Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Διατακτικό



Διάδικοι

Στην υπόθεση T‑541/08,

Sasol, με έδρα το Rosebank (Νότια Αφρική),

Sasol Holding in Germany GmbH, με έδρα το Αμβούργο (Γερμανία),

Sasol Wax International AG, με έδρα το Αμβούργο,

Sasol Wax GmbH, με έδρα το Αμβούργο,

εκπροσωπούμενες από τους W. Bosch, U. Denzel, C. von Köckritz, δικηγόρους,

προσφεύγουσες,

κατά

Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εκπροσωπούμενης από τους F. Castillo de la Torre και R. Sauer, επικουρούμενους από τον M. Gray, δικηγόρο,

καθής,

με αντικείμενο αίτημα μερικής ακυρώσεως της αποφάσεως C(2008) 5476 τελικό της Επιτροπής, της 1ης Οκτωβρίου 2008, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 [ΕΚ] και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση COMP/39.181 — Κηροί κηροποιίας), καθώς και, επικουρικώς, αίτημα ακυρώσεως του προστίμου που επιβλήθηκε στις προσφεύγουσες ή μειώσεως του ποσού του,

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),

συγκείμενο από τους O. Czúcz (εισηγητή), πρόεδρο, I. Labucka και Δ. Γρατσία, δικαστές,

γραμματέας: N. Rosner, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 3ης Ιουλίου 2013,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

Ιστορικό της διαφοράς

1. Διοικητική διαδικασία και έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως

1. Με την απόφαση C(2008) 5476 τελικό, της 1ης Οκτωβρίου 2008, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 της [ΕΚ] και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση COMP/39.181 — Κηροί κηροποιίας) (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση), η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων διαπίστωσε ότι οι προσφεύγουσες, Sasol Wax GmbH, η Sasol Wax International AG, Sasol Holding in Germany GmbH και Sasol (στο εξής: Sasol Ltd.) (στο εξής, από κοινού: Sasol), είχαν παραβεί, από κοινού με άλλες επιχειρήσεις, το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ και το άρθρο 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας ΕΟΧ, μετέχοντας σε σύμπραξη στην αγορά των κηρών παραφίνης του ΕΟΧ και στη γερμανική αγορά του κηρού ακατέργαστης παραφίνης (gatsch).

2. Οι αποδέκτες της προσβαλλομένης αποφάσεως είναι, πέραν της Sasol, οι ακόλουθες επιχειρήσεις: η ENI SpA, η Esso Deutschland GmbH, η Esso Société Anonyme Française, η ExxonMobil Petroleum and Chemical BVBA και η Exxon Mobil Corp. (στο εξής, από κοινού: ExxonMobil), η H & R ChemPharm GmbH, η H & R Wax Company Vertrieb GmbH και η Hansen & Rosenthal KG (στο εξής, από κοινού: H & R), η Tudapetrol Mineralölerzeugnisse Nils Hansen KG, η MOL Nyrt., η Repsol YPF Lubricantes y Especialidades SA, η Repsol Petróleo SA και η Repsol YPF SA (στο εξής, από κοινού: Repsol), η Shell Deutschland Oil GmbH, η Shell Deutschland Schmierstoff GmbH, η Deutsche Shell GmbH, η Shell International Petroleum Company Ltd, η The Shell Petroleum Company Ltd, η Shell Petroleum NV και η The Shell Transport and Trading Company Ltd (στο εξής, από κοινού: Shell), η RWE Dea AG και η RWE AG (στο εξής: από κοινού: RWE), καθώς και η Total SA και η Total France SA (στο εξής, από κοινού: Total) (αιτιολογική σκέψη 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

3. Οι κηροί παραφίνης παρασκευάζονται σε διυλιστήριο από αργό πετρέλαιο. Οι εν λόγω κηροί χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ποικίλων προϊόντων όπως κεριά, χημικά, επίσωτρα, προϊόντα αυτοκινητοβιομηχανίας, καθώς και στις βιομηχανίες καουτσούκ, συσκευασίας, συγκολλητικών και τσίχλας (αιτιολογική σκέψη 4 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

4. Ο κηρός ακατέργαστης παραφίνης είναι η πρώτη ύλη που απαιτείται για την παρασκευή κηρών παραφίνης. Παράγεται σε διυλιστήρια ως υποπροϊόν κατά την παρασκευή ελαίων βάσεως από αργό πετρέλαιο. Πωλείται επίσης σε τελικούς πελάτες, όπως για παράδειγμα σε παραγωγούς μοριοσανίδων (αιτιολογική σκέψη 5 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

5. Έναυσμα για την έναρξη της έρευνας της Επιτροπής αποτέλεσαν οι πληροφορίες περί υπάρξεως συμπράξεως που γνωστοποίησε στο θεσμικό αυτό όργανο η Shell Deutschland Schmierstoff με την από 17 Μαρτίου 2005 αίτησή της περί απαλλαγής βάσει της ανακοινώσεως της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (ΕΕ 2002, C 45, σ. 3, στο εξής: ανακοίνωση του 2002 για τη συνεργασία) (αιτιολογική σκέψη 72 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

6. Στις 28 και 29 Απριλίου 2005 η Επιτροπή διενήργησε, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 20, παράγραφος 4, του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 [ΕΚ] και 82 [EΚ] (ΕΕL 1, σ. 1), επιτόπιους ελέγχους στις εγκαταστάσεις της H & R/Tudapetrol, της ENI, της MOL, καθώς και στις εγκαταστάσεις των εταιριών των ομίλων Sasol, ExxonMobil, Repsol και Total (αιτιολογική σκέψη 75 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

7. Μεταξύ 25 και 29 Μαΐου 2007 η Επιτροπή απηύθυνε ανακοίνωση των αιτιάσεων στις εταιρίες που παρατίθενται στη σκέψη 2 ανωτέρω, επομένως και στις προσφεύγουσες (αιτιολογική σκέψη 85 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Με έγγραφο της 13ης Αυγούστου 2007, οι Sasol Wax και Sasol Wax International απάντησαν από κοινού στην ανακοίνωση των αιτιάσεων. Με έγγραφο της ίδιας ημερομηνίας, οι Sasol Holding in Germany και Sasol Ltd. επίσης απήντησαν από κοινού στην ανακοίνωση των αιτιάσεων.

8. Στις 10 και 11 Δεκεμβρίου 2007 η Επιτροπή διοργάνωσε ακρόαση στην οποία συμμετείχαν οι προσφεύγουσες (αιτιολογική σκέψη 91 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

9. Με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή εκτίμησε, βάσει των στοιχείων που είχε στη διάθεσή της, ότι οι αποδέκτες, που αποτελούσαν την πλειονότητα των παραγωγών κηρών παραφίνης και κηρού ακατέργαστης παραφίνης εντός του ΕΟΧ, συμμετείχαν σε ενιαία, σύνθετη και διαρκή παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας EΟΧ η οποία κάλυπτε το έδαφος του ΕΟΧ. Η παράβαση αυτή συνίστατο σε συμφωνίες ή σε εναρμονισμένες πρακτικές με αντικείμενο τον καθορισμό των τιμών και την ανταλλαγή και αποκάλυψη εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών σε σχέση προς τους κηρούς παραφίνης (στο εξής: κύρια πτυχή της παραβάσεως). Όσον αφορά την RWE (εν συνεχεία Shell), την ExxonMobil, τη MOL, τη Repsol, τη Sasol και την Total, η παράβαση που αφορούσε τους κηρούς παραφίνης είχε ως αντικείμενο και την κατανομή πελατών ή αγορών (στο εξής: δευτερεύουσα πτυχή της παραβάσεως). Επιπλέον, η παράβαση που διέπραξαν οι RWE, ExxonMobil, Sasol και Total αφορούσε επίσης τον κηρό ακατέργαστης παραφίνης που πωλείτο σε τελικούς πελάτες στη γερμανική αγορά (στο εξής: πτυχή της παραβάσεως σχετικά με τον κηρό ακατέργαστης παραφίνης) (αιτιολογικές σκέψεις 2, 95, 328 και άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

10. Οι παραβατικές πρακτικές συμφωνούνταν στο πλαίσιο συναντήσεων αντίθετων προς τους κανόνες του ανταγωνισμού οι οποίες αποκαλούνταν «τεχνικές συναντήσεις» ή ενίοτε συναντήσεις «Blauer Salon» από τους συμμετέχοντες σε αυτές, καθώς και στο πλαίσιο «συναντήσεων για τον κηρό ακατέργαστης παραφίνης» οι οποίες ήταν ειδικά αφιερωμένες σε ζητήματα που άπτονταν του κηρού ακατέργαστης παραφίνης.

11. Τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν εν προκειμένω υπολογίστηκαν βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό τω προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 23, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 1/2003 (ΕΕ 2006, C 210, σ. 2, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές του 2006), που ίσχυε κατά τον χρόνο κοινοποιήσεως της ανακοινώσεως των αιτιάσεων στις εταιρίες που παρατίθενται στη σκέψη 2 ανωτέρω.

12. Η προσβαλλόμενη απόφαση περιέχει, μεταξύ άλλων, τις ακόλουθες διατάξεις:

«Άρθρο 1

Οι ακόλουθες επιχειρήσεις παραβίασαν το άρθρο 81, παράγραφος 1, [EΚ] και, από 1ης Ιανουαρίου 1994, το άρθρο 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ μετέχοντας, κατά τις αναφερόμενες περιόδους, σε διαρκή συμφωνία και/ή εναρμονισμένη πρακτική στον τομέα κηρών παραφίνης της κοινής αγοράς και, από 1ης Ιανουαρίου 1994, του EΟΧ:

[…]

Sasol Wax GmbH: από τις 3 Σεπτεμβρίου έως τις 28 Απριλίου 2005·

Sasol Wax International AG: από την 1η Μαΐου 1995 έως τις 28 Απριλίου 2005·

Sasol Holding in Germany GmbH: από την 1η Μαΐου 1995 έως τις 28 Απριλίου 2005·

Sasol Ltd.: από την 1η Μαΐου 1995 έως τις 28 Απριλίου 2005·

[…]

Όσον αφορά τις ακόλουθες επιχειρήσεις, η παράβαση αφορά επίσης, για τις αναφερόμενες περιόδους, τον κηρό ακατέργαστης παραφίνης που επωλείτο σε τελικούς πελάτες στη γερμανική αγορά:

[…]

Sasol Wax Gmbh: από τις 30 Οκτωβρίου 1997 έως τις 12 Μαΐου 2004·

Sasol Wax International AG: από τις 30 Οκτωβρίου 1997 έως τις 12 Μαΐου 2004·

Sasol Holding in Germany GmbH: από τις 30 Οκτωβρίου 1997 έως τις 12 Μαΐου 2004·

Sasol [Ltd.]: από τις 30 Οκτωβρίου 1997 έως τις 12 Μαΐου 2004·

[…]

Άρθρο 2

Για την παράβαση που αναφέρεται στο άρθρο 1, επιβάλλονται τα ακόλουθα πρόστιμα:

ENI SpA: 29 120 000 ευρώ·

Esso Société Anonyme Française: 83 588 400 ευρώ·

εκ των οποίων από κοινού και εις ολόκληρον με τις

ExxonMobil Petroleum and Chemical BVBA και ExxonMobi1 [Corp.] για 34 670 400 EUR εκ των οποίων από κοινού και εις ολόκληρον με την Esso Deutschland GmbH για 27 081 600 ευρώ·

Tudapetrol Mineralölerzeugnisse Nils Hansen KG: 12 000 000 ευρώ·

Hansen & Rosenthal KG από κοινού και εις ολόκληρον με την H & R Wax Company Vertrieb GmbH: 24 000 000 ευρώ·

εκ των οποίων από κοινού και εις ολόκληρον με την

H & R ChemPharm GmbH για 22 000 000 ευρώ·

MOL Nyrt.: 23 700 000 ευρώ·

Repsol YPF Lubricantes y Especialidades SA από κοινού και εις ολόκληρον με τις Repsol Petróleo SA και Repsol YPF SA: 19 800 000 ευρώ·

Sasol Wax GmbH: 318 200 000 ευρώ,

εκ των οποίων από κοινού και εις ολόκληρον με τις

Sasol Wax International AG, Sasol Holding in Germany GmbH και Sasol [Ltd.] για 250 700 000 ευρώ·

Shell Deutschland Oil GmbH, Shell Deutschland Schmierstoff GmbH, Deutsche Shell GmbH, Shell International Petroleum Company Limited, the Shell Petroleum Company Limited, Shell Petroleum NV και The Shell Transport and Trading Company Limited: 0 ευρώ·

RWE‑Dea AG από κοινού και εις ολόκληρον με την RWE AG: 37 440 000 ευρώ·

Total France SA από κοινού και εις ολόκληρον με την Total SA: 128 163 000 ευρώ.»

2. Επί της διαρθρώσεως του ομίλου Sasol και της Vara και επί της δυνατότητας καταλογισμού της ευθύνης στις μητρικές εταιρίες με την προσβαλλόμενη απόφαση

13. Με την αιτιολογική σκέψη 449 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή προσδιόρισε καταρχάς, όσον αφορά τον όμιλο Sasol, την άμεσα υπεύθυνη για την παράβαση εταιρία. Έτσι, το θεσμικό αυτό όργανο κατέληξε ότι μεταξύ των προσώπων τα οποία μετείχαν στις τεχνικές συναντήσεις περιλαμβάνονταν υπάλληλοι της Hans‑Otto Schümann GmbH & Co KG (στο εξής: HOS), τούτο δε από την έναρξη της παραβάσεως, στις 3 Σεπτεμβρίου 1992, έως τις 30 Απριλίου 1995. Από 1ης Μαΐου 1995 έως 31 Δεκεμβρίου 2002, η άμεσα υπεύθυνη εταιρία ήταν η Schümann Sasol GmbH & Co KG, η οποία μετονομάστηκε το 2000 σε Schümann Sasol GmbH (στο εξής, από κοινού: Schümann Sasol). Από 1ης Ιανουαρίου 2003, εργοδότης των οικείων υπαλλήλων κατέστη η Sasol Wax.

14. Επομένως, με την αιτιολογική σκέψη 452 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Sasol Wax, διάδοχος της HOS και της Schümann Sasol, κρίθηκε υπεύθυνη για την παράβαση ως άμεση συμμέτοχος σε αυτήν για την περίοδο από τις 3 Σεπτεμβρίου 1992 έως τις 28 Απριλίου 2005.

15. Η Επιτροπή εξέτασε επίσης τη διαχρονική εξέλιξη της κατοχής του κεφαλαίου των εταιριών HOS, Schümann Sasol και Sasol Wax. Διέκρινε δε τρεις σχετικές περιόδους (αιτιολογική σκέψη 454 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

16. Όσον αφορά την πρώτη περίοδο, η οποία εκτείνεται από τις 3 Σεπτεμβρίου 1992 έως τις 30 Απριλίου 1995 (στο εξής: περίοδος Schümann), η Επιτροπή διαπίστωσε ότι ο απώτερος έλεγχος της HOS ανήκε στον κ. Schümann προσωπικώς, μέσω της Vara Holding GmbH & Co KG (στο εξής: Vara), η οποία ήταν η μοναδική ετερόρρυθμη εταίρος της HOS (αιτιολογικές σκέψεις 450 και 457 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Το κεφάλαιο της Vara ανήκε κατά πλειοψηφία στον M. Schümann, οι δε λοιποί συμμέτοχοι ήταν τα μέλη της οικογενείας του. Με την προσβαλλόμενη απόφαση ούτε η Vara ούτε ο κ. Schümann θεωρήθηκαν υπεύθυνοι για την παράβαση που διέπραξε η HOS.

17. Η δεύτερη περίοδος διήρκεσε από την 1η Μαΐου 1995 έως τις 30 Ιουνίου 2002 (στο εξής: περίοδος της κοινής επιχειρήσεως). Την 1η Μαΐου 1995, η Sasol Ltd απέκτησε τα δύο τρίτα της HOS. Κατόπιν αναδιαρθρώσεως, η HOS μετονομάστηκε σε Schümann Sasol και εξακολούθησε να είναι η άμεσα υπεύθυνη για την παράβαση εταιρία. Η Schümann Sasol αποτελούσε σε ποσοστό 99,9 % θυγατρική της Schümann Sasol International AG, ένα τρίτο του κεφαλαίου της οποίας συνέχισε να ανήκει στην Vara και, εν τέλει, στην οικογένεια Schümann. Δύο τρίτα του κεφαλαίου της Schümann Sasol International ανήκαν στη Sasol Holding in Germany, η οποία ήταν η ίδια θυγατρική κατά 100 % της Sasol Ltd. Ως προς την περίοδο αυτή, η Επιτροπή καταλόγισε εις ολόκληρον ευθύνη στη Sasol Wax (ως νόμιμο διάδοχο της Schümann Sasol), στη Sasol Wax International (ως νόμιμο διάδοχο της Schümann Sasol International, μητρική της Schümann Sasol), στη Sasol Holding in Germany (ως μητρική, κατέχουσα τα δύο τρίτα του κεφαλαίου της Schümann Sasol International) και στη Sasol Ltd (ως μητρική της Sasol Holding in Germany) (αιτιολογικές σκέψεις 451 και 478 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Συγκεκριμένα, η Επιτροπή εκτίμησε ότι οι τρεις τελευταίες ασκούσαν καθοριστική επιρροή στη Schümann Sasol (αιτιολογική σκέψη 453 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Ούτε η Vara, κάτοχος του ενός τρίτου του κεφαλαίου της Schümann Sasol International, ούτε η οικογένεια Schümann, ιδιοκτήτρια της Vara, θεωρήθηκαν υπεύθυνες για την παράβαση που διέπραξε η Schümann Sasol, η οποία ανήκε την περίοδο εκείνη στη Schümann Sasol International (στο εξής: Schümann Sasol International ή κοινή επιχείρηση), δηλαδή την εταιρία που ανήκε από κοινού στη Vara και στον όμιλο Sasol.

18. Η τρίτη περίοδος διήρκεσε από την 1η Ιουλίου 2002 έως τις 28 Απριλίου 2005, ημερομηνία παύσεως της παραβάσεως (στο εξής: περίοδος Sasol). Στις 30 Ιουνίου 2002, ο όμιλος Sasol απέκτησε το εναπομένον τρίτο του κεφαλαίου της Schümann Sasol International, το οποίο μέχρι τότε ανήκε στη Vara. Η Schümann Sasol, μετονομαθείσα σε Sasol Wax, παρέμεινε θυγατρική της Schümann Sasol International, η οποία με τη σειρά της μετονομάσθηκε Sasol Wax International. Το σύνολο του κεφαλαίου της Sasol Wax International ανήκε εφεξής στη Sasol Holding in Germany και, εν τέλει, στη Sasol Ltd. Ως προς την περίοδο αυτή, η Επιτροπή καταλόγισε από κοινού και εις ολόκληρον ευθύνη στις τέσσερις προσφεύγουσες για την παράβαση που διέπραξε η Sasol Wax, εκτιμώντας ότι οι τρεις πρώτες προσφεύγουσες ασκούσαν καθοριστική επιρροή στη Sasol Wax (αιτιολογικές σκέψεις 451 και 453 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων

19. Με δικόγραφο που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 15 Δεκεμβρίου 2008, οι προσφεύγουσες άσκησαν την υπό κρίση προσφυγή.

20. Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Γενικό Δικαστήριο (τρίτο τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία. Στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας που προβλέπει το άρθρο 64 του Κανονισμού Διαδικασίας του, το Γενικό Δικαστήριο κάλεσε τους διαδίκους να απαντήσουν γραπτώς σε ορισμένες ερωτήσεις και να προσκομίσουν ορισμένα έγγραφα. Οι διάδικοι ανταποκρίθηκαν στο αίτημα αυτό εντός της ταχθείσας προθεσμίας.

21. Οι διάδικοι αγόρευσαν και απάντησαν στις ερωτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 3ης Ιουλίου 2013.

22. Λαμβανομένων υπόψη των κοινών πραγματικών περιστατικών μεταξύ των υποθέσεων T‑540/08, Esso κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑543/08, RWE και RWE Dea κατά Επιτροπής, T‑541/08, Sasol κ.λπ. κατά Επιτροπής, T‑544/08, Hansen & Rosenthal και H & R Wax Company Vertrieb κατά Επιτροπής, T‑548/08, Total κατά Επιτροπής, T‑550/08, Tudapetrol κατά Επιτροπής, T‑551/08, H & R ChemPharm κατά Επιτροπής, T‑558/08, ENI κατά Επιτροπής, T‑562/08, Repsol YPF Lubricantes y especialidades κ.λπ. κατά Επιτροπής, και T‑562/08, Total Raffinage και Marketing κατά Επιτροπής, καθώς και της συνάφειας αλλά και της δυσχέρειας των εγειρόμενων νομικών ζητημάτων, το Γενικό Δικαστήριο αποφάσισε να εισαγάγει σε διάσκεψη τις εν λόγω συναφείς υποθέσεις μόνο μετά την ολοκλήρωση της τελευταίας επ’ ακροατηρίου συζητήσεως, η οποία διεξήχθη στις 3 Ιουλίου 2013 στην υπό κρίση υπόθεση.

23. Με το δικόγραφο της προσφυγής τους, οι προσφεύγουσες ζητούν από το Γενικό Δικαστήριο:

– να ακυρώσει την προσβαλλομένη απόφαση στο μέτρο που τις αφορά,

– επικουρικώς, να ακυρώσει το πρόστιμο που τους επιβλήθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση ή να μειώσει προσηκόντως το ύψος του,

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

24. Η Επιτροπή ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:

– να απορρίψει την προσφυγή στο σύνολό της, περιλαμβανομένων και των επικουρικών αιτημάτων,

– να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα.

Σκεπτικό

25. Προς στήριξη της προσφυγής τους οι προσφεύγουσες προβάλλουν επτά λόγους. Ο πρώτος λόγος αντλείται από εσφαλμένο καταλογισμό στις Sasol Ltd, Sasol Holding in Germany και Sasol Wax International της ευθύνης για την παράβαση που διέπραξε η Schümann Sasol κατά τη διάρκεια της περιόδου της κοινής επιχειρήσεως. Ο δεύτερος λόγος αντλείται από εσφαλμένο καταλογισμό στις Sasol Ltd, Sasol Holding in Germany και Sasol Wax International της ευθύνης για την παράβαση που διέπραξε η Sasol Wax κατά τη διάρκεια της περιόδου Sasol. Ο τρίτος λόγος αντλείται από παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως καθόσον η Επιτροπή δεν καταλόγισε εις ολόκληρον ευθύνη στη Vara ως προς την περίοδο Schümann και την περίοδο της κοινής επιχειρήσεως. Ο τέταρτος λόγος αντλείται από εσφαλμένο καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου. Ο πέμπτος λόγος αντλείται από εσφαλμένη συνεκτίμηση του ηγετικού ρόλου της Sasol. Ο έκτος λόγος αντλείται από έλλειψη νομιμότητας του μη διαφοροποιημένου προσδιορισμού ανώτατου ορίου του προστίμου ως προς τις διάφορες περιόδους της παραβάσεως. Ο έβδομος λόγος αντλείται από την παράνομη μη χορήγηση πλήρους απαλλαγής στη Sasol όσον αφορά ορισμένα τμήματα του προστίμου.

1. Επί του πρώτου λόγου, που αντλείται από εσφαλμένο καταλογισμό στη Sasol Ltd, στη Sasol Holding in Germany και στη Sasol Wax International της ευθύνης για την παράβαση όσον αφορά την περίοδο της κοινής επιχειρήσεως

26. Οι προσφεύγουσες εκτιμούν ότι η Επιτροπή κακώς διαπίστωσε ότι η Sasol Ltd, μέσω της Sasol Holding in Germany, θυγατρικής της κατά ποσοστό 100 %, ασκούσε μόνη της καθοριστική επιρροή στη Schümann Sasol International και ότι επομένως υπέπεσε σε πλάνη καθόσον καταλόγισε στις Sasol Ltd, Sasol Holding in Germany και Sasol Wax International την ευθύνη για την περίοδο της κοινής επιχειρήσεως. Οι οργανωτικοί, οικονομικοί και νομικοί δεσμοί μεταξύ της Schümann Sasol και των εν λόγω εταιριών, στους οποίους στηρίχθηκε η εταιρία με την προσβαλλόμενη απόφαση, δεν συνηγορούν υπέρ της συναγωγής τέτοιου συμπεράσματος.

27. Οι προσφεύγουσες φρονούν, κυρίως, ότι η Vara, η έτερη μητρική εταιρία, υπήρξε η μόνη που ασκούσε καθοριστική επιρροή στη Schümann Sasol International κατά τη διάρκεια της περιόδου της κοινής επιχειρήσεως. Επικουρικώς, οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι την καθοριστική αυτή επιρροή ασκούσαν οι δύο μητρικές εταιρίες από κοινού.

28. Η Επιτροπή αντιτείνει ότι στη Sasol επιβλήθηκαν οι δέουσες κυρώσεις για τη δική της ευθύνη, τούτο δε σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του 2006. Επιπλέον, κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να αιτιολογεί την ενέργειά της να μην εκδώσει απόφαση περί διαπιστώσεως παραβάσεως απευθυνόμενη σε τρίτους, οι δε επιχειρήσεις δεν είναι σε θέση να θέτουν εν αμφιβόλω τις επιβαλλόμενες σε αυτές κυρώσεις για τον λόγο ότι μια άλλη επιχείρηση απέφυγε την επιβολή προστίμου.

Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

29. Όσον αφορά την εις ολόκληρον ευθύνη μητρικής εταιρίας για τη συμπεριφορά της θυγατρικής της ή κοινής επιχειρήσεως ανήκουσας σε αυτήν, υπενθυμίζεται ότι το γεγονός ότι μια θυγατρική εταιρία ή μια κοινή επιχείρηση έχει χωριστή νομική προσωπικότητα δεν αρκεί για να αποκλειστεί η δυνατότητα καταλογισμού της συμπεριφοράς της στη μητρική εταιρία (βλ., συναφώς, απόφαση του Δικαστηρίου της 14ης Ιουλίου 1972, 48/69, Imperial Chemical Industries κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1972‑1973, σ. 99, σκέψη 132).

30. Συγκεκριμένα, το δίκαιο του ανταγωνισμού της Ένωσης καλύπτει τις δραστηριότητες των επιχειρήσεων, ως επιχείρηση δε νοείται κάθε μονάδα που ασκεί οικονομική δραστηριότητα ανεξαρτήτως της νομικής μορφής της και του τρόπου χρηματοδοτήσεώς της (απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, C‑97/08 P, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2009, σ. I‑8237, σκέψη 54, και απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 13ης Ιουλίου 2011, T‑141/07, T‑142/07, T‑145/07 και T‑146/07, General Technic‑Otis κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2011, σ. II‑4977, σκέψη 53).

31. Ο δικαστής της Ένωσης έχει διευκρινίσει επίσης ότι ο όρος επιχείρηση, εντασσόμενος στο ίδιο πλαίσιο, πρέπει να νοείται ως οικονομική ενότητα, έστω και αν από νομική άποψη η οικονομική αυτή ενότητα αποτελείται από περισσότερα φυσικά ή νομικά πρόσωπα (βλ. αποφάσεις του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 1984, 170/83, Hydrotherm Gerätebau, Συλλογή 1984, σ. 2999, σκέψη 11, και Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 30 ανωτέρω, σκέψη 55 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία· απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 29ης Ιουνίου 2000, T‑234/95, DSG κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. II‑2603, σκέψη 124). Έχει επίσης τονιστεί ότι, για την εφαρμογή των κανόνων του ανταγωνισμού, ο τυπικός διαχωρισμός μεταξύ δύο εταιριών, απόρροια της χωριστής νομικής προσωπικότητάς τους, δεν έχει αποφασιστική σημασία, διότι εκείνο που προέχει είναι το αν έχουν ή όχι ενιαία συμπεριφορά στην αγορά. Επομένως, μπορεί να είναι απαραίτητο να διαπιστωθεί αν δύο εταιρίες με χωριστές νομικές προσωπικότητες αποτελούν ή ανήκουν σε ενιαία επιχείρηση ή οικονομική οντότητα συμπεριφερόμενη κατά τρόπο ενιαίο στην αγορά (απόφαση Imperial Chemical Industries κατά Επιτροπής, σκέψη 25 ανωτέρω, σκέψη 140· αποφάσεις του Γενικού Δικαστηρίου της 15ης Σεπτεμβρίου 2005, T‑325/01, DaimlerChrysler κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. II‑3319, σκέψη 85, και General Technic‑Otis κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 30 ανωτέρω, σκέψη 54).

32. Όταν μια τέτοια οικονομική ενότητα παραβαίνει τους κανόνες του ανταγωνισμού, η παράβαση της καταλογίζεται σύμφωνα με την αρχή της προσωπικής ευθύνης (βλ. αποφάσεις Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 30 ανωτέρω, σκέψη 56, και General Technic‑Otis κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 30 ανωτέρω, σκέψη 55).

33. Η συμπεριφορά θυγατρικής μπορεί να καταλογιστεί στη μητρική εταιρία, λόγω του ότι ανήκουν στην ίδια επιχείρηση, όταν η εν λόγω θυγατρική δεν καθορίζει αυτοτελώς τη συμπεριφορά της στην αγορά, διότι υπόκειται στην καθοριστική επιρροή της μητρικής της όσον αφορά το ζήτημα αυτό, λαμβανομένων ιδιαιτέρως υπόψη των οικονομικών, οργανωτικών και νομικών δεσμών μεταξύ των δύο αυτών νομικών οντοτήτων (βλ., συναφώς, απόφαση Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 30 ανωτέρω, σκέψη 58, και απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 20ής Μαρτίου 2002, T‑9/99, HFB κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II‑1487, σκέψη 527).

34. Η συμπεριφορά της θυγατρικής στην αγορά επηρεάζεται αποφασιστικά από τη μητρική εταιρία μεταξύ άλλων στην περίπτωση που η θυγατρική εφαρμόζει, κατά το ουσιώδες μέρος τους, τις σχετικές οδηγίες της μητρικής εταιρίας (αποφάσεις του Δικαστηρίου Imperial Chemical Industries κατά Επιτροπής, σκέψη 29 ανωτέρω, σκέψεις 133, 137 και 138, και της 16ης Νοεμβρίου 2000, C‑294/98 P, Metsä‑Serla κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. I‑10065, σκέψη 27).

35. Η συμπεριφορά της θυγατρικής στην αγορά επηρεάζεται καταρχήν αποφασιστικά από τη μητρική εταιρία και στην περίπτωση κατά την οποία η τελευταία έχει απλώς την εξουσία να καθορίζει ή να εγκρίνει ορισμένες εμπορικές αποφάσεις στρατηγικής σημασίας, εφόσον παρίσταται ανάγκη, διά της παρουσίας των εκπροσώπων της εντός των οργάνων της θυγατρικής, ενώ η χάραξη της εν στενή εννοία εμπορικής πολιτικής της θυγατρικής απόκειται στα επιφορτισμένα με τη λειτουργική της διαχείριση διευθυντικά στελέχη που επιλέγει η μητρική εταιρία και τα οποία εκπροσωπούν και προωθούν τα εμπορικά της συμφέροντα (βλ., συναφώς, απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 9ης Σεπτεμβρίου 2011, T‑25/06, Alliance One International κατά Επιτροπής, Συλλογή 2011, σ. II‑5741, σκέψεις 138 και 139, επικυρωθείσα με διάταξη του Δικαστηρίου της 1 3ης Δεκεμβρίου 2012, C‑593/11 P, Alliance One International κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευτεί στη Συλλογή, σκέψη 30).

36. Όταν εξασφαλίζεται ενιαία συμπεριφορά της θυγατρικής εταιρίας και της μητρικής της στην αγορά, ειδικότερα στις περιγραφόμενες με τις σκέψεις 34 και 35 ανωτέρω περιπτώσεις, ή μέσω άλλων οικονομικών, οργανωτικών και νομικών δεσμών μεταξύ των εν λόγω εταιριών, η μητρική και η θυγατρική εταιρία αποτελούν ενιαία οικονομική ενότητα και, ως εκ τούτου, συνιστούν μία και μόνη επιχείρηση, κατά την έννοια της προπαρατεθείσας στη σκέψη 31 ανωτέρω νομολογίας. Το γεγονός ότι η μητρική και η θυγατρική εταιρία συνιστούν μία και μόνη επιχείρηση κατά την έννοια του άρθρου 81 ΕΚ παρέχει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να απευθύνει μια απόφαση περί επιβολής προστίμων στη μητρική εταιρία, χωρίς να απαιτείται να αποδείξει την εμπλοκή της εταιρίας αυτής στην παράβαση (βλ., συναφώς, απόφαση Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 30 ανωτέρω, σκέψη 59).

37. Η προπαρατεθείσα στις σκέψεις 29 έως 36 ανωτέρω νομολογία έχει επίσης εφαρμογή στον καταλογισμό της ευθύνης σε μία ή περισσότερες μητρικές εταιρίες για παράβαση διαπραχθείσα από την κοινή τους επιχείρηση (απόφαση General Technic‑Otis κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 30 ανωτέρω, σκέψεις 52 έως 56).

38. Η εξέταση των επιχειρημάτων των προσφευγουσών και η εκτίμηση της ακρίβειας των διαπιστώσεων που περιλαμβάνονται στην προσβαλλόμενη απόφαση όσον αφορά τον καταλογισμό της ευθύνης για την επίμαχη παράβαση στις προσφεύγουσες ως προς τις ενέργειες της Schümann Sasol και της μητρικής της εταιρίας Schümann Sasol International, ανήκουσας, κατά τη διάρκεια της περιόδου της κοινής επιχειρήσεως, κατά τα δύο τρίτα στη Sasol Holding in Germany και κατά το ένα τρίτο στη Vara, πρέπει να πραγματοποιηθούν υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων κανόνων.

Προσβαλλόμενη απόφαση

39. Με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή απέρριψε την επιχειρηματολογία με την οποία οι προσφεύγουσες επιχείρησαν να αποδείξουν ότι, κατά τη διάρκεια της περιόδου της κοινής επιχειρήσεως, η Schümann Sasol International ελεγχόταν στην πραγματικότητα από τη Vara. Για να καταλήξει στο συμπέρασμα αυτό στηρίχθηκε κατ’ ουσίαν στις ακόλουθες σκέψεις:

«[…]

(471) η Επιτροπή εκτιμά ότι η Sasol, μέσω της κατά 100 % θυγατρικής της Sasol Holding in Germany GmbH, ασκούσε καθοριστική επιρροή στη Schümann Sasol International.

(472) Όπως διευκρινίζει η Sasol, το [διοικητικό συμβούλιο], υπεύθυνο για τις τρέχουσες υποθέσεις, αποτελούνταν από έναν εκπρόσωπο της Sasol, έναν εκπρόσωπο της Vara καθώς και έναν πρόεδρο. Δυνάμει του κανονισμού λειτουργίας του [διοικητικού συμβουλίου], το τελευταίο αυτό όργανο λαμβάνει τις αποφάσεις του, κατά το μέτρο του δυνατού, ομόφωνα ή με απλή πλειοψηφία. Σε περίπτωση ισοψηφίας, ο πρόεδρος του [διοικητικού συμβουλίου] έχει αποφασιστική ψήφο. Η Sasol υποστηρίζει ότι, κατά το μεγαλύτερο τμήμα της περιόδου της κοινής επιχειρήσεως, πρόεδρος ήταν ο εκπρόσωπος της Vara. Στηριζόμενη σε εκτενέστερες έρευνες, η Επιτροπή αμφισβητεί τους ισχυρισμούς της Sasol επί του ζητήματος αυτού. Το εν λόγω πρόσωπο όφειλε τον τίτλο του προέδρου μάλλον στις γνώσεις του όσον αφορά την οικεία δραστηριότητα και στο γεγονός ότι και η Sasol επιθυμούσε τον διορισμό του ως προέδρου του [διοικητικού συμβουλίου] της κοινής επιχειρήσεως. Ήταν σημαντικό για τη Sasol, υπό την ιδιότητά της ως πλειοψηφούντος μετόχου, να διαθέτει στο [διοικητικό συμβούλιο] ένα πρόσωπο το οποίο να γνωρίζει ήδη τις προγενέστερες δραστηριότητες της HOS. Το εν λόγω πρόσωπο είχε εργασθεί για λογαριασμό του Γερμανού προκατόχου της Schümann Sasol International και, ως εκ τούτου, γνώριζε πλήρως τη λειτουργία της εταιρίας, η οποία απορροφήθηκε εν συνεχεία από τη Sasol. Επιπλέον, όταν το εν λόγω πρόσωπο έγινε πρόεδρος (στις 2 Μαΐου 1995), δεν εργαζόταν στη Vara. Στην πράξη, το πρόσωπο αυτό άρχισε να εργάζεται Vara το 1997. Υπήρξε πρόεδρος της κοινής επιχειρήσεως από τις 2 Μαΐου 1995 έως τις 30 Ιουνίου 2001, ημερομηνία αντικαταστάσεώς του από τον [R. G. S.], της Sasol.

(473) Το εποπτικό συμβούλιο της κοινής επιχειρήσεως αποτελούνταν από έξι μέλη, τέσσερις εκπροσώπους της Sasol και δύο της Vara. Όπως διευκρίνισε η Sasol, η σχετική με τα δικαιώματα ψήφου συμφωνία των μετόχων μεταξύ της Sasol και της Vara προέβλεπε ότι η Sasol και η Vara θα εξέδιδαν αποφάσεις με ομοφωνία, εξυπακουομένου ότι καθεμία θα διέθετε μία ψήφο, με αποτέλεσμα την κατάργηση του κανόνα περί πλειοψηφίας της Sasol στο εσωτερικό του εποπτικού συμβουλίου. Ελλείψει ομοφωνίας, η πρόταση λογιζόταν ως απορριφθείσα. Ωστόσο, η σχετική με τα δικαιώματα ψήφου συμφωνία των μετόχων όριζε επίσης, στο άρθρο της 3, για τις αποφάσεις του εποπτικού συμβουλίου, ότι το άρθρο 1 της εν λόγω συμφωνίας είχε εφαρμογή mutatis mutandis. Το άρθρο 1.5 της συμφωνίας προβλέπει ότι αν δεν μπορεί να ληφθεί ομόφωνη απόφαση όσον αφορά τα ζητήματα τα απαριθμούμενα στα στοιχεία a έως d του εν λόγω άρθρου, υπερισχύει η πρόταση της Sasol, καθόσον αυτή κατέχει 50 % και πλέον του κεφαλαίου της εταιρίας, καθώς και ότι η Vara υπερψηφίζει την απόφαση της Sasol. Τα ζητήματα περί των οποίων γίνεται λόγος στα στοιχεία a έως d του άρθρου 1.5 είναι τα ακόλουθα: η κατάρτιση των ετησίων λογαριασμών, ο διορισμός οικονομικών ελεγκτών, ο διορισμός ειδικών οικονομικών ελεγκτών και η έγκριση των επενδύσεων [κεφαλαίου από την εταιρία] ή από οποιαδήποτε εκ των θυγατρικών της.

(474) [Όσον αφορά τη γενική συνέλευση], η Sasol διευκρινίζει ότι η Vara διέθετε μειοψηφία αρνησικυρίας, δεδομένου ότι για τη λήψη αποφάσεων απαιτούνταν πλειοψηφία τριών τετάρτων, η δε Vara διέθετε το ένα τρίτο των ψήφων. Επιπλέον, κατά τη Sasol, η σχετική με τα δικαιώματα ψήφου συμφωνία των μετόχων προέβλεπε ότι η Sasol και η Vara δεσμεύονταν να λαμβάνουν όλες τις αποφάσεις των μετόχων από κοινού και ομοφώνως σε όλες τις περιπτώσεις, με καθεμία να διαθέτει από μία ψήφο και ότι, σε περίπτωση που δεν μπορούσε να επιτευχθεί ομοφωνία, ούτε η Sasol ούτε Vara έπρεπε να προβούν σε ενέργεια, πράγμα που σημαίνει ότι η Vara δεν μπορούσε να περιέλθει σε κατάσταση μειοψηφίας. Παρά ταύτα, όπως διευκρινίστηκε ανωτέρω, η σχετική με τα δικαιώματα ψήφου συμφωνία των μετόχων περιλαμβάνει, στο άρθρο 1.5 το οποίο έχει εφαρμογή στη [γενική] συνέλευση, έναν κατάλογο ζητημάτων ως προς τα οποία υπερίσχυε η γνώμη της Sasol [βλ. αιτιολογική σκέψη (473)].

(475) Όσον αφορά την περιγραφόμενη στις αιτιολογικές σκέψεις (472)‑(474) κατάσταση και, ειδικότερα, την ικανότητα της Sasol να επιβάλλει τη βούλησή της στο πλαίσιο λήψεως σημαντικών αποφάσεων στρατηγικής σημασίας σε περίπτωση ελλείψεως ομοφωνίας, όπως είναι οι αποφάσεις που απαριθμούνται στο άρθρο 1.5 της σχετικής με τα δικαιώματα ψήφου συμφωνίας των μετόχων (για παράδειγμα, η έγκριση της επενδύσεως κεφαλαίων), η Sasol πρέπει να θεωρηθεί ότι ασκούσε εν τοις πράγμασι τον έλεγχο της κοινής επιχειρήσεως. Το γεγονός ότι, όπως υποστηρίζει η Sasol, τα διευθυντικά στελέχη της [Schümann Sasol] είχαν εργαστεί προγενέστερα στο εσωτερικό της HOS δεν αναιρεί το συμπέρασμα αυτό, δεδομένου ότι για τέτοιες αποφάσεις προσλήψεως ανώτατων διευθυντικών στελεχών χρειαζόταν η προηγούμενη άδεια του εποπτικού συμβουλίου (άρθρο 2, παράγραφος 2, [στοιχείο] c, του κανονισμού λειτουργίας του διοικητικού συμβουλίου), όπερ συνεπάγεται ότι η Sasol ήταν σε θέση να εμποδίσει τη λήψη τέτοιων αποφάσεων.

[…]

(481) Για τους ανωτέρω λόγους, η Επιτροπή θεωρεί όχι μόνον την ενεργήσασα εταιρία, τη [Schümann Sasol], αλλά και τις μητρικές της εταιρίες, δηλαδή τη Sasol International AG, τη Sasol Ltd και τη Sasol Holding in Germany GmbH ως υπεύθυνες κατά τη διάρκεια της περιόδου της κοινής επιχειρήσεως, καθόσον αποδείχθηκε η εκ μέρους της Sasol άσκηση ελέγχου στην κοινή επιχείρηση […] Όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις (329)‑(333), διαφορετικές εταιρίες ανήκουσες στον ίδιο όμιλο αποτελούν οικονομική ενότητα και, κατά συνέπεια, μία και μόνη επιχείρηση κατά την έννοια του άρθρου 81 [ΕΚ], όταν οι ενδιαφερόμενες εταιρίες δεν καθορίζουν αυτοτελώς τη συμπεριφορά τους στην αγορά. Στην περίπτωση κοινής επιχειρήσεως, είναι δυνατόν να συναχθεί ότι η κοινή επιχείρηση και οι μητρικές εταιρίες αποτελούν οικονομική ενότητα για τους σκοπούς εφαρμογής του άρθρου 81 [ΕΚ] εφόσον η κοινή επιχείρηση δεν καθόρισε αυτοτελώς τη συμπεριφορά της στην αγορά. Το ότι η κοινή επιχείρηση πρέπει να θεωρηθεί λειτουργικά αυτόνομη κοινή επιχείρηση ή όχι [είναι άνευ σημασίας] στο πλαίσιο αυτό, [διότι] τα πραγματικά στοιχεία αποδεικνύουν την άσκηση καθοριστικής επιρροής. Το γεγονός ότι οι μητρικές εταιρίες μιας κοινής επιχειρήσεως μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνες συνάδει με την πρακτική της Επιτροπής επί του ειδικού αυτού ζητήματος, όπως επιτάσσουν οι γενικές αρχές του δικαίου που διευκρινίζονται στην αιτιολογική σκέψη (340) και ορίζονται από τον κοινοτικό δικαστή. Το γεγονός ότι, υπό διαφορετικές συνθήκες κατά το παρελθόν, η απόφαση δεν απευθύνθηκε στις μητρικές εταιρίες μιας κοινής επιχειρήσεως δεν σημαίνει, υπό τις παρούσες περιστάσεις, ότι η Sasol International AG, η Sasol Ltd και η Sasol Holding in Germany GmbH, ως μητρικές εταιρίες ανήκουσες στον όμιλο Sasol, δεν μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνες για τη δραστηριότητα της θυγατρικής τους, καθόσον η Επιτροπή διαθέτει πράγματι περιθώριο διακριτικής ευχέρειας όσον αφορά την απόφασή της να καταλογίσει την ευθύνη για συγκεκριμένη παράβαση σε ορισμένα τμήματα μιας επιχειρήσεως και ότι προβαίνει στις εκτιμήσεις της κατά περίπτωση.»

Επί της διαφοροποιήσεως της έννοιας του ελέγχου από την έννοια της έμπρακτης ασκήσεως καθοριστικής επιρροής, όπως εφαρμόζεται στο πλαίσιο του άρθρου 81 ΕΚ

40. Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται ότι, κατά την εξέταση της δυνατότητας καταλογισμού της ευθύνης για την παράβαση που διέπραξε η Schümann Sasol, θυγατρική της κοινής επιχειρήσεως, η Επιτροπή δεν διαφοροποίησε ρητώς τις έννοιες «έλεγχος» και «εξουσία ελέγχου», αφενός, και «οικονομική ενότητα» και «έμπρακτη άσκηση καθοριστικής επιρροής στην εμπορική συμπεριφορά», αφετέρου.

41. Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η προσέγγιση αυτή είναι εσφαλμένη, δεδομένου ότι η έννοια του ελέγχου δεν συνεπάγεται έμπρακτη άσκηση καθοριστικής επιρροής.

42. Πρώτον υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 3, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) 139/2004 του Συμβουλίου, της 20ής Ιανουαρίου 2004, για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (ΕΕ L 24, σ. 1) (στο εξής: κοινοτικός κανονισμός συγκεντρώσεων), «έλεγχος απορρέει από δικαιώματα, συμβάσεις ή άλλα μέσα τα οποία, είτε μεμονωμένα είτε σε συνδυασμό με άλλα, και λαμβανομένων υπόψη των σχετικών πραγματικών ή νομικών συνθηκών, παρέχουν τη δυνατότητα καθοριστικού επηρεασμού της δραστηριότητας μιας επιχειρήσεως».

43. Κατά τη νομολογία, η Επιτροπή, για να καταλογίσει σε μια εταιρία την αντίθετη προς τους κανόνες του ανταγωνισμού συμπεριφορά άλλης εταιρίας κατ’ εφαρμογή του άρθρου 81 ΕΚ, δεν μπορεί να στηριχθεί απλώς και μόνον στο γεγονός της ικανότητας ασκήσεως καθοριστικής επιρροής, όπως νοείται στο πλαίσιο της εφαρμογής του κανονισμού 139/2004 για την απόδειξη του ελέγχου, χωρίς να χρειάζεται να εξακριβώσει αν η εν λόγω επιρροή όντως ασκήθηκε (απόφαση General Technic‑Otis κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 30 ανωτέρω, σκέψη 69).

44. Αντιθέτως, στο θεσμικό αυτό όργανο απόκειται καταρχήν να αποδείξει μια τέτοια καθοριστική επιρροή βάσει ενός συνόλου πραγματικών στοιχείων (βλ. απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 27ης Σεπτεμβρίου 2006, T‑314/01, Avebe κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑3085, σκέψη 136 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Περιλαμβάνονται δε στα στοιχεία αυτά η εκ μέρους των ίδιων φυσικών προσώπων σωρευτική κατοχή διευθυντικών θέσεων στη μητρική εταιρία και στη θυγατρική ή την κοινή επιχείρηση (απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 2011, T‑132/07, Fuji Electric κατά Επιτροπής, Συλλογή 2011, σ. II‑4091, σκέψη 184· βλ. επίσης, συναφώς, απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Ιουνίου 2005, C‑189/02 P, C‑202/02 P, C‑205/02 P έως C‑208/02 P και C‑213/02 P, Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. I‑5425, σκέψεις 119 και 120), ή το γεγονός ότι οι εταιρίες αυτές ήταν υποχρεωμένες να τηρούν τις οδηγίες που τους έδινε η ενιαία διεύθυνση, χωρίς να μπορούν να ακολουθήσουν αυτοτελή συμπεριφορά στην αγορά (βλ., συναφώς, απόφαση HFB κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 33 ανωτέρω, σκέψη 527).

45. Εν προκειμένω, η Επιτροπή δεν στηρίχθηκε σε τέτοια άμεση απόδειξη της ασκήσεως καθοριστικής επιρροής από τις Sasol Ltd και Sasol Holding in Germany στη Schümann Sasol International.

46. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή εξέτασε κατ’ ουσίαν την εξουσία λήψεως αποφάσεων που μπορούσε να ασκήσει η Sasol στα όργανα της κοινής επιχειρήσεως μέσω των εκπροσώπων της σε αυτά. Η σχετική ανάλυση στηρίζεται ουσιαστικά σε αφηρημένη εξέταση του τρόπου λήψεως αποφάσεων στο εσωτερικό των εν λόγω οργάνων, με βάση τους όρους της συμφωνίας των μετόχων και του κανονισμού λειτουργίας του διοικητικού συμβουλίου, που επαναλάμβαναν τους κανόνες ψηφοφορίας οι οποίοι προβλέπονταν στο καταστατικό της κοινής επιχειρήσεως. Εκτός αυτού, η Επιτροπή στηρίζει το συμπέρασμά της σχετικά με τον καταλογισμό της ευθύνης για τις ενέργειες της Schümann Sasol International στις Sasol Holding in Germany και Sasol Ltd μεταξύ άλλων και στο επιχείρημα ότι «αποδείχθηκε η εκ μέρους της Sasol άσκηση ελέγχου στην κοινή επιχείρηση» (αιτιολογική σκέψη 481 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

47. Επομένως, εν προκειμένω, η Επιτροπή συνήγαγε την εκ μέρους των Sasol Ltd και Sasol Holding in Germany άσκηση καθοριστικής επιρροής επί της εμπορικής συμπεριφοράς της Schümann Sasol International ουσιαστικά βάσει αφηρημένης αναλύσεως εγγράφων υπογραφέντων πριν την έναρξη λειτουργίας της Schümann Sasol International, κατά το πρότυπο μιας αναλύσεως διεξαγόμενης σύμφωνα με τους κανόνες που διέπουν την έγκριση των συγκεντρώσεων.

48. Επομένως, δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο καλείται να εξετάσει το ζήτημα κατά πόσον μια τέτοια αφηρημένη ανάλυση με αναφορά στο μέλλον, πραγματοποιηθείσα στον τομέα των συγκεντρώσεων όπου η έκδοση της αποφάσεως εγκρίσεως της συγκεντρώσεως προηγείται της ενάρξεως λειτουργίας της κοινής επιχειρήσεως, μπορεί επίσης να χρησιμεύσει ως απόδειξη της έμπρακτης ασκήσεως καθοριστικής επιρροής επί της εμπορικής συμπεριφοράς της κοινής επιχειρήσεως στο πλαίσιο αποφάσεως η οποία καταλογίζει στις μητρικές εταιρίες την ευθύνη για παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ διαπραχθείσα κατά το παρελθόν από την εν λόγω κοινή επιχείρηση.

49. Συναφώς, από τη νομολογία προκύπτει ότι, ακόμα και αν η εξουσία ή η δυνατότητα διαμορφώσεως του περιεχομένου των εμπορικών αποφάσεων της κοινής επιχειρήσεως εμπίπτει, αυτή καθαυτή, στην απλή ικανότητα ασκήσεως καθοριστικής επιρροής επί της εμπορικής συμπεριφοράς της και, επομένως, στην έννοια του «ελέγχου» κατά την έννοια του κανονισμού 139/2004, η Επιτροπή και ο δικαστής της Ένωσης μπορούν να θεωρήσουν κατά τεκμήριο ότι οι νομοθετικές διατάξεις και οι όροι των συμφωνιών των σχετικών με τη λειτουργία της εν λόγω επιχειρήσεως, ειδικότερα δε εκείνοι της συμφωνίας συστάσεως της κοινής επιχειρήσεως και της σχετικής με τα δικαιώματα ψήφου συμφωνίας των μετόχων, εφαρμόστηκαν και τηρήθηκαν. Στο μέτρο αυτό, η εξέταση της έμπρακτης ασκήσεως καθοριστικής επιρροής επί της εμπορικής συμπεριφοράς της κοινής επιχειρήσεως ενδέχεται να συνίσταται σε αφηρημένη ανάλυση των εγγράφων τα οποί α υπεγράφησαν πριν την έναρξη λειτουργίας της, κατά το πρότυπο μιας αναλύσεως που αφορά τον έλεγχο. Ειδικότερα, όταν οι εν λόγω διατάξεις και όροι προβλέπουν ότι απαιτούνταν οι ψήφοι κάθε μητρικής εταιρίας για την έκδοση αποφάσεως στο εσωτερικό οργάνου της κοινής επιχειρήσεως, η Επιτροπή και ο δικαστής της Ένωσης μπορούν να θεωρήσουν αποδεδειγμένο, ελλείψει αποδείξεως περί του αντιθέτου, ότι το περιεχόμενο των αποφάσεων αυτών διαμορφώθηκε από κοινού από τις μητρικές εταιρίες (βλ., συναφώς, αποφάσεις Avebe κατά Επιτροπής, σκέψη 44 ανωτέρω, σκέψεις 137 έως 139, Fuji Electric κατά Επιτροπής, σκέψη 44 ανωτέρω, σκέψεις 186 έως 193, και General Technic‑Otis κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 30 ανωτέρω, σκέψεις 112 και 113). Ομοίως, όταν οι επίμαχοι όροι παρέχουν σε μία και μόνη μητρική εταιρία τη δυνατότητα να καθορίζει τις αποφάσεις των οργάνων της κοινής επιχειρήσεως, η Επιτροπή και ο δικαστής της Ένωσης μπορούν να διαπιστώνουν, ελλείψει αποδείξεων περί του αντιθέτου, ότι η μητρική εταιρία ασκούσε καθοριστική επιρροή στο πλαίσιο λήψεως των αποφάσεων αυτών.

50. Εντούτοις, δεδομένου ότι η εξέταση σχετικά με την έμπρακτη άσκηση καθοριστικής επιρροής είναι αναδρομική οπότε μπορεί να στηριχθεί σε συγκεκριμένα στοιχεία, τόσο η Επιτροπή όσο και τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να προσκομίσουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι εμπορικές αποφάσεις της κοινής επιχειρήσεως καθορίστηκαν με διαφορετικό τρόπο από εκείνον στον οποίο καταλήγει μια αφηρημένη μόνον εξέταση των συμφωνιών των σχετικών με τη λειτουργία της κοινής επιχειρήσεως (βλ., συναφώς, αποφάσεις Fuji Electric κατά Επιτροπής, σκέψη 44 ανωτέρω, σκέψεις 194 και 195, και General Technic‑Otis κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 30 ανωτέρω, σκέψεις 115 έως 117). Ειδικότερα, η Επιτροπή ή τα ενδιαφερόμενα μέρη μπορούν να προσκομίσουν στοιχεία τα οποία να αποδεικνύουν ότι, παρά την εξουσία που διαθέτει μία και μόνη μητρική εταιρία να εκδίδει τις επίμαχες αποφάσεις μέσω των εκπροσώπων της στα όργανα της κοινής επιχειρήσεως, εντούτοις οι αποφάσεις αυτές ελήφθησαν στην πράξη ομόφωνα από διάφορες ή από όλες τις μητρικές εταιρίες.

Επί του βασίμου της διαπιστώσεως της Επιτροπής όσον αφορά τον καταλογισμό της ευθύνης για την παράβαση που διέπραξε η Schümann Sasol International στη Sasol Holding in Germany και στη Sasol Ltd

51. Οι προσφεύγουσες αμφισβητούν διττώς κατ’ ουσίαν την ανάλυση της Επιτροπής όσον αφορά τον καταλογισμό της ευθύνης για την παράβαση που διέπραξε η Schümann Sasol International στη Sasol Holding in Germany και στη Sasol Ltd. Αφενός, φρονούν ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως καθόσον δεν αναγνώρισε ότι ο B. I., πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της Schümann Sasol International, ήταν ο εκπρόσωπος της Vara. Συγκεκριμένα, κατά τις προσφεύγουσες, η Vara ήταν σε θέση, μέσω του εκπροσώπου της B. I., να καθορίζει μόνη της τις αποφάσεις του διοικητικού συμβουλίου κατά το μεγαλύτερο τμήμα της περιόδου της κοινής επιχειρήσεως, λαμβανομένου υπόψη ότι, κατά τον κανονισμό λειτουργίας του διοικητικού συμβουλίου, ο πρόεδρος διέθετε αποφασιστική ψήφο σε περίπτωση ισοψηφίας των μελών του εν λόγω διοικητικού συμβουλίου. Αφετέρου, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, δυνάμει του καταστατικού της κοινής επιχειρήσεως και της συμφωνίας των μετόχων, η Vara μπορούσε να παρεμποδίσει τη λήψη των ουσιωδών αποφάσεων στο εσωτερικό της γενικής συνελεύσεως και του εποπτικού συμβουλίου της κοινής επιχειρήσεως, με αποτέλεσμα η Sasol Holding in Germany να μην είναι σε θέση να λάβει μόνη της τις αποφάσεις αυτές, μέσω της ψήφου των δικών της εκπροσώπων. Επί τη βάσει αυτή, οι προσφεύγουσες εκτιμούν ότι η Sasol Holding in Germany δεν μπορούσε να ασκήσει καθοριστική επιρροή επί της εμπορικής συμπεριφοράς της Schümann Sasol International.

52. Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι, όσον αφορά τον καταλογισμό της ευθύνης για παράβαση διαπραχθείσα από κοινή επιχείρηση με πολλές μητρικές εταιρίες, η Επιτροπή μπορεί να τεκμηριώσει την έμπρακτη άσκηση καθοριστικής επιρροής αποδεικνύοντας την από κοινού διεύθυνση της κοινής επιχειρήσεως από τις μητρικές εταιρίες. Όσον αφορά τη φύση της από κοινού διευθύνσεως, το Γενικό Δικαστήριο, με την απόφασή του Avebe κατά Επιτροπής, σκέψη 44 ανωτέρω (σκέψεις 136 έως 138), έκρινε λυσιτελή τα ενδεικτικά στοιχεία τα αντλούμενα από το ότι, αφενός, τα μέλη των οργάνων της κοινής επιχειρήσεως τα οποία διόριζε καθεμία από τις μητρικές εταιρίες, και τα οποία εκπροσωπούσαν τα αντίστοιχα εμπορικά τους συμφέροντα, όφειλαν να συνεργάζονται στενά στο πλαίσιο χάραξης και υλοποίησης της εμπορικής πολιτικής της κοινής επιχειρήσεως και, αφετέρου, οι αποφάσεις τις οποίες τα εν λόγω όργανα εξέδιδαν έπρεπε κατ’ ανάγκη να αντανακλούν τη σύμπτωση βουλήσεων όλων των μητρικών εταιριών τις οποίες έκρινε υπεύθυνες η Επιτροπή. Το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε όχι μόνον τη λήψη των αποφάσεων στρατηγικής σημασίας στο εσωτερικό της κοινής επιχειρήσεως, αλλά επίσης τη διαχείριση των τρεχουσών υποθέσεων και επισήμανε ότι οι δύο διευθυντές που είχαν διοριστεί από τις μητρικές εταιρίες έπρεπε να συνεργάζονται στενά και ως προς το ζήτημα αυτό (απόφαση Avebe κατά Επιτροπής, σκέψη 76 ανωτέρω, σκέψεις 136 έως 138).

53. Εντούτοις, εν προκειμένω, η Επιτροπή δεν καταλόγισε την ευθύνη για την παράβαση που διέπραξε η Schümann Sasol International στις δύο μητρικές εταιρίες, αλλ’ αποκλειστικά στη Sasol Holding in Germany και στη μητρική της εταιρία Sasol Ltd.

54. Σε περίπτωση όμως που η Επιτροπή καταλογίζει την ευθύνη για παράβαση διαπραττόμενη από κοινή επιχείρηση σε μία μόνο εκ των μητρικών εταιριών της, απόκειται στο θεσμικό αυτό όργανο να αποδείξει ότι η εν λόγω μητρική εταιρία ασκούσε μονομερώς καθοριστική επιρροή επί της εμπορικής συμπεριφοράς της κοινής επιχειρήσεως.

55. Από την προσβαλλόμενη απόφαση και τα έγγραφα της Επιτροπής στο πλαίσιο της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου διαδικασίας προκύπτει ότι το θεσμικό αυτό όργανο εκτιμά ότι η περιγραφόμενη στη σκέψη 54 κατάσταση συνέτρεχε εν προκειμένω. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή διαπίστωσε με την αιτιολογική σκέψη 471 της προσβαλλομένης αποφάσεως ότι «η Sasol [Ltd], μέσω της κατά 100 % θυγατρικής της Sasol Holding in Germany GmbH, ασκούσε καθοριστική επιρροή στη Schümann Sasol International». Επιπλέον, η Επιτροπή υποστηρίζει, με το σημείο 49 του υπομνήματος αντικρούσεως, ότι «η Sasol [Ltd] (μέσω της Sasol Holding) ασκούσε αποκλειστικό έλεγχο στη [Schümann Sasol International]» και, με τη σκέψη 67 του ίδιου υπομνήματος, ότι «δεν έπρεπε να καταλογιστεί στη Vara η ευθύνη για την παράβαση διότι η Sasol ήταν η μοναδική εταιρία που ασκούσε καθοριστική επιρροή στην κοινή επιχείρηση».

56. Επομένως, πρέπει να εξεταστεί το ζήτημα αν η Επιτροπή μπορούσε βασίμως να συναγάγει, βάσει των στοιχείων που περιέχονται στην προσβαλλόμενη απόφαση και παρά τα επιχειρήματα που προέβαλαν οι προσφεύγουσες κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας όσον αφορά τη βαρύτητα που είχε η Vara στη διεύθυνση της κοινής επιχειρήσεως, ότι η Sasol ασκούσε μονομερώς καθοριστική επιρροή στη Schümann Sasol International.

Επί του διοικητικού συμβουλίου της Schümann Sasol International

57. Οι προσφεύγουσες επισημαίνουν ότι οι αποφάσεις του διοικητικού συμβουλίου της Schümann Sasol International λαμβάνονταν με απλή πλειοψηφία και ότι, σε περίπτωση ισοψηφίας, υπερίσχυε η ψήφος του προέδρου του. Ο πρόεδρος όμως του διοικητικού συμβουλίου, ο B. I., εκπροσωπούσε τα συμφέροντα της Vara.

58. Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως των αποδεικτικών στοιχείων που είχε στη διάθεσή της, καθόσον κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο B. I. δεν εκπροσωπούσε τη Vara, αλλά προήδρευε της κοινής επιχειρήσεως κατ’ αίτηση της Sasol. Η Επιτροπή στήριξε τη διαπίστωσή της στην από 11 Οκτωβρίου 2007 δήλωση της Vara, με την οποία ο B. I. απάντησε εν ονόματι της Vara στα ερωτήματα της Επιτροπής και δήλωσε παραδόξως, μολονότι παρουσιαζόταν ως ο εκπρόσωπος της Vara για οποιαδήποτε άλλη ερώτηση θα μπορούσε να υποβάλει η Επιτροπή, ότι δεν εκπροσώπησε τη Vara κατά τη διάρκεια της περιόδου της κοινής επιχειρήσεως.

59. Εκτός αυτού, οι προσφεύγουσες παραπέμπουν στην από 18 Απριλίου 2008 δήλωσή τους σύμφωνα με την οποία ο B. I. ενεργούσε στην πραγματικότητα μονίμως ως το δεξί χέρι του κ. Schümann και εκπροσωπούσε τη Vara στην κοινή επιχείρηση μαζί με τη Sasol. Πριν την περίοδο της κοινής επιχειρήσεως, ο B. I. υπήρξε το φυσικό πρόσωπο που ασκούσε κυρίαρχο ρόλο στο εσωτερικό της HOS, η οποία ελεγχόταν από τη Vara, της οποίας είχε διατελέσει γενικός διευθυντής από το 1987, και ενεργούσε ως ο εξ απορρήτων του Η.‑Ο. Schümann. Εκτός αυτού, ο B. I. είχε καταλάβει και διευθυντικές θέσεις στη Vara καθώς και σε άλλες εταιρίες ανήκουσες στον Η.‑Ο. Schümann κατά τη διάρκεια της περιόδου της κοινής επιχειρήσεως και μετά την περίοδο αυτή. Ο στενός σύνδεσμος του B. I. με τη Vara και με τον Hans‑Otto Schümann προκύπτει επίσης από την από 6 Ιουνίου 1995 αναγγελία της συστάσεως της κοινής επιχειρήσεως.

60. Οι προσφεύγουσες διατείνονται ότι η Επιτροπή γνώριζε τις περιστάσεις αυτές κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, αλλά ότι, παρά ταύτα, τις αγνόησε και έδωσε βαρύτητα, χωρίς να αιτιολογήσει την επιλογή της αυτή, στη δήλωση της Vara, που προερχόταν από τον B. I. προσωπικά, δηλαδή από πρόσωπο στο οποίο ανήκε ένα τμήμα του κεφαλαίου της Vara ως ετερόρρυθμου εταίρου.

61. Η Επιτροπή θίγει καταρχάς το ζήτημα ότι η έννοια της καθοριστικής επιρροής δεν αφορά τη λειτουργική διαχείριση της κοινής επιχειρήσεως, αλλά τις βασικές κατευθύνσεις της εμπορικής της πολιτικής. Όπως όμως προκύπτει από το καταστατικό της Schümann Sasol International, το διοικητικό συμβούλιο ενεργούσε υπό τον έλεγχο του εποπτικού συμβουλίου ενώ οι πράξεις του διοικητικού συμβουλίου που αφορούσαν σημαντικές πτυχές της εμπορικής της πολιτικής απαιτούσαν προηγούμενη έγκριση του εποπτικού συμβουλίου.

62. Εν συνεχεία, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι ο B. I. δεν εκπροσωπούσε τη Vara, αλλ’ ότι όφειλε τον τίτλο του στις γνώσεις του στον τομέα δραστηριότητας της Sasol και ότι ο διορισμός του ανταποκρινόταν στη βούληση της Sasol. Η Vara ενημέρωσε την Επιτροπή με την από 11 Οκτωβρίου 2007 δήλωσή της για το ότι ο B. I. είχε διοριστεί διευθύνων σύμβουλος της Sasol International, για τον λόγο ότι η Sasol επιθυμούσε να αξιοποιήσει την εις βάθος γνώση του για τις δραστηριότητες της HOS τοποθετώντας τον στο διοικητικό συμβούλιο. Κατά την Επιτροπή, η πληροφορία αυτή είναι αξιόπιστη, καθόσον η Sasol είχε ιδιαίτερο συμφέρον για την ορθή διαχείριση της κοινής επιχειρήσεως, επιθυμούσε δε να εξασφαλιστεί η συνέχιση της διαχειρίσεως με την ανάθεση της καθημερινής της λειτουργίας σε ένα μέλος του διοικητικού συμβουλίου το οποίο να γνωρίζει τον τομέα των κηρών παραφίνης και, πιο συγκεκριμένα, τις παλαιές δραστηριότητες της HOS. Εν πάση περιπτώσει, με το σημείο 10 του υπομνήματος ανταπαντήσεως, η Επιτροπή εκτίμησε ότι οι περιλαμβανόμενες στην αιτιολογική σκέψη 472 της προσβαλλομένης αποφάσεως διαπιστώσεις της συνεπάγονται ότι ο B. I. εκπροσωπούσε τη Sasol και όχι τη Vara στο διοικητικό συμβούλιο της Schümann Sasol International.

63. Το Γενικό Δικαστήριο κρίνει σκόπιμο να εξετάσει καταρχάς τον ρόλο του B. I. στο διοικητικό συμβούλιο της Schümann Sasol International και, εν συνεχεία, το γενικότερο ζήτημα αν η Sasol ήταν σε θέση να καθορίζει μονομερώς το περιεχόμενο των αποφάσεων τις οποίες λάμβανε το εν λόγω διοικητικό συμβούλιο.

Επί του ρόλου του B. I.

64. Υπενθυμίζεται ότι καθ’ όλη σχεδόν τη διάρκεια της περιόδου της κοινής επιχειρήσεως, ο B. I. ήταν πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της Schümann Sasol International.

65. Κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, οι προσφεύγουσες υποστήριξαν ότι ο B. I. εκπροσωπούσε τη Vara, ενώ η Vara δήλωσε ότι ο διορισμός του ανταποκρινόταν στη βούληση της Sasol, και ότι επομένως δεν αποτελούσε εκπρόσωπό της.

66. Προκαταρκτικώς, επισημαίνεται ότι οι διαπιστώσεις που περιλαμβάνονται στην αιτιολογική σκέψη 472 της προσβαλλομένης αποφάσεως αντανακλούν επακριβώς το περιεχόμενο μιας δηλώσεως της Vara με ημερομηνία 11 Οκτωβρίου 2007. Αντιθέτως, η θέση που εκφράζει η από 18 Απριλίου 2008 δήλωση της Sasol ότι ο B. I. εκπροσωπούσε τη Vara καθώς και τα σχετικά υποστηρικτικά έγγραφα απορρίφθηκαν από την Επιτροπή.

67. Όσον αφορά το περιεχόμενο των επιχειρημάτων της Επιτροπής σχετικά με τον ρόλο του Β. I., οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως καθόσον δεν αναγνώρισε ότι το εν λόγω πρόσωπο εκπροσωπούσε τη Vara στο διοικητικό συμβούλιο.

68. Πρώτον, επισημαίνεται ότι ο B. I. είχε καταλάβει σημαντικές θέσεις σε εταιρίες ανήκουσες στον Η.‑Ο. Schümann και στον όμιλο Vara, τούτο δε πριν, κατά τη διάρκεια, και μετά την περίοδο της κοινής επιχειρήσεως.

69. Υπενθυμίζεται ότι, στις 29 Νοεμβρίου 1996 ο B. I. έγινε ετερόρρυθμος εταίρος της Vara, μια εκ των άμεσων μητρικών εταιριών της Schümann Sasol International. Η ιδιότητα αυτή συνεπαγόταν ότι στον B. I. ανήκε τμήμα του κεφαλαίου της Vara, με τους λοιπούς ιδιοκτήτες της εταιρίας αυτής να είναι τα μέλη της οικογενείας Schümann. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι η κατοχή τμήματος του εταιρικού κεφαλαίου συνιστά περίσταση ικανή να αποδείξει ότι ο B. I. μπορούσε να ταυτιστεί με τα ειδικά εμπορικά συμφέροντα της Vara.

70. Ομοίως, κατά τη διάρκεια τουλάχιστον ενός τμήματος της περιόδου της κοινής επιχειρήσεως και παραλλήλως με την άσκηση των καθηκόντων του ως προέδρου του διοικητικού συμβουλίου της Schümann Sasol International, ο B. I., ήταν επίσης γενικός διευθυντής της Vara.

71. Από τη νομολογία όμως προκύπτει ότι η σωρευτική κατοχή διευθυντικών θέσεων σε μία εκ των μητρικών εταιριών και στην κοινή τους επιχείρηση συνιστά σημαντική ένδειξη ότι η εν λόγω μητρική εταιρία ασκεί επιρροή στο περιεχόμενο των εμπορικών αποφάσεων της κοινής επιχειρήσεως, μέσω της ασκήσεως της εξουσίας λήψεως αποφάσεων που διαθέτει ένα τέτοιο διευθυντικό στέλεχος της κοινής επιχειρήσεως (βλ., συναφώς, απόφαση Fuji Electric κατά Επιτροπής, σκέψη 44 ανωτέρω, σκέψη 199).

72. Εν συνεχεία, από τις 15 Ιουνίου 1995, ο B. I. υπήρξε διαχειριστής της Vara Beteiligungsgesellschaft mbH. Σύμφωνα με ένα από τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισαν οι προσφεύγουσες, ο B. I. κατείχε ακόμη τη θέση αυτή το 2011, από κοινού με τον Η.‑Ο. Schümann. Επιπλέον, υπήρξε διαχειριστής της Beteiligungsgesellschaft Hans‑Otto Schümann mbH από τις 4 Απριλίου 1989 έως και τη λύση της εταιρίας αυτής, στις 13 Σεπτεμβρίου 1996. Η τελευταία αυτή εται ρία συνδέεται επίσης με τον Η.‑Ο. Schümann, ιδρυτή και κύριο μέτοχο της Vara.

73. Εκτός αυτού, επισημαίνεται ότι την 1η Ιουλίου 2001, όταν ο R. G. S. αντικατέστησε τον B. I. ως πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της Schümann Sasol International, ο τελευταίος έγινε ένα από τα έξι μέλη του εποπτικού συμβουλίου της εν λόγω εταιρίας. Επομένως, ο B. I. αντικατέστησε τον E. B. R., ο οποίος, κατά την Επιτροπή, επίσης εκπροσωπούσε τη Vara, ενώ κατά τα λοιπά η σύνθεση του εποπτικού συμβουλίου παρέμεινε αμετάβλητη. Τούτο υποδηλώνει ότι ο B. I. εκπροσωπούσε τη Vara στο εσωτερικό του εποπτικού συμβουλίου. Το ανωτέρω στοιχείο άλλωστε αρκεί αυτό καθαυτό για να απορριφθεί η θέση της Επιτροπής ότι ο B. I. εκπροσωπούσε τη Sasol στο εσωτερικό του διοικητικού συμβουλίου, δεδομένου ότι δεν νοείται, στην περίπτωση αυτή, αμέσως μετά τη λήξη της θητείας του, να ήταν σε θέση να αρχίσει να εκπροσωπεί τη Vara στο εσωτερικό του εποπτικού συμβουλίου.

74. Τέλος, επισημαίνεται ότι, με την από 2 Φεβρουαρίου 1995 επιστολή που απηύθυναν στο σύνολο των μισθωτών υπαλλήλων της HOS, ο Η.‑Ο. Schümann και ο B. I. ενημέρωσαν τους εν λόγω υπαλλήλους για τις διαπραγματεύσεις τις οποίες διεξήγαν εκείνη την περίοδο με τη Sasol. Επισημαίνουν δε τα ακόλουθα: «Θα είμαστε σε θέση να ασκούμε επιρροή [στη νέα διεύθυνση της κοινής επιχειρήσεως] και στο μέλλον, όπως ακριβώς κατά το παρελθόν».

75. Επί τη βάσει αυτή, το Γενικό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι, ήδη κατά το στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, οι προσφεύγουσες προσκόμισαν στοιχεία ικανά να αποδείξουν ότι ο B. I. διατηρούσε στενούς δεσμούς με τον όμιλο Vara και με τον Η.‑Ο. Schümann, ότι μπορούσε να ταυτιστεί με τα εμπορικά συμφέροντα της Vara, ειδικότερα λόγω της ιδιότητάς του ως ετερόρρυθμου εταίρου, και ότι η Vara ήταν σε θέση να ασκεί σημαντική επιρροή στις αποφάσεις του διοικητικού συμβουλίου της κοινής επιχειρήσεως λόγω της σωρευτικής κατοχής θέσεων εκ μέρους του B. I., πράγμα που μπορούσε να προκαλέσει την ευθυγράμμιση της εμπορικής πολιτικής της Schümann Sasol International με την αντίστοιχη της Vara.

76. Επομένως, η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως καθόσον δεν έλαβε υπόψη, στο πλαίσιο της αναλύσεώς της, το σύνολο αυτό των κρίσιμων αποδεικτικών στοιχείων αρκούμενη να υπογραμμίσει, με την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι ο διορισμός του B. I. εξέφραζε τη βούληση της Sasol. Η εκτίμηση αυτή παρουσιάζει μια διαστρεβλωμένη εικόνα των κρίσιμων περιστάσεων της υποθέσεως και δεν ανταποκρίνεται στο κριτήριο σύμφωνα με το οποίο η ευθύνη για παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ πρέπει να στοιχειοθετείται βάσει συγκεκριμένων και συγκλινόντων αποδεικτικών στοιχείων, η δε Επιτροπή οφείλει να συνεκτιμά, κατά τρόπο αμερόληπτο, όλα τα νομικά και πραγματικά στοιχεία που της υποβάλλονται (βλ., συναφώς, απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 27ης Σεπτεμβρίου 2006, T‑44/02 OP, T‑54/02 OP, T‑56/02 OP, T‑60/02 OP και T‑61/02 OP, Dresdner Bank κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑3567, σκέψεις 59 έως 63· βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Μαΐου 2001, C‑450/98 P, IECC κατά Επιτροπής, Συλλογή 2001, σ. I‑3947, σκέψη 57 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

77. Τα επιχειρήματα της Επιτροπής δεν μπορούν να ανατρέψουν το συμπέρασμα αυτό.

78. Πρώτον, η Επιτροπή παραπέμπει στο γεγονός ότι η Sasol συναίνεσε για τον διορισμό του B. I. ως προέδρου του διοικητικού συμβουλίου.

79. Συναφώς, επισημαίνεται ότι, όπως ορίζουν το καταστατικό της Schümann Sasol International και η συμφωνία των μετόχων, όλα τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου και ο πρόεδρός του επρόκειτο να διοριστούν με ομοφωνία από το εποπτικό συμβούλιο, κατόπιν ψηφοφορίας μεταξύ των εκπροσώπων της Vara και της Sasol. Ως εκ τούτου, αφενός, η σύνθεση του διοικητικού συμβουλίου έπρεπε να αντανακλά μια συμφωνία μεταξύ των δύο μητρικών εταιριών, δηλαδή τη βούληση καθεμίας εξ αυτών. Αφετέρου, η Vara έπρεπε επιπλέον να συναινέσει για τον διορισμό των υποδεικνυόμενων από τη Sasol μελών του εν λόγω οργάνου, ως προς τα οποία η Επιτροπή θεωρεί ότι εκπροσωπούσαν την τελευταία αυτή εταιρία.

80. Κατά συνέπεια, το γεγονός ότι η Sasol συναίνεσε για τον διορισμό του B. I. ως προέδρου του διοικητικού συμβουλίου δεν παρέχει τη δυνατότητα ούτε να διαπιστωθεί ότι το εν λόγω πρόσωπο εκπροσωπούσε τα συμφέροντα της Sasol, πέραν του απαιτούμενου μέτρου στο πλαίσιο χρηστής διαχειρίσεως μιας κοινής επιχειρήσεως ανήκουσας σε δύο μητρικές εταιρίες, ούτε να αντικρουστούν τα στοιχεία που προσκόμισαν οι προσφεύγουσες για να αποδείξουν ότι η Vara ασκούσε επιρροή στο εσωτερικό του διοικητικού συμβουλίου μέσω της εξουσίας του B. I. για τη λήψη αποφάσεων.

81. Δεύτερον, επισημαίνεται ότι το μοναδικό αποδεικτικό στοιχείο στο οποίο η Επιτροπή στήριξε το συμπέρασμά της ότι ο B. I. δεν εκπροσωπούσε τη Vara, αλλ’ ότι ο διορισμός ανταποκρινόταν στη βούληση της Sasol, είναι η από 11 Οκτωβρίου 2007 δήλωση της Vara η οποία μνημονεύεται στη σκέψη 66 ανωτέρω.

82. Κατά την Επιτροπή, η δήλωση αυτή είναι ιδιαιτέρως αξιόπιστη, καθόσον απεστάλη προς απάντηση σε αίτηση της Επιτροπής για την παροχή πληροφοριών. Αυτό που είχε πρωταρχική σημασία για τη Vara ήταν η ορθή απεικόνιση της πραγματικότητας, δεδομένου ότι μια ψευδής δήλωση θα μπορούσε να έχει ως συνέπεια την επιβολή διαδικαστικού προστίμου, όπως το προβλεπόμενο στο άρθρο 23, παράγραφος 1, του κανονισμού 1/2003.

83. Συναφώς, επισημαίνεται ότι στην πρώτη σελίδα της από 11 Οκτωβρίου 2007 απαντήσεως στην αίτηση παροχής πληροφοριών, που περιείχε την επίμαχη δήλωση, αναγράφεται ότι το πρόσωπο που είχε την κύρια ευθύνη για τις απαντήσεις ήταν ο B. I. Επίσης, όπως παρατηρούν και οι προσφεύγουσες, δεν αμφισβητείται ότι κατά τον χρόνο εκείνο ο B. I. εξακολουθούσε να είναι ετερόρρυθμος εταίρος της Vara.

84. Επιπλέον, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Επιτροπή δεν προσδιόρισε, με την αίτηση παροχής πληροφοριών που απηύθυνε στη Vara ή, εν τέλει, με την προσβαλλόμενη απόφαση, τι εννοούσε με τον όρο «εκπροσώπηση». Ως εκ τούτου, δεδομένου ότι ο B. I. δεν είχε εξουσιοδοτηθεί επισήμως να εκπροσωπεί τη Vara στο διοικητικό συμβούλιο της κοινής επιχειρήσεως, η Vara μπορούσε με τη δήλωσή της να ισχυριστεί ότι το εν λόγω πρόσωπο δεν την εκπροσωπούσε χωρίς να διατρέχει κίνδυνο επιβολής διαδικαστικού προστίμου.

85. Εκτός αυτού, υπογραμμίζεται ότι η εξέταση των οργανωτικών δεσμών μεταξύ της κοινής επιχειρήσεως και της μητρικής εταιρίας δεν αφορά αναγκαστικά το ζήτημα της εκπροσωπήσεως της μητρικής που απορρέει από επίσημη εξουσιοδότηση της τελευταίας προς τον διευθύνοντα σύμβουλο της κοινής επιχειρήσεως. Είναι σκοπιμότερο να ληφθεί υπόψη η εν ευρεία εννοία εκπροσώπηση των εμπορικών συμφερόντων της μητρικής εταιρίας (βλ. σκέψη 35 ανωτέρω) και η άσκηση επιρροής στις αποφάσεις των οργάνων της κοινής επιχειρήσεως με σκοπό την ευθυγράμμιση της εμπορικής πολιτικής της εν λόγω επιχειρήσεως με αυτήν της μητρικής εταιρίας, υπέρ της οποίας συνηγορεί η σωρευτική κατοχή διευθυντικών θέσεων στη μητρική εταιρία και στην κοινή επιχείρηση, καθώς και η κατοχή τμήματος του κεφαλαίου της μητρικής εταιρίας από διευθύνοντα σύμβουλο της κοινής επιχειρήσεως (βλ. σκέψη 44 ανωτέρω).

86. Υπό το πρίσμα αυτό, προστίθεται ότι το ζήτημα της εκπροσωπήσεως των εμπορικών συμφερόντων μητρικής εταιρίας στο εσωτερικό του διοικητικού συμβουλίου κοινής επιχειρήσεως δεν συνιστά απλό γεγονός η άρνηση του οποίου δύναται ευλόγως να επισύρει διαδικαστικό πρόστιμο, με την επιφύλαξη της περιπτώσεως παραμορφώσεως των πραγματικών περιστατικών. Αντιθέτως, το ζήτημα αυτό εμπίπτει στην εκτίμηση που πρέπει να πραγματοποιήσει η Επιτροπή λαμβάνοντας υπόψη, κατά τρόπο αμερόληπτο, όλα τα κρίσιμα νομικά και πραγματικά στοιχεία που της υποβάλλουν οι μητρικές εταιρίες, οι οποίες συχνά έχουν αντικρουόμενα συμφέροντα που τις οδηγούν να αποδίδουν μεγαλύτερη βαρύτητα σε ένα ή περισσότερα από τα κρίσιμα στοιχεία. Παρατηρείται επίσης ότι, εν προκειμένω, η Επιτροπή δεν επέβαλε διαδικαστικό πρόστιμο ούτε στη Sasol ούτε στη Vara, παρά το γεγονός ότι οι εν λόγω εταιρίες υπέβαλαν διαμετρικά αντίθετες δηλώσεις ως προς το ίδιο ζήτημα.

87. Κατόπιν των προεκτεθέντων, πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον η πλάνη εκτιμήσεως στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή στο πλαίσιο εξετάσεως του ρόλου του B. I. (βλ. σκέψη 76 ανωτέρω) είναι ικανή να επηρεάσει τις διαπιστώσεις του θεσμικού αυτού οργάνου ως προς την επιρροή που ασκούσε η Sasol στο διοικητικό συμβούλιο της Schümann Sasol International.

Επί του καθορισμού του περιεχομένου των αποφάσεων του διοικητικού συμβουλίου της Schümann Sasol International

88. Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, λόγω του κυρίαρχου ρόλου των μελών του διοικητικού συμβουλίου των εκπροσωπούντων τη Vara, ειδικότερα του B. I., η Sasol Ltd και η Sasol Holding in Germany δεν ήταν σε θέση να καθορίσουν το περιεχόμενο των αποφάσεων του εν λόγω διοικητικού συμβουλίου.

89. Πρώτον, επισημαίνεται ότι, με την από 6 Ιουνίου 1995 αναγγελία προς τους συνεργάτες της Schümann Sasol AG (νυν Schümann Sasol International), ο B. I. περιέγραψε τα καθήκοντα του διοικητικού συμβουλίου της κοινής επιχειρήσεως. Διευκρίνισε ότι ο ίδιος «θα εξακολουθούσε να φέρει την ευθύνη, πλην του συντονισμού των εργασιών του διοικητικού συμβουλίου, για το μάρκετινγκ, τις πωλήσεις και τις αγορές καθώς και για τον έλεγχο των θυγατρικών», ενώ ο R. G. S. (της Sasol) θα διατηρούσε τη θέση εξυπηρέτησης της Νοτίου Αφρικής και θα αναλάμβανε τους τομείς της παραγωγής και των τεχνικών ζητημάτων. Ο B. I. επισήμανε επίσης ότι επρόκειτο να κληθεί και τρίτο μέλος στο Αμβούργο (Γερμανία).

90. Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι εξουσίες του B. I για τη λήψη αποφάσεων αποτελούν ένδειξη για τον κεντρικό του ρόλο στο διοικητικό συμβούλιο της Schümann Sasol International.

91. Δεύτερον, επισημαίνεται ότι, με την από 2 Φεβρουαρίου 1995 επιστολή που απηύθυναν στο σύνολο των μισθωτών υπαλλήλων της HOS, ο Η.‑Ο. Schümann και ο B. I. ενημέρωσαν ότι θα ήταν σε θέση να ασκούν επιρροή και στη νέα διεύθυνση της κοινής επιχειρήσεως, όπως ακριβώς κατά το παρελθόν, όταν η Vara ήταν ο μόνος μέτοχος της HOS (βλ. σκέψη 74 ανωτέρω).

92. Από την επιστολή αυτή προκύπτει επίσης ότι, σύμφωνα με τις προσδοκίες των B. I. και Η.‑Ο.Schümann, ο τελευταίος και η Vara θα είχαν τη δυνατότητα, μέσω του B. I., να διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη διεύθυνση της Schümann Sasol International.

93. Τρίτον, επισημαίνεται ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν μνημονεύει κανένα στοιχείο ικανό να αποδείξει ότι, παρά τις εξουσίες του B. I. για τη λήψη αποφάσεων και παρά την υπερισχύουσα ψήφο που αυτός διέθετε λόγω της προεδρικής ιδιότητάς του σε περίπτωση ισοψηφίας, η Sasol ήταν σε θέση να καθορίζει μονομερώς το περιεχόμενο των αποφάσεων του διοικητικού συμβουλίου, σε περίπτωση που διαπιστωθεί ότι, στην πραγματικότητα, ο B. I. εκπροσωπούσε τη Vara και τον Η.‑Ο.Schümann στο εσωτερικό του διοικητικού συμβουλίου της Schümann Sasol International.

94. Τέταρτον, η κατά τα ανωτέρω ικανότητα της Sasol να καθορίζει αποφασιστικά το περιεχόμενο των αποφάσεων του διοικητικού συμβουλίου δεν προκύπτει ούτε από τα στοιχεία τα σχετικά με τις διάφορες συνθέσεις του διοικητικού συμβουλίου τα οποία προσκόμισαν οι προσφεύγουσες κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας.

95. Μεταξύ 2 Μαΐου και 31 Οκτωβρίου 1995, το διοικητικό συμβούλιο της Schümann Sasol International αποτελούσαν ο B. I. και ο R. G. S., εκπρόσωπος της Sasol. Όπως ορθώς επισημαίνουν οι προσφεύγουσες, ο B. I. είχε τη δυνατότητα να επιβάλει τις αποφάσεις του εντός του διοικητικού συμβουλίου χάρη στην υπερισχύουσα ψήφο του.

96. Κατά τη διάρκεια της περιόδου από 1ης Νοεμβρίου 1995 έως 30 Ιουνίου 2001, το διοικητικό συμβούλιο της Schümann Sasol International αποτελούσαν ο πρόεδρός της B. I., ο R. G. S. και ο H. G. B. Οι προσφεύγουσες φρονούν ότι ο τελευταίος ήταν ο εκπρόσωπος της Vara, ενώ η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι ήταν ο εκπρόσωπος της Sasol.

97. Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν εξέτασε το ζήτημα αν H. G. B. εκπροσωπούσε όντως τα εμπορικά συμφέροντα της μίας ή της άλλης μητρικής εταιρίας. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις ότι ο H. G. B. εκπροσωπούσε τα συμφέροντα της Vara (βλ. σκέψη 99 κατωτέρω). Επομένως, ούτε από την ανωτέρω σύνθεση του διοικητικού συμβουλίου μπορεί να συναχθεί ότι η Sasol καθόριζε μονομερώς το περιεχόμενο των αποφάσεων του εν λόγω συμβουλίου.

98. Μεταξύ 1ης Ιουλίου 2001 και 16 Μαΐου 2002, ο R. G. S. (της Sasol) ήταν πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου, το άλλο δε μέλος ήταν ο H. G. B.

99. Καταρχάς, επισημαίνεται ότι η σύνθεση αυτή συνηγορεί υπέρ του ότι ο H. G. B. ήταν ο εκπρόσωπος της Vara. Συγκεκριμένα, δεν είναι εύλογο να θεωρηθεί ότι η Vara, στην οποία ανήκε το ένα τρίτο του κεφαλαίου της Schümann Sasol International, συναίνεσε σε σύνθεση διοικητικού συμβουλίου περιλαμβάνουσα αποκλειστικά και μόνον εκπροσώπους της Sasol.

100. Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, όλες οι αποφάσεις του διοικητικού συμβουλίου λαμβάνονταν με ομοφωνία.

101. Υπογραμμίζεται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν περιέχει την παραμικρή ανάλυση όσον αφορά την επίμαχη περίοδο. Δεδομένου ότι η πλήρης ευθύνη για την παράβαση που διέπραξε η κοινή επιχείρηση καταλογίστηκε στη Sasol και μόνον, η Επιτροπή όφειλε να έχει αποδείξει ότι η Sasol ασκούσε μονομερώς καθοριστική επιρροή στην εμπορική πολιτική της Schümann Sasol International (βλ. σκέψη 54 ανωτέρω).

102. Εντούτοις, υπενθυμίζεται (βλ. σκέψη 52 ανωτέρω) ότι η ομόφωνη λήψη αποφάσεων στο εσωτερικό του διο ικητικού συμβουλίου καταδεικνύει την ύπαρξη στενής συνεργασίας μεταξύ των εκπροσώπων των μητρικών εταιριών και, επομένως, από κοινού διευθύνσεως της κοινής επιχειρήσεως, πράγμα που συνιστά ένδειξη ότι η καθοριστική επιρροή ασκούνταν από κοινού και όχι εκ μέρους μίας και μόνον από τις μητρικές εταιρίες (βλ., συναφώς, αποφάσεις Avebe κατά Επιτροπής, σκέψη 44 ανωτέρω, σκέψεις 137 και 138, και Fuji Electric κατά Επιτροπής, σκέψη 44 ανωτέρω, σκέψη 194).

103. Επομένως, ούτε από την ανωτέρω σύνθεση του διοικητικού συμβουλίου μπορεί να συναχθεί ότι η Sasol καθόριζε μονομερώς το περιεχόμενο των αποφάσεων της Schümann Sasol International.

104. Τέλος, μεταξύ 17 Μαΐου 2002 και 24 Σεπτεμβρίου 2002, το διοικητικό συμβούλιο της Schümann Sasol International αποτελούσαν οι R. G. S., H. G. B. και C. D. I.

105. Οι προσφεύγουσες διατείνονται ότι τα δύο τελευταία μέλη του διοικητικού συμβουλίου που αναφέρονται ανωτέρω ήταν οι εκπρόσωποι της Vara, οπότε ο R. G. S., μολονότι ήταν πρόεδρος, μπορούσε κάλλιστα να περιέλθει σε κατάσταση μειοψηφίας

106. Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η προσβαλλόμενη απόφαση ουδόλως εξετάζει το ζήτημα της ασκήσεως καθοριστικής επιρροής εκ μέρους της μίας ή της άλλης μητρικής εταιρίας μέσω του H. G. B. και του C. D. I., δεν περιέχει δε ούτε καν τη γενική παρουσίαση της συνθέσεως αυτής του διοικητικού συμβουλίου. Εκτός αυτού, υπάρχουν ενδείξεις ικανές να τεκμηριώσουν ότι ο H. G. B. εκπροσωπούσε τα συμφέροντα της Vara (βλ. σκέψη 99 ανωτέρω). Επομένως, από την προσβαλλόμενη απόφαση δεν προκύπτει ότι, κατά τη διάρκεια της επίμαχης περιόδου, η Sasol ήταν σε θέση να καθορίζει μονομερώς, μέσω των εκπροσώπων της στο διοικητικό συμβούλιο, το περιεχόμενο των αποφάσεων του τελευταίου.

107. Λαμβανομένης υπόψη της ανωτέρω εξετάσεως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε με την προσβαλλόμενη απόφαση ότι, υπό το πρίσμα της εξουσίας λήψεως αποφάσεων που διέθεταν τόσο ο B. I. όσο και τα λοιπά μέλη του διοικητικού συμβουλίου τα οποία μπορούσαν να συσχετισθούν με τη Vara, η Sasol καθόριζε στην πραγματικότητα μονομερώς το περιεχόμενο των αποφάσεων του διοικητικού συμβουλίου της Schümann Sasol International μέσω των μελών που εκπροσωπούσαν τα εμπορικά της συμφέροντα και μεριμνούσαν για την ευθυγράμμιση της συμπεριφοράς της Schümann Sasol International με τη δική της. Η προσβαλλόμενη απόφαση δεν περιέχει ούτε άλλα στοιχεία (βλ. σκέψη 44 ανωτέρω) ικανά μα αποδείξουν ευθέως τέτοια καθοριστική επιρροή εκ μέρους της Sasol.

Επί της λυσιτέλειας της λειτουργικής διαχειρίσεως

108. Η Επιτροπή επικαλείται το γεγονός ότι το διοικητικό συμβούλιο της Schümann Sasol International ήταν επιφορτισμένο με τη διαχείριση των τρεχουσών υποθέσεων της εταιρίας αυτής. Σύμφωνα όμως με την απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 12ης Δεκεμβρίου 2007, T‑112/05, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή 2007, σ. II‑5049, σκέψεις 63 έως 65, 82 και 83), η λειτουργική διαχείριση θυγατρικής στερείται λυσιτέλειας στο πλαίσιο εκτιμήσεως του ζητήματος αν θυγατρική και μητρική εταιρία αποτελούν οικονομική ενότητα, δεδομένου ότι ο έλεγχος επί της εν στενή εννοία εμπορικής πολιτικής δεν συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση για να διαπιστωθεί ότι μια μητρική εταιρία αποτελεί μία και μοναδική επιχείρηση με τη θυγατρική της. Αντιθέτως, αρκεί η μητρική εταιρία να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στα ζητήματα που καθορίζουν την εμπορική πολιτική της θυγατρικής.

109. Υπογραμμίζεται ότι η απόφαση στην οποία παραπέμπει η Επιτροπή αφορά πραγματική κατάσταση στην οποία η μητρική εταιρία κατείχε το 100 % του κεφαλαίου της θυγατρικής.

110. Είναι αληθές ότι το ζήτημα της λειτουργικής διαχειρίσεως ενδέχεται να στερείται λυσιτέλειας στο μέτρο που η υπό κρίση υπόθεση αφορά θυγατρική ανήκουσα κατά ποσοστό 100 % σε μία και μόνη μητρική εταιρία, δεδομένου ότι η απόδειξη της επιχειρησιακής αυτοτέλειας της θυγατρικής δεν είναι ικανή, αυτή καθαυτή, να ανατρέψει το τεκμήριο ασκήσεως καθοριστικής επιρροής (βλ. νομολογία παρατιθέμενη στη σκέψη 153 κατωτέρω).

111. Εντούτοις, στην περίπτωση ενός και μόνου μετόχου, όλες οι αποφάσεις —περιλαμβανομένων των σχετικών με τη λειτουργική διαχείριση της θυγατρικής— λαμβάνονται από τους διαχειριστές που επιλέγονται και διορίζονται, άμεσα ή έμμεσα (από τα όργανα των οποίων τα μέλη έχουν διοριστεί από τη μητρική εταιρία), από τη μία και μοναδική μητρική εταιρία. Ομοίως, ελλείψει άλλου μετόχου, τα μόνα εμπορικά συμφέροντα που εκδηλώνονται στο εσωτερικό της θυγατρικής είναι καταρχήν εκείνα του μοναδικού μετόχου. Επομένως, η Επιτροπή μπορεί να συναγάγει κατά τεκμήριο την έμπρακτη άσκηση καθοριστικής επιρροής ακόμη και στην περίπτωση κατά την οποία η λειτουργική διαχείριση πραγματοποιείται αυτοτελώς από τους διαχειριστές της θυγατρικής.

112. Αντιθέτως, στην περίπτωση των κοινών επιχειρήσεων, υπάρχει πληθώρα μετόχων οι αποφάσεις δε των οργάνων της κοινής επιχειρήσεως λαμβάνονται από τα μέλη που εκπροσωπούν τα εμπορικά συμφέροντα των διαφόρων μητρικών εταιριών, τα οποία ενδέχεται να συμπίπτουν αλλά και να αποκλίνουν. Ως εκ τούτου, παραμένει κρίσιμο το ζήτημα αν η μητρική εταιρία άσκησε πραγματική επιρροή στη λειτουργική διαχείριση της κοινής επιχειρήσεως, μεταξύ άλλων μέσω διευθυντικών στελεχών που έχουν διορισθεί από αυτήν ή που κατέχουν ταυτοχρόνως διευθυντικές θέσεις και στη μητρική εταιρία.

113. Τέλος, υπενθυμίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε λεπτομερώς τους κανόνες λήψεως αποφάσεων λειτουργικής διαχειρίσεως με τις αποφάσεις Fuji Electric κατά Επιτροπής, σκέψη 44 ανωτέρω (σκέψη 195), και General Technic‑Otis κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 30 ανωτέρω (σκέψεις 112 έως 117), προκειμένου να εκτιμήσει αν οι προσφεύγουσες των λόγω υποθέσεων ασκούσαν καθοριστική επιρροή επί της συμπεριφοράς των κοινών τους επιχειρήσεων στην αγορά.

114. Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα της Επιτροπής ότι ο καθορισμός της εν στενή εννοία εμπορικής πολιτικής της κοινής επιχειρήσεως από τη μητρική της εταιρία στερείται λυσιτέλειας στο πλαίσιο εξετάσεως του ζητήματος αν οι οικείες εταιρίες αποτελούν οικονομική ενότητα.

Συμπέρασμα ως προς το διοικητικό συμβούλιο της Schümann Sasol International

115. Πρώτον, υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη εκτιμήσεως με την προσβαλλόμενη απόφαση όταν εξέτασε τον ρόλο του B. I. (βλ. σκέψη 76 ανωτέρω). Δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι, σε περίπτωση απουσίας της πλάνης αυτής, το θεσμικό αυτό όργανο θα είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η Vara ασκούσε καθοριστική επιρροή στο περιεχόμενο των αποφάσεων του διοικητικού συμβουλίου της Schümann Sasol International κατά τη διάρκεια σημαντικού τμήματος της περιόδου της κοινής επιχειρήσεως. Δεύτερον, εν πάση περιπτώσει, η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι η Sasol καθόριζε στην πραγματικότητα μονομερώς το περιεχόμενο των αποφάσεων του διοικητικού συμβουλίου της Schümann Sasol International (βλ. σκέψη 107 ανωτέρω). Τρίτον, υπογραμμίζεται ότι η επιρροή που ασκείται στο περιεχόμενο των αποφάσεων του διοικητικού συμβουλίου της κοινής επιχειρήσεως είναι εξαιρετικά κρίσιμη στο πλαίσιο εξετάσεως της δυνατότητας καταλογισμού στις μητρικές της εταιρίες της ευθύνης για παράβαση διαπραχθείσα από την εν λόγω κοινή επιχείρηση (βλ. σκέψη 114 ανωτέρω).

Επί του εποπτικού συμβουλίου και της γενικής συνελεύσεως της Schümann Sasol International

116. Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε εγκύρως να διαπιστώσει ότι η Sasol επηρέαζε αποφασιστικά το περιεχόμενο των αποφάσεων που λαμβάνονταν στο εσωτερικό του εποπτικού συμβουλίου και της γενικής συνελεύσεως της Schümann Sasol International λόγω των εξουσιών λήψεως αποφάσεων που διέθετε η Vara.

117. Επισημαίνεται ότι τα στοιχεία που περιέλαβε η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 473 και 474 της προσβαλλομένης αποφάσεως συνιστούν ενδείξεις ότι τόσο η Sasol όσο και η Vara ήταν σε θέση να παρεμποδίσουν τη λήψη οποιασδήποτε αποφάσεως στο εσωτερικό της γενικής συνελεύσεως και του εποπτικού συμβουλίου της Schümann Sasol International, εξαιρουμένων των αποφάσεων των εμπιπτουσών στο άρθρο 1.5 της συμφωνίας των μετόχων.

118. Μεταξύ των αποφάσεων τις οποίες αφορά το εν λόγω άρθρο 1.5 της συμφωνίας των μετόχων, μόνον η έγκριση των επενδύσεων εμπίπτει στην κατηγορία των εμπορικών αποφάσεων στρατηγικής σημασίας που επηρεάζουν την κοινή επιχείρηση σύμφωνα με την κωδικοποιημένη ανακοίνωση της Επιτροπής για θέματα δικαιοδοσίας βάσει του κανονισμού (ΕΚ) 139/2004 (ΕΕ 2008, C 95, σ. 1).

119. Εκτός αυτού, επισημαίνεται ότι το σημείο 69 της κωδικοποιημένης ανακοινώσεως της Επιτροπής για θέματα δικαιοδοσίας βάσει του κανονισμού (ΕΚ) 139/2004 προβλέπει ότι τα πιο σημαντικά δικαιώματα αρνησικυρίας είναι τα σχετικά με τον διορισμό και την απόλυση των ανώτερων διευθυντικών στελεχών και την έγκριση του προϋπολογισμού της κοινής επιχειρήσεως. Το σημείο αυτό διευκρινίζει επίσης ότι η εξουσία για τον από κοινού προσδιορισμό της συνθέσεως των ανώτερων διευθυντικών οργάνων, όπως των μελών του διοικητικού συμβουλίου, συνήθως παρέχει και εξουσία ασκήσεως καθοριστικής επιρροής στην εμπορική πολιτική μιας επιχειρήσεως. Το ίδιο ισχύει όσον αφορά τις αποφάσεις για τον προϋπολογισμό, δεδομένου ότι ο προϋπολογισμός καθορίζει το συγκεκριμένο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της κοινής επιχειρήσεως και, ιδίως, τις επενδύσεις τις οποίες αυτή μπορεί να πραγματοποιεί.

120. Σύμφωνα όμως με τις νομοθετικές διατάξεις και τους όρους των συμφωνιών που διέπουν τη λειτουργία της κοινής επιχειρήσεως Schümann Sasol International, η Sasol Holding in Germany είχε την εξουσία να καθορίζει μονομερώς μόνον τις αποφάσεις για την έγκριση των επενδύσεων και όχι τις σημαντικότερες εμπορικές αποφάσεις στρατηγικής σημασίας όπως τις σχετικές με τον προϋπολογισμό, τον διορισμό και την απόλυση των διευθυντικών στελεχών, ούτε τις αποφάσεις που αφορούσαν το επιχειρησιακό σχέδιο.

121. Επομένως, η Επιτροπή δεν απέδειξε, μέσω αφηρημένης αναλύσεως στηριζόμενης στη νομοθεσία και στους όρους των συμφωνιών που διέπουν τη λειτουργία της κοινής επιχειρήσεως (βλ. σκέψη 49 ανωτέρω), ότι η Sasol ήταν σε θέση να καθορίζει μόνη της, στο εσωτερικό του εποπτικού συμβουλίου και της γενικής συνελεύσεως της Schümann Sasol International, το σύνολο των εμπορικών αποφάσεων στρατηγικής σημασίας που επηρέαζαν την τελευταία. Αντιθέτως, από την αφηρημένη ανάλυση προκύπτει ότι, κατά τα ουσιώδη τους χαρακτηριστικά, οι αποφάσεις αυτές λαμβάνονταν από κοινού από τις Sasol Holding in Germany και Vara.

122. Επιπλέον, η προσβαλλόμενη απόφαση δεν αποδεικνύει κάποιο πραγματικό γεγονός βάσει συγκεκριμένων στοιχείων (βλ. σκέψη 50 ανωτέρω) από τα οποία να προκύπτει ότι, στην πραγματικότητα, η Sasol Ltd και η Sasol Holding in Germany καθόριζαν μόνες, παρά την εξουσία ματαίωσης λήψεως αποφάσεων που διέθετε η Vara, τις εμπορικές αποφάσεις στρατηγικής σημασίας της κοινής επιχειρήσεως Schümann Sasol International.

123. Κατόπιν των προεκτεθέντων, το Γενικό Δικαστήριο καταλήγει ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι η Sasol καθόριζε μονομερώς, κατά τα ουσιώδη τους χαρακτηριστικά, τις αποφάσεις του εποπτικού συμβουλίου και της γενικής συνελεύσεως της Schümann Sasol International και, ειδικότερα τις στρατηγικές εμπορικές αποφάσεις που αφορούν τον προϋπολογισμό, το επιχειρησιακό σχέδιο καθώς και τον διορισμό και την απόλυση των ανώτερων διευθυντικών στελεχών.

Επί της εκ μέρους της Sasol Holding in Germany έμπρακτης ασκήσεως καθοριστικής επιρροής στη συμπεριφορά της Schümann Sasol International στην αγορά

124. Υπενθυμίζεται ότι, κατά την αιτιολογική σκέψη 475 της προσβαλλομένης αποφάσεως, «όσον αφορά την περιγραφόμενη στις αιτιολογικές σκέψεις 472‑474 κατάσταση και, ειδικότερα, την ικανότητα της Sasol να επιβάλλει τη βούλησή της στο πλαίσιο λήψεως σημαντικών αποφάσεων στρατηγικής φύσεως σε περίπτωση ελλείψεως ομοφωνίας, όπως είναι οι αποφάσεις που απαριθμούνται στο άρθρο 1.5 της σχετικής με τα δικαιώματα ψήφου συμφωνίας των μετόχων (για παράδειγμα, η έγκριση της επενδύσεως κεφαλαίων), η Sasol πρέπει να θεωρηθεί ότι ασκούσε εν τοις πράγμασι τον έλεγχο της κοινής επιχειρήσεως». Με την αιτιολογική σκέψη 481 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι «αποδείχθηκε η εκ μέρους της Sasol άσκηση ελέγχου στην κοινή επιχείρηση» και ότι «τα πραγματικά στοιχεία αποδεικνύουν την άσκηση καθοριστικής επιρροής» εκ μέρους της Sasol Holding in Germany επί της Schümann Sasol International.

125. Από την ανωτέρω ανάλυση προκύπτει ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι η Sasol καθόριζε μονομερώς το περιεχόμενο των αποφάσεων του διοικητικού συμβουλίου της Schümann Sasol International καθώς και το ουσιαστικό περιεχόμενο των αποφάσεων στρατηγικής σημασίας που λαμβάνονταν από τη γενική συνέλευση και το εποπτικό συμβούλιο της επιχειρήσεως αυτής (βλ. σκέψεις 115 και 123 ανωτέρω).

126. Ομοίως, υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε, με άμεσες αποδείξεις, την άσκηση καθοριστικής επιρροής από τη Sasol Holding in Germany και τη Sasol Ltd στην εμπορική συμπεριφορά της Schümann Sasol International.

127. Κατά συνέπεια, η ανάλυση που οδήγησε την Επιτροπή να καταλογίσει την ευθύνη για την παράβαση που διέπραξε η Schümann Sasol, θυγατρική της Schümann Sasol International, στη Sasol Holding in Germany και στη Sasol Ltd ενέχει πολλαπλώς πλάνη εκτιμήσεως. Ως εκ τούτου, πρέπει να γίνει δεκτός ο πρώτος λόγος και να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη απόφαση καθόσον με αυτήν καταλογίζεται στη Sasol Holding in Germany και στη Sasol Ltd η ευθύνη για την παράβαση που διέπραξε η Schümann Sasol.

128. Επομένως, η προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει να ακυρωθεί στο μέτρο που η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η Sasol Holding in Germany και η Sasol Ltd μετείχαν στην παράβαση πριν από την 1η Ιουλίου 2002.

Επί των αποδεικτικών μέσων που προτείνουν οι προσφεύγουσες

129. Οι προσφεύγουσες προτείνουν να εξεταστεί ως μάρτυρας ο C. D. I. (νυν μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Sasol Wax International) σχετικά με το γεγονός ότι, κατά τη διάρκεια της περιόδου της κοινής επιχειρήσεως, ο βασικός προσανατολισμός της στρατηγικής και των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων της κοινής επιχειρήσεως καθοριζόταν από τη Vara, μέσω του Η.‑Ο. Schümann και του B. I.

130. Κατόπιν της προεκτεθείσας αναλύσεως, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι η μαρτυρία αυτή δεν είναι αναγκαία, οπότε το προτεινόμενο αποδεικτικό μέσο απορρίπτεται.

2. Επί του δεύτερου λόγου, που αντλείται από εσφαλμένο καταλογισμό στις Sasol Ltd, Sasol Holding in Germany και Sasol Wax International της ευθύνης για την παράβαση κατά τη διάρκεια της περιόδου Sasol

131. Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή ενήργησε παρανόμως καθόσον καταλόγισε την ευθύνη για τη δραστηριότητα της Sasol Wax στη μητρική της εταιρία Sasol Wax International, στη μητρική εταιρία της τελευταίας Sasol Holding in Germany, και στην επικεφαλής του ομίλου εταιρία Sasol Ltd, όσον αφορά την εκτεινόμενη από 1ης Ιουλίου 2008 έως 28 Απριλίου 2005 περίοδο Sasol.

Επί του πρώτου σκέλους, που αντλείται από πλάνη περί το δίκαιο όσον αφορά τη δυνατότητα καταλογισμού της ευθύνης για παράβαση διαπραχθείσα από θυγατρική στη μητρική της εταιρία αποκλειστικά και μόνο βάσει τεκμηρίου στηριζόμενου στην κατοχή του 100 % του κεφαλαίου

132. Με την αιτιολογική σκέψη 494 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή προέβη στις ακόλουθες διαπιστώσεις:

«[Κ]ατά τη νομολογία, η Επιτροπή μπορεί να θεωρεί κατά τεκμήριο ότι οι μητρικές εταιρίες ασκούν καθοριστική επιρροή στις κατά 100 % θυγατρικές τους. Οσάκις εφαρμόζεται τέτοιο τεκμήριο, όπως ισχύει εν προκειμένω για τις Sasol Wax International AG, Sasol Holding in Germany GmbH και Sasol Ltd, απόκειται στις μητρικές εταιρίες να ανατρέψουν το τεκμήριο αυτό, προσκομίζοντας στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η θυγατρική τους καθόριζε αυτόνομα τη συμπεριφορά της στην αγορά.»

133. Κατά τις προσφεύγουσες, η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον εφάρμοσε εσφαλμένο νομικό κανόνα. Από καμία νομική βάση δεν μπορεί να συναχθεί κατά τεκμήριο ότι η κατά 100 % συμμετοχή αρκεί αφ’ εαυτής για να αποδειχθεί ότι η μητρική εταιρία είναι υπεύθυνη για τη σύμπραξη στην οποία μετέσχε η θυγατρική της. Ένα τέτοιο τεκμήριο παραβιάζει την αρχή του προσωποπαγούς χαρακτήρα της εκ του νόμου ευθύνης καθώς και το τεκμήριο αθωότητας.

134. Υπενθυμίζεται, συναφώς, ότι, στην ειδική περίπτωση κατά την οποία η θυγατρική που διέπραξε παραβίαση των κανόνων ανταγωνισμού της Ένωσης ανήκει κατά 100 % στη μητρική εταιρία, η μεν μητρική εταιρία έχει τη δυνατότητα ασκήσεως καθοριστικής επιρροής επί της συμπεριφοράς της θυγατρικής, υφίσταται δε μαχητό τεκμήριο ότι η μητρική εταιρία όντως ασκεί καθοριστική επιρροή επί της συμπεριφοράς της θυγατρικής της. Υπ’ αυτές τις συνθήκες, αρκεί η απόδειξη από την Επιτροπή ότι η μητρική εταιρία κατέχει το σύνολο του κεφαλαίου της θυγατρικής ώστε να τεκμαίρεται ότι ασκεί καθοριστική επιρροή στην εμπορική πολιτική της θυγατρικής. Στη συνέχεια, η Επιτροπή δύναται να θεωρήσει τη μητρική εταιρία εις ολόκληρον υπεύθυνη για την καταβολή του επιβληθέντος στη θυγατρική προστίμου, εκτός αν η μητρική εταιρία, στην οποία απόκειται να ανατρέψει το τεκμήριο αυτό, προσκομίσει στοιχεία ικανά να αποδείξουν ότι η θυγατρική της ενεργεί αυτοτελώς στην αγορά (βλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 30 ανωτέρω, σκέψεις 60 και 61 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

135. Επιπλέον, κατά τη νομολογία, το τεκμήριο ευθύνης που απορρέει εκ του ότι το κεφάλαιο εταιρίας ανήκει εξ ολοκλήρου σε άλλη εφαρμόζεται όχι μόνον όταν υφίσταται απευθείας σχέση μεταξύ μητρικής και θυγατρικής εταιρίας, αλλά και όταν, όπως εν προκειμένω, η σχέση αυτή είναι έμμεση επειδή μεσολαβεί άλλη εταιρία (βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 20ής Ιανουαρίου 2011, C‑90/09 P, General Química κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2011, σ. Ι‑1, σκέψη 90).

136. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον εκτίμησε ότι η κατοχή του 100 % του κεφαλαίου της θυγατρικής από τη μητρική εταιρία τής παρείχε τη δυνατότητα να θεωρήσει κατά τεκμήριο ότι αυτή η τελευταία, καθώς και οι έμμεσες μητρικές εταιρίες, ασκούσαν εμπράκτως καθοριστική επιρροή επί της εμπορικής πολιτικής της θυγατρικής.

137. Όταν δεν ανατρέπεται το τεκμήριο της εκ μέρους της μητρικής εταιρίας ασκήσεως καθοριστικής επιρροής στη θυγατρική, η Επιτροπή μπορεί να αποδείξει ότι η θυγατρική και οι άμεσες ή έμμεσες μητρικές εταιρίες αποτελούν ενιαία οικονομική ενότητα και, ως εκ τούτου, συνιστούν μία και μόνη επιχείρηση, κατά την έννοια της προπαρατεθείσας στη σκέψη 31 ανωτέρω νομολογίας. Το γεγονός ότι οι μητρικές εταιρίες και η θυγατρική συνιστούν μία και μόνη επιχείρηση κατά την έννοια του άρθρου 81 ΕΚ παρέχει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να απευθύνει μια απόφαση περί επιβολής προστίμων στις μητρικές εταιρίες, χωρίς να απαιτείται να αποδείξει την εμπλοκή των τελευταίων στην παράβαση (βλ. νομολογία προπαρατεθείσα στη σκέψη 36 ανωτέρω).

138. Η ανωτέρω προσέγγιση δεν συνεπάγεται παραβίαση της αρχής του προσωποπαγούς χαρακτήρα της ευθύνης. Συγκεκριμένα, στις Sasol Wax International, Sasol Holding in Germany και Sasol Ltd επιβλήθηκαν κυρώσεις ατομικώς για την παράβαση που θεωρήθηκε ότι διέπραξαν οι ίδιες λόγω των στενών οικονομικών και νομικών δεσμών που τις συνέδεαν με τη Sasol Wax, συνεπεία της κατοχής του συνόλου του κεφαλαίου αυτής της τελευταίας (βλ., συναφώς, απόφαση Metsä‑Serla κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 34 ανωτέρω, σκέψη 34).

139. Όσον αφορά τη φερόμενη παραβίαση του τεκμηρίου αθωότητας, υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με το εν λόγω τεκμήριο, κάθε κατηγορούμενος τεκμαίρεται ότι είναι αθώος μέχρι αποδείξεως της ενοχής του σύμφωνα με τον νόμο. Έτσι, το ως άνω τεκμήριο αντιτίθεται σε κάθε επίσημη διαπίστωση αλλ’ ακόμη και σε κάθε υπαινιγμό που έχει ως αντικείμενο την ευθύνη ενός προσώπου το οποίο κατηγορείται για συγκεκριμένη παράβαση, και περιέχεται σε μια απόφαση με την οποία περατώνεται η δίωξη, χωρίς να έχουν εξασφαλιστεί υπέρ του προσώπου αυτού όλες οι εγγυήσεις που είναι συμφυείς προς την άσκηση των δικαιωμάτων άμυνας, στο πλαίσιο διαδικασίας που ακολουθεί τη συνήθη ροή της και καταλήγει σε απόφαση επί του βασίμου της κατηγορίας (απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 12ης Οκτωβρίου 2007, T‑474/04, Pergan Hilfsstoffe für industrielle Prozesse κατά Επιτροπής, Συλλογή 2007, σ. II‑4225, σκέψη 76).

140. Η εφαρμογή του τεκμηρίου αθωότητας στον τομέα του δικαίου του ανταγωνισμού πρέπει να προσαρμοστεί στο γεγονός ότι, αντιθέτως προς την ποινική διαδικασία η οποία στρέφεται αναγκαστικά κατά υποκειμένου δικαίου (φυσικού ή νομικού προσώπου), το δίκαιο ανταγωνισμού εφαρμόζεται στην επιχείρηση, η οποία αποτελεί οικονομική ενότητα συνιστάμενη, κατά περίπτωση, από πολλά νομικά πρόσωπα. Επιπλέον, οι ηγετικές εταιρίες του ομίλου είναι ελεύθερες να αναδιαρθρώνονται εσωτερικά, ειδικότερα μέσω της συστάσεως εταιριών με χωριστή νομική προσωπικότητα για ορισμένες δραστηριότητες.

141. Υπό τις συνθήκες αυτές, προκειμένου να διατηρηθεί η πρακτική αποτελεσματικότητα του δικαίου ανταγωνισμού της Ένωσης, το γεγονός και μόνον ότι μια θυγατρική που μετέσχε ευθέως στην παράβαση ανήκει κατά 100 % ή σχεδόν στη μητρική εταιρία μπορεί να είναι αρκετό ώστε η Επιτροπή να στοιχειοθετήσει την ευθύνη της εν λόγω μητρικής. Αφότου η Επιτροπή ανακοινώσει την αιτίαση αυτή, απόκειται στη μητρική εταιρία να προσκομίσει αποδείξεις περί του αντιθέτου προκειμένου να αποδείξει ότι δεν συνιστά οικονομική ενότητα με τη θυγατρική της. Εν προκειμένω, η Επιτροπή ακολούθησε την προσέγγιση αυτή, εξετάζοντας προσεκτικά τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισαν οι προσφεύγουσες, σεβόμενη ως εκ τούτου το τεκμήριο αθωότητας.

142. Επομένως, το πρώτο σκέλος του δεύτερου λόγου πρέπει να απορριφθεί.

Επί του δεύτερου σκέλους, που αντλείται από τη φερόμενη ως εσφαλμένη διαπίστωση περί μη ανατροπής του τεκμηρίου

143. Οι προσφεύγουσες φρονούν ότι, με τα αποδεικτικά στοιχεία που περιέλαβαν στις απαντήσεις τους στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, απέδειξαν ότι, στην πραγματικότητα, η Sasol Wax International δεν ασκούσε καθοριστική επιρροή επί της Sasol Wax, καθόσον δεν αναμειγνυόταν ούτε στις εμπορικές αποφάσεις στρατηγικής σημασίας ούτε στη λειτουργική διαχείριση της εταιρίας αυτής.

Επί της προσβαλλόμενη αποφάσεως

144. Όσον αφορά τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισαν οι προσφεύγουσες στο πλαίσιο των απαντήσεών τους στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, η Επιτροπή προέβη, με την προσβαλλόμενη απόφαση, στις ακόλουθες εκτιμήσεις:

«[…]

(498) Όσον αφορά τους διαχειριστές καθώς και τη σύνθεση και τον ρόλο του εποπτικού συμβουλίου της Sasol Wax GmbH, η Sasol αναγνωρίζει ότι η Sasol Wax International AG είχε εξουσία να διορίζει τους διαχειριστές και τα μέλη του εποπτικού συμβουλίου της Sasol Wax GmbH. Επιβεβαιώνεται επίσης ότι, τα τελευταία χρόνια, πολλά μέλη του εποπτικού συμβουλίου της Sasol Wax GmbH υπήρξαν μέλη του διοικητικού συμβουλίου της Sasol Wax International AG. Εντούτοις, η Sasol υποστηρίζει ότι τα πραγματικά αυτά περιστατικά δεν θεμελιώνονται, δεδομένου ότι το εποπτικό συμβούλιο δεν διαδραμάτιζε σημαντικό ρόλο (δεν ασκούσε κανέναν πραγματικό έλεγχο επί της διαχειρίσεως και/ή της στρατηγικής της Sasol Wax GmbH), ότι [ο έλεγχος αυτός] βρισκόταν στα χέρια πρώην υπαλλήλων της Vara και ότι δεν ασκούσε καμία επιρροή στη συμπεριφορά της Sasol Wax GmbH. Πρώτον, αρκεί η Sasol International AG να είχε εξουσία διορισμού των διαχειριστών και του εποπτικού συμβουλίου για να είναι άνευ σημασίας το ζήτημα αν αυτό εξακολουθούσε να εξαρτάται από πρώην υπαλλήλους της Vara. Δεύτερον, όσον αφορά τον ρόλο του εποπτικού συμβουλίου, το καταστατικό περιλαμβάνει κατάλογο ορισμένων ζητημάτων για τα οποία είναι αρμόδιο το εποπτικό συμβούλιο, όπως είναι για παράδειγμα ο διορισμός, η παύση και η επιτήρηση των διευθυντικών στελεχών, η έγκριση των ετήσιων λογαριασμών και των προϋπολογισμών, η έγκριση των επενδύσεων που υπερβαίνουν το 0,5 εκατομμύριο ευρώ καθώς και των αλλαγών σχετικά με την εμπορική οργάνωση. Μολονότι η Sasol υποστηρίζει ότι καμία από τις εξουσίες αυτές δεν διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην εμπορική συμπεριφορά της Sasol Wax GmbH, ότι δεν αναφέρθηκε ποτέ καμία περίπτωση στην οποία το διοικητικό συμβούλιο να άσκησε οποιαδήποτε επιρροή στη διαχείριση των δραστηριοτήτων της Sasol Wax GmbH και ότι οι διαχειριστές της Sasol Wax GmbH συνήθιζαν να αποφασίζουν τη λήψη μέτρων ουσιωδών για τη στρατηγική εμπορική συμπεριφορά της Sasol Wax GmbH χωρίς να ζητούν τη σύμφωνη γνώμη του εποπτικού συμβουλίου, από τις εξουσίες που είχαν ανατεθεί στο εποπτικό συμβούλιο καθίσταται προφανές ότι υπήρχε πρόβλεψη το εποπτικό συμβούλιο να διαδραματίζει πράγματι στρατηγικό και οικονομικό ρόλο και να ασκεί αρμοδιότητες διαφορετικές από τη διαχείριση των τρεχουσών υποθέσεων της εταιρίας, με τις οποίες ήταν επιφορτισμένοι οι διαχειριστές και το διοικητικό συμβούλιο της εταιρίας αυτής.

(499) Η Sasol υποστηρίζει επίσης ότι η μη άσκηση επιρροής εκ μέρους της Sasol Wax International AG επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι οι εκπρόσωποι της Sasol οι οποίοι παρευρίσκονταν στις τεχνικές συναντήσεις εξακολουθούσαν να είναι οι πρώην υπάλληλοι της Vara και ότι οι διαχειριστές των εμπορικών μονάδων των οποίων οι δραστηριότητες επηρεάζονταν από τις τεχνικές συναντήσεις δεν διατηρούσαν καμία σχέση με τη Sasol Ltd. Όσον αφορά τη συμπεριφορά των υποτιθέμενων πρώην υπαλλήλων της Vara, τα πρόσωπα αυτά ήταν, κατά τον χρόνο που τέλεσαν τις παράνομες ενέργειες, μισθωτοί του ομίλου Sasol, και το γεγονός ότι υπήρξαν πρώην υπάλληλοι της Vara ή ότι ο άμεσος εργοδότης τους ήταν μια θυγατρική της Sasol Wax International AG, της Sasol Holding in Germany GmbH ή της Sasol Ltd είναι άνευ σημασίας στο μέτρο που είναι δυνατόν να αποδειχθεί ότι οι μητρικές εταιρίες ασκούσαν καθοριστική επιρροή στη θυγατρική αυτή.»

Γενικές παρατηρήσεις

145. Κατά τη νομολογία, για να ανατραπεί το περιγραφόμενο στη σκέψη 134 ανωτέρω τεκμήριο ασκήσεως καθοριστικής επιρροής εκ μέρους της μητρικής εταιρίας στη συμπεριφορά της θυγατρικής, οι προσφεύγουσες όφειλαν να υποβάλουν κάθε στοιχείο σχετικό με τους οργανωτικούς, οικονομικούς και νομικούς δεσμούς μεταξύ της Sasol Wax και της Sasol Wax International το οποίο οι ίδιες θεωρούσαν ικανό να αποδείξει ότι δεν αποτελούσαν ενιαία οικονομική οντότητα. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της εκτιμήσεώς του το Γενικό Δικαστήριο πρέπει να λαμβάνει υπόψη το σύνολο των προσκομισθέντων από τους διαδίκους στοιχείων, των οποίων ο χαρακτήρας και η σημασία ενδέχεται να ποικίλλουν ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε υποθέσεως (αποφάσεις του Γενικού Δικαστηρίου της 12ης Δεκεμβρίου 2007, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 108 ανωτέρω, σκέψη 65, επικυρωθείσα με την απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 30 ανωτέρω, και της 13ης Ιουλίου 2011, T‑39/07, Eni κατά Επιτροπής, Συλλογή 2011, σ. II‑4457, σκέψη 95).

146. Το εν λόγω τεκμήριο βασίζεται στη διαπίστωση ότι, αφενός, πλην όλως εξαιρετικών περιστάσεων, εταιρία που κατέχει το σύνολο του κεφαλαίου θυγατρικής μπορεί αποκλειστικώς λόγω της ως άνω κατοχής κεφαλαίου να ασκήσει καθοριστική επιρροή στη συμπεριφορά της οικείας θυγατρικής, και, αφετέρου, η απουσία έμπρακτης ασκήσεως της εν λόγω εξουσίας επιρροής μπορεί κατά κανόνα να αναζητηθεί λυσιτελώς στη σφαίρα των φορέων ως προς τους οποίους ισχύει το τεκμήριο αυτό (απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Σεπτεμβρίου 2011, C‑521/09 P, Elf Aquitaine κατά Επιτροπής, Συλλογή 2011, σ. I‑8947, σκέψη 60).

147. Επιπλέον, η εφαρμογή του τεκμηρίου αυτού δικαιολογείται από το γεγονός ότι, όταν η μητρική εταιρία είναι ο μοναδικός μέτοχος της θυγατρικής, η εν λόγω μητρική έχει στη διάθεσή της όλα τα δυνατά μέσα προκειμένου να εξασφαλίσει την ευθυγράμμιση της εμπορικής συμπεριφοράς της θυγατρικής με τη δική της. Ειδικότερα, ο μοναδικός μέτοχος είναι εκείνος ο οποίος ορίζει καταρχήν την έκταση της αυτοτέλειας της θυγατρική ς με την κατάρτιση του καταστατικού της, και ο οποίος επιλέγει τους διαχειριστές της και λαμβάνει ή εγκρίνει τις εμπορικές αποφάσεις στρατηγικής σημασίας της θυγατρικής, ενδεχομένως μέσω της συμμετοχής εκπροσώπων του στα όργανα της εν λόγω θυγατρικής. Ομοίως, η οικονομική ενότητα μεταξύ μητρικής και θυγατρικής διαφυλάσσεται συνήθως ακόμη περισσότερο μέσω των υποχρεώσεων που απορρέουν από το δίκαιο των εταιριών των κρατών μελών, όπως είναι η κατάρτιση ενοποιημένων λογαριασμών, η υποχρέωση της θυγατρικής να λογοδοτεί περιοδικά στη μητρική της για τις δραστηριότητές της, καθώς και μέσω της εγκρίσεως των ετήσιων λογαριασμών της θυγατρικής από τη γενική συνέλευση η οποία συγκαλείται μόνον από τη μητρική εταιρία, πράγμα το οποίο συνεπάγεται αναγκαστικά ότι η τελευταία παρακολουθεί, τουλάχιστον σε γενικές γραμμές, τις εμπορικές δραστηριότητες της θυγατρικής.

148. Επιπλέον, πρέπει να τονιστεί ότι, στην περίπτωση θυγατρικής της οποίας το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο του κεφαλαίου ανήκει σε μία και μόνο μητρική εταιρία, υπάρχει κατ’ αρχήν ένα μόνον εμπορικό συμφέρον και τα μέλη των οργάνων της θυγατρικής επιλέγονται και διορίζονται από τον μοναδικό μέτοχο ο οποίος μπορεί να τους δώσει οδηγίες τουλάχιστον με ανεπίσημο τρόπο και να τους επιβάλει κριτήρια επιδόσεων. Ως εκ τούτου, στην περίπτωση αυτή, υφίσταται κατά λογική αναγκαιότητα σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ των προσώπων που διευθύνουν τη θυγατρική και αυτών που διευθύνουν τη μητρική εταιρία, τα δε πρόσωπα αυτά δρουν κατ’ ανάγκην εκπροσωπώντας και προωθώντας το μόνο υφιστάμενο εμπορικό συμφέρον, ήτοι αυτό της μητρικής εταιρίας (βλ., επίσης, σκέψη 35 ανωτέρω). Με τον τρόπο αυτό, διασφαλίζεται ο ενιαίος χαρακτήρας της συμπεριφοράς της μητρικής και της θυγατρικής εταιρίας στην αγορά, ανεξαρτήτως της όποιας αυτοτέλειας αναγνωρίζεται στους διευθύνοντες τη θυγατρική όσον αφορά τον επιχειρησιακό προσανατολισμό της ο οποίος περιλαμβάνει τη χάραξη της εν στενή εννοία εμπορικής πολιτικής της. Περαιτέρω, κατά γενικό κανόνα, ο μοναδικός μέτοχος είναι αυτός που καθορίζει μόνος του και βάσει των δικών του συμφερόντων τον τρόπο λήψεως των αποφάσεων της θυγατρικής και αυτός που αποφασίζει την έκταση της επιχειρησιακής αυτοτέλειάς της, πράγμα το οποίο μπορεί να μεταβάλλει κατά το δοκούν μέσω τροποποιήσεως των κανόνων που διέπουν τη λειτουργία της θυγατρικής ή μέσω αναδιαρθρώσεως, ακόμη και μέσω της δημιουργίας ανεπίσημων δομών για τη λήψη αποφάσεων.

149. Επομένως, η εφαρμογή του τεκμηρίου έμπρακτης ασκήσεως καθοριστικής επιρροής εκ μέρους της μητρικής εταιρίας στην εμπορική συμπεριφορά της θυγατρικής της δικαιολογείται στο μέτρο που καλύπτει χαρακτηριστικές καταστάσεις όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ θυγατρικής και της μοναδικής μητρικής της, προβλέποντας ότι η κατοχή του συνόλου ή σχεδόν του συνόλου του κεφαλαίου της θυγατρικής από μία και μόνη μητρική εταιρία συνεπάγεται καταρχήν τον ενιαίο χαρακτήρα της συμπεριφοράς των εν λόγω εταιριών στην αγορά.

150. Παρά ταύτα, γεγονός παραμένει ότι, μετά την αποστολή της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, στις ενδιαφερόμενες εταιρίες παρασχέθηκε πλήρως η δυνατότητα να αποδείξουν ότι οι μηχανισμοί που περιγράφονται στις σκέψεις 147 και 148 ανωτέρω, και οι οποίοι οδηγούν συνήθως στην ευθυγράμμιση της συμπεριφοράς της θυγατρικής εταιρίας με εκείνη της μητρικής της, δεν λειτούργησαν ως είθισται, με αποτέλεσμα να διασπασθεί η οικονομική ενότητα του ομίλου.

Επί της λειτουργικής διαχειρίσεως της Sasol Wax

151. Οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι απέδειξαν ότι ο όμιλος Sasol είχε ως πολιτική να μην επηρεάζει την αυτοτελή συμπεριφορά της θυγατρικής της Sasol Wax. Επικαλούνται συναφώς ένα ανακοινωθέν που υπέγραψαν οι διευθύνοντες τη Sasol Wax International στις 9 Απριλίου 2001.

152. Έτσι, κατά τις προσφεύγουσες, «τα ζητήματα καθημερινής διαχείρισης ενέπιπταν στην αρμοδιότητα της Sasol Wax […] ως αυτοτελούς οντότητας», ενώ «οι προοπτικές, οι αποστολές και οι στρατηγικές» καθορίζονταν από τη Sasol Wax International. Εκτός αυτού, η Sasol Wax International ουδέποτε άσκησε δικαίωμα αρνησικυρίας έναντι των διαχειριστών της Sasol Wax, οι δε διευθύνοντες την πρώτη αυτή εταιρία δεν ενθυμούνται να δόθηκε κατά τη διάρκεια της περιόδου Sasol οποιαδήποτε εντολή στους διαχειριστές της Sasol Wax.

153. Συναφώς, το Γενικό Δικαστήριο έχει κρίνει ότι το γεγονός καθαυτό ότι μια θυγατρική έχει τη δική της τοπική διεύθυνση και ίδιους πόρους δεν αποδεικνύει ότι η εταιρία αυτή καθορίζει αυτόνομα τη συμπεριφορά της στην αγορά σε σχέση με τις μητρικές της εταιρίες. Η κατανομή καθηκόντων μεταξύ των θυγατρικών και των μητρικών εταιριών τους και, ειδικότερα, το γεγονός της εξ ολοκλήρου αναθέσεως της διαχειρίσεως των τρεχουσών δραστηριοτήτων στην τοπική διεύθυνση μιας θυγατρικής αποτελεί συνήθη πρακτική των μεγάλων επιχειρήσεων που αποτελούνται από πλειάδα θυγατρικών τις οποίες κατέχει, σε τελευταία ανάλυση, η ίδια ηγετική εταιρία. Ως εκ τούτου, στην περίπτωση της κατοχής του συνόλου ή σχεδόν του συνόλου του κεφαλαίου της θυγατρικής η οποία εμπλέκεται άμεσα στην παράβαση, τα προσκομιζόμενα συναφώς αποδεικτικά στοιχεία δεν δύνανται να ανατρέψουν το τεκμήριο της έμπρακτης ασκήσεως καθοριστικής επιρροής από τη μητρική εταιρία και από την ηγετική εταιρία επί της συμπεριφοράς της θυγατρικής (βλ., συναφώς, απόφαση Alliance One International κατά Επιτροπής, σκέψη 35 ανωτέρω, σκέψεις 130 και 131).

154. Η λύση αυτή δικαιολογείται εξάλλου από τις εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται στις σκέψεις 35, 147 και 148 ανωτέρω, από τις οποίες προκύπτει ότι οι διευθύνοντες θυγατρικής της οποίας η μοναδική μητρική εταιρία κατέχει το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο του κεφαλαίου της δρουν συνήθως εκπροσωπώντας και προωθώντας τα μόνα υφιστάμενα εμπορικά συμφέροντα, ήτοι αυτά της μητρικής εταιρίας. Κατά συνέπεια, οι διευθύνοντες τη θυγατρική