Απόφαση του Δικαστηρίου (έκτο τμήμα) της 11ης Ιανουαρίου 1996. - Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Βασιλείου των Κάτω Χωρών. - Παράβαση κράτους μέλους - Υποχρέωση προηγουμένης κοινοποιήσεως βάσει της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ. - Υπόθεση C-273/94.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1996 σελίδα I-00031



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

Προσέγγιση των νομοθεσιών * Διαδικασία πληροφορήσεως στον τομέα των τεχνικών προτύπων και προδιαγραφών * Υποχρέωση των κρατών μελών να ανακοινώνουν στην Επιτροπή κάθε σχέδιο τεχνικού κανόνα * Πεδίο εφαρμογής * Άδεια χρησιμοποιήσεως, υπό ορισμένες προϋποθέσεις και κατά παρέκκλιση από την προϊσχύουσα ρύθμιση, υποκατάστατων προϊόντων για την παρασκευή ενός τροφίμου * Εμπίπτει, ανεξάρτητα από τις πιθανές επιπτώσεις της επί του εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών

(Οδηγία 83/189 του Συμβουλίου, άρθρο 1, σημ. 5, και άρθρο 8 PAR 1)

Περίληψη

Το άρθρο 1, σημείο 5, και το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας 83/189, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και προδιαγραφών, επιβάλλουν στα κράτη μέλη την υποχρέωση να ανακοινώνουν αμέσως στην Επιτροπή κάθε σχέδιο τεχνικού κανόνα του οποίου η τήρηση είναι υποχρεωτική για την εμπορία ή τη χρησιμοποίηση ενός προϊόντος εντός της επικρατείας τους, ανεξάρτητα από τις επιπτώσεις που θα έχει ενδεχομένως ο κανόνας αυτός επί του εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών. Παραβαίνει την υποχρέωση αυτή το κράτος μέλος που θεσπίζει, χωρίς να την έχει ανακοινώσει υπό μορφή σχεδίου στην Επιτροπή, κανονιστική απόφαση η οποία, επιτρέποντας, υπό τις προϋποθέσεις που θέτει, τη χρησιμοποίηση των υποκατάστατων προϊόντων που απαριθμεί, προβλέπει ορισμένη παρέκκλιση από διάταγμα που αφορά την παρασκευή της μαργαρίνης.

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-273/94,

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον H. van Lier, νομικό σύμβουλο, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Carlos Gomez de la Cruz, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

προσφεύγουσα,

κατά

Βασιλείου των Κάτω Χωρών, εκπροσωπούμενου από τους J. W. de Zwaan και J. S. van den Oosterkamp, αναπληρωτές νομικούς συμβούλους στο Υπουργείο Εξωτερικών, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την Πρεσβεία των Κάτω Χωρών, 5, rue C. M. Spoo,

καθού,

που έχει ως αντικείμενο να αναγνωρισθεί ότι το Βασίλειο των Κάτω Χωρών, εκδίδοντας στις 19 Σεπτεμβρίου 1990 κανονιστική απόφαση περί εξαιρέσεων από το διάταγμα περί μαργαρίνης χωρίς να την έχει ανακοινώσει υπό μορφή σχεδίου στην Επιτροπή, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 8 της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 28ης Μαρτίου 1983, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και προδιαγραφών (ΕΕ L 109, σ. 8), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 88/182/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1988 (ΕΕ L 81, σ. 75),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),

συγκείμενο από τους G. Hirsch, προεδρεύοντα του τμήματος, G. F. Mancini, F. A. Schockweiler, J. L. Murray και H. Ragnemalm (εισηγητή), δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: D. Ruiz-Jarabo Colomer

γραμματέας: D. Louterman-Hubeau, κύρια υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

αφού άκουσε τις αγορεύσεις των διαδίκων κατά τη συνεδρίαση της 28ης Σεπτεμβρίου 1995,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 26ης Οκτωβρίου 1995,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 30 Σεπτεμβρίου 1994, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωρισθεί ότι το Βασίλειο των Κάτω Χωρών, εκδίδοντας στις 19 Σεπτεμβρίου 1990 κανονιστική απόφαση περί εξαιρέσεων από το διάταγμα περί μαργαρίνης χωρίς να την έχει ανακοινώσει υπό μορφή σχεδίου στην Επιτροπή, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 8 της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 28ης Μαρτίου 1983, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και προδιαγραφών (ΕΕ L 109, σ. 8, στο εξής: οδηγία), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 88/182/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1988 (ΕΕ L 81, σ. 75).

2 Η Vrijstellingsregeling Margarinebesluit (ολλανδική κανονιστική απόφαση περί εξαιρέσεων από το διάταγμα περί μαργαρίνης, στο εξής: επίδικη κανονιστική απόφαση) προβλέπει εξαιρέσεις από ορισμένες διατάξεις του βασιλικού διατάγματος περί μαργαρίνης [Stbl. (Εφημερίδα της Κυβερνήσεως των Κάτω Χωρών) 1961, σ. 398], όπως τροποποιήθηκε για τελευταία φορά με το βασιλικό διάταγμα της 13ης Ιουνίου 1985 (Stbl. 1985, σ. 386). Οι εξαιρέσεις αυτές είναι οι εξής:

* Επιτρέπεται η αντικατάσταση του χλωριούχου νατρίου από υποκατάστατες ουσίες με μικρή περιεκτικότητα σε νάτριο (άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο a).

* Επιτρέπεται η χρήση του γαλακτωματοποιητή E 472 c (κιτρικών εστέρων), υπό τον όρο ότι η ποσότητά του εντός του τροφίμου δεν θα υπερβαίνει το 1 γραμμάριο (g) ανά 100 g (άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο b).

* Επιτρέπεται η χρήση της βιταμίνης D2 (εργοκαλσιφερόλης) αντί της βιταμίνης D3 (χολεκαλσιφερόλης). Δεδομένου ότι η βιταμίνη D2 παρασκευάζεται από πρώτη ύλη που δεν είναι ζωικής προελεύσεως, είναι πλέον δυνατή η παρασκευή μαργαρίνης καθαρά φυτικής προελεύσεως (άρθρο 1, παράγραφοι 2 και 4, και άρθρο 2).

* Η περιεκτικότητα της μαργαρίνης σε νερό επιτρέπεται πλέον να υπερβαίνει το 16 % (άρθρο 1, παράγραφος 3).

* Επιτρέπεται η χρήση της μνείας "τρόφιμο με μικρή περιεκτικότητα σε νάτριο" ή "για δίαιτα πτωχή σε νάτριο" αντί για "τρόφιμο με μικρή περιεκτικότητα σε αλάτι" ή "για δίαιτα πτωχή σε αλάτι" (άρθρο 1, παράγραφος 5).

* Η ανώτατη περιεκτικότητα σε νάτριο της μαργαρίνης χωρίς αλάτι αυξάνεται από 40 σε 50 mg ανά 100 g (άρθρο 1, παράγραφος 6).

3 Η Επιτροπή θεωρεί ότι η επίδικη κανονιστική απόφαση έπρεπε να της έχει κοινοποιηθεί υπό μορφή σχεδίου, σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της οδηγίας, που ορίζει τα εξής:

"1. Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν αμέσως στην Επιτροπή κάθε σχέδιο τεχνικού κανόνα, εκτός αν πρόκειται απλώς για πιστή εισαγωγή διεθνούς ή ευρωπαϊκού προτύπου, οπότε αρκεί μια απλή ενημέρωση σχετικά με το εν λόγω πρότυπο. Επίσης απευθύνουν στην Επιτροπή σύντομη ανακοίνωση των λόγων που καθιστούν αναγκαία την κατάρτιση ενός τέτοιου τεχνικού κανόνα, εκτός αν οι λόγοι αυτοί εμφαίνονται ήδη στο σχέδιο. Κατά περίπτωση, τα κράτη μέλη ανακοινώνουν ταυτόχρονα το κείμενο των βασικών νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων, στις οποίες αναφέρεται, κατά κύριο και άμεσο τρόπο, το σχέδιο τεχνικού κανόνα, εάν η γνώση αυτού του κειμένου είναι αναγκαία για την εκτίμηση του πεδίου εφαρμογής του σχεδίου τεχνικού κανόνα."

4 Ο "τεχνικός κανόνας", υπό την έννοια του ανωτέρω άρθρου 8, ορίζεται στο σημείο 5 του άρθρου 1 της οδηγίας ως εξής:

"5) 'τεχνικός κανόνας' , οι τεχνικές προδιαγραφές, συμπεριλαμβανομένων των διοικητικών διατάξεων που ισχύουν για αυτές, η τήρηση των οποίων είναι υποχρεωτική, de jure ή de facto, για την εμπορία ή χρησιμοποίηση σε κράτος μέλος ή σε μεγάλο τμήμα του κράτους αυτού, με εξαίρεση τις προδιαγραφές που ορίζονται από τις αρχές τοπικής αυτοδιοίκησης".

5 Η Επιτροπή, κρίνοντας ότι η επίδικη κανονιστική απόφαση αποτελούσε τεχνικό κανόνα που έπρεπε να της έχει κοινοποιηθεί υπό μορφή σχεδίου σύμφωνα με το άρθρο 8 της οδηγίας, όχλησε την Ολλανδική Κυβέρνηση με έγγραφο της 6ης Μαρτίου 1992 και την κάλεσε να της υποβάλει τις παρατηρήσεις της.

6 Με έγγραφο της 2ας Ιουνίου 1992 η Ολλανδική Κυβέρνηση υποστήριξε ότι η οδηγία δεν έχει εφαρμογή επί των εθνικών τεχνικών κανόνων οι οποίοι, όπως εν προκειμένω, δεν δημιουργούν νέα εμπόδια στο εμπόριο.

7 Παρά τις εξηγήσεις αυτές, η Επιτροπή απηύθυνε στις 15 Ιανουαρίου 1993 προς το Βασίλειο των Κάτω Χωρών αιτιολογημένη γνώμη, με την οποία υπενθύμισε ότι η επίδικη κανονιστική απόφαση δεν προβλέπει απλώς εξαιρέσεις από τις διατάξεις του διατάγματος περί μαργαρίνης, αλλά θέτει τις προϋποθέσεις χρησιμοποιήσεως υποκατάστατων προϊόντων. Η Επιτροπή φρονεί συνεπώς ότι η επίδικη κανονιστική απόφαση περιέχει τεχνικούς κανόνες, άρα εμπίπτει στην οδηγία. 'Οσον αφορά το επιχείρημα της Ολλανδικής Κυβερνήσεως ότι η επίδικη κανονιστική απόφαση δεν δημιουργεί νέα εμπόδια στο εμπόριο, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι το βάσιμο του επιχειρήματος αυτού θα μπορούσε να έχει εξακριβωθεί, αν οι ολλανδικές αρχές είχαν ανακοινώσει στην Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 8 της οδηγίας, την επίδικη κανονιστική απόφαση υπό μορφή σχεδίου.

8 Με έγγραφο της 3ης Ιουνίου 1993, η Ολλανδική Κυβέρνηση διαβίβασε στην Επιτροπή τις παρατηρήσεις της επί της αιτιολογημένης γνώμης, παραπέμποντας σε δύο έγγραφα που της είχε αποστείλει, ένα από τα οποία ήταν το έγγραφο της 2ας Ιουνίου 1992, το οποίο αποτελούσε την απάντηση στο έγγραφο οχλήσεως.

9 Κατόπιν των ανωτέρω η Επιτροπή άσκησε την παρούσα προσφυγή.

10 Η Επιτροπή φρονεί ότι το γεγονός ότι η επίδικη κανονιστική απόφαση προβλέπει εξαιρέσεις από ορισμένους τεχνικούς κανόνες που περιέχονται στο διάταγμα περί μαργαρίνης δεν απαλλάσσει τις ολλανδικές αρχές από την υποχρέωση που είχαν να της ανακοινώσουν το εν λόγω μέτρο υπό μορφή σχεδίου. Η κανονιστική αυτή απόφαση δηλαδή δεν επιτρέπει απλώς εξαιρέσεις, αλλά καθορίζει τις προϋποθέσεις χρησιμοποιήσεως ορισμένων υποκατάστατων προϊόντων, τα οποία μπορούν πλέον να χρησιμοποιούνται για την παρασκευή μαργαρίνης. Αν ένας παραγωγός επιθυμεί να υπαχθεί στις εξαιρέσεις αυτές, έχει την υποχρέωση να συμμορφωθεί προς τις προϋποθέσεις που καθορίζονται πλέον από την επίδικη κανονιστική απόφαση.

11 Κατά την Ολλανδική Κυβέρνηση, η επίδικη κανονιστική απόφαση δεν αποτελεί τεχνικό κανόνα, αφού παρεκκλίνει από υφισταμένους ήδη τεχνικούς κανόνες. Μολονότι οι τεχνικοί κανόνες που επιβάλλουν υποχρεώσεις στους επιχειρηματίες και συνεπώς δημιουργούν εμπόδια στο εμπόριο ή ενέχουν τον κίνδυνο δημιουργίας τέτοιων εμποδίων εμπίπτουν αναμφισβήτητα στην οδηγία, τούτο δεν συμβαίνει με τις διατάξεις που προβλέπουν εξαιρέσεις από τις προϋποθέσεις που ίσχυαν προηγουμένως για ορισμένα προϊόντα. Η ορθότητα της αναλύσεως αυτής επιβεβαιώνεται, κατά την Ολλανδική Κυβέρνηση, από το άρθρο 1, σημείο 5, της οδηγίας, κατά το οποίο ως τεχνικός κανόνας νοούνται "οι τεχνικές προδιαγραφές, συμπεριλαμβανομένων των διοικητικών διατάξεων που ισχύουν για αυτές, η τήρηση των οποίων είναι υποχρεωτική, de jure ή de facto (...)". Ο όρος "υποχρεωτική τήρηση" αφορά τις υποχρεώσεις που επιβάλλουν τα κράτη μέλη και όχι την κατάργησή τους ή την απαλλαγή από αυτές. Οι κανόνες που αφορούν την τελευταία αυτή περίπτωση δεν χρειάζεται να ανακοινώνονται και συνεπώς η κατάργηση μιας υποχρεώσεως ή η απαλλαγή από υποχρέωση δεν αποτελεί τεχνικό κανόνα, υπό την έννοια του άρθρου 1, σημείο 5, της οδηγίας.

12 Η επιχειρηματολογία αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή.

13 Η εφαρμογή επί συγκεκριμένου προϊόντος, όπως είναι η μαργαρίνη, ενός κανόνα που αποτελεί παρέκκλιση από άλλον υφιστάμενο τεχνικό κανόνα που αφορά το ίδιο αυτό προϊόν συνιστά τεχνικό κανόνα, υπό την έννοια του άρθρου 1, σημείο 5, της οδηγίας, εφόσον θέτει τεχνικές προδιαγραφές, υπό την έννοια του σημείου 1 του ίδιου αυτού άρθρου, των οποίων η τήρηση είναι υποχρεωτική, de jure ή de facto, για την εμπορία ή τη χρησιμοποίηση του προϊόντος αυτού. Αν δηλαδή η μαργαρίνη δεν παρασκευάζεται σύμφωνα με τις διατάξεις του διατάγματος περί μαργαρίνης, τότε η παρασκευή της είναι δυνατή μόνο με τη χρήση των υποκατάστατων προϊόντων που επιτρέπονται από την επίδικη κανονιστική απόφαση. Η χρήση των εν λόγω υποκατάστατων προϊόντων όχι μόνο περιορίζεται εντός των ορίων που θέτει η επίδικη κανονιστική απόφαση, αλλά η χρήση τους αποτελεί τη μόνη εναλλακτική λύση σε σχέση με τα προϊόντα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σύμφωνα με το διάταγμα περί μαργαρίνης. Κατά συνέπεια, η επίδικη κανονιστική απόφαση έπρεπε να κοινοποιηθεί σύμφωνα με την οδηγία.

14 Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από το επιχείρημα της Ολλανδικής Κυβερνήσεως ότι η επίδικη κανονιστική απόφαση έχει ως αποτέλεσμα την προώθηση της εμπορίας μαργαρίνης, άρα εξυπηρετεί τον κύριο σκοπό της οδηγίας, ο οποίος συνίσταται στην κατάργηση των εμποδίων στις ενδοκοινοτικές εμπορικές συναλλαγές.

15 Πράγματι, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να ανακοινώνουν στην Επιτροπή κάθε σχέδιο τεχνικού κανόνα, σύμφωνα με το άρθρο 8 της οδηγίας. Η υποχρέωση αυτή δεν είναι δυνατόν να εξαρτάται από τη μονομερή εκτίμηση στην οποία προβαίνει το κράτος μέλος που εκπονεί το οικείο σχέδιο σχετικά με τις επιπτώσεις που θα έχει ενδεχομένως το σχέδιο αυτό επί του εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών.

16 Κατά συνέπεια, επιβάλλεται να αναγνωρισθεί ότι το Βασίλειο των Κάτω Χωρών, εκδίδοντας στις 19 Σεπτεμβρίου 1990 την επίδικη κανονιστική απόφαση χωρίς να την έχει ανακοινώσει υπό μορφή σχεδίου στην Επιτροπή, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 8 της οδηγίας.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

17 Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Επειδή το Βασίλειο των Κάτω Χωρών ηττήθηκε, πρέπει να καταδικασθεί στα δικαστικά έξοδα.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα)

αποφασίζει:

1) Το Βασίλειο των Κάτω Χωρών, εκδίδοντας στις 19 Σεπτεμβρίου 1990 κανονιστική απόφαση περί εξαιρέσεων από το διάταγμα περί μαργαρίνης χωρίς να την έχει ανακοινώσει υπό μορφή σχεδίου στην Επιτροπή, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 8 της οδηγίας 83/189/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 28ης Μαρτίου 1983, για την καθιέρωση μιας διαδικασίας πληροφόρησης στον τομέα των τεχνικών προτύπων και προδιαγραφών.

2) Καταδικάζει το Βασίλειο των Κάτω Χωρών στα δικαστικά έξοδα.