ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ 3ΗΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 1988. - ALLEN AND HANBURYS LIMITED ΚΑΤΑ GENERICS (U. K.) LIMITED. - ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ ΤΟΥ HOUSE OF LORDS - ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ. - ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ - ΔΙΠΛΩΜΑΤΑ ΕΥΡΕΣΙΤΕΧΝΙΑΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΔΕΙΞΗ "ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΕΩΣ ΑΔΕΙΑΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΣ" - ΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ - ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΗ ΑΔΕΙΑΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ ΕΥΡΕΣΙΤΕΧΝΙΑΣ. - ΥΠΟΘΕΣΗ 434/85.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1988 σελίδα 01245

Σουηδική ειδική έκδοση σελίδα 00425

Φινλανδική ειδική έκδοση σελίδα 00431



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

1 . Ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων - Βιομηχανική και εμπορική ιδιοκτησία - Δικαίωμα που πηγάζει από δίπλωμα ευρεσιτεχνίας - Δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που φέρει την ένδειξη "υποχρέωση παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως" - Προστασία κατά της προσβολής του διπλώματος - Αυξημένη προστασία έναντι των εισαγωγών - Χορήγηση αδείας εκμεταλλεύσεως υπό όρους που παρακωλύουν τις εισαγωγές - Δεν επιτρέπεται

( Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρα 30 και 36 )

2 . Ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων - Ποσοτικοί περιορισμοί - Μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος - Νομοθετική ρύθμιση που απαιτείται για την ικανοποίηση επιτακτικών αναγκών - Επιτρέπεται - Προϋποθέσεις - Απαγόρευση εισαγωγής στηριζόμενη σε νομοθετική ρύθμιση που δεν εφαρμόζεται αδιακρίτως επί εγχωρίων και εισαγομένων προϊόντων - Δεν επιτρέπεται

( Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 30 )

Περίληψη

1 . Τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης δεν επιτρέπουν στα δικαστήρια κράτους μέλους να απαγορεύουν την εισαγωγή από άλλο κράτος μέλος προϊόντος με το οποίο προσβάλλεται δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που φέρει την ένδειξη "υποχρέωση παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως", εκ μέρους εισαγωγέα ο οποίος έχει αναλάβει την υποχρέωση να ζητήσει τη χορήγηση αδείας εκμεταλλεύσεως υπό τους όρους που προβλέπει ο νόμος, ενώ αποκλείεται η επιβολή παρομοίας απαγορεύσεως, υπό τις ίδιες προϋποθέσεις, εις βάρος προσβάλλοντος το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ο οποίος παράγει το προϊόν εντός του εθνικού εδάφους .

Οι προαναφερθείσες διατάξεις απαγορεύουν στις αρμόδιες διοικητικές αρχές να επιβάλλουν στον αιτούντα άδεια εκμεταλλεύσεως όρους που να παρεμποδίζουν την εισαγωγή από άλλα κράτη μέλη προϊόντος καλυπτομένου με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το οποίο φέρει την ένδειξη "υποχρέωση παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως" όταν οι εν λόγω αρχές δεν μπορούν να αρνηθούν τη χορήγηση αδείας εκμεταλλεύσεως σε επιχείρηση η οποία θα κατασκευάζει και θα εμπορεύεται το προϊόν στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους .

Δεν έχει καμία σημασία ότι το εν λόγω προϊόν είναι φαρμακευτικό και προέρχεται από κράτος όπου δεν μπορεί να καλυφθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας .

2 . Μόνο όταν εθνική κανονιστική ρύθμιση εφαρμόζεται αδιακρίτως στα εγχώρια και στα εισαγόμενα προϊόντα μπορεί να μην εμπίπτει στις απαγορεύσεις του άρθρου 30 της Συνθήκης, όταν είναι απαραίτητη για την ικανοποίηση επιτακτικών αναγκών που αφορούν, ιδίως, την προστασία των καταναλωτών και την εντιμότητα των εμπορικών συναλλαγών .

Συνεπώς, απαγόρευση εισαγωγής δεν μπορεί να στηριχθεί στις επιτακτικές αυτές ανάγκες, όταν η εθνική κανονιστική ρύθμιση επί της οποίας στηρίζεται δεν εφαρμόζεται χωρίς διάκριση στα εγχώρια και εισαγόμενα προϊόντα .

Διάδικοι

Στην υπόθεση 434/85,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του House of Lords προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ

Allen & Hanburys Ltd

και

Generics ( UK ) Ltd

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία των άρθρων 30 και 36 της Συνθήκης προκειμένου να κριθεί κατά πόσο συμβιβάζονται με το κοινοτικό δίκαιο οι διατάξεις του άρθρου 46, παράγραφος 3, του Patents Act του 1977 που παρέχει στον κάτοχο βρετανικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας τη δυνατότητα να ζητήσει τη λήψη ασφαλιστικού μέτρου που να απαγορεύει την εισαγωγή από άλλο κράτος μέλος εμπορεύματος που παρήχθη κατά παράβαση του εν λόγω διπλώματος ευρεσιτεχνίας,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

συγκείμενο από τους G . Bosco, πρόεδρο τμήματος, ασκούντα καθήκοντα προέδρου, J . C . Moitinho de Almeida, πρόεδρο τμήματος, T . Koopmans, U . Everling, Y . Galmot, Κ . Κακούρη και R . Joliet, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας : G . F . Mancini

γραμματέας : H . A . Roehl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως

λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν :

- η Allen & Hanburys Ltd, εκπροσωπούμενη από τον barrister A . Watson, QC,

- η Generics ( UK ) Ltd, εκπροσωπούμενη από τον solicitor, J . Lever, QC,

- η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπούμενη από την S . J . Hay και τον barrister S . Thorley,

- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον E . L . White,

έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 16ης Σεπτεμβρίου 1987,

αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του στη συνεδρίαση της 2ας Δεκεμβρίου 1987,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 1985 που περιήλθε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 20 Δεκεμβρίου 1985 το House of Lords υπέβαλε προς το Δικαστήριο, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, σειρά προδικαστικών ερωτημάτων ως προς την ερμηνεία των άρθρων 30 και 36 της Συνθήκης, προκειμένου να κρίνει κατά πόσο συμβιβάζονται ορισμένες διατάξεις της εσωτερικής νομοθεσίας περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και, ειδικότερα, το σύστημα παραχωρήσεως υποχρεωτικών αδειών εκμεταλλεύσεως, με τους κανόνες περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων .

2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της εταιρίας Allen & Hanburys ( στο εξής : ΑΗ ), κατόχου βρετανικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας σχετικού με το φαρμακευτικό προϊόν Salbutamol και της εταιρίας Generics ( στο εξής : Generics ), με αφορμή την πρόθεση της τελευταίας να εισάγει στο Ηνωμένο Βασίλειο Salbutamol προελεύσεως Ιταλίας, όπου το προϊόν αυτό κατασκευάστηκε από επιχείρηση που δεν έχει καμία οικονομική ή συμβατική σχέση με την ΑΗ .

3 Δυνάμει των διατάξεων του Patents Act του 1977, το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που διαθέτει η ΑΗ φέρει την ένδειξη "υποχρέωση παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως" από 15ης Σεπτεμβρίου 1983 .

4 Σύμφωνα με την εν λόγω νομοθεσία και ειδικότερα το άρθρο 46 του νόμου, όπως το ανέπτυξε το εθνικό δικαστήριο, οι συνέπειες της ενδείξεως "υποχρέωση παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως" είναι, ιδίως, οι ακόλουθες :

1 ) Ο οιοσδήποτε μπορεί αυτοδικαίως να λάβει άδεια εκμεταλλεύσεως του διπλώματος ευρεσιτεχνίας υπό όρους που καθορίζονται είτε με συμφωνία είτε, ελλείψει συμφωνίας, από τον "Comptroller General of Patents ". Η εν λόγω αρχή έχει τη δυνατότητα να επιβάλλει στον αιτούντα άδεια εκμεταλλεύσεως, μεταξύ των άλλων όρων, την απαγόρευση εισαγωγής του προϊόντος που καλύπτει το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, με αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις που παράγουν το προϊόν αυτό εντός του εθνικού εδάφους να έχουν τη βεβαιότητα ότι θα λάβουν άδεια εκμεταλλεύσεως, ενώ δεν ισχύει το ίδιο για τις εισαγωγικές επιχειρήσεις .

2 ) Σε περίπτωση εκδικάσεως αγωγής για προσβολή του διπλώματος, σε όσους παραβιάζουν το δίπλωμα διά της παραγωγής του προϊόντος στο εθνικό έδαφος δεν μπορούν να επιβληθούν ασφαλιστικά μέτρα ούτε οποιαδήποτε απαγόρευση, εφόσον αναλάβουν την υποχρέωση να ζητήσουν άδεια εκμεταλλεύσεως υπό τους ανωτέρω όρους, ενώ αυτό δεν συμβαίνει με τις επιχειρήσεις που προσβάλλουν το αποκλειστικό δικαίωμα διά εισαγωγών . Εξάλλου, το ποσό της ενδεχόμενης αποζημίωσης που θα υποχρεωθεί, ενδεχομένως, να καταβάλει ο παραβιάζων το δίπλωμα διά παραγωγής του προϊόντος εντός του εθνικού εδάφους, περιορίζεται στο διπλάσιο του ποσού που θα όφειλε να καταβάλει αν είχε άδεια εκμεταλλεύσεως, ενώ για την επιχείρηση που προσβάλλει το αποκλειστικό δικαίωμα διά εισαγωγών δεν υφίσταται παρόμοιος περιορισμός .

5 Σύμφωνα με την ισχύουσα εθνική νομοθεσία η Generics ζήτησε τη χορήγηση αδείας εκμεταλλεύσεως για το εν λόγω δίπλωμα ευρεσιτεχνίας από την ΑΗ και κατόπιν από τον Comptroller General of Patents, με σκοπό ιδίως την εισαγωγή Salbutamol στο Ηνωμένο Βασίλειο . Χωρίς, ωστόσο, να αναμένει απόφαση του Comptroller General of Patents, η Generics ενημέρωσε την ΑΗ για την πρόθεσή της να αρχίσει τις εν λόγω εισαγωγές .

6 Η διαδικασία που κίνησε, κατόπιν αυτού, η ΑΗ προκειμένου να εμποδίσει την Generics να προβεί στην προσβολή του διπλώματος ευρεσιτεχνίας, έφθασε μέχρι το House of Lords, το οποίο υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα :

"1 ) Είναι αντίθετη προς τις διατάξεις των άρθρων 30 και 36 της Συνθήκης ΕΟΚ η υπέρ του κατόχου διπλώματος ευρεσιτεχνίας χορηγηθέντος βάσει της νομοθεσίας κράτους μέλους λήψη ασφαλιστικών μέτρων, από τα δικαστήρια του ιδίου κράτους μέλους και βάσει της ιδίας νομοθεσίας, περί απαγορεύσεως εισαγωγής από άλλο κράτος μέλος εμπορευμάτων τα οποία θα συνιστούσαν προσβολή του διπλώματος ευρεσιτεχνίας ( στο εξής : 'εμπορεύματα' ), ενώ εκκρεμεί η απόφαση των αρμοδίων αρχών, που αναφέρονται κατωτέρω στο σημείο γ ), εφόσον συντρέχουν οι εξής περιστάσεις :

α ) τα εμπορεύματα δεν έχουν κυκλοφορήσει στην αγορά του κράτους μέλους καταγωγής από τον κάτοχο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας ή με τη συναίνεσή του ή με τη συναίνεση οποιουδήποτε συνδεόμενου με αυτόν

β ) κάθε ενδιαφερόμενος υποβάλλων αίτηση θα μπορούσε με τις δέουσες ενέργειες να λάβει υποχρεωτική άδεια εκμεταλλεύσεως, κατά το χρόνο που τέθηκε στο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας η ειδική ένδειξη που αναφέρεται κατωτέρω στο σημείο γ ). Με την επιφύλαξη του δεύτερου ερωτήματος, η εν λόγω άδεια εκμεταλλεύσεως θα μπορούσε να αποκλείσει ή να μην αποκλείσει τις εισαγωγές

γ ) χωρίς οποιαδήποτε συναίνεση ή πρωτοβουλία εκ μέρους του κατόχου του διπλώματος ευρεσιτεχνίας τέθηκε ή θεωρείται ότι τέθηκε στο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας η ένδειξη 'υποχρέωση παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως' βάσει της εθνικής νομοθεσίας που θεσπίστηκε μετά τη χορήγηση του διπλώματος ευρεσιτεχνίας με αποτέλεσμα, βάσει της εθνικής νομοθεσίας, να μην είναι δυνατή η λήψη ασφαλιστικών μέτρων κατά του προσβάλλοντος το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μέσω εγχώριας παραγωγής ή πωλήσεως εμπορευμάτων εγχώριας παραγωγής, εφόσον αυτός αναλαμβάνει, ενώπιον δικαστηρίου στο πλαίσιο δίκης για προσβολή του διπλώματος ευρεσιτεχνίας, την υποχρέωση να ζητήσει άδεια εκμεταλλεύσεως υπό όρους που θα καθοριστούν με συμφωνία ή, αφού εξεταστεί η αίτηση και ακουστούν τα μέρη, από τις αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους

δ ) στο πλαίσιο δίκης για προσβολή του διπλώματος ευρεσιτεχνίας ο εισαγωγέας ζήτησε άδεια εκμεταλλεύσεως από τον κάτοχο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας, υπό τους όρους αυτούς, αλλά δεν του χορηγήθηκε;

2 ) 'Οταν ζητείται άδεια εκμεταλλεύσεως σε κράτος μέλος, επιβάλλουν οι διατάξεις των άρθρων 30 και 36 της Συνθήκης ΕΟΚ στις αρμόδιες αρχές να θέτουν στην άδεια απαρεγκλίτως, υπό παρόμοιες περιστάσεις, όρους επιτρέποντες τις εισαγωγές από άλλο κράτος μέλος;

3 ) Επηρεάζεται η απάντηση στο πρώτο ή δεύτερο ερώτημα και, αν ναι, κατά ποιο τρόπο, από το γεγονός ότι τα εμπορεύματα είναι φαρμακευτικά προϊόντα, η δε εισαγωγή τους πρόκειται να γίνει από κράτος μέλος στο οποίο τα προϊόντα αυτά δεν μπορούν να καλυφθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας;

4 ) Αν οι απαντήσεις στα ανωτέρω ερωτήματα 1, 2 και 3 συνεπάγονται ότι τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης ΕΟΚ δεν επιτρέπουν τη λήψη, υπέρ του κατόχου ενός τέτοιου διπλώματος ευρεσιτεχνίας, ασφαλιστικών μέτρων περί απαγορεύσεως των εν λόγω εισαγωγών, είναι δυνατό, παρ' όλ' αυτά, να ληφθούν παρόμοια ασφαλιστικά μέτρα βάσει της νομολογίας του Δικαστηρίου και ειδικότερα της νομολογίας περί αθεμίτου ανταγωνισμού και περί προστασίας του καταναλωτή;"

7 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης, η εφαρμοστέα εθνική κανονιστική ρύθμιση και οι παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο . Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο .

Ως προς το πρώτο ερώτημα

8 Το πρώτο ερώτημα αναφέρεται, κατ' ουσία, στο αν τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι δεν επιτρέπουν στα δικαστήρια κράτους μέλους να διατάξουν την απαγόρευση εισαγωγής από άλλο κράτος μέλος προϊόντος που προσβάλλει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το οποίο φέρει την ένδειξη "υποχρέωση παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως", εις βάρος εισαγωγέα ο οποίος ανέλαβε την υποχρέωση να ζητήσει άδεια εκμεταλλεύσεως υπό τους όρους που προβλέπει ο νόμος, ενώ παρόμοια απαγόρευση δεν μπορεί να επιβληθεί, υπό τις ίδιες προϋποθέσεις, εις βάρος προσβάλλοντος το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ο οποίος παράγει το προϊόν εντός του εδάφους του οικείου κράτους μέλους .

9 Πρέπει, σχετικώς, να τονιστεί ότι με τις διατάξεις της Συνθήκης περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων και, ιδίως του άρθρου 30 αυτής, απαγορεύονται μεταξύ κρατών μελών οι περιορισμοί των εισαγωγών και κάθε μέτρο ισοδυνάμου αποτελέσματος . Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο 36, οι εν λόγω διατάξεις δεν εμποδίζουν τις απαγορεύσεις και τους περιορισμούς των εισαγωγών που δικαιολογούνται για λόγους προστασίας της βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας . Ωστόσο, οι απαγορεύσεις ή οι περιορισμοί αυτοί δεν πρέπει να αποτελούν ούτε μέσο αυθαιρέτων διακρίσεων ούτε συγκεκαλυμμένο περιορισμό στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών .

10 'Οπως προκύπτει από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ( βλέπε ιδίως απόφαση της 14ης Ιουλίου 1981, Merck, Συλλογή σ . 2063 ), ως διάταξη που εισάγει εξαιρέσεις από τις θεμελιώδεις αρχές της κοινής αγοράς, το άρθρο 36 επιτρέπει αποκλίσεις από την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων μόνο καθόσον οι αποκλίσεις αυτές είναι δικαιολογημένες για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων που συνιστούν το ειδικό αντικείμενο αυτής της μορφής ιδιοκτησίας .

11 Κατά κανόνα, το ειδικό αντικείμενο της βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας περιλαμβάνει, ιδίως, για τον κάτοχο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας, το αποκλειστικό δικαίωμα χρησιμοποιήσεως μιας εφευρέσεως για την παραγωγή και την πρώτη κυκλοφορία στην αγορά βιομηχανικών προϊόντων, είτε απευθείας, είτε μέσω παραχωρήσεως σε τρίτους αδειών εκμεταλλεύσεως, καθώς και το δικαίωμα προστασίας κατά κάθε προσβολής ( βλέπε σχετικώς απόφαση της 14ης Ιουλίου 1981, Merck, προαναφερθείσα ).

12 Ωστόσο, πρέπει να διαπιστωθεί ότι στην ειδική περίπτωση κατά την οποία το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας φέρει την ένδειξη "υποχρέωση παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως", η ουσία των αποκλειστικών δικαιωμάτων του κατόχου ενός τέτοιου διπλώματος ευρεσιτεχνίας είναι ουσιωδώς διαφορετική .

13 'Οπως, πράγματι, προκύπτει από την ανάλυση του Patents Act του 1977 στην οποία προέβη το εθνικό δικαστήριο, στο Ηνωμένο Βασίλειο ο κάτοχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας που φέρει την ένδειξη "υποχρέωση παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως" δεν έχει τη δυνατότητα, αντιθέτως προς τον κάτοχο κανονικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας, να αρνηθεί τη χορήγηση αδείας εκμεταλλεύσεως σε τρίτους που υπέβαλαν αίτηση με σκοπό την παραγωγή και εμπορία του οικείου προϊόντος στο εν λόγω κράτος μέλος και διατηρεί μόνο το δικαίωμα να ζητήσει την καταβολή ευλόγου αμοιβής .

14 Πρέπει, συνεπώς, να γίνει δεκτό ότι, υπό τις προϋποθέσεις αυτές, η δυνατότητα των εθνικών δικαστηρίων να διατάσσουν απαγόρευση της εισαγωγής του οικείου προϊόντος μπορεί να δικαιολογηθεί, βάσει των διατάξεων του άρθρου 36 περί προστασίας της βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας, μόνο εφόσον η απαγόρευση αυτή είναι αναγκαία για τη διασφάλιση στο δικαιούχο ενός τέτοιου διπλώματος ευρεσιτεχνίας, έναντι των εισαγωγέων, των ιδίων δικαιωμάτων που του αναγνωρίζονται έναντι εκείνων που παράγουν το οικείο προϊόν εντός του εθνικού εδάφους, δηλαδή την καταβολή ευλόγου αμοιβής για το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που διαθέτει .

15 Κατά συνέπεια, με βάση αυτό το κριτήριο πρέπει να εξεταστεί το βάσιμο ορισμένων επιχειρημάτων που προβλήθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου, τόσο εκ μέρους της ΑΗ, όσο και της κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου, προκειμένου να δικαιολογηθεί η απαγόρευση εισαγωγής που διετάχθη κατά του εισαγωγέα που προσβάλλει το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας .

16 Διατυπώθηκε, καταρχάς, η παρατήρηση ότι ο εισαγωγέας είναι πιθανό να μη διαθέτει σημαντική παρουσία στο κράτος μέλος εισαγωγής . Αυτό συμβαίνει όταν, ιδίως, τα στοιχεία του ενεργητικού του και το προσωπικό του δεν υπάγονται στη δικαιοδοσία του εν λόγω κράτους . Στην περίπτωση αυτή δικαιολογείται η απαγόρευση εισαγωγής μέχρι να παρασχεθεί στον κάτοχο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας η εγγύηση ότι θα του καταβληθούν πράγματι τα ποσά που του οφείλονται .

17 Η δικαιολογία αυτή, ωστόσο, δεν ευσταθεί στην περίπτωση κράτους μέλους στο οποίο, όταν οι εγκατεστημένοι στο εθνικό του έδαφος παραγωγοί δεν διαθέτουν, επίσης, επαρκή οικονομική επιφάνεια, η εφαρμοστέα νομοθεσία δεν δέχεται ότι το γεγονός αυτό δικαιολογεί τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων μέχρι να παράσχουν την εγγύηση ότι θα καταβάλλουν τα οφειλόμενα ποσά . Τόσο για τον εισαγωγέα όσο και για τον παραγωγό που είναι εγκατεστημένος εντός του εθνικού εδάφους, οι εγγυήσεις αυτές περί καταβολής πρέπει να περιλαμβάνονται στους όρους που καθορίζονται με τη συμφωνία παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως ή, ελλείψει αυτής, στους όρους που καθορίζει η αρμόδια εθνική αρχή .

18 Υποστηρίχθηκε, επίσης, ότι η απαγόρευση εισαγωγής δικαιολογείται από τη δυσκολία ελέγχου της καταγωγής και των ποσοτήτων των εισαγομένων εμπορευμάτων, βάσει των οποίων υπολογίζονται τα δικαιώματα που πρέπει να καταβληθούν στο δικαιούχο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας .

19 Πρέπει, ωστόσο, να τονιστεί ότι ο έλεγχος των ποσοτήτων των εμπορευμάτων που διατίθενται στο εμπόριο παρουσιάζει δυσχέρειες και όταν αυτά παράγονται εντός του εθνικού εδάφους, χωρίς να είναι δυνατή, στην περίπτωση αυτή, η λήψη οποιουδήποτε ασφαλιστικού μέτρου ή απαγορεύσεως . Κατά συνέπεια, εναπόκειται στη συμφωνία περί παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως, ή ελλείψει αυτής, στην αρμόδια εθνική αρχή, να ρυθμίσει τον τρόπο με τον οποίο ο κάτοχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας θα έχει τη δυνατότητα να ελέγχει τα παραστατικά αγοράς, εισαγωγής και πωλήσεως του προϊόντος του εισαγωγέα .

20 Υποστηρίχθηκε, τέλος, ότι ασφαλιστικό μέτρο που συνίσταται σε απαγόρευση της εισαγωγής θα μπορούσε να δικαιολογηθεί από την ανάγκη παροχής στο δικαιούχο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας της δυνατότητας ελέγχου της ποιότητας εισαγομένου φαρμάκου, ελέγχου που ενδιαφέρει τη δημόσια υγεία .

21 Ωστόσο, το επιχείρημα αυτό δεν έχει σχέση με τη διασφάλιση των αποκλειστικών δικαιωμάτων του κατόχου του διπλώματος ευρεσιτεχνίας και δεν μπορεί, συνεπώς, να γίνει δεκτό προκειμένου να δικαιολογηθεί περιορισμός του εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών, για την προστασία της βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας .

22 Προκύπτει, συνεπώς, ότι ασφαλιστικό μέτρο που διατάσσεται εις βάρος εισαγωγέα που προσβάλλει το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, υπό τις προϋποθέσεις που εξέθεσε το εθνικό δικαστήριο, ενέχει το χαρακτήρα αυθαίρετης διάκρισης απαγορευόμενης από το άρθρο 36 της Συνθήκης και δεν μπορεί να δικαιολογηθεί για λόγους προστασίας της βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας .

23 Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, πρέπει να δοθεί ως απάντηση στο πρώτο ερώτημα ότι τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι δεν επιτρέπουν στα δικαστήρια κράτους μέλους να απαγορεύουν την εισαγωγή από άλλο κράτος μέλος προϊόντος με το οποίο προσβάλλεται δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που φέρει την ένδειξη "υποχρέωση παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως", εκ μέρους εισαγωγέα ο οποίος έχει αναλάβει την υποχρέωση να ζητήσει τη χορήγηση αδείας εκμεταλλεύσεως υπό τους όρους που προβλέπει ο νόμος, ενώ αποκλείεται η επιβολή παρομοίας απαγορεύσεως, υπό τις ίδιες προϋποθέσεις, εις βάρος προσβάλλοντος το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ο οποίος παράγει το προϊόν εντός του εθνικού εδάφους .

Επί του δευτέρου ερωτήματος

24 Το δεύτερο ερώτημα αφορά, κατ' ουσία, το αν τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι απαγορεύουν στις αρμόδιες διοικητικές αρχές να επιβάλλουν στο δικαιούχο αδείας εκμεταλλεύσεως όρους οι οποίοι παρεμποδίζουν την εισαγωγή από άλλα κράτη μέλη προϊόντος που καλύπτεται με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το οποίο φέρει την ένδειξη "υποχρέωση παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως", αν οι εν λόγω αρχές δεν μπορούν να αρνηθούν τη χορήγηση αδείας εκμεταλλεύσεως σε επιχείρηση η οποία σκοπεύει να παράγει και να εμπορευθεί το προϊόν εντός του εδάφους του οικείου κράτους μέλους .

25 Επιβάλλεται να τονιστεί σχετικώς ότι οι επιταγές της Συνθήκης στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων εφαρμόζονται κατά τον ίδιο τρόπο έναντι όλων των οργάνων των κρατών μελών, είτε πρόκειται για δικαστήρια είτε για διοικητικές αρχές .

26 Πρέπει, επίσης, να διαπιστωθεί ότι δεν προβλήθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου κανένα επιχείρημα διαφορετικό από εκείνα που απορρίφθηκαν κατά την εξέταση του πρώτου ερωτήματος, προκειμένου να δικαιολογηθεί η παρεμπόδιση των εισαγωγών από άλλα κράτη μέλη κατά τον καθορισμό των όρων χορηγήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως .

27 Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, πρέπει να δοθεί ως απάντηση στο δεύτερο ερώτημα ότι τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι απαγορεύουν στις αρμόδιες διοικητικές αρχές να επιβάλλουν στον αιτούντα άδεια εκμεταλλεύσεως όρους που να παρεμποδίζουν την εισαγωγή από άλλα κράτη μέλη προϊόντος καλυπτομένου με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το οποίο φέρει την ένδειξη "υποχρέωση παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως", όταν οι εν λόγω αρχές δεν μπορούν να αρνηθούν τη χορήγηση αδείας εκμεταλλεύσεως σε επιχείρηση η οποία θα κατασκευάζει και θα εμπορεύεται το προϊόν στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους .

Επί του τρίτου ερωτήματος

28 Με το ερώτημα αυτό ερωτάται αν οι απαντήσεις που δόθηκαν στα δύο πρώτα ερωτήματα επηρεάζονται από το γεγονός ότι το εν λόγω εμπόρευμα είναι φαρμακευτικό προϊόν που έχει εισαχθεί από κράτος μέλος στο οποίο το προϊόν αυτό δεν μπορεί να προστατευθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας .

29 'Οπως συνάγεται από τις ανωτέρω σκέψεις, στο πλαίσιο συστήματος υποχρεωτικής παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως, όπως αυτό που εξέθεσε το εθνικό δικαστήριο, η προστασία των δικαιωμάτων που παρέχει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας περιορίζεται στη διασφάλιση υπέρ του κατόχου του εν λόγω διπλώματος εύλογης αμοιβής, τόσο για τα εισαγόμενα προϊόντα όσο και για τα προϊόντα που παράγονται και διατίθενται στο εμπόριο στο κράτος μέλος της εισαγωγής .

30 Ωστόσο, διατυπώθηκε ενώπιον του Δικαστηρίου η παρατήρηση ότι σε κράτος μέλος στο οποίο τα φαρμακευτικά προϊόντα δεν μπορούν να καλυφθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, οι παραγωγοί απαλλάσσονται από την υποχρέωση πραγματοποιήσεως ερευνητικών δαπανών, αντιθέτως προς τους παραγωγούς άλλων κρατών μελών και, κατά συνέπεια, έχουν τη δυνατότητα να παράγουν υπό όρους που νοθεύουν τον ανταγωνισμό . Η απαγόρευση της εισαγωγής είναι ο μόνος τρόπος αντιμετωπίσεως της καταστάσεως αυτής .

31 Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό . Χωρίς να χρειάζεται να εξεταστεί αν τα προβαλλόμενα περιστατικά είναι αληθή, αρκεί να τονιστεί ότι το δικαίωμα ευλόγου αμοιβής που παρέχεται στον κάτοχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας, το οποίο υπόκειται στο σύστημα υποχρεωτικής παραχωρήσεως αδειών εκμεταλλεύσεως, αποσκοπεί, ακριβώς, στην ανταμοιβή του δικαιούχου για τις ερευνητικές δαπάνες στις οποίες υποβλήθηκε . Δεν χρειάζεται, συνεπώς, να γίνει διάκριση ανάλογα με το αν το εμπόρευμα που διατίθεται στο εμπόριο από τρίτους παρασκευάσθηκε στο έδαφος του οικείου κράτους μέλους ή στο έδαφος κράτους μέλους όπου το προϊόν αυτό δεν μπορεί να προστατευθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας .

32 Πρέπει, συνεπώς, να δοθεί ως απάντηση στο εθνικό δικαστήριο ότι οι απαντήσεις στα δύο πρώτα ερωτήματα δεν επηρεάζονται από το γεγονός ότι το οικείο προϊόν είναι φαρμακευτικό προϊόν και προέρχεται από κράτος μέλος στο οποίο δεν μπορεί να καλυφθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας .

Επί του τετάρτου ερωτήματος

33 Με το ερώτημα αυτό ερωτάται, κυρίως, αν στην περίπτωση κατά την οποία η απαγόρευση εισαγωγής δεν μπορεί να στηριχθεί στο άρθρο 36 της Συνθήκης, μπορεί, ωστόσο, να στηριχθεί στις απαιτήσεις της προστασίας των καταναλωτών και της εντιμότητας των εμπορικών συναλλαγών, όπως τις αναγνώρισε το Δικαστήριο στο πλαίσιο της ερμηνείας του άρθρου 30 της Συνθήκης .

34 Από τις ανωτέρω σκέψεις συνάγεται ότι η εθνική νομοθετική ρύθμιση περί των υποχρεωτικών αδειών εκμεταλλεύσεως δεν εφαρμόζεται αδιακρίτως στους εγκατεστημένους στο εθνικό έδαφος παραγωγούς και στους εισαγωγείς .

35 Κατά πάγια, όμως, νομολογία που προκύπτει, ιδίως, από την απόφαση της 17ης Ιουνίου 1981 ( Επιτροπή κατά Ιρλανδίας, 113/80, Συλλογή σ . 1625 ), μόνο όταν εθνική κανονιστική ρύθμιση εφαρμόζεται αδιακρίτως στα εγχώρια και στα εισαγόμενα προϊόντα μπορεί να μην εμπίπτει στις απαγορεύσεις του άρθρου 30 της Συνθήκης, όταν είναι απαραίτητη για την ικανοποίηση επιτακτικών αναγκών που αφορούν, ιδίως, την προστασία των καταναλωτών και την εντιμότητα των εμπορικών συναλλαγών .

36 Πρέπει, συνεπώς, να δοθεί στο εθνικό δικαστήριο η απάντηση ότι απαγόρευση εισαγωγής δεν μπορεί να στηριχθεί στις επιτακτικές ανάγκες της προστασίας των καταναλωτών και της εντιμότητας των εμπορικών συναλλαγών, όταν η εθνική νομοθεσία επί της οποίας στηρίζεται η απαγόρευση αυτή δεν εφαρμόζεται χωρίς διάκριση στα εγχώρια και εισαγόμενα προϊόντα .

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

37 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων που κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις δεν αποδίδονται . Δεδομένου ότι η διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων .

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,

κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το House of Lords, αποφαίνεται :

1 ) Τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι δεν επιτρέπουν στα δικαστήρια κράτους μέλους να απαγορεύουν την εισαγωγή από άλλο κράτος μέλος προϊόντος με το οποίο προσβάλλεται δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που φέρει την ένδειξη "υποχρέωση παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως", εκ μέρους εισαγωγέα ο οποίος έχει αναλάβει την υποχρέωση να ζητήσει τη χορήγηση αδείας εκμεταλλεύσεως υπό τους όρους που προβλέπει ο νόμος, ενώ αποκλείεται η επιβολή παρομοίας απαγορεύσεως, υπό τις ίδιες προϋποθέσεις, εις βάρος προσβάλλοντος το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ο οποίος παράγει το προϊόν εντός του εθνικού εδάφους .

2 ) Τα άρθρα 30 και 36 της Συνθήκης πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι απαγορεύουν στις αρμόδιες διοικητικές αρχές να επιβάλλουν στον αιτούντα άδεια εκμεταλλεύσεως όρους που να παρεμποδίζουν την εισαγωγή από άλλα κράτη μέλη προϊόντος καλυπτομένου με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το οποίο φέρει την ένδειξη "υποχρέωση παραχωρήσεως αδείας εκμεταλλεύσεως", όταν οι εν λόγω αρχές δεν μπορούν να αρνηθούν τη χορήγηση αδείας εκμεταλλεύσεως σε επιχείρηση η οποία θα κατασκευάζει και θα εμπορεύεται το προϊόν στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους .

3 ) Οι απαντήσεις στα δύο πρώτα ερωτήματα δεν επηρεάζονται από το γεγονός ότι το οικείο προϊόν είναι φαρμακευτικό προϊόν και προέρχεται από κράτος μέλος στο οποίο δεν μπορεί να καλυφθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας .

4 ) Η απαγόρευση εισαγωγής δεν μπορεί να στηριχθεί στις επιτακτικές ανάγκες της προστασίας των καταναλωτών και της εντιμότητας των εμπορικών συναλλαγών, όταν η εθνική νομοθεσία επί της οποίας στηρίζεται η απαγόρευση αυτή δεν εφαρμόζεται χωρίς διάκριση στα εγχώρια και εισαγόμενα προϊόντα .