράς εθνικού δικαίου των συμβάσεων. Συγκεκριμένα, η προσβαλλόμενη απόφαση δεν περιλαμβάνει καμία ανάλυση των συμβάσεων βάσει της εθνικής νομοθεσίας. Στο πλαίσιο της προσβαλλόμενης αποφάσεως και των εκ μέρους της Επιτροπής αιτημάτων προς παροχή πληροφοριών πριν από την έκδοσή της θεωρούνται ως ισοδύναμες οι γενικής φύσεως διακανονισμοί, που δεν δημιουργούν κάποια δεσμευτική συμβατική υποχρέωση, και επίσημες δεσμευτικές συμβάσεις. Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, έστω και αν τούτο μπορεί να γίνει δεκτό στο πλαίσιο συμπράξεως υπό την έννοια του άρθρου 81 ΕΚ, κάτι τέτοιο αποκλείεται στο πλαίσιο συμφωνίας αποκλειστικότητας βάσει του άρθρου 82 ΕΚ. Μια υποχρέωση αποκλειστικότητας δεν εμποδίζει κάποιον ανταγωνιστή να πωλεί στον πελάτη ούτε τον πελάτη να δέχεται σχετική προσφορά, εκτός αν η τήρηση της υποχρεώσεως μπορεί να επιβάλλεται βάσει του εθνικού δικαίου των συμβάσεων. Ομοίως, δεν μπορούσε να έχει κανένα αποτρεπτικό αποτέλεσμα ex ante επί των πελατών.

51 Επιπλέον, η προσβαλλόμενη απόφαση παραθέτει, προς στήριξη των συμπερασμάτων της Επιτροπής περί της συμβατικής ισχύος των εγγράφων, αποδείξεις που δεν ασκούν επιρροή, όπως εσωτερικά υπομνήματα των προσφευγουσών, ανακοινωθέντα τύπου ή την ετήσια έκθεση του ομίλου Tomra, που είναι απλώς μονομερείς δηλώσεις εκ μέρους του ομίλου αυτού, με τις οποίες ο πελάτης δεν συμφώνησε. Η Επιτροπή δεν προέβη σε καμία εξέταση της αποδεικτικής αξίας τέτοιων δηλώσεων έναντι του εφαρμοστέου στις συμβάσεις εθνικού δικαίου.

52 Τέλος, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι οι συμφωνίες με τις δύο ενώσεις καταστημάτων εμπορικών υπεραγορών Superunie (συμφωνία συναφθείσα στις Κάτω Χώρες το 2001) και ICA/Hakon (συμφωνία συναφθείσα στη Σουηδία και στη Νορβηγία, για την περίοδο 2000-2002) δεν επέβαλλαν νομική υποχρέωση στα μέλη των ενώσεων αυτών να αγοράζουν RVM μόνο από τις ίδιες και ότι δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι οι συμφωνίες αυτές άσκησαν έντονη «πίεση ή αποτέλεσαν ισχυρό κίνητρο» για να αγοράζουν οι ανεξάρτητοι λιανοπωλητές από τις προσφεύγουσες όλα τα μηχανήματα RVM που χρειάζονταν.

53 Ειδικότερα, όσον αφορά τη συμφωνία με τη Superunie, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν αποδεικνύει ότι η εν λόγω συμφωνία μπορούσε να δεσμεύει τα ανεξάρτητα καταστήματα, μέλη της Superunie, ώστε να τα υποχρεώσει να αγοράσουν 130 RVM από αυτές. Συναφώς, η Επιτροπή μάλλον αντέστρεψε τον κανόνα του βάρους της αποδείξεως ισχυριζόμενη ότι «δεν [υπήρχαν] στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι τα κατ’ ιδίαν μέλη δεν θεωρούσαν ότι δεσμεύονται […]» από τη συμφωνία. Αν τα μέλη αυτά μπορούσαν να προβούν σε σχετική αγορά από ανταγωνιστή των προσφευγουσών, η Επιτροπή δεν προσπάθησε να εξηγήσει, κατά τις προσφεύγουσες, γιατί τα εν λόγω μέλη αποφάσισαν παρά ταύτα να αγοράσουν τα σχετικά προϊόντα από αυτές, δυνάμει μιας μη δεσμευτικής συμφωνίας συναφθείσας με την κεντρική αρχή της ενώσεώς τους.

54 Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.

Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου

55 Πρέπει καταρχάς να απορριφθεί το υποστηριζόμενο από τις προσφεύγουσες ότι η Επιτροπή χαρακτήρισε «αυτομάτως» ως συμφωνίες αποκλειστικότητας τις συμφωνίες με τις οποίες ο πελάτης αναλάμβανε την υποχρέωση να διατηρήσει τις προσφεύγουσες ως «προτιμώμενο, κύριο ή πρώτο προμηθευτή». Οι αιτιολογικές σκέψεις 114 έως 122, και 286 επ. της προσβαλλομένης αποφάσεως αποτελούν εξάλλου ένδειξη περί του αντιθέτου, καθόσον εξηγούν λεπτομερώς τη συλλογιστική και τις σχετικές διαπιστώσεις της Επιτροπής.

56 Επιπλέον, καίτοι αληθεύει ότι ορισμένοι πελάτες επιδίωκαν να περιλάβουν στις συμβάσεις περί «προτιμώμενου προμηθευτή» ρήτρα παρέχουσα τη δυνατότητα αγοράς μηχανημάτων από τους ανταγωνιστές για δοκιμή, εντούτοις τούτο επιβεβαιώνει το συμπέρασμα ότι οι συμβάσεις αυτές είχαν το χαρακτήρα συμβάσεων αποκλειστικότητας και η δυνατότητα αγοράς μηχανημάτων από τους ανταγωνιστές ήταν μια περιορισμένη εξαίρεση μόνο με σκοπό τη δοκιμή τους.

57 Εξάλλου, η Επιτροπή χαρακτήρισε, στην προσβαλλόμενη απόφαση, ως συμβάσεις αποκλειστικότητας τις συμβάσεις «προτιμώμενου προμηθευτή» βάσει των διαθέσιμων αποδεικτικών στοιχείων όσον αφορά την πρόθεση των συμβαλλομένων. Τα εν λόγω στοιχεία αποδεικνύουν ότι σκοπός τους ήταν η αποκλειστικότητα ως προς την προμήθεια των σχετικών προϊόντων και ότι αυτές λογίζονταν ως τέτοιες, ανεξάρτητα από το αν η σχετική υποχρέωση ήταν νομικά δεσμευτική κατά το εθνικό δίκαιο των συμβάσεων.

58 Η σύμβαση με τη Royal Ahold, για παράδειγμα, χαρακτηρίζει τον όμιλο Tomra ως «κύριο προμηθευτή». Εντούτοις, ο πρόεδρος της Tomra Systems ASA, κατά τη διάρκεια διαπραγματεύσεων με τον πελάτη αυτόν, είχε δηλώσει (βλ. αιτιολογική σκέψη 139 και υποσημείωση 267 της προσβαλλομένης αποφάσεως) τα ακόλουθα:

«Επομένως, προτιμούμε να χαρακτηρίζεται [ο όμιλος] Tomra ως “αποκλειστικός” αντισυμβαλλόμενος στην παγκόσμια αγορά που παρέχει στην Ahold υπηρεσίες σχετικές με μηχανήματα RVM. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν άλλες λέξεις εκτός της λέξεως “αποκλειστικός” για να δηλώσουν τη θεμελιώδη πρόθεση των μερών. Ωστόσο, ανεξάρτητα από την επιλεγόμενη ορολογία, η συμφωνία, όπως τη διαπραγματευτήκαμε καθ’ όλη τη διάρκεια της ισχύος της είναι ότι [ο όμιλος] Tomra πρέπει να έχει το δικαίωμα να εγκαθιστά μηχανήματα […] σε κάθε νέο κατάστημα που χρειάζεται τέτοιες συσκευές και, […] μετά τη λήξη των υφισταμένων συμφωνιών, σε κάθε κατάστημα που εξυπηρετείται τώρα από άλλον προμηθευτή παρόμοιων μηχανημάτων.»

59 Ως προς το υποστηριζόμενο από τις προσφεύγουσες ότι, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν εξέτασε τον αποκλειστικό χαρακτήρα των συμβάσεων βάσει της εφαρμοστέας εθνικής νομοθεσίας, πρέπει να υπομνησθεί ότι δεν είναι αναγκαίο οι πρακτικές μιας επιχειρήσεως με δεσπόζουσα θέση να δεσμεύουν τους αγοραστές επιβάλλοντάς τους επίσημη υποχρέωση για να αποδειχθεί ότι συνιστούν καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως υπό την έννοια του άρθρου 82 ΕΚ. Αρκεί το ότι οι εν λόγω πρακτικές περιλαμβάνουν κίνητρο για τους πελάτες να μην απευθύνονται σε ανταγωνιστές προμηθευτές και να προμηθεύονται τα οικεία προϊόντα όσον αφορά το σύνολο ή σημαντικό μέρος των αναγκών τους αποκλειστικά από την επιχείρηση αυτή (βλ., επ’ αυτού, απόφαση Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, προαναφερθείσα, σκέψεις 89 και 90).

60 Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί ότι, συχνά, οι σχετικές συμφωνίες όχι μόνον χαρακτήριζαν τον όμιλο Tomra ως «προτιμώμενο, κύριο ή πρώτο προμηθευτή» του πελάτη, αλλά περιείχαν επίσης αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες ή αναδρομικής φύσεως προοδευτικές εκπτώσεις εξαρτώμενες από την αγορά ορισμένου όγκου προϊόντων. Οι συμφωνίες για τα έτη 2000 έως 2002 με τον ολλανδικό όμιλο Royal Ahold και με την ICA/Hakon/Ahold για τη Σουηδία και τη Νορβηγία αποτελούν παραδείγματα συμφωνιών του είδους αυτού.

61 Τέλος, όσον αφορά τις συμφωνίες μεταξύ των προσφευγουσών και ενώσεων καταστημάτων εμπορικών υπεραγορών όπως η Superunie και η ICA/Hakon, πρέπει να σημειωθεί, αφενός, ότι οι προσφεύγουσες δεν αμφισβητούν ότι οι συμφωνίες αυτές ήταν δεσμευτικές για τις εν λόγω ενώσεις οι οποίες τις είχαν υπογράψει και, αφετέρου, ότι το αν αυτές επηρέαζαν και τις ενέργειες των μελών τους δεν εξαρτάται από μια επίσημη εξέταση.

62 Πράγματι, πρέπει να σημειωθεί ότι, όπως τονίζει η Επιτροπή, όταν οι διαπραγματευόμενοι συμβατικοί όροι εξαρτώνται από την εκ μέρους ενώσεως καταστημάτων στο σύνολό της αγορά συγκεκριμένης ποσότητας, εμπεριέχεται στη σύμβαση ρήτρα ικανή να παρακινήσει τα μέλη της ενώσεως να προβαίνουν σε αγορές με σκοπό την κάλυψη της συγκεκριμένης αυτής ποσότητας.

63 Εξάλλου, το γεγονός ότι όντως καλύφθηκε η συγκεκριμένη αυτή ποσότητα που καθόριζε η σύμβαση με την ICA Ahold/Hakon (βλ. αιτιολογική σκέψη 171 της προσβαλλομένης αποφάσεως) αποδεικνύει σε ποιο σημείο η κεντρική αρχή της ενώσεως είχε την εξουσία να επηρεάζει τις ενέργειες των ανεξάρτητων λιανοπωλητών.

64 Επιπλέον, η συμφωνία με τη Superunie απαριθμούσε ρητά ένα προς ένα τα διάφορα μέλη της και τον αριθμό μηχανημάτων που αναμενόταν να αγοράσει το καθένα.

65 Τέλος, πρέπει να υπογραμμιστεί, όπως ορθώς σημείωσε η Επιτροπή, ότι, πράγματι, η δικογραφία περιλαμβάνει πολλές ενδείξεις περί του ότι η τήρηση της συμφωνίας επιβλεπόταν στενά και ότι ασκούνταν πιέσεις στους ανεξάρτητους λιανοπωλητές.

66 Συναφώς, μπορεί να παρατεθεί, για παράδειγμα, το έγγραφο της 16ης Φεβρουαρίου 2001 που απέστειλε η Tomra Europe στην ICA Ahold σχετικά με τη συμφωνία της 13ης Οκτωβρίου 2000, που εκφράζει τις ανησυχίες των προσφευγουσών σχετικά με τον ρυθμό των αγορών της ICA δυνάμει της συμφωνίας και που υπενθυμίζει ότι η ICA «ανέλαβε την υποχρέωση να λάβει κάθε δυνατό μέτρο σε κεντρικό επίπεδο προς υποστήριξη [του ομίλου] Tomra σε όλο το δίκτυο καταστημάτων της και για να ενθαρρύνει τους επιχειρηματίες που λειτουργούσαν τα καταστήματα αυτά βάσει συμβάσεως εκμεταλλεύσεως δικαιώματος σήματος να επιταχύνουν την αντικατάσταση παλαιών μηχανημάτων και να σεβαστούν κατά 100 % τη συμφωνία αυτή». Το έγγραφο εκθέτει περαιτέρω ότι η κεντρική υποστήριξη εκ μέρους της ICA «προδήλως δεν ήταν αποτελεσματική μέχρι σήμερα» και ότι η ανακοίνωση εκ μέρους της ICA κινήτρων προβλεπόμενων δυνάμει της συμφωνίας στους ως άνω συνδεόμενους με αυτήν επιχειρηματίες δεν ήταν επαρκής. Έτσι, η Tomra Europe κάλεσε την ICA να λάβει επείγοντα μέτρα προς εκτέλεση του σχεδίου σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από τη συμφωνία αυτή.

67 Βάσει των ανωτέρω σκέψεων, επομένως, πρέπει να απορριφθεί η ως άνω αιτίαση των προσφευγουσών.

Επί των εξατομικευμένων αναλήψεων υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και των αναδρομικής ισχύος εξατομικευμένων εκπτωτικών μηχανισμών

Επιχειρήματα των διαδίκων

68 Οι προσφεύγουσες διατείνονται ότι ουδόλως αποδείχθηκε ότι ήταν σε θέση να εκτιμήσουν με ακρίβεια τις ανάγκες του πελάτη.

69 Ισχυρίζονται, πρώτον, ότι, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή παραδέχεται ότι οι πελάτες δεν τις ενημέρωναν περί του όγκου των συνολικών ή σχεδόν συνολικών αναγκών τους σε RVM κατά τη διάρκεια ισχύος της σχετικής συμβάσεως.

70 Δεύτερον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, αφού η ζήτηση για RVM ήταν μη επαναλαμβανόμενη και κυμαινόταν διαρκώς, όπως εκθέτει η προσβαλλόμενη απόφαση, τότε ο αριθμός μηχανημάτων RVM που αγόραζε κάθε πελάτης κατά τη διάρκεια του προηγουμένου έτους δεν μπορούσε να παρέχει στις προσφεύγουσες τη δυνατότητα να εκτιμούν τη συνολική ή σχεδόν συνολική ζήτηση εκ μέρους του ίδιου πελάτη κατά τη διάρκεια του ακόλουθου έτους.

71 Επιπλέον, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν τον ισχυρισμό της Επιτροπής ότι η ζήτηση εκ μέρους του κάθε πελάτη είναι εύκολα προβλέψιμη «διότι δημιουργείται ή αυξάνεται με την εισαγωγή συστημάτων υποχρεωτικώς επιστρεφόμενων συσκευασιών». Προς τούτο, οι προσφεύγουσες εκθέτουν ότι κανένα από τα πέντε κράτη όπου τελέστηκαν παραβάσεις δεν εισήγαγε το σύστημα της υποχρεωτικής επιστροφής συσκευασιών μεταξύ 1998 και 2002.

72 Τρίτον, η Επιτροπή παραδέχθηκε έμμεσα ότι οι προσφεύγουσες δεν ήταν σε θέση να εκτιμούν το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο των αναγκών των πελατών τους σε RVM, απαλείφοντας, ως απόρρητα επιχειρηματικά στοιχεία, όλα τα αριθμητικά στοιχεία που αφορούσαν, άμεσα ή έμμεσα, τις ετήσιες αγορές RVM, τούτο δε στο σύνολο της προσβαλλομένης αποφάσεως.

73 Τέλος, οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι ήταν σπάνιο οι αναλήψεις υποχρεώσεων και η πρόβλεψη ποσοτικών ορίων αγορών να ταυτίζονται με τις εκ μέρους των πελατών αγορές στην πράξη. Οι αγορές στην πράξη ήταν είτε πολύ μικρότερες, είτε πολύ μεγαλύτερες από τα προβαλλόμενα ποσοτικά όρια, ενώ ο πελάτης αγόραζε επίσης RVM από ανταγωνιστές τους. Προς στήριξη του ισχυρισμού αυτού οι προσφεύγουσες υποβάλλουν έκθεση συνταχθείσα από οικονομολόγους, οι οποίοι κατέγραψαν τις αγορές στην πράξη στις οποίες προέβη κάθε πελάτης και τις συνέκριναν με τις ποσότητες τις οποίες προβάλλεται ότι οι πελάτες αυτοί είχαν αναλάβει την υποχρέωση να αγοράσουν.

74 Οι προσφεύγουσες εκθέτουν ότι οι εμπειρικές διαπιστώσεις της εκθέσεως αυτής αποδεικνύουν ότι οι πραγματικές αγορές RVM ήταν συστηματικά μεγαλύτερες από τις συμβατικώς προβλεπόμενες. Τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι οι προσφεύγουσες ήταν σε θέση να προσφέρουν προς πώληση μηχανήματα «επαναστατικής τεχνολογίας», την οποία οι πελάτες ήθελαν πάση θυσία να διαθέτουν στα καταστήματά τους. Τούτο όμως αντιφάσκει προς τα διαλαμβανόμενα στην προσβαλλόμενη απόφαση (βλ. αιτιολογική σκέψη 123), η οποία εκθέτει ότι οι αγορές που προέβλεπαν οι συμφωνίες αντιστοιχούσαν «πλήρως ή σχεδόν πλήρως» προς τον αριθμό μηχανημάτων RVM τα οποία ο πελάτης κατέληγε τελικά να αγοράσει κατά τη διάρκεια της περιόδου ισχύος της συμβάσεως.

75 Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.

Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου

76 Όσον αφορά τις εξατομικευμένες αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και τους αναδρομικής ισχύος εξατομικευμένους εκπτωτικούς μηχανισμούς, οι προσφεύγουσες διατείνονται ότι τίποτα δεν αποδεικνύει ότι, κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου, αυτές ήταν σε θέση να εκτιμούν ορθώς τις ανάγκες των πελατών τους σε RVM. Εντούτοις, κατά τις προσφεύγουσες, το παράνομο του είδους αυτού πρακτικών εξαρτάται ακριβώς από τη δυνατότητα του προμηθευτή να εκτιμά τις ανάγκες των πελατών.

77 Πρέπει να σημειωθεί, εισαγωγικώς, ότι, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή πράγματι έκρινε ότι οι αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και οι εκπτωτικοί μηχανισμοί προσδιορίζονταν ατομικά για κάθε πελάτη και ότι τα σχετικά όρια συνδέονταν με τις συνολικές ανάγκες του πελάτη ή με μεγάλο μέρος των αναγκών αυτών (βλ., για παράδειγμα, αιτιολογική σκέψη 319 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

78 Κατά συνέπεια, μπορεί να γίνει δεκτό, όπως προβάλλουν οι προσφεύγουσες, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση, όσον αφορά την άποψη που αυτή ακολουθεί σχετικά με τις αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και τους εκπτωτικούς μηχανισμούς που παραθέτει, στηρίζεται στο ότι οι προσφεύγουσες μπορούσαν να εξατομικεύουν το είδος αυτό συμφωνιών, γνωρίζοντας τις ανάγκες κάθε πελάτη. Το επιχείρημα των προσφευγουσών αντλείται από το ότι, στην πραγματικότητα, δεν ήταν σε θέση να εκτιμούν με ακρίβεια τις ανάγκες των πελατών, οπότε η Επιτροπή δεν μπορούσε να κάνει λόγο για εξατομικευμένες συμφωνίες. Επομένως, πρέπει να εξακριβωθεί αν η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη επ’ αυτού.

79 Πρώτον, πρέπει να σημειωθεί ότι ο πελάτης έδιδε ενίοτε πρόβλεψη της μέλλουσας ζητήσεώς του, όπως για παράδειγμα στο πλαίσιο της συμφωνίας με τη Rimi Svenska. Ακόμη, με την απάντησή τους στην ανακοίνωση αιτιάσεων, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, κατά τη διάρκεια του σταδίου των διαπραγματεύσεων της συμβάσεως, «[ήταν] φυσικό και αναγκαίο τα μέρη να έχουν μια κατά προσέγγιση ιδέα για τη σχετική ποσότητα, δηλαδή για τον αριθμό μονάδων που θα μπορούσαν να αποτελέσουν το αντικείμενο της συμβάσεως».

80 Δεύτερον, η άποψη των προσφευγουσών ότι η Επιτροπή διαπίστωσε ότι τα προβλεπόμενα όρια αγορών καθορίζονταν με βάση μόνον τις παρελθούσες αγορές είναι εσφαλμένη. Αντιθέτως, η Επιτροπή ορθώς έκρινε με την προσβαλλόμενη απόφαση ότι, λαμβανομένων υπόψη των χαρακτηριστικών της αγοράς των RVM, η εκ μέρους κάθε πελάτη ζήτηση ήταν σχετικά εύκολο να προβλεφθεί. Προς πρόβλεψη των μελλοντικών αναγκών των πελατών τους, οι προσφεύγουσες είχαν στη διάθεσή τους διάφορα στοιχεία: τις ενδείξεις που παρείχαν οι ίδιοι οι πελάτες, τις αγορές εκ μέρους των πελατών κατά τη διάρκεια του προηγουμένου έτους ή των προηγουμένων ετών, τα δημόσια στοιχεία περί των κυριότερων σχετικών συντελεστών (αριθμός και μέγεθος των σημείων πωλήσεως, ύπαρξη ή προβλεπόμενη δημιουργία συστήματος επιστροφής συσκευασιών) καθώς και τις μελέτες της αγοράς στις οποίες είχαν προβεί οι ίδιες οι προσφεύγουσες βάσει της εκ μέρους τους γνώσεως σε βάθος της αγοράς (βλ. αιτιολογική σκέψη 298 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

81 Ειδικότερα, όσον αφορά το υποστηριζόμενο από τις προσφεύγουσες ότι καμία από τις πέντε χώρες τις οποίες αφορά η προσβαλλόμενη απόφαση δεν εισήγαγε σύστημα υποχρεωτικώς επιστρεφόμενων συσκευασιών μεταξύ 1998 και 2002, πρέπει να σημειωθεί ότι η ζήτηση RVM αυξήθηκε εν αναμονή της εισαγωγής ενός τέτοιου συστήματος, όπως πράγματι συνέβη στη Γερμανία κατά τη διάρκεια της περιόδου 2000-2001, έστω και αν το σύστημα αυτό όντως εισήχθη μόλις στα τέλη του 2002 (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 188, 219 και 221 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Ομοίως, «εκουσίως εισαγόμενα» συστήματα συλλογής συσκευασιών ποτών, όπως το υφιστάμενο στη Νορβηγία, είχαν επίσης πρόδηλη και προβλέψιμη επίπτωση επί της ζητήσεως μηχανημάτων RVM (βλ. αιτιολογική σκέψη 242 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

82 Επομένως, αντιθέτως προς το επιχείρημα των προσφευγουσών, μια ζήτηση που είναι «μη επαναλαμβανόμενη» και «κυμαινόμενη» μπορεί παρά ταύτα να είναι εύκολα προβλέψιμη, όπως στην υπό κρίση υπόθεση.

83 Όσον αφορά την εμπιστευτική μεταχείριση, στην προσβαλλόμενη απόφαση, πληροφοριών πελατών σχετικά με αγορές τους από ανταγωνιστές προμηθευτές, πρέπει να σημειωθεί ότι από την περίσταση αυτή δεν μπορεί να συναχθεί ότι οι προσφεύγουσες δεν ήταν σε θέση να εκτιμούν τη ζήτηση των πελατών τους. Το αίτημα των πελατών περί τηρήσεως απορρήτου αποτελεί απλώς ένδειξη του ότι αυτοί δεν επιθυμούν να αποκαλύψουν στις προσφεύγουσες τις αγορές στις οποίες προέβησαν από ανταγωνιστές τους.

84 Τέλος, όσον αφορά την έλλειψη συστηματικής σχέσεως μεταξύ των προβαλλομένων αναλήψεων υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και των αγορών στις οποίες πράγματι προέβησαν οι πελάτες, πρέπει να σημειωθεί ότι η μελέτη που προσκόμισαν οι προσφεύγουσες στηρίζεται σε πεπλανημένη ερμηνεία της προσβαλλομένης αποφάσεως. Πράγματι, η προσβαλλόμενη απόφαση εκθέτει ότι οι επίμαχες συμβάσεις κάλυπταν γενικά το σύνολο ή μεγάλο μέρος των ουσιαστικών αναγκών των πελατών κατά τη διάρκεια μιας δεδομένης συμβατικής περιόδου και όχι ότι οι υποχρεώσεις ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες έπρεπε να αντιστοιχούν ακριβώς στη συνολική πραγματική ζήτηση όπως αυτή διαπιστώνεται ex post (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 102, 108, 123, 124 και 127 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

85 Επιπλέον, η προσβαλλόμενη απόφαση εκθέτει περαιτέρω ότι, όταν τα προβλεπόμενα από τις συμφωνίες όρια αγορών δεν αντιστοιχούσαν στις συνολικές ανάγκες του πελάτη, αντιπροσώπευαν τουλάχιστον μια αξία περιλαμβανόμενη μεταξύ 75 % και 80 % της συνολικής ζητήσεώς του (βλ., για παράδειγμα, αιτιολογική σκέψη 159 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

86 Εν πάση περιπτώσει, πρέπει να σημειωθεί ότι η στατιστική μελέτη που προσκόμισαν οι προσφεύγουσες επιβεβαιώνει προφανώς την άποψη στην οποία στηρίζεται η προσβαλλόμενη απόφαση. Πράγματι, η ανάλυση στην οποία προέβησαν a posteriori οι προσφεύγουσες δείχνει, κατ’ ουσίαν, ότι οι ουσιαστικοί όγκοι αγορών είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, ελαφρώς μεγαλύτεροι των όγκων που προέβλεπαν οι αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες. Η ως άνω διαπίστωση επιβεβαιώνεται από τον συγκριτικό πίνακα που προσκόμισε η Επιτροπή, στον οποίο οι αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και οι προβλεπόμενες εκπτώσεις συγκρίνονται με τις αγορές στις οποίες πραγματικά προέβησαν οι πελάτες.

87 Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω σκέψεων, και αυτή η αιτίαση πρέπει να απορριφθεί.

Επί της εκτιμήσεως ορισμένων συμβάσεων συναφθεισών στη Γερμανία, στις Κάτω Χώρες, στη Σουηδία και στη Νορβηγία

88 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, για τέσσερις από τις πέντε χώρες στο έδαφος των οποίων διαπράχθηκε η παράβαση, οι περισσότερες από τις συμβάσεις που μνημονεύει η προσβαλλόμενη απόφαση εκτιμήθηκαν με τρόπο που δηλώνει έλλειψη λογικής συνοχής. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή όφειλε να μη λάβει υπόψη τις ως άνω συμβάσεις, αυτός δε ο λόγος αρκεί για να δικαιολογήσει την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως. Οι προσφεύγουσες δεν αμφισβητούν την ανάλυση των συμβάσεων στην Αυστρία. Ο πρώτος λόγος της προσφυγής δεν αφορά, επομένως, την αγορά αυτή.

89 Συνεπώς, πρέπει να εξεταστούν κατωτέρω οι αιτιάσεις που συνδέονται με τις συμβάσεις που αφορούν τη Γερμανία, τις Κάτω Χώρες, τη Σουηδία και τη Νορβηγία.

Γερμανία

90 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι πλέον του ημίσεως των συμφωνιών που αφορούν τη Γερμανία τις οποίες επικαλείται η Επιτροπή δεν υφίσταντο ή δεν περιελάμβαναν καμία ρήτρα αποκλειστικότητας, αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες ή αναδρομικές εκπτώσεις.

91 Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.

– Edeka Bayern-Sachsen-Thüringen (1998-1999)

92 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η σύμβαση αυτή δεν ήταν αποκλειστική και ότι προέβλεπε μόνον ότι ο πελάτης έπρεπε να αγοράζει RVM από αυτές προσφεύγουσες συγκεντρωτικά. Εντούτοις, ο πελάτης είχε τη δυνατότητα να δοκιμάζει μηχανήματα από τους ανταγωνιστές, καθώς και να τα αγοράζει αν αυτά είχαν σημαντικά πλεονεκτήματα.

93 Οι προσφεύγουσες προσθέτουν ότι η Επιτροπή δεν προσκομίζει απόδειξη ότι η συμφωνία μπορούσε να χαρακτηριστεί ως αποκλειστική.

94 Πρέπει να σημειωθεί ότι, αντιθέτως προς όσα διατείνονται οι προσφεύγουσες, η συμφωνία είχε συναφθεί εξαρχής ως συμφωνία αποκλειστικότητας. Μια προφορική συνομιλία μεταξύ εκπροσώπων των δύο εταιριών, περί της οποίας γίνεται λόγος σε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στο πλαίσιο της γερμανικής θυγατρικής του ομίλου Tomra επιρρωννύει το επιχείρημα αυτό.

95 Επιπλέον, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, όταν μια συμφωνία δεν είναι αποκλειστική, ο πελάτης εξακολουθεί να έχει ελευθερία επιλογής και να μπορεί να αγοράζει από οποιονδήποτε από τους ανταγωνιστές. Κανονικά, δεν είναι αναγκαίο να αποδεικνύει ο πελάτης ότι ο ανταγωνιστής διαθέτει «σημαντικό πλεονέκτημα», όπως συνέβαινε εν προκειμένω.

96 Όσον αφορά το επιχείρημα που αντλείται από το γεγονός ότι η εν λόγω συμφωνία προβλέπει ότι η Edeka Bayern-Sachsen-Thüringen μπορεί πράγματι να δοκιμάζει τα προϊόντα των ανταγωνιστών των προσφευγουσών, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, για να παραγγείλει ένας πελάτης μηχανήματα σε νέο προμηθευτή, πρέπει να τα έχει δοκιμάσει για ορισμένο χρόνο· επομένως, μια περίοδος αποκλειστικότητας δεν είναι ασυμβίβαστη προς το γεγονός της επιφυλάξεως του δικαιώματος δοκιμής μηχανημάτων των ανταγωνιστών. Εξάλλου, σύμβαση που δεν είναι αποκλειστική δεν περιλαμβάνει, καταρχήν, τέτοια ρήτρα.

97 Κατά συνέπεια, πρέπει να σημειωθεί ότι, όπως ορθώς υπογράμμισε η Επιτροπή, κανονικά οι συμβάσεις δεν περιλαμβάνουν ρήτρες προβλέπουσες γενικό πλαίσιο ή γενικές κατευθύνσεις όσον αφορά τις επιλογές που έχει ο πελάτης προκειμένου να προβεί σε αγορές των οικείων προϊόντων. Πράγματι, ρήτρες όπως αυτή που παρέχει τη δυνατότητα στον πελάτη να προβαίνει σε δοκιμές μηχανημάτων των ανταγωνιστών κατά τη διάρκεια μιας περιορισμένης περιόδου ή ρήτρα παρέχουσα τη δυνατότητα αγοράς από τους ανταγωνιστές μόνον αν το σχετικό πλεονέκτημα είναι σημαντικό δεν μπορούν να αποτελούν ενδείξεις ότι η συμφωνία δεν είναι αποκλειστική.

98 Επομένως, η ως άνω αιτίαση πρέπει να απορριφθεί.

– Edeka Handelsgesellschaft Hessenring (1999)

99 Οι προσφεύγουσες αμφισβητούν τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή ανέλυσε τη συμφωνία του 1999, δεχόμενη ότι αυτή δεν περιέχει καμία απόδειξη προς στήριξη της απόψεως ότι το όριο των 2 εκατομμυρίων γερμανικών μάρκων (DEM), που επιβαλλόταν για την προβαλλόμενη χορήγηση ατομικής εκπτώσεως 0,5 %, ήταν ένα εξατομικευμένο εκπτωτικό σύστημα στηριζόμενο στο σύνολο ή σχεδόν στο σύνολο των αναγκών του πελάτη. Οι προσφεύγουσες προσθέτουν ότι η Edeka Handelsgesellschaft Hessenring δεν έφτασε το όριο αυτό το 1999. Έτσι, ακόμα και αν υφίστατο μια τέτοια ρήτρα εκπτώσεως εξαρτώμενη από το ποσό των αγορών, αυτή δεν θα μπορούσε να εφαρμοστεί.

100 Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί, όπως εκθέτουν και οι προσφεύγουσες, ότι, στην προσβαλλόμενη απόφαση, πράγματι η Επιτροπή δεν αποδεικνύει ότι η συμφωνία με την Edeka Handelsgesellschaft Hessenring αποτελούσε ένα εξατομικευμένο εκπτωτικό σύστημα στηριζόμενο στο σύνολο ή σχεδόν στο σύνολο των αναγκών του πελάτη. Ελλείψει άλλων στοιχείων, το γεγονός ότι η Edeka Handelsgesellschaft Hessenring δεν αγόρασε προϊόντα αξίας υπερβαίνουσας το ειδικό όριο που προβλεπόταν για να της χορηγηθεί έκπτωση φαίνεται ότι επιβεβαιώνει την περίσταση αυτή.

101 Εντούτοις, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, έστω και αν η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι επρόκειτο για εξατομικευμένη συμφωνία, είναι αναμφισβήτητο ότι, εν πάση περιπτώσει, πρόκειται για προοδευτική και αναδρομική εκπτωτική συμφωνία. Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι, στις περιπτώσεις όπου ο πελάτης είχε αγοράσει μικρότερη από το όριο ποσότητα, η Επιτροπή εκθέτει, χωρίς οι προσφεύγουσες να τη διαψεύδουν, ότι περιέλαβε στο «δέσμιο μέρος» μόνον τις πραγματικές αγορές από την επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση κατά τη διάρκεια της συμφωνίας.

102 Επομένως, η αιτίαση αυτή των προσφευγουσών δεν μπορεί να γίνει δεκτή.

– Edeka Baden-Würtemberg (2000)

103 Οι προσφεύγουσες διατείνονται ότι η επίμαχη σύμβαση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αποκλειστική. Κατ’ αυτές, πρόκειται για επιβεβαίωση παραγγελίας σχετικά με το 1,7 % των καταστημάτων της Edeka. Η συμφωνία δεν περιλαμβάνει καμία άλλη πληροφορία σχετική με το ενδεχόμενο να πρόκειται για συμφωνία αποκλειστικότητας.

104 Το επιχείρημα που προβάλλουν οι προσφεύγουσες δεν είναι πειστικό, καθόσον η Επιτροπή αποδεικνύει δύο φορές ότι επρόκειτο όντως για σύμβαση αποκλειστικότητας. Πράγματι, προς στήριξη του επιχειρήματός της, η Επιτροπή προσκομίζει εσωτερικό σημείωμα της 24ης Σεπτεμβρίου 2000, που αναφέρεται σε ισχύουσα συμφωνία αποκλειστικότητας («bestehenden Exclusivvertrag»).

105 Επιπλέον, όσον αφορά το επιχείρημα που αντλείται από το ότι η Επιτροπή αναφέρεται στην Edeka στο σύνολό της, πρέπει να σημειωθεί ειδικότερα ότι δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Πράγματι, η Επιτροπή διευκρινίζει ότι η συμφωνία περιορίζεται στα νέα καταστήματα της Edeka.

106 Κατά συνέπεια, και αυτή η αιτίαση πρέπει να απορριφθεί.

– COOP Schleswig-Holstein (2000)

107 Οι προσφεύγουσες διατείνονται ότι δεν πρόκειται για σύμβαση αποκλειστικότητας. Εκθέτουν ειδικότερα ότι η Επιτροπή είχε στη διάθεσή της μόνο ανταλλαγή αλληλογραφίας μεταξύ των ιδίων και της COOP, επιβεβαιώνουσα την εκ μέρους της COOP αγορά 25 RVM. Δεν πρόκειται για σύμβαση αποκλειστικότητας, καθόσον μάλιστα, κατά τις προσφεύγουσες, η COOP αγόρασε μόλις 7 RVM. Εξ αυτού οι προσφεύγουσες συνάγουν ότι τα μέρη δεν εκτιμούσαν ότι δεσμεύονται από το έγγραφο αυτό.

108 Οι προσφεύγουσες προσθέτουν ότι, στο έγγραφο της 10ης Μαρτίου 2000, καμία ρήτρα δεν εμπόδιζε την εκ μέρους της COOP αγορά μηχανημάτων από ανταγωνιστές των προσφευγουσών.

109 Εντούτοις, η απόδειξη που προσκομίζει η Επιτροπή, κατά την οποία το από 10 Μαρτίου 2000 έγγραφο της Tomra Systems GmbH προς την COOP αφορούσε «τη συμφωνία-πλαίσιο αποκλειστικότητας», αρκεί για να αποδείξει ότι η εν λόγω συμφωνία ήταν όντως σύμβαση αποκλειστικότητας.

110 Για τον λόγο αυτόν, και αυτή η αιτίαση των προσφευγουσών πρέπει να απορριφθεί.

– Netto

111 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι το προοδευτικό «bonus» που περιελάμβανε η σύμβαση δεν κατέστη δυνατό να δοθεί, καθόσον ο πελάτης δεν είχε παραγγείλει τον αναγκαίο αριθμό RVM για να λάβει το εν λόγω «bonus». Για να έχει δικαίωμα να λάβει μέχρι 2 RVM δωρεάν, η Netto όφειλε να παραγγείλει 150. Όμως, η σχετική παραγγελία αφορούσε μόλις 109 μονάδες το 2001 και 126 μονάδες το 2002, κατά τις προσφεύγουσες.

112 Οι προσφεύγουσες προσθέτουν ότι το όριο δεν επετεύχθη καθόσον οι πραγματικές αγορές ήταν σαφώς μικρότερες και το γεγονός ότι η σύμβαση παρατάθηκε μονομερώς από τις ίδιες μετά την αρχικά προβλεπομένη ημερομηνία δεν ασκεί επιρροή, διότι ο πελάτης δεν μπορούσε να αναμένει ότι οι προσφεύγουσες θα προέβαιναν στην παράταση αυτή, πράγμα το οποίο αποκλείει εν προκειμένω κάθε αποτρεπτικό αποτέλεσμα.

113 Όσον αφορά τη σύμβαση με τη Netto, πρέπει να σημειωθεί ότι, καίτοι τα σχετικά όρια δεν επετεύχθησαν, εντούτοις η προσβαλλόμενη απόφαση αποφάσεως εκθέτει στην αιτιολογική σκέψη 202 ότι η εν λόγω σύμβαση παρατάθηκε, πιθανώς με σκοπό να παράσχει τη δυνατότητα στον πελάτη να καλύψει διαδοχικά τα όρια αυτά. Οι προσφεύγουσες δεν απέδειξαν ότι δεν εξακριβώθηκε η περίσταση αυτή. Επομένως, και αυτή η αιτίαση πρέπει να απορριφθεί.

– Rewe Wiesloch και Rewe-Hungen (1997)

114 Οι προσφεύγουσες αμφισβητούν ότι ήταν ο αποκλειστικός προμηθευτής RVM των δύο αυτών ενώσεων εμπορικών υπεραγορών και ισχυρίζονται ότι τα σχετικά μηχανήματα αγοράστηκαν τελικά από τη Halton το 1997.

115 Ωστόσο, παρέλκει να αποφανθεί το Γενικό Δικαστήριο επί της αιτιάσεως αυτής, δεδομένου ότι η εν λόγω συμφωνία ανάγεται σε διάστημα εκτός της περιόδου που εξετάζει η προσβαλλόμενη απόφαση.

– Rewe Hungen (2000)

116 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η συμφωνία δεν είναι αντίθετη προς το άρθρο 82 ΕΚ, διότι η εκ μέρους της Rewe παραγγελία μηχανημάτων των προσφευγουσών ήταν σαφώς μικρότερη (λιγότερο του 50 %) από τις ανάγκες του πελάτη αυτού. Επιπλέον, αν πρέπει να γίνει πιστευτό, ο πραγματικός όγκος αγορών ήταν αισθητά ανώτερος του ορίου που είχε συμφωνηθεί μεταξύ των μερών.

117 Πρέπει να σημειωθεί ότι το γεγονός ότι ένας πελάτης δεν υπερβαίνει το όριο που καθόρισε η σύμβαση ουδόλως αναιρεί το συμπληρωματικό κίνητρο που αποτελεί η έκπτωση η οποία χορηγείται όταν συμπληρωθεί το όριο αυτό. Επιπροσθέτως, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, κατά τον υπολογισμό του όγκου αγορών που δεν ήταν ανοιχτός στον ανταγωνισμό, η Επιτροπή έλαβε υπόψη μόνον τον όγκο μέχρι το σχετικό όριο (εν προκειμένω 20 μηχανήματα) και θεώρησε ότι το υπόλοιπο του όγκου αγορών εκ μέρους του πελάτη αποτελούσε ζήτηση που ήταν ανοιχτή στον ανταγωνισμό.

118 Κατά συνέπεια, και αυτή η αιτίαση των προσφευγουσών πρέπει να απορριφθεί.

119 Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει να συναχθεί ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν πάσχει από πρόδηλη πλάνη όσον αφορά τις συμφωνίες που συνήφθησαν στη Γερμανία.

Κάτω Χώρες

120 Οι προσφεύγουσες αμφισβητούν την εκτίμηση της Επιτροπής για τέσσερις συμβάσεις που εξετάζονται στο τμήμα της προσβαλλομένης αποφάσεως που αφορά τις Κάτω Χώρες. Κατά τις προσφεύγουσες, η προσβαλλόμενη απόφαση χαρακτηρίζει πεπλανημένα τις συμβάσεις αυτές, που δεν μπορούσαν να ασκούν επιρροή στο πλαίσιο παραβάσεως του άρθρου 82 ΕΚ.

121 Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.

– Albert Heijn (1998-2000)

122 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η εκ μέρους τους επιβεβαίωση της μη υπογεγραμμένης παραγγελίας, με ημερομηνία 30 Οκτωβρίου 1998, που αναφέρει το γεγονός ότι η Albert Heijn είχε παραγγείλει τηλεφωνικά 200 RVM, δεν περιλαμβάνει καμία πληροφορία που να στηρίζει την άποψη ότι η Albert Heijn ήταν υποχρεωμένη να αγοράσει 200 RVM ή ότι η τιμή θα άλλαζε αν ο πελάτης επέλεγε να αγοράσει μικρότερο αριθμό RVM ή ότι τούτο αποτελούσε το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο των αναγκών του πελάτη. Η Επιτροπή παραδέχεται ότι, τον Απρίλιο του 2000, η Albert Heijn δεν είχε αγοράσει παρά 121 RVM από τις προσφεύγουσες.

123 Εντούτοις, πρέπει να σημειωθεί ότι το ως άνω έγγραφο αναφέρει ρητώς ότι η Albert Heijn ήταν υποχρεωμένη να αγοράσει 200 RVM: «Η Albert Heijn αναλαμβάνει την υποχρέωση να αγοράσει 200 αυτόματα μηχανήματα Tomra T600 πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2000, με παράταση μέχρι και τις 31 Μαρτίου 2001».

124 Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, οι προσφεύγουσες της διαβίβασαν την εν λόγω συμφωνία, στο πλαίσιο της από 14 Μαρτίου 2002 απαντήσεώς τους στο αίτημα παροχής πληροφοριών που τους είχε απευθύνει βάσει του άρθρου 11 του κανονισμού 17, και ότι, με την απάντησή τους στην ανακοίνωση αιτιάσεων, ουδέποτε υποστήριξαν ότι η συμφωνία, που περιλαμβανόταν στην ίδια ανακοίνωση, δεν είχε υπογραφεί ή δεν είχε λάβει χώρα.

125 Ακόμη, όσον αφορά τη διαπίστωση ότι τον Απρίλιο του 2000 η Albert Heijn είχε αγοράσει μόλις 121 RVM από τις προσφεύγουσες, πρέπει να σημειωθεί ότι, την ημερομηνία αυτή, απέμενε ένα ολόκληρο έτος πριν την καταληκτική ημερομηνία που προέβλεπε η συμφωνία. Κατά συνέπεια, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, δεν είναι δυνατό να γίνει δεκτό ότι η συμφωνία δεν τηρήθηκε.

126 Πρέπει να προστεθεί ότι η ύπαρξη της συμφωνίας αυτής επιβεβαιώνεται από τη συμφωνία Royal Ahold Global Master, που εξετάζεται κατωτέρω, η οποία ήταν ευρύτερη συμφωνία αποκλειστικότητας, συναφθείσα με τη Royal Ahold, όμιλο στον οποίο ανήκε η Albert Heijn. Το σημείο 4.2 της συμφωνίας αυτής παραθέτει την προηγούμενη συμφωνία με τη Albert Heijn και υπενθυμίζει ότι, «δυνάμει της συμφωνίας της 30ής Οκτωβρίου 1998», η Albert Heijn είναι ακόμη «υποχρεωμένη να αγοράσει 79 επιπλέον μηχανήματα από την [Tomra Systems BV]», πράγμα το οποίο αντιστοιχεί στη διαφορά μεταξύ της αρχικής αναλήψεως υποχρεώσεως 200 μηχανημάτων και των ήδη αγορασθέντων 121 μηχανημάτων.

127 Βάσει των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει να συναχθεί ότι το ως άνω έγγραφο αποτελεί ένδειξη περί της υπάρξεως συμβάσεως δυνάμει της οποίας η Albert Heijn ήταν υποχρεωμένη να αγοράσει 200 RVM από τις προσφεύγουσες.

– Royal Ahold (2000-2002)

128 Οι προσφεύγουσες αμφισβητούν ότι η συμφωνία Royal Ahold Global Master ήταν αποκλειστική και υποστηρίζουν ότι κανένα στοιχείο της συμφωνίας αυτής δεν εμπόδιζε τη Royal Ahold να αγοράζει μηχανήματα των ανταγωνιστών. Υποστηρίζουν ότι το σημείο 1.2 της συμφωνίας αναφέρει ρητώς ότι η Royal Ahold είναι ελεύθερη να αγοράζει από άλλους προμηθευτές και ότι η Royal Ahold δεν είναι υποχρεωμένη να διακόψει τις υφιστάμενες συμφωνίες με άλλους προμηθευτές RVM. Συγκεκριμένα, οι προσφεύγουσες εκθέτουν ότι επρόκειτο να είναι μόνον ο «κύριος προμηθευτής» και όχι ο αποκλειστικός.

129 Οι προσφεύγουσες προσθέτουν ότι, στην ίδια την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η Royal Ahold αγόρασε RVM από άλλους προμηθευτές κατά τη διάρκεια ισχύος της συμβάσεως. Επιπλέον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι οι δηλώσεις που παραθέτει το υπόμνημα αντικρούσεως και οι ενδείξεις τους προς επεξήγηση των συμφωνιών δεν αποτελούν, κατά το εφαρμοστέο εν προκειμένω δίκαιο των συμβάσεων [ήτοι εκείνο της Νέας Υόρκης (Ηνωμένες Πολιτείες)], αποδείξεις ικανές να πείσουν ένα δικαστήριο να διατάξει τη Royal Ahold να συμμορφωθεί προς τη συμφωνηθείσα αποκλειστικότητα. Από το γεγονός ότι η Royal Ahold προέβη σε αγορές από ανταγωνιστές προμηθευτές ανακύπτει το ζήτημα σχετικά με το ποιο μπορούσε να είναι το πραγματικό αποτρεπτικό αποτέλεσμα της συμβάσεως αυτής.

130 Τα επιχειρήματα των προσφευγουσών όσον αφορά τη συμφωνία με τη Royal Ahold δεν μπορούν να γίνουν δεκτά.

131 Πράγματι, τα έγγραφα που παραθέτει η προσβαλλόμενη απόφαση επιβεβαιώνουν ότι η σύμβαση αυτή ήταν αποκλειστική. Το ανακοινωθέν Τύπου των προσφευγουσών της 13ης Απριλίου 2000 εκθέτει, για παράδειγμα, ότι «[ο όμιλος] Tomra και [...] η Royal Ahold υπέγραψαν μια παγκόσμια συμφωνία που καθιστά [τον όμιλο] Tomra τον αποκλειστικό προμηθευτή της Royal Ahold για τα μηχανήματα RVM και τις συναφείς υπηρεσίες για περίοδο τριών ετών» (βλ. αιτιολογική σκέψη 139 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Ακόμη, πρέπει να σημειωθεί ότι οι προσφεύγουσες, με την απάντησή τους στην ανακοίνωση αιτιάσεων, το παραδέχθηκαν ρητώς.

132 Καίτοι, όπως παραδέχεται εξάλλου η Επιτροπή, η συμφωνία δεν υποχρεώνει τη Royal Ahold να καταγγείλει τις υφιστάμενες συμφωνίες με άλλους προμηθευτές RVM πριν από τη λήξη τους, εντούτοις, πρέπει να σημειωθεί ότι το σημείο 1.2 της συμφωνίας προέβλεπε ότι οι αγορές άλλων RVM από ανταγωνιστές δεν «απαγορεύονταν», «υπό την προϋπόθεση όμως ότι η διάρκεια λειτουργίας των συμπληρωματικών αυτών μηχανημάτων δεν θα υπερβαίνει τη μεγαλύτερη εναπομένουσα διάρκεια που προβλεπόταν για το κατάστημα λιανικής πωλήσεως όπου ήταν εγκατεστημένα τα συμπληρωματικά μηχανήματα».

133 Το σημείο 1.2 της εν λόγω συμφωνίας προβλέπει, επομένως, ότι οι συμφωνίες με άλλους προμηθευτές έπρεπε να καταργηθούν σταδιακά και ότι οι συμβάσεις με τους ανταγωνιστές οι οποίες θα υπερέβαιναν τη μεγαλύτερη εναπομένουσα διάρκεια που προβλεπόταν για κάθε κατάστημα δεν επρόκειτο να γίνουν δεκτές.

134 Επομένως, και αυτή η αιτίαση των προσφευγουσών πρέπει να απορριφθεί.

– Lidl (1999-2000)

135 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, όσον αφορά τη συμφωνία του Απριλίου 1999, η Επιτροπή παρέλειψε να προσθέσει στα αποδεικτικά στοιχεία το γεγονός ότι η παραγγελία της Lidl αναφέρει ρητώς ότι η Lidl Nederland GmbH δεν δεσμεύεται από συμφωνία αποκλειστικότητας.

136 Επιπλέον, η Επιτροπή αλλοιώνει αποδεικτικά στοιχεία όταν υποστηρίζει η πρόθεση της Lidl ήταν να αγοράσει «τουλάχιστον» 40 RVM, διότι το έγγραφο παραθέτει απλώς το γεγονός ότι η Lidl είχε την πρόθεση να αγοράσει 40 RVM. Η Επιτροπή αναγνώρισε επίσης ότι Lidl είχε αγοράσει μόλις 21 RVM από τις προσφεύγουσες το 1999.

137 Οι προσφεύγουσες παρατηρούν ότι, στην αιτιολογική σκέψη 142 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή αναφέρεται σε μια συμφωνία του 2000, συναφθείσα προς «αντικατάσταση 44 παλαιών μηχανημάτων Halton και 33 παλαιών μηχανημάτων Tomra με 77 νέα RVM Tomra μέχρι το τέλος του έτους εκείνου». Δεδομένου ότι δεν αναφερόταν κανένα ελάχιστο όριο όγκου αγορών, το έγγραφο επιβεβαιώνει μάλλον ότι η Lidl είχε παραγγείλει 77 RVM για να αντικαταστήσει τον ίδιο αριθμό παλαιών RVM στα καταστήματά της. Η Επιτροπή αναγνώρισε ότι η Lidl είχε αγοράσει 82 RVM από τις προσφεύγουσες το 2000. Κατά τις προσφεύγουσες, το έγγραφο αποδεικνύει σαφώς ότι η Lidl τούς ζητούσε να αντικαταστήσει τα μηχανήματά της, διότι η προηγμένη τεχνολογία τους μπορούσε να προσαρμόζεται ακριβέστερα προς τις ανάγκες της Lidl.

138 Όσον αφορά τη συμφωνία του Απριλίου του 1999, διαπιστώνεται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν χαρακτηρίζει τη συμφωνία με τη Lidl ως αποκλειστική. Η ως άνω συμφωνία περιγράφεται στο τμήμα «Αποκλειστικότητα και αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες» στην αιτιολογική σκέψη 142 της προσβαλλομένης αποφάσεως και στο τμήμα «Αναλήψεις υποχρεώσεων ως προς τις αγοραζόμενες ποσότητες και μονομερείς όροι που συνδέονται με συγκεκριμένες ποσότητες» στην αιτιολογική σκέψη 302 της προσβαλλομένης αποφάσεως. Όσον αφορά τη διαπίστωση των προσφευγουσών ότι η Lidl είχε αγοράσει μόλις 21 μηχανήματα το 1999, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η περίσταση αυτή δεν αναιρεί το γεγονός ότι η συμφωνία αυτή υποχρέωνε τον πελάτη να αγοράσει 40 μηχανήματα σε διάστημα δύο ετών, ενώ η συμβατική περίοδος των δύο ετών δεν είχε ακόμη παρέλθει.

139 Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθούν οι παρατηρήσεις των προσφευγουσών σχετικά με τη συμφωνία αυτή.

140 Όσον αφορά τη συμφωνία που υπογράφηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2000, αρκεί να σημειωθεί, αφενός, ότι οι προσφεύγουσες δεν αμφισβητούν ότι ο πελάτης αναλάμβανε την υποχρέωση να αγοράσει 77 μηχανήματα μέχρι το τέλος του έτους και, αφετέρου, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν έλαβε υπόψη τη συμφωνία αυτή προς υπολογισμό του μεριδίου της αγοράς που δεν μπορούσαν να καλύψουν οι ανταγωνιστές των προσφευγουσών (βλ. αιτιολογική σκέψη 163 και υποσημείωση 335 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

141 Κατά συνέπεια, ούτε η αιτίαση αυτή μπορεί να γίνει δεκτή.

– Superunie (2001)

142 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι η Superunie είναι μια κεντρική ένωση καταστημάτων ολλανδικού δικαίου, ότι τα μέλη της λαμβάνουν τις σχετικές με τη διενέργεια αγορών αποφάσεις τους ανεξάρτητα και ότι η συμφωνία που υπεγράφη με την ένωση αυτή, που περιελάμβανε υποχρέωση αγοράς ελάχιστου ορίου 130 μηχανημάτων σε διάστημα ενός και ημίσεως έτους, δεν είναι δεσμευτική για τα μέλη της.

143 Τα επιχειρήματα των προσφευγουσών δεν μπορούν να γίνουν δεκτά. Συναφώς, παραπέμπεται στις παρατηρήσεις που περιλαμβάνονται στις σκέψεις 61 έως 66 ανωτέρω, σχετικές με τις συμφωνίες με τις ενώσεις καταστημάτων εμπορικών υπεραγορών.

144 Βάσει των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, όσον αφορά τις τέσσερις συμβάσεις των Κάτω Χωρών τις οποίες αμφισβητούν οι προσφεύγουσες, η προσβαλλόμενη απόφαση δεν βαρύνεται από καμία πρόδηλη πλάνη.

Σουηδία

145 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η προσβαλλόμενη απόφαση χαρακτηρίζει πεπλανημένως τις περισσότερες από τις συναφθείσες στη Σουηδία συμφωνίες και ότι για τον λόγο αυτόν βαρύνεται με πρόδηλη πλάνη.

146 Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα των προσφευγουσών.

– ICA Handlares (Σουηδία) και Hakon Gruppen (Νορβηγία) (2000-2002)

147 Οι προσφεύγουσες διατείνονται ότι η σύμβαση αυτή, δεδομένου ότι αποτελεί παράρτημα της συμβάσεως που είχε συναφθεί μεταξύ του ομίλου Tomra και της Royal Ahold, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αποκλειστική, καθόσον η ίδια η συμφωνία με τη Royal Ahold δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αποκλειστική.

148 Οι προσφεύγουσες προσθέτουν ότι η ICA, όπως και η Hakon, είναι «γραφεία κεντρικής διοικήσεως» απολύτως ανεξαρτήτων καταστημάτων. Έτσι, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, ακόμα και αν η ως άνω συμφωνία ήταν αποκλειστική, τίποτα δεν εμπόδιζε τα καταστήματα αυτά να προμηθεύονται RVM από ανταγωνιστές των προσφευγουσών.

149 Όσον αφορά το επιχείρημα που αντλείται από τον χαρακτηρισμό της συμβάσεως ως συμβάσεως αποκλειστικότητας, πρέπει να σημειωθεί ότι η σύμβαση Royal Ahold Global Master εξετάστηκε προηγουμένως και ότι το συμπέρασμα από την εξέταση αυτή ήταν ότι επρόκειτο για συμφωνία αποκλειστικότητας (βλ. σκέψεις 128 έως 133 ανωτέρω). Επομένως, η Επιτροπή ορθώς συνήγαγε ότι, δεδομένου ότι η συμφωνία ICA ήταν ένα παράρτημα της συμβάσεως αυτής, καθίστατο και αυτή αποκλειστική εξ ορισμού. Επιπροσθέτως, από τη δικογραφία και, ιδίως, από την «πρόταση συμπληρωματικής γενικής εκπτώσεως στη Νορβηγία και τη Σουηδία», προκύπτει ότι η Επιτροπή ορθώς δέχθηκε ότι η συμφωνία περιείχε ρήτρα παρέχουσα τη δυνατότητα συμπληρωματικής εκπτώσεως κατά την αγορά RVM. Πράγματι, η Επιτροπή χαρακτήρισε τη συμφωνία καταχρηστική, διότι δεν περιελάμβανε απλώς ρήτρα αποκλειστικότητας. Εχορηγείτο έκπτωση 10 % στην ICA, επιπλέον του ειδικού συστήματος εκπτώσεως που προβλεπόταν για τη Σουηδία, αν η εταιρία αυτή αναλάμβανε την υποχρέωση να αγοράσει τουλάχιστον 1100 καινούργια RVM για τη Σουηδία και τη Νορβηγία, κατά τη διάρκεια χρονικής περιόδου από το 2000 μέχρι το 2002. Η συμφωνία είχε επομένως ως αντικείμενο όχι μόνον την πρόβλεψη ρήτρας αποκλειστικότητας, αλλά επίσης να εξασφαλίσει ότι οι ICA και Hakon θα παρέμεναν πιστοί πελάτες, μέσω εκπτώσεως που εχορηγείτο μετά από την αγορά μιας συγκεκριμένης ποσότητας RVM.

150 Όσον αφορά το επιχείρημα των προσφευγουσών που αντλείται από την ανεξαρτησία των καταστημάτων, αρκεί η παραπομπή στις παρατηρήσεις που εκτίθενται στις σκέψεις 61 έως 66 ανωτέρω, σχετικές με τις ενώσεις εμπορικών υπεραγορών.

151 Για τους λόγους αυτούς, και αυτή η αιτίαση πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό της.

– Rimi Svenska (2000)

152 Οι προσφεύγουσες φρονούν ότι δεν υφίστατο καμία ποσοτικής φύσεως υποχρέωση όσον αφορά τη συνολική παραγγελία του Απριλίου 2000, διότι η Rimi Svenska, κατά τη διάρκεια της καλυπτόμενης από τη συμφωνία περιόδου, είχε αγοράσει μόλις 23 RVM έναντι 2,6 εκατομμυρίων σουηδικών κορωνών (SEK), ενώ η αναδρομική έκπτωση θα εχορηγείτο μόνον αν οι αγορές υπερέβαιναν τα 7,5 εκατομμύρια SEK.

153 Οι προσφεύγουσες εκθέτουν, με το υπόμνημα απαντήσεως, ότι, στο πλαίσιο της ευρύτερης συμβάσεως που είχε συναφθεί με την ICA, δεν είχε καλυφθεί ούτε το προβλεπόμενο όριο αγορών.

154 Τα επιχειρήματα αυτά δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη, καθόσον η συμφωνία με τη Rimi Svenska αντικαταστάθηκε τον Οκτώβριο 2000 με ευρύτερη συμφωνία, υπογραφείσα με την ICA Ahold, της οποίας η Rimi Svenska είναι μία από τις θυγατρικές, που προέβλεπε τις ίδιες εκπτώσεις 10 %, αλλά υπό πολύ πιο ελαστικούς όρους. Κατά συνέπεια, η Rimi Svenska δεν έχασε την έκπτωση που εδικαιούτο δυνάμει της προηγούμενης συμφωνίας, η οποία προέβλεπε επίσης έκπτωση αν η ενδιαφερομένη αποδεχόταν τον όμιλο Tomra ως κύριο προμηθευτή.

155 Συναφώς, δεν μπορεί να παραβλεφθεί το έγγραφο της 2ας Νοεμβρίου 2000, που συνάπτεται στο δικόγραφο της προσφυγής, δεδομένου ότι επιβεβαιώνει ότι η Rimi Svenska έλαβε μερική αναδρομική έκπτωση και ότι το απομένον σχετικό ποσό της καταβλήθηκε τον Νοέμβριο του 2000. Το έγγραφο εκθέτει ειδικότερα, επιπλέον, ότι η συνολική παραγγελία καταγγέλλεται και αντικαθίσταται με τη συμφωνία ICA, που είναι γενικότερη, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 154 ανωτέρω. Πρέπει να σημειωθεί, ακόμη, ότι είναι αστήρικτος ο ισχυρισμός των προσφευγουσών κατά τον οποίο δεν είχε επιτευχθεί ούτε το προβλεπόμενο όριο αγορών στο πλαίσιο της ευρύτερης συμβάσεως που είχε συναφθεί με την ICA.

156 Επομένως, πρέπει να απορριφθεί και η αιτίαση αυτή.

– Spar, Willys και KB Exonen (όμιλος Axfood) (2000)

157 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή δεν προσκόμισε καμία απόδειξη περί της υπάρξεως συμφωνίας παρέχουσας στη Spar το «δικαίωμα» αναδρομικής εκπτώσεως. Οι προσφεύγουσες εκθέτουν ότι, με την απάντησή τους στην ανακοίνωση αιτιάσεων, είχαν κάνει ρητή αναφορά στη δήλωση της Axfood, που αναφέρει ότι οι Spar και Willys προέβαιναν στις σχετικές αγορές δυνάμει συμφωνίας που είχε συναφθεί μεταξύ D-Gruppen και ομίλου Tomra το 2000, η οποία δεν παρείχε εκπτώσεις στηριζόμενες στον όγκο των αγορών.

158 Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή υποστηρ