Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Saggio της 24ης Φεβρουαρίου 2000. - Margrit Dietrich κατά Westdeutscher Rundfunk. - Αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως: Arbeitsgericht Siegen - Γερμανία. - Οδηγία 90/270/ΕΟΚ σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας κατά την εργασία σε εξοπλισμό με οθόνη οπτικής απεικόνισης - Πεδίο εφαρμογής - Έννοια της οθόνης οπτικής απεικόνισης υπό την έννοια του άρθρου 2 - Έννοια των θέσεων οδήγησης οχημάτων ή μηχανημάτων υπό την έννοια του άρθρου 1. - Υπόθεση C-11/99.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 2000 σελίδα I-05589



Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα

1 Με διάταξη που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 18 Ιανουαρίου 1999, το Arbeitsgericht Siegen (Γερμανία) υπέβαλε τρία προδικαστικά ερωτήματα για την ερμηνεία της οδηγίας 90/270/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 29ης Μαου 1990, σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας κατά την εργασία σε εξοπλισμό με οθόνη οπτικής απεικονίσεως (πέμπτη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ) (1) (στο εξής: οδηγία ή οδηγία του 1990), αναφερόμενο στις έννοιες «οθόνη οπτικής απεικονίσεως», «οπτική οθόνη» και «θέσεις οδήγησης μηχανημάτων» της εν λόγω οδηγίας. Το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατ' ουσίαν αν η εν λόγω οδηγία μπορεί να έχει επίσης εφαρμογή στους υπεύθυνους μοντάζ (cutterin) τηλεοπτικών εκπομπών που επιλέγουν και επεξεργάζονται εγγραφές που περιέχονται σε φιλμ με διάφορες μεθόδους μέχρι την τελική διαμόρφωση μιας έτοιμης για μετάδοση εκπομπής.

Οι σχετικές κοινοτικές και εθνικές διατάξεις

2 Το άρθρο 118 Α της Συνθήκης ΕΟΚ, που προστέθηκε την 1η Ιουλίου 1987 με την ενιαία ευρωπαϋκή πράξη και κατέστη στη συνέχεια (με τροποποιήσεις) το άρθρο 118 Α της Συνθήκης ΕΚ (τα άρθρα 117 έως 120 της Συνθήκης ΕΚ αντικαταστάθηκαν από τα άρθρα 136 ΕΚ έως 143 ΕΚ), προέβλεπε στην παράγραφο 1 ότι τα κράτη μέλη προσδίδουν ιδιαίτερη προσοχή «στην πρόθεση της καλυτέρευσης, ιδίως στον χώρο της εργασίας, για να προστατεύσουν την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων» με στόχο «την εναρμόνιση των συνθηκών που υφίστανται σε αυτόν τον τομέα μέσα σε μια οπτική προόδου». Προς τον σκοπό αυτό, η παράγραφος 2 του ίδιου άρθρου παρείχε στο Συμβούλιο τη δυνατότητα να θεσπίσει, μέσω της αποκαλούμενης διαδικασίας «συνεργασίας», «με οδηγίες, τις ελάχιστες προδιαγραφές οι οποίες εφαρμόζονται σταδιακά λαμβάνοντας υπόψη τις συνθήκες και τις τεχνικές ρυθμίσεις που υφίστανται σε κάθε κράτος μέλος». Κατά την παράγραφο 3 του προπαρατεθέντος άρθρου, οι κατ' αυτόν τον τρόπο θεσπιζόμενες κοινοτικές διατάξεις δεν εμποδίζουν τα κράτη μέλη να διατηρούν και να καθιερώνουν «αυστηρότερα μέτρα προστασίας των συνθηκών εργασίας, τα οποία δεν αντίκεινται στην παρούσα Συνθήκη». Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι το άρθρο 137 επανέλαβε κατ' ουσίαν τις προπαρατεθείσες διατάξεις, εντάσσοντάς τες πάντως στην ευρύτερη προοπτική της προστασίας των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων, ιδίως των εργαζομένων (2).

3 Η οδηγία 89/391/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 12ης Ιουνίου 1989, σχετικά με την εφαρμογή μέτρων για την προώθηση της βελτίωσης της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία (3), εκδόθηκε βάσει του τότε άρθρου 118 Α της Συνθήκης ΕΟΚ. Η οδηγία αυτή έχει ως αντικείμενο την εφαρμογή μέτρων για την προαγωγή της

ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων κατά την εργασία σε όλους τους δημόσιους ή ιδιωτικούς τομείς δρατηριοτήτων (4), ενώ το άρθρο 16, παράγραφος 1, αναθέτει σε «ειδικές οδηγίες» τη μέριμνα ρυθμίσεως, μεταξύ άλλων, των ιδιαίτερων τομέων που αναφέρονται στο παράρτημα της οδηγίας, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται αυτοί που αφορούν τις «εργασίες σε μηχανήματα με οθόνες οπτικής απεικονίσεως». Η εν λόγω οδηγία εξακολουθεί να παράγει αποτελέσματα, ακόμη και όταν υφίστανται ειδικές οδηγίες, υπό την έννοια ότι οι διατάξεις της «εφαρμόζονται πλήρως στο σύνολο των τομέων που καλύπτονται από τις ειδικές οδηγίες, με την επιφύλαξη των πλέον δεσμευτικών ή/και ειδικών διατάξεων που περιλαμβάνονται σ' αυτές τις ειδικές οδηγίες» (5).

4 Η οδηγία του 1990, στην οποία αναφέρονται τα προδικαστικά ερωτήματα, συνιστά ακριβώς μια «ειδική οδηγία» (συγκεκριμένα, την πέμπτη), όπως προβλέπεται από το άρθρο 16, παράγραφος 1, της γενικής οδηγίας 89/391. Με βάση τη σκέψη ότι «η τήρηση των ελάχιστων προδιαγραφών που προορίζονται να κατοχυρώσουν ένα καλύτερο επίπεδο ασφάλειας των θέσεων εργασίας που διαθέτουν οθόνη οπτικής απεικονίσεως είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την εξασφάλιση της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων» (6), η προπαρατεθείσα ειδική οδηγία καθορίζει μια σειρά ελαχίστων προδιαγραφών, εργονομικού επίσης χαρακτήρα, υπέρ των προσώπων που εργάζονται σε συσκευές με οθόνη οπτικής απεικονίσεως, ενώ οι διατάξεις της οδηγίας 89/391 εξακολουθούν να εφαρμόζονται πλήρως εν προκειμένω (7). Κατά τον ορισμό του άρθρου 2, στοιχείο αα, νοείται ως «οθόνη οπτικής απεικονίσεως» «κάθε αλφαριθμητική ή γραφική οθόνη οποιαδήποτε και αν είναι η χρησιμοποιούμενη μέθοδος οπτικής παρουσίασης». Στο πλαίσιο των ελάχιστων προδιαγραφών που περιέχονται στο παράρτημα της ειδικής οδηγίας, ορισμένες διατάξεις αφορούν ειδικά τις προϋποθέσεις τις οποίες πρέπει να πληρούν οι οθόνες (8). Κατά τις διατάξεις αυτές, οι χαρακτήρες στην οθόνη πρέπει, μεταξύ άλλων, να είναι ευκρινείς και καθαρά διαμορφωμένοι, να έχουν αρκετά μεγάλες διαστάσεις και με «κατάλληλο διάστημα ανάμεσα στους χαρακτήρες και τις γραμμές», «η εικόνα στην οθόνη» πρέπει να είναι σταθερή, «χωρίς να τρεμοπαίζει» και οι χρήστες των τερματικών με οθόνες πρέπει να μπορούν εύκολα να ρυθμίσουν τη φωτεινότητα και την αντίθεση της φωτεινότητας «μεταξύ των χαρακτήρων και του φόντου». Πρέπει τέλος να υπογραμμισθεί ότι, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 3, στοιχείο αα, η οδηγία δεν έχει εφαρμογή στις «θέσεις οδήγησης οχημάτων ή μηχανημάτων».

5 Τόσο η γενική οδηγία 89/391 όσο και η ειδική οδηγία του 1990 είχαν ορίσει την 31η Δεκεμβρίου 1992 ως ημερομηνία λήξεως της προθεσμίας για τη θέσπιση εθνικών μέτρων εφαρμογής (9). Η Γερμανική Κυβέρνηση προέβη στη μεταφορά τους τόσο στο εσωτερικό δικαίο καθυστερημένα, τόσο με ομοσπονδιακό νόμο της 7ης Αυγούστου 1996 (10) όσο και με ομοσπονδιακή κανονιστική απόφαση της 4ης Δεκεμβρίου 1996 (11). Η κανονιστική αυτή απόφαση δίνει τον ορισμό της έννοιας «οθόνη οπτικής απεικονίσεως», με διατύπωση όμοια προς αυτήν που χρησιμοποιείται στην οδηγία του 1990 (12) και αποκλείει από το πεδίο της εφαρμογής, όπως και η οδηγία, «τις θέσεις οδηγήσεως οχημάτων ή μηχανημάτων» (13).

Τα περιστατικά της υποθέσεως της κύριας δίκης

6 Η Margrit Dietrich, προσφεύγουσα της κύριας δίκης, εργάζεται από την 1η Απριλίου 1974 ως υπεύθυνη μοντάζ(cutterin) στο στούντιο παραγωγής στο Siegen της Westdeuscher Rundfunk (στο εξής: WDR), καθής της κύριας δίκης, ραδιοφωνικής εταιρίας υπό καθεστώς «κοινοφελούς ιδρύματος δημοσίου δικαίου» («gemeinnόtzigen Anstalt des φffentlichen Rechts») που παράγει και μεταδίδει ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά προγράμματα στην περιοχή της βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας.

7 Η διάταξη περί παραπομπής περιέχει συνοπτική περιγραφή των καθηκόντων της Dietrich. Υπό την ιδιότητά της ως υπεύθυνης μοντάζ, η προσφεύγουσα έχει κατ' ουσίαν ως έργο τη συναρμολόγηση και επεξεργασία («μοντάρισμα», στην τεχνική γλώσσα), σε συνεργασία με τους παραγωγούς των εν λόγω εκπομπών, υλικού σε φιλμ που έχει εγγραφεί προηγουμένως (συνηθέστατα υπό μορφή εικόνων βίντεο που δεν έχουν ακόμη «μονταριστεί») προς τον σκοπό της τελικής διαμορφώσεως μιας έτοιμης για μετάδοση τηλεοπτικής εκπομπής. Στο πλαίσιο αυτό, το μεγαλύτερο μέρος της δραστηριότητας της προσφεύγουσας συνίσταται στην παρακολούθηση οθονών ελέγχου και στην επιλογή εγγραφών βίντεο που δεν έχουν ακόμη «μονταριστεί» ή στον έλεγχο του τελικού αποτελέσματος της εργασίας της. Προς τούτο, η προσφεύγουσα, καθώς και οι άλλοι υπεύθυνοι μοντάζ, διαθέτουν στο στούντιο του Siegen τέσσερις θέσεις εργασίας που χρησιμοποιούνται ανάλογα με τη συγκεκριμένη τεχνική μέθοδο μοντάζ - αναλογική ή ψηφιακή - που επιλέγεται για την πραγματοποίηση του προγράμματος. Η πρώτη μέθοδος - για την οποία προορίζονται οι δύο πρώτες θέσεις - έχει αναλογικό χαρακτήρα: ο υπεύθυνος μοντάζ συναρμολογεί και επεξεργάζεται, μέσω συσκεύων που κατευθύνονται από ένα έδρανο εντολών, υλικό σε φιλμ αναλογικού τύπου που έχει εγγραφεί επί μαγνητικού υποθέματος (στην πράξη, επί βιντεοκασετών) για την πραγματοποίηση επίσης υπό αναλογική μορφή της τελικής διαμορφώσεως του προς εκπομπή προγράμματος. Προς τον σκοπό αυτό, τα εισαγόμενα μέσω του εδράνου εντολών δεδομένα απεικονίζονται σε μια χωριστή οθόνη στοιχείων. Η δεύτερη μέθοδος - για την οποία διατίθενται οι δύο άλλες θέσεις εργασίας - αφορά αντιθέτως την ψηφιακή εργασία: το ακατέργαστο αναλογικό υλικό ψηφοποιείται κατόπιν προεπιλογής και, στη συνέχεια, υφίσταται επεξεργασία από τον υπεύθυνο μοντάζ με τη βοήθεια ψηφιακών προγραμμάτων μέσω πληκτρολογίου για την παραγωγή των εκπομπών οι οποίες, επίσης, μεταδίδονται υπό ψηφιακή μορφή.

8 Ως εκ των χαρακτηριστικών της αυτών, η θέση εργασίας του υπευθύνου μοντάζ υποχρεώνει συνεπώς την προσφεύγουσα να εργάζεται σε εξοπλισμούς με οθόνη οπτικής απεικονίσεως. Ανέκυψε διαφορά μεταξύ της προσφεύγουσας και της WDR όσον αφορά τη δυνατότητα εφαρμογής σ' αυτή τη θέση εργασίας της οδηγίας του 1990 και, κατά συνέπεια, της εθνικής νομοθεσίας που θέτει σε εφαρμογή αυτή την οδηγία. Η εν λόγω διαφορά αφορά, κατ' ουσίαν, την έννοια και το περιεχόμενο των εννοιών «οθόνη οπτικής απεικονίσεως», «γραφική οθόνη» και «θέσεις οδήγησης μηχανημάτων» που περιέχονται στην εν λόγω οδηγία και τις οποίες επανέλαβαν οι διατάξεις για τη μεταφορά της οδηγίας αυτής στο εσωτερικό δίκαιο, ενόψει του ιδιάζοντος χαρακτήρα της εργασίας που πραγματοποιεί ο υπεύθυνος μοντάζ. Η προσφεύγουσα αποφάσισε να φέρει τη διαφορά αυτή ενώπιον του Arbeitsgericht Siegen προκειμένου να αναγνωριστεί ότι έχουν εφαρμογή στην περίπτωσή της τα πλενεκτήματα που προβλέπουν οι σχετικές κοινοτικές και εθνικές διατάξεις.

Τα υποβαλλόμενα από το αιτούν δικαστήριο ερωτήματα

9 Το Arbeitsgericht Siegen εξέδωσε στις 7 Ιανουαρίου 1999 διάταξη περί παραπομπής, η οποία περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 18 Ιανουαρίου 1999 και με την οποία ζητεί από το Δικαστήριο να αποφανθεί επί τριών προδικαστικών ερωτημάτων που συνοψίζονται ως ακολούθως.

«1) Έχει το άρθρο 2, στοιχείο αα, της οδηγίας του 1990 του Συμβουλίου την έννοια ότι για τον ορισμό της "οθόνη οπτικής απεικονίσεως" ο όρος "γραφική οθόνη" μπορεί να αναφέρεται επίσης στην αναπαραγωγή σε οθόνες ελέγχου εγγραφών που περιέχονται σε φιλμ;

2) Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως στο προηγούμενο ερώτημα, έχει η ίδια διάταξη την έννοια ότι για τους ίδιους σκοπούς ο όρος "γραφική οθόνη" μπορεί τουλάχιστον να αναφέρεται στην αναπαραγωγή σε οθόνες ελέγχου αρχειοφακέλων βίντεο που περιέχουν εγγραφές σε φιλμ με ψηφιακή μορφή;

3) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως σε τουλάχιστον ένα από τα δύο προηγούμενα ερωτήματα, έχει το άρθρο 1, παράγραφος 3, στοιχείο αα, της οδηγίας του 1990 την έννοια ότι ως "θέσεις οδήγησης μηχανημάτων", κατά τη διάταξη αυτή, πρέπει επίσης να θεωρείται μια θέση εργασίας που συνίσταται στην επεξεργασία αναλογικού ή ψηφιακού υλικού μέσω της χρήσεως τεχνικού εξοπλισμού ή προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών;»

10 Το εθνικό δικαστήριο εκθέτει στη διάταξη περί παραπομπής για ποιους λόγους η απάντηση στα υποβαλλόμενα ερωτήματα είναι αναγκαία για να αποφανθεί ορθώς στην υπόθεση της κύριας δίκης. Πράγματι, για να λυθεί η διαφορά που υφίσταται μεταξύ της Dietrich και της WDR, πρέπει να εξακριβωθεί αν τα πλεονεκτήματα που προβλέπονται από την ομοσπονδιακή κανονιστική απόφαση της 4ης Δεκεμβρίου 1996 - η οποία μετέφερε την οδηγία του 1990 στο γερμανικό δίκαιο - μπορούν να έχουν εφαρμογή εν προκειμένω. Όμως, κατά το εθνικό δικαστήριο, εφόσον η εν λόγω κανονιστική απόφαση επαναλαμβάνει ως επί το πλείστον τους ορισμούς της προπαρατεθείσας οδηγίας όσον αφορά τις έννοιες «οθόνη οπτικής απεικονίσεως», «γραφική οθόνη» και «θέσεις οδήγησης μηχανημάτων», η ερμηνεία της οδηγίας έχει καθοριστική σημασία για την ορθή κατανόηση της ορολογίας που χρησιμοποιείται από το εθνικό δίκαιο. Πράγματι, το εθνικό δικαστήριο οφείλει να ερμηνεύσει το εθνικό δίκαιο σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο.

11 Υπ' αυτό το πρίσμα, το αιτούν δικαστήριο θεωρεί ότι είναι προτιμότερο να δοθεί ευρεία ερμηνεία στις έννοιες «οθόνη οπτικής απεικονίσεως» και «γραφική οθόνη» του άρθρου 2, στοιχείο αα, της οδηγίας, προκειμένου να διασφαλισθεί καλύτερα η ασφάλεια και η υγεία των εργαζομένων που τοποθετούνται σε θέσεις εργασίας εξοπλισμένες με οθόνες οπτικής απεικονίσεως, ανεξαρτήτως του είδους της γραφικής απεικονίσεως που χρησιμοποιείται στη θέση εργασίας. Για τους ίδιους λόγους, είναι προτιμότερο να δοθεί συσταλτική ερμηνεία στην έννοια «θέσεις οδήγησης μηχανημάτων» που χρησιμοποιείται στην περίπτωση παρεκκλίσεως από την εφαρμογή της οδηγίας που προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφος 3, στοιχείο αα, αυτής. Κατά συνέπεια, η έννοια αυτή αφορά μόνον «τις θέσεις εργασίας στις οποίες ο χειρισμός ενός μηχανήματος ή μιας τεχνικής εγκαταστάσεως πραγματοποιείται μέσω της χρησιμοποιήσεως ενός εξοπλισμού επεξεργασίας δεδομένων, η δε απεικόνιση στην οθόνη περιορίζεται στην αναπαραγωγή των δεδομένων και των συναφών με την παραγωγική διαδικασία τεχνικών δεδομένων» (14). Εν πάση περιπτώσει, το αιτούν δικαστήριο αναγνωρίζει ότι τα ερμηνευτικά προβλήματα που τίθενται στο πλαίσιο της υποθέσεως της κύριας δίκης θα μπορούσαν επίσης να τύχουν διαφορετικών λύσεων στηριζομένων ομοίως σε αποδεκτά επιχειρήματα. Από τις θεωρήσεις αυτές εξηγείται το ότι είναι αναγκαία απόφαση του Δικαστηρίου προς αποφυγή αβεβαιοτήτων στο μέλλον όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας και, κατά συνέπεια, του εθνικού κανόνα με τον οποίο μεταφέρθηκε στο εσωτερικό δίκαιο.

Επί του πρώτου και του δευτέρου ερωτήματος

Οι προτεινόμενες ερμηνείες

12 Η Επιτροπή συμμερίζεται την αντίληψη του αιτούντος δικαστηρίου, ήτοι ότι πρέπει να προτιμηθεί η διασταλτική ερμηνεία των εννοιών «οθόνη οπτικής απεικονίσεως» και «γραφική οθόνη» και υπογραμμίζει ότι είναι χρήσιμο να αναχθεί το ερμηνευτικό πρόβλημα στο ευρύτερο πλαίσιο του ορισμού της έννοιας «θέση εργασίας» που περιέχεται στο άρθρο 2, στοιχείο ββ, της οδηγίας του 1990. Ο σκοπός της οδηγίας αυτής συνίσταται πράγματι στη διασφάλιση κατάλληλης προστασίας στον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό των εργαζομένων που χρησιμοποιούν οθόνες οπτικής απεικονίσεως, σύμφωνα με την επιταγή της προστασίας της ασφάλειας και της υγείας στο περιβάλλον της εργασίας που προβλέπεται από την διάταξη του τότε άρθρου 118 Α της Συνθήκης ΕΟΚ και σύμφωνα με τον γενικό στόχο της οδηγίας 89/391, η οποία, δεδομένου ότι έχει εφαρμογή σε όλους τους δημόσιους ή ιδιωτικούς τομείς δραστηριοτήτων, περιλαμβανομένων των τομέων των πολιτιστικών δραστηριοτήτων και της αναψυχής, δεν θα μπορούσε να μην περιλαμβάνει στο πεδίο εφαρμογής της τους ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς. Συναφώς, οι προπαρασκευαστικές εργασίες της οδηγίας του 1990 (15) επιβεβαιώνουν ότι ο κοινοτικός νομοθέτης είχε γενικώς την πρόθεση να περιλάβει στην οδηγία όλες τις δυνατότητες χρησιμοποιήσεως εξοπλισμών με οθόνη οπτικής απεικονίσεως και να προστατεύσει καταλλήλως τους εργαζομένους που τους χρησιμοποιούν. Το ίδιο το κείμενο της διατάξεως του άρθρου 2, στοιχείο αα, της εν λόγω οδηγίας δεν εμποδίζει, κατά την Επιτροπή, ευρύτερη ερμηνεία της έννοιας «οθόνη οπτικής απεικονίσεως». Πράγματι, επί τεχνικού επιπέδου, δεν υφίσταται σημαντική διαφορά μεταξύ της οπτικής απεικονίσεως αλφαριθμητικών ή γραφικών στοιχείων και της απεικονίσεως διαδοχικών εικόνων ή τμημάτων οπτικού υλικού, ανεξαρτήτως της τεχνολογικής μεθόδου - αναλογικής ή ψηφιακής - που χρησιμοποιείται για την αναπαραγωγή των εικόνων. Σε όλες τις περιπτώσεις, η «οθόνη οπτικής απεικονίσεως εκπέμπει ακτινοβολία ηλεκτρονίων υπό μορφή φωτεινών σημείων μεταβλητής εντάσεως» (16) και ακριβώς, για να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι που μπορούν να απορρέουν από το φαινόμενο αυτό για την υγεία των εργαζομένων, η οδηγία προβλέπει ειδικά πλεονεκτήματα για την προστασία τους.

13 Η WDR και η Ολλανδική Κυβέρνηση προτείνουν αντιθέτως στο Δικαστήριο να προβεί σε γραμματική ερμηνεία των εννοιών «οθόνη οπτικής απεικονίσεως» και «γραφική οθόνη». Η θέση εργασίας ενός υπεύθυνου μοντάζ συνίσταται πρωτίστως στην απεικόνιση σε οθόνες ελέγχου γραφικού υλικού σε φιλμ που σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να εμπίπτουν στις έννοιες «αλφαριθμητική οθόνη» ή «γραφική οθόνη», οι οποίες χρησιμοποιούνται στην οδηγία για τον ορισμό της έννοιας «οθόνη οπτικής απεικονίσεως». Αν ακολουθηθεί αυτή η συλλογιστική, η έννοια «γραφική οθόνη» θα πρέπει να αφορά μόνον τις αναπαραγωγές σε οθόνες σχημάτων, γραφημάτων, διαγραμμάτων ή, το πολύ, σχεδίων και τεχνητών εικόνων ή, κατά συνέπεια, θα έπρεπε να αποκλείονται από αυτήν όλες οι διαδοχικές κινούμενες εικόνες. Όσον αφορά τις τελευταίες, ο υπεύθυνος μοντάζ δεν χρησιμοποιεί πράγματι την οθόνη για τη δημιουργία ενός σχεδίου, ενός σχήματος ή μιας τεχνητής εικόνας (17), αλλ' απλώς για την απεικόνιση προϋφισταμένων εγγραφών σε φιλμ προκειμένου να πραγματοποιηθεί, σε συμφωνία με τον παραγωγό ή τον σκηνοθέτη, το πρόγραμμα που πρέπει να μεταδοθεί. Ούτε η απεικόνιση σε οθόνες ελέγχου αρχειοφακέλων βίντεο που περιέχουν εγγραφές οπτικού υλικού υπό ψηφιακή μορφή εμπίπτει, κατά την WDR, στην έννοια «γραφική οθόνη»: πράγματι, το τελικό αποτέλεσμα της απεικονίσεως αυτής συνίσταται, από την άποψη του θεωμένου, σε διαδοχικές κινούμενες εικόνες απολύτως όμοιες προς αυτές που παράγονται με αναλογικές εγγραφές. Εξάλλου, κατά την οδηγία, η έννοια «οθόνη οπτικής απεικονίσεως» είναι τελείως ανεξάρτητη από τη χρησιμοποιούμενη διαδικασία απεικονίσεως. Προς στήριξη της απόψεώς της, η WDR αναφέρεται στην τεχνική προδιαγραφή DIN 15996, που τέθηκε σε εφαρμογή με πρωτοβουλία της και καθορίζει τις ειδικές προϋποθέσεις για τις θέσεις εργασίας που αφορούν «την ηλεκτρονική επεξεργασία των εικόνων σε φιλμ και του ήχου στις κινηματογραφικές, τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές επιχειρήσεις» (18), της οποίας οι διατάξεις δεν έχουν εφαρμογή σε «τραπέζια μοντάζ των φιλμ» (19).

Η προκρινόμενη ερμηνεία

14 Έχω τη γνώμη ότι στο άρθρο 2, στοιχείο αα, της οδηγίας πρέπει να δοθεί η ερμηνεία ότι η έννοια «γραφική οθόνη» που περιέχει αφορά την απεικόνιση κάθε είδους εικόνων. Το συμπέρασμα αυτό συνάγεται κατόπιν αναλύσεως της διατυπώσεως του προπαρατεθέντος άρθρου, του προστατευτικού σκοπού της οδηγίας, των προθέσεων του κοινοτικού νομοθέτη, του κανονιστικού πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η οδηγία καθώς και των πρακτικών αναγκών του πλαισίου εργασίας στην παρούσα υπόθεση.

15 Όσον αφορά τη γραμματική διατύπωση της οδηγίας, υπενθύμισα ήδη ότι ορίζει την οθόνη οπτικής απεικονίσεως ως «αλφαριθμητική ή γραφική οθόνη οποιαδήποτε και αν είναι η χρησιμοποιούμενη μέθοδος οπτικής παρουσίασης». Όμως, από τεχνικής απόψεως, η μέθοδος απεικονίσεως στην οθόνη είναι απολύτως πανομοιότυπη για τα σημεία, τους αριθμούς, τα σύμβολα, τα γραφήματα ή τις εικόνες, είτε αυτές είναι τεχνητές ή πραγματικές είτε σταθερές ή κινούμενες. Σε όλες τις περιπτώσεις, πρόκειται για δέσμες ηλεκτρονίων που πλήττουν το εσωτερικό μέρος της οθόνης οπτικής απεικονίσεως, δημιουργώντας την εικόνα ως το τελικό αποτέλεσμα μιας περίπλοκης τεχνολογικής διαδικασίας (20). Οι ίδιες αυτές κινούμενες εικόνες δεν είναι στην πραγματικότητα τίποτε άλλο από διαδοχικές σταθερές εικόνες που συντίθενται από ορισμένο αριθμό παράλληλων γραμμών που ποικίλλουν ανάλογα με τον επιλεγόμενο τύπο διαδοχικής παρουσίασης, εικόνες οι οποίες, διαδεχόμενες η μια την άλλη με ορισμένο ρυθμό, εξαπατούν την πρόσληψη από το ανθρώπινο μάτι, παραμένοντας στον αμφιβληστροειδή χιτώνα και δημιουργώντας την ψευδαίσθηση της κινήσεως(21). Επομένως, από την άποψη αυτή, δεν υφίσταται κανένας λόγος να μην αποδοθεί στις έννοιες «αλφαριθμητική οθόνη» ή «γραφική οθόνη», που αμφότερες εμπίπτουν στο γενικό ορισμό της «οθόνης οπτικής απεικονίσεως» κατά το άρθρο 2, στοιχείο αα, της οδηγίας, σημασιολογική αξία κατάλληλη να υπαγάγει στο πεδίο εφαρμογής της προπαρατεθείσας οδηγίας την οπτική απεικόνιση οποιουδήποτε είδους εικόνων.

16 Όσον αφορά τον θεώμενο, ή τον εργαζόμενο σε οθόνη οπτικής απεικονίσεως, ο κίνδυνος για την υγεία δεν εξαρτάται από το είδος των εικόνων που προβάλλονται στην οθόνη, αλλά από την παρατεταμένη έκθεση στην οθόνη αυτή. Η οθόνη εκπέμπει πράγματι ακτινοβολίες οι οποίες, αν απορροφηθούν επί υπερβολικά μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορούν να βλάψουν ειδικά την όραση και γενικά την υγεία. Ο εγγενής κίνδυνος που συνδέεται με τις εικόνες οπτικής απεικονίσεως είναι τελείως ανεξάρτητος από αυτό που απεικονίζεται στην οθόνη: πρόκειται για συνεχή και πανομοιότυπο κίνδυνο που είναι συμφυής στις εργασίες που συνδέονται με τη χρησιμοποίηση τέτοιων οθονών και καθιστά αναγκαίο οι εργαζόμενοι που είναι εκτεθειμένοι σ' αυτές τις οθόνες να απολαύουν κατάλληλων λύσεων για την προστασία της υγείας. Στο πλαίσιο αυτών των λύσεων, η οδηγία θέτει μια σειρά ελάχιστων προδιαγραφών προκειμένου να περιοριστούν οι κίνδυνοι και προβλέπει, μεταξύ άλλων, περιοδικές διακοπές της καθημερινής εργασίας στις οθόνες οπτικής απεικονίσεως με διαλείμματα ή αλλαγές δραστηριότητας «που θα περιορίζουν τον φόρτο εργασίας στην οθόνη» (22), καθώς και τις μορφές προστασίας προσαρμοσμένες στα μάτια και την όραση των εργαζομένων (23). Κατά συνέπεια, ο κίνδυνος που συνδέεται με την έκθεση στις οθόνες οπτικής απεικονίσεως δεν αφορά το είδος της προβαλλόμενης εικόνας, αλλά μάλλον την ένταση των εκπομπών που προέρχονται από τις χρησιμοποιούμενες συσκευές. Συνεπώς, δεν ενδείκνυται, ούτε ιατρικώς ούτε τεχνικώς, να δικαιολογηθεί διαφορά μεταχειρίσεως στηριζόμενη στο είδος των εμφανιζόμενων εικόνων.

17 Όμως, υπάρχουν και άλλοι σημαντικοί λόγοι για να δοθεί στην έννοια «γραφική οθόνη» πολύ ευρεία ερμηνεία.

18 Ο σκοπός της οδηγίας είναι η προστασία της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων που χρησιμοποιούν εξοπλισμούς με οθόνη οπτικής απεικονίσεως. Για να επιτευχθεί αποτελεσματικά ο σκοπός αυτός, σημασία έχει να δοθεί στην έννοια «οθόνης οπτικής απεικονίσεως» που χρησιμοποιείται στο άρθρο 2, στοιχείο αα, της προπαρατεθείσας οδηγίας ευρύ περιεχόμενο, λαμβανομένου υπόψη του γενικού της σκοπού που συνίσταται στην επέκταση της προστασίας - πλην των ρητώς προβλεπομένων εν προκειμένω εξαιρέσεων - στον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό θέσεων εργασίας. Συσταλτική ερμηνεία, όπως αυτή που προτείνει η WDR και η Ολλανδική Κυβέρνηση, θα ήταν αντίθετη προς την υποχρέωση κατάλληλης προστασίας της υγείας των εργαζομένων, υπό το ευρύτερο πρίσμα της προστασίας της δημόσιας υγείας. Πράγματι, το να λαμβάνονται υπόψη πτυχές που αφορούν την προστασία της δημόσιας υγείας «έγκειται κυρίως σε υπέρτερες επιταγές, αναγόμενες στην προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών, στις οποίες εδράζεται όλη η κοινοτική έννομη τάξη» (24). Ενδεχόμενα οικονομικά ή εμπορικά συμφέροντα που αποβλέπουν στον αποκλεισμό ορισμένων κατηγοριών εργαζομένων - όπως των υπεύθυνων μοντάζ -από την προστασία που τους παρέχει η οδηγία δεν μπορούν να λαμβάνονται υπόψη: πράγματι, «οι επιταγές που ανάγονται στην προστασία της δημόσιας υγείας πρέπει αναμφισβήτητα να αναγνωρίζονται ως υπέρτερες σε σχέση με συμφέροντα οικονομικής ή εμπορικής φύσεως, σύμφωνα προς τους στόχους διασφαλίσεως ενός υψηλού επιπέδου προστασίας της δημόσιας υγείας, όπως το ορίζει η Συνθήκη, και προς τις θεμελιώδεις αρχές του κοινοτικού δικαίου στον εν λόγω τομέα» (25).

19 Αυτού ακριβώς του είδους οι εκτιμήσεις ενέπνευσαν το Δικαστήριο στην απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 1996, X (26), που αποτελεί το μοναδικό συγκεκριμένο εν προκειμένω νομολογιακό προηγούμενο. Το Δικαστήριο, προσδιορίζοντας το πεδίο εφαρμογής των προπαρατεθεισών διατάξεων της οδηγίας του 1990, προτίμησε πράγματι να εφαρμόσει ευρεία ερμηνεία των εννοιών «εργαζόμενος» και «θέση εργασίας», σε συνάρτηση με την ανάγκη διασφαλίσεως ελάχιστου επιπέδου ασφάλειας και προστασίας. Βάσει μιας τέτοιας συλλογιστικής, υπογράμμισε ότι «το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας έχει την έννοια ότι στην περιοδική εξέταση των ματιών, την οποία προβλέπει, υποβάλλονται όλοι οι εργαζόμενοι που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας» και ότι «το άρθρο 9, παράγραφος 2, της οδηγίας έχει την έννοια ότι οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα να υποβληθούν σε οφθαλμολογική εξέταση σε όλες τις περιπτώσεις στις οποίες η εξέταση των ματιών και της οράσεως που πραγματοποιείται σύμφωνα με την παράγραφο 1 το καθιστά αναγκαίο» (27), ότι «τα άρθρα 4 και 5 της οδηγίας έχουν την έννοια ότι η υποχρέωση (καλύψεως των ενδεδειγμένων μέτρων ώστε οι θέσεις εργασίας να πληρούν τις ελάχιστες προδιαγραφές του παραρτήματος) που προβλέπουν ισχύει για όλες τις θέσεις εργασίας, όπως αυτές ορίζονται στο άρθρο 2, στοιχείο ββ, έστω και αν δεν απασχολούνται στις θέσεις αυτές εργαζόμενοι υπό την έννοια του άρθρου 2, στοιχείο γγ», και ότι «οι θέσεις εργασίας πρέπει να είναι προσαρμοσμένες σε όλες τις ελάχιστες προδιαγραφές του παραρτήματος» (28). Κατ' εμέ δεν υπάρχει κανένας λόγος για να μην εφαρμοστεί μια τέτοια ευρεία ερμηνεία των ορισμών που χρησιμοποιούνται στην οδηγία και στην παρούσα επίσης περίπτωση όπου γίνεται αναφορά στις λιγότερο ευαίσθητες έννοιες «οθόνης οπτικής απεικονίσεως» και «γραφικής οθόνης».

20 Υπό το πρίσμα της προστασίας της υγείας, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πρόθεση του κοινοτικού νομοθέτη είναι να υπάγεται στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας το σύνολο των θέσεων εργασίας που είναι εφοδιασμένες με εξοπλισμούς οπτικής απεικονίσεως, με μόνες εξαιρέσεις αυτές που προβλέπονται από το άρθρο 1, παράγραφος 3. Οι προπαρασκευαστικές εργασίες, και κυρίως η πρόταση οδηγίας της Επιτροπής (29), επιβεβαιώνουν μια τέτοια πρόθεση. Εξάλλου, η διατύπωση του άρθρου 1, παράγραφος 1, που αφορά τον σκοπό της οδηγίας, αφήνει ελάχιστο πεδίο αμφιβολίας καθόσον, λόγω του ότι το άρθρο προβλέπει ότι «η παρούσα οδηγία [... ] καθορίζει τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας για την εργασία σε εξοπλισμό με οθόνη οπτικής απεικονίσεως όπως αυτές ορίζονται στο άρθρο 2», προϋποθέτει τη γενίκευση της εφαρμογής του και αφήνει στο άρθρο 2 («ορισμοί») τον καθορισμό απλώς της ορθής σημασίας των εννοιών «οθόνης οπτικής απεικονίσεως», «θέση εργασίας», «εργαζόμενος».

21 Το κανονιστικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η οδηγία του 1990 ενισχύει ακόμη περισσότερο τον συλλογισμό μου. Η οδηγία αυτή είναι πράγματι «ειδική οδηγία» κατά την έννοια του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 89/391. Οι δύο αυτές οδηγίες περιέχουν ελάχιστες προδιαγραφές για την προστασία της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων, κατ' εφαρμογή του άρθρου 118 Α της Συνθήκης που περιέχεται στο κεφάλαιο «κοινωνικές διατάξεις». Συναφώς, νομίζω ότι πρέπει να υπογραμμισθεί ότι οι ορισμοί που χρησιμοποιούνται στο άρθρο 2 της οδηγίας του 1990 αποτελούν μέσο επιτεύξεως του προστατευτικού σκοπού της οδηγίας και πρέπει να ερμηνεύονται και να εφαρμόζονται σε απόλυτη συμφωνία προς το σκοπό αυτό. Θα επρόκειτο προδήλως για κάτι τελείως διαφορετικό αν η οδηγία ήταν «οδηγία εναρμονίσεως», εκδοθείσα βάσει της διατάξεως του τότε άρθρου 100 Α της Συνθήκης ΕΟΚ (εν συνεχεία άρθρο 100 Α της Συνθήκης ΕΚ, κατόπιν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 95 ΕΚ): στην περίπτωση αυτή, οι ορισμοί θα είχαν χρησιμεύσει για την προσέγγιση των νομοθεσιών στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς και θα είχαν ασφαλώς ως σκοπό την αυστηρή οριοθέτηση του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας. Αυτό σημαίνει, κατ' εμέ, ότι η αναφορά στον τεχνικό κανόνα DIN 15996 στην οποία προβαίνει η WDR πρέπει να εκληφθεί υπό την έννοια ότι στον κανόνα αυτόν πρέπει να αναγνωρισθεί απλώς ο χαρακτήρας μιας λεπτομέρειας εφαρμογής των περί προστασίας επιταγών που διατυπώνει η οδηγία στους τομείς του κινηματογράφου, της ραδιοφωνίας και της τηλεοράσεως, και όχι ως σκοπός καθορισμού των ορίων του πεδίου της εφαρμογής.

22 Υπογραμμίζω τέλος ότι η ερμηνεία που προέκρινα συμβιβάζεται με τις απαιτήσεις οργανώσεως που συνδέονται με τη δραστηριότητα που ασκούν οι υπεύθυνοι μοντάζ. Η WDR υπενθυμίζει πράγματι ότι η δραστηριότητα αυτή διακόπτεται συχνά για τεχνικούς λόγους (εισαγωγή κασετών προς απεικόνιση, ξανατύλιγμα του φιλμ) ή για να μπορέσει ο υπεύθυνος μοντάζ να συνεννοηθεί με τον παραγωγό ή τον σκηνοθέτη για το πρόγραμμα. Κατά συνέπεια, πρόκειται για ένα είδος δραστηριότητας η οποία, από τη φύση της, δεν απαιτεί αδιάκοπη εργασία. Η διαπίστωση αυτή επιτρέπει, κατά τη γνώμη μου, να προβλεφθεί χωρίς δυσχέρειες η εισαγωγή ενός συστήματος με «διαλείμματα ή αλλαγές δραστηριότητας» χάριν του υπεύθυνου μοντάζ, όπως το σύστημα αυτό προβλέπεται από το άρθρο 7 της οδηγίας, καθώς και πολλώ μάλλον την εφαρμογή «ελαχίστων προδιαγραφών» που προβλέπονται από το παράρτημα της εν λόγω οδηγίας.

23 Τελικά, έχω τη γνώμη ότι πρέπει να δοθεί κοινή απάντηση στα δύο πρώτα ερωτήματα που αφορούν τη δυνατότητα υπαγωγής στην έννοια «γραφική οθόνη» αναπαραγωγής και εγγραφών που περιέχονται σε φιλμ και αρχειοφακέλων βίντεο που περιέχουν εγγραφές σε φιλμ υπό ψηφιακή μορφή. Πρόκειται πράγματι για δύο ερωτήματα που έχουν ανάλογο αντικείμενο, παρά το γεγονός ότι το δεύτερο υποβάλλεται μόνο για την περίπτωση κατά την οποία θα δοθεί αρνητική απάντηση στο πρώτο. Δεν φαίνεται ουσιώδες το να γίνεται διάκριση ως προς την εικόνα που απεικονίζεται στην οθόνη ανάλογα με το αν προέρχεται από αναλογικό ή ψηφιακό υπόθεμα: πράγματι, υπό το πρίσμα της οδηγίας, ουδόλως λαμβάνεται υπόψη «η χρησιμοποιούμενη μέθοδος οπτικής παρουσίασης». Η αναπαραγωγή στην οθόνη εγγραφών που περιέχονται σε φίλμ ή αρχειοφακέλων βίντεο που περιέχουν τέτοιες εγγραφές υπό ψηφιακή μορφή πρέπει κατά συνέπεια να αντιμετωπισθεί με τον ίδιο τρόπο. Επομένως, προτείνω να δοθεί, από κοινού στα δύο πρώτα ερωτήματα, η απάντηση ότι, για τους σκοπούς του ορισμού της έννοιας «οθόνης οπτικής απεικονίσεως» που περιέχεται στο άρθρο 2, στοιχείο αα, της οδηγίας του 1990, η έννοια «γραφική οθόνη» αναφέρεται στην απεικόνιση οποιουδήποτε είδους εικόνων περιλαμβανομένης της αναπαραγωγής φιλμ σε οθόνες ελέγχου είτε αυτά συνίστανται σε εγγραφές με αναλογική μορφή είτε σε αρχειοφακέλους που περιέχουν εγγραφές με ψηφιακή μορφή.

Επί του τρίτου ερωτήματος

Οι προτεινόμενες ερμηνείες

24 Η Επιτροπή κλίνει προς μια συσταλτική ερμηνεία της έννοιας «θέσεις οδήγησης μηχανημάτων», ως συνιστώσας εξαίρεση από την εφαρμογή του ειδικού συστήματος προστασίας των εργαζομένων που προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφος 3, της οδηγίας του 1990. Η πρόθεση του κοινοτικού νομοθέτη ήταν, κατ' αυτήν, να περιορίσει τις παρεκκλίσεις από την εφαρμογή της οδηγίας σε πολύ περιορισμένες περιπτώσεις και, μεταξύ άλλων, στις περιπτώσεις όπου οι οθόνες οπτικής απεικονίσεως, παρά το γεγονός ότι πρέπει να χρησιμοποιούνται από τον εργαζόμενο, δεν συνιστούν εντούτοις το ουσιώδες στοιχείο της δραστηριότητάς του. Επομένως, κατά την Επιτροπή, πρέπει να ερμηνευθεί η οδηγία και, κατά συνέπεια, ο εθνικός κανόνας, λαμβανομένου υπόψη αυτού του στοιχείου.

25 Κατά τη WDR, οι διατάξεις, αντιθέτως, της προπαρατεθείσας οδηγίας αφορούν κυρίως δραστηριότητα γραφείου ή, γενικότερα, διοικητικού χαρακτήρα και δεν μπορούν να έχουν εφαρμογή σε τομείς ή σε πεδία που έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά. Αυτός είναι ο λόγος υπάρξεως των παρεκκλίσεων που προβλέπονται στο άρθρο 1, παράγραφος 3, της οδηγίας, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται ακριβώς αυτή που αφορά τις «θέσεις οδήγησης μηχανημάτων». Κατά συνέπεια, η έννοια αυτή πρέπει να ερμηνευθεί ως αναφερόμενη σε θέσεις χειρισμού που συνιστούν «συστατικά μέρη ενός μηχανήματος, μέσω συστημάτων χειρισμού που διαθέτουν οθόνη οπτικής απεικονίσεως επιτρέπει την άμεση επέμβαση στον παραγωγικό κύκλο του μηχανήματος». Εν προκειμένω, η δραστηριότητα του υπεύθυνου μοντάζ πραγματοποιείται σε θέση εργασίας όπου η επεξεργασία των φιλμ υπεισέρχεται μέσω συσκευής που λειτουργεί από μια θέση χειρισμού εφοδιασμένη με οθόνες ελέγχου, με τρόπο που προσομοιάζει σε μεγάλο βαθμό προς ό,τι συμβαίνει, παραδείγματος χάριν, με τα συστήματα που χρησιμοποιούνται για τις διαγνώσεις στον ιατρικό τομέα. Με άλλα λόγια, η θέση εργασίας του υπεύθυνου μοντάζ είναι, εξ όλων αυτών των αποτελεσμάτων, μια «θέση οδηγήσεως μηχανημάτων» και, ως εκ τούτου, αποκλείεται από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.

Η προκρινόμενη ερμηνεία

26 Για όλους τους προεκτεθέντες λόγους, έχω τη γνώμη ότι το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας του 1990 εκτείνεται σε όλες τις θέσεις εργασίας που είναι εξοπλισμένες με οθόνη οπτικής απεικονίσεως, με μόνη εξαίρεση τις παρεκκλίσεις που απαριθμούνται περιοριστικώς στο άρθρο 1, παράγραφος 3.

27 Συναφώς, οι περιπτώσεις στις οποίες υφίσταται παρέκκλιση, κατ' εφαρμογή του άρθρου 1, παράγραφος 3, μπορούν να υποδιαιρεθούν σε δύο κατηγορίες ανάλογα με τη χρησιμοποίηση της οθόνης οπτικής απεικονίσεως και του βαθμού επικινδυνότητας αυτής της οθόνης. Στην πρώτη κατηγορία περιλαμβάνονται οι περιπτώσεις στις οποίες η οθόνη οπτικής απεικονίσεως είναι τοποθετημένη «στις θέσεις οδήγησης οχημάτων ή μηχανημάτων» ή προσαρμοσμένες «πάνω σε μεταφορικό μέσο», επιτελώντας έτσι βοηθητική λειτουργία για τον χειρισμό ενός οχήματος ή ενός μηχανήματος. Στην δεύτερη κατηγορία, αντιθέτως, περιλαμβάνονται όλες οι περιπτώσεις στις οποίες οι κίνδυνοι που συνδέονται με την έκθεση του εργαζομένου στην οθόνη οπτικής απεικονίσεως είναι ελάχιστοι ή τελείως ανύπαρκτοι. Πρόκειται για «συστήματα πληροφορικής που προορίζονται κατά προτεραιότητα για χρήση από το κοινό»· για τη χρησιμοποίηση συστημάτων που είναι «φορητά», εφόσον «δεν χρησιμοποιούνται επί μακρόν σε θέση εργασίας»· για «εξοπλισμό που περιέχει μια μικρή οθόνη για την οπτική απεικόνιση δεδομένων» (display) και, τέλος, για γραφομηχανές κλασσικού τύπου.

28 Όσον αφορά ειδικότερα την έννοια «θέσεις οδήγησης μηχανημάτων» (30) του άρθρου 1, παράγραφος 3, στοιχείο αα, ο λόγος για τον οποίο η περίπτωση αυτή αποκλείστηκε από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας έγκειται στο γεγονός ότι οι οθόνες οπτικής απεικονίσεως που είναι τοποθετημένες σ' αυτές τις θέσεις εργασίας έχουν οριακή ή δευτερεύουσα απλώς σημασία σε σχέση με την κύρια λειτουργία του μηχανήματος για τον χειρισμό του οποίου προβλέπονται. Ουσιαστικά, αυτή ακριβώς η βοηθητική λειτουργία δικαιλογεί την παρέκκλιση. Συμμερίζομαι προς τούτο την αντίληψη του αιτούντος δικαστηρίου και είμαι πεπεισμένος ότι το άρθρο 1, παράγραφος 3, στοιχείο αα, της οδηγίας έχει την έννοια ότι η έκφραση «θέσεις οδήγησης μηχανημάτων» αναφέρεται αποκλειστικώς σε θέση εργασίας όπου ο χρήστης χειρίζεται ένα μηχάνημα ή μια τεχνική εγκατάσταση χρησιμοποιώντας μια συσκευή επεξεργασίας τεχνικών δεδομένων που περιορίζεται στην απεικόνιση στην οθόνη των στοιχείων που ο χρήστης εισάγει στο μηχάνημα ή αυτών που επεξεργάζεται η εν λόγω συσκευή κατά τη διάρκεια της διαδικασίας παραγωγής (31).

29 Εν προκειμένω, η δυνατότητα εξομοιώσεως της δραστηριότητας του υπευθύνου μοντάζ προς την έννοια «θέσεις οδήγησης μηχανημάτων» εξαρτάται από τη σημασία που έχουν οι οθόνες οπτικής απεικονίσεως στην επεξεργασία των φιλμ. Επομένως, εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να κρίνει αν μπορεί ή όχι να θεωρηθεί ότι μια θέση εργασίας στην οποία πραγματοποιείται η επεξεργασία αναλογικού ή ψηφιακού υλικού σε φιλμ μέσω τεχνικών εξοπλισμών ή προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών εμπίπτει στην έννοια «θέσεις οδήγησης μηχανημάτων».

Πρόταση

30 Ενόψει των σκέψεων που προεκτέθηκαν, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα υποβαλλόμενα απ' το Arbeitsgericht Siegen ερωτήματα ως ακολούθως:

«1) Το άρθρο 2, στοιχείο αα, της οδηγίας 90/270/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 29ης Μαου 1990, σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας κατά την εργασία σε εξοπλισμό με οθόνη οπτικής απεικονίσεως (πέμπτη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ), έχει την έννοια ότι για τους σκοπούς του ορισμού της έννοιας "οθόνης οπτικής απεικονίσεως" που περιέχεται στο άρθρο 2, στοιχείο αα, της οδηγίας του 1990 η έννοια "γραφική οθόνη" αναφέρεται στην απεικόνιση οποιουδήποτε είδους εικόνων περιλαμβανομένης της αναπαραγωγής φιλμ σε οθόνες ελέγχου είτε αυτά συνίστανται σε εγγραφές με αναλογική μορφή είτε σε αρχειοφακέλους που περιέχουν εγγραφές με ψηφιακή μορφή.

2) Το άρθρο 1, παράγραφος 3, στοιχείο αα, της οδηγίας έχει την έννοια ότι η έκφραση "θέσεις οδήγησης μηχανημάτων" αναφέρεται αποκλειστικώς σε θέση εργασίας στην οποία ο χρήστης χειρίζεται ένα μηχάνημα ή μια τεχνική εγκατάσταση χρησιμοποιώντας μια συσκευή επεξεργασίας τεχνικών δεδομένων που περιορίζεται στην απεικόνιση στην οθόνη των στοιχείων που ο χρήστης εισάγει στο μηχάνημα ή αυτών που επεξεργάζεται η εν λόγω συσκευή κατά τη διάρκεια της διαδικασίας παραγωγής. Εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να κρίνει αν

μπορεί ή όχι να θεωρηθεί ότι μια θέση εργασίας στην οποία πραγματοποιείται η επεξεργασία αναλογικού ή ψηφιακού υλικού σε φιλμ μέσω τεχνικών εξοπλισμών ή προγραμμάτων ηλεκτρονικών υπολογιστών εμπίπτει στην έννοια "θέσεις οδήγησης μηχανημάτων".»

(1) - ΕΕ L 156, σ. 14.

(2) - Για τον καθορισμό των προς επίτευξη στόχων, το άρθρο 137 ΕΚ αναφέρεται πράγματι ρητώς στο άρθρο 136 ΕΚ που μνημονεύει τον ευρωπαϋκό κοινωνικό χάρτη που υπογράφηκε στο Τορίνο, στις 18 Οκτωβρίου 1961, και στον κοινοτικό χάρτη των θεμελιωδών κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων του 1989.

(3) - ΕΕ L 183, σ. 1.

(4) - Βλ. το άρθρο 1, παράγραφος 1, καθώς και το άρθρο 2, παράγραφος 1.

(5) - Άρθρο 16, παράγραφος 3.

(6) - Τέταρτη σκέψη της οδηγίας του 1990.

(7) - Βλ. το άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 2.

(8) - Βλ. μέρος I («εξοπλισμός»), στοιχείο ββ.

(9) - Βλ. το άρθρο 18, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας 89/391 και το άρθρο 11, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας του 1990.

(10) - Νόμος της 7ης Αυγούστου 1996, για την μεταφορά στο γερμανικό δίκαιο της κοινοτικής οδηγίας πλαίσιο για την προστασία των εργαζομένων (BGBl. Ι, σ. 1246).

(11) - Κανονιστική απόφαση της 4ης Δεκεμβρίου 1996, για την μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο ειδικών οδηγιών που εκδόθηκαν δυνάμει της οδηγίας πλαίσιο για την ασφάλεια της εργασίας (BGBl. Ι, σ. 1841).

(12) - Άρθρο 3, παράγραφος 2, σημείο 1: «Για τους σκοπούς της παρούσας κανονιστικής αποφάσεως, νοείται ως οθόνη οπτικής απεικονίσεως κάθε αλφαριθμητική ή γραφική οθόνη οποιαδήποτε κι αν είναι η χρησιμοποιούμενη μέθοδος οπτικής παρουσίασης» («Bildschirmgerδt im Sinne dieser Verordnung ist ein Bildschirm zur Darstellung alphanumerischer Zeichen oder zur Grafikdarstellung, ungeachtet des Darstellungsverfahrens»).

(13) - Άρθρο 3, παράγραφος 1, σημείο 2.1: «η παρούσα κανονιστική απόφαση δεν έχει εφαρμογή σε εργασίες που πραγματοποιούνται σε [...] θέσεις χειρισμού μηχανημάτων ή σε θέσεις οδηγήσεως οχημάτων εξοπλισμένων με οθόνες οπτικής απεικονίσεως» («Diese Verordnung gilt nicht fόr die Arbeit an ... Bedienerplδtzen von Maschinen oder an Fahrerplδtzen von Fahrzeugen mit Bildschirmgerδten»).

(14) - Διάταξη περί παραπομπής, σ. 6 (της ελληνικής μεταφράσεως).

(15) - Βλ. κυρίως την πρόταση της Επιτροπής (ΕΕ 1988, C 113, σ. 7 και ΕΕ 1989, C 130, σ. 5) και τη γνώμη της οικονομικής και κοινωνικής επιτροπής (ΕΕ 1988, C 318, σ. 32).

(16) - Γραπτές παρατηρήσεις, σημείο 69.

(17) - Η WDR αναφέρεται ιδίως στα προγράμματα CAD (Computer assisted design), που επιτρέπουν την πραγματοποιήση τεχνητών εικόνων, ακόμη και κινουμένων.

(18) - Η εν λόγω τεχνική προδιαγραφή περιέχεται στο παράρτημα 2 των γραπτών παρατηρήσεων της WDR. Η προδιαγραφή αυτή λαμβάνει τους τεχνικούς κανόνες που έχουν εφαρμογή στις θέσεις εργασίας των κινηματογραφικών, τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών επιχειρήσεων.

(19) - Σημείο 1 της προδιαγραφής DIN 15996.

(20) - Για μια επακριβή περιγραφή, βλ. The New Encyclopaedia Britannica, 15η έκδοση, Chicago e.a., Encyclopaedia Britannica Inc., 1992, Macropaedia, τόμος 15, λήμμα «Broadcasting», σ. 210 επ..

(21) - Όπ.π., σ. 231 επ..

(22) - Άρθρο 7 της οδηγίας του 1990.

(23) - Άρθρο 9 της οδηγίας.

(24) - Διάταξη του Προέδρου του Πρωτοδικείου της 13ης Ιουλίου 1996, T-76/96 R, The National Farmers' Union κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή 1996, σ. II-815, σκέψη 75).

(25) - Όπ.π., σκέψη 103. Υπενθυμίζω ότι το άρθρο 129 της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 152 ΕΚ) προβλέπει στο άρθρο 1, παράγραφος 1, ότι, «κατά τον καθορισμό και την εφαρμογή όλων των πολιτικών και δράσεων της Κοινότητας, εξασφαλίζεται υψηλού επιπέδου προστασία της υγείας του ανθρώπου».

(26) - C-74/95 και C-129/95 (Συλλογή 1996, σ. I-6609).

(27) - Όπ.π., σκέψη 36, η υπογράμμιση δική μου.

(28) - Όπ.π., σκέψη 41, η υπογράμμιση δική μου.

(29) - Βλ. την υποσημείωση 15.

(30) - Το γερμανικό κείμενο της οδηγίας του 1990 είναι ακριβέστερο από το ιταλικό κείμενο, διότι κάνει λόγο για «θέσεις οδηγήσης [...] μηχανημάτων» («Bedienerplδtze von ... Maschinen»).

(31) - Μια κλασσική περίπτωση αυτού του είδους αποτελούν οι συσκευές διαγνώσεως μέσω υπολογιστή που χρησιμοποιούνται στον ιατρικό τομέα. Μπορούν όμως επίσης να αναφερθούν οι θέσεις χειρισμού που χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία ή σε σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.