ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

ELEANOR SHARPSTON

της 12ης Μαρτίου 2020 ( 1 )

Υπόθεση C-575/18 P

Τσεχική Δημοκρατία

κατά

Ευρωπαϊκής Επιτροπής

«Αίτηση αναιρέσεως – Ίδιοι πόροι της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δημοσιονομική ευθύνη των κρατών μελών – Διαπίστωση της δημοσιονομικής ευθύνης της Τσεχικής Δημοκρατίας – Απώλεια ορισμένων εισαγωγικών δασμών – Υποχρέωση καταβολής στην Επιτροπή του ποσού που αντιστοιχεί στην εν λόγω απώλεια – Έννοια του όρου “πράξη δεκτική προσφυγής” – Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής»

Εισαγωγή

1. Με την αίτησή της αναιρέσεως, η Τσεχική Δημοκρατία ζητεί να αναιρεθεί η διάταξη του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 28ης Ιουνίου 2018, Τσεχική Δημοκρατία κατά Επιτροπής ( 2 ), με την οποία αυτό απέρριψε, ως απαράδεκτη, την προσφυγή ακυρώσεως που η Τσεχική Δημοκρατία είχε ασκήσει κατά της φερόμενης απόφασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που φέρεται ότι περιέχεται στο έγγραφο της 20ής Ιανουαρίου 2015 του διευθυντή της Διεύθυνσης «Ίδιοι πόροι και δημοσιονομικός προγραμματισμός» της Γενικής Διεύθυνσης Προϋπολογισμού, με στοιχεία αναφοράς Ares (2015)217973, της 20ής Ιανουαρίου 2015 (στο εξής: επίμαχο έγγραφο).

2. Η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως εγείρει ορισμένα θεμελιώδη ζητήματα όσον αφορά τη λειτουργία του συστήματος των παραδοσιακών ιδίων πόρων (ΠΙΠ) της Ένωσης, την έννοια της πληρωμής με επιφυλάξεις καθώς και, γενικότερα, την πρόσβαση των κρατών μελών σε αποτελεσματική δικαστική προστασία σε περίπτωση διαφορών που αφορούν την έκταση των δημοσιονομικών υποχρεώσεών τους έναντι της Ένωσης.

Το νομικό πλαίσιο

Η Συνθήκη ΛΕΕ

3. Το άρθρο 263, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ ορίζει: «Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ελέγχει τη νομιμότητα των νομοθετικών πράξεων, πράξεων του Συμβουλίου, της Επιτροπής, και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, εκτός των συστάσεων και γνωμών, και των πράξεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου που παράγουν νομικά αποτελέσματα έναντι τρίτων. Ελέγχει επίσης τη νομιμότητα των πράξεων των λοιπών οργάνων ή οργανισμών της Ένωσης που προορίζονται να παράγουν έννομα αποτελέσματα έναντι τρίτων.»

Ο Χάρτης

4. Κατά το άρθρο 47, πρώτο εδάφιο, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης): «Κάθε πρόσωπο του οποίου παραβιάστηκαν τα δικαιώματα και οι ελευθερίες που διασφαλίζονται από το δίκαιο της Ένωσης, έχει δικαίωμα πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου, τηρουμένων των προϋποθέσεων που προβλέπονται στο παρόν άρθρο.»

Η απόφαση 2007/436/ΕΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου

5. Κατά την αιτιολογική σκέψη 2 της απόφασης 2007/436/ΕΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου, της 7ης Ιουνίου 2007, για το σύστημα των ιδίων πόρων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ( 3 ), το σύστημα των ιδίων πόρων «πρέπει να εξασφαλίζει επαρκείς πόρους για την εύρυθμη ανάπτυξη των πολιτικών [της Ένωσης], με την επιφύλαξη της ανάγκης εφαρμογής αυστηρής δημοσιονομικής πειθαρχίας».

6. Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης 2007/436, συνιστούν ιδίους πόρους εγγραφόμενους στον γενικό προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα έσοδα από «δασμούς του κοινού δασμολογίου και λοιπούς δασμούς που έχουν θεσπιστεί ή θα θεσπιστούν από τα θεσμικά όργανα [της Ένωσης] επί των συναλλαγών με χώρες μη μέλη».

7. Το άρθρο 8, παράγραφος 1, διευκρινίζει περαιτέρω ότι τα κράτη μέλη εισπράττουν τους ιδίους πόρους που προβλέπονται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ. Τα κράτη μέλη θέτουν τους πόρους αυτούς στη διάθεση της Επιτροπής.

Ο κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) 1150/2000 του Συμβουλίου

8. Η αιτιολογική σκέψη 21 του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) 1150/2000 ( 4 ) αναφέρει ότι η στενή συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής μπορεί να διευκολύνει την ορθή εφαρμογή του δημοσιονομικού κανονιστικού πλαισίου των ιδίων πόρων.

9. Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 1150/2000, η απαίτηση της Ένωσης επί των ιδίων πόρων που προβλέπονται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης 2007/436 θεωρείται βεβαιωθείσα άπαξ πληρούνται οι όροι που προβλέπονται από την τελωνειακή νομοθεσία όσον αφορά τη λογιστική καταχώρηση του ποσού και την ανακοίνωσή του στον οφειλέτη.

10. Το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 3, ορίζει: «1. Λογαριασμοί των ιδίων πόρων, υποδιαιρούμενοι κατά είδος αυτών, τηρούνται στο Δημόσιο Ταμείο κάθε κράτους μέλους ή στον οργανισμό που ορίζεται από αυτό. […] 3. α) Οι απαιτήσεις που βεβαιώνονται σύμφωνα με το άρθρο 2 καταχωρούνται στα λογιστικά βιβλία, υπό την επιφύλαξη του στοιχείου β) της παρούσας παραγράφου, το αργότερο την πρώτη εργάσιμη ημέρα μετά τη 19η ημέρα του δεύτερου μήνα που ακολουθεί το μήνα κατά το οποίο βεβαιώθηκε η απαίτηση. β) Οι απαιτήσεις που έχουν βεβαιωθεί αλλά δεν έχουν καταχωρηθεί στα λογιστικά βιβλία που αναφέρονται στο στοιχείο α) διότι δεν έχουν ακόμα εισπραχθεί και δεν έχει συσταθεί γι’ αυτές καμία ασφάλεια, καταχωρούνται, εντός της προθεσμίας του στοιχείου α), σε χωριστά λογιστικά βιβλία. Τα κράτη μέλη μπορούν να ενεργήσουν κατά τον ίδιο τρόπο σε περίπτωση που οι απαιτήσεις που έχουν βεβαιωθεί και καλύπτονται από εγγυήσεις αποτελούν αντικείμενο αμφισβήτησης και ενδέχεται να υποστούν μεταβολές, συνεπεία αντιδικίας. […]»

11. Κατά το άρθρο 9, παράγραφος 1: «Σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 10, το ποσό των ιδίων πόρων πιστώνεται από κάθε κράτος μέλος στο λογαριασμό που έχει ανοιχθεί για το σκοπό αυτό στο όνομα της Επιτροπής στο Δημόσιο Ταμείο του ή στον οργανισμό που έχει ορίσει. […]»

12. Βάσει του άρθρου 10, παράγραφος 1, η εγγραφή των ιδίων πόρων που αναφέρονται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της απόφασης 2007/436 διενεργείται το αργότερο την πρώτη εργάσιμη ημέρα μετά τη 19η ημέρα του δεύτερου μήνα που ακολουθεί τον μήνα κατά τη διάρκεια του οποίου βεβαιώθηκε η απαίτηση βάσει του άρθρου 2 του κανονισμού αυτού.

13. Το άρθρο 11, παράγραφος 1, προβλέπει ότι κάθε καθυστέρηση στις εγγραφές του λογαριασμού που μνημονεύεται στο άρθρο 9, παράγραφος 1, δημιουργεί για το συγκεκριμένο κράτος μέλος υποχρέωση καταβολής τόκων υπερημερίας.

14. Τέλος, κατά το άρθρο 17, παράγραφοι 1 έως 4: «1. Τα κράτη μέλη υποχρεούνται να λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε τα ποσά που αντιστοιχούν στα βεβαιωθέντα, σύμφωνα με το άρθρο 2, έσοδα να αποδίδονται στην Επιτροπή κατά τους όρους που προβλέπονται στον παρόντα κανονισμό. 2. Τα κράτη μέλη απαλλάσσονται της υποχρεώσεως να αποδίδουν στην Επιτροπή τα ποσά που αντιστοιχούν στα οφειλόμενα έσοδα που βεβαιώθηκαν ως μη ανακτήσιμα: α) είτε για λόγους ανωτέρας βίας· β) είτε για άλλους λόγους που δεν μπορούν να τους καταλογισθούν. Τα ποσά των βεβαιωθέντων δασμών δηλώνονται ως μη ανακτήσιμα με απόφαση της αρμόδιας διοικητικής αρχής που βεβαιώνει την αδυναμία ανάκτησης. Τα ποσά των βεβαιωθέντων οφειλόμενων ποσών χαρακτηρίζονται μη ανακτήσιμα το αργότερο μετά την παρέλευση πενταετίας από την ημερομηνία κατά την οποία βεβαιώθηκε το ποσό σύμφωνα με στο άρθρο 2 ή, σε περίπτωση διοικητικής ή δικαστικής προσφυγής, από την κοινοποίηση, γνωστοποίηση ή δημοσίευση της οριστικής απόφασης. Σε περίπτωση τμηματικής πληρωμής ή πληρωμών, η πενταετία προσμετράται το αργότερο από την ημερομηνία της τελευταίας πραγματικής πληρωμής, στο βαθμό που με την πληρωμή αυτή δεν εξοφλείται η οφειλή. Τα ποσά που δηλώνονται ή χαρακτηρίζονται μη ανακτήσιμα εκπίπτουν οριστικά από τη χωριστή λογιστική που προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 3 στοιχείο β). Τα ποσά αυτά αναφέρονται σε παράρτημα της τριμηνιαίας κατάστασης που προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 4 στοιχείο β) καθώς και, ενδεχομένως, στην τριμηνιαία κατάσταση που προβλέπεται στο άρθρο 6 παράγραφος 5. 3. Εντός τριών μηνών από τη διοικητική απόφαση που αναφέρεται στην παράγραφο 2 ή σύμφωνα με την προθεσμία που ορίζεται στην ίδια παράγραφο, τα κράτη μέλη διαβιβάζουν στην Επιτροπή τις πληροφορίες που αφορούν τις περιπτώσεις εφαρμογής της εν λόγω παραγράφου 2, εφόσον το ποσό των βεβαιωθέντων οφειλόμενων ποσών υπερβαίνει τα 50000 ευρώ. […] Η έκθεση αυτή, η οποία γίνεται σύμφωνα με το πρότυπο που καταρτίζεται από την Επιτροπή κατόπιν διαβουλεύσεως με την επιτροπή του άρθρου 20, περιλαμβάνει όλα τα στοιχεία που απαιτούνται προκειμένου να εκτιμηθούν εμπεριστατωμένα οι λόγοι που προβλέπονται στην παράγραφο 2 στοιχεία α) και β), οι οποίοι εμπόδισαν το εν λόγω κράτος μέλος να αποδώσει τα ποσά αυτά καθώς και τα μέτρα που έλαβε το κράτος μέλος στη συγκεκριμένη περίπτωση ή περιπτώσεις για την ανάκτηση. 4. Η Επιτροπή έχει προθεσμία έξι μηνών από την παραλαβή της έκθεσης που προβλέπεται στην παράγραφο 3 για να διαβιβάσει τις παρατηρήσεις της στο οικείο κράτος μέλος. Στην περίπτωση που η Επιτροπή κρίνει αναγκαίο να ζητήσει συμπληρωματικές πληροφορίες, η εξάμηνη προθεσμία προσμετράται από την ημερομηνία παραλαβής των αιτηθεισών συμπληρωματικών πληροφοριών.»

Το ιστορικό της διαφοράς

15. Το ιστορικό της διαφοράς μπορεί να συνοψισθεί ως ακολούθως.

16. Στις 30 Μαΐου 2008, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF) κατήρτισε τελική έκθεση κατόπιν έρευνας η οποία αφορούσε εξακριβώσεις σχετικές με την εισαγωγή αναπτήρων τσέπης με πυρόλιθο προέλευσης Λάος, κατά τα έτη 2004 και 2007. Οι αναπτήρες αυτοί κατάγονταν, στην πραγματικότητα, από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας και έπρεπε να επιβαρυνθούν με δασμό αντιντάμπινγκ.

17. Η εν λόγω έκθεση ανέφερε ότι «τα στοιχεία που αποδεικνύουν την κινεζική καταγωγή, τα οποία εξακριβώθηκαν κατά τον έλεγχο, επαρκούν ώστε τα κράτη μέλη να κινήσουν διοικητική διαδικασία δημοσιονομικής διόρθωσης». Κατά την έκθεση, ήταν αναγκαίο «τα κράτη μέλη να διενεργήσουν λογιστικούς ελέγχους και, εν ανάγκη, έρευνες σχετικά με τους συγκεκριμένους εισαγωγείς και να κινήσουν, επειγόντως, διαδικασία είσπραξης».

18. Όσον αφορά την Τσεχική Δημοκρατία, στα συμπεράσματα της έκθεσης της OLAF καταγράφονταν 28 περιπτώσεις εισαγωγής εμπορευμάτων, οι οποίες ενέπιπταν στην αρμοδιότητα τριών διαφορετικών τελωνείων.

19. Τα συγκεκριμένα τελωνεία έλαβαν δημοσιονομικά μέτρα διόρθωσης και είσπραξης στις 28 αυτές περιπτώσεις.

20. Εντούτοις, η Τσεχική Δημοκρατία δεν μπόρεσε να προβεί σε διόρθωση εντός της ταχθείσας προθεσμίας στο σύνολο των 28 αυτών περιπτώσεων.

21. Από τον Νοέμβριο του 2013 έως τον Νοέμβριο του 2014, η Τσεχική Δημοκρατία κατέγραψε στο σύστημα WOMIS ( 5 ) 28 περιπτώσεις αδυναμίας είσπραξης ιδίων πόρων.

22. Τον Ιούλιο και τον Δεκέμβριο του 2014, το εν λόγω κράτος μέλος κοινοποίησε στην Επιτροπή, κατόπιν αίτησης της τελευταίας, συμπληρωματικές πληροφορίες μέσω του συστήματος WOMIS.

23. Με το επίμαχο έγγραφο, ο διευθυντής της Διεύθυνσης «Ίδιοι πόροι και δημοσιονομικός προγραμματισμός» της Γενικής Διεύθυνσης Προϋπολογισμού της Επιτροπής ενημέρωσε τις τσεχικές αρχές ότι οι προϋποθέσεις απαλλαγής από την υποχρέωση απόδοσης των ιδίων πόρων, οι οποίες προβλέπονται στο άρθρο 17, παράγραφος 2, του κανονισμού 1150/2000, δεν πληρούνταν σε καμία από τις προμνησθείσες περιπτώσεις. Ο διευθυντής κάλεσε τις εν λόγω τσεχικές αρχές να λάβουν τα αναγκαία μέτρα για να πιστώσουν στον λογαριασμό της Επιτροπής το ποσό των 53976340 τσεχικών κορωνών (CZK) (περίπου 2112708 ευρώ), το αργότερο την πρώτη εργάσιμη ημέρα μετά τη δέκατη ένατη ημέρα του δεύτερου μήνα που έπεται του μήνα αποστολής του εν λόγω εγγράφου. Ο ως άνω διευθυντής προσέθεσε ότι οποιαδήποτε καθυστέρηση θα συνεπαγόταν υποχρέωση καταβολής τόκων υπερημερίας βάσει του άρθρου 11 του κανονισμού 1150/2000.

24. Στις 17 Μαρτίου 2015, η Τσεχική Δημοκρατία κατέβαλε το επίμαχο ποσό στον λογαριασμό της Επιτροπής, επαναλαμβάνοντας τις επιφυλάξεις της όσον αφορά την άποψη που η Επιτροπή υποστήριξε στο επίμαχο έγγραφο.

Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη

25. Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 30 Μαρτίου 2015, η Τσεχική Δημοκρατία άσκησε προσφυγή ακυρώσεως κατά της απόφασης που φέρεται ότι περιλαμβάνεται στο επίμαχο έγγραφο.

26. Με χωριστό δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 11 Ιουνίου 2015, η Επιτροπή προέβαλε ένσταση απαραδέκτου υποστηρίζοντας ότι το επίμαχο έγγραφο δεν συνιστά απόφαση δεκτική προσφυγής ακυρώσεως. Η Τσεχική Δημοκρατία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της επί της ένστασης αυτής.

27. Με χωριστό δικόγραφο, το οποίο κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 20 Ιουλίου 2015, η Σλοβακική Δημοκρατία υπέβαλε αίτηση παρέμβασης υπέρ της Τσεχικής Δημοκρατίας.

28. Με απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2015, αφότου έλαβε τις παρατηρήσεις των κύριων διαδίκων, το Γενικό Δικαστήριο ανέστειλε την ενώπιόν του διαδικασία εν αναμονή της έκδοσης των αποφάσεων Σλοβακία κατά Επιτροπής ( 6 ) και Ρουμανία κατά Επιτροπής ( 7 ). Η διαδικασία συνεχίστηκε κατόπιν της εκδόσεως των αποφάσεων αυτών και οι κύριοι διάδικοι κλήθηκαν να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους όσον αφορά τις συνέπειες που έπρεπε να συναχθούν από τις ως άνω αποφάσεις.

29. Με την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη, το Γενικό Δικαστήριο έκανε δεκτή την ένσταση απαραδέκτου της Επιτροπής με την αιτιολογία, η οποία εκτίθεται στις σκέψεις 64 και 87 της εν λόγω διάταξης, ότι το επίμαχο έγγραφο συνιστούσε απλώς και μόνο έγγραφη διατύπωση πληροφοριακής γνώμης, συνοδευόμενη με πρόσκληση προς απόδοση ιδίων πόρων, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο προσφυγής ακυρώσεως.

30. Ο χαρακτηρισμός αυτός είναι απόρροια ανάλυσης, αφενός, του πλαισίου εντός του οποίου εκδόθηκε το επίμαχο έγγραφο και των εξουσιών της Επιτροπής στον τομέα των ιδίων πόρων της Ένωσης και, αφετέρου, του περιεχομένου του εγγράφου αυτού.

31. Πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε κατ’ ουσίαν ότι, δυνάμει της απόφασης 2007/436 και του κανονισμού 1150/2000, ευθέως στα κράτη μέλη εναπόκειται να βεβαιώνουν και να αποδίδουν τους ιδίους πόρους (σκέψεις 37 έως 43 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης), χωρίς τα νομοθετήματα αυτά να προβλέπουν ειδική διαδικασία κατά το πέρας της οποίας η Επιτροπή εκδίδει απόφαση σχετικά με την υποχρέωση απόδοσης (σκέψη 47 της εν λόγω διάταξης). Ειδικότερα, όσον αφορά την κατ’ εξαίρεση απαλλαγή από την υποχρέωση αυτή, απαλλαγή η οποία προβλέπεται στο άρθρο 17, παράγραφος 2, του κανονισμού 1150/2000, η Επιτροπή δύναται μόνο να διατυπώσει, δυνάμει της παραγράφου 4 του άρθρου αυτού, τις παρατηρήσεις της όσον αφορά τους λόγους που εμπόδισαν ένα κράτος μέλος να αποδώσει ποσό δηλωθέν ως μη ανακτήσιμο με απόφαση της αρμόδιας εθνικής διοικητικής αρχής και όσον αφορά τα μέτρα που αυτό το κράτος μέλος έλαβε για τη διασφάλιση της είσπραξης. Οι παρατηρήσεις αυτές δεν έχουν δεσμευτική ισχύ και, ως εκ τούτου, δεν έχουν δεσμευτικά έννομα αποτελέσματα (σκέψεις 44 έως 49 της εν λόγω διάταξης).

32. Επιπλέον, στις σκέψεις 51 έως 55 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης, το Γενικό Δικαστήριο προσέθεσε, κατ’ ουσίαν, ότι τυχόν διαφορές μεταξύ κράτους μέλους και της Επιτροπής σχετικά με τη βεβαίωση και την απόδοση ιδίων πόρων εμπίπτουν στη διαδικασία λόγω παραβάσεως κράτους μέλους.

33. Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 59 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης, ότι από το περιεχόμενο του επίμαχου εγγράφου προκύπτει ότι η Επιτροπή εξέθεσε, κατ’ ουσίαν, στην Τσεχική Δημοκρατία τις παρατηρήσεις της, βάσει του άρθρου 17, παράγραφος 4, του κανονισμού 1150/2000, όσον αφορά την αίτηση της Τσεχικής Δημοκρατίας να απαλλαγεί από την υποχρέωση απόδοσης του επίμαχου ποσού και ότι η Επιτροπή κάλεσε το συγκεκριμένο κράτος μέλος να αποδώσει το ποσό αυτό. Στο μέτρο που το έγγραφο αυτό μνημόνευε προθεσμία για την απόδοση του εν λόγω ποσού, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στις σκέψεις 62 και 63 της διάταξης αυτής, ότι, λαμβανομένου υπόψη του συνολικού περιεχομένου του εν λόγω εγγράφου, η μνεία της προθεσμίας αυτής δεν μπορούσε να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή εξέδωσε πράξη έχουσα δεσμευτικά έννομα αποτελέσματα και ότι, με τη μνεία αυτή, το επίμαχο έγγραφο επανέλαβε το γράμμα των άρθρων 10 και 11 του κανονισμού 1150/2000.

34. Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τα διάφορα επιχειρήματα της Τσεχικής Δημοκρατίας. Ειδικότερα, όσον αφορά το επιχείρημα με το οποίο προβαλλόταν το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, στις σκέψεις 81 έως 84 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης, τα εξής: «81. […] αφενός, μολονότι η σχετική με την παραγωγή δεσμευτικών εννόμων αποτελεσμάτων προϋπόθεση πρέπει να ερμηνεύεται υπό το πρίσμα του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, όπως αυτό κατοχυρώνεται στο άρθρο 47, πρώτο εδάφιο, του [Χάρτη], αρκεί η υπόμνηση ότι με το δικαίωμα αυτό δεν επιδιώκεται η τροποποίηση του συστήματος δικαστικού ελέγχου που προβλέπουν οι Συνθήκες, και ειδικότερα των κανόνων που διέπουν το παραδεκτό των ενδίκων βοηθημάτων που ασκούνται απευθείας ενώπιον των δικαιοδοτικών οργάνων της Ένωσης, όπως απορρέει επίσης από τις επεξηγήσεις σχετικά με αυτό το άρθρο 47, οι οποίες πρέπει, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, ΣΕΕ και το άρθρο 52, παράγραφος 7, του [Χάρτη], να λαμβάνονται υπόψη στο πλαίσιο της ερμηνείας του. Επομένως, η ερμηνεία της έννοιας “πράξη δεκτική προσφυγής” υπό το πρίσμα του προαναφερθέντος άρθρου 47 δεν επιτρέπεται να καταλήξει σε αποκλεισμό της εφαρμογής της ως άνω προϋποθέσεως, διότι άλλως θα συνέτρεχε υπέρβαση των αρμοδιοτήτων που η Συνθήκη παρέχει στα δικαιοδοτικά όργανα της Ένωσης (αποφάσεις της 25ης Οκτωβρίου 2017, Σλοβακία κατά Επιτροπής, C-593/15 P και C-594/15 P, EU:C:2017:800, σκέψη 66, και της 25ης Οκτωβρίου 2017, Ρουμανία κατά Επιτροπής, C-599/15 P, EU:C:2017:801, σκέψη 68). 82. Επιπλέον, όταν έλαβε το [επίμαχο] έγγραφο, η Τσεχική Δημοκρατία μπορούσε να μην δώσει συνέχεια σε αυτό και να αναμείνει την ενδεχόμενη άσκηση, από την Επιτροπή, προσφυγής λόγω παραβάσεως κράτους μέλους. 83. Ασφαλώς, από την οικονομία του άρθρου 258 ΣΛΕΕ προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν υποχρεούται να ασκήσει τέτοια προσφυγή, καθόσον η διακριτική ευχέρεια την οποία διαθέτει όσον αφορά τη σκοπιμότητα να ασκήσει ενώπιον του Δικαστηρίου προσφυγή λόγω παραβάσεως κράτους μέλους αποκλείει το δικαίωμα οποιουδήποτε να απαιτήσει από αυτήν να λάβει συγκεκριμένη θέση (βλ. διάταξη της 14ης Σεπτεμβρίου 2015, Ρουμανία κατά Επιτροπής, T-784/14, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2015:659, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). 84. Εντούτοις, η Τσεχική Δημοκρατία θα μπορούσε επίσης να αποδώσει το επίμαχο [ποσό] υπό όρους, διατυπώνοντας επιφυλάξεις ως προς το βάσιμο της άποψης του θεσμικού αυτού οργάνου, το δε Δικαστήριο έχει επανειλημμένως επισημάνει τη δυνατότητα αυτή (πρβλ. αποφάσεις της 16ης Μαΐου 1991, Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών, C-96/89, EU:C:1991:213, σκέψη 17, και της 12ης Σεπτεμβρίου 2000, Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου, C-359/97, EU:C:2000:426, σκέψη 31, και διάταξη της 4ης Οκτωβρίου 2007, Φινλανδία κατά Επιτροπής, C-457/06 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2007:582, σκέψη 39).»

35. Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ως απαράδεκτη την ασκηθείσα από την Τσεχική Δημοκρατία προσφυγή ακυρώσεως χωρίς να αποφανθεί επί της αιτήσεως παρεμβάσεως της Σλοβακικής Δημοκρατίας.

Τα αιτήματα των διαδίκων της αναιρετικής δίκης και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

36. Με την αίτηση αναιρέσεως που κατέθεσε στις 13 Σεπτεμβρίου 2018, η Τσεχική Δημοκρατία ζητεί από το Δικαστήριο: – να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη· – να απορρίψει την ένσταση απαραδέκτου που προέβαλε η Επιτροπή· – να αναπέμψει την υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο ώστε αυτό να αποφανθεί επί του βασίμου της προσφυγής· – να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

37. Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο: – να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως· – να καταδικάσει την Τσεχική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.

38. Το Βασίλειο των Κάτω Χωρών άσκησε παρέμβαση υπέρ της Τσεχικής Δημοκρατίας.

39. Οι μετέχοντες στην αναιρετική δίκη προέβαλαν τα αντίστοιχα επιχειρήματά τους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση η οποία διεξήχθη στις 11 Νοεμβρίου 2019.

Ανάλυση

40. Η αναιρεσείουσα διατυπώνει έναν και μοναδικό λόγο αναιρέσεως, με τον οποίο προβάλλει παράβαση του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη. Πριν εξετάσω την επιχειρηματολογία των διαδίκων, θεωρώ χρήσιμο να υπενθυμίσω τις νομικές και νομολογιακές αρχές που διέπουν τους ΠΙΠ και, ιδίως, την απόδοσή τους.

Το καθεστώς των ΠΙΠ

41. Οι ΠΙΠ (συμπεριλαμβανομένων των τελωνειακών δασμών) προορίζονται να χρηματοδοτούν τις πολιτικές της Ένωσης. Δεδομένου ότι η Ένωση δεν διαθέτει σώμα υπαλλήλων εξουσιοδοτημένων να εισπράττουν τους πόρους αυτούς, η συλλογή και η διαχείρισή τους εναπόκεινται στα κράτη μέλη, στα οποία επιβάλλονται διάφορες υποχρεώσεις συναφώς (βάσει του κανονισμού 1150/2000, όσον αφορά την κρίσιμη εν προκειμένω περίοδο) ( 8 ).

42. Οι ίδιοι πόροι οφείλονται μόλις βεβαιωθούν. Επισημαίνεται ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να βεβαιώσουν απαίτηση επί των ιδίων πόρων «μόλις πληρωθούν οι προϋποθέσεις που προβλέπονται στην τελωνειακή νομοθεσία όσον αφορά τη βεβαίωση του ποσού του δασμού και την ανακοίνωσή του στον οφειλέτη» (βλ. άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 1150/2000) ( 9 ).

43. Τα κράτη μέλη δεν έχουν καμία εξουσία εκτιμήσεως συναφώς. Συγκεκριμένα, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να μην βεβαιώσουν τις απαιτήσεις, ακόμη και αν τις αμφισβητούν, «διότι ειδάλλως θα μπορούσε να διαταράσσεται η δημοσιονομική ισορροπία της Ένωσης» από τη συμπεριφορά κράτους μέλους ( 10 ). Επομένως, κάθε (ενδεχόμενη) αμφισβήτηση μπορεί να προβληθεί μόνον εκ των υστέρων.

44. Άπαξ πραγματοποιηθεί η βεβαίωση αυτή, το ποσό των ιδίων πόρων πιστώνεται από κάθε κράτος μέλος στον λογαριασμό που έχει ανοιχθεί για τον σκοπό αυτόν στο όνομα της Επιτροπής στο Δημόσιο Ταμείο ή στον οργανισμό που έχει οριστεί από το κράτος αυτό. Κάθε κράτος μέλος ενεργεί, κατά κάποιον τρόπο, ως τραπεζίτης και θεματοφύλακας των εν λόγω πόρων, ο οποίος έχει την υποχρέωση να τους αποδώσει στην Επιτροπή στο ακέραιο, ανεξαρτήτως του αν αυτοί εισπράχθηκαν ( 11 ). Συναφώς, τα κράτη μέλη μπορούν να αποφύγουν την υποχρέωση απόδοσης μόνο στις περιπτώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 17, παράγραφος 2, του κανονισμού 1150/2000 –ήτοι όταν τα ποσά που αντιστοιχούν στα βεβαιωμένα έσοδα αποδεικνύονται μη εισπράξιμα, είτε για λόγους ανωτέρας βίας είτε για άλλους λόγους που δεν μπορούν να καταλογισθούν στα συγκεκριμένα κράτη.

45. Ο αυστηρός αυτός μηχανισμός δικαιολογείται από την ανάγκη «ταχείας και αποτελεσματικής» απόδοσης των ιδίων πόρων της Ένωσης ( 12 ). Σκοπός του είναι ιδίως να καταστήσει υπεύθυνα τα κράτη μέλη.

46. Επίσης για τον λόγο αυτόν, η παράβαση των προεκτεθεισών υποχρεώσεων συνεπάγεται την επιβολή υψηλών τόκων υπερημερίας, δυνάμει του άρθρου 11 του κανονισμού 1150/2000. Συναφώς, κατά το Δικαστήριο, υπάρχει «άρρηκτη σχέση» μεταξύ της υποχρέωσης βεβαίωσης των ιδίων πόρων, της υποχρέωσης εμπρόθεσμης πιστωτικής εγγραφής στον λογαριασμό της Επιτροπής και της υποχρέωσης καταβολής τόκων υπερημερίας ( 13 ).

47. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή οφείλει να μεριμνά ώστε τα κράτη μέλη να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους. Έχει την εξουσία να κινήσει διαδικασία λόγω παραβάσεως κράτους μέλους, βάσει του άρθρου 258 ΣΛΕΕ, όταν κράτος μέλος δεν εκπληρώνει τις εν λόγω υποχρεώσεις.

48. Σε περίπτωση αμφισβήτησης όσον αφορά την ύπαρξη ΠΙΠ ή το οφειλόμενο από κράτος μέλος ποσό, το κράτος μέλος μπορεί να αποφύγει την κύρωση των τόκων υπερημερίας «θέτοντας στη διάθεση της Επιτροπής τα ζητούμενα ποσά και διατυπώνοντας παράλληλα επιφυλάξεις ως προς το βάσιμο της υποστηριζόμενης από το ως άνω όργανο θέσεως» ( 14 ).

49. Εντούτοις, το Δικαστήριο δεν έχει καθορίσει τις πρακτικές λεπτομέρειες μιας τέτοιας πληρωμής με επιφυλάξεις. Δεν έχει αποφανθεί ούτε ως προς το αν η πληρωμή αυτή μπορεί –εν τέλει– να θεωρηθεί νομικώς «τελεία» ή αν το συγκεκριμένο κράτος μέλος παραμένει υπερήμερο όσον αφορά τις υποχρεώσεις αυτές.

50. Το Δικαστήριο έχει μόνον επισημάνει ότι, μολονότι η Επιτροπή δεν μπορεί να αρνηθεί σε κράτος μέλος τη δυνατότητα πληρωμής με επιφυλάξεις, το καθεστώς των ΠΙΠ αντίκειται στη δυνατότητα (για την Επιτροπή) διαπραγμάτευσης των όρων μιας τέτοιας πληρωμής ( 15 ).

51. Η κατάσταση αυτή είναι αποτέλεσμα μιας ιδιαιτερότητας του καθεστώτος των ΠΙΠ: η Επιτροπή δεν έχει καμία εξουσία λήψης αποφάσεων βάσει του κανονισμού 1150/2000.

52. Συγκεκριμένα, μολονότι οφείλει να διατυπώσει παρατηρήσεις δυνάμει του άρθρου 17, παράγραφος 4, του κανονισμού 1150/2000, σχετικά με το αν ένα κράτος μέλος μπορεί να απαλλαγεί από την υποχρέωσή του απόδοσης, η Επιτροπή δεν καλείται να εκδώσει απόφαση συναφώς. Ομοίως, τα κράτη μέλη διατηρούν τον έλεγχο των λογαριασμών που τηρούν στο όνομα της Επιτροπής και μπορούν ακόμη και να αναλάβουν από αυτούς τα επίμαχα ποσά ( 16 ), με κίνδυνο, ενδεχομένως, να κινηθεί εναντίον τους διαδικασία λόγω παραβάσεως και να υποχρεωθούν να καταβάλουν τους προμνησθέντες τόκους υπερημερίας.

53. Δεν πρόκειται για παράλειψη του νομοθέτη: ο τελευταίος σκοπίμως επέλεξε να μην παράσχει τέτοια εξουσία στην Επιτροπή. Συγκεκριμένα, σε πρόταση τροποποίησης του κανονισμού 1150/2000 κατατεθείσα το 2003, το νέο άρθρο 17, παράγραφος 4, προέβλεπε την έκδοση «αιτιολογημένης απόφασης της Επιτροπής» σε περίπτωση διαφωνίας όσον αφορά το αν οριστική μη είσπραξη ήταν αποτέλεσμα λόγων ανωτέρας βίας ή άλλων λόγων που δεν μπορούν να καταλογισθούν στο συγκεκριμένο κράτος μέλος ( 17 ). Το Συμβούλιο απέρριψε την πρόταση αυτή. Τα κράτη μέλη προτίμησαν να διατηρήσουν τα προνόμιά τους και αρνήθηκαν στην Επιτροπή κάθε εξουσία λήψης αποφάσεων όσον αφορά τα καταβλητέα ποσά.

54. Εντούτοις, αυτή η έλλειψη εξουσίας λήψης αποφάσεων δεν θέτει εν αμφιβόλω τον ρόλο της Επιτροπής ως θεματοφύλακα των Συνθηκών ούτε την εξουσία της να διατυπώνει νομικές γνώμες όσον αφορά τις υποχρεώσεις που τα κράτη μέλη έχουν δυνάμει του κανονισμού 1150/2000.

55. Στο πλαίσιο αυτό, όπως επισημαίνεται στη θεωρία, η Επιτροπή οδηγείται (ενίοτε) να απευθύνει στα μη συμμορφούμενα κράτη μέλη έγγραφα με προειδοποιητικό περιεχόμενο ( 18 ).

56. Το Δικαστήριο έχει διαπιστώσει ότι τέτοια έγγραφα δεν συνιστούν «πράξεις δεκτικές προσφυγής» βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ ( 19 ), με αποτέλεσμα τα κράτη μέλη που επιθυμούν να αμφισβητήσουν την ανάλυση της Επιτροπής να βρίσκονται μεταξύ σφύρας και άκμονος: είτε θα αρνούνται να αποδώσουν στην Επιτροπή τα ζητούμενα ποσά, με αποτέλεσμα να διατρέχουν τον κίνδυνο να υποχρεωθούν να καταβάλουν πολύ υψηλούς τόκους υπερημερίας· είτε, προκειμένου να αποφύγουν τον κίνδυνο αυτόν, θα προβαίνουν σε πληρωμή με επιφυλάξεις, χωρίς όμως να έχουν τη βεβαιότητα ότι η Επιτροπή θα κινήσει διαδικασία λόγω παραβάσεως ώστε η διαφορά να κριθεί επί της ουσίας από το Δικαστήριο ( 20 ).

57. Η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως της οποίας έχει επιληφθεί το Δικαστήριο είναι ενδεικτική αυτής της σχεδόν καφκικής νομικής κατάστασης. Η Τσεχική Δημοκρατία θέλησε να αμφισβητήσει την ανάλυση της Επιτροπής στο επίμαχο έγγραφο. Για τον σκοπό αυτόν, πραγματοποίησε πληρωμή με επιφυλάξεις και άσκησε προσφυγή ακυρώσεως βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ. Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή αυτή με το σκεπτικό ότι το επίμαχο έγγραφο δεν συνιστά πράξη δεκτική προσφυγής. Από την πλευρά της, η Επιτροπή εκτίμησε ότι δεν υπήρχε παράβαση στο μέτρο που η ζητηθείσα πληρωμή είχε πραγματοποιηθεί –φαίνεται ότι, κατ’ αυτήν, οι διατυπωθείσες επιφυλάξεις στερούνταν έννομου αποτελέσματος ( 21 ).

58. Ακριβώς υπό το πρίσμα αυτού του ιδιαίτερου νομικού πλαισίου θα εξετάσω τώρα τον μοναδικό λόγο αναιρέσεως και τα επιχειρήματα των άλλων μετεχόντων στην αναιρετική δίκη.

Τα επιχειρήματα των διαδίκων

59. Με τον μοναδικό λόγο αναιρέσεως, με τον οποίο προβάλλεται παράβαση του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, η Τσεχική Δημοκρατία υποστηρίζει –κατ’ ουσίαν– ότι δεν διαθέτει κανένα αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα προκειμένου να υποβάλει στην κρίση του δικαστή της Ένωσης τη διαφορά της με την Επιτροπή όσον αφορά την ύπαρξη (ή έλλειψη) υποχρέωσης απόδοσης ΠΙΠ, αντιθέτως προς όσα επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 81 επ. της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης.

60. Προκαταρκτικώς, η Τσεχική Δημοκρατία υπογραμμίζει ότι, όταν η Επιτροπή καλεί ένα κράτος μέλος να αποδώσει ένα ποσό ιδίων πόρων μέσω εγγράφου όπως το επίμαχο, το εν λόγω κράτος μέλος υποχρεούται –εν τοις πράγμασι– να καταβάλει εντός της ταχθείσας προθεσμίας το ζητούμενο ποσό, παρά τις επιφυλάξεις που διατυπώνει σχετικά με την άποψη της Επιτροπής. Συγκεκριμένα, ελλείψει τέτοιας πληρωμής, υπάρχει κίνδυνος να υποχρεωθεί το εν λόγω κράτος να καταβάλει υψηλούς τόκους υπερημερίας σε περίπτωση διαπίστωσης παράβασης της υποχρέωσής του απόδοσης. Στην πράξη, το ποσό των τόκων αυτών θα εξαρτάται από την ημερομηνία κατά την οποία η Επιτροπή κινεί τη διαδικασία λόγω παραβάσεως κράτους μέλους και από τη διάρκεια της διαδικασίας αυτής και, επομένως, εκφεύγει του ελέγχου του συγκεκριμένου κράτους μέλους.

61. Πάντως, πρώτον, λαμβανομένων υπόψη της διακριτικής ευχέρειας που διαθέτει η Επιτροπή όσον αφορά την κίνηση διαδικασίας λόγω παραβάσεως κράτους μέλους ( 22 ) και της έλλειψης προϋπόθεσης σχετικής με προθεσμία για τον σκοπό αυτόν, το κράτος μέλος δεν έχει καμία βεβαιότητα ως προς το ότι η διαφορά θα εξεταστεί επί της ουσίας από το Δικαστήριο. Στο μέτρο που η πρόσβαση στον δικαστή εξαρτάται, για τον λόγο αυτόν, από την προαίρεση της Επιτροπής, δεν διασφαλίζεται το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας ( 23 ).

62. Η κατάσταση θα ήταν διαφορετική μόνον αν, κατόπιν πραγματοποίησης πληρωμής με επιφυλάξεις από το συγκεκριμένο κράτος μέλος, η Επιτροπή όφειλε να κινήσει διαδικασία λόγω παραβάσεως κατά του εν λόγω κράτους μέλους. Εντούτοις, όπως έχουν τώρα τα πράγματα ( 24 ), τέτοια υποχρέωση δεν προκύπτει ούτε από την αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη ούτε από τη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την πληρωμή με επιφυλάξεις. Επιπλέον, η νομολογία αυτή δεν είναι σαφής όσον αφορά τις προϋποθέσεις και τα αποτελέσματα μιας τέτοιας πληρωμής, συνεπάγεται ανασφάλεια δικαίου και συνιστά προσβολή του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.

63. Δεύτερον, η Τσεχική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι από την τωρινή πρακτική της Επιτροπής προκύπτει ότι η τελευταία δεν θεωρεί ότι υποχρεούται να ασκήσει προσφυγή λόγω παραβάσεως κράτους μέλους σε περίπτωση πληρωμής με επιφυλάξεις ( 25 ).

64. Τρίτον, η Τσεχική Δημοκρατία εκτιμά ότι η ανεπαρκής δικαστική προστασία κράτους μέλους (σε περίπτωση πληρωμής με επιφυλάξεις), η οποία προκύπτει από τα προεκτεθέντα επιχειρήματα, συνιστά στοιχείο «του πραγματικού και του νομικού πλαισίου» της έκδοσης του επίμαχου εγγράφου, το οποίο είναι κρίσιμο κριτήριο για την εκτίμηση του δεκτικού προσφυγής χαρακτήρα του εγγράφου αυτού ( 26 ). Πάντως, λαμβανομένου υπόψη του πλαισίου αυτού, οι έννοιες «δεσμευτικά έννομα αποτελέσματα» και «πράξη δεκτική προσφυγής» πρέπει να ερμηνευθούν κατά τρόπο διαφορετικό από αυτόν που προέκρινε το Γενικό Δικαστήριο στην αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη, προκειμένου να διασφαλιστεί το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας.

65. Η Τσεχική Δημοκρατία διευκρινίζει ότι επανέλαβε τις επιφυλάξεις της (όσον αφορά την υποχρέωσή της να αποδώσει το επίμαχο ποσό) και ζήτησε, ατελέσφορα, από την Επιτροπή να της επιστρέψει το εν λόγω ποσό ή να κινήσει διαδικασία λόγω παραβάσεως κράτους μέλους.

66. Το Βασίλειο των Κάτω Χωρών, το οποίο άσκησε παρέμβαση υπέρ της Τσεχικής Δημοκρατίας, υποστηρίζει ότι το επίμαχο έγγραφο προοριζόταν να παραγάγει έννομα αποτελέσματα, ιδίως στο μέτρο που καθόριζε, αυτοτελώς, την ημερομηνία από την οποία οφείλονται οι τόκοι υπερημερίας.

67. Η Επιτροπή αμφισβητεί το βάσιμο του μοναδικού λόγου αναιρέσεως.

68. Ευθύς εξαρχής, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η Τσεχική Δημοκρατία ουδόλως κλονίζει την ερμηνεία (η οποία εκτίθεται ειδικά στις σκέψεις 42 και 47 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης) της απόφασης 2007/436 και του κανονισμού 1150/2000, κατά την οποία στα κράτη μέλη εναπόκειται να βεβαιώνουν τους ιδίους πόρους της Ένωσης και κατά την οποία τα νομοθετήματα αυτά δεν προβλέπουν καμία ειδική διαδικασία η οποία παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να εκδώσει απόφαση όσον αφορά την υποχρέωση απόδοσης των ΠΙΠ. Για τον λόγο αυτόν, η Επιτροπή θεωρεί ότι στερείται κάθε εξουσίας λήψης αποφάσεων.

69. Δεδομένου ότι δεν αναγνωρίζεται τέτοια αρμοδιότητα στην Επιτροπή, πράγμα το οποίο άλλωστε δεν αμφισβητεί η Τσεχική Δημοκρατία, η Επιτροπή έχει την εξουσία να γνωστοποιεί στο συγκεκριμένο κράτος μέλος τη γνώμη της σχετικά με τον χαρακτηρισμό ορισμένων ποσών ως ΠΙΠ ανηκόντων στην Ένωση. Εντούτοις, δεδομένου ότι η γνώμη αυτή στερείται έννομων αποτελεσμάτων, δεν είναι δεκτική προσφυγής ακυρώσεως.

70. Κατά την Επιτροπή, τα επιχειρήματα που η Τσεχική Δημοκρατία αντλεί από το δικαίωμα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας λόγω του συνδεόμενου με τους τόκους υπερημερίας οικονομικού κινδύνου δεν πρέπει να οδηγήσουν σε διαφορετικό συμπέρασμα. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή εκτιμά ότι ανάλογα επιχειρήματα έχουν ήδη απορριφθεί στην απόφαση Σλοβακία κατά Επιτροπής.

71. Συναφώς, η Επιτροπή προσθέτει, με τις παρατηρήσεις της επί του υπομνήματος παρεμβάσεως του Βασιλείου των Κάτω Χωρών, ότι το τελευταίο κράτος μέλος δεν προέβαλε κανένα επιχείρημα που να δικαιολογεί τη διαφορετική αντιμετώπιση της υπό κρίση υπόθεσης από εκείνες επί των οποίων εκδόθηκε η απόφαση Σλοβακία κατά Επιτροπής. Άλλωστε, η υποχρέωση καταβολής τόκων υπερημερίας είναι απλώς και μόνον η αναγκαία συνέπεια της παράλειψης του συγκεκριμένου κράτους μέλους να εκπληρώσει την υποχρέωση, την οποία υπέχει δυνάμει της σχετικής με το σύστημα των ΠΙΠ νομοθεσίας, να αποδώσει εμπροθέσμως τους εν λόγω πόρους στην Επιτροπή (και τούτο, ακόμη και αν αμφισβητεί την υποχρέωσή του να καταβάλει τα επίμαχα ποσά).

72. Η Επιτροπή επισημαίνει, εξάλλου, ότι, λαμβανομένης υπόψη της τωρινής κατάστασης του συστήματος των ΠΙΠ, διαφορά μεταξύ αυτής και κράτους μέλους σχετικά με την υποχρέωσή του να βεβαιώσει και να αποδώσει τους εν λόγω πόρους μπορεί να λυθεί μόνο με έναν τρόπο: τη διαδικασία λόγω παραβάσεως κράτους μέλους. Συναφώς, παραπέμπει στις σκέψεις 51 και 53 έως 55 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης, στις οποίες το Γενικό Δικαστήριο υπογράμμισε την αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου όσον αφορά τον καθορισμό των υποχρεώσεων των κρατών μελών στον συγκεκριμένο τομέα.

73. Στις απαντήσεις της στις ερωτήσεις του Δικαστηρίου, η Επιτροπή διευκρίνισε επίσης ότι, παρά τις επιφυλάξεις που τη συνοδεύουν, η πληρωμή που πραγματοποίησε η Τσεχική Δημοκρατία είναι νομικώς τελεία και οι επιφυλάξεις αυτές δεν συνιστούν παράβαση της νομοθεσίας περί των ΠΙΠ ( 27 ). Κατά την Επιτροπή, η μονομερής διατύπωση επιφυλάξεων από το συγκεκριμένο κράτος μέλος δεν μπορεί να μεταβάλει το νομικό καθεστώς των κεφαλαίων που πρέπει να αποδοθούν άνευ όρων σε αυτήν, δυνάμει της νομοθεσίας περί των ΠΙΠ. A contrario, θα υπήρχε κίνδυνος σοβαρής διαταραχής της δημοσιονομικής σταθερότητας και της πιστοληπτικής αξιολόγησης της Ένωσης.

74. Επιπλέον, η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι, αν ένα κράτος μέλος είναι πεπεισμένο για το βάσιμο της άποψής του και επιθυμεί να ανακτήσει τα αποδοθέντα κεφάλαια, δύναται να προβεί (μονομερώς) σε διόρθωση στη λογιστική του, χωρίς να είναι αναγκαίο να προβλέπονται για τον σκοπό αυτόν μηχανισμοί δικαστικής προστασίας. Εντούτοις, ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, το κράτος μέλος θα διατρέχει τον κίνδυνο να κινηθεί εναντίον του διαδικασία λόγω παραβάσεως κράτους μέλους και να υποχρεωθεί τελικώς να καταβάλει τους προβλεπόμενους από τη νομοθεσία περί των ΠΙΠ τόκους υπερημερίας. Αυτοί οι τόκοι υπερημερίας θα είναι, κατά κάποιον τρόπο, το τίμημα που πρέπει να καταβάλει το κράτος μέλος που, αντιθέτως προς τη γνώμη της Επιτροπής, ενεργεί «ιδίω κινδύνω» ( 28 ). Αν η Επιτροπή καθυστερήσει να κινήσει τη διαδικασία λόγω παραβάσεως κράτους μέλους, με αποτέλεσμα να αυξηθεί το ποσό των οφειλόμενων τόκων, ο δικαστής της Ένωσης θα έχει συναφώς την εξουσία να μειώσει την επιβάρυνση του συγκεκριμένου κράτους μέλους.

Εκτίμηση

75. Κατ’ εμέ, η εκτίμηση πρέπει να διενεργηθεί σε δύο διαδοχικά στάδια.

76. Κατά το πρώτο στάδιο, θα εξετάσω αν το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας απαράδεκτη, λόγω έλλειψης πράξης δεκτικής προσφυγής, την προσφυγή ακυρώσεως που η αναιρεσείουσα άσκησε κατά του επίμαχου εγγράφου. Όπως θα εκθέσω κατωτέρω, εκτιμώ ότι η κρίση του Γενικού Δικαστηρίου είναι ορθή από νομικής απόψεως. Εντούτοις, είναι επίσης αναντίρρητο ότι, όπως έχει, το καθεστώς των ΠΙΠ έχει κενό, υπό την έννοια ότι δεν παρέχει στο κράτος μέλος τη δυνατότητα να αμφισβητήσει λυσιτελώς την άποψη της Επιτροπής χωρίς να διατρέξει τον κίνδυνο να τεθεί «εκτός νόμου» και να του επιβληθεί υποχρέωση καταβολής πολύ υψηλών τόκων υπερημερίας.

77. Για τον λόγο αυτόν, θα εξετάσω, κατά το δεύτερο στάδιο, εναλλακτικές λύσεις οι οποίες παρέχουν στα κράτη μέλη δυνατότητα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας σε περίπτωση διαφοράς όσον αφορά την υποχρέωση απόδοσης ΠΙΠ.

Πρώτο στάδιο: ανυπαρξία, εν προκειμένω, πράξης δεκτικής προσφυγής

78. Κατά πάγια νομολογία, «πράξεις δεκτικές προσφυγής» κατά την έννοια του άρθρου 263 ΣΛΕΕ είναι «όλες οι πράξεις που εκδίδονται από τα θεσμικά όργανα της Ένωσης, ανεξαρτήτως του είδους τους ή του τύπου τον οποίο έχουν περιβληθεί, και οι οποίες αποσκοπούν στην παραγωγή δεσμευτικών έννομων αποτελεσμάτων» ( 29 ).

79. Προκειμένου να κριθεί αν μια πράξη της οποίας ζητείται η ακύρωση παράγει τέτοια αποτελέσματα, πρέπει να δοθεί σημασία στην ουσία της πράξης ( 30 ). Τα αποτελέσματα αυτά πρέπει να εκτιμώνται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων, όπως το περιεχόμενο της πράξης, λαμβανομένου υπόψη, εν ανάγκη, του πλαισίου εντός του οποίου η πράξη αυτή εκδόθηκε καθώς και των εξουσιών του θεσμικού οργάνου που την εξέδωσε ( 31 ).

80. Παρατηρώ, συναφώς, ότι το Γενικό Δικαστήριο ανέλυσε λεπτομερώς και διεξοδικώς το πλαίσιο εντός του οποίου απεστάλη το επίμαχο έγγραφο, καθώς και τις εξουσίες της Επιτροπής σε θέματα ΠΙΠ, στις σκέψεις 36 έως 56 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης. Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή δεν έχει την εξουσία να εκδώσει απόφαση δυνάμενη να παραγάγει δεσμευτικά έννομα αποτελέσματα και ότι πρέπει να θεωρηθεί ότι το επίμαχο έγγραφο έχει ενημερωτική αξία και συνιστά απλώς και μόνον πρόσκληση.

81. Λαμβανομένου υπόψη του προεκτεθέντος νομικού και νομολογιακού πλαισίου (βλ. σημεία 41 έως 58 των παρουσών προτάσεων), η ανάλυση του Γενικού Δικαστηρίου αποδεικνύεται ορθή.

82. Οι διάδικοι της αναιρετικής δίκης φαίνεται να συμμερίζονται τη διαπίστωση αυτή. Παρατηρώ ότι, εν πάση περιπτώσει, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Τσεχική Δημοκρατία δεν μπόρεσε να δείξει ποια είναι ακριβώς η νομική βάση της απόφασης που φέρεται ότι εξέδωσε εν προκειμένω η Επιτροπή: συγκεκριμένα, όπως προεκτέθηκε, ουδέν άρθρο του κανονισμού 1150/2000 παρέχει οποιαδήποτε εξουσία λήψης αποφάσεων στην Επιτροπή.

83. Όσον αφορά το περιεχόμενο του επίμαχου εγγράφου, η αναιρεσείουσα δεν έδειξε ούτε τους λόγους για τους οποίους η ανάλυση του Γενικού Δικαστηρίου, στις σκέψεις 57 έως 64 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης, ενέχει πλάνη ( 32 ).

84. Όσον αφορά το επιχείρημα του Βασιλείου των Κάτω Χωρών ότι το επίμαχο έγγραφο παράγει έννομα αποτελέσματα διότι μεταθέτει σε ημερομηνία διαφορετική από την προβλεπόμενη στο άρθρο 10, παράγραφος 1, του κανονισμού 1150/2000 την έναρξη υπολογισμού των τόκων υπερημερίας, επισημαίνω ότι το Δικαστήριο έχει ήδη απορρίψει τέτοιο επιχείρημα ως ανεπαρκές προκειμένου να αναγνωριστούν τέτοια αποτελέσματα σε έγγραφο του είδους αυτού ( 33 ).

85. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθεισών παρατηρήσεων, μένει να εξεταστεί μόνο το ζήτημα της πρόσβασης σε αποτελεσματική δικαστική προστασία, βάσει του άρθρου 47 του Χάρτη.

86. Η Τσεχική Δημοκρατία ζητεί, τρόπον τινά, από το Δικαστήριο να επαναπροσδιορίσει την έννοια της «πράξης δεκτικής προσφυγής» και να την επεκτείνει σε έγγραφα όπως το επίμαχο, και τούτο με μοναδικό σκοπό να δημιουργηθεί ένα ένδικο βοήθημα για τα κράτη μέλη σε περίπτωση διαφοράς σχετικά με την απόδοση ΠΙΠ.

87. Το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε, ορθότατα, ότι με το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής που κατοχυρώνεται στο εν λόγω άρθρο 47 του Χάρτη δεν «επιδιώκεται η τροποποίηση του συστήματος δικαστικού ελέγχου που προβλέπουν οι Συνθήκες» ( 34 ). Ως εκ τούτου, η (προτεινόμενη από την Τσεχική Δημοκρατία) νέα ερμηνεία της έννοιας της πράξης δεκτικής προσφυγής υπό το πρίσμα του άρθρου αυτού δεν μπορεί να γίνει δεκτή, διότι θα είχε ως αποτέλεσμα την κατάργηση μιας προϋπόθεσης παραδεκτού, καθ’ υπέρβαση των αρμοδιοτήτων που οι Συνθήκες παρέχουν στον δικαστή της Ένωσης.

88. Επιπλέον, μολονότι είναι αληθές ότι το σύστημα των ΠΙΠ έχει ατέλειες, όπως προεκτέθηκε ( 35 ), αμφιβάλλω ότι η προσφυγή ακυρώσεως είναι η πιο πρόσφορη λύση για την κάλυψη των κενών που προσδιόρισα.

89. Συγκεκριμένα, η άποψη της αναιρεσείουσας θα σήμαινε ότι η Επιτροπή αναγνωρίζει στον εαυτό της εξουσία λήψης αποφάσεων για την εξακρίβωση των υποχρεώσεων των κρατών μελών σχετικά με τους ΠΙΠ. Όπως σημείωσα επανειλημμένως, λαμβανομένης υπόψη της κατανομής αρμοδιοτήτων όσον αφορά τους ΠΙΠ, είναι αναντίρρητο ότι η Επιτροπή δεν διαθέτει τέτοια εξουσία και, άλλωστε, ουδέποτε ισχυρίστηκε ότι άσκησε τέτοια εξουσία.

90. Αν η Επιτροπή είχε αναγνωρίσει στον εαυτό της τέτοια εξουσία και είχε όντως εκδώσει πράξη παράγουσα έννομα αποτελέσματα (quod non), τότε η πράξη αυτή θα ήταν δεκτική προσφυγής ακυρώσεως, λόγω έλλειψης νομικής βάσης.

91. Εντούτοις –αν υποτεθεί ότι η άποψη αυτή γίνει δεκτή– η προσφυγή ακυρώσεως δεν θα παρείχε παρ’ όλα αυτά τη δυνατότητα αναμόρφωσης της φερόμενης απόφασης της Επιτροπής. Το Γενικό Δικαστήριο θα έπρεπε να την ακυρώσει λόγω έλλειψης αρμοδιότητας –χωρίς όμως να μπορεί να υποκαταστήσει με την εκτίμησή του αυτήν της Επιτροπής και, επομένως, χωρίς να είναι σε θέση να λύσει το πραγματικό πρόβλημα, ήτοι τον καθορισμό των υποχρεώσεων του συγκεκριμένου κράτους μέλους όσον αφορά τους ΠΙΠ.

92. Επομένως, κατ’ εμέ, το ένδικο βοήθημα είναι, εν πάση περιπτώσει, ατελέσφορο.

93. Ως εκ τούτου, ο μοναδικός λόγος αναιρέσεως που προέβαλε η Τσεχική Δημοκρατία είναι αλυσιτελής και, επομένως, η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη, καθόσον ορθώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η προσφυγή ακυρώσεως είναι απαράδεκτη, λόγω έλλειψης πράξης δεκτικής προσφυγής.

Δεύτερο στάδιο: εξέταση των εναλλακτικών λύσεων

94. Ποιες άλλες λύσεις πρέπει να εξεταστούν δεδομένου ότι η Τσεχική Δημοκρατία δεν δύναται να ασκήσει προσφυγή ακυρώσεως;

95. Η Επιτροπή υποστηρίζει το status quo. Κατ’ αυτήν, ουδόλως είναι αφύσικο ένα κράτος μέλος που διαφωνεί με την ανάλυσή της να μην έχει άλλη επιλογή από το να τεθεί «εκτός νόμου» και να διατρέξει τον κίνδυνο να του επιβληθεί υποχρέωση καταβολής υψηλών τόκων υπερημερίας ευελπιστώντας (και όχι έχοντας τη βεβαιότητα) ότι το Δικαστήριο θα εξετάσει την κατάσταση, κατόπιν της άσκησης προσφυγής λόγω παραβάσεως κράτους μέλους. Ομοίως, κατά την Επιτροπή, οι επιφυλάξεις που διατυπώνει ένα κράτος μέλος όταν αποδίδει ένα επίμαχο ποσό ως ΠΙΠ στερούνται (εν τοις πράγμασι) κάθε έννομης συνέπειας: η πληρωμή είναι νομικώς τελεία, με αποτέλεσμα υπό τις περιστάσεις αυτές να μην δικαιολογείται η κίνηση διαδικασίας λόγω παραβάσεως κράτους μέλους. Η Επιτροπή δέχεται το πολύ ότι η διατύπωση επιφυλάξεων θα μπορεί να δικαιολογήσει, βάσει της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας, υποχρέωση (της ίδιας) να διεξαγάγει «εποικοδομητικό διάλογο» με το συγκεκριμένο κράτος μέλος, με σκοπό να έρθουν μεταξύ τους πιο κοντά οι απόψεις τους: κατόπιν του διαλόγου αυτού, δεόντως διαφωτισμένο από τη σοφία της Επιτροπής, το συγκεκριμένο κράτος μέλος θα μπορεί να αποδεχθεί το βάσιμο της ανάλυσης της Επιτροπής ή να αναλάβει τα κεφάλαια που προηγουμένως έθεσε στη διάθεσή της –με αποτέλεσμα να εκτεθεί (εκ νέου) στον κίνδυνο να υποχρεωθεί να καταβάλει υψηλούς τόκους υπερημερίας σε περίπτωση απόφασης του Δικαστηρίου με την οποία διαπιστώνεται η μη συμμόρφωση προς την υποχρέωση απόδοσης των ΠΙΠ.

96. Δεν συμμερίζομαι την ανάλυση αυτή, η οποία είναι κυκλική και απρόσφορη για να δώσει ικανοποιητική απάντηση στο πρόβλημα της πρόσβασης σε αποτελεσματική δικαστική προστασία ( 36 ).

97. Κατά την άποψή μου, πρέπει, προκαταρκτικώς, να αποσαφηνιστεί η έννοια της πληρωμής με επιφυλάξεις. Μέχρι σήμερα, όπως εκτέθηκε στα σημεία 48 έως 50 των παρουσών προτάσεων, το Δικαστήριο δεν έχει αναλύσει την έννοια αυτή και δεν έχει ορίσει το νομικό περίγραμμά της.

98. Η ερμηνεία που υποστηρίζει η Επιτροπή στερεί από τις εν λόγω επιφυλάξεις κάθε συγκεκριμένη σημασία και κάθε συγκεκριμένο περιεχόμενο. Κατ’ εμέ, πρέπει, αντιθέτως, να θεωρηθεί ότι η πληρωμή με επιφυλάξεις δεν είναι νομικώς τελεία και, επομένως, συνεπάγεται παράβαση. Το Δικαστήριο έχει κάνει δεκτή τη μέθοδο αυτή προκειμένου να παράσχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να αποφύγουν τις επιζήμιες οικονομικές συνέπειες (που συνδέονται με τους τόκους υπερημερίας που επιβάλλει η νομοθεσία περί των ΠΙΠ), εκφράζοντας επίσημα διαφωνία σχετικά με το νομικό καθεστώς των σχετικών κεφαλαίων ( 37 ). Πληρωμή με επιφυλάξεις σημαίνει ότι η υποκείμενη απαίτηση παραμένει αμφισβητούμενη. Η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρεί το ποσό της πληρωμής αυτής ως (οριστικώς) εισπραχθέν.

99. Μολονότι τα σχετικά κεφάλαια όντως αποδόθηκαν στην Επιτροπή και μολονότι αυτή μπορεί να τα χρησιμοποιήσει, παρά ταύτα οι επιφυλάξεις που διατύπωσε το κράτος μέλος δεν μπορούν να αγνοηθούν και χρειάζονται οριστική αποσαφήνιση. Εκτιμώ ότι η διαδικασία λόγω παραβάσεως κράτους μέλους, η οποία παρέχει τη δυνατότητα εποικοδομητικής ανταλλαγής απόψεων μεταξύ της Επιτροπής και του συγκεκριμένου κράτους μέλους (τουλάχιστον κατά το στάδιο προ της ασκήσεως της προσφυγής), μπορεί να συνιστά πρόσφορο μέσο για τον σκοπό αυτόν.

100. Τίθεται το ακόλουθο ερώτημα: μπορεί η Επιτροπή να υποχρεωθεί να κινήσει διαδικασία λόγω παραβάσεως κράτους μέλους σε μια τέτοια περίπτωση;

101. Πριν δοθεί καταφατική απάντηση στο ερώτημα αυτό, θα πρέπει να υπερκεραστούν δύο νομολογιακά εμπόδια.

102. Αφενός, όπως επανειλημμένως υπενθύμισε το Δικαστήριο, μόνον η Επιτροπή, λαμβανομένου υπόψη του ρόλου της ως θεματοφύλακα των Συνθηκών, είναι αρμόδια να αποφασίσει αν είναι σκόπιμη η κίνηση διαδικασίας διαπιστώσεως παραβάσεως κράτους μέλους. Επίσης είναι η μόνη αρμόδια να αποφασίσει αν είναι σκόπιμο να δοθεί συνέχεια στην προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία με την αποστολή αιτιολογημένης γνώμης, όπως επίσης έχει την εξουσία, αλλά όχι την υποχρέωση, κατά το πέρας της διαδικασίας αυτής, να προσφύγει στο Δικαστήριο ζητώντας από αυτό να διαπιστώσει τη φερόμενη παράβαση ( 38 ). Ουδεμία εξαίρεση προβλέπεται (εκ προοιμίου) σε αυτή την απολύτως διακριτική ευχέρεια ( 39 ). Ως προς τους ΠΙΠ, το Γενικό Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει ότι η διακριτική ευχέρεια την οποία διαθέτει η Επιτροπή όσον αφορά τη σκοπιμότητα να ασκήσει ενώπιον του Δικαστηρίου προσφυγή λόγω παραβάσεως κράτους μέλους αποκλείει το δικαίωμα οποιουδήποτε να απαιτήσει από αυτήν να λάβει συγκεκριμένη θέση ( 40 ).

103. Αφετέρου, όπως επισήμανα στο σημείο 50 των παρουσών προτάσεων, το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει ότι το καθεστώς των ΠΙΠ «αντίκειται στη δυνατότητα διαπραγμάτευσης των όρων επί της διαδικασίας πληρωμής» ( 41 ). Με την ίδια ευκαιρία, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι οι αρχές της καλόπιστης συνεργασίας και της ασφάλειας δικαίου δεν μπορούν να παράσχουν στο συγκεκριμένο κράτος μέλος το δικαίωμα διεξαγωγής διαπραγματεύσεων, μεταξύ άλλων εν όψει της άσκησης προσφυγής λόγω παραβάσεως εναντίον του ( 42 ).

104. Επομένως, για να ανακεφαλαιώσω, κατά τη νομολογία αυτή η Επιτροπή διαθέτει διακριτική ευχέρεια και το συγκεκριμένο κράτος μέλος ασφαλώς μπορεί να διατυπώσει επιφυλάξεις, αλλά δεν δικαιούται να απαιτήσει από την Επιτροπή να κινήσει διαδικασία λόγω παραβάσεως κράτους μέλους ούτε να εξαρτήσει την πληρωμή του από την κίνηση τέτοιας διαδικασίας ( 43 ).

105. Επομένως, προκειμένου να υπερβεί τα δύο αυτά νομολογιακά εμπόδια, το Δικαστήριο θα πρέπει να διαπιστώσει –όλως εξαιρετικώς– υποχρέωση της Επιτροπής να κινήσει διαδικασία λόγω παραβάσεως κράτους μέλους σε περίπτωση πληρωμής με επιφυλάξεις. Η υποχρέωση αυτή θα περιορίζεται αυστηρά σε θέματα ιδίων πόρων ( 44 ).

106. Η υποχρέωση αυτή δικαιολογείται από δύο λόγους.

107. Πρώτον, δυνάμει του άρθρου 17, παράγραφος 1, ΣΕΕ, η Επιτροπή «[μ]εριμνά για την εφαρμογή των Συνθηκών καθώς και των μέτρων που θεσπίζονται βάσει αυτών από τα θεσμικά όργανα». Επιβλέπει την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης υπό τον έλεγχο του Δικαστηρίου. Επομένως, η Επιτροπή οφείλει να μεριμνά για την ορθή εφαρμογή του κανονισμού 1150/2000 ( 45 ). Στο πλαίσιο αυτό, οφείλει να παρακολουθεί και να ελέγχει την ορθή απόδοση των ΠΙΠ από τα κράτη μέλη. Όπως προεκτέθηκε, πληρωμή με επιφυλάξεις δεν μπορεί να θεωρηθεί τελεία και χρειάζεται αποσαφήνιση η οποία τελικώς θα πρέπει να πραγματοποιηθεί από το Δικαστήριο ( 46 ).

108. Δεύτερον, η υποχρέωση αυτή δικαιολογείται επίσης υπό το πρίσμα της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας η οποία κατοχυρώνεται στο άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ και αντικατοπτρίζεται στην αιτιολογική σκέψη 21 του κανονισμού 1150/2000 ( 47 ), σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, το οποίο κατοχυρώνει το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής. Συγκεκριμένα, ελλείψει τέτοιας υποχρέωσης της Επιτροπής και λαμβανομένης υπόψη της τωρινής πρακτικής της, κατά την οποία η πληρωμή με επιφυλάξεις θεωρείται «τελεία», η διαφορά μεταξύ της Επιτροπής και του συγκεκριμένου κράτους μέλους όσον αφορά το βάσιμο της υποχρέωσης απόδοσης των ΠΙΠ θα διατηρούνταν ( 48 ) και ουδέποτε θα κρινόταν από δικαστήριο. Το συγκεκριμένο κράτος μέλος δεν θα μπορούσε να επιτύχει να κριθεί η συμβατότητα της συμπεριφοράς του με τις επιταγές της νομοθεσίας περί των ΠΙΠ από το αρμόδιο προς τούτο όργανο, ήτοι από το Δικαστήριο ( 49 ).

109. Αν υποτεθεί ότι το Δικαστήριο αρνηθεί να διαπιστώσει την ύπαρξη τέτοιας υποχρέωσης της Επιτροπής, ποια άλλη λύση θα μπορούσε να εξεταστεί προκειμένου να μπορέσει η Τσεχική Δημοκρατία να υποβάλει τη διαφορά αυτή στην κρίση του δικαστή της Ένωσης και να επιτύχει, ενδεχομένως, την επιστροφή του επίμαχου ποσού;

110. Κατ’ εμέ, η άσκηση αγωγής αποζημίωσης θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε κρίση της εν λόγω διαφοράς από το Γενικό Δικαστήριο ( 50 ), ώστε το συγκεκριμένο κράτος μέλος να μπορέσει να ανακτήσει το επίμαχο ποσό με νόμιμο και συντεταγμένο τρόπο.

111. Συγκεκριμένα, το σύστημα των ΠΙΠ στηρίζεται στην αντίληψη ότι οι πόροι αυτοί ανήκουν στην Ένωση από τη βεβαίωσή τους. Κατ’ αρχήν, τα κράτη μέλη καλούνται απλώς να ασκούν καθήκοντα είσπραξης των πόρων και δεν θα πρέπει να ζημιώνονται λόγω της είσπραξης και της διαχείρισης των πόρων αυτών. Τα πράγματα είναι διαφορετικά όταν αποδεικνύεται ότι οι πόροι αυτοί είναι μη εισπράξιμοι, χωρίς το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος να μπορεί να επικαλεστεί ανωτέρα βία ή άλλους λόγους που δεν είναι καταλογιστέοι σε αυτό: σε μια τέτοια περίπτωση, το κράτος μέλος θα πρέπει να αποδώσει τους πόρους αυτούς με δική του επιβάρυνση.

112. Σε περίπτωση σχετικής διαφωνίας και εφόσον προβεί σε πληρωμή διατυπώνοντας επιφυλάξεις, το συγκεκριμένο κράτος μέλος δεν θα μπορεί να ανακτήσει το επίμαχο ποσό χωρίς να εκτεθεί στους προμνησθέντες οικονομικούς κινδύνους.

113. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να εξεταστούν δύο τρόποι άσκησης αγωγής αποζημίωσης, βάσει του άρθρου 268 και του άρθρου 340, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ ( 51 ). Πρόκειται για την αγωγή αποζημίωσης λόγω εξωσυμβατικής ευθύνης εξαιτίας πταίσματος και για την αγωγή αδικαιολόγητου πλουτισμού (αγωγή «de in rem verso»), της οποίας την ύπαρξη διαπίστωσε το Δικαστήριο στην απόφαση Masdar ( 52 ).

114. Εκτιμώ, ότι η πρώτη οδός (εξωσυμβατική ευθύνη λόγω πταίσματος) πρέπει να αποκλεισθεί.

115. Συγκεκριμένα, κατά πάγια νομολογία, η στοιχειοθέτηση εξωσυμβατικής ευθύνης της Ένωσης και η άσκηση του δικαιώματος αποκατάστασης μιας γενομένης ζημίας εξαρτώνται από τη συνδρομή ενός συνόλου προϋποθέσεων που αφορούν το παράνομο της συμπεριφοράς που προσάπτεται στα θεσμικά όργανα, το υποστατό της ζημίας και την ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της συμπεριφοράς αυτής και της προβαλλόμενης ζημίας ( 53 ).

116. Όσον αφορά το παράνομο της επίμαχης πράξης ή παράλειψης, ο δικαστής πρέπει να είναι σε θέση να διαπιστώσει την ύπαρξη κατάφωρης παράβασης κανόνα δικαίου, σκοπός του οποίου είναι η παροχή δικαιωμάτων στους ιδιώτες ( 54 ), ως αποτέλεσμα εκ προθέσεως επιλογής ή αμέλειας του συγκεκριμένου θεσμικού οργάνου.

117. Εν προκειμένω, υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή στερείται κάθε εξουσίας λήψης αποφάσεων όσον αφορά τις υποχρεώσεις απόδοσης ΠΙΠ· επιπλέον, ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να θεωρηθεί ιδιώτης· και, τέλος, η ύπαρξη απλώς και μόνον διαφοράς, όσον αφορά την ερμηνεία της νομοθεσίας, μεταξύ της Επιτροπής και του εν λόγω κράτους μέλους δεν αρκεί για να διαπιστωθεί «κατάφωρη παράβαση» κανόνα δικαίου, η οποία στοιχειοθετεί πταίσμα καταλογιστέο στην Επιτροπή ( 55 ).

118. Ελλείψει τέτοιας παράβασης, παρέλκει η εξέταση της συνδρομής των δύο άλλων προϋποθέσεων που μνημονεύθηκαν στο σημείο 115 (ανωτέρω) ( 56 ).

119. Επομένως, αυτή η πρώτη οδός αποζημίωσης πρέπει να εγκαταλειφθεί.

120. Πρέπει να εξεταστεί η δεύτερη οδός αποζημίωσης η οποία μνημονεύθηκε ανωτέρω: η αγωγή αδικαιολόγητου πλουτισμού.

121. Το Δικαστήριο έκρινε στην απόφαση Masdar ότι, «[σ]ύμφωνα με τις αρχές που είναι κοινές στα δίκαια των κρατών μελών, το πρόσωπο που υπέστη ζημία η οποία βελτιώνει την περιουσία άλλου προσώπου, ο πλουτισμός δε αυτός δεν στηρίζεται σε καμιά νομική βάση, έχει κατά γενικό κανόνα το δικαίωμα αποδόσεως, μέχρι του ύψους της ζημίας αυτής, εκ μέρους του καταστάντος πλουσιοτέρου προσώπου» ( 57 ). Συναφώς, «για να γίνει δεκτή αξίωση στηριζόμενη στον αδικαιολόγητο πλουτισμό της Ενώσεως, πρέπει να αποδειχθεί άνευ νόμιμης αιτίας πλουτισμός της Ενώσεως και ελάττωση της περιουσίας του έχοντος την αξίωση, συνδεόμενη με τον πλουτισμό» ( 58 ).

122. Η αγωγή αδικαιολόγητου πλουτισμού δεν εμπίπτει στο σύστημα της εξωσυμβατικής ευθύνης υπό στενή έννοια ( 59 ), η στοιχειοθέτηση της οποίας εξαρτάται από τη συνδρομή των προϋποθέσεων που απαριθμούνται στο σημείο 115 των παρουσών προτάσεων.

123. Γίνεται εν γένει δεκτό στις χώρες που ακολουθούν την παράδοση του ρωμαϊκού δικαίου ότι ο ενάγων επί αγωγής αδικαιολόγητου πλουτισμού οφείλει να αποδείξει: i) πλουτισμό, ii) ελάττωση περιουσίας, iii) αιτιώδη συνάφεια μεταξύ του εν λόγω πλουτισμού και της εν λόγω ελάττωσης περιουσίας, iv) τον επικουρικό χαρακτήρα της αγωγής αυτής και v) έλλειψη αιτίας για τον πλουτισμό και την ελάττωση της περιουσίας ( 60 ).

124. Η αγωγή αυτή έχει επικουρικό χαρακτήρα υπό την έννοια ότι «δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί προκειμένου να εξασφαλισθεί, διά παρακαμπτηρίου, κάτι το οποίο δεν επιτρέπεται να χορηγηθεί βάσει του νόμου» ( 61 ). Λόγω του επικουρικού χαρακτήρα της αγωγής αδικαιολόγητου πλουτισμού, αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή όταν ο ενάγων είχε στη διάθεσή του άλλο ένδικο βοήθημα του οποίου τη δυνατότητα άσκησης απώλεσε ( 62 ), μεταξύ άλλων λόγω εκπνοής μιας αποσβεστικής προθεσμίας.

125. Ο πλουτισμός πρέπει να στερείται κάθε νόμιμης αιτίας, υπό την έννοια ότι η πραγματοποιηθείσα μεταβίβαση περιουσίας δεν πρέπει να στηρίζεται σε εκ του νόμου ή συμβατική υποχρέωση ούτε να απορρέει από χαριστική αιτία (όπως, για παράδειγμα, από δωρεά).

126. Εν προκειμένω, σε περίπτωση πληρωμής με επιφυλάξεις, εκτιμώ ότι συντρέχουν τα πέντε στοιχεία που μνημονεύονται στο σημείο 123 των παρουσών προτάσεων.

127. Συγκεκριμένα, όπως προεκτέθηκε στο σημείο 111 (ανωτέρω), όταν το κράτος μέλος αναγκάζεται να καταβάλει, με δική του επιβάρυνση, ΠΙΠ τους οποίους δεν μπόρεσε να εισπράξει από τον οφειλέτη (ο οποίος όφειλε να καταβάλει την τελωνειακή οφειλή), η περιουσία του ελαττώνεται και, κατά συνέπεια, η Ένωση πλουτίζει στο ίδιο μέτρο. Η αιτιώδης συνάφεια είναι σαφής. Είναι επίσης αναντίρρητο ότι, υπό τέτοιες συνθήκες, η αγωγή αδικαιολόγητου πλουτισμού θα έχει επικουρικό χαρακτήρα καθόσον δεν υφίσταται ένδικο βοήθημα το οποίο παρέχει στο συγκεκριμένο κράτος μέλος τη δυνατότητα να αμφισβητήσει την ανάλυση της Επιτροπής και να ανακτήσει το επίμαχο ποσό. Τέλος, κατ’ εμέ, όταν το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει, ήτοι αναγνωρίζει, ότι το συγκεκριμένο κράτος μέλος δεν όφειλε πραγματικά να αποδώσει το επίμαχο ποσό στην Επιτροπή, η καταβολή (με ή χωρίς επιφυλάξεις) καθίσταται ipso facto παντελώς αβάσιμη. Δεδομένου ότι η διαπίστωση αυτή έχει αναδρομική ισχύ, πληρούται η πέμπτη προϋπόθεση (ήτοι η έλλειψη αιτίας).

128. Στο Γενικό Δικαστήριο, το οποίο θα κρίνει την αγωγή αυτή, θα εναπόκειται να καθορίσει το ακριβές ποσό το οποίο θα πρέπει να επιστραφεί στο συγκεκριμένο κράτος μέλος. Κατά την άποψή μου, προκειμένου να μην διαταραχθεί η δημοσιονομική ισορροπία των θεσμικών οργάνων της Ένωσης, η επιστροφή θα πρέπει να αφορά αποκλειστικά και μόνο το κεφάλαιο το οποίο όντως απέδωσε στην Επιτροπή το εν λόγω κράτος μέλος. Το κεφάλαιο αυτό δεν προορίζεται να παραγάγει τόκους υπέρ του εν λόγω κράτους μέλους.

129. Τέλος, επίσης στο Γενικό Δικαστήριο θα εναπόκειται να εξακριβώσει την τήρηση των προϋποθέσεων παραδεκτού της αγωγής, ιδίως με γνώμονα τους κανόνες περί αποσβεστικής προθεσμίας ( 63 ).

Συμπέρασμα

130. Κατά τη γνώμη μου, ο λόγος αναιρέσεως που προέβαλε η Τσεχική Δημοκρατία πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος και, επομένως, η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.

131. Παρ’ όλα αυτά, θα ήταν σκόπιμο να δώσει το Δικαστήριο απάντηση στο πρόβλημα που ανέδειξε η υπό κρίση αίτηση αναιρέσεως διαπιστώνοντας, όπως εξέθεσα στα σημεία 100 έως 108 των παρουσών προτάσεων, ότι πληρωμή με επιφυλάξεις δεν μπορεί να θεωρηθεί νομικώς τελεία και ότι, υπό τέτοιες περιστάσεις, η Επιτροπή υποχρεούται να ασκήσει προσφυγή λόγω παραβάσεως κράτους μέλους για να διαπιστωθεί η παράβαση, από το συγκεκριμένο κράτος μέλος, των υποχρεώσεών του να αποδώσει τους ΠΙΠ.

132. Αν δεν ασκηθεί τέτοια προσφυγή λόγω παραβάσεως κράτους μέλους, η μόνη άλλη οδός η οποία παρέχει τη δυνατότητα υποβολής της διαφοράς αυτής στην εκτίμηση του δικαστή της Ένωσης θα είναι η άσκηση αγωγής αδικαιολόγητου πλουτισμού.

133. Κατά την άποψή μου, η οδός της υποχρεωτικής άσκησης προσφυγής λόγω παραβάσεως κράτους μέλους είναι η πλέον πρόσφορη, υπό την έννοια ότι θα παράσχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να αποφανθεί επί της ουσίας του προβλήματος, ήτοι επί του ζητήματος αν το συγκεκριμένο κράτος μέλος εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις του όσον αφορά τους ΠΙΠ, και να διαπιστώσει, ενδεχομένως, παράβαση των υποχρεώσεων αυτών. Το μείζον μειονέκτημα της οδού αυτής, το οποίο δεν πρέπει να υποτιμηθεί, είναι ότι η οδός αυτή συνεπάγεται την πρόβλεψη εξαίρεσης από τον νομολογιακό κανόνα δυνάμει του οποίου η Επιτροπή διαθέτει πλήρη διακριτική ευχέρεια στο πλαίσιο της διαδικασίας λόγω παραβάσεως κράτους μέλους. Το εμπόδιο αυτό δεν είναι ανυπέρβλητο, αρκεί η εξαίρεση αυτή να περιοριστεί σαφώς στον τομέα των ΠΙΠ.

134. Θεωρώ λιγότερο κατάλληλη την οδό της αγωγής αποζημίωσης (η οποία στηρίζεται σε αδικαιολόγητο πλουτισμό) διότι θα υποχρέωνε (εμμέσως) το Γενικό Δικαστήριο να αποφανθεί επί της εκπλήρωσης, από κράτος μέλος, των υποχρεώσεών του που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης: ο ρόλος του δεν είναι αυτός, λαμβανομένου υπόψη του ισχύοντος τώρα δικαιοδοτικού συστήματος. Η οδός αυτή παραμένει, εντούτοις, αποδεκτή, ελλείψει άλλης λύσης.

135. Στο μέλλον, θα είναι βεβαίως ευκταίο να επιληφθεί ο ίδιος ο νομοθέτης του προβλήματος αυτού και να βελτιώσει τη λειτουργία του συστήματος των ΠΙΠ, προβλέποντας κατάλληλο μηχανισμό δικαστικού ελέγχου. Εν αναμονή της πρωτοβουλίας αυτής, στο Δικαστήριο εναπόκειται να λύσει το πρόβλημα που τέθηκε στην κρίση του, στηριζόμενο στα διαθέσιμα στο δίκαιο της Ένωσης δικονομικά εργαλεία.

Επί των δικαστικών εξόδων

136. Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, το οποίο εφαρμόζεται στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 1, του ίδιου Κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου.

137. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ζήτησε την καταδίκη της Τσεχικής Δημοκρατίας στα δικαστικά έξοδα και αυτή ηττήθηκε όσον αφορά τον μοναδικό λόγο αναιρέσεως, η Τσεχική Δημοκρατία πρέπει να φέρει τα δικαστικά της έξοδα καθώς και τα δικαστικά έξοδα της Επιτροπής.

138. Το άρθρο 140, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο επίσης εφαρμόζεται στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του άρθρου 184, παράγραφος 1, του Κανονισμού αυτού, προβλέπει ότι τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα που παρενέβησαν στη δίκη φέρουν τα δικαστικά τους έξοδα.

139. Ως εκ τούτου, το Βασίλειο των Κάτω Χωρών θα φέρει τα δικαστικά του έξοδα.

Πρόταση

140. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να αποφανθεί ως εξής: – Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως. – Η Τσεχική Δημοκρατία φέρει, πέραν των δικαστικών της εξόδων, τα δικαστικά έξοδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. – Το Βασίλειο των Κάτω Χωρών φέρει τα δικαστικά του έξοδα.

( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.

( 2 ) T‑147/15 (μη δημοσιευθείσα, EU:T:2018:395, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη).

( 3 ) ΕΕ 2007, L 163, σ. 17.

( 4 ) Κανονισμός του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2000, για την εφαρμογή της απόφασης 2007/436/ΕΚ, Ευρατόμ για το σύστημα των ιδίων πόρων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ 2000, L 130, σ. 1), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ) 2028/2004 του Συμβουλίου, της 16ης Νοεμβρίου 2004 (ΕΕ 2004, L 352, σ. 1), και με τον κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ) 105/2009 του Συμβουλίου, της 26ης Ιανουαρίου 2009 (ΕΕ 2009, L 36, σ. 1) (στο εξής: κανονισμός 1150/2000). Για λόγους πληρότητας, επισημαίνεται ότι ο κανονισμός 1150/2000 έχει πλέον καταργηθεί. Οι διατάξεις του επαναλαμβάνονται σε μεγάλο βαθμό στον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 609/2014 του Συμβουλίου, της 26ης Μαΐου 2014, για τις μεθόδους και τη διαδικασία απόδοσης των παραδοσιακών ιδίων πόρων και των ιδίων πόρων που βασίζονται στον ΦΠΑ και το ΑΕΕ και για τα μέτρα αντιμετώπισης των ταμειακών αναγκών (αναδιατύπωση) (ΕΕ 2014, L 168, σ. 39).

( 5 ) WOMIS είναι η συντομογραφία του όρου «Write-Off Management and Information System». Πρόκειται για σύστημα διαχείρισης και πληροφοριών σχετικό με τις διαγραφές βεβαιωμένων απαιτήσεων οι οποίες αποδεικνύονται μη εισπράξιμες. Για περισσότερες διευκρινίσεις επί του ζητήματος αυτού, βλ. επίσης: Όγδοη έκθεση της Επιτροπής σχετικά με τη λειτουργία του συστήματος ελέγχου των παραδοσιακών ιδίων πόρων (2013-2015) [άρθρο 18 παράγραφος 5 του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1150/2000 του Συμβουλίου της 22ας Μαΐου 2000], COM(2016) 639 τελικό, σημείο 5.1.

( 6 ) Απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 2017 (C-593/15 P και C-594/15 P, EU:C:2017:800) (στο εξής: απόφαση Σλοβακία κατά Επιτροπής).

( 7 ) Απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 2017 (C-599/15 P, EU:C:2017:801).

( 8 ) Για λεπτομερή ανάλυση σχετικά με το καθεστώς των ιδίων πόρων, βλ.: Albert, J.-L., Le droit douanier de l’Union européenne, Bruylant, Βρυξέλλες, 2019, σ. 132 έως 144· Berlin, D., Politiques de l’Union européenne, Bruylant, Βρυξέλλες, 2016, σ. 53 έως 64.

( 9 ) Το Δικαστήριο διευκρίνισε επίσης ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να βεβαιώσουν απαίτηση της Ένωσης επί των ιδίων πόρων όταν «οι τελωνειακές αρχές έχουν τα αναγκαία στοιχεία και, επομένως, είναι σε θέση να υπολογίσουν το ποσό των δασμών και να προσδιορίσουν τον οφειλέτη»: πρβλ. απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2005, Επιτροπή κατά Δανίας (C-392/02, EU:C:2005:683, σκέψεις 58, 59 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

( 10 ) Απόφαση της 7ης Απριλίου 2011, Επιτροπή κατά Φινλανδίας (C‑405/09, EU:C:2011:220, σκέψη 37 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

( 11 ) Το άρθρο 6, παράγραφος 3, του κανονισμού 1150/2000 παρέχει τη δυνατότητα διάκρισης, σε λογιστικό επίπεδο, των απαιτήσεων που δεν έχουν ακόμη εισπραχθεί ή που αποτελούν αντικείμενο αμφισβήτησης. Τα ποσά που δηλώνονται ή χαρακτηρίζονται ως μη εισπράξιμα αφαιρούνται οριστικά από τη λογιστική, δυνάμει του άρθρου 17, παράγραφος 2, του εν λόγω κανονισμού.

( 12 ) Βλ. απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 2006, Επιτροπή κατά Βελγίου (C‑378/03, EU:C:2006:639, σκέψη 48 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

( 13 ) Επιπλέον, οι τόκοι αυτοί είναι απαιτητοί ανεξάρτητα από τους λόγους για τους οποίους η εγγραφή των πόρων αυτών στον λογαριασμό της Επιτροπής διενεργήθηκε καθυστερημένα. Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2005, Επιτροπή κατά Δανίας (C-392/02, EU:C:2005:683, σκέψη 67 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία.

( 14 ) Βλ., ενδεικτικώς, απόφαση της 12ης Σεπτεμβρίου 2000, Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου (C‑359/97, EU:C:2000:426, σκέψη 31 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία.

( 15 ) Διάταξη της 21ης Ιουνίου 2007, Φινλανδία κατά Επιτροπής (C‑163/06 P, EU:C:2007:371, σκέψεις 32 και 35 καθώς και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

( 16 ) Αυτή ήταν, τουλάχιστον, η ερμηνεία που υποστήριξε η Επιτροπή στα δικόγραφά της καθώς και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση: βλ. σημεία 73 και 74 των παρουσών προτάσεων.

( 17 ) Βλ. αιτιολογική έκθεση και άρθρο 1, σημείο 13.3, της πρότασης κανονισμού του Συμβουλίου για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) αριθ. 1150/2000 σχετικά με την εφαρμογή της απόφασης 2000/597/ΕΚ, Ευρατόμ για το σύστημα των ιδίων πόρων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, COM(2003) 366 τελικό.

( 18 ) Potteau, A., «Observations» (σημείωση σχετικά με την προμνησθείσα απόφαση Σλοβακία κατά Επιτροπής), σε Picod, F., Jurisprudence de la CJUE 2017. Décisions et commentaires, Bruylant, Βρυξέλλες, 2018, σ. 1023.

( 19 ) Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση Σλοβακία κατά Επιτροπής (σκέψη 57).

( 20 ) Το πρόβλημα αυτό είχε ήδη εντοπιστεί από έναν από τους αξιότιμους συναδέλφους μου. Παραπέμπω στις προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στις υποθέσεις Σλοβακία κατά Επιτροπής και Ρουμανία κατά Επιτροπής (C‑593/15 P, C‑594/15 P και C‑599/15 P, EU:C:2017:441, σημεία 104 έως 107).

( 21 ) Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η διατύπωση τέτοιων επιφυλάξεων έχει (το πολύ) ως συνέπεια, βάσει της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας, να της επιβάλλει την υποχρέωση να διενεργήσει εποικοδομητικό διάλογο με το συγκεκριμένο κράτος μέλος για να προσπαθήσουν να φέρουν, μεταξύ τους, πιο κοντά τις απόψεις τους (βλ., επίσης, σημείο 95 και υποσημειώσεις 24 και 25 των παρουσών προτάσεων).

( 22 ) Η Τσεχική Δημοκρατία παραπέμπει στην απόφαση της 11ης Αυγούστου 1995, Επιτροπή κατά Γερμανίας (C-431/92, EU:C:1995:260, σκέψη 22).

( 23 ) Η Τσεχική Δημοκρατία παραπέμπει, κατ’ αναλογίαν, στην απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2017, El Hassani (C-403/16, EU:C:2017:960, σκέψεις 38 επ.).

( 24 ) Η Τσεχική Δημοκρατία διευκρινίζει ότι το ίδιο ζήτημα αποτέλεσε αντικείμενο προσφυγής κατά παραλείψεως, στο πλαίσιο της εκκρεμούς υπόθεσης T-13/19. Με την προσφυγή αυτή, η Τσεχική Δημοκρατία προσάπτει στην Επιτροπή ότι παρέλειψε να κινήσει εις βάρος της διαδικασία λόγω παραβάσεως κράτους μέλους, παρά το γεγονός ότι πραγματοποίησε την πληρωμή της με επιφυλάξεις.

( 25 ) Το στοιχείο αυτό επιβεβαιώθηκε δεόντως από την Επιτροπή: βλ. σημείο 73 των παρουσών προτάσεων. Στην εκκρεμή υπόθεση T-13/19, η Επιτροπή αντιτάσσει ότι, εφόσον το κράτος μέλος πραγματοποίησε τη ζητηθείσα πληρωμή, ουδεμία καταλογιστέα σε αυτό παράβαση υφίσταται και, ως εκ τούτου, δεν υφίσταται νομική βάση παρέχουσα στην Επιτροπή τη δυνατότητα να κινήσει διαδικασία λόγω παραβάσεως κράτους μέλους.

( 26 ) Το ως άνω κράτος μέλος παραπέμπει στις προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στις υποθέσεις Σλοβακία κατά Επιτροπής και Ρουμανία κατά Επιτροπής (C-593/15 P, C-594/15 P και C-599/15 P, EU:C:2017:441, σημείο 40).

( 27 ) Επομένως, σε περίπτωση διατύπωσης επιφυλάξεων από κράτος μέλος, η Επιτροπή έχει, το πολύ, την υποχρέωση να διεξαγάγει εποικοδομητικό διάλογο μαζί του για να έρθουν πιο κοντά μεταξύ τους οι απόψεις τους: βλ. σημεία 57 και 95 των παρουσών προτάσεων.

( 28 ) Η Επιτροπή παραπέμπει, μεταξύ άλλων, στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα M. Darmon στην υπόθεση Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών (C-96/89, EU:C:1990:374, σημείο 32).

( 29 ) Βλ. απόφαση Σλοβακία κατά Επιτροπής (σκέψη 46 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Η υπογράμμιση δική μου.

( 30 ) Απόφαση της 22ας Ιουνίου 2000, Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής (C-147/96, EU:C:2000:335, σκέψη 27 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

( 31 ) Απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 2014, Ουγγαρία κατά Επιτροπής (C‑31/13 P, EU:C:2014:70, σκέψη 55 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

( 32 ) Προσθέτω ότι, μολονότι ορισμένες εκφράσεις στο επίμαχο έγγραφο αφήνουν να νοηθεί ότι η Επιτροπή «αρνήθηκε» να χορηγήσει την απαλλαγή από την υποχρέωση απόδοσης που ζήτησαν οι τσεχικές αρχές, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, εντούτοις, ότι, λαμβανομένων υπόψη του πλαισίου του εγγράφου και των εξουσιών της Επιτροπής, το έγγραφο αυτό δεν περιείχε απόφαση επί αιτήματος απαλλαγής, αλλά απλώς και μόνον μια γνώμη (σκέψεις 57 έως 59 και 66 έως 70 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης). Η ανάλυση αυτή συνάδει με τη διαπίστωση που διατυπώνεται στη θεωρία σχετικά με τους ΠΙΠ: βλ. σημείο 55 των παρουσών προτάσεων.

( 33 ) Βλ. απόφαση Σλοβακία κατά Επιτροπής, σκέψη 61. Επί του ζητήματος αυτού, επισημαίνω ότι το Δικαστήριο αρνήθηκε να ακολουθήσει την ανάλυση που ανέπτυξε η αξιότιμη συνάδελφός μου, J. Kokott: βλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στις υποθέσεις Σλοβακία κατά Επιτροπής και Ρουμανία κατά Επιτροπής (C-593/15 P, C-594/15 P και C-599/15 P, EU:C:2017:441, σημεία 50 έως 59). Βλ., επίσης, συναφώς Potteau, A., όπ.π., Bruylant, Βρυξέλλες, 2018, σ. 1022 έως 1023.

( 34 ) Βλ. σκέψη 81 της αναιρεσιβαλλόμενης διάταξης και απόφαση Σλοβακία κατά Επιτροπής, σκέψη 66.

( 35 ) Βλ. σημεία 56 και 57 των παρουσών προτάσεων.

( 36 ) Στο ίδιο πνεύμα, απορρίπτω το επιχείρημα, το οποίο προέβαλε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι μόνον το κράτος μέλος έχει το κλειδί για τη λύση του προβλήματος, καθόσον δύναται να ανακτήσει, με δική του πρωτοβουλία, το επίμαχο ποσό από τον λογαριασμό που έχει ανοιχθεί στο όνομα της Επιτροπής. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος υποχρεώνεται εκ νέου να παραβεί τον κανόνα προκειμένου να επιτύχει την άσκηση προσφυγής εναντίον του. Η συλλογιστική της Επιτροπής είναι προδήλως κυκλική και δεν δίνει ικανοποιητική λύση στην έλλειψη αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, η οποία αποτελεί το πρόβλημα εν προκειμένω. Συναφώς, το γεγονός ότι το Δικαστήριο δύναται να μειώσει το ποσό των τόκων υπερημερίας (για παράδειγμα, σε περίπτωση καθυστερημένης άσκησης προσφυγής από την Επιτροπή) δεν αντισταθμίζει τον οικονομικό κίνδυνο τον οποίο διατρέχει το συγκεκριμένο κράτος μέλος.

( 37 ) Βλ. σημείο 48 των παρουσών προτάσεων και εκεί μνημονευόμενη νομολογία.

( 38 ) Βλ. απόφαση της 16ης Ιουλίου 2015, Επιτροπή κατά Βουλγαρίας (C‑145/14, EU:C:2015:502, σκέψη 24 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

( 39 ) Για λεπτομερή ανάλυση, βλ.: Von Bardeleben, E., Donnat, F., και Siritzky, D., La Cour de justice de l’Union européenne et le droit du contentieux européen, La Documentation française, Παρίσι, 2012, σ. 189.

( 40 ) Βλ. διάταξη της 9ης Ιανουαρίου 2006, Φινλανδία κατά Επιτροπής (T‑177/05, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2006:1, σκέψη 39).

( 41 ) Διάταξη της 21ης Ιουνίου 2007, Φινλανδία κατά Επιτροπής (C‑163/06 P, EU:C:2007:371, σκέψη 35).

( 42 ) Διάταξη της 21ης Ιουνίου 2007, Φινλανδία κατά Επιτροπής (C‑163/06 P, EU:C:2007:371, σκέψη 36). Η υπογράμμιση δική μου.

( 43 ) Συναφώς, επισημαίνεται ότι η φράση «υπό όρους πληρωμή», η οποία χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, στις διατάξεις της 9ης Ιανουαρίου 2006, Φινλανδία κατά Επιτροπής (T‑177/05, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2006:1), και της 21ης Ιουνίου 2007, Φινλανδία κατά Επιτροπής (C‑163/06 P, EU:C:2007:371), δεν είναι κατάλληλη: δυνάμει της νομοθεσίας περί των ΠΙΠ, τα κράτη μέλη δεν δικαιούνται να εξαρτούν την απόδοση των εν λόγω πόρων από οποιουσδήποτε όρους. Έχουν μόνο το δικαίωμα να διατυπώσουν επιφυλάξεις, προβαίνοντας άνευ όρων στην επιβεβλημένη από τη νομοθεσία πληρωμή.

( 44 ) Εν πάση περιπτώσει, παρατηρώ επίσης ότι η ίδια η Επιτροπή εξέτασε, στο παρελθόν, το ενδεχόμενο μιας τέτοιας υποχρέωσης: πρβλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στις υποθέσεις Σλοβακία κατά Επιτροπής και Ρουμανία κατά Επιτροπής (C‑593/15 P, C‑594/15 P και C‑599/15 P, EU:C:2017:441, σημείο 106).

( 45 ) Η οικονομία του εν λόγω κανονισμού βασίζεται στη λειτουργία παρακολούθησης και ελέγχου που επιτελεί η Επιτροπή (βλ., μεταξύ άλλων, αιτιολογικές του σκέψεις 8, 9 και 11). Είναι επίσης σκόπιμο να σημειωθεί ότι, βάσει της τωρινής νομοθεσίας και, ειδικότερα, του κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 608/2014 του Συμβουλίου, της 26ης Μαΐου 2014, σχετικά με τη θέσπιση εκτελεστικών μέτρων για το σύστημα των ιδίων πόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ 2014, L 168, σ. 29), οι εξουσίες και οι ευθύνες της Επιτροπής και των υπαλλήλων της σε θέματα ΠΙΠ ορίζονται με σαφώς μεγαλύτερη ακρίβεια.

( 46 ) Για λόγους καλής διαχείρισης του προϋπολογισμού, μολονότι η Επιτροπή έχει την εξουσία να κάνει χρήση των αποδοθέντων κεφαλαίων, είναι εντούτοις σκόπιμο να λαμβάνει υπόψη την αβεβαιότητα που συνδέεται με αυτά λόγω των διατυπωθεισών επιφυλάξεων, εν αναμονή της απόφασης του Δικαστηρίου.

( 47 ) Υπενθυμίζεται ότι, κατά τη συγκεκριμένη αιτιολογική σκέψη, η στενή συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών και της Επιτροπής μπορεί να διευκολύνει την ορθή εφαρμογή της δημοσιονομικής ρύθμισης περί των ιδίων πόρων.

( 48 ) Εν προκειμένω, απόδειξη τούτου συνιστούν οι άκαρπες προσπάθειες της αναιρεσείουσας, η οποία ζήτησε επανειλημμένως από την Επιτροπή να κινήσει εναντίον της διαδικασία λόγω παραβάσεως –οι οποίες κορυφώθηκαν με την άσκηση προσφυγής κατά παραλείψεως, πρωτοκολληθείσας με αριθμό υπόθεσης T-13/19, με την οποία η αναιρεσείουσα ζήτησε από το Γενικό Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι η Επιτροπή παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, καθόσον, κατόπιν της υπό όρους απόδοσης ΠΙΠ, η Επιτροπή δεν άσκησε συναφώς προσφυγή λόγω παραβάσεως κατά της Τσεχικής Δημοκρατίας ούτε επέστρεψε το επίμαχο ποσό. Βλ., συναφώς, υποσημειώσεις 24 και 25 των παρουσών προτάσεων.

( 49 ) Συγκεκριμένα, κατά πάγια νομολογία, «η Επιτροπή δεν έχει την εξουσία […] να προσδιορίζει κατά τρόπο οριστικό τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις ενός κράτους μέλους ή να του παρέχει εγγυήσεις σχετικά με το συμβιβαστό μιας συγκεκριμένης συμπεριφοράς με το [δίκαιο της Ένωσης]». Πρβλ. απόφαση της 20ής Μαρτίου 2003, Επιτροπή κατά Γερμανίας (C‑135/01, EU:C:2003:171, σκέψη 24).

( 50 ) Ελλείψει προσφυγής λόγω παραβάσεως, η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου στο πλαίσιο αγωγής αποζημίωσης δεν θα προσέκρουε στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου όσον αφορά τη διαπίστωση παράβασης κράτους μέλους. Βλ. προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott στις υποθέσεις Σλοβακία κατά Επιτροπής και Ρουμανία κατά Επιτροπής (C-593/15 P, C-594/15 P και C-599/15 P, EU:C:2017:441, σημείο 109).

( 51 ) Υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 268 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αρμόδιο επί των διαφορών αποζημίωσης που προβλέπονται στο άρθρο 340, δεύτερο και τρίτο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Το άρθρο 340, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ ορίζει ότι, «[σ]το πεδίο της εξωσυμβατικής ευθύνης, η Ένωση υποχρεούται, σύμφωνα με τις γενικές αρχές του δικαίου που είναι κοινές στα δίκαια των κρατών μελών, να αποκαθιστά τη ζημία που προξενούν τα θεσμικά όργανα ή οι υπάλληλοί της κατά την άσκηση των καθηκόντων τους».

( 52 ) Παραπέμπω στην απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 2008, Masdar (UK) κατά Επιτροπής (C‑47/07 P, EU:C:2008:726, στο εξής: απόφαση Masdar). Στο πλαίσιο αυτό, η δυνατότητα των υποκειμένων δικαίου να ασκήσουν αγωγή αδικαιολόγητου πλουτισμού της Ένωσης δεν μπορεί να απορριφθεί απλώς και μόνο με την αιτιολογία ότι η Συνθήκη ΛΕΕ ρητώς δεν προβλέπει ένδικο βοήθημα που καλύπτει την αγωγή αυτή. Συγκεκριμένα, όπως έχει ήδη κρίνει το Δικαστήριο, ερμηνεία των άρθρων 268 και 340 ΣΛΕΕ που θα απέκλειε τη δυνατότητα αυτή θα κατέληγε σε «αποτέλεσμα αντίθετο προς την αρχή της αποτελεσματικής ένδικης προστασίας που έχει διατυπώσει η νομολογία του Δικαστηρίου και έχει επιβεβαιώσει το άρθρο 47 του Χάρτη»: πρβλ., επίσης, απόφαση της 18ης Σεπτεμβρίου 2018, Barroso Truta κ.λπ. κατά Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (T‑702/16 P, EU:T:2018:557, σκέψη 105).

( 53 ) Απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2008, FIAMM κ.λπ. κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (C‑120/06 P και C‑121/06 P, EU:C:2008:476, σκέψη 106 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Η υπογράμμιση δική μου.

( 54 ) Βλ., ενδεικτικώς, απόφαση της 19ης Απριλίου 2007, Holcim (Deutschland) κατά Επιτροπής (C‑282/05 P, EU:C:2007:226, σκέψεις 47 έως 49). Η υπογράμμιση δική μου.

( 55 ) Εν πάση περιπτώσει, υπενθυμίζεται ότι το Δικαστήριο ρητώς αρνήθηκε να αναγνωρίσει την ύπαρξη καθεστώτος αντικειμενικής (άνευ πταίσματος) ευθύνης: παραπέμπω, συναφώς, στην απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2008, FIAMM κ.λπ. κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (C‑120/06 P και C‑121/06 P, EU:C:2008:476, σκέψη 175). Εν προκειμένω, είναι σαφές ότι, όταν ενεργεί υπό την ιδιότητα του θεματοφύλακα των Συνθηκών και έστω και αν η ερμηνεία της επί πολύπλοκου νομικού ζητήματος ενδέχεται να αποδειχθεί τελικώς εσφαλμένη, δεν είναι δυνατόν να προσαφθεί ipso facto στην Επιτροπή κατάφωρη παραβίαση του δικαίου της Ένωσης (ούτε, γενικότερα, πταίσμα) σε ένα τέτοιο πλαίσιο.

( 56 ) Συγκεκριμένα, όταν ο δικαστής της Ένωσης διαπιστώνει ότι ουδεμία πράξη ή φερομένη παράλειψη θεσμικού οργάνου έχει παράνομο χαρακτήρα, οπότε δεν πληρούται η πρώτη προϋπόθεση από την οποία εξαρτάται η στοιχειοθέτηση εξωσυμβατικής ευθύνης της Ένωσης, ο ως άνω δικαστής δύναται να απορρίψει την αγωγή στο σύνολό της, χωρίς να είναι αναγκαίο να εξετάσει τις άλλες προϋποθέσεις που στοιχειοθετούν την εν λόγω ευθύνη [απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2008, FIAMM κ.λπ. κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (C‑120/06 P και C‑121/06 P, EU:C:2008:476, σκέψη 166 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία)].

( 57 ) Απόφαση Masdar (σκέψη 44).

( 58 ) Βλ. απόφαση της 28ης Ιουλίου 2011, Agrana Zucker (C‑309/10, EU:C:2011:531, σκέψη 53, όπου το Δικαστήριο παραπέμπει επίσης στην απόφαση Masdar).

( 59 ) Απόφαση Masdar (σκέψη 49).

( 60 ) Βλ., ενδεικτικώς, στο βελγικό δίκαιο: Van Ommeslaghe, P., Traitélémentaire de droit civil, t. II, Les obligations, vol. 2 (Source des obligations – deuxième partie), Βρυξέλλες, Bruylant, 2013, σ. 1138, αριθ. 782. Ο μηχανισμός αυτός καθιερώθηκε, στο βελγικό δίκαιο, μέσω της νομολογίας. Στο γαλλικό δίκαιο, έχει αποτελέσει αντικείμενο νομοθετικής κωδικοποίησης: βλ. άρθρα 1303 έως 1303-4 του Code civil (αστικού κώδικα) τα οποία αφορούν τον «αδικαιολόγητο πλουτισμό». Ανάλογος θεσμός υφίσταται στο σύστημα του αγγλοσαξονικού δικαίου. Όπως συμβαίνει συχνά στο common law, ο θεσμός του αδικαιολόγητου πλουτισμού (unjust enrichment) στο αγγλικό δίκαιο είναι μια πολύπλοκη κατασκευή, η οποία στηρίζεται στη νομολογία και όχι σε νομοθέτημα. Η ακριβής διάρθρωση, εμβέλεια και φύση του θεσμού αυτού είναι ακόμη αβέβαιες: βλ., για γενική περιγραφή, Burrows, A., A Restatement of the English Law of Unjust Enrichment, Oxford University Press, 2012· Virgo, G., The Principles of the Law of Restitution (3η έκδ.), Oxford University Press, 2015. Στην απόφαση Bank of Cyprus UK Ltd κατά Menelaou [(2015) UKSC 66], το Supreme Court of the United Kingdom (Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου) διαπίστωσε ότι, πριν γίνει δεκτή αγωγή αδικαιολόγητου πλουτισμού, πρέπει να εξεταστούν, σε τέσσερα στάδια, τα εξής στοιχεία: i) αν ο εναγόμενος πλούτισε, ii) αν ο πλουτισμός αυτός πραγματοποιήθηκε εις βάρος του ενάγοντος, iii) αν ο εν λόγω πλουτισμός είναι αδικαιολόγητος και iv) αν ο εναγόμενος δύναται να προβάλει οποιονδήποτε αμυντικό ισχυρισμό. Πλούσια νομολογία υποστηρίζει και διευκρινίζει κάθε ένα από τα κριτήρια αυτά.

( 61 ) Cour de cassation de Belgique (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο του Βελγίου), απόφαση της 22ας Αυγούστου 1940, Pasicrisie, 1940, σ. 205. Με άλλα λόγια, η αγωγή αυτή δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί με σκοπό την καταστρατήγηση της διαδικασίας. Στο ίδιο πνεύμα, το Γενικό Δικαστήριο έχει κρίνει ότι αγωγή αποζημίωσης πρέπει να κηρυχθεί απαράδεκτη όταν με αυτήν ζητείται στην πραγματικότητα η ανάκληση πράξης που έχει καταστεί απρόσβλητη και η οποία αγωγή θα είχε ως αποτέλεσμα –αν γινόταν δεκτή– την εξαφάνιση των εννόμων αποτελεσμάτων της εν λόγω πράξης: βλ. απόφαση της 15ης Μαρτίου 1995, Cobrecaf κ.λπ. κατά Επιτροπής (T‑514/93, EU:T:1995:49, σκέψεις 59 και 60 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία). Επίσης, η εν λόγω πράξη πρέπει να είναι δεκτική προσφυγής: τούτο (εξ ορισμού) δεν συμβαίνει εν προκειμένω.

( 62 ) Cour de cassation de Belgique (Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο του Βελγίου), απόφαση της 25ης Μαρτίου 1994, Pasicrisie, 1994, σ. 305.

( 63 ) Υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 46 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπει ότι οι αξιώσεις κατά της Ένωσης στο πεδίο της εξωσυμβατικής ευθύνης παραγράφονται μετά πέντε έτη από την επέλευση του ζημιογόνου γεγονότος. Επομένως, στο Γενικό Δικαστήριο θα εναπόκειται ‘να εξακριβώσει την ακριβή ημερομηνία κατά την οποία επήλθε ο πλουτισμός (και η ελάττωση της περιουσίας που αντιστοιχεί σε αυτόν).