3.

Ως γνωστό, η έννοια της καταγωγής των εμπορευμάτων έχει σημασία από κοινοτική άποψη τόσο για την εφαρμογή ορισμένων διατάξεων που αφορούν το εμπόριο, και ειδικότερα ορισμένων διατάξεων του κοινού δασμολογίου, όσο και για την έκδοση πιστοποιητικών καταγωγής εξαγόμενων σε τρίτες χώρες προϊόντων. Για ένα χρονικό διάστημα δεν υπήρχε διεθνής ορισμός της έννοιας και οι δυσχέρειες που ανέκυπταν από την κατάσταση αυτή ( αρκεί να σκεφθεί κανείς τις διαστάσεις — μερικές φορές πολύ σημαντικές — μεταξύ των εθνικών διατάξεων) ώθησαν το Συμβούλιο στη θέσπιση του κανονισμού 802/68. Πρέπει να τονιστεί ότι ο ορισμός που περιλαμβάνει ο εν λόγω κανονισμός χρησιμοποιήθηκε ως πρότυπο από τους συντάκτες της Διεθνούς Σύμβασης του Κυότο για την απλοποίηση και εναρμόνιση των τελωνειακών συστημάτων ( 18 Μαΐου 1973 ). Ο κανονισμός χρησιμοποιεί δύο κριτήρια της καταγωγής των εμπορευμάτων: το εμπόρευμα είναι δυνατό να κατάγεται από τη χώρα στην οποία « έχει παραχθεί εξ ολοκλήρου » ή, σε περίπτωση που το προϊόν παρήχθη σε περισσότερα κράτη, στη χώρα στην οποία έγινε «η τελευταία ουσιώδης μεταποίηση ή κατεργασία, οικονομικώς δικαιολογημένη ». Το άρθρο 4, παράγραφος 2, στοιχείο στ), του κανονισμού αναφέρεται στο πρώτο κριτήριο: συγκεκριμένα, θεωρεί ως « παραγόμενα εξ ολοκλήρου » σε μια χώρα «τα προϊόντα της θαλάσσιας αλιείας και άλλα θαλάσσια προϊόντα, τα εξαγόμενα εκ της θαλάσσης από πλοία, που είναι νηολογημένα ή εγγεγραμμένα στη χώρα αυτή και φέρουν τη σημαία της ιδίας αυτής χώρας ». Στο επίκεντρο ακριβώς της διαφοράς βρίσκονται οι φράσεις « extraits de la mer » και οι αντίστοιχες εκφράσεις των αποδόσεων της διάταξης στις υπόλοιπες γλώσσες: « taken from the sea», «estratti dal mare», « gefangen », « uit de zee gewonnen », « optages fra havet » και « εξαγόμενα εκ της θαλάσσης ». Συνοψίζοντας την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία, εξέτασα τη σημασία που αποδίδουν στις εκφράσεις αυτές η προσφεύγουσα και το καθού. Ενδείκνυται πάντως να επανέλθω στο θέμα, ώστε να προβώ σ' έναν απολογισμό των επιχειρημάτων που ανέπτυξαν οι διάδικοι και εμπλούτισαν τόσο με τις γραπτές παρατηρήσεις τους όσο και κατά την προφορική διαδικασία. Αρχίζω με τα επιχειρήματα της Επιτροπής (η οποία, ας σημειωθεί εν παρόδω, εγκατέλειψε τελικά το επιχείρημα που συνίστατο στην έλλειψη αλιευτικών συμφωνιών μεταξύ ΕΟΚ και Πολωνίας ). Στις αρχικές της απόψεις που περιλαμβάνονται στο δικόγραφο της προσφυγής και στις προφορικές αναπτύξεις της, η Επιτροπή προσθέτει τον αυστηρό έλεγχο των απόψεων της ενόψει των διαφόρων γλωσσικών αποδόσεων που μόλις προανέφερα. Υπό το φως της εμπεριστατωμένης αυτής μελέτης, το να ερμηνεύεται ως αποχωρισμός ενός στοιχείου από το σύνολο στο οποίο ανήκει η « εξαγωγή » δικαιολογείται ευρύτατα από το γαλλικό, ιταλικό, ελληνικό, δανικό και ολλανδικό κείμενο. Ενώ μπορεί να ειπωθεί ότι η αγγλική απόδοση είναι λιγότερο χρήσιμη για το σκοπό αυτό, η γερμανική φαίνεται να είναι όχι μόνο χρησιμότατη, αλλά και αποφασιστικής σημασίας. Πράγματι, « gefangenes Erzeugnis » σημαίνει « προϊόν που έχει αλιευθεί » : δηλαδή αυτό που εγκλωβίζεται (και για το λόγο ακριβώς αυτό αποχωρίζεται από τον ελεύθερο χώρο στον οποίο κινούνταν προηγουμένως) στα δίχτυα που σύρει πίσω της η μηχανότρατα κατά τη διάρκεια της αλιείας. Όχι λιγότερο ( ίσως και περισσότερο ) εμπεριστατωμένη είναι η φιλολογική έρευνα που διεξήγαγε η βρετανική κυβέρνηση. Αποδίδοντας σημασία, υποστηρίζει η εν λόγω κυβέρνηση, στην ετυμολογία των λέξεων που χρησιμοποιούνται, στο γαλλικό και ιταλικό κείμενο « extrait » και « estratto », οι οποίες προέρχονται από το λατινικό « extrahere », η ερμηνεία που πρέπει να δοθεί είναι « σύρω έξω »: και τα ψάρια « έχουν ανασυρθεί εκτός θαλάσσης» μόνο όταν τα δίχτυα μέσα στα οποία έχουν εγκλωβιστεί ανασύρονται από τα ύδατα και κενώνονται στο κατάστρωμα του πλοίου. Άλλωστε, στην επιλογή των όρων ο νομοθέτης οδηγείται από συγκεκριμένους οικονομικούς και νομικούς λόγους. Πράγματι, ο όρος « προϊόν » σημαίνει αγαθό την κατοχή ή κυριότητα του οποίου έχει ο άνθρωπος. Επομένως, εφόσον τα ψάρια παραμένουν στη θάλασσα, έστω και αν έχουν εγκλωβιστεί στα δίχτυα, είναι αδύνατο να γίνεται λόγος για προϊόν αν όχι για κανένα άλλο λόγο επειδή στη θάλασσα ή κατά τη στιγμή που ανασύρονται τα δίχτυα είναι δυνατό να σχιστούν με αποτέλεσμα να απολεστεί το σύνολο ή μέρος των ψαριών. Η βρετανική κυβέρνηση προχωρεί ακόμη περισσότερο, ισχυριζόμενη ότι υπέρ της απόψεως της συνηγορούν ορισμένα κοινοτικά κείμενα ( όπως οι συμφωνίες ΕΟ Κ-Πορτογαλίας, ΕΟΚ-Ισραήλ, ΕΟΚ-Αιγύπτου, η σύμβαση του Lomé κλπ. ), η γαλλική και γερμανική απόδοση των οποίων — ίσως όχι τυχαία — ομιλούν για προϊόντα « tirés de la mer » και « gewonnen ». Επομένως, δεν επιτρέπεται να αποδοθεί στον όρο « gefangen » η σημασία που του αποδίδει η Επιτροπή. Είναι γεγονός ότι σημαίνει « εγκλωβισμένο » · γι' αυτόν όμως ακριβώς το λόγο δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε ολόκληρη σειρά προϊόντων αλιείας ( μαλακόστρακα, μαλάκια, φύκια, σπόγγοι, κοράλια ), είδη τα οποία μπορούν μόνο να εξαχθούν και ως « εξαγόμενα » ( gewonnen ) ορίζονται ακριβώς στο ίδιο το άρθρο 4, παράγραφος 2, στοιχεία στ) και η). Ένα περαιτέρω στοιχείο που επιβεβαιώνει το βάσιμο της άποψης της ανευρίσκει η καθής κυβέρνηση στην έβδομη αιτιολογική σκέψη και στο άρθρο 5 του κανονισμού 802/68 που θεσπίζει το δεύτερο από τα δύο κριτήρια που προανέφερα και δίδει έμφαση στην οικονομικά δικαιολογημένη μεταποίηση ή κατεργασία που υπέστη το προϊόν. Κατά το καθού, δίχτυα γεμάτα ψάρια που παραμένουν στη θάλασσα είναι κάτι το εντελώς αδικαιολόγητο από οικονομική άποψη. Από οικονομική άποψη, η αποφασιστικής σημασίας στιγμή της όλης διεργασίας της αλίευσης είναι η ανά-συρση από τα ύδατα των διχτύων και η εναπόθεση τους στο κατάστρωμα. Κατά τη στιγμή επομένως αυτή, προσδιορίζεται η κοινοτική ή μη καταγωγή των ψαριών.