Απόφαση του Πρωτοδικείου (τρίτο πενταμελές τμήμα) της 14ης Μαΐου 1998. - Mo Och Domsjö AB κατά Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. - Ανταγωνισμός - Άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚ - Καταλογιστόν της παραβατικής συμπεριφοράς - Αγορά του οικείου προϊόντος - Ανταλλαγή πληροφοριών - Διαταγή - Πρόστιμο - Επιμέτρηση - Αιτιολογία - Ελαφρυντικές περιστάσεις. - Υπόθεση T-352/94.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1998 σελίδα II-01989



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1 Πράξεις των οργάνων - Αιτιολογία - Υποχρέωση - Έκταση

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 190)

2 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Ανακοίνωση των αιτιάσεων - Υποχρεωτικό περιεχόμενο - Μη κοινολόγηση στις επιχειρήσεις ορισμένων στοιχείων - Τελική απόφαση της Επιτροπής στηριζόμενη εν μέρει στα στοιχεία αυτά - Προσβολή των δικαιωμάτων του αμυνομένου - Η απόφαση έγκυρη στο σύνολό της - Εξέταση από το Πρωτοδικείο του βασίμου της αποφάσεως - Εκτίμηση των αμφισβητουμένων στοιχείων - Δεν επιτρέπεται

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 19 § 1· κανονισμός 99/63 της Επιτροπής, άρθρο 4)

3 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα την παράβαση - Διάπραξη παραβάσεων από θυγατρική ομίλου επιχειρήσεων - Απόφαση έχουσα ως αποδέκτρια τη μητρική εταιρία - Επίκληση υπ' αυτής του λόγου ακυρώσεως ότι δεν είναι η προσήκουσα αποδέκτρια της αποφάσεως - Παραδεκτή - Οικονομικές θεωρήσεις δεν ασκούν επιρροή

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 173, εδ. 4)

4 Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Επιχείρηση - Έννοια - Οικονομική ενότητα - Καταλογισμός των παραβάσεων

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1)

5 Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Συναίνεση στη σύσταση και τη συμμετοχή στις συναντήσεις ενός οργάνου, του οποίου οι επιχειρήσεις που το δημιούργησαν εγνώριζαν και απεδέχοντο τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό σκοπό - Περιστάση από την οποία συνάγεται συμμετοχή στη σύμπραξη

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1)

6 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Παύση των παραβάσεων - Επιβαλλόμενες στις επιχειρήσεις υποχρεώσεις - Αναλογικότητα - Κριτήρια

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 3 § 1)

7 Πράξεις των οργάνων - Αιτιολογία - Υποχρέωση - Έκταση - Απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 190· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

8 Διαδικασία - Δικόγραφο της προσφυγής - Τυπικές προϋποθέσεις - Συνοπτική έκθεση των προβαλλομένων λόγων - Ανάλογες προϋποθέσεις επί αιτιάσεων που προβάλλονται προς στήριξη λόγου ακυρώσεως

(Κανονισμός Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, άρθρο 44 § 1)

9 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Επιμέτρηση - Κριτήρια - Σοβαρότητα και διάρκεια των παραβάσεων - Στοιχεία εκτιμήσεως - Δυνατότητα αυξήσεως του επιπέδου των προστίμων προς ενίσχυση του αποτρεπτικού τους αποτελέσματος

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

10 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Επιμέτρηση - Κριτήρια - Στάση της επιχειρήσεως κατά τη διοικητική διαδικασία - Οι μειώσεις προστίμου υπέρ των επιχειρήσεων που δεν αναγνώρισαν ρητά ότι τους πραγματικούς ισχυρισμούς της Επιτροπής είναι παράνομες - Μια επιχείρηση δεν μπορεί να επικαλεστεί την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως για να τύχει παράνομης μειώσεως

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

11 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Επιμέτρηση - Κριτήρια - Σοβαρότητα των παραβάσεων - Ελαφρυντικές περιστάσεις - Εφαρμογή αποτελεσματικού προγράμματος ευθυγραμμίσεως για τη συμμόρφωση προς τους κοινοτικούς κανόνες ανταγωνισμού

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

12 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Επιμέτρηση - Κριτήρια - Παρελθούσα συμπεριφορά της επιχειρήσεως

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

Περίληψη

1 Η υποχρέωση αιτιολογήσεως μιας ατομικής αποφάσεως σκοπό έχει να επιτρέψει στον κοινοτικό δικαστή να ασκήσει τον έλεγχό του επί της νομιμότητας της αποφάσεως και να παράσχει στον ενδιαφερόμενο ικανές ενδείξεις ως προς το αν η απόφαση έχει επαρκές έρεισμα ή αν ενδεχομένως πάσχει ελάττωμα λόγω του οποίου θα μπορούσε να αμφισβητηθεί το κύρος της, το δε περιεχόμενο της υποχρεώσεως αυτής εξαρτάται από τη φύση της περί ης πρόκειται πράξεως και από το πλαίσιο εντός του οποίου εκδόθηκε.

Και ναι μεν, δυνάμει του άρθρου 190 της Συνθήκης, η Επιτροπή υποχρεούται να μνημονεύει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία, τα οποία δικαιολογούν την απόφασή της, και τις εκτιμήσεις που την ώθησαν στη λήψη της, δεν απαιτείται όμως να συζητεί όλα τα πραγματικά και νομικά ζητήματα που ανέκυψαν κατά τη διοικητική διαδικασία.

2 Η ανακοίνωση των αιτιάσεων πρέπει να εκθέτει τις αιτιάσεις κατά τρόπον αρκούντως σαφή, έστω και συνοπτικό, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να είναι σε θέση να αντιληφθούν για ποιες ενέργειες τους επέκρινε η Επιτροπή. Υπ' αυτήν και μόνο την προϋπόθεση μπορεί να γίνει δεκτό ότι η γνωστοποίηση αιτιάσεων μπορεί να επιτελέσει τη λειτουργία την οποία της αναθέτουν οι κοινοτικοί κανονισμοί και η οποία συνίσταται στην παροχή όλων των αναγκαίων στοιχείων στις επιχειρήσεις, ώστε να μπορέσουν να αμυνθούν προσηκόντως πριν εκδώσει η Επιτροπή οριστική απόφαση.

Όταν ορισμένα στοιχεία δεν εκτίθενται ούτε στο κείμενο ούτε στα παραρτήματα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η δε ενδιαφερόμενη επιχείρηση δεν μπόρεσε, για τον λόγο αυτό, να υποβάλει λυσιτελώς τις παρατηρήσεις της επί των σχετικών πραγματικών στοιχείων, η Επιτροπή δεν δικαιούται να θεμελιώσει την απόφασή της στα στοιχεία αυτά. Αυτή όμως η προσβολή των δικαιωμάτων του αμυνομένου δεν αρκεί αφ' εαυτής για να επηρεάσει το κύρος της αποφάσεως στο σύνολο της, εφόσον αυτή δεν έχει στηριχθεί μόνο στα στοιχεία αυτά. Το Πρωτοδικείο οφείλει να μη λάβει τα πραγματικά αυτά στοιχεία υπόψη κατά την εξέταση του βασίμου της αποφάσεως.

3 Μια επιχείρηση που κατονομάζεται, στο διατακτικό αποφάσεως της Επιτροπής, ως μετασχούσα σε παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης έχει, για τον λόγο αυτόν, έννομο συμφέρον να αμφισβητήσει τη διαπίστωση αυτή άσχετα από οποιαδήποτε οικονομική θεώρηση, διότι η εν λόγω διαπίστωση είναι, αν μη τι άλλο, ικανή να πλήξει τη φήμη της. Δύναται, επομένως, παραδεκτώς να υποστηρίξει ότι η απόφαση έπρεπε να απευθύνεται στην εταιρία του ίδιου ομίλου, της οποίας ανέλαβε εν συνεχεία τον έλεγχο, έστω και αν δέχεται ότι θα αναλάβει την ευθύνη της εταιρίας αυτής αν τελικά της επιβληθεί πρόστιμο.

4 Το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, απαγορεύοντας στις επιχειρήσεις, μεταξύ άλλων, να συνάπτουν συμφωνίες ή να συμμετέχουν σε εναρμονισμένες πρακτικές που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και που έχουν ως σκοπό ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς, απευθύνεται σε οικονομικές μονάδες, εκάστη των οποίων περικλείει ενιαία οργάνωση προσωπικών, υλικών και α$λων στοιχείων, τα οποία έχουν ταχθεί στη διαρκή επιδίωξη ορισμένου οικονομικού σκοπού, η οποία οργάνωση δύναται να συντελέσει στη διάπραξη παραβάσεως προβλεπομένης από τη διάταξη αυτήν.

Καλώς, επομένως, όταν στην παράβαση έχουν συνεργήσει περισσότερες της μιας επιχειρήσεις του ομίλου, ο δε όμιλος συνιστά μία και την αυτή επιχείρηση, η Επιτροπή απευθύνει την απόφαση περί διαπιστώσεως της παραβάσεως στον ίδιο τον όμιλο, εκπροσωπούμενο από τη μητρική του εταιρία.

5 Το γεγονός ότι μια επιχείρηση έχει συναινέσει στη σύσταση και τη συμμετοχή στις συναντήσεις ενός οργάνου, του οποίου οι επιχειρήσεις που το δημιούργησαν εγνώριζαν και απεδέχοντο τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό σκοπό, που συνίστατο ιδίως σε συζητήσεις για μέλλουσες ανατιμήσεις, συνιστά επαρκή λόγο για να γίνει δεκτό ότι η επιχείρηση αυτή ευθύνεται για συμπαιγνία ως προς τις τιμές.

6 Η εφαρμογή του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 17 μπορεί να συνεπάγεται απαγόρευση εξακολουθήσεως ορισμένων δραστηριοτήτων, πρακτικών ή καταστάσεων που έχουν κριθεί παράνομες, αλλά και απαγόρευση παρόμοιας συμπεριφοράς στο μέλλον. Επί πλέον, κατά το μέτρο που η εφαρμογή της διατάξεως αυτής πρέπει να γίνεται σε συνάρτηση προς τη διαπιστωθείσα παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού, η Επιτροπή έχει την εξουσία να καθορίζει την έκταση των υποχρεώσεων τις οποίες υπέχουν οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις προκειμένου να τεθεί τέρμα στην εν λόγω παράβαση. Οι βαρύνουσες, όμως, κατ' αυτόν τον τρόπο τις επιχειρήσεις υποχρεώσεις δεν πρέπει να υπερβαίνουν το μέτρο που είναι ενδεδειγμένο και αναγκαίο για να επιτευχθεί ο επιδιωκόμενος σκοπός, δηλαδή η αποκατάσταση της νομιμότητας σε σχέση με τους κανόνες που παραβιάστηκαν.

Δεν πληροί τις προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 17 μια απαγόρευση που αποσκοπεί στην παρεμπόδιση της ανταλλαγής αμιγώς στατιστικών πληροφοριών μη εχουσών τον χαρακτήρα ατομικών ή δυναμένων να εξατομικευθούν πληροφοριών, εφόσον αφενός μεν από την απόφαση δεν προκύπτει ότι η Επιτροπή θεώρησε αυτή καθαυτή την ανταλλαγή στατιστικών στοιχείων ως παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, αφετέρου δε το γεγονός και μόνον ότι ένα σύστημα ανταλλαγής στατιστικών πληροφοριών ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί για αντίθετους στον ανταγωνισμό σκοπούς δεν το καθιστά αντίθετο προς τη διάταξη αυτή, διότι, υπ' αυτές τις συνθήκες, πρέπει να διαπιστωθεί ότι αυτό παράγει συγκεκριμένα αντίθετα στον ανταγωνισμό αποτελέσματα.

7 Η υποχρέωση αιτιολογήσεως μιας ατομικής αποφάσεως σκοπό έχει να επιτρέψει στον κοινοτικό δικαστή να ασκήσει τον έλεγχό του επί της νομιμότητας της αποφάσεως και να παράσχει στον ενδιαφερόμενο ικανές ενδείξεις ως προς το αν η απόφαση έχει επαρκές έρεισμα ή αν ενδεχομένως πάσχει ελάττωμα λόγω του οποίου θα μπορούσε να αμφισβητηθεί το κύρος της, το δε περιεχόμενο της υποχρεώσεως αυτής εξαρτάται από τη φύση της περί ης πρόκειται πράξεως και από το πλαίσιο εντός του οποίου εκδόθηκε.

Προκειμένου περί αποφάσεως που επιβάλλει πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, η έκταση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως πρέπει να προσδιορίζεται ιδίως με γνώμονα το γεγονός ότι η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να αποδεικνύεται βάσει μεγάλου αριθμού στοιχείων όπως είναι, ιδίως, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, και τούτο χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων που πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη.

Επί πλέον, κατά τον καθορισμό του ύψους κάθε προστίμου, η Επιτροπή διαθέτει εξουσία εκτιμήσεως και δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υποχρεούται να εφαρμόζει προς τούτο κάποιον συγκεκριμένο μαθηματικό τύπο.

Περαιτέρω, δεδομένου ότι ο αποτρεπτικός χαρακτήρας της δράσεως της Επιτροπής είναι εγγενής στην εξουσία της προς επιβολή προστίμων, αυτή δεν υποχρεούται να μνημονεύει ρητά αυτόν τον σκοπό στην απόφασή της.

Τέλος, η αιτιολογία αποφάσεως πρέπει να περιλαμβάνεται στο σώμα της αποφάσεως, ενώ εξηγήσεις παρεχόμενες μεταγενεστέρως από την Επιτροπή δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη, πλην ειδικών περιστάσεων.

Όταν διαπιστώνει, σε μια απόφαση, παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού και επιβάλλει πρόστιμα στις επιχειρήσεις που έχουν μετάσχει σ' αυτήν, η Επιτροπή οφείλει, εφόσον έχει λάβει κατά σύστημα υπόψη ορισμένα βασικά στοιχεία προς καθορισμό του ύψους των προστίμων, να μνημονεύει τα στοιχεία αυτά στο σώμα της αποφάσεως, ώστε να παρέχει στους αποδέκτες της τη δυνατότητα να επαληθεύουν αν το ύψος του προστίμου καθορίστηκε προσηκόντως και να εκτιμούν μήπως ασκήθηκε διάκριση.

8 Κατά το άρθρο 44, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, το δικόγραφο της προσφυγής πρέπει να περιέχει συνοπτική έκθεση των προβαλλόμενων λόγων. Η έκθεση αυτή πρέπει να είναι αρκετά σαφής και ακριβής, ώστε να μπορεί ο μεν καθού να προετοιμάσει την άμυνά του, το δε Πρωτοδικείο να κρίνει την προσφυγή, ενδεχομένως χωρίς να χρειαστεί πρόσθετες πληροφορίες. Για τον λόγο αυτόν, το εν λόγω δικόγραφο πρέπει να διευκρινίζει σε τί συνίσταται ο λόγος ακυρώσεως στον οποίο στηρίζεται η προσφυγή, οπότε η αφηρημένη επίκλησή του δεν ικανοποιεί τις επιταγές του Κανονισμού Διαδικασίας. Ανάλογες επιταγές ισχύουν οσάκις προς στήριξη ενός λόγου ακυρώσεως προβάλλεται μια αιτίαση.

9 Κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού λαμβάνονται υπόψη η σοβαρότητα της παραβάσεως και η διάρκειά της. Συναφώς, η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να αποδεικνύεται βάσει μεγάλου αριθμού στοιχείων όπως είναι, ιδίως, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, και τούτο χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων που πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη.

Κατά την εκτίμηση του γενικού επιπέδου των προστίμων, η Επιτροπή ευλόγως λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι εξακολουθούν να εμφανίζονται σχετικά συχνά κατάφωρες παραβάσεις των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού και, επομένως, έχει τη δυνατότητα να αυξάνει το ύψος των προστίμων προκειμένου να ενισχύει το προληπτικό τους αποτέλεσμα. Κατά συνέπεια, το ότι η Επιτροπή επέβαλε στο παρελθόν πρόστιμα ορισμένου ύψους για ορισμένες μορφές παραβάσεων δεν της στερεί τη δυνατότητα να αυξάνει το ύψος αυτό, εντός των ορίων που τίθενται με τον κανονισμό 17, αν αυτό είναι αναγκαίο προκειμένου να κατοχυρωθεί η εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού.

Περαιτέρω, κατά την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως, η Επιτροπή δύναται να λάβει υπόψη τα μέτρα τα οποία έλαβαν οι επιχειρήσεις με σκοπό ν' αποκρύψουν την ύπαρξη συμπαιγνίας.

Τέλος, κατά τον καθορισμό του γενικού επιπέδου των προστίμων, η Επιτροπή δύναται να συνεκτιμά τη μακρά διάρκεια και τον κατάφωρο χαρακτήρα παραβάσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, η οποία διαπράχθηκε παρά την προειδοποίηση την οποία θα όφειλε να συνιστά η προηγούμενη πρακτική των αποφάσεων της Επιτροπής.

10 Κατά την επιμέτρηση προστίμου λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, μείωση του προστίμου λόγω συνεργασίας κατά τη διοικητική διαδικασία δικαιολογείται μόνον εάν η συμπεριφορά της κατηγορουμένης επιχειρήσεως διευκόλυνε την εκ μέρους της Επιτροπής διαπίστωση της παραβάσεως και, ενδεχομένως, τον τερματισμό της.

Εν προκειμένω, μια επιχείρηση που δηλώνει ρητά ότι δεν αμφισβητεί τους πραγματικούς ισχυρισμούς στους οποίους στηρίζει τις αιτιάσεις της η Επιτροπή ενδέχεται να θεωρηθεί ότι συμβάλλει στη διευκόλυνση του έργου της Επιτροπής που συνίσταται στη διαπίστωση και τη δίωξη των παραβάσεων των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού. Με τις αποφάσεις με τις οποίες διαπιστώνει παράβαση αυτών των κανόνων, η Επιτροπή δύναται να θεωρήσει ότι μια τέτοια συμπεριφορά συνιστά αναγνώριση των πραγματικών ισχυρισμών και, άρα, ως στοιχείο αποδείξεως του βασίμου αυτών. Μια τέτοια συμπεριφορά μπορεί, επομένως, να δικαιολογεί μείωση του προστίμου.

Άλλως έχουν τα πράγματα όταν μια επιχείρηση αμφισβητεί, με την απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, τους βασικούς ισχυρισμούς που προβάλλει με αυτήν η Επιτροπή, δεν δίνει καμμία απάντηση ή απλώς δηλώνει ότι δεν λαμβάνει θέση επί των υπ' αυτής προβαλλομένων ισχυρισμών. Πράγματι, τηρώντας μια τέτοια στάση κατά τη διοικητική διαδικασία, η επιχείρηση δεν συμβάλλει στη διευκόλυνση του έργου της Επιτροπής.

Επειδή οι μειώσεις προστίμου μπορούν να θεωρηθούν επιτρεπτές μόνον εφόσον οι οικείες επιχειρήσεις δηλώσουν ρητά ότι δεν αμφισβητούν τους πραγματικούς ισχυρισμούς, μια επιχείρηση που δεν τηρεί τέτοια στάση δεν μπορεί να αξιώσει μείωση λόγω συνεργασίας κατά τη διοικητική διαδικασία, διότι, και αν ακόμη υποτεθεί ότι, μειώνοντας τα πρόστιμα που επέβαλε σε άλλες επιχειρήσεις που επίσης δεν είχαν κάνει τέτοια ρητή δήλωση, η Επιτροπή εφάρμοσε παράνομο κριτήριο, η τήρηση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως πρέπει να συνδυάζεται με την τήρηση της αρχής της νομιμότητας, σύμφωνα με την οποία κανείς δεν μπορεί να επικαλείται υπέρ αυτού παρανομία που διαπράχθηκε προς όφελος τρίτου.

11 Κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, ναι μεν η εφαρμογή προγράμματος ευθυγραμμίσεως δείχνει τη βούληση της οικείας επιχειρήσεως να αποφύγει παραβάσεις στο μέλλον και αποτελεί, άρα, ένα στοιχείο που επιτρέπει στην Επιτροπή να εκπληρώνει καλύτερα την αποστολή της, που είναι ιδίως να εφαρμόζει στον ανταγωνισμό τις τιθέμενες στη Συνθήκη αρχές και να προσανατολίζει στην κατεύθυνση αυτή τις επιχειρήσεις, το γεγονός όμως και μόνον ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η Επιτροπή έχει λάβει υπόψη, στην πρακτική των προηγουμένων αποφάσεών της, την κατάρτιση προγράμματος ευθυγραμμίσεως ως ελαφρυντική περίσταση δεν συνεπάγεται και υποχρέωσή της να ενεργήσει κατά τον ίδιο τρόπο και στη προκειμένη περίπτωση.

12 Κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, το γεγονός ότι η Επιτροπή έχει ήδη διαπιστώσει, στο παρελθόν, ότι μια επιχείρηση είχε παραβεί τους κανόνες ανταγωνισμού και της έχει, ενδεχομένως, επιβάλει κυρώσεις για τον λόγο αυτόν, μπορεί να ληφθεί ως επιβαρυντική για την επιχείρηση αυτή περίσταση· αντιθέτως, η έλλειψη προηγουμένης παραβάσεως συνιστά κανονική περίσταση, την οποία η Επιτροπή δεν υποχρεούται να λάβει υπόψη ως ελαφρυντική.

Διάδικοι

Στην υπόθεση T-352/94,

Mo och Domsjφ AB, εταιρία σουηδικού δικαίου, με έδρα το Φrnskφldsvik (Σουηδία), εκπροσωπούμενη από τους Antony Woodgate, Martin Smith και Vincent Smith, solicitors Λονδίνου, με αντικλήτους στο Λουξεμβούργο τους δικηγόρους Arendt & Medernach, 8-10, rue Mathias Hardt,

προσφεύγουσα,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης από τον Richard Lyal, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, και την Rosemary Caudwell, δημόσια υπάλληλο κράτους μέλους αποσπασμένη στην Επιτροπή, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Carlos Gσmez de la Cruz, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

καθής,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση ακυρώσεως της αποφάσεως 94/601/ΕΚ της Επιτροπής, της 13ης Ιουλίου 1994, σχετικά με μια διαδικασία βάσει του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (IV/C/33.833 - Ξαρτόνι) (ΕΕ 1994, L 243, σ. 1),

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑ$ΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ

(τρίτο πενταμελές τμήμα),

συγκείμενο από τους B. Vesterdorf, Πρόεδρο, C. P. Briλt, P. Lindh, A. Potocki και J. D. Cooke, δικαστές,

γραμματέας: J. Palacio Gonzαlez, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας που διεξήχθη από τις 25 Ιουνίου έως τις 8 Ιουλίου 1997,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

Ιστορικό της διαφοράς

1 Η παρούσα υπόθεση αφορά την απόφαση 94/601/ΕΚ της Επιτροπής, της 13ης Ιουλίου 1994, σχετικά με μια διαδικασία βάσει του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (IV/C/33.833 - Ξαρτόνι) (ΕΕ 1994, L 243, σ. 1), όπως διορθώθηκε πριν από τη δημοσίευσή της με απόφαση της Επιτροπής της 26ης Ιουλίου 1994 [C(94) 2135 τελικό] (στο εξής: απόφαση). Με την απόφαση, επιβλήθηκαν πρόστιμα σε 19 κατασκευαστές προμηθευτές χαρτονιού εγκατεστημένους εντός της Κοινότητας, λόγω παραβάσεων του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

2 Το προϋόν που αποτελεί αντικείμενο της αποφάσεως είναι το χαρτόνι. Στην απόφαση μνημονεύονται τρεις τύποι χαρτονιού, που περιγράφονται ως ανήκοντες στις ποιότητες GC, GD και SBS.

3 Το χαρτόνι ποιότητας GD (στο εξής: χαρτόνι GD) είναι μονωτική ινόπλακα λευκής επιστρώσεως (ανακυκλωμένο χαρτί), που χρησιμοποιείται συνήθως για τη συσκευασία μη εδωδίμων προϋόντων.

4 Το χαρτόνι ποιότητας GC (στο εξής: χαρτόνι GC) περιβάλλεται από λευκή επίστρωση και χρησιμοποιείται συνήθως για τη συσκευασία τροφίμων. Το χαρτόνι GC έχει ανώτερη ποιότητα από το χαρτόνι GD. Κατά το καλυπτόμενο από την απόφαση χρονικό διάστημα, η διαφορά τιμής μεταξύ των δύο αυτών προϋόντων ήταν συνήθως της τάξεως του 30 %. Σε μικρότερη έκταση, το χαρτόνι GC υψηλής ποιότητας χρησιμοποιείται επίσης για γραφικές εφαρμογές.

5 Με τα αρχικά SBS χαρακτηρίζεται το εντελώς λευκό χαρτόνι (στο εξής: χαρτόνι SBS). Η τιμή του προϋόντος αυτού υπερβαίνει κατά 20 % περίπου την του χαρτονιού GC. Ξρησιμοποιείται για τη συσκευασία τροφίμων, καλλυντικών, φαρμακευτικών προϋόντων και σιγαρέτων, κυρίως όμως για γραφικές εφαρμογές.

6 Με επιστολή της 22ας Νοεμβρίου 1990, η British Printing Industries Federation, οργάνωση που αντιπροσωπεύει τις περισσότερες βιομηχανίες εκτυπώσεως χαρτονιού στο Ηνωμένο Βασίλειο (στο εξής: BPIF), κατέθεσε στην Επιτροπή ανεπίσημη καταγγελία. Υποστήριξε ότι οι παραγωγοί χαρτονιού που εφοδιάζουν την αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου είχαν προβεί σε μια σειρά ταυτοχρόνων και ενιαίων αυξήσεων των τιμών και ζητούσε από την Επιτροπή να διενεργήσει ελέγχους για να διαπιστωθεί κατά πόσον είχε διαπραχθεί παράβαση των κοινοτικών κανόνων περί ανταγωνισμού. Για να προσδώσει δημοσιότητα στην πρωτοβουλία της, η BPIF εξέδωσε ανακοινωθέν Τύπου. Στοιχεία αυτού του ανακοινωθέντος περιέλαβε ο ειδικευμένος εμπορικός Τύπος κατά τον μήνα Δεκέμβριο του 1990.

7 Στις 12 Δεκεμβρίου 1990, η Fιdιration franηaise de cartonnage υπέβαλε επίσης ανεπίσημη καταγγελία στην Επιτροπή, παρόμοια με εκείνη της BPIF, στην οποία διατύπωνε κατηγορίες σχετικά με τη γαλλική αγορά χαρτονιού.

8 Στις 23 και 24 Απριλίου 1991, υπάλληλοι της Επιτροπής διενήργησαν, βάσει του άρθρου 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτος κανονισμός εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25, στο εξής: κανονισμός 17), ταυτοχρόνους ελέγχους χωρίς προειδοποίηση στα κτίρια και τις εγκαταστάσεις ορισμένων επιχειρήσεων και εμπορικών συνδέσμων του κλάδου του χαρτονιού.

9 Μετά τους ελέγχους αυτούς, η Επιτροπή απηύθυνε αίτηση παροχής πληροφοριών και εγγράφων βάσει του άρθρου 11 του κανονισμού 17 σε όλους τους αποδέκτες της αποφάσεως.

10 Τα στοιχεία τα οποία συνέλεξε στο πλαίσιο αυτών των ελέγχων και αιτήσεων παροχής πληροφοριών και εγγράφων οδήγησαν την Επιτροπή στο συμπέρασμα ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις είχαν, από τα μέσα του 1986 μέχρι τον Απρίλιο του 1991 τουλάχιστον (στις πλείστες των περιπτώσεων), μετάσχει σε παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

11 Αποφάσισε, κατά συνέπεια, να κινήσει την κατ' εφαρμογήν της διατάξεως αυτής προβλεπόμενη διαδικασία. Με επιστολή της 21ης Δεκεμβρίου 1992, απηύθυνε ανακοίνωση των αιτιάσεων σε κάθε μια από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις. Όλες οι αποδέκτριες επιχειρήσεις απάντησαν γραπτώς. Εννέα εξ αυτών ζήτησαν να εκθέσουν προφορικώς τις παρατηρήσεις τους. Η ακρόασή τους διενεργήθηκε από τις 7 έως τις 9 Ιουνίου 1993.

12 Κατά το πέρας της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση, η οποία περιέχει τις ακόλουθες διατάξεις:

«Άρθρο 1

Οι επιχειρήσεις Buchmann GmbH, Cascades SA, Enso-Gutzeit Oy, Europa Carton AG, Finnboard - the Finnish Board Mills Association, Fiskeby Board AB, Gruber & Weber GmbH & Co KG, Kartonfabriek De Eendracht NV (με εμπορική επωνυμία BPB de Eendracht NV) Koninklijke KNP BT NV (πρώην Koninklijke Nederlandse Papierfabrieken NV), Laakmann Karton GmbH & Co. KG, Mo Och Domsjφ AB (MoDo), Mayr-Melnhof Gesellschaft mbH, Papeteries de Lancey SA, Rena Kartonfabrik AS, Sarriσ SpA, SCA Holding Ltd [πρώην Reed Paper & Board (UK) Ltd], Stora Kopparberge Bergslags AB, Enso Espaρola SA (πρώην Tampella Espaρola SA) και Moritz J. Weig GmbH & Co. KG παρέβησαν το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης με τη συμμετοχή τους:

- στην περίπτωση της Buchmann και της Rena από τον Μάρτιο του 1988 περίπου μέχρι τα τέλη του 1990 τουλάχιστον,

- στην περίπτωση της Enso Espaρola, τουλάχιστον από τον Μάρτιο του 1988 μέχρι το τέλος Απριλίου 1991 τουλάχιστον,

- στην περίπτωση της Gruber & Weber από το 1988 τουλάχιστον μέχρι τα τέλη του 1990,

- στις υπόλοιπες περιπτώσεις, από τα μέσα του 1986 μέχρι τον Απρίλιο του 1991 τουλάχιστον,

σε μία συμφωνία και μια εναρμονισμένη πρακτική με τις οποίες, από τα μέσα του 1986, οι προμηθευτές χαρτονιού στην Κοινότητα:

- πραγματοποίησαν σε τακτά χρονικά διαστήματα σειρά μυστικών και θεσμοθετημένων συναντήσεων για να συζητήσουν και να υιοθετήσουν ένα κοινό βιομηχανικό σχέδιο περιορισμού του ανταγωνισμού,

- συμφώνησαν τακτικές αυξήσεις των τιμών για κάθε ποιότητα του προϋόντος σε κάθε εθνικό νόμισμα,

- προσχεδίασαν και εφήρμοσαν ταυτόχρονες και ενιαίες αυξήσεις των τιμών σε ολόκληρη την Κοινότητα,

- συμφώνησαν άτυπα να διατηρηθούν σταθερά τα μερίδια των σημαντικότερων παραγωγών στην αγορά με κατά καιρούς τροποποιήσεις,

- έλαβαν, όλο και συχνότερα από τις αρχές του 1990, εναρμονισμένα μέτρα ελέγχου της προσφοράς του προϋόντος στην κοινοτική αγορά, για να εξασφαλίσουν την εφαρμογή των εν λόγω εναρμονισμένων αυξήσεων των τιμών,

- αντήλλαξαν εμπορικές πληροφορίες (για τις παραδόσεις, τις τιμές, την παύση της λειτουργίας των εργοστασίων, τις ανεκτέλεστες παραγγελίες και τα ποσοστά χρησιμοποίησης των μηχανημάτων) για τη στήριξη των παραπάνω μέτρων.

(...)

Άρθρο 3

Με την παρούσα απόφαση επιβάλλονται, για τις παραβάσεις του άρθρου 1 που διαπιστώθηκαν, τα ακόλουθα πρόστιμα στις παρακάτω επιχειρήσεις:

(...)

xii) Mo Och Domsjφ AB, πρόστιμο 22 750 000 ECU·

(...)».

13 Κατά την απόφαση, η παράβαση εξελίχθηκε στο πλαίσιο ενός φορέα γνωστού ως Product Group Paperboard (στο εξής: PG Paperboard), ο οποίος απετελείτο από διάφορες ομάδες ή επιτροπές.

14 Εντός του φορέα αυτού συστάθηκε, περί τα μέσα του 1986, μια Presidents Working Group (ομάδα εργασίας προέδρων, στο εξής: PWG), αποτελούμενη από υψηλά ισταμένους εκπροσώπους των (οκτώ περίπου) μεγαλυτέρων παραγωγών χαρτονιού της Κοινότητας.

15 Η PWG είχε ως βασική δραστηριότητα να συζητεί και να διαβουλεύεται για την αγορά, τα μερίδια αγοράς, τις τιμές και την παραγωγική ικανότητα. Ειδικότερα, ελάμβανε βασικές αποφάσεις τόσο για το χρονοδιάγραμμα όσο και για το επίπεδο των αυξήσεων των τιμών που θα πραγματοποιούσαν οι παραγωγοί.

16 Η PWG υπέβαλλε εκθέσεις στην President Conference (συμβούλιο προέδρων, στο εξής: PC), στην οποία μετείχαν (κατά το μάλλον ή ήττον τακτικά) όλοι σχεδόν οι διευθύνοντες σύμβουλοι των οικείων επιχειρήσεων. Η PC συνερχόταν κατά την υπό κρίση περίοδο δύο φορές ετησίως.

17 Περί τα τέλη του 1987, συστάθηκε η Joint Marketing Committee (κοινή επιτροπή μάρκετινγκ, στο εξής: JMC). Βασικό της έργο ήταν αφενός μεν να προσδιορίζει εάν και, εφόσον ναι, με ποιον τρόπο θα μπορούσαν να τεθούν σε ισχύ οι αυξήσεις των τιμών, αφετέρου δε να επεξεργάζεται τις λεπτομέρειες των πρωτοβουλιών για τις τιμές που απεφάσιζε η PWG για καθεμία χώρα μεμονωμένα και για τους κυριοτέρους πελάτες με στόχο τη δημιουργία ενός συστήματος ισοδυνάμων τιμών στην Ευρώπη.

18 Τέλος, η «οικονομική επιτροπή» (στο εξής: ΟΕ) συζητούσε θέματα όπως οι διακυμάνσεις των τιμών στις εθνικές αγορές και οι ανεκτέλεστες παραγγελίες και γνωστοποιούσε τα πορίσματά της στην JMC ή, πριν από τα τέλη του 1987, στην προκάτοχο της JMC, Marketing Committee. H ΟΕ απετελείτο από διευθυντές μάρκετινγκ ή/και πωλήσεων των περισσοτέρων από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις και συνερχόταν περισσότερες από μία φορές ετησίως.

19 Όπως προκύπτει ακόμη από την απόφαση, η Επιτροπή έκρινε ότι οι δραστηριότητες της PG Paperboard υπεβοηθούντο από την ανταλλαγή πληροφοριών που γινόταν μέσω της εταιρείας καταπιστευτικής διαχειρίσεως Fides με έδρα τη Ζυρίχη (Ελβετία). Κατά την απόφαση, τα περισσότερα μέλη της PG Paperboard υπέβαλλαν στη Fides περιοδικές εκθέσεις σχετικά με τις παραγγελίες, την παραγωγή, τις πωλήσεις και τη χρησιμοποίηση της παραγωγικής ικανότητας. Οι εκθέσεις αυτές συγκεντρώνονταν στο πλαίσιο του συστήματος Fides, τα δε συγκεντρωμένα κατ' αυτόν τον τρόπο στοιχεία διαβιβάζονταν στη συνέχεια στους μετέχοντες.

20 Η απόφαση διευκρινίζει για ποιους λόγους η προσφεύγουσα Mo och Domsjφ AB (στο εξής: MoDo) είναι αποδέκτριά της (αιτιολογικές σκέψεις 151 επ.). Όπως εκθέτει, η Thames Board Ltd (στο εξής: TBM), παραγωγός χαρτονιού GC που κατείχε χαρτονοποια κείμενη στο Workington (Ηνωμένο Βασίλειο), μετείχε στις συναντήσεις των οργάνων της PG Paperboard, περιλαμβανομένων και των συναντήσεων της PWG, από τα μέσα του 1986. Από 1ης Ιανουαρίου 1988, την TBM εξαγόρασε κατά 100 % η AB Iggesunds Bruk (στο εξής: Iggesunds Bruk, εταιρία συνδεδεμένη προς τη MoDo, επί της οποίας η MoDo κατείχε το 49,9 % των δικαιωμάτων ψήφου. Η TBM μετονομάστηκε ακολούθως σε Iggesund Paperboard (Workington) Ltd.

21 Μέχρι την εξαγορά της TBM, η Iggesunds Bruk παρήγε κυρίως χαρτόνι SBS· παρήγε επίσης, σε μικρότερη αναλογία, χαρτόνι GC. Η MoDo ανέλαβε τον έλεγχο της Iggesunds Bruk κατά 100 % στις αρχές του 1989, την οποία μετέβαλε σε τμήμα του ομίλου, επονομαζόμενο Iggesund Paperboard AB (στο εξής: Iggesund Paperboard). Εκπρόσωποι του τμήματος αυτού παρίσταντο στις συνεδριάσεις της PWG και της JMC. Παρίσταντο επίσης στις συνεδριάσεις της PWG στελέχη και υπάλληλοι από το Workington.

Διαδικασία

22 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 20 Οκτωβρίου 1994, η προσφεύγουσα άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.

23 Κατά της αποφάσεως προσέφυγαν επίσης δεκαέξι από τις λοιπές δεκαοκτώ επιχειρήσεις που θεωρήθηκαν υπαίτιες της παραβάσεως (υποθέσεις T-295/94, T-301/94, T-304/94, T-308/94, T-309/94, T-310/94, T-311/94, T-317/94, T-319/94, T-327/94, T-334/94, T-337/94, T-338/94, T-347/94, T-348/94 και T-354/94).

24 Με επιστολή που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 10 Ιουνίου 1996, η προσφεύγουσα στην υπόθεση T-301/94, Laakmann Karton GmbH, παραιτήθηκε της προσφυγής της, η δε υπόθεση διαγράφηκε από το πρωτόκολλο του Πρωτοδικείου με διάταξη της 18ης Ιουλίου 1996, T-301/94, Laakmann Karton κατά Επιτροπής (που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή).

25 Κατά της αποφάσεως προσέφυγαν επίσης τέσσερις φινλανδικές επιχειρήσεις, μέλη του επαγγελματικού ομίλου Finnboard και ευθυνόμενες αλληλεγγύως, υπ' αυτή τους την ιδιότητα, για την πληρωμή του επιβληθέντος σ' αυτόν προστίμου (συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T-339/94, T-340/94, T-341/94 και T-342/94).

26 Τέλος, προσφυγή άσκησε ο σύνδεσμος CEPI-Cartonboard, μη αποδέκτης της αποφάσεως. Παραιτήθηκε όμως της προσφυγής του με επιστολή που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 8 Ιανουαρίου 1997, η δε υπόθεση διαγράφηκε από το πρωτόκολλο του Πρωτοδικείου με διάταξη της 6ης Μαρτίου 1997, T-312/94, CEPI-Cartonboard κατά Επιτροπής (που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή).

27 Με επιστολή της 5ης Φεβρουαρίου 1997, το Πρωτοδικείο κάλεσε τους διαδίκους να μετάσχουν σε ανεπίσημη συνάντηση, ιδίως για ν' αναπτύξουν τις παρατηρήσεις τους επί του ενδεχομένου της συνεκδικάσεως των υποθέσεων T-295/94, T-304/94, T-308/94, T-309/94, T-310/94, T-311/94, T-317/94, T-319/94, T-327/94, T-334/94, T-337/94, T-338/94, T-347/94, T-348/94, T-352/94 και T-354/94, προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας. Κατά την εν λόγω συνάντηση, που πραγματοποιήθηκε στις 29 Απριλίου 1997, οι διάδικοι αποδέχθηκαν τη συνεκδίκαση αυτή.

28 Με διάταξη της 4ης Ιουνίου 1997, ο πρόεδρος του τρίτου πενταμελούς τμήματος του Πρωτοδικείου αποφάσισε να συνεκδικάσει λόγω συναφείας τις προαναφερθείσες υποθέσεις προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας, σύμφωνα με το άρθρο 50 του Κανονισμού Διαδικασίας, δέχθηκε δε αίτηση εμπιστευτικού χειρισμού την οποία υπέβαλε η προσφεύγουσα της υποθέσεως T-334/94.

29 Με διάταξη της 20ής Ιουνίου 1997, δέχθηκε αίτηση εμπιστευτικού χειρισμού την οποία υπέβαλε η προσφεύγουσα της υποθέσεως T-337/94 σχετικά με έγγραφο το οποίο προσκόμισε εις απάντηση γραπτής ερωτήσεως του Πρωτοδικείου.

30 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (τρίτο πενταμελές τμήμα) αποφάσισε να λάβει μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας, ζητώντας από τους διαδίκους να απαντήσουν σε ορισμένες γραπτές ερωτήσεις και να προσκομίσουν ορισμένα έγγραφα. Οι διάδικοι ανταποκρίθηκαν στα αιτήματα αυτά.

31 Οι διάδικοι των απαριθμουμένων στη σκέψη 27 υποθέσεων αγόρευσαν και απάντησαν στις προφορικές ερωτήσεις του Πρωτοδικείου κατά τη δημόσια συνεδρίαση που διεξήχθη από τις 25 Ιουνίου έως τις 8 Ιουλίου 1997.

Αιτήματα των διαδίκων

32 Η προσφεύγουσα ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να ακυρώσει την απόφαση κατά το μέτρο που την αφορά·

- να ακυρώσει το άρθρο 2·

- να ακυρώσει το πρόστιμο ή να μειώσει το ύψος του·

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

33 Η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να απορρίψει την προσφυγή·

- να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.

Επί του αιτήματος ακυρώσεως της αποφάσεως

34 Η διάρθρωση των λόγων ακυρώσεως που εξετάζονται στην παρούσα απόφαση διαφέρει από εκείνη της εκθέσεως ακροατηρίου. Πράγματι, ορισμένοι λόγοι τους οποίους επικαλείται η προσφεύγουσα προς στήριξη των αιτημάτων της περί ακυρώσεως της αποφάσεως μπορούν να οδηγήσουν μόνο στη μείωση του ύψους του προστίμου και πρέπει, επομένως, να εξετασθούν σ' εκείνο το πλαίσιο.

Α - Επί των λόγων περί παραβάσεως ουσιώδους τύπου

Επί του λόγου περί ελλείψεως αιτιολογίας

Επιχειρήματα των διαδίκων

35 Η προσφεύγουσα διατείνεται ότι η απόφαση πάσχει έλλειψη αιτιολογίας, καθόσον δεν εμφαίνει πώς αξιολογήθηκαν ορισμένα αποδεικτικά στοιχεία και επιχειρήματα που προβλήθηκαν κατά τη διοικητική διαδικασία.

36 Πρώτον, τα επιχειρήματά της με τα οποία αμφισβητεί την αποδεικτική ισχύ των δηλώσεων της Stora πιθανότατα παρανοήθηκαν από την Επιτροπή (βλ. αιτιολογική σκέψη 108 της αποφάσεως). Συγκεκριμένα, η Stora ενδέχεται να υπέστη την επίδραση των πιθανών συνεπειών των δηλώσεών της. Επομένως, η Επιτροπή δεν έπρεπε να στηριχθεί σ' αυτές τις δηλώσεις.

37 Περαιτέρω, ενώ η Επιτροπή ακολούθησε ενίοτε τυφλά τις δηλώσεις της Stora, άντλησε ωστόσο μερικά συμπεράσματα ασύμβατα ή και διιστάμενα προς αυτές.

38 Η προσφεύγουσα μνημονεύει, σ' αυτό το πλαίσιο, διάφορα σημεία ως προς τα οποία η Επιτροπή δεν ακολούθησε τις δηλώσεις της Stora. Αυτό ισχύει ιδίως ως προς τον ισχυρισμό ότι η φερομένη παράβαση είχε, από ορισμένες απόψεις, περιορισμένη επίδραση στην αγορά, τους ισχυρισμούς που έτειναν εις απόδειξη του ότι οι πελάτες είχαν σημαντική εξουσία, τη δήλωση ότι οι ανταλλαγές πληροφοριών δεν περιείχαν γνωστοποίηση της διάρκειας των ανεκτελέστων παραγγελιών και, τέλος, τη δήλωση ότι η συλλογή στοιχείων επί των λαμβανομένων παραγγελιών γινόταν κυρίως για να μπορέσουν οι εταιρίες να ελέγξουν τις επιδόσεις τους στην αγορά.

39 Η Επιτροπή δεν έλαβε δεόντως υπόψη ούτε ορισμένες παρατηρήσεις που περιείχοντο στις δηλώσεις της Stora. Η προσφεύγουσα αναφέρεται συναφώς στα σημεία 3, 11, 12 και 28 της δεύτερης δηλώσεως της Stora (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων) και στο σημείο 1.1 της τρίτης της δηλώσεως (παράρτημα 43 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων).

40 Η Επιτροπή, επομένως, χειρίστηκε άδικα τις δηλώσεις της Stora, εφόσον τις ακολούθησε μόνον εφόσον δεν υπήρχαν πρόσθετες αποδείξεις. Αντιθέτως, δέχθηκε την πλέον δυσμενή για τους αποδέκτες της αποφάσεως απόδειξη οσάκις υπήρχαν άλλα αποδεικτικά στοιχεία πλην των δηλώσεων.

41 Δεύτερον, η Επιτροπή δεν αξιολόγησε ορθά μια έκθεση της London Economics (στο εξής: έκθεση LE), που καταρτίστηκε για λογαριασμό διαφόρων αποδεκτριών της αποφάσεως επιχειρήσεων και σκοπό είχε να εξηγήσει τα φαινόμενα τα οποία παρατήρησε η Επιτροπή στην αγορά. Επί πλέον, η προσφεύγουσα προσκόμισε στην Επιτροπή στοιχεία για ν' αποδείξει ότι το κόστος της παραγωγής του εργοστασίου του Workington είχε αυξηθεί σχεδόν εξ ίσου με τις επικρατούσες τιμές, παρά την έντονη ζήτηση κατά την κρίσιμη περίοδο.

42 Τρίτον, ο υπαινιγμός ότι σκοπίμως η προσφεύγουσα απέκρυψε αποδεικτικά στοιχεία για να παρακωλύσει τη διοικητική εξέταση (αιτιολογική σκέψη 116 της αποφάσεως) είναι αστήρικτος.

43 Τέλος, η απόφαση προδίδει ότι δεν εξετάστηκε το ενδεχόμενο εν μέρει υπεύθυνη για τη φερομένη παράβαση να ήταν η Unilever plc, ιδιοκτήτρια της TBM πριν εξαγοραστεί η εταιρία αυτή από την Iggesunds Bruk.

44 Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι δεν υποχρεούται να απαντά λεπτομερώς σε κάθε ζήτημα που θίγεται με τις απαντήσεις στην ανακοίνωση των αιτιάσεων (βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Οκτωβρίου 1980, 209/78 έως 215/78 και 218/78, Van Landewyck κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1980/III, σ. 207, σκέψη 66) και ότι εξέτασε, σύμφωνα με τις υποχρεώσεις της, τις αποδείξεις και τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας και απάντησε με την απόφασή της στα στοιχεία που ασκούσαν επιρροή στα πορίσματά της.

45 Όσον αφορά τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας περί της αξιοπιστίας των δηλώσεων της Stora, η Επιτροπή τα αντελήφθη και τα έλαβε υπόψη. Απλώς, δεν συμφώνησε με την προσφεύγουσα. Ειδικότερα, όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 112 και 113 της αποφάσεως, οι δηλώσεις βρίσκουν έρεισμα σε πολυάριθμα έγγραφα. Περαιτέρω, φαίνεται παράλογο να ισχυρίζεται κανείς ότι η Επιτροπή ακολούθησε τυφλά τις δηλώσεις της Stora και ταυτόχρονα να της προσάπτει ότι δεν ακολούθησε τις δηλώσεις αυτές σε όλες τους τις λεπτομέρειες.

46 Όσον αφορά την έκθεση LE, η Επιτροπή παραπέμπει κατ' ουσίαν στα επιχειρήματα τα οποία επικαλείται για ν' αποδείξει ότι ορθώς αξιολόγησε την επίδραση της συμπράξεως στην αγορά (βλ. σκέψεις 289 επ. κατωτέρω).

47 Αντιθέτως προς ό,τι ισχυρίζεται η προσφεύγουσα, η Επιτροπή ουδέποτε ισχυρίστηκε ότι απέκρυψε αποδεικτικά στοιχεία κατά τη διοικητική διαδικασία.

48 Τέλος, με την απάντησή της σε γραπτή ερώτηση του Πρωτοδικείου, η Επιτροπή δήλωσε ότι δεν διέθετε κανένα αποδεικτικό στοιχείο περί αναμείξεως της Unilever plc στη σύμπραξη.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

49 Κατά πάγια νομολογία, η υποχρέωση αιτιολογήσεως μιας ατομικής αποφάσεως σκοπό έχει να επιτρέψει στον κοινοτικό δικαστή να ασκήσει τον έλεγχό του επί της νομιμότητας της αποφάσεως και να παράσχει στον ενδιαφερόμενο ικανές ενδείξεις ως προς το αν η απόφαση έχει επαρκές έρεισμα ή αν ενδεχομένως πάσχει ελάττωμα λόγω του οποίου θα μπορούσε να αμφισβητηθεί το κύρος της, το δε περιεχόμενο της υποχρεώσεως αυτής εξαρτάται από τη φύση της περί ης πρόκειται πράξεως και από το πλαίσιο εντός του οποίου εκδόθηκε (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση του Πρωτοδικείου της 11ης Δεκεμβρίου 1996, T-49/95, Van Megen Sports κατά Επιτροπής, Συλλογή 1994, σ. ΙΙ-1799, σκέψη 51). Και ναι μεν υποχρεούται η Επιτροπή, βάσει του άρθρου 190 της Συνθήκης, να αιτιολογεί τις αποφάσεις της, μνημονεύοντας τα πραγματικά και νομικά στοιχεία από τα οποία εξαρτάται η νόμιμη δικαιολόγηση της αποφάσεως και τις σκέψεις που την οδήγησαν να την λάβει, δεν απαιτείται όμως να λαμβάνει θέση εφ' όλων των πραγματικών και νομικών ζητημάτων που ανακινήθηκαν κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας (βλ. ιδίως προαναφερθείσα απόφαση Van Landewyck κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 66).

50 Σχετικά με τις δηλώσεις της Stora, η Επιτροπή εξήγησε, στις αιτιολογικές σκέψεις 112 και 113 της αποφάσεως, ότι ως προς βασικά τους στοιχεία επιβεβαιώνονται από άλλα αποδεικτικά στοιχεία.

51 Το ότι η Επιτροπή δεν ακολούθησε όλους τους περιεχόμενους στις δηλώσεις της Stora ισχυρισμούς δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ανεπάρκεια ή έλλειψη αιτιολογίας της αποφάσεως. Ουσιαστικά, τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας αμφισβητούν απλώς το βάσιμον της εκτιμήσεως της Επιτροπής σχετικά με την αξιοπιστία των δηλώσεων της Stora. Τέτοια όμως επιχειρήματα, που ανάγονται στην εξέταση του βασίμου της αποφάσεως, δεν ασκούν επιρροή στο παρόν πλαίσιο.

52 Το ίδιο ισχύει και ως προς τον ισχυρισμό της προσφεύγουσας ότι η Επιτροπή δεν εκτίμησε ορθά ούτε την έκθεση LE ούτε τα αποδεικτικά στοιχεία τα οποία προσκόμισε η προσφεύγουσα για ν' αποδείξει ότι η εξέλιξη του κόστους της ακολούθησε την εξέλιξη των τιμών.

53 Όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι κακώς γίνεται υπαινιγμός στην απόφαση ότι σκοπίμως είχε αποκρύψει αποδεικτικά στοιχεία για να παρακωλύσει τη διοικητική εξέταση, αρκεί να διαπιστωθεί ότι στην απόφαση δεν υπάρχει τέτοιος υπαινιγμός. Όπως ορθώς τόνισε η Επιτροπή, το σημείο του σκεπτικού στο οποίο αναφέρεται η προσφεύγουσα αφορά μόνον τα μέτρα τα οποία έλαβαν οι μετέχοντες στη σύμπραξη για ν' αποκρύψουν την ύπαρξή της. Η σχετική εξήγηση της Επιτροπής εξηγείται λεπτομερώς στην απόφαση (βλ. ιδίως αιτιολογική σκέψη 73 της αποφάσεως).

54 Τέλος, η προσφεύγουσα δεν προσκόμισε κανένα αποδεικτικό στοιχείο κατά την ενώπιον της Επιτροπής διοικητική διαδικασία που ν' αποδεικνύει ότι η Unilever plc είχε ανάμειξη στη σύμπραξη, ως πρώην ιδιοκτήτρια της TBM. Υπ' αυτές τις συνθήκες δεν συνιστά πλημμέλεια της αιτιολογίας το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν εξέτασε, στην απόφαση, αν η απόφαση μπορούσε ν' απευθύνεται στην Unilever plc για να λογοδοτήσει για μέρος της διαπραχθείσας από την TBM παραβάσεως.

55 Επομένως, ο παρών λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.

Επί του λόγου ακυρώσεως περί προσβολής των δικαιωμάτων του αμυνομένου

Επιχειρήματα των διαδίκων

56 Η προσφεύγουσα διατείνεται ότι η αιτιολογία της αποφάσεως στηρίζεται σε αποδεικτικά στοιχεία που δεν μνημονεύτηκαν με την ανακοίνωση των αιτιάσεων, πράγμα που συνιστά προσβολή των δικαιωμάτων του αμυνομένου.

57 Τούτο αφορά μέγα μέρος των ισχυρισμών περί της φερομένης πολιτικής της «τιμής πριν από την ποσότητα», το ότι η Επιτροπή θεωρεί ότι η ανταλλαγή πληροφοριών της Fides αποτελούσε αφ' εαυτής παράβαση του άρθρου 85 της Συνθήκης και, τέλος, το ότι η Επιτροπή θεωρεί ότι η ανατίμηση του 1987 στο Ηνωμένο Βασίλειο ήταν αποτέλεσμα διαβουλεύσεως.

58 Περαιτέρω, παρ' όλον ότι, στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, έγινε δεκτό ότι η προσφορά και η ζήτηση ισορροπούσαν επί τουλάχιστον τρία ή τέσσερα έτη προ του 1991, η απόφαση περιέχει λιγότερο ευμενείς κρίσεις, ιδίως καθόσον επανειλημμένα μνημονεύει ότι κατά το 1990 έγιναν διακοπές της λειτουργίας (βλ., π.χ., αιτιολογική σκέψη 134).

59 Τέλος, τα στοιχεία για τις ανατιμήσεις που έγιναν τον Οκτώβριο του 1988 από την Iggesunds Bruk στις Κάτω Ξώρες και από τη Feldmόhle (του ομίλου Stora) στο Βέλγιο, καθώς και τα στοιχεία για μια ανατίμηση στην οποία προέβη τον Οκτώβριο του 1989 η Enso-Gutzeit στην Ιταλία, που δεν υπήρχαν στους συνημμένους στην ανακοίνωση των αιτιάσεων πίνακες, προστέθηκαν στους συνημμένους στην απόφαση πίνακες.

60 Η Επιτροπή αμφισβητεί ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων δεν περιέχει όλα τα στοιχεία για την πολιτική της «τιμής πριν από την ποσότητα». Ομοίως, η ανακοίνωση των αιτιάσεων εμφανίζει την πραγματοποιηθείσα το 1987 στο Ηνωμένο Βασίλειο ανατίμηση ως αποτέλεσμα διαβουλεύσεως (σ. 68 και 69 και παράρτημα που αφορά τον μνημονευόμενο καθορισμό τιμών).

61 Υπενθυμίζει ότι η αρχική ανακοίνωση των αιτιάσεων αφορούσε μόνο το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών της Fides, που συνδεόταν με τη λειτουργία της συμπράξεως στο σύνολό της. Δεν υπήρχε επομένως λόγος ν' αποφανθεί αν το ίδιο το σύστημα ήταν ή όχι παράνομο. Η προσθήκη όμως της ανακοινώσεως των αιτιάσεων διευκρίνισε ότι το δημιουργηθέν μετά τον Ιούλιο του 1991 σύστημα εξακολουθούσε ν' αποτελεί παράβαση του άρθρου 85 της Συνθήκης.

62 Τέλος, δεν υφίσταται καμμία αντίφαση μεταξύ των στοιχείων περί της προσφοράς και της ζητήσεως που περιέχονται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων και εκείνων που περιέχονται στην απόφαση.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

63 Κατά πάγια νομολογία, η ανακοίνωση των αιτιάσεων πρέπει να εκθέτει τις αιτιάσεις κατά τρόπον αρκούντως σαφή, έστω και συνοπτικό, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να είναι σε θέση να αντιληφθούν για ποιες ενέργειες τους επέκρινε η Επιτροπή. Υπ' αυτήν και μόνο την προϋπόθεση μπορεί να γίνει δεκτό ότι η γνωστοποίηση αιτιάσεων μπορεί να επιτελέσει τη λειτουργία την οποία της αναθέτουν οι κοινοτικοί κανονισμοί και η οποία συνίσταται στην παροχή όλων των αναγκαίων στοιχείων στις επιχειρήσεις, ώστε να μπορέσουν να αμυνθούν προσηκόντως πριν εκδώσει η Επιτροπή οριστική απόφαση (βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 31ης Μαρτίου 1993, C-89/85, C-104/85, C-114/85, C-116/85, C-117/85, και C-125/85 έως C-129/85, Ahlstrφm Osakeyhtiφ κ.λπ. κατά Επιτροπής Συλλογή 1993, σ. I-1307, σκέψη 42).

64 Εν προκειμένω, το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι μέγα μέρος των ισχυρισμών περί της φερομένης πολιτικής της «τιμής πριν από την ποσότητα» δεν εκτίθεται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων πρέπει ν' απορριφθεί. Συγκεκριμένα, η προσφεύγουσα δεν διευκρινίζει κατά τί οι περιεχόμενες στην απόφαση αιτιάσεις διαφέρουν από εκείνες που περιέχονται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων. Επί πλέον, η απόφαση δεν περιέχει αιτιάσεις σχετικά με την πολιτική της τιμής πριν από την ποσότητα, των οποίων η προσφεύγουσα να μην έλαβε γνώση με την ανακοίνωση των αιτιάσεων.

65 Ούτε μπορεί να γίνει δεκτό το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι, στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, δεν υποστηρίχτηκε ότι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών της Fides αποτελούσε αφ' εαυτού παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Αρκεί να διαπιστωθεί ότι, κατά την απόφαση, το εν λόγω σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών συνιστούσε μεν παράβαση των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού, μόνον όμως ως στήριγμα της διαπιστωθείσας παραβάσεως (άρθρο 1, τελευταία περίπτωση, της αποφάσεως, σε συνδυασμό προς την αιτιολογική σκέψη 134, τρίτο εδάφιο), έστω και αν η Επιτροπή έκρινε ότι, «στην πραγματικότητα, σε πολλές περιπτώσεις παρέχονταν συγκεκριμένα δεδομένα τα οποία μπορούσαν να υποστούν επεξεργασία χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία» (ίδια αιτιολογική σκέψη).

66 Όσον αφορά την εναρμονισμένη ανατίμηση στο Ηνωμένο Βασίλειο τον Ιανουάριο του 1987, προκύπτει ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων την καταλόγιζε με αρκετή σαφήνεια σε ορισμένες επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων και η προσφεύγουσα.

67 Η αιτίαση αυτή εκτίθεται ιδίως στην ανακοίνωση των αιτιάσεων (σ. 54), ως εξής:

«Ένα χειρόγραφο σημείωμα (παράρτημα 44), που καταλαμβάνει τρεις σελίδες, από τις 15 μέχρι τις 17 Ιανουαρίου 1987, του ημερολογίου γραφείου του κ. Opladen, της Feldmόhle, αφορά ανταλλαγή πληροφοριών για τις τιμές, τις εκκρεμείς παραγγελίες και τους χρόνους παύσεως της λειτουργίας μεταξύ της Feldmόhle και διαφόρων άλλων παραγωγών στο πλαίσιο της ανατιμήσεως που έγινε στη βρετανική αγορά κατά τον Δεκέμβριο 1986/Ιανουάριο 1987 (πρβ. παράρτημα 61, έγγραφο που βρέθηκε στις εγκαταστάσεις του εμπορικού πράκτορα της [Mayr-Melnhof] στο Ηνωμένο Βασίλειο: "Ο εκπρόσωπος της Weig ήταν παρών σε μια πρόσφατη συνάτηση της Fides. Δήλωσε ότι, κατά την άποψή τους, το 9 % ήταν πολύ υψηλό για το Ηνωμένο Βασίλειο και ότι κατέληγαν στο 7 %" ... κ.λπ.)»

68 Επί πλέον, η Επιτροπή επισημαίνει (σ. 69 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων):

«Λεπτομερείς πληροφορίες για τις εναρμονισμένες πρωτοβουλίες για τις τιμές, που συγκεντρώθηκαν στη Δυτική Ευρώπη από το 1987 μέχρι το 1991 παρέχονται στο παράρτημα για τις τιμές που επισυνάπτεται στην παρούσα ανακοίνωση των αιτιάσεων.

Πληροφορίες παρέχονται επίσης σχετικά με την πρωτοβουλία για τις τιμές που ανελήφθη στη βρετανική αγορά στις αρχές του 1987.»

69 Στο τεχνικό παράρτημα A, στο οποίο ρητώς παραπέμπει η ανακοίνωση των αιτιάσεων, η Επιτροπή εκθέτει λεπτομερώς τις αιτιάσεις της για τις ανατιμήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο τον Ιανουάριο του 1987. Απ' αυτό προκύπτει ειδικότερα (σ. 4), δίχως αμφιβολία, ότι «προκύπτει σαφώς ότι η πρωτοβουλία για τις τιμές είχε συζητηθεί και εξετασθεί σε επίπεδο "προέδρων"».

70 Επομένως, η προσφεύγουσα δεν μπορούσε να αγνοεί ότι η Επιτροπή της προσήπτε ότι είχε μετάσχει σε εναρμονισμένη πρωτοβουλία για τις τιμές στο Ηνωμένο Βασίλειο του Ιανουαρίου 1987.

71 Εξ άλλου, η προσφεύγουσα κακώς ισχυρίζεται ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων δεν εμφαίνει ότι κατά το 1990 είχαν πραγματοποιηθεί διακοπές της παραγωγής.

72 Συγκεκριμένα, κατά την ανακοίνωση των αιτιάσεων (σ. 85):

«Το 1990, όταν βρέθηκαν αντιμέτωποι με αύξηση του παραγωγικού δυναμικού και ταυτόχρονη πτώση της ζητήσεως, το σύστημα [ανταλλαγής πληροφοριών της Fides] τους έδωσε τη δυνατότητα να συντονίσουν την εφαρμογή διαστημάτων διακοπής στα εργοστάσιά τους και ν' αποφύγουν έτσι τα πλεονάσματα παραγωγής και την πτώση των τιμών.»

73 Τέλος, όσον αφορά τα στοιχεία για τις ανατιμήσεις τις οποίες ανήγγειλαν και εφάρμοσαν ορισμένοι παραγωγοί, διαπιστώνεται ότι η Επιτροπή δεν αμφισβητεί τον ισχυρισμό της προσφεύγουσας ότι τα στοιχεία αυτά δεν παρετίθεντο ούτε στο κείμενο ούτε στα παραρτήματα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων. Η προσφεύγουσα, επομένως, δεν μπόρεσε να υποβάλει λυσιτελώς τις παρατηρήσεις της επί των σχετικών πραγματικών στοιχείων. Η Επιτροπή όμως δεν είχε δικαίωμα να θεμελιώσει την απόφασή της σε στοιχεία που δεν είχαν περιέλθει εις γνώση των επιχειρήσεων κατά τη διοικητική διαδικασία. Συνεπώς, τα πραγματικά αυτά στοιχεία πρέπει να μη ληφθούν υπόψη κατά την εξέταση του βασίμου της αποφάσεως.

74 Αυτή όμως η προσβολή των δικαιωμάτων του αμυνομένου δεν αρκεί αφ' εαυτής για να επηρεάσει το κύρος της αποφάσεως στο σύνολο της, εφόσον αυτή δεν στηρίχθηκε μόνο στα στοιχεία αυτά (βλ., στην ίδια κατεύθυνση, απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Ιουνίου 1983, 100/80, 101/80, 102/80 και 103/80, Musique Diffusion franηaise κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 1825, σκέψη 30).

75 Επομένως, ο παρών λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.

Β - Επί των λόγων ακυρώσεως περί παραβάσεως ουσιαστικών κανόνων

Επί του λόγου ακυρώσεως ότι η προσφεύγουσα δεν έπρεπε να είναι αποδέκτρια της αποφάσεως

Επί του παραδεκτού του λόγου

76 Η Επιτροπή διερωτάται αν η προσφεύγουσα είχε έννομο συμφέρον να υποστηρίξει ότι η απόφαση έπρεπε να απευθύνεται στην Iggesund Paperboard, όταν δέχεται ότι θα αναλάβει την ευθύνη της εταιρίας αυτής αν τελικά της επιβληθεί πρόστιμο.

77 Συναφώς, αρκεί να υπομνησθεί ότι η προσφεύγουσα κατονομάζεται, στο άρθρο 1 της αποφάσεως, μεταξύ των επιχειρήσεων που μετείχαν σε παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Γι' αυτό, έχει έννομο συμφέρον να αμφισβητήσει τη διαπίστωση αυτή άσχετα από οποιαδήποτε οικονομική θεώρηση, διότι η εν λόγω διαπίστωση είναι, αν μη τι άλλο, ικανή να πλήξει τη φήμη της.

78 Επομένως, ο λόγος αυτός πρέπει να κριθεί παραδεκτός.

Επί της ουσίας

- Επιχειρήματα των διαδίκων

79 Κατά την προσφεύγουσα, η Επιτροπή απηύθυνε την απόφαση στη μητρική εταιρία ομίλου, όταν στην παράβαση είχαν συνεργήσει περισσότερες της μιας επιχειρήσεις του ομίλου, καθώς και όταν υπήρχαν σαφείς αποδείξεις για την ανάμειξη της μητρικής εταιρείας στη σύμπραξη (αιτιολογική σκέψη 143). Κανένα όμως από τα δύο αυτά κριτήρια δεν ικανοποιείται εν προκειμένω. Στην πραγματικότητα, μία μόνη επιχείρηση του ομίλου MoDo, η Iggesund Paperboard, κατηγορείται ότι μετέσχε στην παράβαση, ενώ η ίδια η προσφεύγουσα δεν μετέσχε.

80 Εν προκειμένω, η Επιτροπή δεν εφάρμοσε καν τα γενικά κριτήρια που παραθέτει στην απόφαση. Κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 152 και 153 αυτής, η Επιτροπή εθεώρησε, μεταξύ άλλων, αφενός μεν ότι θα μπορούσαν να ανακύψουν δυσκολίες κατά την είσπραξη του προστίμου, εάν αποδέκτρια της αποφάσεως ήταν η Iggesund Paperboard, αφετέρου δε ότι η Iggesund Paperboard δεν ήταν τόσο ανεξάρτητη από την προσφεύγουσα. Εφαρμόζοντας τα ειδικά αυτά κριτήρια μόνο στην περίπτωση της προσφεύγουσας, η Επιτροπή προσέβαλε τις αρχές της επιείκειας, της ίσης μεταχειρίσεως, της απαγορεύσεως των διακρίσεως και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.

81 Επί πλέον, τα παρατιθέμενα στην αιτιολογική σκέψη 153 της αποφάσεως ειδικά κριτήρια δεν δικαιολογούν τη θεώρηση της Επιτροπής. Κατ' αρχάς, δεν ήταν ακριβές ότι η Iggesund Paperboard δεν ήταν σε θέση να πληρώσει το πρόστιμο. Έπειτα, κακώς η Επιτροπή εθεώρησε ότι η Iggesunds Bruk δεν διέθετε αληθή ανεξαρτησία έναντι της προσφεύγουσας. Το γεγονός και μόνον ότι η Iggesunds Bruk δεν διέθετε κανένα περιουσιακό στοιχείο και δεν απασχολούσε προσωπικό δεν την εμπόδιζε να χαρακτηρισθεί ως επιχείρηση κατά την έννοια του κοινοτικού δικαίου. Η ίδια η Επιτροπή αναγνώρισε ότι η Iggesunds Bruk συγκέντρωνε όλα τα κριτήρια για να θεωρηθεί ως επιχείρηση, εφόσον αποτελούσε αυτοτελή οικονομική μονάδα. Επομένως, η Iggesunds Bruk δεν μπορούσε να θεωρείται «κενό κέλυφος».

82 Όταν μια επιχείρηση έχει υπό τον έλεγχό της όλα τα αναγκαία περιουσιακά στοιχεία για να χειριστεί τις δραστηριότητές της, δεν είναι αναγκαίο να έχει και την κυριότητά τους. Τη θέση αυτή επιβεβαιώνει η απόφαση 91/50/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 16ης Ιανουαρίου 1991, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΟΚ (IV/32.732 - IJsselcentrale και άλλοι) (ΕΕ 1991, L 28, σ. 32). Ούτε εμποδίζει να αναγνωριστεί στην Iggesund Paperboard η ιδιότητα της επιχειρήσεως το γεγονός ότι ορισμένες επικουρικές υπηρεσίες, όπως οι νομικές και οι λογιστικές υπηρεσίες, παρέχονται από τη μητρική επιχείρηση, η οποία και τις χρεώνει στις επιχειρήσεις του ομίλου.

83 Τέλος, είναι αναπόδεικτο το ότι η προσφεύγουσα είχε γνώση των φερομένων ως αθεμίτων ενεργειών και ότι ασκούσε όντως έλεγχο επί των δραστηριοτήτων της Iggesund Paperboard. Περαιτέρω, ούτε το ότι ενδεχομένως έδινε στην Iggesund Paperboard οδηγίες, ούτε το ότι είχε επιλέξει τους διευθυντές της επιχειρήσεως αυτής αρκεί για να καταστήσει την προσφεύγουσα υπεύθυνη της συμπεριφοράς της επιχειρήσεως ή για να θεωρηθεί ότι η Iggesund Paperboard και η προσφεύγουσα συναπαρτίζουν ενιαία οικονομική οντότητα.

84 Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η επιχείρηση, κατά την έννοια του δικαίου του ανταγωνισμού, μπορεί να οριστεί ως οικονομική μονάδα περικλείουσα ενιαία οργάνωση προσωπικών, υλικών και α$λων στοιχείων, τα οποία έχουν ταχθεί στη διαρκή επιδίωξη ορισμένου οικονομικού σκοπού (απόφαση του Πρωτοδικείου της 10ης Μαρτίου 1992, T-11/89, Shell κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, II-757, σκέψη 311).

85 Πλείονες επιχειρήσεις του αυτού ομίλου, ενεργούσες υπό κοινή διεύθυνση και κοινό έλεγχο, μπορούν να θεωρηθούν ως μέρος της αυτής επιχειρήσεως. Συναφώς, η Επιτροπή διαθέτει περιθώρια εκτιμήσεως για να ορίσει σε ποιο επίπεδο μιας τέτοιας δομής ενδείκνυται ν' απευθύνει την απόφαση. Επομένως, και αν ακόμη η Επιτροπή είχε τη δυνατότητα ν' απευθύνει την απόφαση στην Iggesund Paperboard, αυτό ουδόλως θα σήμαινε ότι είχε και υποχρέωση να το πράξει. Συγκεκριμένα, δύο θυγατρικές της προσφεύγουσας είχαν ανάμειξη στη σύμπραξη, ήτοι η Iggesund Paperboard (Workington) Ltd. και η Iggesunds Bruk.

86 Τέλος, καλώς προβλήθηκαν οι εκτιθέμενοι στις αιτιολογικές σκέψεις 152 και 153 της αποφάσεως λόγοι, διότι η Iggesund Paperboard δεν διαθέτει κανένα περιουσιακό στοιχείο ούτε απασχολούσε προσωπικό. Επομένως, δεν ήταν παρά ένα «κενό κέλυφος» προικισμένο με μετοχικό κεφάλαιο 50 000 SKR.

- Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

87 Το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, απαγορεύοντας στις επιχειρήσεις, μεταξύ άλλων, να συνάπτουν συμφωνίες ή να συμμετέχουν σε εναρμονισμένες πρακτικές που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και που έχουν ως σκοπό ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς, απευθύνεται σε οικονομικές μονάδες, εκάστη των οποίων περικλείει ενιαία οργάνωση προσωπικών, υλικών και α$λων στοιχείων, τα οποία έχουν ταχθεί στη διαρκή επιδίωξη ορισμένου οικονομικού σκοπού, η οποία οργάνωση δύναται να συντελέσει στη διάπραξη παραβάσεως προβλεπομένης από τη διάταξη αυτήν (προαναφερθείσα απόφαση Shell κατά Επιτροπής, σκέψη 311).

88 Εν προκειμένω, η προσφεύγουσα και οι διάφορες εταιρίες που ανήκουν στο τμήμα της «Paperboard», το οποίο τυπικώς διαχειριζόταν η Iggesund Paperboard, πρέπει να θεωρούνται ως συναποτελούσες ενιαία οργάνωση προσωπικών, υλικών και α$λων στοιχείων, τα οποία έχουν ταχθεί στη διαρκή επιδίωξη ορισμένου του σκοπού, ιδίως, της παραγωγής και πωλήσεως χαρτονιού αποβλέποντας στη μεγιστοποίηση των κερδών της, ακόμη και εις βάρος των ατομικών κερδών των επί μέρους συνιστωσών της. Στο πλαίσιο αυτής της οργανώσεως, κάθε εταιρία παίζει ένα συγκεκριμένο ρόλο (βλ., στην ίδια κατεύθυνση, προαναφερθείσα απόφαση Shell κατά Επιτροπής, σκέψη 312).

89 Συγκεκριμένα, όπως προκύπτει από την απόφαση (βλ. ιδίως αιτιολογική σκέψη 153, πρώτο εδάφιο), η Iggesund Paperboard είναι «μεσιτική εταιρεία», την οποία κατέχει κατά 100 % η προσφεύγουσα και η οποία διαθέτει μετοχικό κεφάλαιο 50 000 SKR.

90 Το δεύτερο εδάφιο της ίδιας αιτιολογικής σκέψεως προσθέτει:

«[...] Η Iggesund Paperboard AB ούτε είναι ιδιοκτήτρια των εγκαταστάσεων παραγωγής χαρτονιού ούτε χρησιμοποιεί το εργατικό τους δυναμικό. Τα στοιχεία ενεργητικού που διέθετε παλαιότερα η Iggesunds Bruk AB, εξακολουθούν να ανήκουν στην εταιρεία αυτή, η οποία είναι τώρα αφανής και ανήκει εξ ολοκλήρου στη MoDo. Όλο το προσωπικό στη Σουηδία απασχολείται από την ίδια τη MoDo [...]»

91 Η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί κανένα από τα παραπάνω στοιχεία.

92 Περαιτέρω, όπως προκύπτει από τις απαντήσεις της προσφεύγουσας στις γραπτές ερωτήσεις του Πρωτοδικείου, κατά τον χρόνο περατώσεως της διαπιστωθείσας παραβάσεως, η Iggesund Paperboard (Workington) Ltd, πρώην TBM, εξακολουθούσε να κατέχει την κείμενη στο Workington (Ηνωμένο Βασίλειο) χαρτονοποιία, κατέγραφε στη λογιστική της τον πραγματοποιούμενο από τη χαρτονοποιία αυτή κύκλο εργασιών και εξακολουθούσε ν' απασχολεί το εκεί προσωπικό. Προκύπτει επίσης ότι κανένας κύκλος εργασιών δεν καταγραφόταν στους ετήσιους λογαριασμούς της Iggesund Paperboard και, ειδικότερα, ότι ο πραγματοποιούμενος από τη χαρτονοποιία Iggesunds Bruk κύκλος εργασιών καταγραφόταν στους ετήσιους λογαριασμούς της προσφεύγουσας.

93 Τέλος, όπως προκύπτει από τους ετησίους λογαριασμούς της προσφεύγουσας για το έτος 1991, οι εμπορικές δραστηριότητες του ομίλου MoDo ασκούνταν μέσω έξι «μεσιτικών εταιρειών», μεταξύ των οποίων και η Iggesund Paperboard, η προσφεύγουσα όμως παρείχε χάριν όλων των εταιριών του ομίλου ορισμένες υπηρεσίες, όπως οι νομικές και οικονομικές υπηρεσίες και αφορώσες τη μηχανοργάνωση.

94 Κατά συνέπεια, χωρίς να είναι αναγκαίο να εξετασθεί αν την επιλογή να απευθυνθεί η απόφαση στην προσφεύγουσα μπορούν να δικαιολογήσουν οι λοιποί λόγοι που προβάλλονται στις αιτιολογικές σκέψεις 152 και 153 της αποφάσεως, ορθώς η Επιτροπή δηλώνει στην αιτιολογική σκέψη 153, δεύτερο εδάφιο, εν τέλει, ότι: «Συνεπώς, για τους σκοπούς της παρούσας διαδικασίας, η απόφαση είναι ενδεδειγμένο να απευθυνθεί στον ίδιο τον όμιλο MoDo, παρά σε μια θυγατρική εταιρεία που δεν έχει πραγματική ανεξαρτησία από αυτή, δεν διαθέτει στοιχεία ενεργητικού και δεν απασχολεί προσωπικό.»

95 Αντιθέτως προς τον ισχυρισμό της προσφεύγουσας ότι μόνον η Iggesund Paperboard μετείχε στην παράβαση, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι και η Iggesund Paperboard (Workington) Ltd περιλαμβανόταν στον κατάλογο των μελών της PG Paperboard, υπάλληλοι δε της εταιρίας αυτής μετείχαν στις συναντήσεις της JMC. Απευθύνοντας, επομένως, την απόφαση στην προσφεύγουσα, η Επιτροπή ενήργησε σύμφωνα με το κριτήριο που ορίζει στην αιτιολογική σκέψη 143, κατά το οποίο, όταν στην παράβαση είχαν συνεργήσει περισσότερες της μιας επιχειρήσεις του ομίλου, η απόφαση έπρεπε να απευθύνεται στη μητρική εταιρία του ομίλου.

96 Εν όψει των προεκτεθέντων, ο λόγος ακυρώσεως πρέπει ν' απορριφθεί.

Επί του λόγου ακυρώσεως ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε την ύπαρξη διαβουλεύσεων για τον έλεγχο του όγκου και τον περιορισμό της παραγωγής

97 Ο λόγος αυτός υποδιαιρείται σε τρία σκέλη. Τα δύο πρώτα θα εξετασθούν από κοινού, ενώ το τρίτο θα εξετασθεί χωριστά.

Επί των δύο πρώτων σκελών του λόγου ακυρώσεως, περί ελλείψεως αποδείξεων ως προς την ύπαρξη διαβουλεύσεως για την παγίωση των μεριδίων αγοράς και διαβουλεύσεως για τον έλεγχο της προσφοράς

- Επιχειρήματα των διαδίκων

98 Με το πρώτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, η προσφεύγουσα αποκρούει τις αιτιάσεις της Επιτροπής ότι υπήρχαν μέτρα ελέγχου του όγκου των πωλήσεων. Οι αιτιάσεις αυτές στηρίζονται, κατά βάση, στις δηλώσεις της Stora. Δεν επιβεβαιώνονται όμως από καμμία απόδειξη.

99 Η προσφεύγουσα διατείνεται ότι η ζήτηση εξακολούθησε να αυξάνει μέχρι τον Μάϋο του 1991, το δε παραγωγικό δυναμικό της βιομηχανίας χρησιμοποιήθηκε πλήρως μεταξύ 1987 και 1990. Σ' αυτή τη βάση, αποκρούει τον περιεχόμενο στην απόφαση ισχυρισμό ότι, κατά το 1990, οι παραγωγοί αναγκάστηκαν να καταφύγουν όλο και περισσότερο σε προσωρινές διακοπές της παραγωγής.

100 Περαιτέρω, το σημείωμα της 3ης Οκτωβρίου 1988 (παράρτημα 102 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων) δείχνει ότι, εκείνη την εποχή, δεν υπήρχε κανένα σύστημα ελέγχου του όγκου των πωλήσεων.

101 Τέλος, η προσφεύγουσα αμφισβητεί ότι τα σχετικά με τις συναντήσεις της Paper Agents Association (στο εξής: PAA) έγγραφα θεμελιώνουν την άποψη της Επιτροπής. Θεωρεί ότι δεν πρέπει να ληφθούν υπόψη.

102 Με το δεύτερο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, αποκρούει τις αιτιάσεις της Επιτροπής σχετικά με την ύπαρξη διαβουλεύσεως για την παγίωση των μεριδίων αγοράς. Από σειρά στοιχείων προκύπτει ότι οι δηλώσεις της Stora, στις οποίες στηρίχτηκε η Επιτροπή, δεν είναι αξιόπιστες.

103 Πρώτον, η περιγραφή των μέτρων που αποσκοπούν στην παγίωση των μεριδίων αγοράς στερείται συνοχής. Η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη το γεγονός ότι οι παραγωγοί δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν σχετικά με την παγίωση των μεριδίων αγοράς χωρίς να συνενοηθούν με τους πελάτες και χωρίς ν' αποποιηθούν παραγγελίες. Η απόφαση δεν λέει ποια προϋόντα αφορούσαν τα μερίδια αγοράς. Δεν διευκρινίζει αν ο προβλεπόμενος για το επόμενο έτος ρυθμός αναπτύξεως καθοριζόταν ατομικά ή κεντρικά. Και όμως, τα στοιχεία αυτά ήσαν αναγκαία για οποιαδήποτε συμφωνία παγιώσεως των μεριδίων αγοράς. Τέλος, ούτε οι παρασχεθείσες από τη Stora πληροφορίες εμφανίζουν μεγαλύτερη συνοχή. Συγκεκριμένα, η Stora δήλωσε (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων) ότι οι σχετικές συζητήσεις αφορούσαν εθνικούς ομίλους, ενώ, στην από 23 Δεκεμβρίου 1992 επιστολή της (παράρτημα 43 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων) ισχυρίζεται ότι η συμφωνία αφορούσε μερίδια αγοράς ανά όμιλο παραγωγών.

104 Δεύτερον, τα μερίδιά της στις εθνικές αγορές υπέστησαν σημαντικές διακυμάνσεις, το δε μερίδιό της στην αγορά της ηπειρωτικής Ευρώπης αυξήθηκε σημαντικά. Όπως άλλωστε παραδέχεται η ίδια η Επιτροπή, διάφοροι μεγάλοι παραγωγοί μπόρεσαν να αυξήσουν ελαφρώς τα μερίδιά τους στην αγορά.

105 Τρίτον, η Επιτροπή δεν έλαβε προσηκόντως υπόψη τη χαμηλή ελαστικότητα των τιμών του χαρτονιού.

106 Τέταρτον, μια συμφωνία περί παγιώσεως των μεριδίων αγοράς έπρεπε κατ' ανάγκην να συνοδεύεται από συμφωνίες ως προς τα διαστήματα διακοπής της παραγωγής και τη δημιουργία νέου παραγωγικού δυναμικού. Διάφοροι όμως παραγωγοί αύξησαν το παραγωγικό τους δυναμικό κατά την υπό κρίση περίοδο.

107 Η Επιτροπή αποκρίνεται ότι η απόφαση λέει ότι οι παραγωγοί αντελήφθησαν ότι δεν θα ήταν δυνατόν, μακροπρόθεσμα, να ελεγχθούν οι τιμές, αν δεν ελεγχόταν ταυτόχρονα ο όγκος των πωλήσεων, ώστε να εξασφαλίζεται η ισορροπία προσφοράς και ζητήσεως. Σ' αυτή τη βάση, οι παραγωγοί έκριναν αναγκαίο να ενισχύσουν τη σύμπραξη ως προς τις τιμές μέσω συμφωνίας για τον έλεγχο του όγκου των πωλήσεων. Επομένως, δεν έχει σημασία το γεγονός ότι επί ορισμένο χρόνο δεν κατέστη αναγκαίο να τεθεί το σύστημα αυτό σε εφαρμογή. Επί πλέον, υπάρχουν αποδείξεις περί του ότι η Iggesund ελάμβανε μέτρα ελέγχου της προσφοράς οσάκις ήταν αναγκαίο (αιτιολογικές σκέψεις 94 και 95 της αποφάσεως). Περαιτέρω, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι είχε διαπιστωθεί ότι οι παραγωγοί είχαν μεν συμφωνήσει για την παγίωση των μεριδίων αγοράς στα υφιστάμενα επίπεδα, το πάγωμα όμως αυτό δεν ήταν απόλυτο (αιτιολογικές σκέψεις 52 έως 56).

108 Όσον αφορά τους λόγους για τους οποίους είχε κριθεί αναγκαία η ύπαρξη συστήματος ελέγχου του όγκου των πωλήσεων, η Επιτροπή τονίζει ότι ουσιώδης αύξηση του όγκου θα επέφερε μείωση των τιμών. Η επιχειρηματολογία, επομένως, της προσφεύγουσας περί χαμηλής ελαστικότηατς των τιμών δεν απαντά στην άποψη της Επιτροπής.

109 Η τελευταία υποστηρίζει ότι τα εκτιθέμενα στην απόφαση συμπεράσματα στηρίζονται σε στέρεες αποδείξεις. Αναφέρεται, συναφώς, στις δηλώσεις της Stora, καθώς και στα έγγραφα που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 53 έως 55 και 58 έως 59 της αποφάσεως.

110 Λέει ότι ουδέποτε ισχυρίστηκε ότι τα μερίδια αγοράς είχαν παραμείνει σταθερά (αιτιολογικές σκέψεις 59 και 60 της αποφάσεως).

- Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

111 Κατά το άρθρο 1 της αποφάσεως, οι κατονομαζόμενες στη διάταξη αυτή επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης συμμετέχοντας, κατά την περίοδο αναφοράς, σε συμφωνία και εναρμονισμένη πρακτική με τις οποίες οι προμηθευτές χαρτονιού στην Κοινότητα, μεταξύ άλλων, «συμφώνησαν άτυπα να διατηρηθούν σταθερά τα μερίδια των σημαντικότερων παραγωγών στην αγορά με κατά καιρούς τροποποιήσεις» και «έλαβαν, όλο και συχνότερα από τις αρχές του 1991, εναρμονισμένα μέτρα ελέγχου της προσφοράς του προϋόντος στην κοινοτική αγορά, για να εξασφαλίσουν την εφαρμογή των εν λόγω εναρμονισμένων αυξήσεων των τιμών».

112 Κατά την Επιτροπή, οι δύο αυτές μορφές συμπαιγνίας, οι οποίες περιγράφονται στην απόφαση ως «επιβολή πειθαρχίας στην αγορά», εισήχθησαν για πρώτη φορά κατά την περίοδο αναφοράς από τους μετέχοντες στις συναντήσεις της PWG. Ειδικότερα, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 37, τρίτο εδάφιο, της αποφάσεως, το αληθές έργο της PWG, όπως περιγράφεται από τη Stora, «ήταν η διεξαγωγή "συζητήσεων και συνεννοήσεων για την αγορά, τα μερίδια της αγοράς, τις τιμές, τις αυξήσεις των τιμών και την παραγωγική ικανότητα"».

113 Όσο για τον ρόλο της PWG στη συμπαιγνία περί τα μερίδια αγοράς, η απόφαση (αιτιολογική σκέψη 37, πέμπτο εδάφιο) επισημαίνει: «Σε συνδυασμό με τις ενέργειες για αύξηση των τιμών, η PWG πραγματοποιούσε λεπτομερείς συζητήσεις για τα μερίδια των εθνικών ομίλων και των μεμονωμένων ομίλων παραγωγών στην αγορά της Δυτικής Ευρώπης. Κατόπιν αυτών, οι συμμετέχοντες κατέληγαν σε ορισμένες "άτυπες συμφωνίες" για τα αντίστοιχα μερίδια της αγοράς, με στόχο να μην τεθούν σε κίνδυνο οι συντονισμένες πρωτοβουλίες για τις τιμές λόγω υπερβάλλουσας προσφοράς. Οι μεγαλύτεροι όμιλοι παραγωγών συμφωνούσαν στην ουσία να διατηρήσουν τα μερίδιά τους στην αγορά στα επίπεδα που εγνωστοποιούντο κάθε χρόνο μέσω των στοιχείων για την ετήσια παραγωγή και τις πωλήσεις, τα οποία η Fides ανακοίνωσε στην τελική τους μορφή τον Μάρτιο του επόμενου έτους. Σε κάθε συνεδρίαση της PWG αναλύονταν οι εξελίξεις των μεριδίων της αγοράς βάσει των μηνιαίων εκθέσεων της Fides και, εάν προέκυπταν σημαντικές διακυμάνσεις, εζητούντο εξηγήσεις από την επιχείρηση που εθεωρείτο υπεύθυνη».

114 Κατά την αιτιολογική σκέψη 52, «η συμφωνία που επιτεύχθηκε στην PWG κατά το 1987 προέβλεπε το "πάγωμα" στα τότε επίπεδα των μεριδίων των κυριότερων παραγωγών στην αγορά της Δυτικής Ευρώπης, χωρίς προσπάθειες για την προσέλκυση νέων πελατών ή την επέκταση των υφιστάμενων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων με επιθετική πολιτική τιμολόγησης».

115 Στην αιτιολογική σκέψη 56, πρώτο εδάφιο, τονίζεται: «Η βασική άτυπη συμφωνία μεταξύ των κυριότερων παραγωγών για τη διατήρηση των αντίστοιχων μεριδίων τους στην αγορά συνέχισε να ισχύει καθόλη την περίοδο που καλύπτει η παρούσα απόφαση». Κατά την αιτιολογική σκέψη 57, «η "εξέλιξη των μεριδίων της αγοράς" αναλυόταν σε κάθε συνεδρίαση της PWG βάσει προσωρινών στατιστικών στοιχείων». Τέλος, στην αιτιολογική σκέψη 56, τελευταίο εδάφιο, τονίζεται: «Οι επιχειρήσεις που συμμετείχαν στις συζητήσεις αυτές για τα μερίδια της αγοράς ήταν εκείνες που εκπροσωπούντο στην PWG, και συγκεκριμένα η Cascades, η Finnboard, η KNP (μέχρι το 1988), η [Μayr-Μelnhof], η MoDo, η Sarriσ, οι δύο όμιλοι παραγωγών της Stora, CBC και Feldmόhle, και (από το 1988) η Weig».

116 Πρέπει να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή ορθώς δέχτηκε την ύπαρξη συμπαιγνίας ως προς τα μερίδια αγοράς μεταξύ των μετεχόντων στις συναντήσεις της PWG.

117 Ειδικότερα, η ανάλυση της Επιτροπής στηρίζεται ουσιαστικά στις δηλώσεις της Stora (παραρτήματα 39 και 43 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων), ενισχύεται δε από το παράρτημα 73 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων.

118 Στο παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η Stora εξηγεί: «Η PWG συνεδρίαζε από το 1986 για να συνδράμει στην επιβολή πειθαρχίας στην αγορά (...). Μεταξύ άλλων (θεμιτών) δραστηριοτήτων, είχε ως αντικείμενο τη συζήτηση και τη συνεννόηση για την αγορά, τα μερίδια της αγοράς, τις τιμές, τις αυξήσεις των τιμών, τη ζήτηση και την παραγωγική ικανότητα. Ο ρόλος της ήταν, μεταξύ άλλων, να αξιολογεί και να παρουσιάζει στο συμβούλιο προέδρων την ακριβή κατάσταση της προσφοράς και της ζήτησης στην αγορά και τα μέτρα που έπρεπε να ληφθούν για να επιβληθεί τάξη σε αυτήν».

119 Όσον αφορά ειδικότερα τη σύμπραξη σχετικά με τα μερίδια αγοράς, η Stora δηλώνει ότι, «στο πλαίσιο της PWG, εξετάζονταν τα μερίδια τα οποία κατελάμβαναν οι εθνικοί όμιλοι της Ευρωπαϋκής Κοινότητας, της ΕΖΕΣ και των λοιπών χωρών τις οποίες εφοδίαζαν τα μέλη της PG Paperboard» και ότι η PWG «διερευνούσε τη δυνατότητα να διατηρηθούν τα μερίδια αγοράς στα επίπεδα του προηγουμένου έτους» (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 19). Επισημαίνει άλλωστε (ίδιο έγγραφο, παράγραφος 2) ότι, «κατά την ίδια περίοδο, έλαβαν επίσης χώρα συζητήσεις σχετικά με τα μερίδια αγοράς των κατασκευαστών στην Ευρώπη, έχοντας ως πρώτη περίοδο αναφοράς τα επίπεδα του 1987».

120 Σε απάντησή της σε ερώτημα της Επιτροπής της 23ης Δεκεμβρίου 1991, την οποία απέστειλε στις 14 Φεβρουαρίου 1992 (παράρτημα 43 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων), η Stora διευκρινίζει ακόμη: «Οι συμπράξεις σχετικά με τα μερίδια αγοράς τις οποίες συνήπταν τα μέλη της PWG αφορούσαν την Ευρώπη στο σύνολό της. Οι συμπράξεις αυτές στηρίζονταν σε ετήσιους συνολικούς αριθμούς του προηγουμένου έτους, οι οποίοι είχαν συνήθως διαμορφωθεί οριστικά και ήσαν διαθέσιμοι από τον μήνα Μάρτιο του επομένου έτους» (σημείο 1.1).

121 Ο ισχυρισμός αυτός επιβεβαιώνεται, στο ίδιο έγγραφο, από τα κάτωθι: «(...) οι συζητήσεις κατέληγαν σε συμπράξεις, οι οποίες, κατά κανόνα, συνήπτοντο κατά τον μήνα Μάρτιο κάθε έτους, μεταξύ των μελών της PWG, με σκοπό τη διατήρηση των μεριδίων τους στα επίπεδα του προηγουμένου έτους» (σημείο 1.4). Η Stora επισημαίνει ότι «κανένα μέτρο δεν λαμβανόταν για να εξασφαλισθεί η συμμόρφωση προς τις συμπράξεις» και ότι οι μετέχοντες στις συναντήσεις της PWG «είχαν επίγνωση ότι, εάν κατελάμβαναν κατ' εξαίρεση θέσεις σε ορισμένες αγορές εφοδιαζόμενες από άλλους, αυτοί θα έπρατταν το ίδιο σε άλλες αγορές» (ίδιο σημείο).

122 Τέλος, δηλώνει ότι στις συζητήσεις σχετικά με τα μερίδια αγοράς έλαβε μέρος και η προσφεύγουσα («Iggesund») (σημείο 1.2).

123 Τους ισχυρισμούς της Stora ότι υπήρξε συμπαιγνία περί τα μερίδια αγοράς στηρίζει το παράρτημα 73 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων. Το έγγραφο αυτό, που βρέθηκε στις εγκαταστάσεις της FS-Karton (του ομίλου Mayr-Melnhof), είναι εμπιστευτικό σημείωμα με ημερομηνία 28 Δεκεμβρίου 1988, το οποίο απηύθυνε ο υπεύθυνος πωλήσεων διευθυντής μάρκετινγκ του ομίλου Mayr-Melnhof στη Γερμανία (ονόματι Katzner) προς τον γενικό διευθυντή της Mayr-Melnhof στην Αυστρία (ονόματι Grφller), με αντικείμενο την κατάσταση της αγοράς.

124 Κατά το έγγραφο αυτό, που μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 53 έως 55, η αποφασισθείσα το 1987 στενότερη συνεργασία στο πλαίσιο του «κύκλου των προέδρων» («Prδsidentenkreis»), δημιούργησε «κερδισμένους» και «χαμένους». Ο συντάκτης του σημειώματος κατατάσσει τη Mayr-Melnhof μεταξύ των «χαμένων» για σειρά λόγων, και ιδίως για τους κάτωθι:

«2) Η σύναψη συμφωνίας κατέστη δυνατή μόνο χάρη στην επιβολή "κυρώσεως" - απαίτησαν από μας να κάνουμε "θυσίες".

3) Έπρεπε να "παγώσουν" τα μερίδια αγοράς του 1987, να διατηρηθούν οι υφιστάμενες επαφές και να μην κατακτηθεί καμμία νέα δραστηριότητα ή ποιότητα διά της προσφοράς ευνοϋκών τιμών (το αποτέλεσμα θα γίνει αισθητό τον Ιανουάριο του 1989 - αν όλοι οι μετέχοντες παραμείνουν συνεπείς).»

125 Τα παραπάνω αποσπάσματα πρέπει να γίνουν αντιληπτά στη γενικότερη αλληλουχία του σημειώματος.

126 Συναφώς, ο συντάκτης του μνημονεύει, προεισαγωγικώς, τη στενότερη συνεργασία σε ευρωπαϋκή κλίμακα στο πλαίσιο του «κύκλου των προέδρων». Την έκφραση αυτή ερμήνευσε η Mayr-Melnhof ως καταλαμβάνουσα ταυτόχρονα την PWG και την PC στο γενικότερό τους πλαίσιο, χωρίς δηλαδή να αναφέρεται σε κάποιο γεγονός ή κάποια συγκεκριμένη συνάντηση (παράρτημα 75 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, σημείο 2.a), ερμηνεία που δεν χρειάζεται να συζητηθεί στο παρόν πλαίσιο.

127 Ο συντάκτης αναφέρει, ακολούθως, ότι η συνεργασία αυτή οδήγησε σε «πειθαρχία όσον αφορά τις τιμές», από την οποία προκύπτουν «κερδισμένοι» και «χαμένοι».

128 Στο πλαίσιο αυτής, επομένως, της πειθαρχίας, την οποία αποφάσισε ο «κύκλος των προέδρων», πρέπει να γίνει νοητή η έκφραση που αναφέρεται στα μερίδια αγοράς που έπρεπε να παγιωθούν στα επίπεδα του 1987.

129 Περαιτέρω, η παραπομπή στο 1987 ως έτος αναφοράς συμφωνεί με τη δεύτερη δήλωση της Stora (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, βλ. σκέψη 119 ανωτέρω).

130 Όσο για τον ρόλο τον οποίο διαδραμάτισε η PWG στη συμπαιγνία για τον έλεγχο του εφοδιασμού, την οποία χαρακτήριζε η εξέταση των διαστημάτων διακοπής λειτουργίας των μηχανών, η απόφαση αναφέρει ότι η PWG διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην εφαρμογή των διαστημάτων διακοπής λειτουργίας, όταν από το 1990, αυξήθηκε το παραγωγικό δυναμικό και υποχώρησε η ζήτηση: «(...) από τις αρχές του 1990, οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις (...) θεώρησαν αναγκαίο να συνεννοηθούν για την ανάγκη προσωρινής παύσης της παραγωγής στα πλαίσια της PWG. Οι μεγαλύτεροι παραγωγοί ανεγνώριζαν ότι δεν μπορούσαν να αυξήσουν τη ζήτηση με μείωση των τιμών και ότι η συνέχιση της χρησιμοποίησης όλης της παραγωγικής ικανότητας θα είχε απλώς ως αποτέλεσμα την πτώση των τιμών. Θεωρητικά, η περίοδος προσωρινής παύσης της παραγωγής που ήταν απαραίτητη για την εξισορρόπηση της προσφοράς και της ζήτησης μπορούσε να υπολογισθεί βάσει των εκθέσεων για την παραγωγική ικανότητα» (αιτιολογική σκέψη 70).

131 Η απόφαση επισημαίνει περαιτέρω: «Ωστόσο, η PWG δεν κατένεμε επίσημα το "χρόνο προσωρινής παύσης της παραγωγής" που αντιστοιχούσε σε κάθε παραγωγό. Σύμφωνα με τη Stora, αντιμετωπίζονταν πρακτικές δυσκολίες για την κατάρτιση ενός συντονισμένου σχεδίου όσον αφορά το χρόνο προσωρινής διακοπής της παραγωγής για όλους τους παραγωγούς. Η Stora αναφέρει ότι για τους λόγους αυτούς "υπήρχε μόνον ένα χαλαρό σύστημα ενθάρρυνσης"» (αιτιολογική σκέψη 71).

132 Πρέπει να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς κατά νόμον την ύπαρξη συμπαιγνίας ως προς τα διαστήματα διακοπής της παραγωγής μεταξύ των μετεχόντων στις συναντήσεις της PWG.

133 Τα έγγραφα τα οποία προσκόμισε ενισχύουν την ανάλυσή της.

134 Με τη δεύτερη δήλωσή της (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 24), η Stora εξηγεί: «Με την υιοθέτηση, από την PWG, της πολιτικής της τιμής πριν από την ποσότητα και την προοδευτική εφαρμογή συστήματος ισοδυνάμων τιμών από το 1988, τα μέλη της PWG αναγνώρισαν ότι η τήρηση των διαστημάτων διακοπής της λειτουργίας ήταν αναγκαία για τη διατήρηση των τιμών ενώπιον της μειωμένης αυξήσεως της ζητήσεως. Αν οι κατασκευαστές δεν τηρούσαν τα διαστήματα διακοπής της λειτουργίας, θα τους ήταν αδύνατο να διατηρήσουν τις συμφωνηθείσες τιμές ενώπιον του αυξανομένου πλεονάσματος του παραγωγικού δυναμικού».

135 Στην επόμενη παράγραφο της δηλώσεώς της, προσθέτει: «Το 1988 και 1989, η βιομηχανία μπορούσε να λειτουργήσει σχεδόν με το πλήρες δυναμικό της. Τα διαστήματα διακοπής, πέρα από το φυσιολογικό κλείσιμο λόγω επισκευών και διακοπών, κατέστησαν αναγκαία από το 1990 και μετά (...). Ακολούθως, αποδείχθηκαν αναγκαίες οι διακοπές λειτουργίας, όταν τα κύματα παραγγελιών σταματούσαν, για να διατηρηθεί η πολιτική της τιμής πριν από την ποσότητα. Τα διαστήματα διακοπής τα οποία όφειλαν να τηρούν οι παραγωγοί (για να εξασφαλίζουν τη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ παραγωγής και καταναλώσεως) μπορούσαν να υπολογίζονται βάσει των εκθέσεων για τις ποσότητες. Η PWG δεν υπεδείκνυε ρητά τα διαστήματα διακοπής που έπρεπε να τηρηθούν, παρ' όλον ότι υπήρχε κάποιο χαλαρό σύστημα ενθαρρύνσεως (...)».

136 Όσο για το παράρτημα 73 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, οι λόγοι τους οποίους επικαλείται ο συντάκτης για να εξηγήσει γιατί η Mayr-Melnhof ήταν μεταξύ των «χαμένων» κατά τον χρόνο της συντάξεώς της αποτελούν σημαντικά αποδεικτικά στοιχεία περί της υπάρξεως συμπαιγνίας μεταξύ των μετεχόντων στις συναντήσεις της PWG όσον αφορά τα διαστήματα διακοπής.

137 Ειδικότερα, ο συντάκτης διαπιστώνει:

«4) Στο σημείο αυτό η αντίληψη των ενδιαφερομένων μερών ως προς τον επιδιωκόμενο στόχο αρχίζει να διίσταται.

(...)

c) Όλοι οι υπεύθυνοι πωλήσεων και πράκτορές μας στην Ευρώπη ελευθερώθηκαν από τον όγκο πωλήσεων του προϋπολογισμού τους και ακολουθήθηκε μια αυστηρή πολιτική τιμών, μη επιδεχόμενη καμμία σχεδόν εξαίρεση (συχνά οι συνεργάτες μας δεν κατάλαβαν την αλλαγή στάσεώς μας απέναντι στην αγορά - στο παρελθόν, η μόνη απαίτηση αφορούσε τις ποσότητες, ενώ εφεξής σημασία είχε μόνο η πειθαρχία ως προς τις τιμές, με κίνδυνο να χρειαστεί να σταματήσουν οι μηχανές).»

138 Η Mayr-Melnhof υποστηρίζει (παράρτημα 75 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων) ότι το παρατιθέμενο ανωτέρω χωρίο αφορά την εσωτερική κατάσταση της επιχειρήσεως. Αν αναλυθεί όμως υπό το πρίσμα του γενικοτέρου πλαισίου του σημειώματος, το απόσπασμα αυτό εξηγεί πώς εφαρμοζόταν, σε επίπεδο εμπορικών υπευθύνων, μια αυστηρή πολιτική χαρασσόμενη από τον «κύκλο των προέδρων». Το έγγραφο, επομένως, σημαίνει ότι οι μετέχοντες στη συμφωνία του 1987, δηλαδή τουλάχιστον οι μετέχοντες στις συναντήσεις της PWG, αναμφισβήτητα στάθμισαν ποιες θα ήσαν οι συνέπειες της χαρασσομένης πολιτικής, στην περίπτωση που αυτή θα εφαρμοζόταν αυστηρά.

139 Βάσει των προεκτεθέντων, και χωρίς να είναι αναγκαίο να ληφθεί υπόψη το παράρτημα 102 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, συμπεραίνεται ότι η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς κατά δίκαιον την ύπαρξη συμπαιγνίας ως προς τα μερίδια αγοράς μεταξύ των μετεχόντων στις συναντήσεις της PWG, καθώς και συμπαιγνίας ως προς τα διαστήματα διακοπής της παραγωγής μεταξύ των αυτών επιχειρήσεων. Καθόσον οι TBM/Iggesund Paperboard (Workington) Ltd/Iggesund Paperboard μετείχαν στις συναντήσεις της PWG (βλ. κατωτέρω σκέψεις 370 επ.), η δε προσφεύγουσα κατονομάζεται ρητώς στις δηλώσεις της Stora, ορθώς η Επιτροπή εθεώρησε την προσφεύγουσα υπαίτια συμμετοχής στις δύο αυτές πτυχές της συμπαιγνίας.

140 Τη διαπίστωση αυτή δεν αποδυναμώνουν οι επικρίσεις της προσφεύγουσας κατά των δηλώσεων της Stora, με τις οποίες αυτή αμφισβητεί την αποδεικτική ισχύ των εγγράφων αυτών.

141 Συγκεκριμένα, δεν αμφισβητείται ότι οι δηλώσεις αυτές προέρχονται από μια από τις επιχειρήσεις που φέρονται μετασχούσες στην καταλογιζόμενη παράβαση και ότι περιέχουν λεπτομερή περιγραφή της φύσεως των συζητήσεων που διεξήγοντο εντός των οργάνων της PG Paperboard, του στόχου τον οποίον επιδίωκαν οι μετέχουσες σ' αυτό επιχειρήσεις, καθώς και της συμμετοχής των εν λόγω επιχειρήσεων στις συναντήσεις των διαφόρων οργάνων του. Καθόσον δε το καίριο αυτό αποδεικτικό στοιχείο επιρρωννύεται από άλλα έγγραφα της δικογραφίας, παρέχει πρόσφορο έρεισμα στους ισχυρισμούς της Επιτροπής.

142 Ούτε μπορεί να γίνει δεκτός ο ισχυρισμός της προσφεύγουσας ότι η πραγματική συμπεριφορά των επιχειρήσεων δείχνει το αβάσιμον των αιτιάσεων της Επιτροπής.

143 Πρώτον, η ύπαρξη συμπαιγνίας μεταξύ των μελών της PWG επί των δύο πτυχών της «πολιτικής της τιμής πριν από την ποσότητα» δεν πρέπει να συγχέεται με την εφαρμογή τους. Συγκεκριμένα, η ισχύς των προσκομισθεισών από την Επιτροπή αποδείξεων είναι τέτοια, ώστε οι πληροφορίες οι σχετικές με την πραγματική συμπεριφορά της προσφεύγουσας στην αγορά να μη δύνανται να επηρεάσουν τα συμπεράσματα της Επιτροπής σχετικά με την ίδια την ύπαρξη συμπαιγνίας επί των δύο πτυχών της επίμαχης πολιτικής.

144 Δεύτερον, τα συμπεράσματα της Επιτροπής δεν αντικρούονται από τις πληροφορίες τις οποίες παρέχει η προσφεύγουσα. Δέον να τονισθεί ότι η Επιτροπή παραδέχεται ρητώς ότι η συμπαιγνία επί των μεριδίων αγοράς δεν ενείχε «επίσημο μηχανισμό κυρώσεων ή αποζημίωσης για την εφαρμογή της άτυπης συμφωνίας σχετικά με τα μερίδια της αγοράς» και ότι τα μερίδια αγοράς ορισμένων μεγάλων παραγωγών σημείωναν ισχνή αύξηση από έτος σε έτος (αιτιολογικές σκέψεις 59 και 60). Επί πλέον, η Επιτροπή συνομολογεί ότι, εφόσον ο κλάδος λειτούργησε με το πλήρες δυναμικό του μέχρι τις αρχές του 1990, δεν χρειάσθηκε σχεδόν καμμία προσωρινή παύση της παραγωγής μέχρι τότε (αιτιολογική σκέψη 70).

145 Τρίτον, το ότι η προσφεύγουσα έθεσε σε εφαρμογή τη συνομοληθείσα εντός της PWG πολιτική της τιμής πριν από την ποσότητα επιβεβαιώνεται από δύο έγγραφα της δικογραφίας.

146 Έτσι, κατά το πρακτικό της συνεδριάσεως της PAA της 23ης Ιανουαρίου 1990, το οποίο συνέταξε εκπρόσωπος της Kopparfors (του ομίλου Stora), «η Iggesund είπε ότι η Thames είχε προβεί σε κάποιες διακοπές λειτουργίας, πράγμα που ήταν περισσότερο σύμφωνο με την πολιτική της απ' ό,τι η μείωση των τιμών» (παράρτημα 130 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων).

147 Ομοίως, το πρακτικό της συνεδριάσεως της PAA της 4ης Απριλίου 1990, το οποίο συνέταξε εκπρόσωπος της Mayr-Melnhof Pegg, αναφέρει:

«H Thames Board (Iggesund) τρεις εβδομάδες προθεσμία. Το Ηνωμένο Βασίλειο ζητεί λιγότερο από ό,τι την ίδια περίοδο το 1989. Η προσωρινή διακοπή της παραγωγής είναι προτιμότερη από τη μείωση των τιμών. Η αύξηση των τιμών του Απριλίου εφαρμόστηκε πλήρως» (παράρτημα 131 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων).

148 Εν όψει των προεκτεθέντων, το πρώτο και το δεύτερο σκέλος του λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθούν.

Επί του τρίτου σκέλους του λόγου ακυρώσεως, περί εσφαλμένης εκτιμήσεως της σημασίας των στατιστικών της Fides

- Επιχειρήματα των διαδίκων

149 Η προσφεύγουσα διατείνεται ότι η Επιτροπή δεν εξετίμησε ορθώς τη σημασία των στατιστικών της Fides. Υπερέβαλε τη σημασία τους και το αθέμιτον του χαρακτήρα τους. Επί πλέον, οι στατιστικές αυτές δεν ήσαν αρκετά λεπτομερείς ώστε να καταστεί δυνατός ο έλεγχος συστήματος ποσοστώσεων.

150 Οι συγκεντρωνόμενες από τη Fides στατιστικές ήσαν μεν κατανεμημένες ανά χώρα, εκτός από τις εβδομαδιαίες εκθέσεις για την εισροή παραγγελιών, δεν καθιστούσαν όμως δυνατή την αναγνώριση των παραδόσεων κάθε παραγωγού.

151 Περαιτέρω, η προσφεύγουσα τονίζει ότι, κατά τη διάρκεια του έτους, οι παραγωγοί κανονικά χρησιμοποιούσαν τις «πρόχειρες» στατιστικές (αιτιολογική σκέψη 63 της αποφάσεως). Συγκεκριμένα, οι στατιστικές αυτές παρείχαν γενικές πληροφορίες για την τάση της ζητήσεως. Υπ' αυτές τις συνθήκες, οι μετέχοντες στις συναντήσεις της PWG δεν είχαν καμμία δυνατότητα να στηριχθούν σ' αυτές τις στατιστικές για να προβούν σε ορθολογική ανάλυση των μεριδίων αγοράς και της χρήσεως του παραγωγικού δυναμικού.

152 Επί πλέον, η κατάσταση των ανεκτελέστων παραγγελιών κάθε παραγωγού δεν είναι απόρρητη, αντιθέτως προς ό,τι ισχυρίζεται η Επιτροπή. Συνεπώς, οι διανεμόμενες από τη Fides στατιστικές για την κατάσταση των ανεκτελέστων παραγγελιών έδιναν απλώς στους παραγωγούς μια συνολική εικόνα σε ευρωπαϋκή κλίμακα.

153 Όσον αφορά τις στατιστικές για το παραγωγικό δυναμικό και τη χρήση τους, επρόκειτο για ανακριβείς στατιστικές που χρησίμευαν μόνο για την παρατήρηση της δυναμικής του κλάδου και τη σύγκριση των μεταβολών του ποσοστού χρήσεως κάθε επιχειρήσεως με τις μεταβολές των συγκεκντρωτικών ποσοστών.

154 Τέλος, οι οικείες στατιστικές δεν ήσαν αναγκαίες για να διαπιστωθεί η ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζητήσεως, εφόσον το στοιχείο αυτό ήταν προφανές για ολόκληρο τον κλάδο.

155 Κατά την Επιτροπή, η προσφεύγουσα επιδιώκει, με τα επιχειρήματά της, ν' αποδείξει ότι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών της Fides δεν ήταν αφ' εαυτού αντίθετο προς το άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Δεδομένου ότι το σύστημα αυτό χρησιμοποιήθηκε μόνο προς ενίσχυση και διευκόλυνση της εκτελέσεως μιας αθέμιτης συμπράξεως, η σχετική συζήτηση έχει ακαδημαϋκό απλώς χαρακτήρα.

- Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

156 Το τρίτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως πρέπει να γίνει αντιληπτό υπό την έννοια ότι η Επιτροπή δεν εξετίμησε ορθώς τη σημασία των στατιστικών της Fides, για τον λόγο ότι αυτές δεν ήσαν ούτε αναγκαίες ούτε καν χρήσιμες για τη φερομένη σύμπραξη.

157 Κατά το άρθρο 1 της αποφάσεως, οι κατονομαζόμενες στη διάταξη αυτή επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης συμμετέχοντας σε συμφωνία και εναρμονισμένη πρακτική με τις οποίες, μεταξύ άλλων, «αντήλλαξαν εμπορικές πληροφορίες (για τις παραδόσεις, τις τιμές, την παύση της λειτουργίας των εργοστασίων, τις ανεκτέλεστες παραγγελίες και τα ποσοστά χρησιμοποίησης των μηχανημάτων) για τη στήριξη των παραπάνω μέτρων», ήτοι της συμπαιγνίας ως προς τις τιμές, της συμπαιγνίας ως προς τα μερίδια αγοράς και της συμπαιγνίας ως προς την παύση της λειτουργίας των εργοστασίων.

158 Ως προς το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών της Fides, η απόφαση πρέπει, εν όψει του διατακτικού της και της αιτιολογικής σκέψεως 134, τρίτο εδάφιο, να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι η Επιτροπή θεώρησε το σύστημα αυτό αντίθετο προς το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, ως υποστήριγμα της διαπιστωθείσας συμπράξεως.

159 Η αιτιολογική σκέψη 134, τρίτο εδάφιο, της αποφάσεως διευκρινίζει ότι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών Fides «συνέβαλε ουσιαστικά:

- στον έλεγχο της εξέλιξης των μεριδίων της αγοράς,

- στον έλεγχο των συνθηκών προσφοράς και ζήτησης για να διατηρηθεί η πλήρης χρησιμοποίηση της παραγωγικής ικανότητας,

- στη λήψη αποφάσεων σχετικά με τη δυνατότητα καθιέρωσης συντονισμένων αυξήσεων των τιμών,

- στον καθορισμό του απαιτούμενου χρόνου προσωρινής διακοπής της παραγωγής.»

160 Όπως προκύπτει άλλωστε από την απόφαση, οι στατιστικές της Fides εξετάζονταν και συζητούνταν στο πλαίσιο της PWG. Συγκεκριμένα, η αιτιολογική σκέψη 57, πρώτο εδάφιο, που παραπέμπει επίσης στην αιτιολογική σκέψη 63, αναφέρει: «Η "εξέλιξη των μεριδίων της αγοράς" αναλυόταν σε κάθε συνεδρίαση της PWG βάσει προσωρινών στατιστικών στοιχείων». Επί πλέον, η αιτιολογική σκέψη 69, πρώτο εδάφιο, αναφέρει: «Συγκρίνοντας τις εβδομαδιαίες ανεκτέλεστες παραγγελίες ["Weekly Order Backlog"] και τη διαθέσιμη παραγωγική ικανότητα, η PWG εκτιμούσε τη συνολική κατάσταση της ζήτησης στη βιομηχανία χαρτονιού».

161 Οι αιτιάσεις αυτές της Επιτροπής πρέπει να θεωρηθούν αποδεδειγμένες.

162 Πρώτον, η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί το ότι οι στατιστικές της Fides συζητούνταν στο πλαίσιο της PWG.

163 Δεύτερον, καλώς η Επιτροπή έκρινε ότι οι στατιστικές της Fides εχρησιμοποιούντο, εντός του οργάνου αυτού, αφενός μεν για «τον έλεγχο της εξέλιξης των μεριδίων της αγοράς» (αιτιολογική σκέψη 134, τρίτο εδάφιο, πρώτη περίπτωση), αφετέρου δε για «τον έλεγχο των συνθηκών προσφοράς και ζήτησης για να διατηρηθεί η πλήρης χρησιμοποίηση της παραγωγικής ικανότητας» και «τον καθορισμό του απαιτούμενου χρόνου προσωρινής διακοπής της παραγωγής» (αιτιολογική σκέψη 134, τρίτο εδάφιο, δεύτερη και τέταρτη περίπτωση).

164 Συγκεκριμένα, ως προς τη χρήση των στατιστικών της Fides για «τον έλεγχο της εξέλιξης των μεριδίων της αγοράς», η Stora αναγνώρισε ότι, «αν από την ανάλυση των στατιστικών προέκυπτε ότι τα επίπεδα των πωλήσεων των εθνικών ομίλων εμφάνιζαν μεγάλες διαφορές, τα μέλη της PWG [...] παρότρυναν άλληλα και εδεσμεύοντο να περιορίσουν τις διακυμάνσεις στις εθνικές αγορές» (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 19).

165 Ομοίως, κατά το παράρτημα 43 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων (σημείο 1.1):

«Οι διακυμάνσεις της προσφοράς στις εθνικές αγορές εξετάζονταν και συζητούνταν σε κάθε PWG (ήτοι κάθε δύο ή τρεις μήνες) βάσει των προσωρινών στατιστικών της Fides [...] Οι στατιστικές αυτές καταρτίζονταν ανά μήνα, το δε σύνολο υπολογιζόταν επί του ημερολογιακού έτους και όχι βάσει ολόκληρης της οικονομικής χρήσεως. Οι διακυμάνσεις που προέκυπταν από τις στατιστικές δεν αντανακλούσαν κατ' ανάγκην ακριβώς την οριστική κατάσταση του τέλους του έτους· εξ ου και δεν ήταν ασφαλές να στηριχθεί κανείς στις διακυμάνσεις αυτές. Θα ήταν άτοπο για τους βασικούς μετέχοντες στην PWG παραγωγούς να συζητούν λεπτομερώς για τα μερίδια αγοράς σε εθνική βάση, εφόσον οι παραγωγοί δεν ήσαν εις θέση να προσδιορίσουν τον τελικό προορισμό των παραδόσεών τους.

[...]

Οι συμπράξεις σχετικά με τα μερίδια αγοράς τις οποίες συνήπταν τα μέλη της PWG αφορούσαν την Ευρώπη στο σύνολό της. Οι συμπράξεις αυτές στηρίζονταν σε ετήσιους συνολικούς αριθμούς του προηγουμένου έτους, οι οποίοι είχαν συνήθως διαμορφωθεί οριστικά και ήσαν διαθέσιμοι από τον μήνα Μάρτιο του επομένου έτους».

166 Όσο για τη χρησιμοποίηση των στατιστικών της Fides για «τον έλεγχο των συνθηκών προσφοράς και ζήτησης για να διατηρηθεί η πλήρης χρησιμοποίηση της παραγωγικής ικανότητας» και «τον καθορισμό του απαιτούμενου χρόνου προσωρινής διακοπής της παραγωγής», αρκεί να γίνει παραπομπή στη δήλωση της Stora (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 5):

«Αλληλένδετη προς την πρωτοβουλία για τις τιμές του 1987 ήταν η ανάγκη διατηρήσεως κάποιας ισορροπίας μεταξύ παραγωγής και καταναλώσεως (πολιτική της τιμής πριν από την ποσότητα). Κατά το 1988 και 1989, οι παραγωγοί χρησιμοποίησαν πλήρως ή σχεδόν πλήρως το παραγωγικό τους δυναμικό. Το 1990, ο συνδυασμός του αυξημένου παραγωγικού δυναμικού και της φθίνουσας αυξήσεως της ζητήσεως ώθησε τους παραγωγούς να αρχίσουν να εφαρμόζουν διαστήματα διακοπής, με σκοπό τη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ παραγωγής και καταναλώσεως. [...] Από τις ετήσιες εκθέσεις του παραγωγικού δυναμικού οι παραγωγοί μπορούσαν να συνάγουν για πόσο χρόνο έπρεπε να διακόψουν την παραγωγή και να ενθαρρύνουν αλλήλους για την τήρηση ενός χρόνου διακοπής που αρκούσε για τη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ παραγωγής και της ζητήσεως. [...] Τέτοια διαστήματα διακοπής δεν εφαρμόζονταν από όλους τους παραγωγούς, πράγμα που είχε ως συνέπεια ορισμένοι εξ αυτών, κατά κανόνα οι σημαντικότεροι, να υφίστανται αναλογικά μεγαλύτερες απώλειες ποσοτήτων στην προσπάθειά τους να διατηρήσουν τις τιμές στο ίδιο επίπεδο» (στην ίδια κατεύθυνση, παράγραφος 25 του ίδιου εγγράφου).

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΠΤΙΚΟΥ ΣΤΟ ΕΓΓΡΑΦΟ: 694A0352.1

167 Οι δηλώσεις της Stora ενισχύονται εμμέσως από τα παραρτήματα 73 και 75 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων. Πράγματι, όπως προκύπτει από το παράρτημα 73 (βλ. ανωτέρω σκέψεις 123 επ.), ο υπεύθυνος πωλήσεων διευθυντής μάρκετινγκ του ομίλου Mayr-Melnhof/FS-Karton στη Γερμανία (ονόματι Katzner) πρότεινε στον γενικό διευθυντή της Mayr-Melnhof στην Αυστρία τροποποίηση του τότε ισχύοντος συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών της Fides (σ. 5, αριθ. 5, υπό τον τίτλο «Kontrolle»). Όπως προκύπτει από το παράρτημα 75 (σ. 11), απάντηση της Mayr-Melnhof σε αίτηση παροχής πληροφοριών, οι «κανόνες της Fides τροποποιήθηκαν αργότερα λίγο ως πολύ σύμφωνα με τις προτάσεις» που μνημονεύονται στο παράρτημα 73 (βλ. επίσης αιτιολογική σκέψη 63, δεύτερο εδάφιο, της αποφάσεως). Εν όψει του γενικού νοήματος του παραρτήματος 73, η διατυπωθείσα από τον Katzner αίτηση τροποποιήσεως του συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών της Fides πρέπει να γίνει αντιληπτή υπό την έννοια ότι το σύστημα αυτό δεν επέτρεπε επαρκή έλεγχο της εξελίξεως των μεριδίων αγοράς και/ή της εξετάσεως των διαστημάτων διακοπής και έπρεπε, επομένως, να βελτιωθεί ώστε να εξασφαλίζει καλύτερο έλεγχο.

168 Βάσει αυτών των αποδείξεων και εν όψει του γεγονότος ότι η Επιτροπή καλώς εθεώρησε ότι η προσφεύγουασ μετείχε σε συμπαιγνία ως προς τα διαστήματα διακοπής και σε συμπαιγνία ως προς τα μερίδια αγοράς εντός της PWG, πρέπει να απορριφθεί το τρίτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως.

169 Επομένως, ο λόγος αυτός πρέπει ν' απορριφθεί στο σύνολό του.

Επί του λόγου ακυρώσεως περί εσφαλμένης εκτιμήσεως της διαρκείας της συμπράξεως

Επιχειρήματα των διαδίκων

170 Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι, ακόμη και σύμφωνα με την απόφαση, δεν υπήρξε η παραμικρή παράβαση πριν από το 1988. Συγκεκριμένα, αν εηαιρεθούν οι δηλώσεις της Stora, δεν απομένει καμμία ένδειξη για το ότι η σύσταση της PWG συνιστούσε αφ' εαυτής παράβαση. Εξ άλλου, τα αποδεικτικά στοιχεία δεν στοιχειοθετούν το συμπέρασμα ότι η PWG είχε δημιουργηθεί πριν από τις 10 Νοεμβρίου 1986.

171 Περαιτέρω, ούτε από την ανακοίνωση των αιτιάσεων ούτε από την απόφαση προκύπτει ότι η ρπωτοβουλία για τις τιμές του Ιανουαρίου 1987 στο Ηνωμένο Βασίλειο συνιστούσε παράβαση.

172 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η παράβαση άρχισε στα μέσα 1986 και ότι η ημερομηνία αυτή πρέπει να ληφθεί ως βάση για τον υπολογισμό των προστίμων. Ο χρόνος αυτός συνέπεσε περίπου με την αναδιοργάνωση της PG Paperboard και την έναρξη των συζητήσεων για τις τιμές και τις ποσότητες. Ως προς το σημείο αυτό, καλώς στηρίχθηκε στις δηλώσεις της Stora.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

173 Κατά την αιτιολογική σκέψη 161, δεύτερο εδάφιο, της αποφάσεως, οι περισσότερες απο τις αποδέκτριες της αποφάσεως επιχειρήσεις μετείχαν στην παράβαση από τον Ιούνιο του 1986, όταν δηλαδή «συστάθηκε η PWG και η αθέμιτη συνεργασία μεταξύ των παραγωγών εντατικοποιήθηκε και άρχισε να είναι αποτελεσματικότερη».

174 Σχετικά με τον χρόνο συστάσεως της PWG, η Stora ανέφερε (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 8): «η PWG συνεδρίαζε από το 1986 [...]»

175 Σ' αυτή τη βάση, και ελλείψει αποδεικτικών στοιχείων από τα οποία να προκύπτει η ακριβής ημερομηνία δημιουργίας αυτού του οργάνου, η Επιτροπή δικαιολογημένα έκρινε ότι η PWG συστάθηκε περί από τα μέσα του 1986 και ότι έκτοτε συνεδριαζε τακτικά. Συναφώς, τονίζεται ότι η προσφεύγουσα μετείχε στις συνεδριάσεις της PWG αφότου συστάθηκε το όργανο αυτό (βλ. κατωτέρω σκέψεις 370 επ.). Υπ' αυτές τις συνθήκες, η προσφεύγουσα δεν μπορεί βασίμως να αμφισβητεί την εκτίμηση της Επιτροπής περί του χρόνου συστάσεως της PWG χωρίς να προσκομίζει κανένα αποδεικτικό στοιχείο προς στήριξη του ισχυρισμού της ότι το όργανο αυτό συστάθηκε αργότερα.

176 Η Επιτροπή ορθώς συνήγαγε ότι η προσφεύγουσα, όντας μία από τις επιχειρήσεις που μετείχαν στις συναντήσεις της PWG, αφότου συστάθηκε το όργανο αυτό της PG Paperboard περί τα μέσα του 1986, πρέπει να θεωρηθεί ευθυνόμενη έκτοτε για συμπαιγνία επί των τιμών.

177 Συγκεκριμένα, η PWG δημιουργήθηκε από ορισμένες επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων και η προσφεύγουσα, με σκοπό στρεφόμενο κατ' ουσίαν κατά του ανταγωνισμού. Όπως ανέφερε η Stora (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 8), «συνεδρίαζε από το 1986 για να συνδράμει στην επιβολή πειθαρχίας στην αγορά» και είχε ιδίως ως αντικείμενο «τις συζητήσεις και συνεννοήσεις για την αγορά, τα μερίδια της αγοράς, τις τιμές, τις αυξήσεις των τιμών και την παραγωγική ικανότητα» (παράρτημα 35 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 5, ψηφίο iii).

178 Ο ρόλος τον οποίο διαδραμάτιζαν οι συναντώμενες στο όργανο αυτό επιχειρήσεις όσον αφορά τη συμπαιγνία ως προς τα μερίδια αγοράς και ως προς τα διαστήματα διακοπής της παραγωγής περιγράφονται στον προηγούμενο λόγο ακυρώσεως (βλ. σκέψεις 113 έως 139 ανωτέρω). Οι συναντώμενες στο όργανο αυτό επιχειρήσεις συζητούσαν επίσης για τις πρωτοβουλίες σχετικά με τις τιμές. Κατά τη Stora (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 10), «από το 1987, η PWG κατέληξε σε συμφωνία και έλαβε βασικές αποφάσεις για το χρονοδιάγραμμα (...) και το ύψος των ανατιμήσεων στις οποίες θα προέβαιναν οι κατασκευαστές χαρτονιού».

179 Επομένως, το γεγονός ότι είχε συναινέσει στη σύσταση και τη συμμετοχή στις συναντήσεις ενός οργάνου του οποίου οι επιχειρήσεις που το δημιούργησαν εγνώριζαν και απεδέχοντο τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό σκοπό, που συνίστατο ιδίως σε συζητήσεις για μέλλουσες ανατιμήσεις, συνιστά επαρκή λόγο για να γίνει δεκτό ότι η προσφεύγουσα ευθύνεται για συμπαιγνία ως προς τις τιμές από τα μέσα του 1986.

180 Συνεπώς, ο λόγος ακυρώσεως πρέπει ν' απορριφθεί.

Επί του λόγου ακυρώσεως ότι η Επιτροπή υπέπεσε αφενός μεν σε σφάλμα εκτιμήσεως θεωρώντας ότι το χαρτόνι SBS αποτελούσε αντικείμενο της παραβάσεως και αποτελούσε μέρος της ίδιας αγοράς με τα χαρτόνια GC και GD, αφετέρου δε σε πλημμέλειες περί την αιτιολογία και τη διαδικασία

181 Ο λόγος υποδιαιρείται σε τρία σκέλη. Καθένα από αυτά τα σκέλη θα εξετασθεί χωριστά.

Επί του πρώτου σκέλους του λόγου ακυρώσεως, περί προσβολής των δικαιωμάτων του αμυνομένου

182 Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι δεν ήταν σε θέση να ασκήσει τα δικαιώματα του αμυνομένου κατά τη διοικητική διαδικασία, διότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων δεν ανέφερε την ύπαρξη παραβάσεως σχετικής με το χαρτόνι SBS. Μνημόνευε το χαρτόνι αυτό άπαξ μόνον, εντός παρενθέσεων, αναφορικά με μια ανατίμηση.

183 Ο ισχυρισμός αυτός είναι αστήρικτος.

184 Όπως πράγματι προκύπτει από την ανακοίνωση των αιτιάσεων (σ. 3 και 4), ο όρος «χαρτόνι» καλύπτει τρεις βασικές κατασκευαζόμενες στη Δυτική Ευρώπη ποιότητες χαρτονιού, μεταξύ των οποίων και το SBS, οι οποίες και αποτελούν αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας.

185 Επί πλέον, όλα τα αποδεικτικά στοιχεία στα οποία στηρίζεται στην απόφαση η Επιτροπή για ν' αποδείξει ότι το χαρτόνι SBS αποτελεί αντικείμενο της παραβάσεως μνημονεύονται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων ή στις ατομικές πληροφορίες αυτής που απευθύνθηκαν στην προσφεύγουσα (βλ. ιδίως παραρτήματα 111, 113 και 117 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων).

186 Τέλος, καθένα από τα - συνημμένα στην ανακοίνωση των αιτιάσεων - τεχνικά παραρτήματα περί των τιμών περιέχει, για κάθε φερομένη εναρμονισμένη πρωτοβουλία για τις τιμές, στοιχεία για τις ανατιμήσεις του χαρτονιού SBS.

187 Επομένως, η ανακοίνωση των αιτιάσεων σαφώς εξέθεσε ότι το χαρτόνι SBS αποτελεί αντικείμενο της διαδικασίας.

188 Επομένως, το πρώτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως πρέπει ν' απορριφθεί.

Επί του δευτέρου σκέλους του λόγου ακυρώσεως, ότι η Επιτροπή, θεωρώντας ότι το χαρτόνι SBS αποτελούσε αντικείμενο της παραβάσεως, υπέπεσε σε σφάλμα εκτιμήσεως και σε πλημμελή αιτιολόγηση

- Επιχειρήματα των διαδίκων

189 Η προσφεύγουσα διατείνεται ότι η απόφαση και τα μνημονευόμενα σ' αυτήν αποδεικτικά μέσα δεν δικαιολογούν το συμπέρασμα ότι το χαρτόνι SBS αποτελούσε αντικείμενο της παραβάσεως. Υποστηρίζει επίσης ότι η απόφαση δεν εξηγεί επαρκώς τις αιτιάσεις της Επιτροπής.

190 Κατ' αρχάς, οι δηλώσεις της Stora δεν μνημονεύουν το χαρτόνι SBS.

191 Έπειτα, καμμία από τις αιτιάσεις σχετικά με τα μέτρα ελέγχου του όγκου των πωλήσεων δεν αφορά το χαρτόνι SBS. Ο ισχυρισμός ότι στο πλαίσιο της PWG συμφωνήθηκε ότι θα ετηρούντο τα μερίδια αγοράς του 1987 αναφέρεται σε μια περίοδο κατά την οποια κανείς παραγωγός χαρτονιού SBS δεν εκπροσωπούνταν εντός του οργάνου αυτού.

192 Οι χειρόγραφες σημειώσεις που αποσπάστηκαν από τη Rena, σχετικά με τη συνάντηση της JMC της 6ης Σεπτεμβρίου 1989 (παράρτημα 117 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων) δεν ασκούν εν προκειμένω επιρροή, αφενός μεν διότι η Iggesund Paperboard δεν μετείχε σ' αυτή τη συνάντηση, αφετέρου δε διότι οι σημειώσεις αφορούσαν μια ανατίμηση που είχε γίνει πάνω από ένα μήνα πριν από τη συνάντηση.

193 Ούτε από τους συνημμένους στην απόφαση πίνακες σχετικά με τις ανατιμήσεις μπορεί να συναχθεί η ύπαρξη διαβουλεύσεως σχετικά με το χαρτόνι SBS. Συγκεκριμένα, αν συγκριθούν οι ανατιμήσεις τις οποίες ανήγγειλε η ίδια και εκείνες τις οποίες ανήγγειλε η Enso-Gutzeit, ο έτερος αποδέκτης της αποφάσεως παραγωγός χαρτονιού SBS, καθώς και οι αναγγελίες ανατιμήσεων αυτές και οι σχετικές με τα χαρτόνια GC και GD, επιβεβαιώνεται η έλλειψη διαβουλεύσεως σχετικά με το χαρτόνι SBS.

194 Η σχετική με το χαρτόνι SBS αιτιολογία της αποφάσεως επίσης πάσχει, διότι, αντιθέτως προς ό,τι λέγεται στην αιτιολογική σκέψη 4, οι όροι «ποιότητες GC» δεν καλύπτουν το χαρτόνι SBS.

195 Επί πλέον, το χωρίο που αναφέρει ότι «οι πρωτοβουλίες για τις τιμές συνεπάγονταν αυξήσεις σε όλες τις εθνικές αγορές [...], ενώ η τιμή του SBS αυξάνονταν συνήθως (αλλά όχι πάντα) σύμφωνα με την τιμή των ποιοτήτων GC» (αιτιολογική σκέψη 20, δεύτερο εδάφιο, της αποφάσεως), είναι το μοναδικό στην απόφαση, αν εξαιρεθεί η συνοπτική έκθεση της παραβάσεως, καθώς και ορισμένες ασαφείς μνείες στις αιτιολογικές σκέψεις 86 και 97, όπου δηλώνεται ότι οι πρωτοβουλίες για τις τιμές αφορούσαν το χαρτόνι SBS.

196 Αντιθέτως προς τα λεγόμενα στην αιτιολογική σκέψη 4 της αποφάσεως, το χαρτόνι SBS δεν καλύπτεται από τους όρους «GC» ή «FBB». Μέρος της παραγωγής χαρτονιού SBS της Iggesund Paperboard δεν εμπίπτει καν στον ορισμό του προϋόντος το οποίο αφορούσαν οι δραστηριότητες της PG Paperboard, που, κατά την αιτιολογική σκέψη 28, είναι το χαρτόνι βάρους «200 g/m2 και άνω».

197 Επί πλέον, τα περιεχόμενα στην απόφαση στοιχεία σχετικά με τους παραγωγούς, τους αγοραστές και τον όγκο παραγωγής χαρτονιού SBS είναι ανακριβή. Συγκεκριμένα, στην Ευρώπη υπάρχουν και άλλοι παραγωγοί χαρτονιού SBS εκτός από την Enso-Gutzeit και την ίδια, η δε παραγωγή χαρτονιού SBS της Enso-Gutzeit υπερεκτιμήθηκε.

198 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι έχει αποδείξει πλήρως ότι οι διαβουλεύσεις αφορούσαν το χαρτόνι SBS, ιδίως σχετικά με ορισμένες πρωτοβουλίες ανατιμήσεως. Το χαρτόνι SBS παράγεται από μικρό αριθμό παραγωγών και σε μικρότερες ποσότητες απ' ότι οι άλλες ποιότητες χαρτονιού. Αυτό άλλωστε εξηγεί γιατί αποτελούσε λιγότερο αντικείμενο συζητήσεων κατά τις συναντήσεις της PG Paperboard και γιατί υπάρχουν λιγότερα αποδεικτικά έγγραφα σχετικά με το προϋόν αυτό.

199 Το χαρτόνι SBS καλυπτόταν από μέγα μέρος του συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών της Fides (παράρτημα 5 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων) και από τις μελέτες αγοράς τις οποίες έκανε ο γενικός διευθυντής της Finnboard (τις μελέτες «Kosk», παραρτήματα 56 και 95 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων). Περαιτέρω, η Επιτροπή παραπέμπει στα παραρτήματα 111, 113 και 117 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, που μνημονεύουν όλα ανατιμήσεις για το χαρτόνι SBS (ή το χαρτόνι GZ, άλλη ονομασία του χαρτονιού SBS).

200 Όσον αφορά τους συνημμένους στην απόφαση πίνακες που αφορούν τις διάφορες πρωτοβουλίες για τις τιμές, ορισμένοι από τους αποδέκτες δεν παρέσχαν πλήρη τεκμηρίωση σχετικά με τις τιμές (βλ. αιτιολογική σκέψη 118 της αποφάσεως). Ειδικότερα, οι απαντήσεις των επιχειρήσεων, και ιδίως των θυγατρικών της προσφεύγουσας, στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών ήσαν ελλιπείς όσον αφορά τις ανατιμήσεις.

201 Εν πάση περιπτώσει, όπως προκύπτει από τη σχετική με τις ανατιμήσεις τεκμηρίωση, για κάθε μια από τις πρωτοβουλίες οι παραγωγοί είχαν συμφωνήσει ν