Υπόθεση T-15/02

BASF AG

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

«Ανταγωνισμός — Συμπράξεις στον τομέα των βιταμινούχων προϊόντων — Δικαιώματα άμυνας — Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό του ποσού των προστίμων — Καθορισμός του ποσού εκκινήσεως του προστίμου — Αποτρεπτικό αποτέλεσμα — Επιβαρυντικές περιστάσεις — Ρόλος πρωτοστάτη ή υποκινητή — Συνεργασία κατά τη διοικητική διαδικασία — Επαγγελματικό απόρρητο και αρχή της χρηστής διοικήσεως»

Απόφαση του Πρωτοδικείου (τέταρτο τμήμα) της 15ης Μαρτίου 2006

Περίληψη της αποφάσεως

1. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Ανακοίνωση των αιτιάσεων — Αναγκαίο περιεχόμενο — Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 19 § 1· κανονισμός 2842/98 της Επιτροπής, άρθρα 2 και 3)

2. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

3. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμα — Υποχρέωση αιτιολογήσεως — Περιεχόμενο

(Άρθρο 253 ΕΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

4. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

5. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1)

6. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 A)

7. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 A)

8. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Αποτρεπτικός χαρακτήρας

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 A)

9. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Αποτρεπτικός χαρακτήρας

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 A)

10. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Αποτρεπτικός χαρακτήρας

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

11. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

12. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Αποτρεπτικός χαρακτήρας

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

13. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων — Επιβαρυντικές περιστάσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 2)

14. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων — Επιβαρυντικές περιστάσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 2)

15. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 2)

16. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός

(Άρθρο 229 ΕΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 17)

17. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων — Επιβαρυντικές περιστάσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 2)

18. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων — Επιβαρυντικές περιστάσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 2)

19. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων — Επιβαρυντικές περιστάσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 2)

20. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων — Επιβαρυντικές περιστάσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 2)

21. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων — Επιβαρυντικές περιστάσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 2)

22. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή προστίμων ή τη μείωσή τους σε αντάλλαγμα της συνεργασίας των κατηγορουμένων επιχειρήσεων

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 96/C 207/04 της Επιτροπής)

23. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Συνεκτίμηση της συνεργασίας της κατηγορουμένης επιχειρήσεως με την Επιτροπή

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 96/C 207/04 της Επιτροπής, τίτλος B, στοιχείο β΄)

24. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Συνεκτίμηση της συνεργασίας της κατηγορουμένης επιχειρήσεως με την Επιτροπή

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 96/C 207/04 της Επιτροπής, τίτλος B)

25. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοινώσεις της Επιτροπής 96/C 207/04, τίτλος B, και 98/C 9/03, σημείο 2)

26. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Συνεκτίμηση της συνεργασίας της κατηγορουμένης επιχειρήσεως με την Επιτροπή

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 96/C 207/04 της Επιτροπής, τίτλος B)

27. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Δικαστικός έλεγχος

(Άρθρα 81 ΕΚ και 229 ΕΚ· Συμφωνία για τον EΟΧ, άρθρο 53 § 1· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 17)

28. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Συνεκτίμηση της συνεργασίας της κατηγορουμένης επιχειρήσεως με την Επιτροπή εκτός του πλαισίου που καθορίζεται από την ανακοίνωση περί συνεργασίας

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 17· ανακοινώσεις 96/C 207/04 και 98/C 9/03, σημείο 3, της Επιτροπής)

29. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Επαγγελματικό απόρρητο

(Άρθρο 287 ΕΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 20 § 2)

1. Στο πλαίσιο της εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού, η ανακοίνωση των αιτιάσεων πρέπει να εκθέτει τις αιτιάσεις κατά τρόπο αρκούντως σαφή, έστω και συνοπτικό, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να είναι σε θέση να αντιληφθούν για ποιες ενέργειες τους επέκρινε η Επιτροπή. Υπ’ αυτήν και μόνον την προϋπόθεση μπορεί να γίνει δεκτό ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων μπορεί να επιτελέσει τη λειτουργία την οποία της αναθέτουν οι κοινοτικοί κανονισμοί, η οποία συνίσταται στην παροχή όλων των αναγκαίων στοιχείων στις επιχειρήσεις, ώστε να μπορέσουν να αμυνθούν προσηκόντως πριν εκδώσει η Επιτροπή οριστική απόφαση. Η λειτουργία αυτή δεν ποικίλλει ανάλογα με την ειδική κατάσταση της επιχειρήσεως στην οποία απευθύνεται η ανακοίνωση των αιτιάσεων και τον βαθμό της συνεργασίας της με την Επιτροπή. Η μνημονευθείσα απαίτηση ικανοποιείται οσάκις η απόφαση δεν περιέχει κατηγορίες κατά των ενδιαφερομένων για παραβάσεις διαφορετικές από εκείνες που περιέχονται στην έκθεση των αιτιάσεων και λαμβάνει υπόψη μόνον τα πραγματικά περιστατικά επί των οποίων οι ενδιαφερόμενοι είχαν την ευκαιρία να παράσχουν εξηγήσεις.

Όσον αφορά την άσκηση των δικαιωμάτων άμυνας ως προς την επιβολή προστίμων, αν η Επιτροπή αναφέρει ρητώς, με την ανακοίνωση των αιτιάσεων, ότι πρόκειται να εξετάσει αν πρέπει να επιβάλει πρόστιμα στις οικείες επιχειρήσεις και αν αναφέρει τα κύρια πραγματικά και νομικά στοιχεία που μπορούν να επισύρουν πρόστιμο, όπως είναι η σοβαρότητα και η διάρκεια της υποτιθεμένης παραβάσεως και το γεγονός ότι αυτή διεπράχθη «εκ προθέσεως ή εξ αμελείας», πληροί την υποχρέωσή της σεβασμού του δικαιώματος ακροάσεως των επιχειρήσεων. Η Επιτροπή, ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, παρέχει στις επιχειρήσεις τα αναγκαία στοιχεία για να αμυνθούν όχι μόνον έναντι της διαπιστώσεως της παραβάσεως, αλλά και έναντι της επιβολής προστίμου. Επομένως, όσον αφορά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων, τα δικαιώματα άμυνας των οικείων επιχειρήσεων διασφαλίζονται ενώπιον της Επιτροπής μέσω της δυνατότητας των εν λόγω επιχειρήσεων να διατυπώσουν παρατηρήσεις ως προς τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των προσαπτομένων πραγματικών περιστατικών καθώς και ως προς το αν τα εν λόγω περιστατικά θίγουν τον ανταγωνισμό.

Η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη να αναφέρει, με την ανακοίνωση των αιτιάσεων, ούτε, αφενός, την πιθανότητα ενδεχόμενης μεταβολής της πολιτικής της όσον αφορά το επίπεδο του ύψους των προστίμων, πιθανότητα που εξαρτάται από γενικές εκτιμήσεις που αφορούν την πολιτική του ανταγωνισμού και δεν έχουν άμεση σχέση με τα συγκεκριμένα περιστατικά της υπό κρίση υποθέσεως, ούτε, αφετέρου, το εύρος μιας ενδεχόμενης αυξήσεως του προστίμου προκειμένου να εξασφαλισθεί το αποτρεπτικό αποτέλεσμα του προστίμου, καθόσον το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν υποχρεούται, εφόσον ανέφερε τα πραγματικά και τα νομικά στοιχεία επί των οποίων θα στηρίξει τον εκ μέρους του υπολογισμό του ποσού των προστίμων, να διευκρινίσει με ποιον τρόπο θα χρησιμοποιήσει καθένα από τα στοιχεία αυτά για τον καθορισμό του ύψους του προστίμου. Η παροχή στοιχείων σχετικά με το ύψος των προστίμων των οποίων μελετάται η επιβολή, πριν παρασχεθεί στις επιχειρήσεις η δυνατότητα να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους επί των αιτιάσεων που ελήφθησαν υπόψη κατ’ αυτών, θα προδίκαζε κατά τρόπο ανάρμοστο την απόφαση της Επιτροπής.

(βλ. σκέψεις 46-49, 58-59, 62)

2. Καίτοι η Επιτροπή διαθέτει εξουσία εκτιμήσεως κατά τον καθορισμό του ύψους κάθε προστίμου, χωρίς να είναι υποχρεωμένη να εφαρμόζει συγκεκριμένο μαθηματικό τύπο, δεν μπορεί να αποστεί από τους κανόνες με τους οποίους έχει αυτοδεσμευθεί. Δεδομένου ότι οι θεσπισθείσες από την Επιτροπή κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ αποτελούν ένα μέσον το οποίο αποσκοπεί στο να διευκρινισθούν, τηρουμένων των κανόνων δικαίου υπέρτερης τυπικής ισχύος, τα κριτήρια που η Επιτροπή προτίθεται να εφαρμόσει κατά την άσκηση της ως άνω εξουσίας εκτιμήσεως, η Επιτροπή οφείλει πράγματι, κατά την επιμέτρηση των προστίμων, να λαμβάνει υπόψη τα προβλεπόμενα στις κατευθυντήριες γραμμές, ιδίως τα στοιχεία που προβλέπονται από επιτακτικούς κανόνες.

(βλ. σκέψη 119)

3. Το περιεχόμενο της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως μιας αποφάσεως με την οποία επιβάλλονται πρόστιμα σε πολλές επιχειρήσεις για παράβαση των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού πρέπει να καθορίζεται, ιδίως, λαμβανομένου υπόψη ότι η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να αποδεικνύεται βάσει μεγάλου αριθμού στοιχείων, όπως είναι, ιδίως, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, τούτο δε χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων που πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη. Έτσι, οι απαιτήσεις της ως άνω υποχρεώσεως πληρούνται εφόσον η Επιτροπή αναφέρει, με την απόφασή της, τα στοιχεία εκτιμήσεως που της επέτρεψαν να εκτιμήσει τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως, χωρίς να οφείλει να παραθέσει αναλυτικότερη αιτιολογία ή αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τον τρόπο υπολογισμού του προστίμου, καίτοι είναι επιθυμητό να χρησιμοποιήσει η Επιτροπή την ευχέρειά της να παραθέσει τα ως άνω αριθμητικά στοιχεία που επηρέασαν, ιδίως όσον αφορά το επιδιωκόμενο αποτρεπτικό αποτέλεσμα, την άσκηση της εξουσίας εκτιμήσεώς της.

(βλ. σκέψεις 131, 206, 213-214)

4. Οι θεσπισθείσες από την Επιτροπή κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ προβλέπουν ως σημείο αφετηρίας για τον υπολογισμό του προστίμου ένα ποσό που καθορίζεται με βάση ανώτατα και κατώτατα όρια τα οποία αντανακλούν τους διαφορετικούς βαθμούς σοβαρότητας των παραβάσεων και τα οποία, αυτά καθ’ εαυτά, δεν έχουν σχέση με τον σχετικό κύκλο εργασιών. Έτσι, η μέθοδος αυτή στηρίζεται, κατ’ ουσίαν, σε μια τιμολόγηση, αν και σχετική και εύκαμπτη, των προστίμων. Έτσι, όταν η Επιτροπή, με μόνο μία απόφαση, διαπιστώνει πολλές παραβάσεις, η μέδοθος αυτή ουδόλως επιβάλλει –ούτε, εξάλλου απαγορεύει– τη συνεκτίμηση, για τον καθορισμό των ποσών εκκινήσεως που αντιστοιχούν σε καθεμία από τις παραβάσεις, του μεγέθους της επηρεασθείσας αγοράς και, ως εκ τούτου, πολλώ μάλλον δεν επιβάλλει στην Επιτροπή να καθορίσει τα εν λόγω ποσά σύμφωνα με ένα σταθερό ποσοστό του ολικού κύκλου εργασιών της αγοράς.

(βλ. σκέψεις 133-135)

5. Η Επιτροπή όταν καθορίζει το ύψος των προστίμων λόγω παραβάσεως του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού, δεν υποχρεούται να πραγματοποιεί τον υπολογισμό του προστίμου με βάση ποσά στηριζόμενα στον κύκλο εργασιών των εμπλεκομένων επιχειρήσεων, ούτε να εξασφαλίζει, σε περίπτωση που επιβάλλονται πρόστιμα σε πολλές επιχειρήσεις εμπλεκόμενες στην ίδια παράβαση, ότι τα τελικά ποσά των προστίμων στα οποία θα καταλήξει ο υπολογισμός της για τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις θα αντικατοπτρίζουν οιαδήποτε μεταξύ τους διαφορά ως προς τον ολικό κύκλο εργασιών τους ή ως προς τον κύκλο εργασιών τους στην αγορά του επίμαχου προϊόντος. Η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να καθορίζεται βάσει διαφόρων στοιχείων, όπως είναι, μεταξύ άλλων, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το όλο πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων. Έτσι, είναι, βεβαίως, θεμιτό να λαμβάνει υπόψη η Επιτροπή, για την επιμέτρηση του προστίμου, τον κύκλο εργασιών που συνδέεται με τα προϊόντα, τα οποία αποτελούν το αντικείμενο της παραβάσεως, ως στοιχείο για την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως, αλλά δεν πρέπει να προσδίδεται στον ως άνω κύκλο εργασιών δυσανάλογη σημασία σε σχέση με τα άλλα στοιχεία εκτιμήσεως, καθόσον η επιμέτρηση των προστίμων δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα απλού υπολογισμού στηριζομένου στον εν λόγω κύκλο εργασιών.

Εξάλλου, οι θεσπισθείσες από την Επιτροπή κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, καίτοι δεν προβλέπουν ότι το ύψος των προστίμων πρέπει να υπολογίζεται με βάση τον παγκόσμιο κύκλο εργασιών που συνδέεται με το προϊόν, δεν εμποδίζουν να ληφθεί υπόψη αυτός ο κύκλος εργασιών κατά την επιμέτρηση του προστίμου, προκειμένου να τηρηθούν οι γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου και όταν το επιβάλλουν οι περιστάσεις. Επιπλέον, οι κατευθυντήριες γραμμές υπογραμμίζουν ότι η αρχή της επιβολής ισοδυνάμων κυρώσεων για την ίδια συμπεριφορά μπορεί να οδηγήσει, όταν το απαιτούν οι περιστάσεις, στον καθορισμό διαφορετικών ποσών για τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, χωρίς η διαφοροποίηση αυτή να ανταποκρίνεται σε κάποιο αριθμητικό υπολογισμό.

Ούτε οι αρχές της αναλογικότητας και της ίσης μεταχειρίσεως επιβάλλουν να αντιπροσωπεύει το ποσό εκκινήσεως του προστίμου, για το σύνολο των διαφόρων μελών της συμπράξεως, ταυτόσημο ποσοστό επί τοις εκατό του ατομικού κύκλου εργασιών.

(βλ. σκέψεις 139, 145-149)

6. Η μέθοδος που συνίσταται, όσον αφορά τον καθορισμό του ύψους των επιβλητέων στους διάφορους μετέχοντες σε μια σύμπραξη προστίμων, στην κατανομή των μελών της εν λόγω συμπράξεως σε πολλές κατηγορίες, πράγμα που συνεπάγεται τον κατ’ αποκοπήν καθορισμό του ποσού εκκινήσεως που ορίστηκε για τις επιχειρήσεις που ανήκαν στην ίδια κατηγορία, μολονότι έχει ως αποτέλεσμα να μη λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές μεγέθους μεταξύ επιχειρήσεων της ίδιας κατηγορίας, δεν μπορεί να επικριθεί. Ωστόσο, η κατανομή αυτή πρέπει να τηρεί την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως κατά την οποία απαγορεύεται να αντιμετωπίζονται παρόμοιες καταστάσεις κατά τρόπο διαφορετικό και διαφορετικές καταστάσεις καθ’ όμοιο τρόπο, εκτός αν μια τέτοια αντιμετώπιση δικαιολογείται αντικειμενικώς. Εξάλλου, το ύψος των προστίμων πρέπει, τουλάχιστον, να είναι ανάλογο προς τα στοιχεία που ελήφθησαν υπόψη για να εκτιμηθεί η σοβαρότητα της παραβάσεως.

Προκειμένου να εξακριβωθεί αν η κατανομή των μελών μιας συμπράξεως σε κατηγορίες είναι σύμφωνη προς τις αρχές της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας, ο κοινοτικός δικαστής, στο πλαίσιο του εκ μέρους του ελέγχου νομιμότητας σχετικά με την άσκηση της εξουσίας εκτιμήσεως την οποία διαθέτει συναφώς η Επιτροπή, πρέπει, ωστόσο, να περιορίζεται να ελέγχει αν η ως άνω κατανομή είναι συνεπής και αντικειμενικώς δικαιολογημένη, χωρίς, ευθύς εξ αρχής, να υποκαθιστά την Επιτροπή στην εκτίμησή της.

Συναφώς, η κατανομή των μελών μιας συμπράξεως σε δύο κατηγορίες, στα κύρια μέλη και στα άλλα, είναι ένας εύλογος τρόπος για τη συνεκτίμηση της σχετικής σημασίας των εν λόγω μελών στην αγορά προκειμένου να διαμορφωθεί το ποσό εκκινήσεως, εφόσον η ως άνω κατανομή δεν καταλήγει σε μια χονδροειδώς διαστρεβλωμένη παρουσίαση των επίμαχων αγορών.

(βλ. σκέψεις 150, 156-157, 159)

7. Η Επιτροπή διαθέτει εξουσία εκτιμήσεως που της επιτρέπει να λαμβάνει ή να μη λαμβάνει υπόψη ορισμένα στοιχεία κατά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού, τα οποία σχεδιάζει να επιβάλει, σε συνάρτηση ιδίως με τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε υποθέσεως. Λαμβανομένων υπόψη των όρων του σημείου 1 Α, έκτο εδάφιο, των θεσπισθεισών από την Επιτροπή κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, πρέπει να θεωρηθεί ότι, στην περίπτωση παραβάσεων στις οποίες εμπλέκονται πολλές επιχειρήσεις, η Επιτροπή διατήρησε ένα ορισμένο περιθώριο εκτιμήσεως όσον αφορά τη σκοπιμότητα της σταθμίσεως των προστίμων σε συνάρτηση με το μέγεθος κάθε επιχειρήσεως. Συγκεκριμένα, από τη χρησιμοποίηση της εκφράσεως «σε ορισμένες περιπτώσεις» και του όρου «ιδιαίτερα», που περιλαμβάνονται στο σημείο 1 Α, έκτο εδάφιο, των κατευθυντηρίων γραμμών, προκύπτει ότι η στάθμιση αναλόγως του μεγέθους κάθε επιχειρήσεως δεν αποτελεί συστηματικώς εφαρμοζόμενο στάδιο υπολογισμού το οποίο η Επιτροπή έχει δεσμευθεί να εφαρμόζει, αλλά μια δυνατότητα ευελιξίας την οποία έδωσε στον εαυτό της στις υποθέσεις στις οποίες είναι αναγκαία.

Συναφώς, η Επιτροπή δεν υπερβαίνει τα όρια της εξουσίας εκτιμήσεώς της όταν, κατά το στάδιο του καθορισμού των ποσών εκκινήσεως των προστίμων για μια παράβαση που διέπραξαν οι δύο μοναδικοί επιχειρηματίες της αγοράς, δεν επιφυλάσσει διαφορετική μεταχείριση στους δύο αυτούς επιχειρηματίες παρά τη διαφορά ως προς τους κύκλους εργασιών τους που πραγματοποιήθηκαν στην εν λόγω αγορά και ως προς τα μερίδια αγοράς τους, εφόσον, αφενός, σε μια τέτοια αγορά, μπορεί να υφίσταται σύμπραξη μόνον αν αμφότεροι οι επιχειρηματίες συμμετέχουν σε αυτή, λαμβανομένου υπόψη ότι η συμμετοχή του δεύτερου επιχειρηματία όσον αφορά τα μερίδια αγοράς είναι εξίσου απαραίτητη, για την ύπαρξη της συμπράξεως, με εκείνη του πρώτου επιχειρηματία, και, αφετέρου, πρόκεται, στη συγκεκριμένη περίπτωση, για δύο μεγάλους παραγωγούς.

(βλ. σκέψεις 180-182)

8. Οι κυρώσεις για παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στο άρθρο 15 του κανονισμού 17 έχουν ως σκοπό την καταπολέμηση των παράνομων συμπεριφορών καθώς και την πρόληψη της εκ νέου τελέσεώς τους. Δεδομένου ότι η αποτροπή αποτελεί σκοπό των προστίμων για παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού, η απαίτηση εξασφαλίσεως αποτρεπτικού αποτελέσματος συνιστά γενική απαίτηση που πρέπει να καθοδηγεί την Επιτροπή καθ’ όλη τη διάρκεια του υπολογισμού των προστίμων και δεν επιβάλλει κατ’ ανάγκην να περιλαμβάνει ο εν λόγω υπολογισμός ένα ειδικό στάδιο που προορίζεται για τη συνολική εκτίμηση όλων των σχετικών περιστάσεων για την επίτευξη του ως άνω σκοπού.

(βλ. σκέψεις 218-220, 226, 238)

9. Στο πλαίσιο του καθορισμού του ύψους του επιβλητέου προστίμου δυνάμει του άρθρου 15 του κανονισμού 17, λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού, το μέγεθος και οι συνολικοί πόροι της επιχειρήσεως στην οποία επιβάλλονται κυρώσεις αποτελούν κρίσιμα στοιχεία εκτιμήσεως που μπορούν να ληφθούν υπόψη για τη διασφάλιση του αποτρεπτικού αποτελέσματος των προστίμων. Συγκεκριμένα, μια επιχείρηση μεγάλου μεγέθους, η οποία διαθέτει σημαντικούς οικονομικούς πόρους σε σχέση με εκείνους των άλλων μελών της συμπράξεως, μπορεί να χρησιμοποιήσει ευκολότερα τους αναγκαίους πόρους για την πληρωμή του προστίμου της, γεγονός που δικαιολογεί, ενόψει επαρκώς αποτρεπτικού αποτελέσματος του προστίμου, την επιβολή προστίμου αναλογικά πολύ υψηλότερου σε σχέση με αυτό που επιβάλλεται για την ίδια παράβαση, εφόσον τη διαπράττει επιχείρηση που δεν διαθέτει τέτοιους πόρους.

Συναφώς, η εκ μέρους της Επιτροπής εφαρμογή ενός πολλαπλασιαστή που αποσκοπεί στο να ληφθούν υπόψη το μέγεθος και οι συνολικοί πόροι των επιχειρήσεων για λόγους αποτροπής δεν αποκλείεται ως εκ του ότι οι κατευθυντήριες γραμμές δεν την προβλέπουν ρητώς. Συγκεκριμένα, η συνεκτίμηση του μεγέθους και των συνολικών πόρων των επιχειρήσεων μπορεί να συμβάλει στην ικανοποίηση της ανάγκης να καθοριστεί το ύψος του προστίμου σε τέτοιο επίπεδο ώστε να εξασφαλιστεί το επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα του εν λόγω προστίμου σύμφωνα με το σημείο 1 A, τέταρτο εδάφιο, των κατευθυντηρίων γραμμών, τούτο δε τόσο με τον άμεσο καθορισμό ενός ποσού εκκινήσεως που να λαμβάνει υπόψη, μεταξύ άλλων, τα ως άνω στοιχεία όσο και με την εφαρμογή, στο ποσό εκκινήσεως που καθορίστηκε σε συνάρτηση με άλλα στοιχεία (όπως είναι η φύση της παραβάσεως ή η επίπτωση της ατομικής παραβατικής συμπεριφοράς), μιας διορθώσεως που αποσκοπεί στο να ληφθούν υπόψη το μέγεθος και οι συνολικοί πόροι των επιχειρήσεων. Η δεύτερη αυτή μέθοδος όχι μόνο δεν προσκρούει στις κατευθυντήριες γραμμές, αλλά ενισχύει τη διαφάνεια του υπολογισμού της Επιτροπής σε σχέση με την πρώτη μέθοδο.

(βλ. σκέψεις 235, 253)

10. Τίποτε στις θεσπισθείσες από την Επιτροπή κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ δεν εμποδίζει, στην περίπτωση πολύ σοβαρών παραβάσεων των κανόνων ανταγωνισμού, να επιβάλλεται αύξηση 100 % του ποσού εκκινήσεως προκειμένου να διασφαλισθεί ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων.

Όσον αφορά ειδικώς τις ως άνω παραβάσεις, οι κατευθυντήριες γραμμές περιορίζονται να αναφέρουν ότι τα προβλεπόμενα ποσά των προστίμων είναι άνω των 20 εκατομμυρίων ευρώ. Τα μόνα ανώτατα όρια που μνημονεύονται στις κατευθυντήριες γραμμές και είναι εφαρμοστέα όσον αφορά τέτοιες παραβάσεις είναι το γενικό όριο του 10 % του ολικού κύκλου εργασιών που καθορίζεται στο άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και τα ανώτατα όρια που αφορούν το συμπληρωματικό ποσό που μπορεί να επιβληθεί λόγω της διάρκειας της παραβάσεως (βλ. σημείο 1 B, πρώτο εδάφιο, δεύτερη και τρίτη περίπτωση, των κατευθυντηρίων γραμμών). Κατά συνέπεια, οι κατευθυντήριες γραμμές δεν μπορούν να δημιουργήσουν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη όσον αφορά το επίπεδο του ποσού εκκινήσεως, των συμπληρωματικών ποσών που προστίθενται στο άνω ποσό για άλλους λόγους εκτός από τη διάρκεια της παραβάσεως και, ως εκ τούτου, των τελικών ποσών των προστίμων που πρέπει να επιβληθούν λόγω πολύ σοβαρών παραβάσεων. Το ίδιο ισχύει όσον αφορά την αναλογία του τελικού προστίμου που μπορεί να αντιπροσωπεύει ένα συμπληρωματικό ποσό το οποίο επιβλήθηκε στο πλαίσιο του υπολογισμού.

(βλ. σκέψεις 249, 251-252)

11. Το γεγονός ότι μια επιχείρηση στην οποία επιβλήθηκαν κυρώσεις λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού θέσπισε μέτρα μετά την παύση των παραβάσεων προκειμένου να προληφθεί τυχόν υποτροπή εκ μέρους της ουδόλως υποχρεώνει την Επιτροπή να εφαρμόσει συντελεστές μειώσεως του προστίμου. Ναι μεν είναι, βεβαίως, σημαντικό το ότι μια επιχείρηση λαμβάνει μέτρα για να εμποδίσει τη διάπραξη νέων παραβάσεων του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού από το προσωπικό της στο μέλλον, πλην όμως το γεγονός αυτό δεν επηρεάζει το υποστατό της διαπιστωθείσας παραβάσεως. Το γεγονός και μόνον ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η Επιτροπή έλαβε υπόψη, στο πλαίσιο προγενεστέρων αποφάσεών της, τη θέσπιση προγράμματος ευθυγραμμίσεως ως ελαφρυντική περίσταση δεν συνεπάγεται ότι υποχρεούται να ενεργεί κατά τον ίδιο τρόπο σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση.

(βλ. σκέψεις 266-267)

12. Η Επιτροπή δεν υποχρεούται να λαμβάνει υπόψη, κατά την εκτίμηση των σχετικών με την αποτροπή απαιτήσεων έναντι επιχειρήσεως στην οποία πρέπει να επιβληθούν κυρώσεις λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, καταδικαστικές αποφάσεις που εκδόθηκαν εντός τρίτων χωρών για τις ίδιες πράξεις σχετικά με τη συμπαιγνία. Συγκεκριμένα, ο σκοπός της αποτροπής που δικαιούται να επιδιώκει η Επιτροπή κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου αποβλέπει στο να διασφαλίσει την τήρηση εκ μέρους των επιχειρήσεων των κανόνων ανταγωνισμού που καθορίζονται στη Συνθήκη για τη διεξαγωγή των δραστηριοτήτων τους εντός της Κοινότητας ή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ). Κατά συνέπεια, ο αποτρεπτικός χαρακτήρας προστίμου που επιβάλλεται λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού δεν μπορεί να καθορίζεται ούτε σε σχέση, μόνο, με την ιδιαίτερη κατάσταση της καταδικασθείσας επιχειρήσεως ούτε σε σχέση με το αν η επιχείρηση αυτή τήρησε τους κανόνες ανταγωνισμού που έχουν τεθεί σε τρίτα κράτη εκτός ΕΟΧ.

(βλ. σκέψη 269)

13. Όταν μια παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού έχει διαπραχθεί από πολλές επιχειρήσεις, επιβάλλεται, στο πλαίσιο του καθορισμού του ποσού των προστίμων, να εξετασθεί η σχετική βαρύτητα της συμμετοχής εκάστης εξ αυτών, πράγμα που συνεπάγεται, ιδίως, ότι πρέπει να εκτιμηθούν οι αντίστοιχοι ρόλοι που διαδραμάτισαν οι εν λόγω επιχειρήσεις ως προς την παράβαση επί όσο χρόνο συμμετείχαν σε αυτή. Προκύπτει, μεταξύ άλλων, ότι ο ρόλος του «επικεφαλής» που έχουν μία ή περισσότερες επιχειρήσεις στο πλαίσιο μιας συμπράξεως πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό του ποσού του προστίμου, στο μέτρο που οι επιχειρήσεις που είχαν τέτοιο ρόλο πρέπει, λόγω αυτού, να φέρουν ειδική ευθύνη σε σχέση με τις λοιπές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με τις αρχές αυτές, το σημείο 2 των θεσπισθεισών από την Επιτροπή κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ περιλαμβάνει, υπό τον τίτλο των επιβαρυντικών περιστάσεων, μη εξαντλητικό κατάλογο των περιστάσεων που μπορούν να οδηγήσουν σε αύξηση του βασικού ποσού του προστίμου, στις οποίες περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, ο ρόλος της επιχειρήσεως που «έχει πρωτοστατήσει στην παράβαση ή έχει προτρέψει άλλες επιχειρήσεις να τη διαπράξουν».

(βλ. σκέψεις 280-282)

14. Από τη διατύπωση του σημείου 2, τρίτη περίπτωση, των θεσπισθεισών από την Επιτροπή κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ προκύπτει ότι, κατά την εξέταση του ρόλου που διαδραμάτισε μια επιχείρηση σε μια παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ της έννοιας του πρωτοστάτη και εκείνης του υποκινητή μιας παραβάσεως και να διεξαχθούν δύο χωριστές αναλύσεις προκειμένου να εξακριβωθεί αν η εν λόγω επιχείρηση διαδραμάτισε τον ένα ή τον άλλο ρόλο. Συγκεκριμένα, ενώ ο ρόλος του υποκινητή αφορά το χρονικό σημείο της καταρτίσεως ή της διευρύνσεως μιας συμπράξεως, ο ρόλος του πρωτοστάτη αφορά τη λειτουργία της εν λόγω συμπράξεως.

(βλ. σκέψη 316)

15. Για να χαρακτηρισθεί ως υποκινητής μιας συμπράξεως, μια επιχείρηση πρέπει να έχει εξωθήσει ή ενθαρρύνει άλλες επιχειρήσεις να θεσπίσουν τη σύμπραξη ή να προσχωρήσουν σε αυτή. Αντιθέτως, δεν αρκεί η ως άνω επιχείρηση να συγκαταλέγεται απλώς μεταξύ των ιδρυτικών μελών της συμπράξεως. Έτσι, π.χ., σε μια σύμπραξη που δημιουργήθηκε μόνον από δύο επιχειρήσεις, δεν είναι δικαιολογημένο το να χαρακτηρισθούν αυτομάτως οι επιχειρήσεις αυτές ως υποκινητές. Ο χαρακτηρισμός αυτός πρέπει να επιφυλάσσεται για την επιχείρηση η οποία, ενδεχομένως, ανέλαβε την πρωτοβουλία, π.χ. προτείνοντας στην άλλη επιχείρηση τη δυνατότητα διαπράξεως συμπαιγνίας ή επιχειρώντας να την πείσει να προσχωρήσει στην εν λόγω συμπαιγνία.

(βλ. σκέψεις 321, 456)

16. Στο πλαίσιο προσφυγής που στρέφεται κατά αποφάσεως της Επιτροπής με την οποία επιβάλλεται πρόστιμο λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού, η διαπίστωση της ελλείψεως νομιμότητας της εκτιμήσεως της Επιτροπής όσον αφορά τις επιβαρυντικές περιστάσεις που οδήγησαν σε αύξηση του ποσού σε σχέση με το βασικό ποσό του δίδει λαβή για την άσκηση από τον κοινοτικό δικαστή της αρμοδιότητάς του πλήρους δικαιοδοσίας προκειμένου να επιβεβαιωθεί, να καταργηθεί ή να τροποποιηθεί η εν λόγω αύξηση του προστίμου υπό το πρίσμα όλων των κρίσιμων περιστάσεων της προκειμένης υποθέσεως.

(βλ. σκέψεις 303, 338, 394)

17. Όσον αφορά τον χαρακτηρισμό ως πρωτοστάτη παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού, το γεγονός ότι οι αυξήσεις τιμών στο πλαίσιο μιας συμπράξεως αποφασίζονταν με κοινή συμφωνία κατά τη διάρκεια των συσκέψεων μεταξύ των μελών της συμπράξεως, συμπεριλαμβανομένου του εύρους τους, της ημερομηνίας κατά την οποία επρόκειτο να εφαρμοστούν και του μηχανισμού εφαρμογής τους, δεν είναι ικανό να εξαλείψει την ειδική ευθύνη την οποία αναλαμβάνει η μία ή η άλλη επιχείρηση όταν αποφασίζει να είναι η πρώτη που όντως εφαρμόζει τη συμφωνηθείσα αύξηση. Η εν λόγω επιχείρηση, αναλαμβάνοντας μια τέτοια πρωτοβουλία, χωρίς να είναι ονομαστικώς και ειδικώς επιφορτισμένη προς τούτο δυνάμει της συμφωνίας περί αυξήσεως των τιμών στην οποία κατέληξαν τα μέρη κατά τη διάρκεια μιας συσκέψεως στο πλαίσιο της συμπράξεως, δίδει αυθόρμητα μια σημαντική ώθηση στην εκτέλεση της εν λόγω συμφωνίας, ενεργώντας κατά τρόπον ώστε η συμφωνία αυτή, αντί να παραμείνει ανεφάρμοστη, να παραγάγει τα αποτελέσματά της στην αγορά.

Αντιθέτως, το γεγονός και μόνον ότι ένα μέλος της συμπράξεως ήταν το πρώτο που ανακοίνωσε μια νέα τιμή ή μια αύξηση των τιμών δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι ένδειξη για τον ρόλο του εν λόγω μέλους ως πρωτοστάτη της συμπράξεως στην περίπτωση που οι περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως καταδεικνύουν ότι η επίμαχη τιμή ή αύξηση καθορίστηκαν εκ των προτέρων διά κοινής συμφωνίας με τα άλλα μέλη της συμπράξεως και στην περίπτωση που τα τελευταία έχουν επίσης αποφασίσει ποιο από αυτά θα προέβαινε πρώτο στην ανακοίνωση της τιμής ή της αυξήσεως τιμών, λαμβανομένου υπόψη ότι μια τέτοια ανάδειξη καταδεικνύει ότι το γεγονός ότι ένα μέλος της συμπράξεως ανακοινώνει πρώτο την τιμή ή την αύξηση τιμών αποτελεί απλώς μια πράξη αυστηρής τηρήσεως ενός προκαθορισμένου διά κοινής βουλήσεως σχεδίου και όχι μια αυθόρμητη πρωτοβουλία που δίδει ώθηση στη σύμπραξη.

(βλ. σκέψεις 348, 427)

18. Το γεγονός ότι μια επιχείρηση ασκεί πιέσεις, και μάλιστα υπαγορεύει τη συμπεριφορά των άλλων μελών της συμπράξεως, δεν είναι αναγκαία προϋπόθεση για να μπορεί η εν λόγω επιχείρηση να χαρακτηρισθεί ως πρωτοστάτης της συμπράξεως. Συγκεκριμένα, αρκεί η εν λόγω επιχείρηση να αντιπροσωπεύει μια σημαντική κινητήρια δύναμη για τη σύμπραξη, πράγμα που μπορεί να συναχθεί ιδίως από το γεγονός ότι η επιχείρηση αυτή είναι επιφορτισμένη με το να καταρτίζει και να προτείνει τη συμπεριφορά που πρέπει να ακολουθήσουν τα μέλη της συμπράξεως, έστω και αν δεν ήταν κατ’ ανάγκην σε θέση να τους επιβάλει την εν λόγω συμπεριφορά.

(βλ. σκέψη 374)

19. Η σύγκλιση συμφερόντων, στόχων και απόψεων ενός ομίλου επιχειρήσεων στο πλαίσιο ευρύτερης συμπράξεως δεν μπορεί να συνεπάγεται κατ’ ανάγκην ούτε την απονομή του ρόλου του πρωτοστάτη στα μέλη του ως άνω ομίλου ούτε την επέκταση του εν λόγω χαρακτηρισμού, ο οποίος έγινε δεκτός ως προς ένα από τα μέλη αυτά για άλλους λόγους, σε όλα τα άλλα.

(βλ. σκέψη 402)

20. Όταν πολλές επιχειρήσεις έχουν διαπράξει από κοινού πολλές παραβάσεις των κανόνων ανταγωνισμού, το γεγονός ότι οι αφορώσες μια σύμπραξη συσκέψεις ενδεχομένως έλαβαν χώρα ταυτοχρόνως με τις αφορώσες μια άλλη σύμπραξη συσκέψεις και ότι το αντικείμενό τους ενδεχομένως ακολουθούσε κατ’ ουσίαν το ίδιο διάγραμμα δεν προδικάζει το ζήτημα ποια επιχείρηση άσκησε συγκεκριμένα τον ρόλο του πρωτοστάτη σε καθεμία από τις συμπράξεις αυτές. Έτσι, δεν μπορεί να συναχθεί, βάσει των εν λόγω ομοιοτήτων μεταξύ των υπό εξέταση δύο συμπράξεων, ότι, η επιχείρηση που διαδραμάτισε ρόλο πρωτοστάτη σε μια από τις συμπράξεις αυτές διαδραμάτισε, επίσης, τέτοιο ρόλο στην άλλη σύμπραξη.

(βλ. σκέψη 459)

21. Σε μια παράβαση μεγάλης διάρκειας, τα μέλη της συμπράξεως μπορούν να ασκούν εναλλάξ, σε διαφορετικά χρονικά σημεία, τον ρόλο του πρωτοστάτη, οπότε δεν είναι δυνατόν να αποκλειστεί ότι μπορεί να εφαρμοστεί σε καθένα από αυτά η επιβαρυντική περίσταση του ρόλου του πρωτοστάτη.

(βλ. σκέψη 460)

22. Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων δημιουργεί δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στις επιχειρήσεις που επιθυμούν να ενημερώσουν την Επιτροπή για την ύπαρξη συμπράξεως. Λαμβανομένης υπόψη της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης την οποία οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να συνεργασθούν με την Επιτροπή μπορούν να αντλήσουν από την ως άνω ανακοίνωση, η Επιτροπή υποχρεούται να συμμορφωθεί προς την εν λόγω ανακοίνωση κατά την εκτίμηση, στο πλαίσιο του καθορισμού του ύψους του επιβλητέου σε μια επιχείρηση προστίμου, της συνεργασίας της επιχειρήσεως αυτής.

(βλ. σκέψη 488)

23. Η χορήγηση πλήρους απαλλαγής ή μειώσεως του ύψους του προστίμου κατ’ εφαρμογήν του τίτλου B της ανακοινώσεως σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων απαιτεί, μεταξύ άλλων, η οικεία επιχείρηση να ήταν η πρώτη που προσκόμισε καθοριστικά στοιχεία για την απόδειξη της υπάρξεως της συμπράξεως.

Συναφώς, ναι μεν τα στοιχεία αυτά δεν πρέπει κατ’ ανάγκην να είναι, αυτά καθ’ εαυτά, επαρκή προκειμένου να αποδειχθεί η ύπαρξη της συμπράξεως, πλην όμως τα εν λόγω στοιχεία πρέπει να είναι καθοριστικά για τον ίδιο σκοπό. Επομένως, δεν πρέπει να πρόκειται απλώς για ενδείξεις ως προς την κατεύθυνση που πρέπει να λάβουν οι έρευνες της Επιτροπής, αλλά για στοιχεία δυνάμενα να χρησιμοποιηθούν ευθέως ως κύρια αποδεικτικά στοιχεία επί των οποίων στηρίζεται μια απόφαση περί διαπιστώσεως παραβάσεως. Εξάλλου, τα ως άνω στοιχεία πρέπει όντως να προσκομισθούν στην Επιτροπή, λαμβανομένου υπόψη ότι μια απλή προσφορά ή ένδειξη της πηγής από την οποία τα εν λόγω στοιχεία μπορούν να ληφθούν δεν είναι επαρκής.

Επομένως, δεν μπορούν να χαρακτηρισθούν κατ’ αυτόν τον τρόπο ούτε, αφενός, πληροφοριακά στοιχεία που θέτουν την Επιτροπή σε θέση να απευθύνει αιτήσεις παροχής πληροφοριών, αν όχι να διατάξει τη διεξαγωγή ελέγχων, αλλά αφήνουν, ωστόσο, στο εν λόγω θεσμικό όργανο, σχεδόν στο ακέραιο, το καθήκον να ανασυγκροτήσει και να αποδείξει τα πραγματικά περιστατικά, παρά την εκ μέρους της επιχειρήσεως που προσκόμισε τα εν λόγω στοιχεία αποδοχή της ευθύνης της, ούτε, αφετέρου, η πρόταση μιας επιχειρήσεως να θέσει υπαλλήλους στη διάθεση της Επιτροπής για την εξέταση των εν λόγω υπαλλήλων ως μαρτύρων, λαμβανομένου υπόψη, εξάλλου, ότι η πρόταση αυτή δεν πρέπει οπωσδήποτε να γίνει δεκτή από την Επιτροπή, η οποία μπορεί να καλέσει την επιχείρηση να συλλέξει πληροφορίες από τους υπαλλήλους της και να της διαβιβάσει εγγράφως τις εν λόγω πληροφορίες προκειμένου να μην επιβαρυνθεί άσκοπα ο φόρτος εργασίας του θεσμικού οργάνου.

Τέλος, η Επιτροπή δεν υπέχει την υποχρέωση να επισύρει την προσοχή της επιχειρήσεως στην ανεπάρκεια των προσκομισθέντων πληροφοριακών στοιχείων και στην ανάγκη να συμπληρωθούν τα εν λόγω στοιχεία, καθόσον, σύμφωνα με τον τίτλο Ε, παράγραφος 2, της ανακοινώσεως, «[η] Επιτροπή θα εκτιμήσει κατά πόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που διατυπώνονται στους τίτλους Β, Γ ή Δ τον χρόνο κατά τον οποίο θα λάβει την απόφασή της».

(βλ. σκέψεις 492-493, 517-518, 521-522, 526, 568)

24. Ενόψει της χορηγήσεως πλήρους απαλλαγής ή μειώσεως του ύψους του προστίμου κατ’ εφαρμογήν του τίτλου B της ανακοινώσεως σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων, τα καθοριστικά στοιχεία για την απόδειξη της υπάρξεως της συμπράξεως μπορούν να παρέχονται προφορικώς στην Επιτροπή από την οικεία επιχείρηση. Η προφορική διαβίβαση πληροφοριών δεν παρουσιάζει καμία μεγάλη δυσχέρεια υπό το πρίσμα της ασφαλείας δικαίου, κατά το μέτρο που μια πληροφορία που δόθηκε προφορικώς σε μια δημόσια διοίκηση στο πλαίσιο συσκέψεως μπορεί συνήθως να διατηρηθεί μέσω ηχητικής καταγραφής ή/και να πιστοποιηθεί εγγράφως μέσω της συντάξεως πρακτικών.

Συναφώς, ναι μεν είναι αληθές ότι η Επιτροπή δεν υπέχει γενική υποχρέωση να συντάσσει πρακτικά των συσκέψεών της με πρόσωπα ή επιχειρήσεις, πλην όμως η έλλειψη ρητής διατάξεως προβλέπουσας την κατάρτιση πρακτικών δεν αποκλείει το ότι, σε μια συγκεκριμένη περίπτωση, η Επιτροπή μπορεί να υποχρεούται να καταχωρίσει τις δηλώσεις των οποίων είναι αποδέκτης συντάσσοντας τέτοια πρακτικά. Συγκεκριμένα, μια τέτοια υποχρέωση μπορεί, σε συνάρτηση με τις ιδιαίτερες περιστάσεις της συγκεκριμένης περιπτώσεως, να απορρέει ευθέως από την αρχή της χρηστής διοικήσεως, η οποία αποτελεί μέρος των εγγυήσεων που παρέχει η κοινοτική έννομη τάξη όσον αφορά τις διοικητικές διαδικασίες. Πάντως, εφόσον μια επιχείρηση έλθει σε επαφή με την Επιτροπή ενόψει συνεργασίας δυναμένης να λάβει ανταλλάγματα δυνάμει της ανακοινώσεως περί συνεργασίας και εφόσον διοργανωθεί σύσκεψη στο πλαίσιο αυτό μεταξύ των υπηρεσιών του θεσμικού οργάνου και της ως άνω επιχειρήσεως, η κατάρτιση πρακτικών μιας τέτοιας συσκέψεως, στα οποία καταχωρίζονται οι ουσιώδεις πτυχές των ισχυρισμών που προβλήθηκαν κατά την εν λόγω σύσκεψη, ή, τουλάχιστον, η ηχητική καταγραφή της συσκέψεως αυτής είναι επιβεβλημένη, δυνάμει της αρχής της χρηστής διοικήσεως, αν η επίμαχη επιχείρηση υποβάλει σχετικό αίτημα το αργότερο κατά την έναρξη της συσκέψεως.

(βλ. σκέψεις 498-502, 506)

25. Οι εκφράσεις «ρόλος πρωτοστάτη ή υποκινητή της παραβάσεως» και «αποφασιστικός ρόλος», που μνημονεύονται, αντιστοίχως, στο σημείο 2, τρίτη περίπτωση, των θεσπισθεισών από την Επιτροπή κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, και στον τίτλο B, στοιχείο ε΄, της ανακοινώσεως σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων, ως, αφενός, επιβαρυντικές περιστάσεις για τον υπολογισμό των προστίμων και, αφετέρου, περιστάσεις που εμποδίζουν την πλήρη απαλλαγή από την επιβολή προστίμου ή την πολύ σημαντική μείωση του ποσού των προστίμων, έχουν κατ’ ουσίαν το ίδιο περιεχόμενο.

Συνεπώς, εφόσον έχει διαπιστωθεί ότι μια επιχείρηση διαδραμάτισε ρόλο πρωτοστάτη ή υποκινητή σε μια σύμπραξη, η εν λόγω επιχείρηση δεν μπορεί να τύχει απαλλαγής από την επιβολή προστίμου ή πολύ σημαντικής μειώσεως του ποσού του προστίμου δυνάμει της ανακοινώσεως περί συνεργασίας.

(βλ. σκέψη 535-536, 544-545)

26. Λαμβανομένης υπόψη της διατυπώσεως του τίτλου Β, στοιχείο β΄, της ανακοινώσεως σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων, που αποσκοπεί μόνο στο να χορηγήσει πολύ σημαντική μείωση του προστίμου στη μόνη επιχείρηση που ήταν πράγματι η «πρώτη» που προσκόμισε καθοριστικά στοιχεία, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι δύο επιχειρήσεις πληρούν από κοινού την προϋπόθεση αυτή εφόσον αυτές δεν προσκόμισαν τέτοια στοιχεία κατά την ίδια ημερομηνία.

(βλ. σκέψη 550)

27. Ο έλεγχος που ο κοινοτικός δικαστής καλείται να ασκήσει επί αποφάσεως με την οποία η Επιτροπή διαπιστώνει παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και επιβάλλει πρόστιμα περιορίζεται στη νομιμότητα της εν λόγω αποφάσεως. Η αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας που διαθέτει ο κοινοτικός δικαστής κατά την έννοια του άρθρου 229 ΕΚ και του άρθρου 17 του κανονισμού 17 μπορεί να ασκηθεί, ενδεχομένως, μόνον κατόπιν της διαπιστώσεως της ελλείψεως νομιμότητας από την οποία πάσχει η απόφαση και την ύπαρξη της οποίας καταγγέλλει η οικεία επιχείρηση με την προσφυγή της, και προκειμένου να αρθούν οι συνέπειες της ως άνω ελλείψεως νομιμότητας επί του καθορισμού του ύψους του επιβληθέντος προστίμου, εάν παρίσταται ανάγκη, με την ακύρωση ή την τροποποίηση του τελευταίου.

Επομένως, πρέπει να απορριφθεί το αίτημα προσφεύγουσας, επί της οποίας εφαρμόσθηκε από την Επιτροπή η ανακοίνωση σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων, το οποίο αποσκοπεί στο να εκτιμήσει και να ανταμείψει το Πρωτοδικείο τη συνεργασία της κατά τη διοικητική έρευνα χωρίς να λάβει υπόψη τις διατάξεις της εν λόγω ανακοινώσεως, ως προς την οποία η προσφεύγουσα δεν προβάλλει ένσταση ελλείψεως νομιμότητας.

(βλ. σκέψεις 581-583)

28. Η δυνατότητα χορηγήσεως, σε μια επιχείρηση που συνεργάστηκε με την Επιτροπή κατά τη διάρκεια διαδικασίας λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού, μειώσεως του προστίμου εκτός του πλαισίου που καθορίζεται από την ανακοίνωση σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων, όπως αυτή προβλέπεται από το σημείο 3, έκτη περίπτωση, των θεσπισθεισών από την Επιτροπή κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, προϋποθέτει κατ’ ανάγκην ότι η επίμαχη συνεργασία δεν μπορούσε να ανταμειφθεί στο πλαίσιο της ανακοινώσεως περί συνεργασίας και ότι η εν λόγω συνεργασία ήταν αποτελεσματική, ήτοι ότι διευκόλυνε το έργο της Επιτροπής που συνίσταται στη διαπίστωση και τη δίωξη των παραβάσεων των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού.

(βλ. σκέψεις 585, 588)

29. Σε διαδικασίες που στηρίζονται στην αρχή της εκατέρωθεν ακροάσεως και οι οποίες μπορούν να καταλήξουν στην επιβολή κυρώσεων, η φύση και ο χρόνος της προτεινομένης κυρώσεως καλύπτονται, ως εκ της φύσεώς τους, από το επαγγελματικό απόρρητο, όσο η κύρωση δεν έχει οριστικώς εγκριθεί και ανακοινωθεί. Η αρχή αυτή απορρέει, ιδίως, από την ανάγκη σεβασμού της φήμης και της αξιοπρέπειας του ενδιαφερομένου, όσο αυτός δεν έχει καταδικαστεί. Εξάλλου, το καθήκον της Επιτροπής να μην επιτρέπει διαρροή στον τύπο πληροφοριών σχετικών με τη σχεδιαζόμενη να επιβληθεί ακριβή κύρωση δεν συμπίπτει απλώς με την υποχρέωσή της να σέβεται το επαγγελματικό απόρρητο, αλλά και με την υποχρέωσή της για εξασφάλιση της χρηστής διοικήσεως.

Έστω και αν υποτεθεί ότι οι υπηρεσίες της Επιτροπής είναι υπεύθυνες για τη δημοσιοποίηση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης ακριβών λεπτομερειών σχετικά με πρόστιμο λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού πριν από την επιβολή του εν λόγω προστίμου, μια τέτοια πλημμέλεια μπορεί να επιφέρει την ακύρωση της σχετικής αποφάσεως μόνον αν αποδειχθεί ότι, ελλείψει αυτής της πλημμέλειας, η εν λόγω απόφαση δεν θα είχε εκδοθεί ή θα είχε διαφορετικό περιεχόμενο. Εναπόκειται στον ενδιαφερόμενο να προσκομίσει τουλάχιστον ενδείξεις που αποσκοπούν στην υποστήριξη ενός τέτοιου συμπεράσματος. Το κριτήριο αυτό δεν έχει ως αποτέλεσμα ότι στην πράξη δεν επιβάλλονται κυρώσεις για αυτού του είδους τις πλημμέλειες. Συγκεκριμένα, ανεξάρτητα από τη δυνατότητα ακυρώσεως της εν λόγω αποφάσεως στην περίπτωση που η διαπραχθείσα πλημμέλεια επηρεάζει το περιεχόμενό της, ο ενδιαφερόμενος μπορεί βασίμως να επιδιώξει τη θεμελίωση ευθύνης του οικείου θεσμικού οργάνου για τη ζημία που θεωρεί ότι υπέστη λόγω της πλημμέλειας αυτής.

(βλ. σκέψεις 604, 606-607)

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΥ (τέταρτο τμήμα)

της 15ης Μαρτίου 2006 ( )

«Ανταγωνισμός – Συμπράξεις στον τομέα των βιταμινούχων προϊόντων – Δικαιώματα άμυνας – Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό του ποσού των προστίμων – Καθορισμός του ποσού εκκινήσεως του προστίμου – Αποτρεπτικό αποτέλεσμα – Επιβαρυντικές περιστάσεις – Ρόλος πρωτοστάτη ή υποκινητή – Συνεργασία κατά τη διοικητική διαδικασία – Επαγγελματικό απόρρητο και αρχή της χρηστής διοικήσεως»

Στην υπόθεση T-15/02,

BASF AG, με έδρα το Ludwigshafen (Γερμανία), εκπροσωπούμενη από τους N. Levy, J. Temple-Lang, solicitors, R. O’ Donoghue, barrister, και C. Feddersen, δικηγόρο,

προσφεύγουσα,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης από τον R. Wainwright και την L. Pignataro-Nolin, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

καθής,

με αντικείμενο αίτημα περί ακυρώσεως ή μειώσεως των προστίμων που επιβλήθηκαν στην προσφεύγουσα με το άρθρο 3, στοιχείο β΄, της αποφάσεως 2003/2/ΕΚ της Επιτροπής, της 21ης Νοεμβρίου 2001, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 81 της Συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον EΟΧ (Υπόθεση COMP/E-1/37.512 – Βιταμίνες) (ΕΕ 2003, L 6, σ. 1),

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ

(τέταρτο τμήμα),

συγκείμενο από τους H. Legal, πρόεδρο, P. Mengozzi και I. Wiszniewska-Białecka, δικαστές,

γραμματέας: I. Νάτσινας, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 12ης Ιανουαρίου 2005,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Ιστορικό της διαφοράς

1 Με την απόφαση 2003/2/ΕΚ, της 21ης Νοεμβρίου 2001, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ (Υπόθεση COMP/E‑1/37.512 − Βιταμίνες) (ΕΕ 2003, L 6, σ. 1, στο εξής: Απόφαση), η Επιτροπή διαπίστωσε, στο άρθρο 1, ότι πολλές επιχειρήσεις είχαν παραβεί το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ και το άρθρο 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) μετέχοντας σε σειρά χωριστών συμπράξεων που επηρέαζαν δώδεκα διαφορετικές αγορές βιταμινούχων προϊόντων, ήτοι τις βιταμίνες A, E, B 1, B 2, B 5, B 6, το φολικό οξύ, τις βιταμίνες C, D 3, H, το βήτα-καροτένιο και τα καροτενοειδή. Ειδικότερα, από τη δεύτερη αιτιολογική σκέψη της Αποφάσεως προκύπτει ότι, στο πλαίσιο των ως άνω συμπράξεων, οι οικείες επιχειρήσεις καθόριζαν τις τιμές των διαφόρων προϊόντων, κατένειμαν ποσοστώσεις πωλήσεων, συμφωνούσαν και εφάρμοζαν αυξήσεις των τιμών, προέβαιναν σε ανακοινώσεις τιμών βάσει των συμφωνιών τους, πωλούσαν τα προϊόντα στις συμφωνηθείσες τιμές, δημιούργησαν ένα μηχανισμό παρακολούθησης και ελέγχου της τήρησης των συμφωνιών τους και συμμετείχαν σε τακτικές συσκέψεις για την εφαρμογή των σχεδίων τους.

2 Στις επιχειρήσεις αυτές περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, η BASF AG (στο εξής: BASF ή προσφεύγουσα), η οποία κρίθηκε υπεύθυνη για παραβάσεις που επηρέαζαν τις αγορές της Κοινότητας και του ΕΟΧ για τις βιταμίνες A, E, B 1, B 2, B 5, C, D 3 και H, το βήτα-καροτένιο και τα καροτενοειδή (άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, της Αποφάσεως).

3 Με το άρθρο 2 της Αποφάσεως, οι επιχειρήσεις που κρίθηκαν υπεύθυνες για τις διαπιστωθείσες παραβάσεις διατάχθηκαν να παύσουν πάραυτα να τις διαπράττουν, αν δεν το έχουν ήδη πράξει, και να απέχουν στο εξής από την επανάληψη των πράξεων ή των παραβατικών συμπεριφορών που διαπιστώθηκαν, καθώς και από κάθε μέτρο που έχει όμοιο ή παρεμφερές αντικείμενο ή αποτέλεσμα.

4 Ενώ η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα για τις παραβάσεις που διαπιστώθηκαν στις αγορές των βιταμινών A, E, B 2, B 5, C, D 3, του βήτα-καροτένιου και των καροτενοειδών, συνολικού ποσού 855,23 εκατομμυρίων ευρώ, δεν επέβαλε πρόστιμα για τις παραβάσεις που διαπιστώθηκαν στις αγορές των βιταμινών B 1, B 6, H και του φολικού οξέος (άρθρο 3 της Αποφάσεως).

5 Συγκεκριμένα, από τις αιτιολογικές σκέψεις 645 έως 649 της Αποφάσεως προκύπτει ότι οι παραβάσεις που διαπιστώθηκαν στις τελευταίες αγορές έπαυσαν να υφίστανται πέντε και πλέον έτη προτού αρχίσει η Επιτροπή την έρευνά της και ότι, ως εκ τούτου, το άρθρο 1 του κανονισμού (ΕΟΚ) 2988/74 του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 1974, περί παραγραφής του δικαιώματος διώξεως και εκτελέσεως των αποφάσεων στους τομείς του δικαίου των μεταφορών και του ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΕ ειδ. έκδ. 07/001, σ. 241), ήταν εφαρμοστέο ως προς τις ως άνω παραβάσεις.

6 Έτσι, δεν επιβλήθηκαν πρόστιμα, ειδικότερα, στην BASF για τη συμμετοχή της στις αφορώσες τις βιταμίνες B 1 και H παραβάσεις.

7 Αντιθέτως, λόγω της συμμετοχής της BASF στις αφορώσες τις βιταμίνες A, E, B 2, B 5, C και D 3, το βήτα-καροτένιο και τα καροτενοειδή παραβάσεις, επιβλήθηκε στην εν λόγω εταιρία πρόστιμο για κάθε παράβαση (άρθρο 3, στοιχείο β΄, της Αποφάσεως).

8 Το ποσό των ως άνω προστίμων καθορίστηκε από την Επιτροπή κατ’ εφαρμογήν των κατευθυντηρίων γραμμών της για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ (ΕΕ 1998, C 9, σ. 3, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές) και της ανακοινώσεώς της σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (ΕΕ 1996, C 207, σ. 4, στο εξής: ανακοίνωση περί συνεργασίας).

9 Στις αιτιολογικές σκέψεις 657 και 658 της Αποφάσεως, η Επιτροπή παρέθεσε τα γενικά κριτήρια βάσει των οποίων προέβη στον καθορισμό του ποσού των προστίμων. Η Επιτροπή διευκρίνισε ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όλα τα σχετικά στοιχεία και, ιδίως, η σοβαρότητα και η διάρκεια της παραβάσεως –δύο κριτήρια τα οποία αναφέρονται ρητώς στο άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτου κανονισμού εφαρμογής των άρθρων [81] και [82] της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25)–, να εκτιμάται σε ατομική βάση ο ρόλος που διαδραμάτισε κάθε επιχείρηση που συμμετείχε στις παραβάσεις, να λαμβάνονται, ιδίως, υπόψη, στο πλαίσιο του καθορισμού του ποσού του επιβλητέου προστίμου, τυχόν επιβαρυντικά ή ελαφρυντικά στοιχεία και να εφαρμόζεται, ενδεχομένως, η ανακοίνωση περί συνεργασίας.

10 Όσον αφορά τη σοβαρότητα των παραβάσεων, η Επιτροπή θεώρησε, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση των υπό εξέταση παραβάσεων, την επίπτωσή τους στις διάφορες σχετικές αγορές βιταμινούχων προϊόντων και το γεγονός ότι κάθε παράβαση κάλυπτε το σύνολο της κοινής αγοράς και, μετά τη δημιουργία του, το σύνολο του ΕΟΧ, ότι οι επιχειρήσεις στις οποίες απευθύνεται η Απόφαση είχαν διαπράξει σοβαρότατες παραβάσεις του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ και του άρθρου 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ, για καθεμία εκ των οποίων το πιθανό πρόστιμο θα ανέρχεται σε τουλάχιστον 20 εκατομμύρια ευρώ (αιτιολογικές σκέψεις 662 έως 674 της Αποφάσεως).

11 Προκειμένου να προσδιορίσει το ποσό εκκινήσεως των προστίμων, η Επιτροπή, αφού διευκρίνισε ότι λαμβάνει υπόψη το μέγεθος των διαφόρων σχετικών αγορών βιταμινούχων προϊόντων, υπενθύμισε ότι, «στο πλαίσιο της κατηγορίας πολύ σοβαρών παραβάσεων, η προτεινόμενη κλίμακα πιθανών προστίμων καθιστά δυνατή τη διαφοροποίηση της μεταχείρισης των επιχειρήσεων προκειμένου να ληφθεί υπόψη η πραγματική οικονομική ικανότητα των ενδιαφερομένων να προκαλέσουν σημαντική ζημία στον ανταγωνισμό, και έτσι ώστε να ορισθεί ένα πρόστιμο το οποίο να έχει αποτρεπτικό αποτέλεσμα». Η Επιτροπή παρατήρησε ότι «τούτο είναι ιδιαίτερα αναγκαίο σε περιπτώσεις, όπως η παρούσα, κατά τις οποίες υπάρχει μεγάλη διαφορά στο μέγεθος των επιχειρήσεων που έχουν διαπράξει την παράβαση». Εν συνεχεία, ανέφερε ότι, «[σ]την υπό εξέταση υπόθεση, η οποία αφορά πολλές επιχειρήσεις, είναι αναγκαίο, κατά τον καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου, να ληφθεί υπόψη το ειδικό βάρος και, κατ’ επέκταση, η επίπτωση της παράνομης συμπεριφοράς κάθε επιχείρησης στον ανταγωνισμό» (αιτιολογικές σκέψεις 675, 678 και 679 της Αποφάσεως).

12 Προς τούτο, η Επιτροπή θεώρησε ότι μπορούσε να κατανείμει τις οικείες επιχειρήσεις σε διάφορες κατηγορίες «ανάλογα με τη σχετική σημασία τους σε καθεμία από τις σχετικές αγορές βιταμινών», προσθέτοντας ότι «η τοποθέτηση μιας επιχείρησης σε μια συγκεκριμένη ομάδα μπορεί να προσαρμοσθεί, εφόσον είναι αναγκαίο, προκειμένου να ληφθεί ιδίως υπόψη η ανάγκη επίτευξης κατάλληλου αποτρεπτικού αποτελέσματος». Προκειμένου να συγκρίνει τη σχετική σημασία των διαφόρων επιχειρήσεων σε καθεμία από τις σχετικές αγορές βιταμινούχων προϊόντων, η Επιτροπή θεώρησε σκόπιμο να στηριχθεί στον κύκλο εργασιών που συνδέεται με το επίμαχο προϊόν σε παγκόσμιο επίπεδο. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή παρατήρησε ότι «κάθε σύμπραξη είχε παγκόσμιο χαρακτήρα και ότι στόχος της καθεμίας ήταν, μεταξύ άλλων, η κατανομή των αγορών σε παγκόσμιο επίπεδο και, συνεπώς, ο περιορισμός του ανταγωνισμού στην αγορά του ΕΟΧ» και ότι «ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών οποιουδήποτε μέλους μιας σύμπραξης αποτελεί επίσης ένδειξη της συνεισφοράς του στην αποτελεσματικότητα της σύμπραξης στο σύνολό της ή, αντίθετα, της αστάθειας που θα χαρακτήριζε την σύμπραξη αν η εν λόγω επιχείρηση δεν είχε συμμετάσχει σε αυτήν». Επίσης, η Επιτροπή ανέφερε ότι, προκειμένου να προσδιορίσει τους εν λόγω κύκλους εργασιών, έλαβε υπόψη το «τελευταίο πλήρες ημερολογιακό έτος της παράβασης» (αιτιολογικές σκέψεις 680 και 681 της Αποφάσεως).

13 Ωστόσο, από τις αιτιολογικές σκέψεις 695 και 696 της Αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή εκτίμησε, λαμβανομένων υπόψη των χαρακτηριστικών των αγορών του βήτα-καροτένιου και των καροτενοειδών, ότι δεν ήταν σκόπιμο να εφαρμοστεί η μέθοδος κατανομής των επιχειρήσεων σε κατηγορίες για τις αφορώσες τα ως άνω προϊόντα παραβάσεις, οπότε καθορίστηκαν τα ίδια ποσά εκκινήσεως των προστίμων για τις δύο επιχειρήσεις, την F. Hoffmann-La Roche AG (στο εξής: Roche) και την BASF, τις οποίες αφορούν οι εν λόγω παραβάσεις.

14 Έτσι, η Επιτροπή καθόρισε για την προσφεύγουσα τα ακόλουθα ποσά εκκινήσεως, τα οποία ανέρχονται συνολικά σε 128,5 εκατομμύρια ευρώ: 18 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη A· 35 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη E· 10 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη B 2· 14 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη B 5· 7,5 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη C· 4 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη D 3· 20 εκατομμύρια ευρώ για το βήτα-καροτένιο και, τέλος, 20 εκατομμύρια ευρώ για τα καροτενοειδή (αιτιολογικές σκέψεις 683 έως 696 της Αποφάσεως).

15 Προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι τα πρόστιμα θα έχουν επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα, η Επιτροπή αύξησε κατά 100 % τα ποσά εκκινήσεως των προστίμων που υπολογίσθηκαν για την BASF, τη Roche και την Aventis SA ώστε να ληφθούν υπόψη το μέγεθος και οι συνολικοί πόροι των επιχειρήσεων αυτών (αιτιολογικές σκέψεις 697 έως 699 της Αποφάσεως).

16 Εν συνεχεία, η Επιτροπή αύξησε για καθεμία από τις επιχειρήσεις, σε συνάρτηση με τη διάρκεια της συμμετοχής τους σε κάθε παράβαση, τα ποσά εκκινήσεως των προστίμων, όπως αυτά προσαρμόστηκαν, ενδεχομένως, με την εφαρμογή του συντελεστή 100 % που μνημονεύεται στην προηγούμενη σκέψη. Έτσι, τα βασικά ποσά των προστίμων που επιβλήθηκαν στην προσφεύγουσα, το ύψος των οποίων ανέρχεται σε 438,75 εκατομμύρια ευρώ, καθορίστηκαν σε: 68,4 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη A· 133 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη E· 28 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη B 2· 50,4 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη B 5· 21,75 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη C· 11,2 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη D 3· 64 εκατομμύρια ευρώ για το βήτα-καροτένιο και, τέλος, 62 εκατομμύρια ευρώ για τα καροτενοειδή (αιτιολογικές σκέψεις 701 έως 711 της Αποφάσεως).

17 Μια επιβαρυντική περίσταση, η οποία αντλείται από τον ρόλο πρωτοστάτη και υποκινητή που διαδραμάτισαν από κοινού η Roche και η BASF στις διάφορες συμπράξεις, εφαρμόστηκε ως προς τις εν λόγω επιχειρήσεις. Κατά συνέπεια, τα βασικά ποσά των προστίμων τους αυξήθηκαν, αντιστοίχως, κατά 50 % και κατά 35 % (αιτιολογικές σκέψεις 712 έως 718 της Αποφάσεως). Τούτο είχε ως συνέπεια ότι τα πρόστιμα που υπολογίσθηκαν για την BASF ανήλθαν συνολικά σε περίπου 592,32 εκατομμύρια ευρώ.

18 Τέλος, όσον αφορά την εφαρμογή της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, η Επιτροπή χορήγησε, κατ’ αρχάς, στην Aventis απαλλαγή από την επιβολή προστίμου δυνάμει του τμήματος Β της ως άνω ανακοινώσεως για τις αφορώσες τις βιταμίνες A και E παραβάσεις. Συναφώς, η Επιτροπή επεσήμανε, μεταξύ άλλων, ότι η Aventis, με τις από 19 Μαΐου 1999 και 25 Μαΐου 1999 δηλώσεις της, ήταν η πρώτη επιχείρηση που προσκόμισε καθοριστικά στοιχεία για την απόδειξη της υπάρξεως των ως άνω παραβάσεων, σύμφωνα με την προβλεπόμενη στο τμήμα B, στοιχείο β΄, της ανακοινώσεως περί συνεργασίας προϋπόθεση (αιτιολογικές σκέψεις 741 και 742 της Αποφάσεως).

19 Επιπλέον, η Επιτροπή θεώρησε ότι η Roche και η BASF, με έγγραφα που διαβίβασαν στις υπηρεσίες της από τις 2 Ιουνίου ως τις 30 Ιουλίου 1999, ήσαν οι πρώτες που της γνωστοποίησαν καθοριστικά στοιχεία για την απόδειξη της υπάρξεως των συμφωνιών περί συμπαιγνίας που αφορούσαν τις αγορές των βιταμινών B 2, B 5, C και D 3, του βήτα-καροτενίου και των καροτονοειδών. Ωστόσο, δεδομένου ότι η Roche και η BASF ενήργησαν ως υποκινητές ή διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στις αθέμιτες δραστηριότητες που αφορούσαν τις βιταμίνες A, E, B 2, B 5, C και D 3, το βήτα-καρετένιο και τα καροτενοειδή, οι εν λόγω επιχειρήσεις δεν πληρούσαν, κατά την Επιτροπή, την προβλεπόμενη στο τμήμα Β, στοιχείο ε΄, της ανακοινώσεως περί συνεργασίας προϋπόθεση. Επομένως, καμία από τις δύο αυτές επιχειρήσεις δεν έτυχε μειώσεως των προστίμων βάσει των τμημάτων Β ή Γ της ως άνω ανακοινώσεως (αιτιολογικές σκέψεις 743 έως 745 της Αποφάσεως).

20 Ωστόσο, καθεμία από τις ανωτέρω επιχειρήσεις έτυχε μειώσεως των προστίμων σύμφωνα με το τμήμα Δ της ανακοινώσεως περί συνεργασίας. Ειδικότερα, η Επιτροπή επεσήμανε ότι, δεδομένου ότι η Roche και η BASF παρείχαν λεπτομερή αποδεικτικά στοιχεία όσον αφορά την οργανωτική διάρθρωση των συμφωνιών περί συμπαιγνίας που αφορούσαν τις αγορές των βιταμινών A, E, B 2, B 5, C και D 3, του βήτα-καροτενίου και των καροτενοειδών, οι εν λόγω επιχειρήσεις συνέβαλαν σημαντικά στη διαπίστωση ή στην επιβεβαίωση ορισμένων σημαντικών πτυχών των ως άνω παραβάσεων. Έτσι, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Roche και η BASF πληρούσαν τις προβλεπόμενες στο τμήμα Δ, παράγραφος 2, πρώτη περίπτωση, της ανακοινώσεως περί συνεργασίας προϋποθέσεις και χορήγησε στις εν λόγω επιχειρήσεις, για όλες αυτές τις παραβάσεις, μείωση κατά 50 % του ποσού του προστίμου που θα τους είχε επιβληθεί αν δεν είχαν συνεργασθεί με την Επιτροπή (αιτιολογικές σκέψεις 747, 748, 760 και 761 της Αποφάσεως).

21 Έτσι, τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν στην BASF καθορίστηκαν, εν τέλει, ως εξής: 46,17 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη A· 89,78 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη E· 18,9 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη B 2· 34,02 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη B 5· 14,68 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη C· 7,56 εκατομμύρια ευρώ για τη βιταμίνη D 3· 43,2 εκατομμύρια ευρώ για το βήτα-καροτένιο και, τέλος, 41,85 εκατομμύρια ευρώ για τα καροτενοειδή (άρθρο 3, στοιχείο β΄, της Αποφάσεως). Το συνολικό ποσό των ως άνω προστίμων (στο εξής: συνολικό πρόστιμο) ανέρχεται σε 296,16 εκατομμύρια ευρώ.

Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων

22 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 31 Ιανουαρίου 2002, η προσφεύγουσα άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.

23 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 24 Ιουνίου 2002, η Aventis ζήτησε να παρέμβει στην παρούσα διαδικασία υπέρ της καθής. Η αίτηση αυτή απορρίφθηκε, αφού ακούστηκαν οι διάδικοι της κύριας δίκης, με διάταξη του Πρωτοδικείου (τέταρτο τμήμα) της 25ης Φεβρουαρίου 2003 (Συλλογή 2003, σ. II-213), ημερομηνία κατά την οποία περατώθηκε, ως εκ τούτου, η έγγραφη διαδικασία.

24 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (τέταρτο τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία και, στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας που προβλέπει το άρθρο 64 του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, κάλεσε τους διαδίκους να απαντήσουν σε γραπτές ερωτήσεις και την καθής να προσκομίσει ορισμένα έγγραφα. Οι διάδικοι εκπλήρωσαν τα αιτήματα αυτά εντός της ταχθείσας προθεσμίας.

25 Οι διάδικοι αγόρευσαν και απάντησαν στις προφορικές ερωτήσεις που έθεσε το Πρωτοδικείο κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 12ης Ιανουαρίου 2005. Τότε το Πρωτοδικείο κάλεσε την καθής να προσκομίσει ένα έγγραφο, το οποίο της είχε διαβιβασθεί από τη Roche στο πλαίσιο της συνεργασίας της εν λόγω επιχειρήσεως κατά τη διοικητική έρευνα, και ανέστειλε την προφορική διαδικασία.

26 Η καθής εκπλήρωσε το αίτημα αυτό εντός της ταχθείσας προθεσμίας και προσκόμισε, στις 18 Ιανουαρίου 2005, το έγγραφο που είχε ζητηθεί καθώς και άλλα έγγραφα που της είχε διαβιβάσει η Roche στο πλαίσιο της συνεργασίας της κατά τη διοικητική διαδικασία. Στις 8 Φεβρουαρίου 2005, η προσφεύγουσα, κατόπιν αιτήματος του Πρωτοδικείου, κατέθεσε παρατηρήσεις επί των εγγράφων που προσκόμισε η καθής.

27 Η προσφεύγουσα ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει ή να μειώσει σημαντικά το συνολικό πρόστιμο που επιβλήθηκε με το άρθρο 3, στοιχείο β΄, της Αποφάσεως·

– να καταδικάσει την καθής στα δικαστικά έξοδα και στα άλλα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η προσφεύγουσα όσον αφορά την υπό κρίση υπόθεση.

28 Η καθής ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να απορρίψει την προσφυγή·

– να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.

Επί των αιτημάτων περί ακυρώσεως και μειώσεως του συνολικού προστίμου

29 Η προσφεύγουσα αποδέχεται πλήρως και ανεπιφύλακτα τη συμμετοχή της στις παραβάσεις που αφορούν τις βιταμίνες A, E, B 2, B 5, C και D 3, το βήτα-καροτένιο και τα καροτενοειδή και αναγνωρίζει τη σοβαρότητα των εν λόγω παραβάσεων. Ωστόσο, υπογραμμίζει ότι η Απόφαση δεν έχει προηγούμενο από απόψεως αυστηρότητας των επιβληθέντων προστίμων και αντιπροσωπεύει μια πολύ ριζική μεταστροφή της κατασταλτικής πολιτικής της Επιτροπής.

30 Προς στήριξη του αιτήματός της περί ακυρώσεως ή σημαντικής μειώσεως του συνολικού προστίμου, η προσφεύγουσα προβάλλει οκτώ λόγους ακυρώσεως. Οι δύο πρώτοι λόγοι ακυρώσεως αντλούνται από προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας από πολλές απόψεις· ο τρίτος λόγος ακυρώσεως αντλείται από την παραβίαση των αρχών της αναλογικότητας και της ίσης μεταχειρίσεως κατά τον καθορισμό του ποσού εκκινήσεως ορισμένων προστίμων που επιβλήθηκαν στην προσφεύγουσα· ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως αφορά την αύξηση, για λόγους αποτροπής, των ποσών εκκινήσεως των προστίμων που επιβλήθηκαν στην προσφεύγουσα· ο πέμπτος λόγος ακυρώσεως αντλείται από την ύπαρξη πλανών εκτιμήσεως κατά την απόδοση στην προσφεύγουσα του ρόλου του πρωτοστάτη και υποκινητή σε επτά παραβάσεις· ο έκτος και ο έβδομος λόγος ακυρώσεως αφορούν την εκτίμηση της συνεργασίας της προσφεύγουσας στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας· ο όγδοος λόγος ακυρώσεως αντλείται από παραβίαση του επαγγελματικού απορρήτου και της αρχής της χρηστής διοικήσεως.

Επί του πρώτου και του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, που αντλούνται από την προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας

1. Επιχειρήματα των διαδίκων

Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από την προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας λόγω της ελλείψεως προηγούμενης γνωστοποιήσεως της εκτιμήσεως της Επιτροπής σχετικά με την ύπαρξη πολλών χωριστών συμπράξεων

31 Η προσφεύγουσα προβάλλει ότι η εκτίμηση της Επιτροπής, η οποία οδήγησε στην επιβολή πολλών χωριστών προστίμων και σύμφωνα με την οποία υπήρχε μια χωριστή σύμπραξη για κάθε βιταμίνη, ουδέποτε υποβλήθηκε στην προσφεύγουσα πριν από την Απόφαση. Η έλλειψη προηγούμενης γνωστοποιήσεως της ως άνω εκτιμήσεως έπληξε σημαντικά την άσκηση των δικαιωμάτων της άμυνας όσον αφορά τη σπουδαιότητα όλων των προστίμων που επιβλήθηκαν.

32 Η προσφεύγουσα υπενθυμίζει ότι αποτελεί πάγια αρχή το ότι μια απόφαση της Επιτροπής δεν μπορεί να στηρίζεται σε νομικές ή πραγματικές εκτιμήσεις που διαφέρουν ουσιωδώς από εκείνες που περιλαμβάνονται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων. Πάντως, η Επιτροπή παραβίασε την εν λόγω αρχή ως εκ του ότι διατύπωσε για πρώτη φορά με την Απόφαση μια σημαντική νέα εκτίμηση όσον αφορά τον νομικό χαρακτηρισμό των παράνομων διευθετήσεων. Συγκεκριμένα, κατά την προσφεύγουσα, η ανακοίνωση των αιτιάσεων διευκρίνιζε, ιδίως στα σημεία 206, 210 και 212, ότι υφίστατο μόνο μία συνολική σύμπραξη που αποτελείτο από διακανονισμούς περί συμπαιγνίας που αφορούσαν διάφορες βιταμίνες, ενώ η Απόφαση, στην αιτιολογική σκέψη 584, μνημονεύει για πρώτη φορά ότι οι διακανονισμοί που αφορούσαν κάθε βιταμίνη συνιστούσαν χωριστές παραβάσεις του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού.

33 Έτσι, το ποσό εκκινήσεως που μπορούσε να καθοριστεί για ενδεχόμενο πρόστιμο εις βάρος της προσφεύγουσας δεν ήταν 20 εκατομμύρια ευρώ, ποσό το οποίο προβλέπεται ως σημείο εκκινήσεως για μία μόνον παράβαση σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές, αλλά 160 εκατομμύρια ευρώ για οκτώ χωριστές παραβάσεις. Πάντως, στην πραγματικότητα, η εκτίμηση ότι υπήρχε παράβαση για κάθε βιταμίνη την οποία αφορούν οι επίμαχοι διακανονισμοί οδήγησε την Επιτροπή να καθορίσει, για την προσφεύγουσα, ποσό εκκινήσεως του προστίμου τουλάχιστον οκτώ φορές μεγαλύτερο από το ποσό που μπορούσε να προβλεφθεί. Κατά συνέπεια, η προσφεύγουσα εκτιμά ότι έπρεπε να της παρασχεθεί η δυνατότητα να προβάλει την άποψή της επί της ως άνω εκτιμήσεως και επί των συμπερασμάτων που αντλήθηκαν από την εκτίμηση αυτή όσον αφορά τον καθορισμό του προστίμου.

34 Η καθής απορρίπτει τα ως άνω επιχειρήματα ως αβάσιμα. Κατά τη γνώμη της, η Απόφαση, επαναλαμβάνοντας πιστά τη διάρθρωση και τη νομική εκτίμηση της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, ουδόλως μετέβαλε τη συλλογιστική επί της οποίας στηρίχθηκε η εν λόγω ανακοίνωση. Ειδικότερα, η καθής υποστηρίζει ότι τόσο η διάρθρωση όσο και πλείονα αποσπάσματα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων καταδεικνύουν σαφώς ότι η Επιτροπή δεν θεωρούσε το σύνολο των συμφωνιών σχετικά με τις διάφορες αγορές βιταμινούχων προϊόντων ως μία και την αυτή διαρκή παράβαση, αλλά ως πολλές χωριστές παραβάσεις. Τούτο αποδεικνύεται, επίσης, από την απάντηση της προσφεύγουσας στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, κατά το μέτρο που η προσφεύγουσα αναφέρθηκε, στην προτελευταία παράγραφο της σελίδας 5, σε πολλές «παραβάσεις» και όχι μόνο σε μία παράβαση.

35 Με το υπόμνημά της απαντήσεως, η προσφεύγουσα παρατηρεί ότι το τμήμα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων που περιέγραφε τους παράνομους διακανονισμούς τιτλοφορείτο «η σύμπραξη», ενώ το αντίστοιχο τμήμα στην Απόφαση αναφέρεται στις «συμπράξεις». Η προσφεύγουσα προσθέτει ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων περιείχε πολλές ενδείξεις σύμφωνα με τις οποίες η Επιτροπή αντιμετώπιζε μόνο μία σύμπραξη. Εν πάση περιπτώσει, ανεξαρτήτως της διαρθρώσεως και των επιμέρους αποσπασμάτων της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, το μόνο κρίσιμο σημείο είναι το νομικό συμπέρασμα που περιλαμβάνεται στην τελευταία, σύμφωνα με το οποίο υπήρχε μία μόνο παράβαση για τους σκοπούς του υπολογισμού των προστίμων.

36 Όσον αφορά το απόσπασμα της απαντήσεώς της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων το οποίο μνημονεύεται από την καθής, η προσφεύγουσα προβάλλει ότι δεν διαπραγματευόταν το ζήτημα αν οι παράνομοι διακανονισμοί αποτελούσαν μία ή πολλές παραβάσεις, αλλά αναφερόταν απλώς στις ελαφρυντικές περιστάσεις που αφορούσαν τον ρόλο της ΒASF στη σύμπραξη.

Επί του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από την προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας λόγω της ανεπαρκούς διασαφηνίσεως, με την ανακοίνωση των αιτιάσεων, των στοιχείων που η Επιτροπή επροτίθετο να λάβει υπόψη κατά τον υπολογισμό των προστίμων.

37 Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η περιλαμβανόμενη στην ανακοίνωση των αιτιάσεων διασαφήνιση των κρίσιμων στοιχείων για τον υπολογισμό των προστίμων που της επιβλήθηκαν ήταν ανεπαρκής και δεν της παρέσχε τη δυνατότητα να ασκήσει προσηκόντως τα δικαιώματά της άμυνας σε σχέση με το ύψος των ως άνω προστίμων.

38 Η προσφεύγουσα παρατηρεί ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων είναι γενική και αόριστη ως προς τη διασαφήνιση των στοιχείων επί των οποίων η Επιτροπή είχε την πρόθεση να στηριχθεί για τον υπολογισμό του προστίμου. Έπειτα από ένα γενικό εισαγωγικό τμήμα, η ανακοίνωση των αιτιάσεων αφιέρωσε μόνον τρεις αιτιολογικές σκέψεις, επί συνόλου 230 περίπου αιτιολογικών σκέψεων, προκειμένου να διευκρινιστεί, με τυποποιημένους και πολύ γενικούς όρους, με ποιον τρόπο η Επιτροπή σκόπευε να λάβει υπόψη τη σοβαρότητα της παραβάσεως, τον αποτρεπτικό της χαρακτήρα, τη διάρκειά της και όλες τις επιβαρυντικές και ελαφρυντικές περιστάσεις κατά τον καθορισμό του ποσού των προστίμων. Το ως άνω επίπεδο διασαφηνίσεως των προβλεπομένων προστίμων είναι ασυμβίβαστο με τα δικαιώματα άμυνας για τρεις κύριους λόγους.

39 Πρώτον, όταν μια επιχείρηση συνεργάζεται πλήρως με την Επιτροπή και δεν αμφισβητεί τα πραγματικά περιστατικά, όπως η προσφεύγουσα εν προκειμένω, ο κύριος, αν όχι μοναδικός, σκοπός της ανακοινώσεως των αιτιάσεων είναι να παράσχει τη δυνατότητα στην εν λόγω επιχείρηση να αντιληφθεί, όσο το δυνατόν σαφέστερα, τη βάση επί της οποίας η Επιτροπή προτίθεται να επιβάλει πρόστιμο στην ως άνω επιχείρηση.

40 Δεύτερον, τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν με την Απόφαση είναι τα υψηλότερα που έχουν επιβληθεί μέχρι σήμερα στο πλαίσιο κοινοτικής διαδικασίας αφορώσας το δίκαιο του ανταγωνισμού και αντανακλούν μια ριζική και άνευ προηγουμένου μεταβολή της πολιτικής της Επιτροπής στον τομέα των προστίμων. Παραδείγματος χάρη, η προσφεύγουσα υπογραμμίζει ότι, πριν από την εφαρμογή της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν στις επιχειρήσεις στις οποίες απευθύνεται η Απόφαση ανέρχονταν συνολικά σε περίπου 1 800 εκατομμύρια ευρώ, ήτοι σε ένα ποσό που είναι έξι φορές μεγαλύτερο από το υψηλότερο συνολικό ποσό που έχει επιβληθεί κατά το παρελθόν σε μία μόνον υπόθεση, ήτοι 273 εκατομμύρια ευρώ με την απόφαση 1999/243/ΕΚ της Επιτροπής, της 16ης Σεπτεμβρίου 1998, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης ΕΚ (Υπόθεση IV/35.134 – Συμφωνία Διατλαντικής Ναυτιλιακής Διάσκεψης) (ΕΕ 1999, L 95, σ.1). Η προσφεύγουσα προσθέτει ότι το συνολικό πρόστιμο που της επιβλήθηκε πριν από την εφαρμογή της ανακοινώσεως περί συνεργασίας –περίπου 600 εκατομμύρια ευρώ (βλ. σκέψη 17 ανωτέρω)– είναι, κατά προσέγγιση, έξι φορές μεγαλύτερο από το υψηλότερο ατομικό πρόστιμο που έχει επιβληθεί κατά το παρελθόν από την Επιτροπή, ήτοι 102 εκατομμύρια ευρώ στη Volkswagen AG με την απόφαση 98/273/ΕΚ της Επιτροπής, της, 28ης Ιανουαρίου 1998, στο πλαίσιο διαδικασίας του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (IV/35.733 – VW) (ΕΕ L 124, σ. 60). Πάντως, η έκταση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως και του δικαιώματος ακροάσεως ως προς τα βασικά στοιχεία επί των οποίων προτίθεται να στηριχθεί το θεσμικό όργανο προκειμένου να καθορίσει το ποσό του προστίμου πρέπει να είναι ανάλογη προς τη σπουδαιότητα του εν λόγω ποσού.

41 Τρίτον, τα στοιχεία που δεν διευκρινίστηκαν επαρκώς με την ανακοίνωση των αιτιάσεων ήσαν άκρως σημαντικά, καθόσον είχαν ως αποτέλεσμα τη σημαντική αύξηση του συνολικού προστίμου που επιβλήθηκε στην προσφεύγουσα. Έτσι, τούτο ισχύει όσον αφορά, ιδίως, την αύξηση κατά 100 % για λόγους αποτροπής, που οδήγησε την Επιτροπή να αυξήσει από 128,5 εκατομμύρια ευρώ σε 257 εκατομμύρια ευρώ το ποσό του συνολικού προστίμου που υπολογίσθηκε σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα της παραβάσεως (βλ. σκέψεις 14 και 15 ανωτέρω), καθώς και όσον αφορά την εκτίμηση ότι η προσφεύγουσα ήταν ένας από τους πρωτοστάτες της συμπράξεως, που οδήγησε την Επιτροπή να αυξήσει το βασικό ποσό του συνολικού προστίμου κατά 35 %, ήτοι κατά ποσό μεγαλύτερο από 153 εκατομμύρια ευρώ, και να αρνηθεί να χορηγήσει μεγαλύτερη μείωση του προστίμου σύμφωνα με την ανακοίνωση περί συνεργασίας (βλ. σκέψεις 17 και 19 ανωτέρω). Ειδικότερα, η προσφεύγουσα υπογραμμίζει ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων ουδόλως μνημόνευσε την πρόθεση της Επιτροπής να επιβάλει στην BASF μια τόσο σημαντική αύξηση του προστίμου «για λόγους αποτροπής» και ότι η απόδοση στην BASF του ρόλου του πρωτοστάτη είναι ασυμβίβαστη με την ανακοίνωση των αιτιάσεων.

42 Η καθής αμφισβητεί το βάσιμο των ως άνω αιτιάσεων της προσφεύγουσας.

2. Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

43 Με τον πρώτο και τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως, που πρέπει να εξεταστούν από κοινού, η προσφεύγουσα αποσκοπεί, κατ’ ουσίαν, στο να ακυρωθεί πλήρως το άρθρο 3, στοιχείο β΄, της Αποφάσεως και, κατά συνέπεια, στο να ακυρωθούν πλήρως τα πρόστιμα που της επιβλήθηκαν με το εν λόγω άρθρο.

44 Πρέπει να υπομνηστεί ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας σε κάθε διαδικασία δυναμένη να καταλήξει στην επιβολή κυρώσεων, ιδίως δε προστίμων ή χρηματικών ποινών, αποτελεί θεμελιώδη αρχή του κοινοτικού δικαίου, η οποία πρέπει να τηρείται ακόμη και αν πρόκειται για διαδικασία διοικητικού χαρακτήρα (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 13ης Φεβρουαρίου 1979, 85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1979/Ι, σ. 215, σκέψη 9, και της 2ας Οκτωβρίου 2003, C-176/99 P, ARBED κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. Ι-10687, σκέψη 19).

45 Κατ’ εφαρμογήν της ως άνω αρχής, το άρθρο 19, παράγραφος 1, του κανονισμού 17 και τα άρθρα 2 και 3 του κανονισμού (ΕΚ) 2842/98 της Επιτροπής, της 22ας Δεκεμβρίου 1998, σχετικά με τις ακροάσεις στο πλαίσιο ορισμένων διαδικασιών κατ’ εφαρμογήν των άρθρων [81] και [82] της Συνθήκης ΕΚ (ΕΕ L 354, σ. 18) –διατάξεις που είναι εφαρμοστέες εν προκειμένω ratione temporis– υποχρεώνουν την Επιτροπή να γνωστοποιεί τις αιτιάσεις που προβάλλει κατά των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων και ενώσεων επιχειρήσεων και να περιλαμβάνει, στις αποφάσεις της, μόνον τις αιτιάσεις ως προς τις οποίες οι εν λόγω επιχειρήσεις είχαν την ευκαιρία να διατυπώσουν την άποψή τους.

46 Κατά τη νομολογία, η ανακοίνωση των αιτιάσεων πρέπει να εκθέτει τις αιτιάσεις κατά τρόπο αρκούντως σαφή, έστω και συνοπτικό, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να είναι σε θέση να αντιληφθούν για ποιες ενέργειες τους επέκρινε η Επιτροπή. Υπ’ αυτήν και μόνον την προϋπόθεση μπορεί να γίνει δεκτό ότι η γνωστοποίηση αιτιάσεων μπορεί να επιτελέσει τη λειτουργία την οποία της αναθέτουν οι κοινοτικοί κανονισμοί και η οποία συνίσταται στην παροχή όλων των αναγκαίων στοιχείων στις επιχειρήσεις, ώστε να μπορέσουν να αμυνθούν προσηκόντως πριν εκδώσει η Επιτροπή οριστική απόφαση (απόφαση του Δικαστηρίου της 31ης Μαρτίου 1993, C-89/85, C-104/85, C-114/85, C-116/85, C-117/85 και C-125/85 έως C-129/85, Ahlström Osakeyhtiö κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. I-1307, σκέψη 42, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998, T-352/94, Mo och Domsjö κατά Επιτροπής, Συλλογή1998, σ. II-1989, σκέψη 63, η οποία επικυρώθηκε, κατ’ αναίρεση, με την απόφαση του Δικαστηρίου της 16ης Νοεμβρίου 2000, C-283/98 P, Mo och Domsjö κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. I-9855).

47 Η ως άνω απαίτηση ικανοποιείται οσάκις η απόφαση δεν περιέχει κατηγορίες κατά των ενδιαφερομένων για παραβάσεις διαφορετικές από εκείνες που περιέχονται στην έκθεση των αιτιάσεων και λαμβάνει υπόψη μόνον τα πραγματικά περιστατικά επί των οποίων οι ενδιαφερόμενοι είχαν την ευκαιρία να παράσχουν εξηγήσεις (απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουλίου 1970, 41/69, ACF Chemiefarma κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 397, σκέψη 94, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, T-191/98, T-212/98 έως T-214/98, Atlantic Container Line κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II-3275, σκέψη 138).

48 Όσον αφορά την άσκηση των δικαιωμάτων άμυνας ως προς την επιβολή προστίμων, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι, αν η Επιτροπή αναφέρει ρητώς, με την ανακοίνωση των αιτιάσεων, ότι πρόκειται να εξετάσει αν πρέπει να επιβάλει πρόστιμα στις οικείες επιχειρήσεις και αν αναφέρει τα κύρια πραγματικά και νομικά στοιχεία που μπορούν να επισύρουν πρόστιμο, όπως είναι η σοβαρότητα και η διάρκεια της υποτιθεμένης παραβάσεως και το γεγονός ότι αυτή διεπράχθη «εκ προθέσεως ή εξ αμελείας», πληροί την υποχρέωσή της σεβασμού του δικαιώματος ακροάσεως των επιχειρήσεων. Η Επιτροπή, ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, παρέχει στις επιχειρήσεις τα αναγκαία στοιχεία για να αμυνθούν όχι μόνον έναντι της διαπιστώσεως της παραβάσεως, αλλά και έναντι της επιβολής προστίμου (απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Ιουνίου 1983, 100/80 έως 103/80, Musique diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 1825, σκέψη 21, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002, T-16/99, Lögstör Rör κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II-1633, σκέψη 193, η οποία επικυρώθηκε, κατ’ αναίρεση, με την απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Ιουνίου 2005, C-189/02 P, C-202/02 P, C-205/02 P, C-208/02 P και C-213/02 P, Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, που δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, ιδίως σκέψη 428).

49 Επομένως, όσον αφορά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων, τα δικαιώματα άμυνας των οικείων επιχειρήσεων διασφαλίζονται ενώπιον της Επιτροπής μέσω της δυνατότητας των εν λόγω επιχειρήσεων να διατυπώσουν παρατηρήσεις ως προς τη διάρκεια και τη σοβαρότητα των προσαπτομένων πραγματικών περιστατικών καθώς και ως προς το αν τα εν λόγω περιστατικά θίγουν τον ανταγωνισμό (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 6ης Οκτωβρίου 1994, T-83/91, Tetra Pak κατά Επιτροπής, Συλλογή 1994, σ. II-755, σκέψη 235, και Lögstör Rör κατά Επιτροπής, σκέψη 48 ανωτέρω, σκέψη 194).

50 Πάντως, εν προκειμένω, η Επιτροπή μνημόνευσε σαφώς, στο σημείο 229, στοιχείο β΄, της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, την πρόθεσή της να επιβάλει πρόστιμα στις επιχειρήσεις στις οποίες απευθύνεται η εν λόγω πράξη.

51 Η Επιτροπή ανέφερε επίσης, στο σημείο 227 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, ότι το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ και το άρθρο 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ παραβιάσθηκαν εκ προθέσεως.

52 Όσον αφορά τη σοβαρότητα των προσαπτομένων πραγματικών περιστατικών, η Επιτροπή, αφού υπενθύμισε, στο σημείο 226 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, ότι επρόκειτο να λάβει υπόψη τη φύση της παραβάσεως, την πραγματική επίπτωσή της επί της αγοράς και την έκταση της οικείας γεωγραφικής αγοράς –που αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για την αξιολόγηση της σοβαρότητας της παραβάσεως σύμφωνα με το σημείο 1 Α, πρώτο εδάφιο, των κατευθυντηρίων γραμμών–, διευκρίνισε, στο σημείο 227, ότι η κατανομή των αγορών και ο καθορισμός των τιμών διά κοινής συμφωνίας αντιπροσωπεύουν, ως εκ της φύσεώς τους, τη σοβαρότερη παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ και του άρθρου 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ· ότι οι οικείες επιχειρήσεις είχαν πλήρη επίγνωση του παράνομου χαρακτήρα της συμπεριφοράς τους· ότι οι εν λόγω επιχειρήσεις ήλθαν σε συνεννόηση με σκοπό τη δημιουργία μυστικού και θεσμοθετημένου συστήματος για τον περιορισμό του ανταγωνισμού σε έναν σημαντικό βιομηχανικό τομέα· ότι οι διακανονισμοί περί συμπαιγνίας είχαν επηρεάσει ολόκληρη τη βιομηχανία των βιταμινών, ότι οι εν λόγω διακανονισμοί είχαν επινοηθεί, οργανωθεί και ενθαρρυνθεί από ανώτατα στελέχη των οικείων επιχειρήσεων, είχαν δε πραγματοποιηθεί προς το αποκλειστικό συμφέρον των τελευταίων και εις βάρος των πελατών τους και, κατ’ επέκταση, του κοινού γενικότερα, και ότι οι ως άνω διακανονισμοί κάλυπταν το σύνολο της κοινής αγοράς και, μετά τη δημιουργία του ΕΟΧ, όλα τα κράτη μέλη της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ.

53 Στο σημείο 226 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η Επιτροπή εκδήλωσε, επίσης, την πρόθεσή της να καθορίσει τα πρόστιμα σε επαρκές επίπεδο προκειμένου να εξασφαλισθεί ο αποτρεπτικός χαρακτήρας τους.

54 Εν συνεχεία, η Επιτροπή πρόσθεσε, στο σημείο 228, ότι, προκειμένου να καθορίσει το πρόστιμο που έπρεπε να επιβληθεί σε κάθε επιχείρηση, επρόκειτο να λάβει υπόψη, για καθεμία από αυτές, τον ρόλο που διαδραμάτισε ως προς τους διακανονισμούς περί συμπαιγνίας, τη σπουδαιότητά της στη βιομηχανία των βιταμινών, την επίπτωση της παραβατικής συμπεριφοράς της επί του ανταγωνισμού και οποιαδήποτε άλλη επιβαρυντική ή ελαφρυντική περίσταση. Η Επιτροπή μνημόνευσε ρητώς τον ρόλο πρωτοστάτη που διαδραμάτισε, ιδίως, η προσφεύγουσα ως προς τους διακανονισμούς περί συμπαιγνίας.

55 Επίσης στο σημείο 228, η Επιτροπή αναφέρθηκε και στην ανάγκη να λαμβάνεται υπόψη η διάρκεια της ατομικής συμμετοχής κάθε επιχειρήσεως στους ως άνω διακανονισμούς, όπως αυτή διευκρινίζεται στο σημείο 220 για κάθε βιταμίνη και για κάθε συμμετέχοντα.

56 Έτσι, προκύπτει ότι η Επιτροπή ανέφερε, με την ανακοίνωσή της αιτιάσεων, τα πραγματικά και νομικά στοιχεία επί των οποίων επρόκειτο να στηριχθεί κατά τον υπολογισμό του ποσού των επιβλητέων στην προσφεύγουσα προστίμων, οπότε, συναφώς, σεβάστηκε δεόντως, εκ πρώτης όψεως, το δικαίωμα ακροάσεως της προσφεύγουσας.

57 Ωστόσο, πρέπει να εξεταστεί σε ποιον βαθμό τα ειδικά επιχειρήματα που προβάλλει η προσφεύγουσα στο πλαίσιο του πρώτου και του δευτέρου λόγου ακυρώσεως μπορούν να αναιρέσουν το ως άνω συμπέρασμα.

58 Τούτο δεν ισχύει στην περίπτωση του επιχειρήματος που αντλείται από τον ειδικό σκοπό που έχει η ανακοίνωση των αιτιάσεων όταν απευθύνεται σε μια επιχείρηση που συνεργάσθηκε πλήρως με την Επιτροπή και δεν αμφισβήτησε τα πραγματικά περιστατικά (βλ. σκέψη 39 ανωτέρω). Όπως ορθώς ισχυρίστηκε η καθής, η λειτουργία της ανακοινώσεως των αιτιάσεων δεν ποικίλλει ανάλογα με την ειδική κατάσταση της επιχειρήσεως στην οποία απευθύνεται. Ανεξαρτήτως του βαθμού συνεργασίας της εν λόγω επιχειρήσεως, η λειτουργία αυτή εξακολουθεί να συνίσταται στην παροχή όλων των αναγκαίων στοιχείων στις επιχειρήσεις και στις ενώσεις επιχειρήσεων, ώστε να μπορέσουν να αμυνθούν προσηκόντως πριν εκδώσει η Επιτροπή οριστική απόφαση (αποφάσεις Ahlström Osakeyhtiö κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 46 ανωτέρω, σκέψη 42, και της 16ης Νοεμβρίου 2000, Mo och Domsjö κατά Επιτροπής, σκέψη 46 ανωτέρω, σκέψη 63). Από την άποψη αυτή, το γεγονός ότι η προσφεύγουσα συνεργάστηκε με την Επιτροπή, αναγνώρισε ότι διέπραξε παράνομες πράξεις και περιέγραψε τις εν λόγω πράξεις ουδόλως αναιρεί το δικαίωμά της και το συμφέρον της να λάβει από την Επιτροπή μια πράξη που να εκθέτει κατά ακριβή τρόπο όλες τις αιτιάσεις που η τελευταία διατύπωσε κατά της προσφεύγουσας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που στηρίζονται ενδεχομένως σε δηλώσεις ή σε αποδείξεις που προσκόμισαν άλλες εμπλεκόμενες επιχειρήσεις. Εξάλλου, το επιχείρημα της προσφεύγουσας ενέχει αντιφάσεις, κατά το μέτρο που στηρίζεται ρητώς σε ένα γεγονός, ήτοι στη μη αμφισβήτηση των πραγματικών περιστατικών από την προσφεύγουσα, που προϋποθέτει ευλόγως την προηγούμενη αποστολή της ανακοινώσεως των αιτιάσεων όπου εκτίθενται οι αιτιάσεις της Επιτροπής και τα πραγματικά περιστατικά επί των οποίων αυτές στηρίζονται, ανακοινώσεως της οποίας η φύση και η λειτουργία ουδόλως μπορούσαν, ως εκ τούτου, να επηρεαστούν από ένα τέτοιο μεταγενέστερο γεγονός.

59 Το επιχείρημα που αντλείται, πάντοτε στο πλαίσιο του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, από τη ριζική και άνευ προηγουμένου μεταβολή την οποία αντιπροσωπεύει η Απόφαση όσον αφορά την πολιτική της Επιτροπής στον τομέα των προστίμων (βλ. σκέψη 40 ανωτέρω) επίσης δεν ευσταθεί. Χωρίς να είναι αναγκαίο να εξεταστεί αν, και σε ποιον βαθμό, τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν με την Απόφαση όντως καταδεικνύουν, λαμβανομένων υπόψη των υψηλών ποσών τους, ένα νέο στάδιο της πολιτικής αυτής, πρέπει να υπομνηστεί ότι, κατά τη νομολογία, η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη να αναφέρει, με την ανακοίνωση των αιτιάσεων, την πιθανότητα ενδεχόμενης μεταβολής της πολιτικής της όσον αφορά το επίπεδο του ύψους των προστίμων, πιθανότητα που εξαρτάται από γενικές εκτιμήσεις που αφορούν την πολιτική του ανταγωνισμού και δεν έχουν άμεση σχέση με τα συγκεκριμένα περιστατικά της υπό κρίση υποθέσεως (απόφαση Musique diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 48 ανωτέρω, σκέψη 22, και απόφαση Lögstör Rör κατά Επιτροπής, σκέψη 48 ανωτέρω, σκέψη 203). Συγκεκριμένα, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να επιστήσει την προσοχή των επιχειρήσεων προειδοποιώντας τες για την πρόθεσή της να αυξήσει την τάξη μεγέθους των προστίμων (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 10ης Μαρτίου 1992, T‑12/89, Solvay κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. II-907, σκέψη 311, και Lögstör Rör κατά Επιτροπής, σκέψη 48 ανωτέρω, σκέψη 203).

60 Δεν ευσταθεί, επίσης, το επιχείρημα που αντλείται, κατά άκρως συγκεχυμένο τρόπο και πάντοτε στο πλαίσιο του δευτέρου λόγου ακυρώσεως, από την έλλειψη, στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, επαρκούς διασαφηνίσεως δύο στοιχείων τα οποία, κατά την προσφεύγουσα, είναι «άκρως σημαντικά» και τα οποία μνημονεύονται στην Απόφαση στο πλαίσιο του υπολογισμού του ποσού των προστίμων, ήτοι, αφενός, της αυξήσεως κατά 100 % για λόγους αποτροπής και, αφετέρου, της αποδόσεως στην προσφεύγουσα του ρόλου του πρωτοστάτη (βλ. σκέψη 41 ανωτέρω).

61 Όσον αφορά το δεύτερο από τα στοιχεία αυτά, η προσφεύγουσα δίδει την εντύπωση ότι επικαλείται, στην πραγματικότητα, όχι την έλλειψη επαρκών διευκρινίσεων στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, αλλά την έλλειψη συνέπειας μεταξύ της ανακοινώσεως των αιτιάσεων και της Αποφάσεως, καθόσον το ως άνω στοιχείο, το οποίο ελήφθη υπόψη με την Απόφαση, δεν περιλαμβανόταν στην ανακοίνωση των αιτιάσεων. Πάντως, επιβάλλεται η διαπίστωση, συναφώς, ότι, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 54 ανωτέρω, η ανακοίνωση των αιτιάσεων μνημόνευε ρητώς, στο σημείο 228, τον ρόλο πρωτοστάτη που διαδραμάτισε η προσφεύγουσα, οπότε δεν υφίσταται η προβαλλόμενη από την προσφεύγουσα ασυνέπεια.

62 Όσον αφορά το πρώτο στοιχείο που μνημονεύθηκε στη σκέψη 60 ανωτέρω, δεν εναπέκειτο στην Επιτροπή να γνωστοποιήσει στην προσφεύγουσα, με την ανακοίνωση των αιτιάσεων, το εύρος μιας ενδεχόμενης αυξήσεως του προστίμου προκειμένου να εξασφαλισθεί το αποτρεπτικό αποτέλεσμα του εν λόγω προστίμου. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή δεν υποχρεούται, εφόσον ανέφερε τα πραγματικά και τα νομικά στοιχεία επί των οποίων θα στηρίξει τον εκ μέρους της υπολογισμό του ποσού των προστίμων, να διευκρινίσει με ποιον τρόπο θα χρησιμοποιήσει καθένα από τα στοιχεία αυτά για τον καθορισμό του ύψους του προστίμου. Η παροχή στοιχείων σχετικά με το ύψος των προστίμων των οποίων μελετάται η επιβολή, πριν παρασχεθεί στις επιχειρήσεις η δυνατότητα να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους επί των αιτιάσεων που ελήφθησαν υπόψη κατ’ αυτών, θα προδίκαζε κατά τρόπο ανάρμοστο την απόφαση της Επιτροπής (αποφάσεις του Δικαστηρίου Musique diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 48 ανωτέρω, σκέψη 21, και της 9ης Νοεμβρίου 1983, 322/81, Michelin κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 3461, σκέψη 19· απόφαση Lögstör Rör κατά Επιτροπής, σκέψη 48 ανωτέρω, σκέψη 200).

63 Εν συνεχεία, πρέπει να εξεταστούν τα επιχειρήματα που προέβαλε η προσφεύγουσα στο πλαίσιο του πρώτου λόγου ακυρώσεως και η επίπτωση των εν λόγω επιχειρημάτων επί του προσωρινού συμπεράσματος που διατυπώθηκε στη σκέψη 56 ανωτέρω.

64 Με τον ως άνω λόγο ακυρώσεως, η προσφεύγουσα προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν της παρέσχε τη δυνατότητα να διατυπώσει παρατηρήσεις επί ενός άλλου ειδικού στοιχείου το οποίο, κατά τη γνώμη της, είχε σημαντική και επισύρουσα κυρώσεις επιρροή στο πλαίσιο του υπολογισμού του ποσού των προστίμων που πραγματοποιήθηκε με την Απόφαση, ήτοι της εκτιμήσεως της Επιτροπής ότι οι προσαπτόμενες συμπεριφορές συνιστούσαν πολλές χωριστές παραβάσεις, και όχι μία μόνον παράβαση.

65 Συναφώς, πρέπει κατ’ αρχάς να μετριαστεί η σπουδαιότητα της αιτιάσεως που η ως άνω εκτίμηση της Επιτροπής είχε για την προσφεύγουσα.

66 Η προσφεύγουσα εκκινεί από την αντίληψη ότι, αν η Επιτροπή είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι υφίσταται εν προκειμένω μόνο μία παράβαση, θα της είχε επιβάλει μόνον ένα πρόστιμο του οποίου το ποσό εκκινήσεως θα ανερχόταν, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές, σε 20 εκατομμύρια ευρώ, ενώ το ποσό εκκινήσεως των οκτώ προστίμων που όντως επιβλήθηκαν στην προσφεύγουσα είναι, κατά συγχώνευση, οκτώ φορές μεγαλύτερο από το ποσό εκκινήσεως που προβλέπεται για ένα και μόνον πρόστιμο.

67 Πάντως, μια τέτοια αντίληψη απορρέει από εσφαλμένη ερμηνεία των κατευθυντηρίων γραμμών. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το σημείο 1 Α, δεύτερο εδάφιο, των κατευθυντηρίων γραμμών, τα «προβλεπόμενα ποσά» για «πολύ σοβαρές παραβάσεις», όπως είναι οι «οριζόντιοι περιορισμοί, π.χ. συνασπισμοί επιχειρήσεων με σκοπό τον έλεγχο των τιμών ή τον επιμερισμό των αγορών βάσει ποσοστώσεων», υπερβαίνουν τα «20 εκατομμύρια [ευρώ]». Επομένως, από το ανωτέρω απόσπασμα των κατευθυντηρίων γραμμών ουδόλως προκύπτει ότι το ποσό εκκινήσεως του επιβλητέου σε μια επιχείρηση προστίμου για παράβαση τέτοιας φύσεως πρέπει, κατ’ αρχήν, να περιορίζεται σε 20 εκατομμύρια ευρώ.

68 Πρέπει να επισημανθεί ότι η Επιτροπή διευκρίνισε, στην αιτιολογική σκέψη 675 της Αποφάσεως, ότι, προκειμένου να καθορίσει το ποσό εκκινήσεως των προστίμων, έλαβε υπόψη το μέγεθος των διαφόρων σχετικών αγορών βιταμινούχων προϊόντων. Πάντως, έστω και αν υποτεθεί ότι η Επιτροπή συνήγαγε, με την Απόφασή της, ότι υφίστατο μία μόνο συνολική παράβαση που κάλυπτε το σύνολο των διαφόρων επίμαχων αγορών βιταμινούχων προϊόντων, η Επιτροπή θα μπορούσε, σύμφωνα με το κριτήριο που εκτίθεται στην αιτιολογική σκέψη 675 της Αποφάσεως, να λάβει υπόψη, κατά τον καθορισμό του ποσού εκκινήσεως του επιβλητέου ενιαίου προστίμου, τη συνδυασμένη αξία των ιδίων αγορών. Έτσι, το ποσό εκκινήσεως θα είχε καθοριστεί κανονικά σε επίπεδο πολύ μεγαλύτερο από τα 20 εκατομμύρια ευρώ, που αποτελούν το ενδεικτικό κατώτατο όριο για μια πολύ σοβαρή παράβαση.

69 Λαμβανομένου υπόψη ότι το ποσό των 20 εκατομμυρίων ευρώ που μνημονεύεται, ενδεικτικά, στις κατευθυντήριες γραμμές για τις πολύ σοβαρές παραβάσεις αποτελεί «κατώτατο όριο» και όχι «ανώτατο όριο», τίποτε δεν καταδεικνύει ότι, αν η Επιτροπή είχε συναγάγει, με την Απόφασή της, ότι υφίστατο μία μόνον παράβαση, θα έπρεπε κατ’ ανάγκην να καθορίσει, για το επιβλητέο στην προσφεύγουσα ενιαίο πρόστιμο, ποσό εκκινήσεως χαμηλότερο από το ύψος των ποσών εκκινήσεως που όντως καθορίστηκαν για τα οκτώ πρόστιμα που επιβλήθηκαν στην προσφεύγουσα.

70 Βεβαίως, ο χαρακτηρισμός ορισμένων παράνομων ενεργειών ως αποτελουσών μία και την αυτή παράβαση ή πολλές χωριστές παραβάσεις έχει, κατ’ αρχήν, συνέπειες επί της κυρώσεως που μπορεί να επιβληθεί, εφόσον η διαπίστωση της υπάρξεως πολλών χωριστών παραβάσεων μπορεί να επισύρει την επιβολή πολλών χωριστών προστίμων, κάθε φορά εντός των ορίων που καθορίζονται στο άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 (απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Ιουνίου 2005, T-71/03, T-74/03, T-87/03 και T-91/03, Tokai Carbon κ.λπ. κατά Επιτροπής, που δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 118) και, ως εκ τούτου, τηρουμένου του ανωτάτου ορίου του 10 % επί του κύκλου εργασιών που πραγματοποιήθηκε κατά την προγενέστερη της εκδόσεως της αποφάσεως διαχειριστική περίοδο.

71 Ωστόσο, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, εν προκειμένω, το γεγονός ότι η Επιτροπή χαρακτήρισε τα διαπιστωθέντα πραγματικά περιστατικά ως πολλές χωριστές παραβάσεις δεν διαδραμάτισε κανένα ρόλο υπό το πρίσμα της εφαρμογής του εν λόγω ανωτάτου ορίου. Συγκεκριμένα, το ποσό των προστίμων που επιβλήθηκαν στην προσφεύγουσα, έστω και πριν από την εφαρμογή της ανακοινώσεως περί συνεργασίας (592,32 εκατομμύρια ευρώ), παραμένει σημαντικά χαμηλότερο από το όριο του 10 %, που αναφέρεται στον ολικό κύκλο εργασιών (απόφαση Musique diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 48 ανωτέρω, σκέψη 119), καθόσον η προσφεύγουσα πραγματοποίησε, κατά το προγενέστερο της εκδόσεως της Αποφάσεως έτος, ήτοι κατά το έτος 2000, ολικό κύκλο εργασιών 35 946 123 ευρώ (βλ. πρώτο πίνακα της αιτιολογικής σκέψεως 123 της Αποφάσεως).

72 Πρέπει να προστεθεί ότι, αν η Επιτροπή είχε συναγάγει ότι υφίστατο, εν προκειμένω, μια ενιαία παράβαση που καλύπτει όλα τα βιταμινούχα προϊόντα που αναφέρονται στην Απόφαση, θα μπορούσε κατά πάσα πιθανότητα να λάβει υπόψη, για τον υπολογισμό του επιβλητέου στην προσφεύγουσα προστίμου, και τις αθέμιτες ενέργειες της τελευταίας όσον αφορά τις βιταμίνες B 1 και H, επί των οποίων το εν λόγω θεσμικό όργανο δεν επέβαλε, ωστόσο, κυρώσεις με την Απόφαση ως εκ του ότι θεώρησε ότι επρόκειτο περί χωριστών παραβάσεων για τις οποίες το δικαίωμα της Επιτροπής να επιβάλει κυρώσεις είχε παραγραφεί σύμφωνα με τον κανονισμό 2988/74.

73 Οι προηγηθείσες σκέψεις, οι οποίες αποσκοπούν στο να προσδώσουν στην επιχειρηματολογία της προσφεύγουσας μια πληρέστερη και πιο αντικειμενική προοπτική, δεν είναι, ωστόσο, επαρκείς προκειμένου να αποκλεισθεί ότι η εκτίμηση της Επιτροπής ότι υπήρξαν εν προκειμένω πολλές χωριστές παραβάσεις μπορούσε να έχει οποιαδήποτε επίπτωση επί του επιπέδου των επιβληθέντων στην προσφεύγουσα προστίμων. Επομένως, πρέπει να εξεταστεί αν η προσφεύγουσα ήταν σε θέση να εκφράσει, σε απάντηση στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, την άποψή της επί του ζητήματος αν τα πραγματικά περιστατικά που της προσάπτονταν με την ανακοίνωση των αιτιάσεων συνιστούσαν μια ενιαία παράβαση ή πολλές παραβάσεις.

74 Βεβαίως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, καίτοι η Επιτροπή, με την ανακοίνωση των αιτιάσεων, προσδιόρισε όντως και περιέγραψε λεπτομερώς τα πραγματικά περιστατικά που προσάπτονταν στις επιχειρήσεις στις οποίες απευθυνόταν η εν λόγω ανακοίνωση και μνημόνευσε τις διατάξεις (άρθρο 81 ΕΚ και άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ) που θεωρούσε ότι μπορούσαν να έχουν παραβιασθεί κατόπιν των ιδίων πραγματικών περιστατικών, το ως άνω θεσμικό όργανο δεν έλαβε σαφώς θέση επί του εν λόγω ζητήματος.

75 Συγκεκριμένα, αφενός, η προσφεύγουσα ορθώς επισημαίνει ορισμένο αριθμό στοιχείων στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, τα οποία ενδεχομένως υποδηλώνουν ότι η Επιτροπή θεωρούσε ότι οι επίμαχες αντίθετες προς τους κανόνες του ανταγωνισμού ενέργειες συνιστούσαν μια ενιαία παράβαση.

76 Πρέπει να μνημονευθεί, κατ’ αρχάς, το σημείο 206, τρίτο εδάφιο, της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, όπου η Επιτροπή παρατήρησε τα εξής:

«Παρά τον αριθμό των παραγωγών, τη διακύμανση όσον αφορά τη συμμετοχή στις συσκέψεις και την ποικιλία του φάσματος των προϊόντων τους, το πλέγμα των διακανονισμών περί συμπαιγνίας αποτελούσε, στην πραγματικότητα, έναν συνολικό συνδυασμένο μηχανισμό που αποσκοπούσε στον έλεγχο της παγκόσμιας αγοράς σε σχέση με ολόκληρο το φάσμα των βιταμινούχων προϊόντων, με τη [Roche] στο επίκεντρο του δικτύου των συμφωνιών και των διακανονισμών.»

(«Notwithstanding the number of producers, the variation in the participation in the meetings and the diversity of their product ranges, the complex of collusive arrangements, in practice and in effect, constituted an overall coordinated scheme to control the world market across the whole range of vitamin products with [Roche] at the centre of the network of agreements and arrangements.»)

77 Πρέπει να μνημονευθεί, προπάντων, το σημείο 212, δεύτερο εδάφιο, της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, όπου η Επιτροπή ανέφερε, μεταξύ άλλων, τα εξής:

«Δεδομένης της συνέχειας και της ομοιότητας της μεθόδου η Επιτροπή θεωρεί σκόπιμο να εξετάσει στο πλαίσιο μιας και της αυτής διαδικασίας το σύνολο των συμφωνιών που καλύπτουν τις διάφορες βιταμίνες. Η Επιτροπή θα θεωρήσει την υπό εξέταση σύμπραξη ως μία συνολική ενιαία σύμπραξη για τις βιταμίνες, λαμβανομένου υπόψη ότι η [Roche], η BASF και η Rhône-Poulenc αποτελούν τον βασικό «πυρήνα» της εν λόγω συμπράξεως και ότι οι λοιποί παραγωγοί προσχωρούν στη σύμπραξη και αποτελούν μέρος της συμπράξεως αυτής για τις συγκεκριμένες βιταμίνες τις οποίες παράγουν.»

(«Given the continuity and similarity of method, the Commission considers it appropriate to treat in one and the same procedure the complex of agreements covering the different vitamins. The Commission will consider this as one single overarching vitamin cartel with [Roche], BASF and Rhône-Poulenc forming the main ‘mass’ and the other producers adhering to, and forming a subset of, the cartel for the particular vitamins which they produce.»)

78 Στο σημείο 225, τρίτο και τέταρτο εδάφιο, της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η Επιτροπή υπογράμμισε ότι δεν ήταν δυνατό να ειπωθεί με βεβαιότητα ότι «η παράβαση» είχε παύσει εντελώς και ότι ήταν αναγκαίο να απαιτηθεί από τις επιχειρήσεις στις οποίες απευθύνεται η ως άνω ανακοίνωση να θέσουν τέρμα στην «παράβαση».

79 Αφετέρου, η καθής ορθώς επισημαίνει, επίσης, άλλα στοιχεία στην ανακοίνωση των αιτιάσεων τα οποία είναι ικανά να καταδείξουν, αντιθέτως, ότι σκόπευε να διαπιστώσει την ύπαρξη πολλών παραβάσεων.

80 Συναφώς, πρέπει να μνημονευθεί ότι, στο σημείο 212, τρίτο εδάφιο, της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η Επιτροπή παρατήρησε ιδίως, επαναλαμβάνοντας τους όρους της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 16ης Δεκεμβρίου 1975, 40/73 έως 48/73, 50/73, 54/73 έως 56/73, 111/73, 113/73 και 114/73, Suiker Unie κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή τόμος 1975, σ. 507, σκέψη 111), τα εξής:

«Τίποτε δεν εμποδίζει την Επιτροπή να εκδώσει ενιαία απόφαση για περισσότερες παραβάσεις, έστω και αν ορισμένοι αποδέκτες δεν έχουν σχέση με ορισμένες παραβάσεις, αρκεί να επιτρέπει η απόφαση σε κάθε αποδέκτη να σχηματίζει σαφή εικόνα των αιτιάσεων που απευθύνονται προς αυτόν. […] Όταν και στην περίπτωση που προβλέπεται η επιβολή προστίμου, η Επιτροπή θα λάβει πλήρως υπόψη τον ρόλο τον οποίο διαδραμάτισε έκαστος των συμμετεχόντων και το μέγεθος της αγοράς για την οικεία βιταμίνη.»

(«There is no reason at all why the Commission should not make a single decision covering several infringements, even if some of the undertakings to which it is addressed are unconnected with some of these infringements, provided that the decision permits each addressee to obtain a clear picture of the complaints made against it. […] When and if any penalty is to be assessed, the Commission will take full account of the part played by each of the participants and the size of the market for the particular vitamin concerned.»)

81 Το σημείο 212, πρώτο εδάφιο, της ανακοινώσεως των αιτιάσεων προβλέπει τα εξής:

«Η Επιτροπή θεωρεί ότι το σύνολο των παραβάσεων στην παρούσα υπόθεση παρουσιάζει όλα τα χαρακτηριστικά μιας πλήρους συμφωνίας κατά την έννοια του άρθρου 81 [ΕΚ].»

(«The Commission considers that the complex of infringements in this case present all the characteristics of a full agreement in the sense of Article 81.»)

82 Το σημείο 225, τρίτο εδάφιο, της ανακοινώσεως των αιτιάσεων αναφέρει, μεταξύ άλλων, τα εξής:

«Οι παραβάσεις συνεχίστηκαν για τα περισσότερα προϊόντα επί μακρό χρονικό διάστημα μετά την έναρξη των ερευνών.»

(«The infringements continued for most products long after the start of the investigations.»)

83 Στο σημείο 226, τέταρτο εδάφιο, της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι, όσον αφορά την εφαρμογή της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, επρόκειτο να λάβει υπόψη κάθε συνεργασία που παρασχέθηκε από τους παραγωγούς «σε σχέση με κάθε προϊόν χωριστά» (in relation to each product separately).

84 Οι διάδικοι της υπό κρίση υποθέσεως επικαλούνται ορισμένα άλλα στοιχεία στο κείμενο της ανακοινώσεως των αιτιάσεων τα οποία, κατά την άποψή τους, επιβεβαιώνουν την εκ μέρους τους αντίστοιχη ερμηνεία της εν λόγω πράξεως επί του ζητήματος αν υπήρχε μία μόνο παράβαση ή περισσότερες χωριστές παραβάσεις. Τα ως άνω στοιχεία, και ιδίως η χρήση όρων όπως «διακανονισμός», «συμφωνία» ή «καρτέλ», είτε στον ενικό είτε στον πληθυντικό, δίδουν την εντύπωση ότι είναι λιγότερο σημαντικά.

85 Έτσι, αφενός, η καθής υπογραμμίζει, ιδίως, ότι οι όροι «σύνολο συμφωνιών» («complex of agreements»), «σύνολο συμφωνιών και διακανονισμών» («complex of agreements and arrangements»), «συμφωνίες περί συμπράξεως» («cartel agreements »), «συμφωνίες περί συμπαιγνίας» («collusive agreements»), που χρησιμοποιούνται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, καταδεικνύουν ότι η Επιτροπή όντως θεωρούσε ότι υφίσταντο, εν προκειμένω, πολλές χωριστές παραβάσεις.

86 Πάντως, οι ως άνω όροι, όπως και η έκφραση «διακανονισμοί περί συμπαιγνίας» («collusive arrangements») που επίσης περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, δεν μπορούν να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι εμπεριέχουν κατ’ ανάγκην έναν ακριβή νομικό χαρακτηρισμό όσον αφορά τον αριθμό των παραβάσεων. Συγκεκριμένα, από τη νομολογία προκύπτει ότι διάφορες μορφές διαγωγής που έχουν το ίδιο αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού αντικείμενο και καθεμία από τις οποίες, λαμβανόμενη μεμονωμένα, εμπίπτει στην έννοια της «συμφωνίας», της «εναρμονισμένης πρακτικής» ή της «αποφάσεως ενώσεων επιχειρήσεων» κατά την έννοια του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ μπορούν να συνιστούν διαφορετικές εκδηλώσεις μιας και της αυτής παραβάσεως του εν λόγω άρθρου (απόφαση του Δικαστηρίου της 8ης Ιουλίου 1999, C-49/92 P, Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, Συλλογή 1999, σ. I-4125, σκέψη 113).

87 Αφετέρου, η προσφεύγουσα στηρίζεται σε πολλά χωρία της ανακοινώσεως των αιτιάσεων στα οποία η Επιτροπή χρησιμοποίησε τον όρο «καρτέλ» χωρίς να μνημονεύσει ειδικότερα τη μία ή την άλλη βιταμίνη, ιδίως δε στο σημείο 195 της ως άνω ανακοινώσεως, όπου η Επιτροπή ανέφερε, προκειμένου να επιβεβαιώσει την αρμοδιότητά της εν προκειμένω, ότι «το καρτέλ είχε αισθητά αποτελέσματα επί του εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών της ΕΚ και επί του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς» (the cartel had an appreciable effect on trade between EC Member States and competition in the Common Market).

88 Πάντως, πρώτον, η χρήση του όρου «καρτέλ» δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην ότι προβλέπεται η ύπαρξη μιας μόνον συμπράξεως κατά την έννοια του άρθρου 81 ΕΚ. Συγκεκριμένα, ο όρος αυτός μπορεί να καταδεικνύει μια σύμπραξη οριζόντιου τύπου, αλλά μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί, γενικότερα, για τον χαρακτηρισμό μιας διαρθρώσεως ή μιας οργανώσεως που είναι υπεύθυνη για παράνομες ενέργειες σε σχέση με τους κανόνες του ανταγωνισμού. Επομένως, δεν μπορεί να αποκλεισθεί ότι ο όρος «καρτέλ» χρησιμοποιήθηκε, στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, για να περιγράψει τη συνολική οργάνωση που θέσπισαν οι παραγωγοί βιταμινών, χωρίς τούτο να αποκλείει την πιθανότητα να κριθεί ότι υφίσταντο πολλές συμπράξεις και, ως εκ τούτου, πολλές παραβάσεις. Δεύτερον, ορισμένοι ισχυρισμοί που διατυπώθηκαν με την ανακοίνωση των αιτιάσεων σε σχέση με το «καρτέλ», όπως εκείνος που αφορά τα αποτελέσματα του καρτέλ επί του εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών και περιλαμβάνεται στο σημείο 195 ή εκείνος που αφορά το ότι το καρτέλ συνιστούσε εκ προθέσεως παράβαση των άρθρων 81 ΕΚ και 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ και ο οποίος περιλαμβάνεται στο σημείο 227, μπορούν επίσης να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι αποσκοπούσαν, στην πραγματικότητα, στο να περιγράψουν κοινά χαρακτηριστικά όλων των συ