Απόφαση του Πρωτοδικείου (δεύτερο πενταμελές τμήμα) της 25ης Ιουνίου 1998. - British Airways plc, Scandinavian Airlines System Denmark-Norway-Sweden, Koninklijke Luchtvaart Maatschappij NV, Air UK Ltd, Euralair international, TAT European Airlines SA και British Midland Airways Ltd κατά Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. - Κρατική ενίσχυση - Εναέριες μεταφορές - Αεροπορική εταιρία σε κατάσταση οικονομικής κρίσεως - Έγκριση αυξήσεως κεφαλαίου. - Συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-371/94 και T-394/94.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1998 σελίδα II-02405



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1 Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Σχέδια ενισχύσεων - Εξέταση από την Επιτροπή - Κατ' αντιπαράθεση διαδικασία - Δικαιώματα συμμετοχής και πληροφορήσεως των ενδιαφερομένων - Περιορισμένος χαρακτήρας - Δεν αντιφάσκει προς την υποχρέωση της Επιτροπής να αιτιολογεί την απόφασή της, αποφαινόμενη επί των ουσιωδών αιτιάσεων που προέβαλαν οι ενδιαφερόμενοι

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 93 § 2, 190 και 214)

2 Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Σχέδια ενισχύσεων - Εξέταση από την Επιτροπή - Υποχρέωση τηρήσεως συγκεκριμένης προθεσμίας - Δεν υπάρχει - Υποχρέωση προσφυγής σε εξωτερικούς εμπειρογνώμονες - Δεν υπάρχει

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 93 § 2)

3 Διαδικασία - Παρέμβαση - Λόγος ακυρώσεως μη προβληθείς από τον προσφεύγοντα - Απαράδεκτο

[Οργανισμός (ΕΚ) του Δικαστηρίου, άρθρο 37, εδ. 4· Κανονισμός Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, άρθρο 116]

4 Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Σχέδια ενισχύσεων - Εξέταση από την Επιτροπή - Υποχρέωση διαβιβάσεως στα λοιπά κράτη μέλη των παρατηρήσεων που υπέβαλε η κυβέρνηση του κράτους το οποίο ζήτησε άδεια για τη χορήγηση ενισχύσεως - Δεν υπάρχει

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 93)

5 Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Απαγόρευση - Παρεκκλίσεις - Ενισχύσεις οι οποίες μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά - Διακριτική ευχέρεια της Επιτροπής - Δικαστικός έλεγχος - Όρια - Εκτίμηση της νομιμότητας βάσει των πληροφοριακών στοιχείων που ήσαν διαθέσιμα κατά τον χρόνο εκδόσεως της αποφάσεως

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 92 § 3 και 173)

6 Πράξεις των οργάνων - Αιτιολογία - Υποχρέωση - Περιεχόμενο - Απόφαση της Επιτροπής εγκρίνουσα κρατική ενίσχυση

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 93 § 2, 173 και 190)

7 Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Απαγόρευση - Παρεκκλίσεις - Ενιχύσεις οι οποίες μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά - Διακριτική ευχέρεια της Επιτροπής

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 92 § 3)

8 Επιτροπή - Αρχή της συλλογικότητας - Περιεχόμενο - Αιτιολόγηση των αποφάσεων - Τροποποίηση μετά την έκδοση - Παράνομο

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 190· Συνθήκη Συγχωνεύσεως, άρθρο 117)

9 Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Απαγόρευση - Παρεκκλίσεις - Ενισχύσεις οι οποίες μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά - Εξέταση των μελετωμένων από τη λήπτρια της ενισχύσεως επιχείρηση μέτρων αναδιαρθρώσεως - Σύγκριση με μέτρα ληφθέντα από άλλες επιχειρήσεις του ιδίου τομέα - Δεν ασκεί επιρροή

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 92 § 3)

10 Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Απαγόρευση - Παρεκκλίσεις - Ενισχύσεις οι οποίες μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά - Ενισχύσεις σκοπούσες στην ανάπτυξη ενός τομέα οικονομικής δραστηριότητας - Αναδιάρθρωση μιας από τις τρεις μεγαλύτερες αεροπορικές εταιρίες της Ευρώπης

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 92 § 3, στοιχ. γγ)

11 Πράξεις των οργάνων - Αιτιολογία - Υποχρέωση - Περιεχόμενο - Απόφαση της Επιτροπής αφορώσα το συμβατό μιας ενισχύσεως με την κοινή αγορά

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρo 92 §§ 1 και 3 και άρθρο 190)

12 Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Απαγόρευση - Παρεκκλίσεις - Ενισχύσεις οι οποίες μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά - Διακριτική ευχέρεια της Επιτροπής - Ένταξη σε κοινοτικό πλαίσιο - Αρμοδιότητα για τη θέση όρων με την απόφαση περί εγκρίσεως της ενισχύσεως - Νομική και πρακτική χρησιμότητα των εν λόγω όρων - Μη τήρηση των όρων - Δε θίγει τη νομιμότητα της αποφάσεως

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 92 § 3, στοιχ. γγ)

13 Προσφυγή ακυρώσεως - Λόγοι ακυρώσεως - Λόγος ακυρώσεως αντλούμενος από την παράβαση του άρθρου 155 της Συνθήκης - Απαράδεκτο

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 155 και 173)

Περίληψη

1 Οι ενδιαφερόμενοι, υπό την έννοια του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης, όχι μόνο δεν μπορούν να επικαλεστούν τα δικαιώματα άμυνας που αναγνωρίζονται στα άτομα κατά των οποίων κινείται διαδικασία στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, αλλά έχουν μόνον το δικαίωμα να μετέχουν στη διοικητική διαδικασία σε βαθμό επαρκή λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων της συγκεκριμένης περιπτώσεως.

Η έκταση όμως των δικαιωμάτων συμμετοχής και πληροφορήσεως που διαθέτουν οι ενδιαφερόμενοι μπορεί να περιορίζεται διττώς. Αφενός, οσάκις ένα κράτος μέλος κοινοποιεί στην Επιτροπή σχέδιο ενισχύσεως συνοδευόμενο από δικαιολογητικά έγγραφα και οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν στη συνέχεια σειρά συζητήσεων με τους υπαλλήλους του κράτους αυτού, η πληροφόρηση της Επιτροπής μπορεί να είναι ήδη σχετικώς ευρεία, πράγμα που αφήνει περιορισμένο μόνον αριθμό αμφιβολιών οι οποίες είναι δυνατόν να διαλυθούν βάσει των πληροφοριών που παρέχουν οι ενδιαφερόμενοι. Συγκεκριμένα, όσον αφορά τις λεπτομέρειες του σχεδίου της ενισχύσεως, την οικονομική και χρηματοοικονομική κατάσταση, την ανταγωνιστική θέση της δικαιούχου επιχειρήσεως καθώς και την εσωτερική λειτουργία της, η συζήτηση μεταξύ του κράτους μέλους και της Επιτροπής είναι κατ' ανάγκη διεξοδικότερη από τη συζήτηση με τους ενδιαφερομένους. Κατά συνέπεια, μολονότι η Επιτροπή παρέχει στους ενδιαφερομένους γενικές πληροφορίες ως προς τα ουσιώδη στοιχεία του σχεδίου ενισχύσεως, μπορεί να περιορίζεται στο να επικεντρώσει την ανακοίνωσή της, στην Επίσημη Εφημερίδα, στα σημεία του σχεδίου ως προς τα οποία έχει ακόμη ορισμένες αμφιβολίες. Αφετέρου, η Επιτροπή υποχρεούται, δυνάμει του άρθρου 214 της Συνθήκης, να μην αποκαλύπτει στους ενδιαφερομένους πληροφορίες που καλύπτονται ως εκ της φύσεώς τους από το επαγγελματικό απόρρητο, ιδίως στοιχεία σχετικά με την εσωτερική λειτουργία της δικαιούχου επιχειρήσεως.

Το γεγονός ότι τα δικαιώματα συμμετοχής και πληροφορήσεως των ενδιαφερομένων, καθόσον αφορούν τη διεξαγωγή και μόνον της διοικητικής διαδικασίας, είναι περιορισμένα δεν αντιφάσκει προς το καθήκον που υπέχει η Επιτροπή από το άρθρο 190 της Συνθήκης να περιλαμβάνει στην τελική της απόφαση, που εγκρίνει το σχέδιο ενισχύσεως, επαρκή αιτιολογία καλύπτουσα όλες τις ουσιώδεις αιτιάσεις που οι ενδιαφερόμενοι, τους οποίους η απόφαση αυτή αφορά άμεσα και ατομικά, προέβαλαν είτε με δική τους πρωτοβουλία είτε κατόπιν των πληροφοριών που τους γνωστοποίησε η Επιτροπή. Έτσι, έστω και αν υποθετεί ότι είναι θεμιτό να προτιμήσει η Επιτροπή να εκμεταλλευθεί άλλες πηγές πληροφοριών και να περιορίσει, κατ' αυτόν τον τρόπο, τη σπουδαιότητα της συμμετοχής των ενδιαφερομένων, τούτο δεν την απαλλάσσει από την υποχρέωση να αιτιολογήσει την απόφασή της επαρκώς.

2 Κανένα κείμενο της Συνθήκης ή της κοινοτικής νομοθεσίας δεν προβλέπει ότι οι αποφάσεις στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, οι οποίες εκδίδονται μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης, πρέπει να εκδίδονται εντός συγκεκριμένου χρόνου. Έστω και αν υποτεθεί ότι η Επιτροπή ενεργεί υπερβολικά εσπευσμένα και δεν εξετάζει για αρκετό χρόνο ένα σχέδιο ενισχύσεως, η συμπεριφορά αυτή δεν μπορεί αφεαυτής να δικαιολογήσει την ακύρωση της εγκρίνουσας την ενίσχυση αυτή αποφάσεως. Η ακύρωση προϋποθέτει μάλλον ότι η εν λόγω συμπεριφορά συνεπάγεται την παραβίαση συγκεκριμένων διαδικαστικών κανόνων ή του καθήκοντος αιτιολογήσεως ή ότι θίγει την εσωτερική νομιμότητα της επίμαχης αποφάσεως.

Εξάλλου, καμία διάταξη της Συνθήκης ή της κοινοτικής νομοθεσίας δεν επιβάλλει στην Επιτροπή την υποχρέωση να απευθυνθεί σε εξωτερικούς εμπειρογνώμονες για την κατάρτιση αποφάσεως στον τομέα τον κρατικών ενισχύσεων.

3 Δεδομένου ότι οι παρεμβαίνοντες πρέπει, δυνάμει του άρθρου 116, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, να αποδεχθούν τη δίκη στο στάδιο που αυτή βρίσκεται κατά τον χρόνο της παρεμβάσεώς τους και ότι, δυνάμει του άρθρου 37, τέταρτο εδάφιο, του Οργανισμού (ΕΚ) του Δικαστηρίου, το αίτημα της παρεμβάσεώς τους δεν μπορεί να έχει άλλο αντικείμενο από την υποστήριξη των αιτημάτων του ενός των διαδίκων, ο παρεμβαίνων, δεν νομιμοποιείται να προβάλει λόγο ακυρώσεως μη προβληθέντα από τον προσφεύγοντα.

4 Το άρθρο 93 της Συνθήκης δεν υποχρεώνει την Επιτροπή να διαβιβάζει στα λοιπά κράτη μέλη τις παρατηρήσεις που έλαβε από την κυβέρνηση του κράτους που ζητεί να του επιτραπεί η χορήγηση ενισχύσεως. Αντιθέτως, από το άρθρο 93, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, της Συνθήκης, προκύπτει ότι τα λοιπά κράτη μέλη δεν αναμιγνύονται σε συγκεκριμένο φάκελο ενισχύσεως παρά μόνο στην περίπτωση που ο φάκελος αυτός φέρεται, κατόπιν αιτήματος του ενδιαφερομένου κράτους, ενώπιον του Συμβουλίου.

5 Η Επιτροπή διαθέτει ευρεία διακριτική ευχέρεια κατά την εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 3, της Συνθήκης. Δεδομένου ότι αυτή η διακριτική ευχέρεια συνεπάγεται πολύπλοκες εκτιμήσεις οικονομικής και κοινωνικής φύσεως, ο δικαστικός έλεγχος μιας αποφάσεως της Επιτροπής, ληφθείσας στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να περιορίζεται στον έλεγχο του αν τηρήθηκαν οι κανόνες διαδικασίας και αιτιολογήσεως, αν υφίσταντο τα πραγματικά περιστατικά που ελήφθησαν υπόψη για την αμφισβητουμένη επιλογή, αν υφίσταται πρόδηλη πλάνη κατά την εκτίμηση των περιστατικών αυτών ή κατάχρηση εξουσίας.

Συναφώς, στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως δυνάμει του άρθρου 173 της Συνθήκης, η νομιμότητα μιας κοινοτικής πράξεως πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση με τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που υφίστανται κατά τον χρόνο της εκδόσεώς της και δεν είναι δυνατό να εξαρτάται από αναδρομικές εκτιμήσεις που αφορούν τον βαθμό αποτελεσματικότητας της πράξεως. Ειδικότερα, οι πολύπλοκες εκτιμήσεις στις οποίες προβαίνει η Επιτροπή πρέπει να εξετάζονται μόνο σε συνάρτηση με τα στοιχεία που είχε στη διάθεσή της η Επιτροπή κατά τον χρόνο που τις πραγματοποίησε.

6 Από την αιτιολογία που επιβάλλει το άρθρο 190 της Συνθήκης πρέπει να εμφαίνεται κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο η συλλογιστική της κοινοτικής αρχής που εκδίδει την προσβαλλομένη πράξη, κατά τρόπο που να καθιστά δυνατό στον κοινοτικό δικαστή να ασκεί τον έλεγχό του και στους ενδιαφερομένους να γνωρίζουν τους λόγους που δικαιολογούν τη λήψη του μέτρου για να υπερασπίσουν τα δικαιώματά τους. Το ζήτημα κατά πόσον η αιτιολογία μιας αποφάσεως είναι σύμφωνη με τις επιταγές του άρθρου 190 της Συνθήκης πρέπει να κρίνεται βάσει όχι μόνον της διατυπώσεώς της, αλλά και του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται, καθώς και του συνόλου των κανόνων δικαίου που διέπουν το σχετικό θέμα. Μολονότι η Επιτροπή δεν υποχρεούται να απαντά, με την αιτιολογία μιας αποφάσεως, σε όλα τα πραγματικά και νομικά ζητήματα τα οποία εγείρουν οι ενδιαφερόμενοι κατά τη διοικητική διαδικασία, πρέπει ωστόσο να λαμβάνει υπόψη όλες τις περιστάσεις και όλα τα στοιχεία που ασκούν επιρροή στην προκειμένη περίπτωση.

Προκειμένου περί αποφάσεως εγκρίνουσας κρατική ενίσχυση, μπορούν να θεωρηθούν ως ενδιαφερόμενοι, υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 2, της Συνθήκης, και, υπό την ιδιότητα αυτή, ως πρόσωπα τα οποία η απόφαση αφορά άμεσα και ατομικά τα πρόσωπα, οι επιχειρήσεις ή ενώσεις των οποίων τα συμφέροντα θίγονται, ενδεχομένως, από τη χορήγηση της ενισχύσεως, δηλαδή ιδίως οι ανταγωνιστικές επιχειρήσεις και οι επαγγελματικές οργανώσεις.

Δεδομένου ότι η υποχρέωση αιτιολογήσεως πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση ιδίως με το συμφέρον που έχουν ενδεχομένως στην παροχή διευκρινίσεων οι αποδέκτες ή άλλα πρόσωπα τα οποία μια τέτοια πράξη αφορά άμεσα και ατομικά, κατά την έννοια του άρθρου 173 της Συνθήκης, δεν μπορεί να καθορίζεται με γνώμονα το συμφέρον προς πληροφόρηση μόνον του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η απόφαση αυτή. Πράγματι, σε περίπτωση που το κράτος μέλος έχει λάβει από την Επιτροπή αυτό που ζήτησε, δηλαδή την έγκριση του σχεδίου του ενισχύσεως, το συμφέρον του να λάβει αιτιολογημένη απόφαση μπορεί, αντιθέτως προς το συμφέρον των ανταγωνιστών του δικαιούχου της ενισχύσεως, να είναι ελάχιστο, ιδίως εφόσον έχει λάβει, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων και κυρίως από την ανταλλαγή εγγράφων με την Επιτροπή πριν από την έκδοση της αποφάσεως περί εγκρίσεως, επαρκείς πληροφορίες.

7 Δεδομένου ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου και σύμφωνα με την πάγια δοικητική πρακτική της Επιτροπής, αφενός, η επένδυση που χρησιμοποιείται για ένα συνήθη εκσυγχρονισμό προοριζόμενο να διατηρήσει την ανταγωνιστικότητα μιας επιχειρήσεως πρέπει να χρηματοδοτείται από ιδίους πόρους της επιχειρήσεως και όχι με κρατική ενίσχυση και, αφετέρου, μια επένδυση αποβλέπουσα στην τεχνολογική ανανέωση και στον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό μιας γραμμής παραγωγής, που πρέπει να πραγματοποιείται περιοδικώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως προοριζόμενη να διευκολύνει την ανάπτυξη ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων, υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης, η Επιτροπή οφείλει, απαντώντας στις παρατηρήσεις τις οποίες υπέβαλαν κατά τη διοικητική διαδικασία οι ενδιαφερόμενοι σχετικά με ένα συγκεκριμένο σχέδιο ενισχύσεως και οι οποίες αφορούν την ως άνω νομολογία και διοικητική πρακτική, να παράσχει ακριβείς ενδείξεις ως προς το αν τα τεθέντα με την ανωτέρω νομολογία και πρακτική κριτήρια πρέπει να θεωρηθούν πληρωθέντα ή αν, για ειδικούς λόγους, συντρέχει λόγος παρεκκλίσεως από τα κριτήρια αυτά.

8 Το διατακτικό και η αιτιολογία μιας αποφάσεως, η οποία πρέπει υποχρεωτικώς να αιτιολογείται δυνάμει του άρθρου 190 της Συνθήκης, αποτελούν ένα αδιαίρετο σύνολο και, ως εκ τούτου, εναπόκειται αποκλειστικά στην ολομέλεια της Επιτροπής, βάσει της αρχής της συλλογικότητας, να υιοθετήσει συγχρόνως τόσο το ένα όσο και το άλλο, κάθε δε τροποποίηση της αιτιολογίας που βαίνει πέραν μιας καθαρώς ορθογραφικής ή γραμματικής διορθώσεως εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της ολομελείας.

9 Στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, μολονότι δεν μπορεί να αποκλεισθεί ότι η Επιτροπή μπορεί να συγκρίνει τα μέτρα αναδιαρθρώσεως που σχεδιάζει η δικαιούχος επιχείρηση με τα ληφθέντα από άλλες επιχειρήσεις του ίδιου οικονομικού τομέα, γεγονός παραμένει ότι η αναδιάρθρωση μιας επιχειρήσεως πρέπει να επικεντρώνεται στα εγγενή της προβλήματα και ότι οι εμπειρίες άλλων επιχειρήσεων, σε διαφορετικά οικονομικά και πολιτικά πλαίσια, σε άλλες περιόδους, μπορεί να μην ασκούν επιρροή.

10 Η Επιτροπή μπορεί δικαίως να θεωρήσει ότι μια γνήσια αναδιάρθρωση μιας από τις τρεις μεγαλύτερες αεροπορικές εταιρίες της Ευρώπης θα είχε ως αποτέλεσμα να ευνοήσει την οικονομική ανάπτυξη του τομέα της ευρωπαϋκής πολιτικής αεροπορίας.

11 Οι ενδείξεις σχετικά με την κατάσταση των επιμάχων αγορών, ιδίως δε η θέση της δικαιούχου της ενισχύσεως επιχειρήσεως και αυτή των ανταγωνιστριών επιχειρήσεων, αποτελούν ουσιώδες στοιχείο της αιτιολογίας μιας αποφάσεως που αφορά το αν ένα σχέδιο ενισχύσεως συμβιβάζεται με την κοινή αγορά, υπό την έννοια του άρθρου 92 της Συνθήκης, τόσον οσάκις η απόφαση έχει εκδοθεί κατ' εφαρμογήν της παραγράφου 1 του άρθρου αυτού όσο και οσάκις έχει εκδοθεί στο πλαίσιο των άρθρων 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης και 61, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συμφωνίας για τη δημιουργία του Ευρωπαϋκού Οικονομικού Ξώρου, από πλευράς του ζητήματος αν η ενίσχυση αλλοιώνει τους όρους των εμπορικών συναλλαγών σε βαθμό αντιβαίνοντα προς το κοινό συμφέρον.

12 Οι οικονομικής φύσεως εκτιμήσεις κατ' εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης, ως προς τις οποίες η Επιτροπή έχει ευρεία διακριτική ευχέρεια, πρέπει να πραγματοποιούνται εντός κοινοτικού πλαισίου, πράγμα το οποίο σημαίνει ότι η Επιτροπή έχει την υποχρέωση να εξετάζει τον αντίκτυπο της ενισχύσεως στον ανταγωνισμό και στο ενδοκοινοτικό εμπόριο.

Για να κριθεί αν μια ενίσχυση αλλοιώνει τους όρους των εμπορικών συναλλαγών σε βαθμό αντιβαίνοντα προς το κοινό συμφέρον, είναι αναγκαίο να εκτιμάται ιδίως μήπως υφίσταται έλλειψη ισορροπίας μεταξύ, αφενός, των επιβαρύνσεων που πρέπει να υποστούν οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις και, αφετέρου, των οφελών που προκύπτουν από τη χορήγηση της εν λόγω ενισχύσεως. Η Επιτροπή οφείλει, στο πλαίσιο της εκ μέρους της εξετάσεως του αντικτύπου μιας κρατικής ενισχύσεως, να σταθμίσει τα ευεργετικά αποτελέσματα της ενισχύσεως με τα αρνητικά αποτελέσματά της επί των όρων των εμπορικών συναλλαγών και επί της διατηρήσεως του ανόθευτου ανταγωνισμού.

Η Επιτροπή έχει την καταρχήν αρμοδιότητα να εξαρτά απόφαση εγκρίνουσα μια ενίσχυση δυνάμει του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης από όρους που σκοπούν στη διασφάλιση του ότι η εγκριθείσα ενίσχυση δεν αλλοιώνει τους όρους των εμπορικών συναλλαγών σε βαθμό αντιβαίνοντα προς το κοινό συμφέρον.

Η νομική και πρακτική χρησιμότητα τέτοιων όρων για την έγκριση ενισχύσεως συνίσταται στο ότι, αν η δικαιούχος επιχείρηση αποστεί από αυτούς, εναπόκειται στο οικείο κράτος μέλος να μεριμνήσει για την προσήκουσα εκτέλεση της αποφάσεως περί εγκρίσεως και στην Επιτροπή να εκτιμήσει κατά πόσον συντρέχει λόγος να αναζητηθεί η ενίσχυση. Αν το κράτος δεν τηρήσει τους όρους από τους οποίους η Επιτροπή εξάρτησε την απόφαση εγκρίσεως μιας ενισχύσεως, η τελευταία μπορεί, βάσει του άρθρου 93, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης, να προσφύγει απευθείας στο Δικαστήριο, κατά παρέκκλιση των άρθρων 169 και 170 της Συνθήκης.

Λαμβανομένου υπόψη αυτού του συστήματος λειτουργίας των όρων επί των οποίων στηρίζεται μια απόφαση εγκρίνουσα τη χορήγηση ενισχύσεως, ο ισχυρισμός και μόνον ότι δεν θα τηρηθεί ένας από τους όρους αυτούς δεν είναι ικανός να θέσει υπό αμφισβήτηση αυτή καθαυτή τη νομιμότητα της εν λόγω αποφάσεως. Πράγματι, γενικώς, η νομιμότητα μιας κοινοτικής πράξεως δεν είναι δυνατό να εξαρτάται από ενδεχόμενες δυνατότητες καταστρατηγήσεώς της ούτε από αναδρομικές εκτιμήσεις που αφορούν τον βαθμό αποτελεσματικότητάς της.

13 Το άρθρο 155 της Συνθήκης σκοπεί στον καθορισμό, γενικώς, των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής. Επομένως, δεν ευσταθεί ο ισχυρισμός ότι, κάθε φορά που η Επιτροπή παραβαίνει μια ειδική διάταξη της Συνθήκης, η παράβαση αυτή συνεπάγεται την παράβαση της γενικής διατάξεως του άρθρου 155.

Διάδικοι

Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T-371/94 και T-394/94,

British Airways plc, εταιρία αγγλικού δικαίου, με έδρα το Hounslow (Ηνωμένο Βασίλειο),

Scandinavian Airlines System Denmark-Norway-Sweden, εταιρία δανικού δικαίου, νορβηγικού δικαίου και σουηδικού δικαίου, με έδρα τη Στοκχόλμη,

Koninklijke Luchtvaart Maatschappij NV, εταιρία ολλανδικού δικαίου, με έδρα το Amstelveen (Κάτω Ξώρες),

Air UK Ltd, εταιρία αγγλικού δικαίου, με έδρα το Stansted (Ηνωμένο Βασίλειο),

Euralair International, εταιρία γαλλικού δικαίου, με έδρα το Bonneuil (Γαλλία),

TAT European Airlines, εταιρία γαλλικού δικαίου, με έδρα το Tours (Γαλλία),

εκπροσωπούμενες από τον Romano Subiotto, solicitor, με αντικλήτους στο Λουξεμβούργο τους δικηγόρους Elvinger, Hoss και Prussen, 15, Cτte d'Eich,

προσφεύγουσες της υποθέσεως T-371/94,

και

British Midland Airways Ltd, εταιρία αγγλικού δικαίου, με έδρα το Castle Donington (Ηνωμένο Βασίλειο), εκπροσωπούμενη από τον Kevin F. Bodley, solicitor, και τον Κωνσταντίνο Αδαμαντόπουλο, δικηγόρο Αθηνών, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον δικηγόρο Arsθne Kronshagen, 12, boulevard de la Foire,

προσφεύγουσα της υποθέσεως T-394/94,

υποστηριζόμενες από

το Βασίλειο της Σουηδίας, εκπροσωπούμενο από τον Staffan Sandstrφm,

το Βασίλειο της Νορβηγίας, εκπροσωπούμενο από τη Margit Tveiten, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο το Προξενείο του Βασιλείου της Νορβηγίας, 3, boulevard Royal,

τη Maersk Air I/S, εταιρία δανικού δικαίου, με έδρα το Dragψer (Δανία),

και

τη Maersk Air Ltd, εταιρία αγγλικού δικαίου, με έδρα το Birmingham (Ηνωμένο Βασίλειο),

εκπροσωπουμένους από τους Roderic O'Sullivan και Philip Wareham, solicitors, με αντικλήτους στο Λουξεμβούργο τους δικηγόρους Arendt και Medernach, 8-10, rue Mathias Hardt,

παρεμβαίνοντες στην υπόθεση T-371/94,

το Βασίλειο της Δανίας, εκπροσωπούμενο από τον Peter Biering, προϋστάμενο τμήματος στο Υπουργείο Εξωτερικών, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την Πρεσβεία της Δανίας, 4, boulevard Royal,

και

το Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας, εκπροσωπούμενο από τον John E. Collins, του Treasury Solicitor's Department, και τον Richard Plender, QC, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την Πρεσβεία του Ηνωμένου Βασιλείου, 14, boulevard Roosevelt,

παρεμβαίνοντες και στις δύο υποθέσεις,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης από τους Nicholas Khan και Ben Smulders, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας, επικουρουμένους από τον Ami Barav, barrister, του Δικηγορικού Συλλόγου Αγγλίας και Ουαλλίας και δικηγόρο Παρισιού, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Carlos Gσmez de la Cruz, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

καθής,

υποστηριζομένης από

τη Γαλλική Δημοκρατία, εκπροσωπούμενη από τον Marc Perrin de Brichambaut, διευθυντή νομικών υποθέσεων στο Υπουργείο Εξωτερικών, καθώς και από τις Edwige Belliard και Catherine de Salins και τον Jean-Marc Belorgey, αντιστοίχως αναπληρώτρια διευθύντρια, υποδιευθύντρια και chargι de mission στη διεύθυνση νομικών υποθέσεων του ίδιου υπουργείου, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την Πρεσβεία της Γαλλίας, 8 B, boulevard Joseph II,

και

την Compagnie nationale Air France, εταιρία γαλλικού δικαίου, με έδρα το Παρίσι, εκπροσωπούμενη από τον Olivier d'Ormesson, δικηγόρο Παρισιού, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον δικηγόρο Jacques Loesch, 11, rue Goethe,

παρεμβαίνουσες,

με αντικείμενο την ακύρωση της αποφάσεως 94/653/EΚ της Επιτροπής, της 27ης Ιουλίου 1994, σχετικά με την κοινοποιηθείσα αύξηση κεφαλαίου της Air France (ΕΕ L 254, σ. 73),

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑ$ΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ

(δεύτερο πενταμελές τμήμα),

συγκείμενο από τους C. W. Bellamy, Πρόεδρο, K. Lenaerts, C. P. Briλt, A. Καλογερόπουλο και A. Potocki, δικαστές,

γραμματέας: J. Palacio Gonzαlez, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 6ης και της 7ης Μαου 1997,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

Ιστορικό των προσφυγών και διαδικασίες

Διοικητική διαδικασία

1 Με έγγραφο της 18ης Μαρτίου 1994, οι γαλλικές αρχές πληροφόρησαν την Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 93, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΚ, για την πρόθεσή τους να εισφέρουν 20 δισεκατομμύρια γαλλικά φράγκα (FF) στο κεφάλαιο της Compagnie nationale Air France (στο εξής: Air France). Στο κοινοποιηθέν έγγραφο είχε επισυναφθεί ένα σχέδιο αναδιαρθρώσεως με τίτλο «Projet pour l'entreprise» (Πρόγραμμα για την επιχείρηση, στο εξής: Πρόγραμμα).

2 Κατόπιν συσκέψεως με τους εκπροσώπους της Air France και της Γαλλικής Κυβερνήσεως, καθώς και αλληλογραφίας με τους τελευταίους, η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης. Η Επιτροπή ενημέρωσε τις γαλλικές αρχές συναφώς με έγγραφο της 30ής Μαου 1994, το οποίο αποτέλεσε στις 3 Ιουνίου 1994 αντικείμενο ανακοινώσεως δημοσιευθείσας στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων (ΕΕ C 152, σ. 2, στο εξής: ανακοίνωση της 3ης Ιουνίου 1994).

3 Στην ανακοίνωση αυτή, η Επιτροπή έκρινε ότι η σχεδιαζόμενη αύξηση κεφαλαίου αποτελούσε κρατική ενίσχυση, επισημαίνοντας συγχρόνως ότι έπρεπε να εξετάσει αν το σχέδιο ενισχύσεως θα έθιγε τις εμπορικές συναλλαγές σε βαθμό αντιβαίνοντα προς το κοινό συμφέρον. Συναφώς, η Επιτροπή έκρινε, μεταξύ άλλων, τα εξής:

- ότι η οικονομική πραγματικότητα επιβάλλει να ληφθούν υπόψη η οικονομική κατάσταση και οι οικονομικές προοπτικές ολοκλήρου του ομίλου Air France·

- ότι πρέπει να εξετάσει τα αποτελέσματα της ενισχύσεως επί της ανταγωνιστικής θέσεως της Air France στα διεθνή και εσωτερικά δρομολόγια όπου η Air France πρέπει να αντιμετωπίσει τον ανταγωνισμό άλλων Ευρωπαίων αερομεταφορέων.

4 Στη συνέχεια, οι γαλλικές αρχές έστειλαν στην Επιτροπή σειρά εγγράφων και μετέσχαν μαζί με τους εκπροσώπους της Air France σε πλείονες συσκέψεις που οργάνωσε η Επιτροπή. Μέχρι τις 4 Ιουλίου 1994 η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από 23 ενδιαφερομένους, μεταξύ των οποίων το Βασίλειο της Δανίας, το Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας, το Βασίλειο της Σουηδίας, το Βασίλειο της Νορβηγίας, η Ένωση Αεροπορικών Εταιριών της Ευρωπαϋκής Κοινότητας (στο εξής: ACE) και μεγάλος αριθμός ευρωπαϋκών αεροπορικών εταιριών, μεταξύ των οποίων οι προσφεύγουσες.

5 Η πλειονότητα των ενδιαφερομένων συμμερίστηκαν τις αμφιβολίες της Επιτροπής ως προς τη νομιμότητα της εν λόγω ενισχύσεως. Μεταξύ των κύριων αντιρρήσεών τους περιλαμβάνονταν ιδίως οι εξής:

- η ενίσχυση θα είναι προς όφελος όχι μόνον της Air France, αλλά και ολοκλήρου του ομίλου·

- η ενίσχυση θα καταλήξει σε υπερκεφαλαιοποίηση του ομίλου Air France·

- η αγορά 17 νέων αεροπλάνων σε τιμή 11,5 δισεκατομμυρίων FF είναι ανεπίτρεπτη·

- η εκτίμηση του συμβατού της ενισχύσεως με την κοινή αγορά δεν πρέπει να γίνει μόνον υπό το πρίσμα της εξελίξεως του δικαιούχου της·

- εφόσον επιτραπεί η ενίσχυση, πρέπει να επιβληθεί τεράστια μείωση της μεταφορικής ικανότητας της Air France.

6 Τα σχόλια των ενδιαφερομένων γνωστοποιήθηκαν στις γαλλικές αρχές, οι οποίες απάντησαν με έγγραφο που διαβιβάστηκε στις 13 Ιουλίου 1994 στις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής. Στις 14 Ιουλίου 1994 ο Πρωθυπουργός της Γαλλίας απέστειλε στο αρμόδιο μέλος της Επιτροπής έγγραφο στο οποίο εξέθεσε τις δεσμεύσεις που θα αναλάμβανε η κυβέρνησή του σε περίπτωση εγκρίσεως του Προγράμματος. Στις 18 Ιουλίου 1994 διαβιβάστηκαν δύο ακόμη δεσμεύσεις της Γαλλικής Κυβερνήσεως. Τέλος, στις 26 Ιουλίου 1994 οι γαλλικές αρχές απέστειλαν στην Επιτροπή συμπληρωματικές πληροφορίες.

Η προσβαλλομένη απόφαση

7 Στις 27 Ιουλίου 1994 η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 94/653/ΕΚ, σχετικά με την κοινοποιηθείσα αύξηση κεφαλαίου της Air France (ΕΕ L 254, σ. 73, στο εξής: προσβαλλομένη απόφαση), η οποία έχει συνοπτικώς ως εξής.

8 Αφού περιέγραψε τη διάρθρωση του ομίλου Air France [ο οποίος δραστηριοποιείται στις αεροπορικές μεταφορές, στον ξενοδοχειακό τομέα, στον τουρισμό, στην τροφοδοσία (catering), στη συντήρηση αεροσκαφών και στην εκπαίδευση πιλότων], η Επιτροπή επισημαίνει ότι ο όμιλος αυτός είναι, μαζί με τη British Airways και τη Lufthansa, ένας από τους τρεις μεγαλύτερους αερομεταφορείς της Ευρώπης. Από τις αρχές του 1990, ο όμιλος Air France ακολουθεί μια πολιτική αγοράς μετοχών άλλων αεροπορικών εταιριών (UTA, Air Inter, Sabena και CSA), με σκοπό ιδίως να σταθεροποιήσει την επιρροή του στην εγχώρια αγορά και να αντιμετωπίσει τον ανταγωνισμό στα διεθνή δρομολόγια. Ο όμιλος Air France άρχισε να εφαρμόζει πρόγραμμα εκσυγχρονισμού και επεκτάσεως του στόλου του χρηματοδοτούμενο με τη σύναψη δανείων, των οποίων η εξυπηρέτηση επιβάρυνε τα τελικά αποτελέσματα του ομίλου, που το 1990 εμφάνισε μια πρώτη ζημία ύψους 717,2 εκατομμυρίων FF. Για να αντιμετωπίσει την κατάσταση αυτή, ο όμιλος Air France υιοθέτησε διάφορα σχέδια αναδιαρθρώσεως, τα οποία όμως απέτυχαν όλα.

9 Εν ολίγοις, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι ο όμιλος Air France διέρχεται σοβαρότατη οικονομική και χρηματοοικονομική κρίση: αφού υπέστη ζημίες ύψους 3,2 δισεκατομμυρίων FF το 1992, το 1993 σημείωσε την τέταρτη κατά σειρά ετήσια ζημία του, η οποία ανήλθε σε 8,4 δισεκατομμύρια FF. Κατά την τελευταία τριετία, η κατάσταση του ομίλου δεν έπαυσε να επιδεινώνεται. Το χάσμα μεταξύ του ομίλου Air France και των ανταγωνιστών του διευρύνθηκε ακόμη περισσότερο λόγω των κακών αποτελεσμάτων του 1993, πράγμα το οποίο οφείλεται κυρίως στην χαμηλή παραγωγικότητα και στις υψηλές λειτουργικές δαπάνες, καθώς και στις σημαντικές χρηματοοικονομικές επιβαρύνσεις του.

10 Στη συνέχεια, η Επιτροπή περιγράφει τα θέματα στα οποία επικεντρώνεται το Πρόγραμμα, το οποίο σκοπεί στο «να καταστεί η Air France μια πραγματική επιχείρηση», στόχος που έπρεπε να επιτευχθεί εντός του χρονικού διαστήματος από 1ης Ιανουαρίου 1994 μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1996, τούτο δε χάρη στη μείωση των δαπανών και των χρηματοοικονομικών εξόδων, στη διαφορετική αντίληψη για το προϋόν και στην καλύτερη χρησιμοποίηση των μέσων, στην αναδιοργάνωση της εταιρίας καθώς και στη συμμετοχή των εργαζομένων.

11 Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή εκθέτει μεταξύ άλλων ότι ο αριθμός των αεροπλάνων που πρόκειται να παραδοθούν κατά την περίοδο αναδιαρθρώσεως θα μειωθεί από 22 σε 17 και ότι η αντίστοιχη επένδυση θα ανέλθει έτσι σε 11,5 δισεκατομμύρια FF. Ο ενεργός στόλος (145 αεροπλάνα) θα αυξηθεί κατά ένα μόνον αεροσκάφος· ο αριθμός των προσφερομένων θέσεων θα μειωθεί ελαφρώς. Εξάλλου, η Air France θα οργανώσει ορθολογικά τον στόλο της μειώνοντας τον αριθμό των αεροσκαφών. Πράγματι, η ανομοιογένεια του στόλου της (24 διαφορετικοί τύποι ή παραλλαγές αεροσκαφών) είναι ένας από τους παράγοντες που συντελούν στην αύξηση των λειτουργικών της δαπανών. Επιπλέον, η Air France θα απλουστεύσει το δίκτυό της, θα αυξήσει τη συχνότητα των πτήσεών της στα επικερδή δρομολόγια, θα επεκταθεί στα δρομολόγια μεγάλων αποστάσεων, θα εγκαταλείψει τις «άγονες» γραμμές και θα εστιάσει την προσοχή της στα δρομολόγια που έχουν ευοίωνες προοπτικές αναπτύξεως. Στο κοινωνικό επίπεδο, το Πρόγραμμα προβλέπει μεταξύ άλλων τη μείωση του προσωπικού κατά 5 000 άτομα, το πάγωμα των μισθών (υπό την επιφύλαξη επανεξετάσεως) και την αναστολή των προαγωγών. Εξάλλου, η Air France θα ανασυγκροτηθεί σε έντεκα κέντρα εκμεταλλεύσεως, τα οποία θα είναι υπεύθυνα για τα οικονομικά τους αποτελέσματα, κάθε δε κέντρο θα διαθέτει ίδιο ενεργητικό. Η εφαρμογή του Προγράμματος θα χρηματοδοτηθεί μέσω της αυξήσεως του κεφαλαίου και της πωλήσεως στοιχείων του ενεργητικού που δεν σχετίζονται με τις βασικές της δραστηριότητες.

12 Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, κατά τις διαπραγματεύσεις της με τη Γαλλική Κυβέρνηση, η τελευταία ανέλαβε ορισμένες δεσμεύσεις σχετικά με την εφαρμογή του Προγράμματος και τη χρήση του χορηγουμένου στην Air France κεφαλαίου, η δε εισφορά κεφαλαίου πρόκειται να πραγματοποιηθεί σε τρεις δόσεις: 10 δισεκατομμύρια FF το 1994, 5 δισεκατομμύρια FF το 1995 και 5 δισεκατομμύρια FF το 1996. Οι δεσμεύσεις αυτές επαναλαμβάνονται υπό τη μορφή όρων στο διατακτικό της προσβαλλομένης αποφάσεως.

13 Βάσει των ανωτέρω στοιχείων, η Επιτροπή κρίνει ότι η εν λόγω εισφορά κεφαλαίου συνιστά κρατική ενίσχυση, υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης και του άρθρου 61, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϋκό Οικονομικό Ξώρο (στο εξής: Συμφωνία για τον ΕΟΞ), η οποία, ενόψει του εκτεταμένου ευρωπαϋκού δικτύου της Air France και του εντόνου ανταγωνισμού που επικρατεί στην πλειονότητα των δρομολογίων που αυτή εξυπηρετεί, στρεβλώνει τον ανταγωνισμό εντός του ΕΟΞ. Εξάλλου, η ενίσχυση θίγει τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των χωρών του ΕΟΞ, δεδομένου ότι η πολιτική αεροπορία αποτελεί τομέα δραστηριοτήτων με διεθνή χαρακτήρα.

14 Αφού απέκλεισε την εφαρμογή άλλων διατάξεων της Συνθήκης και της Συμφωνίας για τον ΕΟΞ που επιτρέπουν παρέκκλιση, η Επιτροπή ελέγχει κατά πόσον πληρούνται οι όροι του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης και του άρθρου 61, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συμφωνίας για τον ΕΟΞ.

15 Εξετάζοντας την παρούσα κατάσταση της πολιτικής αεροπορίας, η Επιτροπή κρίνει ότι ο τομέας φαίνεται ότι έχει ανακάμψει από την οικονομική κρίση που επικρατεί από το 1990. Ωστόσο, παρά τα θετικά αποτελέσματα (αύξηση της επιβατικής κινήσεως), ορισμένες ευρωπαϋκές αεροπορικές εταιρίες ακόμη λειτουργούν με ζημία, τούτο δε λόγω της υπάρξεως πλεονάζουσας μεταφορικής ικανότητας στην αγορά. Εντούτοις, οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές του κλάδου της ευρωπαϋκής αεροπορίας εξακολουθούν να είναι αρκετά ευοίωνες. Ενόψει των προβλέψεων αυτών, η πλεονάζουσα μεταφορική ικανότητα αποτελεί μάλλον προσωρινό φαινόμενο. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή κρίνει ότι η αγορά δεν αντιμετωπίζει διαρθρωτική κρίση πλεονάζουσας μεταφορικής ικανότητας και ότι η κατάσταση του τομέα της αεροπορίας δεν δικαιολογεί γενικές περικοπές της μεταφορικής ικανότητας.

16 Αφού αξιολόγησε το Πρόγραμμα, η Επιτροπή κρίνει ότι αυτό μπορεί να αποκαταστήσει την οικονομική και χρηματοοικονομική βιωσιμότητα της Air France και ότι μια γνήσια αναδιάρθρωση της εταιρίας θα συμβάλει στην ανάπτυξη του κλάδου των αεροπορικών μεταφορών στην Ευρώπη, βελτιώνοντας την ανταγωνιστικότητά του· επομένως, θα είναι προς το κοινό συμφέρον. Εντός αυτού του νοηματικού πλαισίου, μια υποσημείωση παραπέμπει στο πρόγραμμα δράσεως της Επιτροπής «Οι προοπτικές της πολιτικής αεροπορίας στην Ευρώπη» [COM (94) 218].

17 Κατά την εξέταση του αν η σχεδιαζόμενη ενίσχυση είναι ανάλογη προς τις ανάγκες αναδιαρθρώσεως της Air France, η Επιτροπή κρίνει ότι το μέτρο αυτό είναι συγχρόνως αναγκαίο και ενδεδειγμένο για να παρασχεθούν στην εταιρία τα μέσα που θα της επιτρέψουν να επιτύχει τους στόχους του σχεδίου αναδιαρθρώσεως και να ανακτήσει τη βιωσιμότητά της. Συναφώς, η Επιτροπή εξετάζει τα διάφορα χρεόγραφα που εξέδωσε η Air France μεταξύ του 1989 και του 1993 για να καταλήξει εντεύθεν ότι ο δείκτης δανειακής εξαρτήσεως (χρέος/ίδια κεφάλαια) θα ανέρχεται σε 1,12:1 κατά το τέλος του 1996. Πράγματι, η διάρθρωση του ισολογισμού του ομίλου Air France έχει ως ακολούθως: ίδια κεφάλαια = 18,65 δισεκατομμύρια FF και χρέος = 20,85 δισεκατομμύρια FF. Η αναλογία αυτή βρίσκεται άνω του μέσου όρου του τομέα της πολιτικής αεροπορίας, όπου η αναλογία 1,5:1 θεωρείται αποδεκτή. Στη συνέχεια, η Επιτροπή εξηγεί ότι, πέραν της ενισχύσεως, η Air France μπορεί, προκειμένου να βελτιώσει τη χρηματοοικονομική της κατάσταση με δικές της προσπάθειες, μεταξύ άλλων, να αναβάλει τις παραγγελίες αεροσκαφών και να πωλήσει στοιχεία του ενεργητικού. Όσον αφορά την πρώτη δυνατότητα, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η Air France έχει ήδη αναβάλει ορισμένες παραγγελίες· περαιτέρω αναβολή θα είχε ως συνέπεια να υπερβεί ο μέσος όρος ηλικίας του στόλου τα δέκα έτη, ηλικία ιδιαίτερα μεγάλη για αεροπορική εταιρία που επιδιώκει να ανακτήσει όλη την ανταγωνιστική της δύναμη. Όσον αφορά την πώληση στοιχείων του ενεργητικού, η Επιτροπή επισημαίνει ότι είναι περιορισμένος ο αριθμός των στοιχείων αυτών των οποίων η πώληση θα μπορούσε να αποφέρει αρκετά υψηλά χρηματικά ποσά όπως, για παράδειγμα, οι εταιρίες Meridien, Sabena και Air Inter. Η Sabena και η Air Inter αποτελούν δύο σημαντικά πρωτεύοντα στοιχεία του ενεργητικού για τις δραστηριότητες αεροπορικών μεταφορών της Air France. Η πώληση των λοιπών στοιχείων του ενεργητικού αποτελεί ήδη μέρος του Προγράμματος και δεν θα μπορούσε, εξάλλου, να καταλήξει σε σημαντική μείωση του ποσού της ενισχύσεως.

18 Κατά την εξέταση του κατά πόσον η ενίσχυση αλλοιώνει τους όρους των εμπορικών συναλλαγών σε βαθμό αντιβαίνοντα προς το κοινό συμφέρον, η Επιτροπή παραπέμπει στις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Γαλλική Κυβέρνηση κατά τη διοικητική διαδικασία - ιδίως τη δέσμευση ότι η Air France θα είναι ο μόνος δικαιούχος της ενισχύσεως - για να καταλήξει εντεύθεν ότι οι δεσμεύσεις αυτές μετριάζουν τις ανησυχίες της ως προς τα αποτελέσματα της ενισχύσεως, διότι εμποδίζουν κατ' ουσίαν την Air France να χρησιμοποιήσει την ενίσχυση προς επιδότηση των δραστηριοτήτων της Air Inter. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή ανέλυσε τα αποτελέσματα της ενισχύσεως επί των εμπορικών συναλλαγών μόνον όσον αφορά την Air France που αποτελεί τον πραγματικό δικαιούχο της.

19 Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι δεσμεύσεις αυτές συνεπάγονται σοβαρούς περιορισμούς της ελευθερίας της Air France όσον αφορά τη μεταφορική ικανότητα, την προσφορά και τον καθορισμό των τιμών και ότι την εμποδίζουν να ακολουθήσει επιθετική πολιτική τιμών σε όλα τα δρομολόγια εντός του ΕΟΞ στα οποία εκτελεί πτήσεις. Εξάλλου, κατά τους τέσσερις πρώτους μήνες του 1994 η Air France περιόρισε την προσφορά της στην ευρωπαϋκή αγορά κατά 6,4 % σε σχέση με το αντίστοιχο χρονικό διάστημα του 1993, ενώ η προσφορά όλων των ευρωπαϋκών εταιριών αυξήθηκε κατά μέσον όρο κατά 3,8 %. Περιορίζοντας την προσφορά της Air France κάτω από το επίπεδο αναπτύξεως της αγοράς, θα περιοριστεί το μερίδιό της στην αγορά εντός του ΕΟΞ προς όφελος των ανταγωνιστών της. Επομένως, η ενίσχυση δεν θα θίξει τις εμπορικές συναλλαγές σε βαθμό αντιβαίνοντα προς το κοινό συμφέρον.

20 Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι, προκειμένου να αναλυθούν τα αποτελέσματα της ενισχύσεως στον ΕΟΞ, πρέπει να λάβει υπόψη την αυξημένη ελευθέρωση του τομέα των αεροπορικών μεταφορών εντός της Κοινότητας κατόπιν της εκδόσεως το 1992 πλειόνων κανονισμών του Συμβουλίου, καλουμένων «τρίτη δέσμη μέτρων». Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή φρονεί ότι η άρση των περιορισμών που προστατεύουν την Air France από τον ανταγωνισμό συνιστά πρόσφορο αντιστάθμισμα, το οποίο δικαιολογεί τη χορήγηση ενισχύσεως συμβιβαζόμενης προς το κοινό συμφέρον.

21 Τέλος, η Επιτροπή φρονεί ότι τα αρνητικά αποτελέσματα της ενισχύσεως δεν αυξάνονται μέσω της εκμεταλλεύσεως αποκλειστικών δικαιωμάτων ή της εφαρμογής ευνοϋκής μεταχειρίσεως μόνον υπέρ της Air France, δεδομένου ότι οι γαλλικές αρχές δεσμεύθηκαν, αφενός, να τροποποιήσουν τους κανόνες κατανομής της κυκλοφορίας που ισχύουν για το σύστημα αερολιμένων του Παρισιού ώστε οι κανόνες αυτοί να μην εισάγουν διακρίσεις και, αφετέρου, να μεριμνούν ώστε οι εργασίες διευθετήσεως των δύο αεροσταθμών Orly Sud και Orly Ouest να μην αλλοιώσουν τους όρους του ανταγωνισμού εις βάρος των αεροπορικών εταιριών που εξυπηρετούν το αεροδρόμιο του Orly. Η Επιτροπή υπενθυμίζει εξάλλου ότι στις 27 Απριλίου 1994 εξέδωσε μια απόφαση επιβάλλουσα στη Γαλλία την υποχρέωση να επιτρέψει, το αργότερο από τις 27 Οκτωβρίου 1994, στους αερομεταφορείς της Κοινότητας να ασκούν τα δικαιώματά τους μεταφορών στις διαδρομές από το Παρίσι (Orly) μέχρι την Τουλούζη και από το Παρίσι (Orly) μέχρι τη Μασσαλία.

22 Τελικώς, η Επιτροπή φρονεί ότι το σύνολο των δεσμεύσεων που ανέλαβαν οι γαλλικές αρχές εξαλείφει τις ανησυχίες που εξέφρασε κατά την έναρξη της διοικητικής διαδικασίας.

23 Κατά το άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η ενίσχυση που πρόκειται να χορηγηθεί στην Air France κατά το χρονικό διάστημα από το 1994 έως το 1996, υπό μορφή αυξήσεως κεφαλαίου ύψους 20 δισεκατομμυρίων FF, καταβλητέων σε τρεις δόσεις, και που σκοπεί στην αναδιάρθρωσή της σύμφωνα με το Πρόγραμμα συμβιβάζεται με την κοινή αγορά και τη συμφωνία για τον ΕΟΞ, δυνάμει του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης και του άρθρου 61, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συμφωνίας για τον ΕΟΞ, υπό τον όρον ότι οι γαλλικές αρχές θα τηρήσουν 16 δεσμεύσεις που περιλαμβάνονται στο εν λόγω άρθρο 1.

24 Το άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως εξαρτά την καταβολή της δεύτερης και της τρίτης δόσεως της ενισχύσεως από την τήρηση των δεσμεύσεων αυτών και από την πραγματική υλοποίηση του Προγράμματος, καθώς και την επίτευξη των αποτελεσμάτων που αυτό προβλέπει, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι το ποσό της ενισχύσεως εξακολουθεί να συμβιβάζεται με την κοινή αγορά. Η Γαλλική Κυβέρνηση υποχρεούται να υποβάλει στην Επιτροπή, πριν από την αποδέσμευση της δεύτερης και τρίτης δόσεως της ενισχύσεως το 1995 και το 1996, έκθεση για την πορεία του προγράμματος αναδιαρθρώσεως και για την οικονομική και χρηματοοικονομική κατάσταση της Air France, η δε Επιτροπή θα αναθέσει τον έλεγχο της ορθής εφαρμογής του σχεδίου και της τηρήσεως των όρων από τους οποίους εξαρτάται η έγκριση της ενισχύσεως σε ανεξαρτήτους συμβούλους.

Ένδικες διαδικασίες

25 Υπό τις συνθήκες αυτές, οι προσφεύγουσες άσκησαν τις παρούσες προσφυγές, οι οποίες πρωτοκολλήθηκαν στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 21 Νοεμβρίου και 22 Δεκεμβρίου 1994 αντιστοίχως.

26 Οι έγγραφες διαδικασίες διεξήχθησαν κανονικά.

27 Με διατάξεις του Προέδρου του πρώτου πενταμελούς τμήματος του Πρωτοδικείου της 10ης Μαρτίου, 8ης Μαου και 12ης Ιουνίου 1995, επετράπη στο Βασίλειο της Δανίας, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στο Βασίλειο της Σουηδίας, στο Βασίλειο της Νορβηγίας, στη Maersk Air I/S και στη Maersk Air Ltd (στο εξής: εταιρίες Maersk ή Maersk) να παρέμβουν υπέρ των προσφευγουσών των υποθέσεων που αφορούσε εκάστη αίτηση παρεμβάσεως.

28 Με διατάξεις του Προέδρου του πρώτου πενταμελούς τμήματος του Πρωτοδικείου της 12ης Ιουνίου 1995, επετράπη στη Γαλλική Δημοκρατία να παρέμβει υπέρ της καθής.

29 Με διατάξεις του Πρωτοδικείου (πρώτο πενταμελές τμήμα) της 12ης Ιουνίου 1995, επετράπη στην Air France να παρέμβει υπέρ της καθής και να αναπτύξει τους ισχυρισμούς της στη γαλλική γλώσσα κατά τις προφορικές διαδικασίες.

30 Με απόφαση του Πρωτοδικείου, ο εισηγητής δικαστής ορίστηκε στο δεύτερο πενταμελές τμήμα στο οποίο, ως εκ τούτου, ανατέθηκαν οι υποθέσεις.

31 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (δεύτερο πενταμελές τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στις προφορικές διαδικασίες χωρίς προηγούμενη διεξαγωγή αποδείξεων. Ωστόσο, κάλεσε τους διαδίκους να αναπτύξουν περαιτέρω πολλούς από τους ισχυρισμούς τους.

32 Οι διάδικοι ανέπτυξαν τους ισχυρισμούς τους και απάντησαν στις ερωτήσεις του Πρωτοδικείου κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη στις 6 και 7 Μαου 1997.

33 Κατά τη συζήτηση αυτή, το Πρωτοδικείο διέταξε τη λήψη ενός μέτρου οργανώσεως της διαδικασίας δυνάμει του άρθρου 64 του Κανονισμού Διαδικασίας και κάλεσε τις προσφεύγουσες και τους υπέρ αυτών παρεμβαίνοντες να καταθέσουν στη Γραμματεία τις παρατηρήσεις που είχαν υποβάλει στην Επιτροπή κατά τη διοικητική διαδικασία, καθόσον αυτές δεν είχαν ακόμη κατατεθεί στη δικογραφία. Αφού διατάχθηκε η λήψη του μέτρου αυτού, οι παρατηρήσεις της British Airways plc (στο εξής: British Airways), της ΤΑΤ European Airlines (στο εξής: ΤΑΤ), της Scandinavian Airlines System Denmark-Norway-Sweden (στο εξής: SAS), της Euralair international (στο εξής: Euralair) και της Air UK Ltd (στο εξής: Air UK) κατατέθηκαν στη Γραμματεία στις 8 Μαου 1997, ενώ οι παρητηρήσεις του Βασιλείου της Δανίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, του Βασιλείου της Σουηδίας και του Βασιλείου της Νορβηγίας είχαν ήδη κατατεθεί κατά τη συνεδρίαση.

34 Το Πρωτοδικείο (δεύτερο πενταμελές τμήμα), αφού άκουσε επί του ζητήματος αυτού τους διαδίκους κατά τη συνεδρίαση και δεδομένου ότι αυτοί δεν αντέλεξαν, φρονεί ότι πρέπει να συνεκδικασθούν οι δύο υποθέσεις προς έκδοση κοινής αποφάσεως.

Αιτήματα των διαδίκων

35 Οι προσφεύγουσες ζητούν από το Πρωτοδικείο και στις δύο υποθέσεις τα εξής:

- να ακυρώσει την προσβαλλομένη απόφαση·

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

Η προσφεύγουσα της υποθέσεως Τ-394/94 ζητεί επιπλέον από το Πρωτοδικείο να διατάξει τη λήψη μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας και τη διεξαγωγή αποδείξεων, σύμφωνα με τα άρθρα 64 και 65 του Κανονισμού Διαδικασίας, και να απαιτήσει την προσκόμιση όλων των σχετικών φακέλων και εγγράφων που διαθέτει η Επιτροπή.

36 Το Ηνωμένο Βασίλειο ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να ακυρώσει την προσβαλλομένη απόφαση·

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα, περιλαμβανομένων των εξόδων του Ηνωμένου Βασιλείου.

37 Το Βασίλειο της Δανίας, το Βασίλειο της Σουηδίας και το Βασίλειο της Νορβηγίας ζητούν από το Πρωτοδικείο:

- να ακυρώσει την προσβαλλομένη απόφαση.

38 Οι εταιρίες Maersk ζητούν από το Πρωτοδικείο:

- να ακυρώσει την προσβαλλομένη απόφαση·

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα της παρεμβάσεώς τους, καθόσον εναπόκειται στο Πρωτοδικείο να αποφανθεί συναφώς.

39 Η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να απορρίψει τις προσφυγές·

- να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα·

- να καταδικάσει το Βασίλειο της Δανίας, το Ηνωμένο Βασίλειο, το Βασίλειο της Σουηδίας, το Βασίλειο της Νορβηγίας και τις εταιρίες Maersk σε μέρος των δικαστικών εξόδων της Επιτροπής.

40 Η Γαλλική Δημοκρατία ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να απορρίψει τις προσφυγές.

41 Η εταιρία Air France ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να απορρίψει τις προσφυγές·

- να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα, περιλαμβανομένων των εξόδων της Air France.

Επί της ουσίας

42 Προς στήριξη των προσφυγών τους οι προσφεύγουσες προβάλλουν πλείονες λόγους ακυρώσεως, οι οποίοι μπορούν να καταταγούν σε ομάδες. Στο πλαίσιο της πρώτης ομάδας λόγων ακυρώσεως (Ι), προσάπτουν στην Επιτροπή, αφενός, ότι παρέβη τους κανόνες που αφορούν τη διοικητική διαδικασία του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης, διότι παρέλειψε να συλλέξει επαρκή πληροφοριακά στοιχεία και/ή να παράσχει στους ενδιαφερομένους, μεταξύ των οποίων οι προσφεύγουσες, επαρκή πληροφοριακά στοιχεία ώστε να τους δοθεί η δυνατότητα να ακουστούν προσηκόντως και να ασκήσουν αποτελεσματικά τα δικαιώματα που τους απονέμουν τα άρθρα 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης και 62, παράγραφος 1, στοιχείο αα, της Συμφωνίας για τον ΕΟΞ. Αφετέρου, οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι δεν απευθύνθηκε σε ανεξαρτήτους εμπειρογνώμονες για την εκτίμηση του αν η επίδικη ενίσχυση συμβιβάζεται με τα άρθρα 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης και 61, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συμφωνίας για τον ΕΟΞ και ότι δεν έλαβε όλα τα αναγκαία μέτρα για να ελέγξει την ακρίβεια των πληροφοριών που της παρέσχαν οι γαλλικές αρχές και η εταιρία Air France.

43 Στο πλαίσιο της δεύτερης ομάδας λόγων ακυρώσεως (ΙΙ), οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι υπέπεσε σε πλείονα σφάλματα κατά την εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης και του άρθρου 61, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συμφωνίας για τον ΕΟΞ. Στο πλαίσιο αυτό, ισχυρίζονται, καταρχάς, ότι η Επιτροπή παραβίασε την εφαρμοστέα στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων αρχή της αναλογικότητας, διότι, πρώτον, κακώς επέτρεψε στην Air France να αγοράσει 17 νέα αεροπλάνα (Α), δεύτερον, κακώς επέτρεψε τη χρηματοδότηση των εξόδων εκμεταλλεύσεως και των επιχειρησιακών μέτρων της Air France (Β), τρίτον, κατέταξε εσφαλμένως τους τίτλους που εξέδωσε η Air France μεταξύ του 1989 και του 1993 (Γ), τέταρτον, εκτίμησε εσφαλμένως τον δείκτη δανειακής εξαρτήσεως της Air France (Δ) και, πέμπτον, κακώς παρέλειψε να απαιτήσει την πώληση ορισμένων στοιχείων του ενεργητικού της Air France που μπορούσαν να εκποιηθούν (Ε). Εξάλλου, οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι κακώς έκρινε ότι η ενίσχυση προοριζόταν για τη διευκόλυνση της αναπτύξεως ορισμένης οικονομικής δραστηριότητας, χωρίς να αλλοιώνει τους όρους των εμπορικών συναλλαγών σε βαθμό αντιβαίνοντα προς το κοινό συμφέρον. Στο πλαίσιο αυτό, οι επικρίσεις τους στρέφονται ιδίως κατά 12 από τους 16 όρους που περιλαμβάνει η εγκρίνουσα την ενίσχυση απόφαση. Τέλος, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν, για διαφόρους λόγους, το κατά πόσον το σχέδιο αναδιαρθρώσεως της Air France είναι το ενδεδειγμένο και προσάπτουν στην Επιτροπή ότι κακώς κατέληξε ότι το σχέδιο αυτό ήταν ικανό να αποκαταστήσει την οικονομική βιωσιμότητα της Air France. Στο πλαίσιο των διαφόρων αυτών λόγων, οι προσφεύγουσες προσάπτουν επίσης στην Επιτροπή ότι αιτιολόγησε ανεπαρκώς την προσβαλλομένη απόφαση. Η προσφεύγουσα της υποθέσεως Τ-394/94, British Midland Ltd (στο εξής: British Midland), με τον τελευταίο λόγο της ακυρώσεως ισχυρίζεται ότι συντρέχει παράβαση του άρθρου 155 της Συνθήκης.

Ι - Επί των λόγων ακυρώσεως που αντλούνται από την παράτυπη διεξαγωγή της διοικητικής διαδικασίας

Συνοπτική παράθεση της επιχειρηματολογίας των διαδίκων

44 Η προσφεύγουσα της υποθέσεως Τ-394/94 ισχυρίζεται, κατ' ουσίαν, ότι η διοικητική διαδικασία την οποία θεσπίζει το άρθρο 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης διεξάγεται κατ' αντιπαράθεση και ότι, επομένως, η Επιτροπή πρέπει να παρέχει στους ενδιαφερομένους επαρκή πληροφοριακά στοιχεία ώστε να τους δίδεται η δυνατότητα να εκτιμήσουν πλήρως το ενδεχόμενο αποτέλεσμα μιας ενισχύσεως ως προς τους ίδιους. Εν προκειμένω, η ανακοίνωση της Επιτροπής της 3ης Ιουνίου 1994 ήταν ανεπαρκής. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή

- δεν εξήγησε πώς υπολογίστηκαν τα 20 δισεκατομμύρια FF,

- δεν ανέφερε, όσον αφορά την αγορά 17 νέων αεροπλάνων, ποιοι τύποι αεροσκαφών θα αγοράζονταν ούτε από ποιους τύπους αεροσκαφών απετελείτο ο στόλος,

- δεν παρέσχε το κείμενο του σχεδίου αναδιαρθρώσεως,

- δεν εξήγησε πού στηριζόταν ο υπολογισμός της αυξήσεως της παραγωγικότητας της Air France κατά 30 % ή 33,3 %,

- δεν ανέφερε ποιό ήταν το κόστος των προτεινομένων οικειοθελών αποχωρήσεων,

- δεν παρέσχε καμία λεπτομέρεια σχετικά με τα στοιχεία του ενεργητικού της Air France ούτε κατένειμε τα στοιχεία αυτά σε σχετιζόμενα και μη σχετιζόμενα με τις βασικές δραστηριότητες,

- δεν εκτίμησε την αξία της αλυσίδας ξενοδοχείων Mιridien,

- δεν παρέσχε καμία λεπτομέρεια ως προς την αξία των μετοχών της Air France στην Air Inter, στη Sabena ή σε άλλες εταιρίες ούτε εξήγησε γιατί τα στοιχεία αυτά του ενεργητικού δεν θεωρήθηκαν ως στοιχεία του ενεργητικού μη σχετιζόμενα με τις βασικές δραστηριότητες,

- δεν παρέσχε καμία λεπτομέρεια ως προς το σχέδιο δικτύου της Air France, ώστε να καταστεί δυνατή η εκτίμηση των ενδεχομένων αποτελεσμάτων του επί του ανταγωνισμού,

- δεν παρέσχε καμία λεπτομέρεια ως προς τα «νέα προϋόντα» τα οποία σχεδίαζε να παράσχει η Air France, ώστε να καταστεί δυνατή η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων τους επί του ανταγωνισμού,

- δεν είχε στη διάθεσή της τους ετήσιους λογαριασμούς της Air France κατά τον χρόνο εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως,

- δεν εξήγησε γιατί δεν ζήτησε τη γνωστοποίηση των ουσιωδών πληροφοριακών στοιχείων που ήσαν αναγκαία για την έκδοση αιτιολογημένης αποφάσεως όσον αφορά το αν η ενίσχυση συμβιβάζεται με την κοινή αγορά,

- δεν έλαβε υπόψη της τις θυγατρικές, ιδίως δε την Air Inter, λόγω του ότι το σχέδιο αναδιαρθρώσεως επικεντρώθηκε αποκλειστικά στην Air France,

- δεν εξήγησε πώς οι προτάσεις για την εφαρμογή των σχεδίων επεκτάσεως της Air France μπορούσαν να συμβιβάζονται με τους σκοπούς της Συνθήκης, υπό το πρίσμα ιδίως της αποτυχίας των δύο προηγουμένων εισφορών κεφαλαίου που αφορούσαν ποσό 5,8 δισεκατομμυρίων FF.

45 Με τις παρατηρήσεις που κατέθεσε ενώπιον της Επιτροπής κατά τη διοικητική διαδικασία, η British Midland είχε ήδη θέσει την πλειονότητα των προαναφερθέντων ζητημάτων, ζητώντας από την Επιτροπή, μεταξύ άλλων, να της γνωστοποιήσει το σχέδιο αναδιαρθρώσεως που υπέβαλε η Air France, με το σκεπτικό ότι, χωρίς τη γνωστοποίηση αυτή, δεν θα διέθετε επαρκή πληροφοριακά στοιχεία ώστε να μπορεί να αποφανθεί λυσιτελώς επί του σχεδίου ενισχύσεως.

46 Οι προσφεύγουσες της υποθέσεως Τ-371/94 φρονούν επίσης ότι τα πληροφοριακά στοιχεία που περιέχονται στην ανακοίνωση της 3ης Ιουνίου 1994 ήσαν ανεπαρκή. Αν η ανακοίνωση ήταν πιο ακριβής όσον αφορά τις προθέσεις της Air France να αυξήσει τη συχνότητα των πτήσεών της στα επικερδή δρομολόγια, να επεκταθεί στα δρομολόγια μεγάλων αποστάσεων, να εγκαταλείψει τις «άγονες» γραμμές και να επικεντρώσει το ενδιαφέρον της στα δρομολόγια που έχουν ευοίωνες προοπτικές αναπτύξεως, οι προσφεύγουσες θα ήσαν σε θέση να βοηθήσουν την Επιτροπή να εκτιμήσει τις πτυχές αυτές του σχεδίου αναδιαρθρώσεως. Εικότερα, η Επιτροπή δεν παρέθεσε τις δικαιολογίες της Air France όσον αφορά την ανάγκη αγοράς 17 νέων αεροσκαφών και, ως εκ τούτου, οι ενδιαφερόμενοι δεν μπόρεσαν να παράσχουν στην Επιτροπή τα αναγκαία πληροφοριακά στοιχεία που θα της επέτρεπαν να εξετάσει με προσοχή και αντικειμενικότητα την πτυχή αυτή της υποθέσεως.

47 Οι προσφεύγουσες υπογραμμίζουν εξάλλου ότι η ανακοίνωση ουδόλως αναφέρει τη μονάδα μετρήσεως που εκφράζεται σε «ισοδύναμο διανυθέντων επιβατοχιλιομέτρων» (ιquivalent passagers kilomθtres transportιs, στο εξής: EPKT) Στην προσβαλλομένη απόφαση είδαν για πρώτη φορά οι προσφεύγουσες αυτή τη μονάδα μετρήσεως, η οποία έχει διαμορφωθεί ειδικώς για την Air France και εφαρμόστηκε στον υπολογισμό των δικών τους τωρινών και μελλοντικών ορίων παραγωγικότητας.

48 Οι προσφεύγουσες επισημαίνουν επίσης ότι η Επιτροπή όφειλε να ελέγξει το γαλλικό κείμενο της ανακοινώσεως όσον αφορά το χωρίο σχετικά με την ενδεχόμενη υπερκεφαλαιοποίηση της Air France. Συγκεκριμένα, η μεταφορά των ΟRA (obligations remboursables en actions, δηλαδή ομολογιών μετατρεψίμων σε μετοχές) και των ΤSDI (titres subordonnιs ΰ durιe indιterminιe reconditionnιs, δηλαδή τίτλων μειωμένης εξασφαλίσεως αόριστης διάρκειας, αναπροσαρμοζομένων), κατά το αγγλικό κείμενο, «from the side of the debts into the equity» (από την πλευρά των χρεών στην πλευρά των ιδίων κεφαλαίων) μεταφράστηκε ως μεταφορά «du passif ver l'actif» (από το παθητικό στο ενεργητικό). Αυτή η εσφαλμένη μετάφραση κατέστησε τη διατύπωση ευστόχων σχολίων δυσχερέστερη για τους τρίτους που χρησιμοποίησαν το γαλλικό κείμενο.

49 Τέλος, οι προσφεύγουσες φρονούν ότι, λόγω του ότι η υπόθεση είναι περίπλοκη, η Επιτροπή έπρεπε να επικουρείται από ανεξαρτήτους εμπειρογνώμονες ειδικευμένους στην οικονομία, στη χρηματοδότηση και στη διαχείριση των αεροπορικών μεταφορών. Όπως προκύπτει από το άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, το οποίο προβλέπει τη συμμετοχή ανεξαρτήτων συμβούλων πριν από την αποδέσμευση της δεύτερης και της τρίτης δόσεως της ενισχύσεως, η ίδια η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι είναι απαραίτητο να ανατεθεί σε εξωτερικούς εμπειρογνώμονες η επαλήθευση της ορθής εφαρμογής του σχεδίου αναδιαρθρώσεως. Συνεπώς, η Επιτροπή δέχεται σιωπηρώς ότι δεν διαθέτει επαρκείς τεχνικές γνώσεις για να προβεί η ίδια στην επαλήθευση αυτή.

50 Οι προσφεύγουσες και των δύο υποθέσεων φρονούν ότι η Επιτροπή, εκδίδοντας την προσβαλλομένη απόφαση, επέδειξε υπερβολική βιασύνη ασυμβίβαστη με τον σεβασμό των δικών τους θεμελιωδών δικαιωμάτων και αυτών των λοιπών ενδιαφερομένων. Συγκεκριμένα, η προσβαλλομένη απόφαση εκδόθηκε 16 μόνον εργάσιμες ημέρες μετά τη λήξη της ταχθείσας στους ενδιαφερομένους προθεσμίας για την υποβολή των παρατηρήσεών τους, χρονικό διάστημα το οποίο είναι εξαιρετικά σύντομο για την ανάλυση, συζήτηση και επίλυση των πολύπλοκων προβλημάτων που ανακύπτουν από το επίδικο σχέδιο ενισχύσεως. Ο χρόνος από την ημερομηνία κινήσεως της διαδικασίας του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης μέχρι την ημερομηνία εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως (3 Ιουνίου και 27 Ιουλίου 1994) ήταν πράγματι 37 εργάσιμες ημέρες και, συνεπώς, σαφώς συντομότερος από τον μέσον όρο του χρόνου που απαιτείται για παρεμφερείς υποθέσεις.

51 Το Βασίλειο της Δανίας υπενθύμισε, κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, ότι είχε ζητήσει ματαίως από την Επιτροπή, κατά τη διοικητική διαδικασία, να διαβιβάσει στα λοιπά κράτη μέλη την απάντηση της Γαλλικής Κυβερνήσεως στην ανακοίνωση της 3ης Ιουνίου 1994, ώστε αυτά να είναι σε θέση να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους πριν από την έκδοση της αποφάσεως της Επιτροπής.

52 Η Επιτροπή αντιτείνει ότι η διαδικασία του άρθρου 93, παράγραφος 2, δεν επιβάλλει κατ' αντιπαράθεση συζήτηση με τους ενδιαφερομένους τρίτους. Οι τρίτοι δεν μπορούν να αξιώνουν να τυγχάνουν της ίδιας μεταχειρίσεως με τον αποδέκτη της τελικής αποφάσεως. Συναφώς, η Επιτροπή παραπέμπει στη νομολογία που έχει διαμορφωθεί στον τομέα του ανταγωνισμού, κατά την οποία τα διαδικαστικά δικαιώματα των καταγγελλόντων δεν είναι της ιδίας εκτάσεως με τα δικαιώματα άμυνας των επιχειρήσεων κατά των οποίων η Επιτροπή διεξάγει την έρευνά της.

53 Όσον αφορά την ανακοίνωση με την οποία κινείται η διαδικασία του άρθρου 93, παράγραφος 2, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η διαδικασία αυτή αποβλέπει αποκλειστικά στο να συλλέξει η Επιτροπή από τους ενδιαφερομένους όλα τα στοιχεία που μπορούν να τη διαφωτίσουν στις μελλοντικές της ενέργειες. Εν προκειμένω, με την ανακοίνωση της 3ης Ιουνίου 1994, η Επιτροπή απαρίθμησε όλα τα ζητήματα ως προς τα οποία επιθυμούσε να της διαβιβαστούν παρατηρήσεις ώστε να είναι σε θέση να αποφανθεί επί του κοινοποιηθέντος από τις γαλλικές αρχές σχεδίου ενισχύσεως. Στην ανακοίνωση αυτή, η Επιτροπή εξέθεσε όλα τα αναγκαία πληροφοριακά στοιχεία ώστε να παράσχει στους ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να εκφράσουν την άποψή τους.

54 Σε γενικότερο πλαίσιο, η Επιτροπή φρονεί ότι δεν μπορεί να περιλαμβάνει στις ανακοινώσεις της παρά μόνο πληροφοριακά στοιχεία τα οποία διαθέτει κατά τον χρόνο της δημοσιεύσεως και τα οποία δεν στερούνται ενδιαφέροντος ούτε καλύπτονται από το επαγγελματικό ή το επιχειρηματικό απόρρητο. Εξάλλου, σκοπός των ανακοινώσεων του άρθρου 93, παράγραφος 2, δεν είναι να εκφράζουν οριστική άποψη αλλά να θέτουν ζητήματα. Όσον αφορά τα πολυάριθμα πληροφοριακά στοιχεία τα οποία, κατά την άποψη των προσφευγουσών, έπρεπε να έχουν περιληφθεί στην ανακοίνωση της 3ης Ιουνίου 1994, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι τα περισσότερα από τα επισημανθέντα θέματα είτε καλύπτονταν από το επιχειρηματικό απόρρητο είτε δεν δημιουργούσαν αμφιβολίες ως προς τις οποίες θα είχε ανάγκη συμπληρωματικών πληροφοριών.

55 Όσον αφορά το χρονικό διάστημα εντός του οποίου εξετάστηκε η υπόθεση, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι το επίδικο σχέδιο ενισχύσεως της κοινοποιήθηκε στις 18 Μαρτίου 1994 και ότι η προσβαλλομένη απόφαση ελήφθη 131 ημέρες αργότερα, στις 27 Ιουλίου 1994. Η απόσταση μεταξύ των δύο αυτών ημερομηνιών είναι περίπου η ίδια με αυτή παρεμφερών υποθέσεων [απόφαση 91/555/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 24ης Ιουλίου 1991, περί ενισχύσεων που πρόκειται να χορηγηθούν από τη Βελγική Κυβέρνηση στον αερομεταφορέα SABENA, ΕΕ L 300, σ. 48, στο εξής: απόφαση Sabena, απόφαση 94/118/EK της Επιτροπής, της 21ης Δεκεμβρίου 1993, σχετικά με την ενίσχυση που χορηγείται από την Ιρλανδική Κυβέρνηση προς τον όμιλο Aer Lingus, επιχείρηση παρέχουσα κυρίως υπηρεσίες στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών, ΕΕ 1994, L 54, σ. 30, στο εξής: απόφαση Aer Lingus, απόφαση 94/698/EK της Επιτροπής, της 6ης Ιουλίου 1994, σχετικά με την αύξηση κεφαλαίου, τις εγγυήσεις έναντι δανείων και τις υφιστάμενες φορολογικές απαλλαγές υπέρ της TAP, ΕΕ L 279, σ. 29, στο εξής: απόφαση ΤΑP]. Εξάλλου, το γεγονός ότι ο χρόνος αυτός είναι ο συνήθης επιβεβαιώνεται από το άρθρο 10, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΟΚ) 4064/89 του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989, για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (ΕΕ L 395, σ. 1, στο εξής: κανονισμός 4064/89), κατά το οποίο η απόφαση που κηρύσσει μια κοινοποιηθείσα συγκέντρωση συμβατή με την κοινή αγορά πρέπει να εκδίδεται εντός προθεσμίας τεσσάρων μηνών.

56 Τέλος, η Επιτροπή φρονεί ότι δεν έχει καμία νομική υποχρέωση να απευθύνεται σε εξωτερικούς εμπειρογνώμονες πριν από τη λήψη των αποφάσεών της.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Γενικότητες

57 Υπενθυμίζεται εκ προοιμίου ότι το επίδικο σχέδιο ενισχύσεως κοινοποιήθηκε επισήμως από τις γαλλικές αρχές στην Επιτροπή η οποία, εφόσον αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης, ήταν υποχρεωμένη να τάξει «στους ενδιαφερομένους προθεσμία για να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους».

58 Όσον αφορά τον σκοπό του τελευταίου αυτού χωρίου του εν λόγω άρθρου 93, παράγραφος 2, υπενθυμίζεται στη συνέχεια ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η διάταξη αυτή σκοπεί, αφενός, να υποχρεώσει την Επιτροπή να φροντίσει για την ενημέρωση όλων των προσώπων που μπορούν να ενδιαφέρονται και να τους παράσχει την ευκαιρία να προβάλουν τα επιχειρήματά τους (απόφαση της 14ης Νοεμβρίου 1984, 323/82, Intermills κατά Επιτροπής, Συλλογή 1984, σ. 3809, σκέψη 17) καθώς και, αφετέρου, να επιτρέψει στην Επιτροπή να διαφωτιστεί πλήρως επί του συνόλου των στοιχείων της υποθέσεως πριν λάβει την απόφασή της (απόφαση της 20ής Μαρτίου 1984, 84/82, Γερμανία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1984, σ. 1451, σκέψη 13).

59 Όσον αφορά, ειδικότερα, το καθήκον της Επιτροπής να ενημερώνει τους ενδιαφερομένους, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι η δημοσίευση ανακοινώσεως στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων αποτελεί πρόσφορο μέσο γνωστοποιήσεως προς όλους τους ενδιαφερομένους της ενάρξεως μιας διαδικασίας (προπαρατεθείσα απόφαση Intermills κατά Επιτροπής, σκέψη 17), διευκρινίζοντας συγχρόνως ότι «η ανακοίνωση αυτή αποβλέπει αποκλειστικά στο να συλλέξει η Επιτροπή από τους ενδιαφερομένους όλα τα στοιχεία που μπορούν να τη διαφωτίσουν στις μελλοντικές της ενέργειες» (απόφαση της 12ης Ιουλίου 1973, 70/72, Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή τόμος 1972-1973, σ. 609, σκέψη 19). Το Πρωτοδικείο ακολούθησε τη νομολογία αυτή, η οποία απονέμει στους ενδιαφερομένους κατ' ουσίαν τον ρόλο πηγών πληροφοριών για την Επιτροπή στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης (απόφαση της 22ας Οκτωβρίου 1996, Τ-266/94, Skibsvζrftsforeningen κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. ΙΙ-1399, σκέψη 256).

60 Επομένως, οι ενδιαφερόμενοι, όχι μόνο δεν μπορούν να επικαλεστούν τα δικαιώματα άμυνας που αναγνωρίζονται στα άτομα κατά των οποίων κινείται η διαδικασία (βλ., συναφώς, την απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Νοεμβρίου 1987, 142/84 και 156/84, BAT και Reynolds κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ. 4487, σκέψεις 19 και 20, η οποία αφορά ζητήματα ανταγωνισμού, καθώς και την απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Μαρτίου 1990, C-142/87, Bέλγιο κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. Ι-959, σκέψη 46), αλλά έχουν μόνον το δικαίωμα να μετέχουν στη διοικητική διαδικασία σε βαθμό επαρκή λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων της συγκεκριμένης περιπτώσεως.

61 Η έκταση όμως των δικαιωμάτων συμμετοχής και πληροφορήσεως που διαθέτουν οι ενδιαφερόμενοι στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης μπορεί να περιορίζεται διττώς.

62 Αφενός, οσάκις - όπως εν προκειμένω - ένα κράτος μέλος κοινοποιεί στην Επιτροπή σχέδιο ενισχύσεως συνοδευόμενο από δικαιολογητικά έγγραφα και οι αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής έχουν στη συνέχεια σειρά συζητήσεων με τους υπαλλήλους του κράτους αυτού, η πληροφόρηση της Επιτροπής μπορεί να είναι ήδη σχετικώς ευρεία, πράγμα που αφήνει περιορισμένο μόνον αριθμό αμφιβολιών οι οποίες είναι δυνατόν να διαλυθούν βάσει των πληροφοριών που παρέχουν οι ενδιαφερόμενοι. Συγκεκριμένα, όσον αφορά τις λεπτομέρειες του σχεδίου της ενισχύσεως, την οικονομική και χρηματοοικονομική κατάσταση, την ανταγωνιστική θέση της δικαιούχου επιχειρήσεως καθώς και την εσωτερική λειτουργία της, η συζήτηση μεταξύ του κράτους μέλους και της Επιτροπής είναι κατ' ανάγκη διεξοδικότερη από τη συζήτηση με τους ενδιαφερομένους. Κατά συνέπεια, μολονότι η Επιτροπή παρέχει στους ενδιαφερομένους γενικές πληροφορίες ως προς τα ουσιώδη στοιχεία του σχεδίου ενισχύσεως, μπορεί να περιορίζεται στο να επικεντρώσει την ανακοίνωσή της, στην Επίσημη Εφημερίδα, στα σημεία του σχεδίου ως προς τα οποία έχει ακόμη ορισμένες αμφιβολίες.

63 Αφετέρου, η Επιτροπή υποχρεούται, δυνάμει του άρθρου 214 της Συνθήκης, να μην αποκαλύπτει στους ενδιαφερομένους πληροφορίες που καλύπτονται ως εκ της φύσεώς τους από το επαγγελματικό απόρρητο, ιδίως στοιχεία σχετικά με την εσωτερική λειτουργία της δικαιούχου επιχειρήσεως. Συναφώς, η κατάσταση των ενδιαφερομένων δεν διαφέρει από αυτή των καταγγελλόντων στις υποθέσεις ανταγωνισμού στους οποίους, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, δεν μπορούν να ανακοινώνονται επιχειρηματικά απόρρητα (απόφαση BAT και Reynolds κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 60, σκέψη 21).

64 Το γεγονός ότι τα προαναφερθέντα δικαιώματα συμμετοχής και πληροφορήσεως, καθόσον αφορούν τη διεξαγωγή και μόνον της διοικητικής διαδικασίας, είναι περιορισμένα δεν αντιφάσκει προς το καθήκον που υπέχει η Επιτροπή από το άρθρο 190 της Συνθήκης να περιλαμβάνει στην τελική της απόφαση, που εγκρίνει το σχέδιο ενισχύσεως, επαρκή αιτιολογία καλύπτουσα όλες τις ουσιώδεις αιτιάσεις που οι ενδιαφερόμενοι, τους οποίους η απόφαση αυτή αφορά άμεσα και ατομικά, προέβαλαν είτε με δική τους πρωτοβουλία είτε κατόπιν των πληροφοριών που τους γνωστοποίησε η Επιτροπή. Έτσι, έστω και αν υποθετεί ότι είναι θεμιτό, σε μια συγκεκριμένη περίπτωση, να προτιμήσει η Επιτροπή να εκμεταλλευθεί άλλες πηγές πληροφοριών και να περιορίσει, κατ' αυτόν τον τρόπο, τη σπουδαιότητα της συμμετοχής των ενδιαφερομένων, τούτο δεν την απαλλάσσει από την υποχρέωση να αιτολογήσει την απόφασή της επαρκώς (βλ., κατωτέρω, σκέψη 96).

65 Υπό το φως των ανωτέρω αναπτυχθεισών αρχών πρέπει να εξετασθούν οι φερόμενες παρατυπίες κατά τη διεξαγωγή της διοικητικής διαδικασίας, είναι δε αυτονόητο ότι δεν αμφισβητείται ότι οι προσφεύγουσες και οι υπέρ αυτών παρεμβαίνοντες καθώς και η ACE οι οποίοι, κατά τη διοικητική διαδικασία ενώπιον της Επιτροπής, αντιτάχθηκαν στην έγκριση του επιδίκου σχεδίου ενισχύσεως, πρέπει να θεωρηθούν ως ενδιαφερόμενοι υπό την έννοια του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης, όπως έχει ερμηνευθεί από το Δικαστήριο με την απόφαση Intermills κατά Επιτροπής (προπαρατεθείσα στη σκέψη 58, σκέψη 16).

Η ανακοίνωση της 3ης Ιουνίου 1994

66 Όσον αφορά, πρώτον, τη φερόμενη ανεπάρκεια της ανακοινώσεως της 3ης Ιουνίου 1994, επισημαίνεται ότι η ανακοίνωση αυτή εμφαίνει

- την οικονομική και χρηματοοικονομική κατάσταση της Air France πριν από την επεξεργασία του σχεδίου ενισχύσεως, ειδικότερα δε τα προηγούμενα σχέδια αναδιαρθρώσεως και τις προηγούμενες εισφορές κεφαλαίου, καθώς και τις συσσωρευθείσες ζημίες της,

- τα «θέματα» στα οποία «επικεντρώνεται» το νέο σχέδιο αναδιαρθρώσεως,

- το ποσό της σχεδιαζομένης ενισχύσεως, το οποίο ανέρχεται σε 20 δισεκατομμύρια FF και

- τις κύριες αμφιβολίες που εξέφρασε η Επιτροπή στο στάδιο αυτό της διαδικασίας όσον αφορά ιδίως τις βελτιώσεις της παραγωγικότητας της Air France, τη διάρθρωση του ομίλου Air France, την ανταγωνιστική θέση της Air France, και το ενδεχόμενο υπερκεφαλαιοποιήσεώς της.

Το Πρωτοδικείο φρονεί ότι η πληροφόρηση αυτή ήταν επαρκής ώστε να παράσχει στους ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να προβάλουν λυσιτελώς τα επιχειρήματά τους ενώπιον της Επιτροπής.

67 Κατά το μέτρο που οι προσφεύγουσες της υποθέσεως T-371/94 φρονούν ότι η μονάδα μετρήσεως EPKΤ, το αεροπορικό δίκτυο της Air France και η μελλοντική του ανάπτυξη καθώς και οι λόγοι που δικαιολογούσαν την αγορά των 17 νέων αεροπλάνων έπρεπε επίσης να έχουν περιληφθεί στην ανακοίνωση, η απάντηση της Επιτροπής ότι δεν είχε αμφιβολίες ως προς αυτά τα συγκεκριμένα ζητήματα αρκεί για να δικαιολογήσει το ότι αυτά δεν περιελήφθησαν στην ανακοίνωση, πράγμα το οποίο δεν αποκλείει το δικαίωμα των προσφευγουσών να ζητήσουν από το Πρωτοδικείο να εξετάσει αν η τελική απόφαση της Επιτροπής περιέχει επαρκή αιτιολογία από πλευράς των στοιχείων αυτών ή ακόμη αν ενέχει πρόδηλα σφάλματα εκτιμήσεως ή νομικά σφάλματα.

68 Όσον αφορά τις αιτιάσεις της προσφεύγουσας της υποθέσεως Τ-394/94 ως προς την παράλειψη γνωστοποιήσεως των πολυαρίθμων προεκτεθεισών λεπτομερειών (βλ., ανωτέρω, σκέψη 44), ορθώς η Επιτροπή επικαλείται το επιχειρηματικό απόρρητο, το οποίο της απαγόρευε να αποκαλύψει στους ανταγωνιστές της Air France κρίσιμα από εμπορικής απόψεως πληροφοριακά στοιχεία σχετικά με την αεροπορική εταιρία. Συγκεκριμένα, το σχέδιo αναδιαρθρώσεως - στο πριν από την έγκρισή του από την Επιτροπή στάδιο και στην αρχή της εφαρμογής του - περιείχε τέτοια στοιχεία και προφανώς δεν εναπέκειτο στους ανταγωνιστές να εκτιμήσουν και να συγκρίνουν με τα δικά τους μέτρα διαχειρίσεως καθένα από τα μέτρα αναδιαρθρώσεως που σχεδίαζε η Air France. Διαφορετικά, οι ανταγωνιστές θα μπορούσαν να παρέμβουν στην εσωτερική αναδιάρθρωση της Air France και να επιχειρήσουν να «υπαγορεύσουν» τα μέτρα που θα θεωρούσαν κατάλληλα για αυτήν, αφού θα είχαν λάβει πολύτιμες πληροφορίες για την ανταγωνίστριά τους. Η ανάλυση αυτή δεν αποδυναμώνεται από το ότι άλλοι ενδιαφερόμενοι, όπως η ACE (σ. 27, τελευταίο εδάφιο, των παρατηρήσεών της), προφανώς κατόρθωσαν να προμηθευθούν το σχέδιo αναδιαρθρώσεως. Τούτο δεν μπορεί να ωθήσει την Επιτροπή να παραβεί το άρθρο 214 της Συνθήκης.

69 Πρέπει να προστεθεί ότι οι ετήσιοι λογαριασμοί της Air France για το 1993 δημοσιεύθηκαν στο Bulletin des annonces lιgales obligatoires (Δελτίο υποχρεωτικών εκ του νόμου ανακοινώσεων) της 17ης Ιουνίου 1994, στη σ. 10207 (σημείο 319 του υπομνήματος παρεμβάσεως της Air France στην υπόθεση Τ-371/94) και, συνεπώς, οι ενδιαφερόμενοι είχαν πρόσβαση σ' αυτούς. Κατά συνέπεια, οι ενδιαφερόμενοι δεν μπορούν να προσάπτουν στην Επιτροπή ότι δεν αποκάλυψε τα οριστικά αριθμητικά στοιχεία με την ανακοίνωση της 3ης Ιουνίου και ότι έλαβε την τελική της απόφαση χωρίς να γνωρίζει τα δεδομένα αυτά.

70 Τέλος, η προσαπτομένη στην Επιτροπή αιτίαση, ότι δεν φρόντισε να λάβει ουσιώδη πληροφοριακά στοιχεία πριν από την έκδοση της τελικής της αποφάσεως και ότι δεν έλεγξε επαρκώς όλες τις σημαντικές πτυχές της υποθέσεως, συνίσταται απλώς σε γενικούς ισχυρισμούς και υποθέσεις που δεν ενισχύονται από κανένα συγκεκριμένο αποδεικτικό στοιχείο. Συνεπώς, η Επιτροπή μπορούσε να περιοριστεί στο να απαντήσει ότι είχε πράγματι λάβει όλα τα χρήσιμα και αναγκαία πληροφοριακά στοιχεία, τα οποία έλεγξε διεξοδικά. Εξάλλου, η αιτίαση αυτή αφορά, στην πραγματικότητα, όχι το στάδιο της ανακοινώσεως της 3ης Ιουνίου 1994, αλλά το μεταγενέστερο στάδιο της εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως. Το ίδιο ισχύει για τις δύο τελευταίες αιτιάσεις που προέβαλε η προσφεύγουσα της υποθέσεως Τ-394/94 (βλ., ανωτέρω, σκέψη 44), οι οποίες αποτελούν, στην πραγματικότητα, αιτιάσεις στρεφόμενες κατά της νομιμότητας της προσβαλλομένης αποφάσεως όσον αφορά την αιτιολογία και την ουσιαστική εκτίμηση. Κατά συνέπεια, θα εξεταστούν κατωτέρω εντός διαφορετικού πλαισίου.

Το χρονικό διάστημα εντός του οποίου εξετάστηκε η υπόθεση

71 Οι προσφεύγουσες φρονούν ότι, λόγω της πολυπλοκότητας του επιδίκου σχεδίου ενισχύσεως, το χρονικό διάστημα εντος του οποίου η Επιτροπή εξέτασε την υπόθεση πριν εκδώσει την προσβαλλομένη απόφαση ήταν υπερβολικά σύντομο. Συναφώς, επισημαίνεται καταρχάς ότι κανένα κείμενο της Συνθήκης ή της κοινοτικής νομοθεσίας δεν προβλέπει ότι οι αποφάσεις στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, οι οποίες εκδίδονται μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης, πρέπει να εκδίδονται εντός συγκεκριμένου χρόνου. Εξάλλου, έστω και αν υποτεθεί ότι η Επιτροπή ενήργησε υπερβολικά εσπευσμένα και δεν εξέτασε για αρκετό χρόνο το επίδικο σχέδιο, η συμπεριφορά αυτή δεν μπορεί αφεαυτής να δικαιολογήσει την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως. Η ακύρωση προϋποθέτει μάλλον ότι η εν λόγω συμπεριφορά συνεπάγεται την παραβίαση συγκεκριμένων διαδικαστικών κανόνων ή του καθήκοντος αιτιολογήσεως ή ότι θίγει την εσωτερική νομιμότητα της προσβαλλομένης αποφάσεως. Κατά συνέπεια, χωρίς να είναι ανάγκη να αποφανθεί το Πρωτοδικείο επί του αν ασκεί επιρροή η πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής στον τομέα των συγκεντρώσεων, ο λόγος αυτός ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.

Οι εξωτερικοί εμπειρογνώμονες

72 Η κατά της Επιτροπής αιτίαση ότι δεν απευθύνθηκε σε εξωτερικούς εμπειρογνώμονες για την επεξεργασία της προσβαλλομένης αποφάσεως είναι προδήλως αβάσιμη, δεδομένου ότι καμία διάταξη της Συνθήκης ή της κοινοτικής νομοθεσίας δεν επιβάλλει την υποχρέωση αυτή στην Επιτροπή. Πρέπει να προστεθεί ότι, εν πάση περιπτώσει, η Επιτροπή είχε στη διάθεσή της σχετικώς πολυάριθμα πληροφοριακά στοιχεία για τον τομέα των αεροπορικών μεταφορών πριν από την έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως. Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι η Επιτροπή είχε ήδη εξοικειωθεί με την κατάσταση των αεροπορικών μεταφορών, η οποία αποτέλεσε αντικείμενο μεταξύ άλλων της εκθέσεως «Expanding Horizons» που δημοσίευσε στην αρχή του 1994 η «Επιτροπή σοφών», του προγράμματος «Οι προοπτικές της πολιτικής αεροπορίας στην Ευρώπη», καθώς και δημοσιεύσεων της International Air Transport Association (IATA) και της Association of European Airlines (AEA). Εξάλλου, η Επιτροπή έχει εκδώσει άλλες αποφάσεις στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών, όπως οι αποφάσεις Sabena, Aer Lingus και TAP (προπαρατεθείσες στη σκέψη 55). Τέλος, από κανένα συγκεκριμένο στοιχείο της υπό κρίση υποθέσεως δεν προκύπτει ότι η Επιτροπή είχε ανάγκη εξωτερικών εμπειρογνωμόνων.

Το μεταφραστικό σφάλμα

73 Το σφάλμα στο γαλλικό κείμενο της ανακοινώσεως της 3ης Ιουνίου 1994, το οποίο επισημαίνουν οι προσφεύγουσες της υποθέσεως Τ-371/94, είναι τόσο πρόδηλο ώστε οι ειδήμονες του αεροπορικού τομέα μπορούσαν εύκολα να το αντιληφθούν. Πράγματι, είναι προφανές ότι τα χρεόγραφα ενός δανείου δεν μπορούν, σύμφωνα με τις αρχές της λογιστικής, να μεταφερθούν «du passif ver l'actif» («από το ενεργητικό στο παθητικό», «from the side of the debts into the equity», σύμφωνα με το αγγλικό κείμενο της ανακοινώσεως), αλλά ότι ο χαρακτηρισμός τους πρέπει να γίνεται εντός του παθητικού και μόνον, όπου αποτελούν είτε ίδια κεφάλαια είτε χρέη.

74 Εν πάση περιπτώσει, η Επιτροπή επισήμανε ρητώς, στο χωρίο αυτό της ανακοινώσεώς της, ότι έπρεπε ακόμη να εξετάσει σε βάθος την κατάταξη των επιμάχων τίτλων. Εξ αυτού συνάγεται ότι η εκτίμηση της Επιτροπής δεν ήταν ακόμη οριστική, τούτο δε όσον αφορά ωσαύτως το σημείο που αλλοιώθηκε από το προαναφερθέν σφάλμα. Συνεπώς, το σφάλμα αυτό δεν μπορεί να θίξει τη νομιμότητα της διοικητικής διαδικασίας, δεδομένου ότι το αποφασιστικό ζήτημα στο πλαίσιο αυτό είναι το αν και η προσβαλλομένη απόφαση επηρεάστηκε από το σφάλμα αυτό, πράγμα το οποίο δεν ισχυρίστηκαν καν οι προσφεύγουσες.

Η συμμετοχή των λοιπών κρατών μελών

75 Ο λόγος ακυρώσεως τον οποίο το Βασίλειο της Δανίας αντλεί από το ότι η Επιτροπή όφειλε να διαβιβάσει στα λοιπά κράτη μέλη την απάντηση της Γαλλικής Κυβερνήσεως στην ανακοίνωση της 3ης Ιουνίου 1994 πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτος, διότι δεν προβλήθηκε από τις προσφεύγουσες. Πράγματι, δεδομένου ότι οι παρεμβαίνοντες πρέπει, δυνάμει του άρθρου 116, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, να αποδεχθούν τη δίκη στο στάδιο που αυτή βρίσκεται κατά τον χρόνο της παρεμβάσεώς τους και ότι, δυνάμει του άρθρου 37, τέταρτο εδάφιο, του Οργανισμού (ΕΚ) του Δικαστηρίου, το αίτημα της παρεμβάσεώς τους δεν μπορεί να έχει άλλο αντικείμενο από την υποστήριξη των αιτημάτων του ενός των διαδίκων, το Βασίλειο της Δανίας ως παρεμβαίνον, δεν νομιμοποιείται να προβάλει τον λόγο αυτό ακυρώσεως (βλ., συναφώς, την απόφαση του Δικαστηρίου της 24ης Μαρτίου 1993, C-313/90, CIRFS κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. I-1125, σκέψεις 19 έως 22).

76 Εν πάση περιπτώσει, το άρθρο 93 της Συνθήκης δεν υποχρεώνει την Επιτροπή να διαβιβάζει στα λοιπά κράτη μέλη τις παρατηρήσεις που έλαβε από την κυβέρνηση του κράτους που ζητεί να του επιτραπεί η χορήγηση ενισχύσεως. Αντιθέτως, από το άρθρο 93, παράγραφος 2, τρίτο εδάφιο, της Συνθήκης, προκύπτει ότι τα λοιπά κράτη μέλη δεν αναμιγνύονται σε συγκεκριμένο φάκελο ενισχύσεως παρά μόνο στην περίπτωση που ο φάκελος αυτός φέρεται, κατόπιν αιτήματος του ενδιαφερομένου κράτους, ενώπιον του Συμβουλίου.

Συμπεράσματα

77 Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η διαδικασία του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης, η οποία διεξήχθη εν προκειμένω, δεν ενέχει καμία τυπική πλημμέλεια και, ως εκ τούτου, οι σχετικοί λόγοι ακυρώσεως πρέπει να απορριφθούν.

ΙΙ - Επί των λόγων ακυρώσεως που αντλούνται από σφάλματα εκτιμήσεως και νομικά σφάλματα στα οποία υπέπεσε η Επιτροπή κατά παράβαση του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης και του άρθρου 61, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συμφωνίας για τον ΕΟΞ

Γενικότητες

78 Στην προσβαλλομένη απόφαση, η Επιτροπή εξέτασε τη νομιμότητα της επίδικης ενισχύσεως από πλευράς του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης και του άρθρου 61, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συμφωνίας για τον ΕΟΞ. Στο πλαίσιο της εξετάσεως αυτής διεπίστωσε ότι μια γνήσια αναδιάρθρωση της Air France θα ήταν προς το κοινό συμφέρον, ότι το ποσό της ενισχύσεως δεν φαινόταν υπερβολικό και ότι η ενίσχυση δεν αλλοίωνε τους όρους των εμπορικών συναλλαγών σε βαθμό αντιβαίνοντα προς το κοινό συμφέρον.

79 Κατά παγία νομολογία, η Επιτροπή διαθέτει ευρεία διακριτική ευχέρεια κατά την εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 3, της Συνθήκης (βλ., επί παραδείγματι, τις αποφάσεις του Δικαστηρίου της 17ης Σεπτεμβρίου 1980, 730/79, Philip Morris κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1980/ΙΙΙ, σ. 13, σκέψεις 17 και 24, της 24ης Φεβρουαρίου 1987, 310/85, Deufil κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ. 901, σκέψη 18, και της 14ης Φεβρουαρίου 1990, C-301/87, Γαλλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. I-307, σκέψη 49). Δεδομένου ότι αυτή η διακριτική ευχέρεια συνεπάγεται πολύπλοκες εκτιμήσεις οικονομικής και κοινωνικής φύσεως, ο δικαστικός έλεγχος μιας αποφάσεως της Επιτροπής, ληφθείσας στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να περιορίζεται στον έλεγχο του αν τηρήθηκαν οι κανόνες διαδικασίας και αιτιολογήσεως, αν υφίσταντο τα πραγματικά περιστατικά που ελήφθησαν υπόψη για την αμφισβητουμένη επιλογή, αν υφίσταται πρόδηλη πλάνη κατά την εκτίμηση των περιστατικών αυτών ή κατάχρηση εξουσίας (απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Φεβρουαρίου 1996, C-56/93, Βέλγιο κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. Ι-723, σκέψη 11, και παρατιθέμενη νομολογία). Ειδικότερα, δεν εναπόκειται στο Πρωτοδικείο να υποκαταστήσει τον εκδόντα την απόφαση στην οικονομική του εκτίμηση (απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1993, C-225/91, Matra κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. Ι-3203, σκέψη 23). Το Πρωτοδικείο φρονεί ότι η νομολογία αυτή είναι εξίσου λυσιτελής για την εξέταση δυνάμει του άρθρου 61, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συμφωνίας για τον ΕΟΞ.

80 Εν προκειμένω, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι μέρος των λόγων ακυρώσεως που προβάλλουν οι προσφεύγουσες στηρίζεται σε γεγονότα μεταγενέστερα της εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως. Οι προσφεύγουσες αντιτείνουν ότι ορισμένα από τα μεταγενέστερα αυτά γεγονότα εντάσσονται σε μια αδιάκοπη αλληλουχία πραγματικών περιστατικών τα οποία όφειλε να γνωρίζει η Επιτροπή. Εξάλλου, ορισμένα μεταγενέστερα πραγματικά περιστατικά επαληθεύουν σαφώς τα σχόλια που έκαναν οι προσφεύγουσες στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας.

81 Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως δυνάμει του άρθρου 173 της Συνθήκης, η νομιμότητα μιας κοινοτικής πράξεως πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση με τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που υφίστανται κατά τον χρόνο της εκδόσεώς της (απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Φεβρουαρίου 1979, 15/76 και 16/76, Γαλλία κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1979/Ι, σ. 141, σκέψη 7, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Ιανουαρίου 1997, Τ-77/95, SFEI κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. ΙΙ-1, σκέψη 74) και δεν είναι δυνατό να εξαρτάται από αναδρομικές εκτιμήσεις που αφορούν τον βαθμό αποτελεσματικότητας της πράξεως (απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Φεβρουαρίου 1973, 40/72, Schrφder, Συλλογή τόμος 1972-1973, σ. 397, σκέψη 14). Ειδικότερα, οι πολύπλοκες εκτιμήσεις στις οποίες προβαίνει η Επιτροπή πρέπει να εξετάζονται μόνο σε συνάρτηση με τα στοιχεία που είχε στη διάθεσή της η Επιτροπή κατά τον χρόνο που τις πραγματοποίησε (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 10ης Ιουλίου 1986, 234/84, Βέλγιο κατά Επιτροπής, Συλλογή 1986, σ. 2263, σκέψη 16, και της 26ης Σεπτεμβρίου 1996, C-241/94, Γαλλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. I-4551, σκέψη 33).

82 Υπό το πρίσμα των προαναφερθεισών αρχών πρέπει να εξετασθούν οι επί της ουσίας λόγοι ακυρώσεως και ισχυρισμοί που προβάλλουν εν προκειμένω οι προσφεύγουσες, οι οποίοι βάλλουν κατά της εκτιμήσεως της αναλογικότητας του ποσού της ενισχύσεως, της εκτιμήσεως του αντικτύπου της ενισχύσεως στον τομέα της πολιτικής αεροπορίας του ΕΟΞ και της εκτιμήσεως περί του αν το σχέδιο αναδιαρθρώσεως που συνοδεύει την επίδικη ενίσχυση είναι ενδεδειγμένο.

Επί των λόγων ακυρώσεως που αντλούνται από την παραβίαση της εφαρμοστέας στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων αρχής της αναλογικότητας

83 Με τις αιτιάσεις αυτές, οι προσφεύγουσες και οι υπέρ αυτών παρεμβαίνουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι επέτρεψε ενίσχυση υπερβολικού ποσού σε σχέση με τις ανάγκες αναδιαρθρώσεως της Air France. Οι αιτιάσεις αυτές στηρίζονται, κατ' ουσίαν, στην απόφαση Philip Morris κατά Επιτροπής (προπαρατεθείσα στη σκέψη 79, σκέψη 17), με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν μπορεί να επιτραπεί στα κράτη μέλη να προβαίνουν σε καταβολές που θα βελτίωναν την κατάσταση της δικαιούχου της ενισχύσεως επιχειρήσεως «χωρίς να είναι απαραίτητες για την επίτευξη των σκοπών που προβλέπει το άρθρο 92, παράγραφος 3».

Α - Επί της αιτιάσεως ότι κακώς η Επιτροπή επέτρεψε στην Air France να αγοράσει 17 νέα αεροπλάνα

Συνοπτική παράθεση της επιχειρηματολογίας των διαδίκων

84 Οι προσφεύγουσες φρονούν ότι ήταν δυσανάλογη η έγκριση ενισχύσεως η οποία είχε ως σκοπό να παράσχει στην Air France τη δυνατότητα να αγοράσει 17 νέα αεροπλάνα. Είναι πρόδηλον ότι η Επιτροπή κακώς κατέληξε ότι το ποσό της ενισχύσεως δεν μπορούσε να μειωθεί με την ακύρωση ή την αναβολή της παραγγελίας της Air France ποσού 11,5 δισεκατομμυρίων FF. Πράγματι, το κόστος της αναγκαίας περιοδικής ανανεώσεως του στόλου αποτελεί επένδυση σε κεφαλαιουχικά αγαθά και υπάγεται, καταρχήν, στα συνήθη έξοδα εκμεταλλεύσεως μιας αεροπορικής εταιρίας. Αυτό το είδος ανανεώσεως έπρεπε να πραγματοποιηθεί χωρίς κρατική ενίσχυση. Εν πάση περιπτώσει, η αγορά νέων αεροσκαφών δεν ήταν απαραίτητη για την Air France.

85 Οι προσφεύγουσες της υποθέσεως Τ-371/94 προσάπτουν επίσης στην Επιτροπή ότι αιτιολόγησε ανεπαρκώς το σημείο αυτό, μολονότι πληροφορήθηκε, κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, ότι η αγορά 17 νέων αεροπλάνων δεν αποτελούσε ουσιώδες στοιχείο του σχεδίου αναδιαρθρώσεως της Air France και συνεπώς έπρεπε να ακυρωθεί. Η Επιτροπή δεν εξέτασε προσεκτικά τα σχόλια των τρίτων σε απάντηση στην ανακοίνωση της 3ης Ιουνίου 1994. Η προσφεύγουσα της υποθέσεως Τ-394/94 και οι παρεμβαίνουσες Maersk υπογραμμίζουν, γενικώς, ότι η Επιτροπή αμέλησε να περιλάβει στην απόφαση πρόσφορη αιτιολογία, παραλείποντας μεταξύ άλλων να λάβει δεόντως υπόψη τις λεπτομερείς παρατηρήσεις που υπέβαλαν οι τρίτοι κατά τη διοικητική διαδικασία.

86 Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι ήταν αναγκαίο για την Air France να αγοράσει τα 17 νέα αεροπλάνα. Συναφώς, υπενθυμίζει το χωρίο της προσβαλλομένης αποφάσεως κατά το οποίο οι υψηλές λειτουργικές δαπάνες της Air France οφείλονταν εν μέρει στην ανομοιογένεια του στόλου της, του οποίου η ορθολογική οργάνωση προβλεπόταν ως εκ τούτου στο σχέδιο αναδιαρθρώσεως (ΕΕ L 254, σ. 75 και 76). Το σχέδιο αυτό δεν συνεπάγεται τη μείωση του μέσου όρου ηλικίας των αεροσκαφών του στόλου της Air France, αλλ' απλώς καθυστερεί την αύξηση του μέσου αυτού όρου. Εξάλλου, τα νέα αεριωθούμενα αεροπλάνα καταναλώνουν σαφώς λιγότερα καύσιμα, είναι σύμφωνα με τις κανονιστικές διατάξεις περί προστασίας του περιβάλλοντος και το κόστος επισκευής και συντηρήσεώς τους είναι χαμηλό. Τέλος, τα αεροπλάνα αυτά ελκύουν περισσότερο τους επιβάτες.

87 Όσον αφορά την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει, η Επιτροπή φρονεί ότι η προσβαλλομένη απόφαση συνάδει προς τις διατάξεις του άρθρου 190 της Συνθήκης. Πράγματι, αρκεί να παρατίθενται στην απόφαση τα κύρια νομικά και πραγματικά στοιχεία επί των οποίων στηρίζεται και τα οποία είναι αναγκαία για την κατανόηση του συλλογισμού βάσει του οποίου έκρινε η Επιτροπή (απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Ιουλίου 1963, 24/62, Γερμανία κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1954-1964, σ. 909, 914). Δεν απαιτείται να λαμβάνει θέση η Επιτροπή επί όλων των πραγματικών και νομικών ζητημάτων που τέθηκαν από κάθε ενδιαφερόμενο κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας (βλ., επί παραδείγματι, την απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Οκτωβρίου 1980, 209/78 έως 215/78 και 218/78, Van Landewyck κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1980/ΙΙΙ, σ. 207, σκέψη 66). Τέλος, η επιταγή της αιτιολογήσεως πρέπει να εκτιμάται με γνώμονα τα πραγματικά περιστατικά της συγκεκριμένης υποθέσεως, ιδίως το περιεχόμενο της πράξεως, τη φύση των προβληθέντων λόγων και το συμφέρον που έχουν ενδεχομένως οι αποδέκτες στην παροχή εξηγήσεων. Η Επιτροπή φρονεί ότι οι διατυπωθείσες από την προαναφερθείσα νομολογία προϋποθέσεις τηρήθηκαν πλήρως στην προσβαλλομένη απόφαση, η οποία εκθέτει σε 17 σελίδες της Επίσημης Εφημερίδας όλα τα ουσιώδη πραγματικά και νομικά στοιχεία που αποτελούν το πλαίσιο της παρούσας υποθέσεως και η οποία συνοψίζει επίσης τις αντιρρήσεις που προέβαλαν οι τρίτοι κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας. Η Επιτροπή αρνείται ιδίως ότι δεν έλαβε υπόψη της τις υποβληθείσες κατά τη διοικητική διαδικασία παρατηρήσεις. Οι παρατηρήσεις αυτές εξετάστηκαν δεόντως και διαβιβάστηκαν στις γαλλικές αρχές προς σχολιασμό.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

88 Ενόψει των αιτιάσεων που προβάλλουν οι προσφεύγουσες, το Πρωτοδικείο φρονεί ότι πρέπει να ελεγχθεί, πρώτον, αν η προσβαλλομένη απόφαση στερείται επαρκούς αιτιολογίας όσον αφορά το ότι επετράπη στην Air France να αγοράσει 17 νέα αεροπλάνα. Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί καταρχάς ότι, ενόψει της παγίας νομολογίας κατά την οποία κάθε ενδεχόμενη έλλειψη αιτιολογίας μπορεί να εξετάζεται αυτεπαγγέλτως (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 20ής Μαρτίου 1959, 18/57, Nold κατά Ανωτάτης Αρχής, Συλλογή τόμος 1954-1964, σ. 323, και της 20ής Φεβρουαρίου 1997, C-166/95 P, Επιτροπή κατά Daffix, Συλλογή 1997, σ. Ι-983, σκέψεις 24 και 25, καθώς και του Πρωτοδικείου της 2ας Ιουλίου 1992, Τ-61/89, Dansk Pelsdyravlerforening κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. ΙΙ-1931, σκέψη 129), το Πρωτοδικείο κάλεσε τις προσφεύγουσες και τους υπέρ αυτών παρεμβαίνοντες να καταθέσουν τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν ενώπιον της Επιτροπής κατά τη διοικητική διαδικασία ως ενδιαφερόμενοι υπό την έννοια του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης, καθόσον οι παρατηρήσεις αυτές δεν κατατέθηκαν ακόμη στη δικογραφία (βλ., ανωτέρω, σκέψη 33).

89 Σύμφωνα με την παγία νομολογία του Δικαστηρίου, από την αιτιολογία που επιβάλλει το άρθρο 190 της Συνθήκης πρέπει να εμφαίνεται κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο η συλλογιστική της κοινοτικής αρχής που εκδίδει την προσβαλλομένη πράξη, κατά τρόπο που να καθιστά δυνατό στον κοινοτικό δικαστή να ασκεί τον έλεγχό του και στους ενδιαφερομένους να γνωρίζουν τους λόγους που δικαιολογούν τη λήψη του μέτρου για να υπερασπίσουν τα δικαιώματά τους (βλ. την απόφαση του Δικαστηρίου της 14ης Φεβρουαρίου 1990, C-350/88, Delacre κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. Ι-395, σκέψη 15, και την παρατιθέμενη νομολογία).

90 Όσον αφορά την έννοια του όρου «ενδιαφερόμενοι» κατά την προπαρατεθείσα νομολογία, το Δικαστήριο έκρινε, σε μια υπόθεση που αφορούσε απόφαση με την οποία η Επιτροπή αρνήθηκε να εγκρίνει ένα καταρτισθέν από κράτος μέλος σχέδιο ενισχύσεως υπέρ ημεδαπής επιχειρήσεως, ότι η υποχρέωση αιτιολογήσεως πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση ιδίως με το συμφέρον που έχουν ενδεχομένως στην παροχή διευκρινίσεων οι αποδέκτες «ή άλλα πρόσωπα τα οποία» η προσβαλλομένη πράξη «αφορά άμεσα και ατομικά», κατά την έννοια του άρθρου 173 της Συνθήκης (απόφαση της 13ης Μαρτίου 1985, 296/82 και 318/82, Κάτω Ξώρες και Leeuwarder Papierwarenfabriek κατά Επιτροπής, Συλλογή 1985, σ. 809, σκέψη 19).

91 Στη συνέχεια, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η επιχείρηση που ανταγωνίζεται τη δικαιούχο της ενισχύσεως επιχείρηση πρέπει να λογίζεται ως «ενδιαφερόμενη» υπό την έννοια του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης και, λόγω της ιδιότητάς της αυτής, να θεωρείται ότι η απόφαση της Επιτροπής που επέτρεψε την καταβολή της επίμαχης ενισχύσεως την αφορά άμεσα και ατομικά. Συγχρόνως, το Δικαστήριο υπενθύμισε επίσης ότι ως ενδιαφερόμενοι, υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 3, της Συνθήκης, προσδιορίστηκαν ήδη τα πρόσωπα, οι επιχειρήσεις ή ενώσεις των οποίων τα συμφέροντα θίγονται, ενδεχομένως, από τη χορήγηση της ενισχύσεως, δηλαδή ιδίως οι ανταγωνιστικές επιχειρήσεις και οι επαγγελματικές οργανώσεις (βλ. την απόφαση της 19ης Μαου 1993, C-198/91, Cook κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. Ι-2487, σκέψεις 25 και 26, και την παρατιθέμενη νομολογία).

92 Συνεπώς, προκύπτει ότι η υποχρέωση αιτιολογήσεως μιας αποφάσεως ληφθείσας στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων δεν μπορεί να καθορίζεται με γνώμονα το συμφέρον προς πληροφόρηση μόνον του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η απόφαση αυτή. Πράγματι, σε περίπτωση που το κράτος μέλος έχει λάβει από την Επιτροπή αυτό που ζήτησε, δηλαδή την έγκριση του σχεδίου του ενισχύσεως, το συμφέρον του να λάβει αιτιολογημένη απόφαση μπορεί, αντιθέτως προς το συμφέρον των ανταγωνιστών του δικαιούχου της ενισχύσεως, να είναι ελάχιστο, ιδίως εφόσον έχει λάβει, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων και κυρίως από την ανταλλαγή εγγράφων με την Επιτροπή πριν από την έκδοση της αποφάσεως περί εγκρίσεως, επαρκείς πληροφορίες.

93 Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι οι προσφεύγουσες, οι παρεμβαίνουσες Maersk και η ACE είναι ενδιαφερόμενοι υπό την έννοια του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης και ότι η προσβαλλομένη απόφαση τις αφορά άμεσα και ατομικά υπό την έννοια του άρθρου 173, τέταρτο εδάφιο, της Συνθήκης, δεδομένου ότι η θέση τους στην αγορά επηρεάζεται ουσιωδώς από το μέτρο ενισχύσεως που επιτρέπει η προσβαλλομένη απόφαση (απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Ιανουαρίου 1986, 169/84, Cofaz κατά Επιτροπής, Συλλογή 1986, σ. 391, σκέψη 25).

94 Κατά παγία νομολογία, το ζήτημα κατά πόσον η αιτιολογία μιας αποφάσεως είναι σύμφωνη με τις επιταγές του άρθρου 190 της Συνθήκης πρέπει να κρίνεται βάσει όχι μόνον της διατυπώσεώς της, αλλά και του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται, καθώς και του συνόλου των κανόνων δικαίου που διέπουν το σχετικό θέμα (βλ. την απόφαση Delacre κ.λπ. κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 89, σκέψη 16, και την παρατιθέμενη νομολογία). Μολονότι η Επιτροπή δεν υποχρεούται να απαντά, με την αιτιολογία μιας αποφάσεως, σε όλα τα πραγματικά και νομικά ζητήματα τα οποία εγείρουν οι ενδιαφερόμενοι κατά τη διοικητική διαδικασία (απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Ιανουαρίου 1995, C-360/92 Ρ, Publishers Association κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. Ι-23, σκέψη 39), πρέπει ωστόσο να λαμβάνει υπόψη όλες τις περιστάσεις και όλα τα στοιχεία που ασκούν επιρροή στην προκειμένη περίπτωση (απόφαση του Δικαστηρίου της 24ης Οκτωβρίου 1996, C-329/93, C-62/95 και C-63/95, Γερμανία κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. Ι-5151, σκέψη 32, στο εξής: απόφαση Bremer Vulkan κατά Επιτροπής), ώστε να παρέχει στον κοινοτικό δικαστή τη δυνατότητα να ασκήσει τον έλεγχό του επί της νομιμότητας και να καθιστά σαφές τόσο στα κράτη μέλη όσο και στους ενδιαφερομένους πολίτες το πώς η Επιτροπή εφάρμοσε τη Συνθήκη (προπαρατεθείσα απόφαση Publishers Association κατά Επιτροπής, σκέψη 39).

95 Πρέπει να προστεθεί ότι η Επιτροπή εξέδωσε την προσβαλλομένη απόφαση κατ' εφαρμογήν του άρθρου 92, παράγραφος 3, της Συνθήκης, δηλαδή σε τομέα στον οποίο διαθέτει ευρεία διακριτική ευχέρεια (βλ., ανωτέρω, σκέψη 79). Δεδομένου ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι η διακριτική ευχέρεια της Επιτροπής συνοδεύεται από την υποχρέωση να εξετάζει με επιμέλεια και αμεροληψία όλα τα κρίσιμα στοιχεία της συγκεκριμένης υποθέσεως (απόφαση της 21ης Νοεμβρίου 1991, C-269/90, Technische Universitδt Mόnchen, Συλλογή 1991, σ. Ι-5469, σκέψη 14), ο έλεγχος της τηρήσεως της υποχρεώσεως αυτής επιβάλλει την ύπαρξη αρκούντως σαφούς αιτιολογίας ώστε να παρέχει στον δικαστή τη δυνατότητα να βεβαιωθεί ότι τηρήθηκε η εν λόγω υποχρέωση.

96 Συνεπώς, πρέπει να εξακριβωθεί αν από την αιτιολογία της προσβαλλομένης αποφάσεως εμφαίνεται κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο η συλλογιστική της Επιτροπής, ενόψει ιδίως των ουσιωδών αιτιάσεων για την εκτίμηση του επιδίκου σχεδίου ενισχύσεως, όπως γνωστοποιήθηκαν στην Επιτροπή κατά τη διοικητική διαδικασία από τις εταιρίες British Airways, TAT, Koninklijke Luchtvaart Maatschappij (στο εξής: KLM), SAS, Air UK, Euralair και British Midland, καθώς και από την ACE, εξ ονόματος μεταξύ άλλων της Euralair και της Maersk, από το Βασίλειο της Δανίας, το Ηνωμένο Βασίλειο, το Βασίλειο της Σουηδίας και το Βασίλειο της Νορβηγίας (στο εξής: ενδιαφερόμενοι).

97 Από την ανάγνωση του συνόλου των παρατηρήσεων που κατατέθηκαν ενώπιον του Πρωτοδικείου προκύπτει ότι ορισμένοι από αυτούς τους ενδιαφερομένους επέμειναν ενώπιον της Επιτροπής ιδίως στο ότι η προβλεπομένη στο σχέδιο αναδιαρθρώσεως αγορά 17 νέων αεροπλάνων αντί 11,5 δισεκατομμυρίων FF ήταν ανεπίτρεπτη. Δεδομένου ότι οι μη επιχορηγούμενες αεροπορικές εταιρίες, αντιμετωπίζοντας την κρίση της πλεονάζουσας μεταφορικής ικανότητας, υποχρεώθηκαν να ακυρώσουν ή να αναβάλουν, στην αρχή της δεκαετίας του 1990, τις παραγγελίες νέων αεροπλάνων, η Air France δεν μπορούσε να εκφύγει της υποχρεώσεως αυτής. Η απόφαση επενδύσεως 11,5 δισεκατομμυρίων FF στην αγορά αεροπλάνων αύξανε τις ανάγκες σε πρόσθετο κεφάλαιο και, συνεπώς, τα χρέη της Air France. Ενόψει της δεινής οικονομικής της καταστάσεως, δεν ήταν δικαιολογημένη η χρήση εσόδων από την πώληση άλλων στοιχείων του ενεργητικού για τη χρηματοδότηση μιας τέτοιας αγοράς. Για να καταστεί ομοιογενής ο στόλος της Air France, όπως προβλέπεται στο σχέδιο αναδιαρθρώσεως, θα ενδείκνυτο περισσότερο η μετατροπή των υφισταμένων αεροπλάνων.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΠΤΙΚΟΥ ΣΤΟ ΕΓΓΡΑΦΟ: 694A0371.1

98 Ειδικώς η εταιρία ΤΑΤ (παρατηρήσεις, σ. 18) και το Ηνωμένο Βασίλειο (παρατηρήσεις, σ. 6) υπογράμμισαν ότι η επένδυση την οποία αποτελεί η αγορά 17 νέων αεροπλάνων αφορούσε τις βραχυπρόθεσμες επιχειρησιακές δραστηριότητες της Air France και όχι την αναδιάρθρωσή της. Συνεπώς, πρόκειται περί ενός συνήθους εκσυγχρονισμού, προοριζομένου για τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της εταιρίας. Ένα τέτοιο μέτρο όμως έπρεπε να χρηματοδοτηθεί από ιδίους πόρους της επιχειρήσεως και όχι από κρατική ενίσχυση. Εν προκειμένω, είναι αναπόφευκτο, αντιθέτως προς τις επιταγές της νομολογίας και την πρακτική της Επιτροπής ως προς τη λήψη των αποφάσεών της, να χρησιμοποιηθεί η επίδικη ενίσχυση για τη χρηματοδότηση της αγοράς των αεροπλάνων αυτών. Η ενίσχυση αυτή θα έπρεπε να χαρακτηρισθεί λειτουργική ενίσχυση, η οποία δεν συμβιβάζεται προς τις επιταγές του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης. Στο πλαίσιο αυτό, γίνεται παραπομπή στις αποφάσεις του Δικαστηρίου Deufil κατά Επιτροπής (προπαρατεθείσα στη σκέψη 79) και της 8ης Μαρτίου 1988, 62/87 και 72/87, Περιφερειακή κυβέρνηση της Βαλλονίας και Glaverbel κατά Επιτροπής (Συλλογή 1988, σ. 1573), καθώς και στην απόφαση 90/70/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 28ης Ιουνίου 1989, περί των ενισχύσεων που χορηγούνται από τη Γαλλία σε ορισμένες επιχειρήσεις πρώτης μεταποίησης χάλυβα (ΕΕ 1990, L 47, σ. 28).

99 Συναφώς, το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι η Επιτροπή επισημαίνει με την προσβαλλομένη απόφαση ότι ένα από τα μειονεκτήματα του ομίλου Air France είναι η ανομοιογένεια του στόλου του, ο οποίος αποτελείται από υπερβολικά μεγάλο αριθμό διαφορετικών αεροσκαφών (24 διαφορετικοί τύποι ή παραλλαγές αεροσκαφών), η δε ανομοιογένεια αυτή αποτελεί έναν από τους παράγοντες που συντελούν στις υψηλές λειτουργικές δαπάνες (δεδομένου ότι το κόστος συντηρήσεως είναι ιδιαίτερα υψηλό λόγω του μεγάλου αριθμού των διαφορετικών ανταλλακτικών που είναι αναγκαία και των διαφορών στην ειδίκευση του ιπταμένου προσωπικού και του προσωπικού εδάφους). Στις 31 Δεκεμβρίου 1993 ο στόλος του ομίλου αποτελούνταν από 208 αεροπλάνα (ο ενεργός στόλος της Air France απαρτιζόταν από 145 αεροσκάφη) και η μέση ηλικία του ήταν 8,6 έτη (ΕΕ L 254, σ. 75).

100 Όσον αφορά τα «θέματα» στα οποία «επικεντρώνεται» το σχέδιο αναδιαρθρώσεως, η Επιτροπή εκθέτει ότι προβλέπεται η μείωση του αριθμού των νέων αεροπλάνων που πρόκειται να παραδοθούν κατά την περίοδο αναδιαρθρώσεως από 22 σε 17. Η αντίστοιχη επένδυση ανέρχεται έτσι σε 11,5 δισεκατομμύρια FF (ΕΕ L 254, σ. 75). Όσον αφορά τα απαιτούμενα κονδύλια για την επένδυση αυτή, η Επιτροπή σημειώνει ότι αναβλήθησαν οι παραγγελίες αεροσκαφών και ως εκ τούτου η μέση ηλικία του στόλου θα αυξηθεί, έως το τέλος της περιόδου αναδιαρθρώσεως, σε 9,3 περίπου έτη. Μεγαλύτερη καθυστέρηση των επενδύσεων σε αεροσκάφη θα σήμαινε περαιτέρω αύξηση της μέσης ηλικίας του στόλου, θα ήταν εις βάρος της ανταγωνιστικότητας της Air France και θα έθετε σε κίνδυνο τη βιωσιμότητα της αναδιαρθρώσεώς της (ΕΕ L 254, σ. 82).

101 Κατά την εξέταση της αναλογικότητας της ενισχύσεως σε σχέση με τις ανάγκες της αναδιαρθρώσεως (ΕΕ L 254, σ. 83), η Επιτροπή κρίνει ότι η Air France διαθέτει, εκτός από την ενίσχυση, τρεις δυνατότητες για να βελτιώσει τη χρηματοοικονομική της κατάσταση με δικές της προσπάθειες, η μία από τις οποίες είναι η αναβολή των παραγγελιών αεροπλάνων. Δεδομένου ότι η εταιρία έχει ήδη αναβάλει ορισμένες παραγγελίες, περαιτέρω αναβολή θα είχε ως συνέπεια να υπερβεί η μέση ηλικία του στόλου τα 10 έτη, η οποία αποτελεί υπερβολικά μεγάλη ηλικία για εταιρία που επιδιώκει να ανακτήσει όλη την ανταγωνιστική της δύναμη (ΕΕ L 254, σ. 85).

102 Το Πρωτοδικείο φρονεί ότι από την αιτιολογία αυτή εμφαίνονται κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο οι λόγοι για τους οποίους η Επιτροπή φρονεί ότι είναι απαραίτητο, στη συγκεκριμένη περίπτωση της Air France, να αγορασθούν 17 νέα αεροπλάνα. Η αιτιολογία περιλαμβάνει τους δικαιολογητικούς λόγους που η Επιτροπή χαρακτήρισε ουσιώδεις, δηλαδή την ανάγκη της Air France να διαθέτει έναν στόλο με εύλογη μέση ηλικία, το γεγονός ότι ο αριθμός των αεροπλάνων που θα αγοραστούν αποτελεί τμήμα μόνον του αρχικώς προβλεφθέντος και το ότι η προβλεπομένη επένδυση θα χρησιμεύσει στο να καταστεί ομοιογενής ο στόλος της Air France και, επομένως, θα αποφέρει μείωση των λειτουργικών δαπανών. Έτσι, η Επιτροπή παρέσχε, συγχρόνως, επαρκή απάντηση στο πρώτο τμήμα των παρατηρήσεων που υπέβαλαν οι ενδιαφερόμενοι κατά τη διοικητική διαδικασία.

103 Όσον αφορά το δεύτερο τμήμα των παρατηρήσεών τους, οι ενδιαφερόμενοι χαρακτήρισαν μέρος της επίδικης επισχύσεως ως λειτουργική ενίσχυση απαγορευόμενη από τη νομολογία, καθόσον σκοπούσε στη χρηματοδότηση καθαρώς επιχειρησιακών δραστηριοτήτων της Air France, δηλαδή στην ανανέωση των αεροπλάνων του στόλου της ως κεφαλαιουχικών αγαθών.

104 Συναφώς, διαπιστώνεται ότι το Δικαστήριο, με την απόφαση Deufil κατά Επιτροπής (προπαρατεθείσα στη σκέψη 79), ενέκρινε την κρίση της Επιτροπής ότι η επένδυση που χρησιμοποιείται για ένα συνήθη εκσυγχρονισμό προοριζόμενο να διατηρήσει την ανταγωνιστικότητα μιας επιχειρήσεως πρέπει να χρηματοδοτείται από ιδίους πόρους της επιχειρήσεως και όχι με κρατική ενίσχυση (σκέψεις 16 έως 19). Με την απόφαση Περιφερειακή κυβέρνηση της Βαλλονίας κατά Επιτροπής (προπαρατεθείσα στη σκέψη 98), το Δικαστήριο έκρινε ότι οι σκέψεις που ανέπτυξε η Επιτροπή, κατά τις οποίες μια επένδυση αποβλέπουσα στην τεχνολογική ανανέωση και στον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό μιας γραμμής παραγωγής, που πρέπει να πραγματοποιείται περιοδικώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως προοριζόμενη να διευκολύνει την ανάπτυξη ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων, υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης, αποτελούσαν κατανοητή συλλογιστική και ενέπιπταν στη διακριτική της ευχέρεια (σκέψεις 31, 32 και 34).

105 Οι ενδιαφερόμενοι, αναφερόμενοι στη νομολογία αυτή, υπογράμμισαν ότι υπήρχε κίνδυνος να καταστεί το εγκριθέν ποσό της ενισχύσεως υπερβολικό, δεδομένου ότι δεν προοριζόταν για την υπό στενή έννοια αναδιάρθρωση της Air France. Το Δικαστήριο όμως, με την απόφαση Philip Morris κατά Επιτροπής (προπαρατεθείσα στη σκέψη 79, σκέψη 17), έκρινε ότι δεν επιτρέπεται στα κράτη μέλη να προβαίνουν σε καταβολές που θα συνεπάγονταν βελτίωση της οικονομικής καταστάσεως της ωφελουμένης επιχειρήσεως «χωρίς να είναι απαραίτητες για την επίτευξη των σκοπών που προβλέπει το άρθρο 92, παράγραφος 3».

106 Επομένως, οι ενδιαφερόμενοι επισήμαναν το ενδεχόμενο νομικού σφάλματος, εν προκειμένω της παραβιάσεως της αρχής της αναλογικότητας την οποία θεσπίζει ειδικώς στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων το άρθρο 92, παράγραφος 3, της Συνθήκης. Το Πρωτοδικείο φρονεί ότι πρόκειται περί αιτιάσεως ουσιώδους για την εκτίμηση του επιδίκου σχεδίου ενισχύσεως. Συνεπώς, η Επιτροπή ήταν υποχρεωμένη να απαντήσει στην αιτίαση αυτή με το αιτιολογικό της προσβαλλομένης αποφάσεως.

107 Συναφώς, διαπιστώνεται ότι η Επιτροπή κρίνει στην προσβαλλομένη απόφαση ότι η επένδυση στην ανανέωση του στόλου είναι αναγκαία για τη βιωσιμότητα της αναδιαρθρώσεως της Air France (ΕΕ L 254, σ. 82) και ότι η αναβολή των παραγγελιών νέων αεροπλάνων έχει ως συνέπεια να υπερβεί ο μέσος όρος ηλικίας του στόλου της Air France τα δέκα έτη, ηλικία υπερβολικά μεγάλη για μια εταιρία που επιδιώκει να ανακτήσει όλη την ανταγωνιστική της δύναμη (ΕΕ L 254, σ. 85). Έτσι, η επένδυση στην ανανέωση των αεροσκαφών, ανερχόμενη σε 11,5 δισεκατομμύρια FF, η οποία περιλαμβάνεται μεταξύ των «θεμάτων» στα οποία «επικεντρώνεται» το σχέδιο αναδιαρθρώσεως (ΕΕ L 254, σ. 75), κρίνεται από την Επιτροπή ως αναπόσπαστο τμήμα της αναδιαρθρώσεως της Air France.

108 Εξάλλου, η Επιτροπή επιβεβαίωσε την άποψη αυτή ενώπιον του Πρωτοδικείου, δηλώνοντας ότι η αγορά 17 νέων αεροπλάνων ήταν δικαιολογημένη «στο πλαίσιο της εφαρμογής του Προγράμματος» (σημείο 40 του υπομνήματος ανταπαντήσεως στην υπόθεση Τ-371/94). Εξάλλου, κατά την έκθεση των Ernst & Young που υπέβαλε η Επιτροπή (παράρτημα 2 του υπομνήματος αντικρούσεως στην υπόθεση Τ-371/94, η αγορά των αεροπλάνων αποτελούσε «αναπόσπαστο στοιχείο του προγράμματος που σκοπούσε στην ορθολογική οργάνωση του στόλου (...), δεδομένου ότι η επένδυση αυτή συνιστούσε θεμελιώδες στοιχείο του σχεδίου» (σ. 22, σημείο 22 της εκθέσεως).

109 Όσον αφορά τον τρόπο χρηματοδοτήσεως της επενδύσεως αυτής, η προσβαλλομένη απόφαση επισημαίνει ότι η εφαρμογή του σχεδίου αναδιαρθρώσεως θα χρηματοδοτηθεί από την αύξηση του κεφαλαίου και την πώληση των στοιχείων του ενεργητικού που δεν σχετίζονται με τις βασικές της δραστηριότητες, από την οποία η Air France ελπίζει να εισπράξει 7 περίπου δισεκατομμύρια FF, ήτοι, κυρίως, από την πώληση ορισμένων αεροπλάνων, η οποία πρέπει να αποφέρει 4,1 δισεκατομμύρια FF περίπου, καθώς και από τη μεταβίβαση μιας παρτίδας ανταλλακτικών (1,2 δισεκατομμύρια FF), ενός κτιρίου (0,4 δισεκατομμύρια FF) και της αλυσίδας ξενοδοχείων Mιridien (ΕΕ L 254, σ. 76). Η προσβαλλομένη απόφαση προσθέτει ότι οι γαλλικές αρχές δεσμεύθηκαν ως προς το ότι, κατά τη διάρκεια εφαρμογής του σχεδίου, η ενίσχυση