ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

PAOLO MENGOZZI

της 6ης Νοεμβρίου 2008 ( 1 )

Υπόθεση C-473/07

Association nationale pour la protection des eaux et rivières-TOS και Association OABA

κατά

Ministère de l’Écologie, du Développement et de l’Aménagement durables

«Ρύπανση και οχλήσεις — Οδηγία 96/61/ΕΚ — Παράρτημα I — Σημείο 6.6, στοιχείο α’ — Εντατική εκτροφή πουλερικών — Ορισμός — Έννοια των πουλερικών — Μέγιστος αριθμός ζώων ανά θέση»

I — Εισαγωγή

1. Με την υπό κρίση αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως, το Conseil d’État (Γαλλία) ερωτά το Δικαστήριο σχετικά με την ερμηνεία του σημείου 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61/EK του Συμβουλίου, της 24ης Σεπτεμβρίου 1996, σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης ( 2 ).

2. Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο προσφυγών που άσκησε η Association nationale pour la protection des eaux et rivières (στο εξής: ΑNPER-TOS) και η Association OABA ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ζητώντας την ακύρωση του διατάγματος αριθ. 2005-989 της 10ης Αυγούστου 2005, το οποίο τροποποιεί την ονοματολογία για την κατάταξη των εγκαταστάσεων ( 3 ).

3. Κατ’ ουσίαν, ζητείται, αφενός, να καθοριστεί εάν τα ορτύκια, οι πέρδικες και τα περιστέρια πρέπει να θεωρούνται ως πουλερικά που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 96/61, που καθιερώνει καθεστώς προηγούμενης άδειας για τις εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής πουλερικών που διαθέτουν πάνω από 40000 θέσεις. Αφετέρου, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, ερωτάται κατά πόσον είναι σύμφωνο προς την οδηγία 96/61 ένα εθνικό σύστημα, γνωστό ως σύστημα «ισοδυνάμων ζώων», όπως αυτό που προβλέπει το διάταγμα αριθ. 2005-989, το οποίο κλιμακώνει τα ζώα ανάλογα με την περιεκτικότητα σε άζωτο που πραγματικά εκλύεται και το οποίο χρησιμεύει για τον υπολογισμό του ορίου πέραν του οποίου η οικεία εγκατάσταση υποβάλλεται σε καθεστώς προηγούμενης άδειας.

II — Το νομικό πλαίσιο

Α — Η κοινοτική ρύθμιση

4. Το άρθρο 1 της οδηγίας 96/61 ορίζει τα εξής: «Στόχος της οδηγίας είναι η ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης που προκαλούν οι δραστηριότητες του παραρτήματος Ι. Η οδηγία προβλέπει μέτρα αποφυγής και, όταν αυτό δεν είναι δυνατόν, μείωσης των εκπομπών από τις ανωτέρω δραστηριότητες στην ατμόσφαιρα, το νερό και το έδαφος, και μέτρα για τα απόβλητα, ώστε να επιτευχθεί υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος στο σύνολό του, με την επιφύλαξη της οδηγίας 85/337/ΕΟΚ [του Συμβουλίου της 27ης Ιουνίου 1985 για την εκτίμηση των επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων δημοσίων και ιδιωτικών έργων στο περιβάλλον (ΕΕ L 175, σ. 40)] και των άλλων σχετικών κοινοτικών απαιτήσεων.»

5. Το άρθρο 2 της οδηγίας 96/61, που φέρει τον τίτλο «Ορισμοί», προβλέπει τα εξής: «Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, νοούνται ως: […] 3) “εγκατάσταση”: κάθε ακίνητη τεχνική μονάδα όπου εκτελούνται μία ή περισσότερες από τις δραστηριότητες του παραρτήματος Ι […]· 4) “υφιστάμενη εγκατάσταση”: μια λειτουργούσα εγκατάσταση ή, στο πλαίσιο της νομοθεσίας που προϊσχύει της θέσης σε εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, μια εγκεκριμένη εγκατάσταση ή μια εγκατάσταση για την οποία έχει υποβληθεί πλήρης αίτηση άδειας, σύμφωνα με τη γνώμη της αρμόδιας αρχής, αν η εγκατάσταση τεθεί σε λειτουργία το αργότερο ένα έτος μετά την ημερομηνία θέσης σε εφαρμογή της παρούσας οδηγίας· […] 9) “άδεια”: το τμήμα ή το σύνολο μιας ή περισσοτέρων εγγράφων αποφάσεων, με το οποίο δίνεται άδεια λειτουργίας μέρους ή ολόκληρης εγκατάστασης υπό ορισμένους όρους διασφαλίζοντας ότι η εγκατάσταση πληροί τις απαιτήσεις της παρούσας οδηγίας […] […]».

6. Το άρθρο 4 της οδηγίας 96/61 ορίζει τα εξής: «Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι καμία νέα εγκατάσταση δεν λειτουργεί χωρίς άδεια σύμφωνα με την παρούσα οδηγία […].»

7. Σύμφωνα με το άρθρο 5 της οδηγίας 96/61: «1. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι αρμόδιες αρχές τους θα επιτύχουν, με τις άδειες που δίδονται σύμφωνα με τα άρθρα 6 και 8 ή με δέουσα επανεξέταση και ενδεχόμενο εκσυγχρονισμό των όρων αδείας, να λειτουργούν οι υφιστάμενες εγκαταστάσεις σύμφωνα με τις προδιαγραφές των άρθρων 3, 7, 9, 10, 13, 14, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, και του άρθρου 15, παράγραφος 2, το πολύ οκτώ έτη μετά την έναρξη εφαρμογής της παρούσας οδηγίας, με την επιφύλαξη άλλων ειδικών κοινοτικών διατάξεων. 2. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εφαρμοσθούν τα άρθρα 1, 2, 11, 12, 14, τρίτη περίπτωση, το άρθρο 15, παράγραφοι 1, 3 και 4, τα άρθρα 16 και 17 και το άρθρο 18, παράγραφος 2, στις υφιστάμενες εγκαταστάσεις αμέσως μετά την έναρξη εφαρμογής της παρούσας οδηγίας.»

8. Το άρθρο 9 της ίδιας οδηγίας, που φέρει τον τίτλο «Όροι της άδειας», ορίζει τα εξής: «1. Τα κράτη μέλη βεβαιώνονται ότι η άδεια περιλαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα τήρησης των όρων άδειας που αναφέρονται στα άρθρα 3 και 10 για να εξασφαλίζεται η προστασία της ατμόσφαιρας, του νερού και του εδάφους επιτυγχάνοντας έτσι υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος στο σύνολό του. […] 3. Η άδεια πρέπει να περιλαμβάνει οριακές τιμές εκπομπής για τις ρυπαντικές ουσίες, ιδίως εκείνες του παραρτήματος ΙΙΙ, που αναμένεται να εκπέμπονται από την οικεία εγκατάσταση σε σημαντική ποσότητα της φύσης τους και της δυνατότητας διασποράς της ρύπανσης στο νερό, τον αέρα και το έδαφος. […] Ενδεχομένως, οι οριακές τιμές μπορούν να συμπληρώνονται ή να υποκαθίστανται από ισοδύναμες παραμέτρους ή τεχνικά μέτρα. Για τις εγκαταστάσεις της παραγράφου 6.6 του παραρτήματος Ι, κατά τον καθορισμό των οριακών τιμών εκπομπής σύμφωνα με την παρούσα παράγραφο, θα λαμβάνονται υπόψη οι προσαρμοσμένες σε αυτές τις κατηγορίες εγκαταστάσεων πρακτικές μεθοδεύσεις. 4. Με την επιφύλαξη του άρθρου 10, οι αναφερόμενες στην παράγραφο οριακές τιμές εκπομπής ή οι ισοδύναμες παράμετροι και τεχνικά μέτρα βασίζονται στις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές, χωρίς να προδιαγράφουν τη χρήση μιας συγκεκριμένης τεχνικής ή τεχνολογίας, και λαμβανομένων υπόψη των τεχνικών χαρακτηριστικών της συγκεκριμένης εγκατάστασης, της γεωγραφικής της θέσης και των τοπικών περιβαλλοντικών συνθηκών. Σε όλες τις περιπτώσεις, οι όροι χορήγησης της άδειας προβλέπουν διατάξεις για την ελαχιστοποίηση της διαμεθοριακής ρύπανσης σε μεγάλη απόσταση και εξασφαλίζουν υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος στο σύνολό του. […]»

9. Το άρθρο 16, παράγραφος 2, της οδηγίας 96/61 ορίζει τα εξής: «Η Επιτροπή διοργανώνει ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών και των ενδιαφερομένων βιομηχανικών κλάδων για τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές, τις συναφείς προδιαγραφές ελέγχου και την εξέλιξή τους. Η Επιτροπή δημοσιεύει ανά τριετία τα αποτελέσματα των ανταλλαγών πληροφοριών.»

10. Το άρθρο 18 της οδηγίας 96/61 ορίζει: «1. Προτάσει της Επιτροπής, το Συμβούλιο θα ορίσει τις οριακές τιμές εκπομπής βάσει των διαδικασιών της Συνθήκης [ΕΚ] όσον αφορά: — τις κατηγορίες εγκαταστάσεων του παραρτήματος Ι […], και — τις ρυπαντικές ουσίες που αναφέρονται στο παράρτημα ΙΙΙ, για τις οποίες η ανάγκη κοινοτικής δράσης διαπιστώνεται βάσει, μεταξύ άλλων, της ανταλλαγής πληροφοριών που προβλέπει το άρθρο 16. 2. Ελλείψει κοινοτικών οριακών τιμών εκπομπής θεσπιζόμενων κατ’ εφαρμογήν της παρούσας οδηγίας, οι κατάλληλες οριακές τιμές εκπομπής, όπως καθορίζονται στις οδηγίες που αναφέρονται στο παράρτημα ΙΙ και στις άλλες κοινοτικές ρυθμίσεις, εφαρμόζονται στις εγκαταστάσεις που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι ως ελάχιστες οριακές τιμές εκπομπής, δυνάμει της παρούσας οδηγίας. […]»

11. Το παράρτημα I της οδηγίας 96/61, που φέρει τον τίτλο «Κατηγορίες βιομηχανικών δραστηριοτήτων που αναφέρονται στο άρθρο 1», προβλέπει στο σημείο 6.6: «Εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής πουλερικών […] οι οποίες διαθέτουν πάνω από: α) 40000 θέσεις για πουλερικά· […]».

12. Το παράρτημα III της οδηγίας 96/61, που φέρει τον τίτλο «Ενδεικτικός κατάλογος των σημαντικότερων ρυπογόνων ουσιών που πρέπει να λαμβάνονται υποχρεωτικά υπόψη, εάν είναι κατάλληλες για τον καθορισμό των οριακών τιμών εκπομπής», προβλέπει τα εξής: «Ατμόσφαιρα […] 2. Οξείδια του αζώτου και άλλες ενώσεις του αζώτου […] 5. Μέταλλα και ενώσεις τους […] Νερό […] 2. Οργανοφωσφορικές ενώσεις […] 7. Μέταλλα και οι ενώσεις τους […] 11. Ουσίες που συμβάλλουν στον ευτροφισμό (ιδίως νιτρικά και φωσφορικά άλατα) […]»

Β — Η εθνική ρύθμιση

13. Σύμφωνα με το άρθρο 1 του διατάγματος αριθ. 2005-989, ο πίνακας που περιέχει την ονοματολογία για την κατάταξη των εγκαταστάσεων […] καθίσταται παράρτημα Ι του διατάγματος αυτού.

14. Το παράρτημα I του διατάγματος αριθ. 2005-989 προβλέπει στο κεφάλαιο 2111: «Πουλερικά, φτερωτά θηράματα (δραστηριότητες εκτροφής, πώλησης κ.λπ), με εξαίρεση τις ειδικές δραστηριότητες που αναφέρονται σε άλλα κεφάλαια: 1. Άνω των 30000 ισοδύναμων ζώων: άδεια 2. Από 5000 έως 30000 ισοδύναμα ζώα: δήλωση Σημείωση — Τα πουλερικά και τα φτερωτά θηράματα υπολογίζονται με τις ακόλουθες τιμές εκφρασμένες σε ισοδύναμα ζώα: ορτύκι = 0,125· περιστέρι, πέρδικα = 0,25· νεοσσός = 0,75· κοτόπουλο μικρού μεγέθους = 0,85· όρνιθα, κοτόπουλο, κοτόπουλο με ειδική ετικέτα, βιολογικό κοτόπουλο, πουλάδα, ωοτόκος όρνιθα, όρνιθα αναπαραγωγής, φασιανός, φραγκόκοτα, πρασινοκεφαλόπαπια = 1· κοτόπουλο μεγάλου μεγέθους = 1,15· πάπια για ψήσιμο, πάπια για αναγκαστική πάχυνση, πάπια αναπαραγωγής = 2· γαλοπούλα μικρού μεγέθους = 2,20· γαλοπούλα μεσαίου μεγέθους, γαλοπούλα αναπαραγωγής, χήνα = 3· γαλοπούλα μεγάλου μεγέθους = 3,50· παχιά υμενόποδα σε πάχυνση = 7.»

III — Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα

15. Από την απόφαση περί παραπομπής προκύπτει ότι η ANPER-TOS υποστηρίζει ότι η μέθοδος υπολογισμού που υιοθετεί το διάταγμα αριθ. 2005-989 αντίκειται στην οδηγία 96/61, ενώ ο ministre de l’Écologie, du Développement et de l’Aménagement durables (Υπουργός Οικολογίας και Αειφόρου Αναπτύξεως) θεωρεί ότι, αφενός, η εν λόγω οδηγία δεν μνημονεύει τα ορτύκια, τις πέρδικες και τα περιστέρια μεταξύ των πουλερικών που αφορά και, αφετέρου, οι τιμές σε ισοδύναμα ζώα υπολογίστηκαν για να ληφθεί καλύτερα υπόψη η ποσότητα αζώτου που πράγματι εκλύουν τα διαφορετικά είδη.

16. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, σύμφωνα με την οδηγία 96/61, οι εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής πουλερικών οι οποίες διαθέτουν πάνω από 40000 θέσεις πρέπει να υπόκεινται σε καθεστώς απαιτούμενης άδειας και ότι η οδηγία αυτή δεν ορίζει την έννοια των πουλερικών, σε αντίθεση με άλλες κοινοτικές ρυθμίσεις που εφαρμόζονται στα πουλερικά, οι οποίες, κατά περίπτωση, συμπεριλαμβάνουν ή αποκλείουν από το αντίστοιχο πεδίο εφαρμογής τους τα ορτύκια, τις πέρδικες και τα περιστέρια.

17. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Conseil d’État, εκτιμώντας ότι το ζήτημα του κατά πόσον οι εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής πουλερικών οι οποίες διαθέτουν πάνω από 40000 θέσεις πρέπει να θεωρηθούν ότι συμπεριλαμβάνουν στο πεδίο εφαρμογής τους τα ορτύκια, τις πέρδικες και τα περιστέρια παρουσιάζει σημαντική δυσχέρεια, ανέβαλε την έκδοση αποφάσεως μέχρις ότου αποφανθεί το Δικαστήριο επί του ερωτήματος κατά πόσον «έχει το σημείο 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61 […] την έννοια ότι, αφενός, συμπεριλαμβάνει στο πεδίο εφαρμογής του τα ορτύκια, τις πέρδικες και τα περιστέρια και, αφετέρου, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, επιτρέπει μια ρύθμιση καταλήγουσα σε υπολογισμό των ορίων, πέραν των οποίων απαιτείται άδεια, βάσει ενός συστήματος ισοδυνάμων ζώων που κλιμακώνει τον αριθμό των ζώων ανά θέση ανάλογα με τα είδη, ώστε να λαμβάνεται υπόψη η περιεκτικότητα σε άζωτο που πραγματικά εκλύεται από τα διάφορα είδη».

IV — Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

18. Βάσει του άρθρου 23 του Οργανισμού του Δικαστηρίου, γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν ενώπιον του Δικαστηρίου η ΑNPER-TOS, η Association France Nature Environnement, παρεμβαίνουσα στην κύρια δίκη, η Γαλλική Κυβέρνηση, η Ελληνική Κυβέρνηση καθώς και η Επιτροπή. Οι διάδικοι αυτοί διατύπωσαν και προφορικώς τους ισχυρισμούς τους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 18ης Σεπτεμβρίου 2008, εκτός από την προσφεύγουσα και την παρεμβαίνουσα της κύριας δίκης που δεν εκπροσωπήθηκαν.

V — Ανάλυση

19. Όπως επισήμανε το αιτούν δικαστήριο, από τις διατάξεις της οδηγίας 96/61 και από το παράρτημα Ι, σημείο 6.6, στοιχείο α’, αυτής προκύπτει ότι οι εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής πουλερικών οι οποίες διαθέτουν πάνω από 40000 θέσεις υπόκεινται σε καθεστώς χορηγήσεως προηγουμένως αδείας.

20. Αντίθετα, όπως επίσης προκύπτει από την απόφαση περί παραπομπής, το διάταγμα αριθ. 2005-989 προβλέπει, στο κεφάλαιο 2111 της ονοματολογίας για την κατάταξη των εγκαταστάσεων, ένα όριο 30000 ισοδυνάμων ζώων για τις εγκαταστάσεις εκτροφής πουλερικών και φτερωτών θηραμάτων, πέρα από το οποίο απαιτείται άδεια, καθορίζοντας συντελεστή μετατροπής 0,125 για τα ορτύκια και 0,25 για τις πέρδικες και τα περιστέρια. Αυτός ο τρόπος υπολογισμού, με τον οποίο επιδιώκεται να ληφθεί καλύτερα υπόψη η ποσότητα αζώτου που πράγματι εκλύεται στο περιβάλλον από τα διάφορα είδη, δίνει τη δυνατότητα σε εγκατάσταση με περισσότερα από 40000 ορτύκια, πέρδικες ή περιστέρια να λειτουργεί υπό καθεστώς προηγουμένης δηλώσεως. Ειδικότερα, οι εγκαταστάσεις εκτροφής ορτυκιών υπόκεινται σε προηγούμενη άδεια μόνον πέραν του ορίου των 240000 ζώων, ενώ αυτές που εκτρέφουν πέρδικες ή περιστέρια υπόκεινται σε τέτοιο καθεστώς μόνον πέραν του ορίου των 120000 πτηνών ( 4 ).

21. Το πεδίο εφαρμογής του σημείου 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61 καθορίζεται από τρία στοιχεία που πρέπει να συντρέχουν σωρευτικώς: η εκτροφή πρέπει να είναι εντατική, να πρόκειται για εκτροφή πουλερικών και οι οικείες εγκαταστάσεις να διαθέτουν πάνω από 40000 θέσεις.

22. Η οδηγία 96/61 δεν ορίζει την έννοια της «εντατικής εκτροφής», ούτε τους όρους «πουλερικά» και «εγκαταστάσεις».

23. Όσον αφορά την εντατική εκτροφή, η Γαλλική Κυβέρνηση, στις παρατηρήσεις που υπέβαλε ενώπιον του Δικαστηρίου, υποστηρίζει ότι τα ορτύκια, οι πέρδικες και τα περιστέρια, λόγω της άγριας φύσης τους, δεν μπορούν, σε αντίθεση με τα κατοικίδια είδη, όπως τα κοτόπουλα ή τις πάπιες, να αποτελέσουν αντικείμενο εντατικής εκτροφής και, κατά συνέπεια, δεν είναι δυνατόν να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του σημείου 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61.

24. Ως προς το ζήτημα αυτό είναι σημαντικό να επισημανθεί ότι το ερώτημα που θέτει το αιτούν δικαστήριο, το οποίο αφορά αποκλειστικά την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στους όρους «πουλερικά» και «εγκαταστάσεις» που αναφέρονται στην οδηγία 96/61, έχει ως αφετηρία το δεδομένο ότι τα ορτύκια, οι πέρδικες και τα περιστέρια, που απαριθμούνται στο διάταγμα αριθ. 2005-989, δύνανται να αποτελέσουν αντικείμενο εντατικής εκτροφής. Το σκεπτικό της αποφάσεως περί παραπομπής ουδόλως αναφέρει ότι αυτό το πραγματικό περιστατικό υπήρξε αντικείμενο αντιδικίας μεταξύ των διαδίκων της κύριας δίκης.

25. Κατά πάγια όμως νομολογία, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 234 ΕΚ, που στηρίζεται σε σαφή διάκριση των λειτουργιών μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, κάθε εκτίμηση των επίδικων περιστατικών εμπίπτει στην αρμοδιότητα του εθνικού δικαστηρίου και το Δικαστήριο οφείλει να λαμβάνει υπόψη, στο πλαίσιο της κατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ των κοινοτικών και των εθνικών δικαστηρίων, το πραγματικό και κανονιστικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται τα προδικαστικά ερωτήματα, όπως αυτό καθορίζεται με την απόφαση περί παραπομπής ( 5 ).

26. Προτείνω συνεπώς να αποφύγει το Δικαστήριο να εξετάσει την ένσταση που προέβαλε η Γαλλική Κυβέρνηση, σύμφωνα με την οποία τα ορτύκια, οι πέρδικες και τα περιστέρια δεν επιδέχονται εντατική εκτροφή.

27. Εάν, πάντως, το Δικαστήριο εκτιμήσει ότι πρέπει να αποφανθεί επί του ζητήματος αυτού, θεωρώ ότι η ένσταση της Γαλλικής Κυβερνήσεως είναι, σε κάθε περίπτωση, αβάσιμη.

28. Πράγματι, χωρίς δεόντως τεκμηριωμένη απόδειξη, που ελλείπει εν προκειμένω, δεν μπορεί εκ των προτέρων να αποκλειστεί η δυνατότητα υπάρξεως, στο παρόν ή στο μέλλον, εγκαταστάσεων που εφαρμόζουν μεθόδους εντατικής εκτροφής για ορτύκια, περιστέρια και πέρδικες. Το γεγονός απλώς και μόνον, που αναφέρει η Γαλλική Κυβέρνηση, ότι οι γαλλικές εγκαταστάσεις εκτροφής ορτυκιών και περιστεριών περιλαμβάνουν, κατά μέσον όρο, 3000 ζώα, δεν σημαίνει, εντούτοις, ότι ορισμένες εγκαταστάσεις εκτροφής των ζώων αυτών δεν είναι δυνατόν να υπερβαίνουν το όριο των 40000 θέσεων που προβλέπει η οδηγία 96/61.

29. Είναι αλήθεια ότι η ύπαρξη εντατικής εκτροφής δεν εξαρτάται αποκλειστικά και μόνον από τον αριθμό των ζώων της εγκαταστάσεως. Η εντατική εκτροφή, όπως υποστήριξαν οι ενώσεις που άσκησαν την προσφυγή και την παρέμβαση στην κύρια δίκη, χαρακτηρίζεται και από άλλα στοιχεία, όπως η πυκνότητα των ζώων ανά τετραγωνικό μέτρο, η έλλειψη παραμονής στο ύπαιθρο, η προσφυγή στη βιομηχανική εκτροφή (συστοιχία εκτροφής), ή η χρήση βιομηχανικών μεθόδων παραγωγής, όπως η αυτοματοποίηση των διαδικασιών εκτροφής. Επισημαίνω σχετικά ότι η υπουργική απόφαση της 18ης Σεπτεμβρίου 1985 ( 6 ), την οποία προσκόμισε ενώπιον του Δικαστηρίου η ΑΝPER-TOS και η οποία αφορά την οικονομική βιωσιμότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, παρέχοντάς τους δικαίωμα σε διάφορα οικονομικά και κοινωνικά πλεονεκτήματα, διευκρινίζει ότι η ελάχιστη επιφάνεια εγκαταστάσεως για τις βιομηχανικές εκτροφές ανέρχεται σε 200000 ορτύκια, όταν αυτά πωλούνται ζωντανά, και σε 120000 ορτύκια, όταν αυτά πωλούνται νεκρά. Βέβαια, όπως υποστήριξε η Γαλλική Κυβέρνηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, μια τέτοια υπουργική απόφαση δεν παρέχει ειδικές πληροφορίες σχετικά με τον εντατικό ή μη χαρακτήρα των υφισταμένων εκτροφών. Νομίζω όμως ότι το κείμενο αυτό μπορεί να αποτελέσει σοβαρή ένδειξη για το γεγονός ότι εντατικές εκτροφές των πτηνών αυτών, όπως είναι οι βιομηχανικές εκτροφές, δεν αποκλείονται εκ των προτέρων στη Γαλλία και μπορούν, τουλάχιστον, να υπερβαίνουν το όριο των 40000 θέσεων που προβλέπει η οδηγία 96/61. Αυτό που ισχύει για τα ορτύκια μπορεί κάλλιστα να ισχύσει και για τα περιστέρια, που αναφέρονται ρητώς στην εν λόγω υπουργική απόφαση, ή για τις πέρδικες.

30. Μετά τις διευκρινίσεις αυτές πρέπει να ερμηνευτεί, κατά την έννοια της οδηγίας 96/61, ο όρος «πουλερικά», για τον οποίο δεν δίδεται ορισμός.

31. Ως προς το ζήτημα αυτό, πρέπει να κριθεί αν στην έννοια αυτή πρέπει να δοθεί ευρεία ερμηνεία, όπως υποστηρίζουν η προσφεύγουσα και η παρεμβαίνουσα της κύριας δίκης καθώς και η Επιτροπή, ή, αντιθέτως, στενή ερμηνεία, όπως υποστηρίζει η Γαλλική Κυβέρνηση.

32. Η απάντηση στο ερώτημα αυτό πρέπει να δοθεί, κατά την άποψή μου, κυρίως υπό το φως της γενικής οικονομίας και του σκοπού της οδηγίας 96/61, όπως προκύπτει από τη νομολογία ( 7 ).

33. Όσον αφορά το πρώτο από τα δύο αυτά σημεία, πρέπει να επισημανθεί ότι η χρήση, στο σημείο 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61, της έννοιας γένους «πουλερικά», που υποδηλώνει, κατά την τρέχουσα έννοια του όρου, το σύνολο των πτηνών που εκτρέφονται για τα αυγά ή το κρέας τους ( 8 ), έρχεται σε αντίθεση με την ακρίβεια διατύπωσης του εν λόγω σημείου, στοιχεία β’ και γ’, που αναφέρεται στους «χοίρους παραγωγής (άνω των 30 kg)» και στις «χοιρομητέρες». Όπως όμως επισήμανε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η χρήση, στο εν λόγω προαναφερθέν σημείο 6.6, στοιχείο α’, ενός όρου τόσο γενικού όσο ο όρος «πουλερικά» αποσκοπεί στην αποφυγή των παραλείψεων στις οποίες θα οδηγούσε η προσφυγή σε μια απαρίθμηση των ειδών πτηνών που μπορούν να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 96/61, δεδομένου ότι μια τέτοια απαρίθμηση πράγματι παρουσιάζει, συχνά εάν όχι πάντοτε, κενά.

34. Όσον αφορά την εξέταση του σκοπού της οδηγίας 96/61, και αυτή συνηγορεί, κατά την άποψή μου, υπέρ της ευρείας ερμηνείας της έννοιας των πουλερικών. Πρέπει, συναφώς, να υπενθυμιστεί ότι ο σκοπός της εν λόγω οδηγίας είναι να θεσπίσει ένα γενικό πλαίσιο για την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης στην ατμόσφαιρα, το νερό και το έδαφος, ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο οι διαφορετικές προσεγγίσεις να ευνοήσουν τη διασπορά της ρύπανσης μεταξύ των διαφόρων στοιχείων του περιβάλλοντος ( 9 ). Αυτή η ολοκληρωμένη προσέγγιση υλοποιείται με τον δέοντα συντονισμό της διαδικασίας και των όρων χορήγησης της άδειας για τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις με σημαντικές δυνατότητες ρύπανσης, ώστε να επιτυγχάνεται το υψηλότερο επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος στο σύνολό του. Σε όλες τις περιπτώσεις, οι όροι χορήγησης της άδειας πρέπει να περιλαμβάνουν διατάξεις για την ελαχιστοποίηση της ρύπανσης σε μεγάλη απόσταση ή της διασυνοριακής ρύπανσης και να εξασφαλίζουν υψηλό επίπεδο προστασίας του περιβάλλοντος στο σύνολό του ( 10 ).

35. Είναι, κατά συνέπεια, προφανές ότι ο σκοπός της οδηγίας 96/61 είναι ευρύς.

36. Ο σκοπός όμως αυτός θα θιγόταν, κατά την άποψή μου, εάν ο όρος πουλερικά ερμηνευόταν στενά, κατά τρόπον ώστε να μην εμπίπτουν στη διαδικασία και τους όρους χορήγησης της άδειας, που προβλέπει η οδηγία 96/61, ορισμένες κατηγορίες βιομηχανικών εγκαταστάσεων, όπως αυτές που εκτρέφουν εντατικά ορτύκια, πέρδικες ή περιστέρια, παρά το γεγονός ότι οι εγκαταστάσεις αυτές έχουν υπερβεί το όριο που προβλέπει το σημείο 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61 και μπορούν, συνεπώς, να προκαλέσουν σημαντική και μη ελεγχόμενη ρύπανση της ατμόσφαιρας, του νερού και/ή του εδάφους.

37. Λαμβανομένων υπόψη των προαναφερθέντων, δεν είναι, κατά την άποψή μου, απαραίτητο να αποφανθεί το Δικαστήριο επί του ζητήματος της έννοιας του όρου πουλερικά που περιέχεται σε άλλες κοινοτικές πράξεις που εκδόθηκαν στους τομείς της υγειονομικής πολιτικής ( 11 ) και του περιβάλλοντος ( 12 ), ζητήματος που τέθηκε από το αιτούν δικαστήριο και επί του οποίου εξέφρασαν αντιτιθέμενες απόψεις οι διάδικοι που υπέβαλαν παρατηρήσεις ενώπιον του Δικαστηρίου.

38. Εάν, εντούτοις, το Δικαστήριο θεωρήσει ότι, όπως υποστηρίζουν η Γαλλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, η οδηγία 85/337 μπορεί να είναι κρίσιμη για την ερμηνεία της περιεχόμενης στην οδηγία 96/61 έννοιας των «πουλερικών», λόγω ιδίως του κοινού σκοπού των δύο αυτών πράξεων ( 13 ), εκτιμώ ότι αυτό δεν συνεπάγεται, όπως υποστηρίζει η Γαλλική Κυβέρνηση, ότι το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 96/61 θα έπρεπε να καλύπτει μόνον τα κοτόπουλα και τις όρνιθες. Βέβαια, το σημείο 17, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 85/337 απαιτεί προηγούμενη εκτίμηση κατ’ άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής των σχεδίων που αφορούν εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής πουλερικών με περισσότερες από 85000 θέσεις για κοτόπουλα ή περισσότερες από 60000 θέσεις για όρνιθες. Εντούτοις, το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 85/337 δεν περιορίζεται στις εγκαταστάσεις αυτές, διότι καλύπτει επίσης, σύμφωνα με το σημείο 1, στοιχείο ε’, του παραρτήματος ΙΙ της ίδιας οδηγίας, τα σχέδια που αφορούν τις «εγκαταστάσεις εντατικής κτηνοτροφίας (εφόσον δεν περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι)». Μολονότι τα σχέδια που απαριθμούνται στο τελευταίο αυτό παράρτημα δεν είναι υποχρεωτικό να αποτελέσουν αντικείμενο συστηματικής προηγούμενης εκτίμησης, σύμφωνα με τον κανόνα του άρθρου 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 85/337, εντούτοις όλες οι εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής, συμπεριλαβανομένων, κατά συνέπεια, αυτών που αφορούν τα πουλερικά που δεν απαριθμούνται στο σημείο 17, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 85/337, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της τελευταίας αυτής οδηγίας. Δεν είναι, συνεπώς, δυνατόν να υποστηριχθεί, με επίκληση των διατάξεων της οδηγίας 85/337, ότι οι εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής που αφορούν ορτύκια, πέρδικες ή περιστέρια δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 96/61.

39. Εξάλλου, αντίθετα προς την επιχειρηματολογία που προβάλλει η Γαλλική Κυβέρνηση, θεωρώ ότι δεν είναι δυνατόν να συναχθεί οποιοδήποτε συμπέρασμα σχετικά με την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στον όρο «πουλερικά», κατά την έννοια της οδηγίας 96/61, από το έγγραφο αναφοράς που δημοσίευσε τον Ιούλιο 2003 η Επιτροπή σχετικά με τις βέλτιστες διαθέσιμες τεχνικές για την εντατική εκτροφή πουλερικών και χοίρων (στο εξής: έγγραφο BREF 2003) ( 14 ).

40. Θεωρώ, βέβαια, ότι η αντίκρουση της επιχειρηματολογίας αυτής δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στην έλλειψη νομικής δεσμευτικότητας των εγγράφων BREF, όπως προτείνει, κυρίως, η Επιτροπή.

41. Πράγματι, πρέπει να επισημανθεί ότι, παρά την έλλειψη μιας τέτοιας δεσμευτικότητας, το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία, στο πλαίσιο της διατάξεως Saetti και Frediani ( 15 ), που εκδόθηκε κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 104, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, να αναφερθεί, μεταξύ άλλων, στα στοιχεία που εκτίθενται σε έγγραφο BREF, εκδοθέν βάσει της οδηγίας 96/61, σχετικά με τις συνθήκες παραγωγής και χρησιμοποιήσεως οπτάνθρακα πετρελαίου σε διυλιστήριο πετρελαίου, προκειμένου να εξακριβώσει εάν τέτοιες συνθήκες επιτρέπουν να μη γίνει δεκτός ο χαρακτηρισμός του «αποβλήτου», κατά την έννοια της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1975, περί των στερεών αποβλήτων ( 16 ).

42. Εντούτοις, τα στοιχεία του εγγράφου BREF, που αναφέρει το Δικαστήριο στην προαναφερθείσα διάταξη Saetti και Frediani, εξέθεταν τους συνηθέστερους τρόπους χρησιμοποιήσεως του οπτάνθρακα πετρελαίου και, συνεπώς, δεν αφορούσαν, αντίθετα προς την παρούσα υπόθεση, ζήτημα ερμηνείας έννοιας κοινοτικού δικαίου και οριοθετήσεως του πεδίου εφαρμογής της οδηγίας 96/61. Εξάλλου, το Δικαστήριο επανέλαβε τα στοιχεία αυτά στο πλαίσιο της επιβληθείσας από την νομολογία απαιτήσεως, σύμφωνα με την οποία η πραγματική ύπαρξη αποβλήτου πρέπει να διαπιστώνεται βάσει του συνόλου των περιστάσεων, λαμβανομένου υπόψη του στόχου της οδηγίας 75/442 και του ότι δεν πρέπει να θίγεται η αποτελεσματικότητά της ( 17 ). Από την προαναφερθείσα όμως διάταξη προκύπτει ότι τα στοιχεία που εκτίθενται στο έγγραφο BREF δεν αποτελούν παρά μία πηγή πληροφόρησης μεταξύ άλλων δυνάμενων να παράσχουν στο αιτούν δικαστήριο τη δυνατότητα να εξακριβώσει τις συνθήκες παραγωγής και χρησιμοποιήσεως του οπτάνθρακα πετρελαίου σε διυλιστήριο πετρελαίου.

43. Λαμβανομένων υπόψη του πλαισίου, στο οποίο εντάσσεται η αναφορά του Δικαστηρίου σε έγγραφο BREF, και της φύσεως των πληροφοριών που συνήγαγε από το έγγραφο αυτό το Δικαστήριο, παρίσταται, συνεπώς, δύσκολο να επεκταθεί η προσέγγιση που ακολουθήθηκε στην προαναφερθείσα διάταξη Saetti και Frediani στην περίπτωση της υπό κρίση υποθέσεως.

44. Όσον αφορά το έγγραφο BREF 2003, πρέπει να επισημανθεί ότι, εάν αυτό απαριθμεί μόνον τις ωοτόκες όρνιθες, τα κοτόπουλα παραγωγής κρέατος, τις γαλοπούλες, τις πάπιες και τις φραγκόκοτες και αναφέρεται λεπτομερώς μόνο στις δύο πρώτες κατηγορίες πουλερικών, είναι προφανές ότι η εν λόγω απαρίθμηση ισχύει μόνο «στο έγγραφο αυτό» ( 18 ), χωρίς, κατά συνέπεια, να θίγει την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στον όρο «πουλερικά», κατά την έννοια της οδηγίας 96/61. Πέραν αυτού, όπως υπενθύμισε η Επιτροπή στις γραπτές παρατηρήσεις της, το έγγραφο με τον τίτλο «IPPC BREF Outline and Guide», που δημοσίευσε τον Δεκέμβριο 2005 ( 19 ), διευκρινίζει ρητώς ότι ένα έγγραφο BREF δεν ερμηνεύει την οδηγία 96/61. Πρέπει, συναφώς, να προσθέσω ότι το να θεωρηθεί ότι το έγγραφο BREF 2003 ερμηνεύει την οδηγία αυτή θα ισοδυναμούσε, παραδείγματος χάριν, με το να αποκλειστούν οι χήνες από το πεδίο εφαρμογής της έννοιας των «πουλερικών», κατά την έννοια της εν λόγω οδηγίας, τη στιγμή που όλοι οι διάδικοι που υπέβαλαν παρατηρήσεις ενώπιον του Δικαστηρίου συμφωνούν, ορθά, ότι τα ζώα αυτά ανήκουν σε αυτή την κατηγορία γένους. Το γεγονός, δηλαδή, ότι μόνον ορισμένες κατηγορίες πουλερικών αναφέρονται και/ή εξετάζονται στο έγγραφο BREF 2003 δεν σημαίνει ότι ο όρος «πουλερικά», κατά την έννοια της οδηγίας 96/61, περιορίζεται στις κατηγορίες αυτές. Εξάλλου, η αποδοχή μιας στενής ερμηνείας του όρου πουλερικά, που θα περιοριζόταν στα είδη που απαριθμούνται στο έγγραφο BREF 2003, θα έθιγε τον σκοπό της οδηγίας 96/61, όπως είχα ήδη την ευκαιρία να τονίσω στις παρούσες προτάσεις.

45. Τέλος, θεωρώ ότι δεν πρέπει να γίνει δεκτή ούτε η άποψη της Γαλλικής Κυβερνήσεως, σύμφωνα με την οποία η πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί βιομηχανικών εκπομπών (ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχος της ρύπανσης), που υπέβαλε η Επιτροπή στις 21 Δεκεμβρίου 2007 ( 20 ), με σκοπό τη συγχώνευση σε ένα ενιαίο νομοθετικό κείμενο διαφόρων κοινοτικών πράξεων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η οδηγία 96/61, συνηγορεί υπέρ μιας στενής θεώρησης του όρου «πουλερικά», κατά την έννοια της τελευταίας αυτής οδηγίας. Πράγματι, αρκεί η διαπίστωση ότι, ανεξαρτήτως του περιεχομένου της εν λόγω προτάσεως, αυτή οπωσδήποτε δεν συνιστά το παρόν στάδιο εξελίξεως του κοινοτικού δικαίου ( 21 ).

46. Κατά συνέπεια, προτείνω να δοθεί στο πρώτο τμήμα του προδικαστικού ερωτήματος η απάντηση ότι το σημείο 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61 έχει την έννοια ότι τα ορτύκια, οι πέρδικες και τα περιστέρια συμπεριλαμβάνονται στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας αυτής.

47. Όσον αφορά το δεύτερο τμήμα του προδικαστικού ερωτήματος, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατά πόσον το σημείο 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61 αντίκειται στη θέσπιση, εκ μέρους ενός κράτους μέλους, ενός συστήματος που συνίσταται σε υπολογισμό των ορίων, πέραν των οποίων απαιτείται άδεια για τις εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής πουλερικών, με αναφορά στην έννοια των ισοδυνάμων ζώων, που στηρίζεται σε μηχανισμό κλιμακώσεως των ζώων ανά θέση ανάλογα με τα είδη, ώστε να λαμβάνεται υπόψη η περιεκτικότητα σε άζωτο που πραγματικά εκλύεται από τα διάφορα είδη. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι βέβαιον ότι ο μηχανισμός αυτός οδηγεί στην υποβολή των εγκαταστάσεων εντατικής εκτροφής ορτυκιών σε διαδικασία προηγούμενης άδειας μόνον εφόσον αριθμούν άνω των 240000 ορτυκιών, ενώ οι εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής που αφορούν πέρδικες ή περιστέρια υποβάλλονται στη διαδικασία αυτή μόνον εφόσον υπερβαίνουν το όριο των 120000 πτηνών.

48. Όπως προαναφέρθηκε, από το σημείο 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61 προκύπτει ότι οι εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής πουλερικών πρέπει να υπόκεινται σε καθεστώς προηγούμενης άδειας εφόσον διαθέτουν «πάνω από 40000 θέσεις», ανεξαρτήτως του είδους των πουλερικών που αφορούν.

49. Μολονότι η οδηγία 96/61 δεν περιέχει ορισμό του όρου «θέσεις», ο όρος αυτός δεν μπορεί, κατά την άποψή μου, να παρεκκλίνει από την τρέχουσα έννοιά του, σύμφωνα με την οποία ο όρος αυτός υποδηλώνει μια θέση ή έναν τόπο που καταλαμβάνεται από κάποιον ή κάτι ( 22 ). Η εκτίμηση αυτή μου φαίνεται ότι ενισχύεται από τη σύγκριση των κειμένων του άρθρου 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61 στις διάφορες γλώσσες, που χρησιμοποιούν, στην πλειοψηφία τους, τον όρο «θέσεις» ( 23 ). Δεδομένου ότι μια θέση δεν μπορεί, κατά κανόνα, να καταλαμβάνεται παρά από ένα μόνον ον, δηλαδή εν προκειμένω από ένα μόνο ζώο, φαίνεται λογικό να θεωρηθεί ότι οι εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής πουλερικών που διαθέτουν πάνω από «40000 θέσεις» είναι, στην πραγματικότητα, εγκαταστάσεις με δυνατότητα εκτροφής ή παραγωγής που υπερβαίνει τα 40000 πουλερικά, ανεξαρτήτως του συγκεκριμένου είδους πουλερικών, δεδομένου μάλιστα ότι το κείμενο του άρθρου 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61 δεν κάνει διάκριση μεταξύ των πτηνών που περιλαμβάνονται στα πουλερικά, κατά την έννοια της εν λόγω οδηγίας.

50. Η ερμηνεία αυτή προκύπτει, κατά την άποψή μου, και από την οικονομία της οδηγίας 96/61. Πράγματι, δεδομένου ότι το όριο των 40000 θέσεων πρέπει να εφαρμοστεί ιδίως στις νέες εγκαταστάσεις που προορίζονται για την εντατική εκτροφή πουλερικών και διαθέτουν τέτοιον αριθμό θέσεων, δεν είναι, αφενός, δυνατόν το όριο αυτό να εξαρτάται από την πραγματική πληρότητα των εν λόγω εγκαταστάσεων, η οποία μπορεί, εξάλλου, να γνωρίζει διακυμάνσεις ανάλογα με τις εποχές, αλλά μάλλον σχετίζεται με τη δυναμικότητα εκτροφής ή παραγωγής. Αφετέρου, οι υπόλοιπες διατάξεις του σημείου 6 του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61 αναφέρονται ρητώς είτε σε δυναμικότητα παραγωγής είτε σε δυναμικότητα επεξεργασίας ή κατανάλωσης.

51. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι οι διαστάσεις κάθε θέσεως είναι ίδιες είτε η εκτροφή αφορά χήνες, είτε πάπιες είτε ορτύκια. Εντούτοις, εφόσον μετά τον καθορισμό των διαστάσεων των θέσεων αναλόγως του εκάστοτε είδους —έργο που μπορεί κάλλιστα να ανήκει στην αρμοδιότητα κάθε κράτους μέλους— η εγκατάσταση διαθέτει περισσότερες από 40000 θέσεις για τα πουλερικά, η δραστηριότητά της πρέπει αναγκαστικά να υπόκειται στη διαδικασία προηγούμενης άδειας που προβλέπει η οδηγία 96/61.

52. Κατά συνέπεια, θεωρώ ότι ένα σύστημα όπως αυτό που προβλέπει το διάταγμα αριθ. 2005-989, που οδηγεί στο να υποβάλλονται στη διαδικασία προηγούμενης άδειας που προβλέπει η οδηγία 96/61 μόνον οι εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής για ορτύκια, περιστέρια ή πέρδικες που υπερβαίνουν τα 240000 ορτύκια ή τις 120000 πέρδικες ή περιστέρια αντιστοίχως, αντίκειται στο σημείο 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61.

53. Η εκτίμηση αυτή δεν θίγεται, κατά την άποψή μου, από το γενικού χαρακτήρα επιχείρημα που προέβαλαν το αιτούν δικαστήριο και η Γαλλική Κυβέρνηση, σύμφωνα με το οποίο η κλιμάκωση των ειδών των πουλερικών, που προβλέπει το διάταγμα αριθ. 2005-989, οφείλεται στη βούληση να ληφθεί υπόψη η περιεκτικότητα σε άζωτο που πράγματι εκλύεται από τα διάφορα αυτά είδη και, συνεπώς, είναι σύμφωνη προς τον επιδιωκόμενο από την οδηγία 96/61 σκοπό.

54. Πρέπει, συναφώς, να επισημανθεί ότι η Γαλλική Κυβέρνηση δεν αμφισβήτησε τους κανόνες αναφοράς που προσκομίστηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου από την ΑΝPER-TOS και προέρχονται από τα παραρτήματα της εγκυκλίου του ministère de l’Écologie, du Développement et de l’Aménagement durables, της 7ης Σεπτεμβρίου 2007, σχετικά με την κατάταξη των εγκαταστάσεων (εκτροφές, πουλερικά) — χρήση νέων τιμών για τα απόβλητα ( 24 ). Από τις πληροφορίες όμως αυτές προκύπτει ότι η σχέση μεταξύ των αποβλήτων σε άζωτο που εκλύεται από ένα ορτύκι, ένα περιστέρι ή μια πέρδικα και αυτών από ένα κοτόπουλο δεν αντιστοιχεί προφανώς στην κλιμάκωση αυτών των ίδιων ειδών πουλερικών που προβλέπει ο μηχανισμός των ισοδυνάμων ζώων του διατάγματος αριθ. 2005-989. Πράγματι, ενώ το διάταγμα αυτό προβλέπει ότι ένα κοτόπουλο ισοδυναμεί με οκτώ ορτύκια, τέσσερα περιστέρια ή τέσσερις πέρδικες, από τους κανόνες αναφοράς που επισυνάπτονται στην εγκύκλιο προκύπτει ότι τα περιττώματα ενός ορτυκιού έχουν περιεκτικότητα σε άζωτο που ισοδυναμεί με το ήμισυ εκείνης ενός κοτόπουλου· η περιεκτικότητα αυτή είναι ελαφρώς μεγαλύτερη στις πέρδικες, ενώ πενταπλασιάζεται στα περιστέρια ( 25 ). Από την εξέταση αυτών των επίσημων στοιχείων και λαμβανομένης υπόψη αποκλειστικά και μόνον της περιεκτικότητας σε άζωτο, που επικαλούνται το αιτούν δικαστήριο και η Γαλλική Κυβέρνηση, συνάγεται το συμπέρασμα ότι, όπως εξέθεσαν η προσφεύγουσα και η παρεμβαίνουσα της κύριας δίκης, το διάταγμα αριθ. 2005-989 εξαιρεί από τη διαδικασία προηγούμενης άδειας που προβλέπει η οδηγία 96/61 τις γαλλικές εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής που περιλαμβάνουν από 40001 έως 240000 ορτύκια, ή από 40001 έως 120000 περιστέρια ή πέρδικες, παρά το γεγονός ότι οι εγκαταστάσεις αυτές μπορούν να παράγουν μεγαλύτερη ποσότητα αζώτου από αυτή που παράγουν οι εγκαταστάσεις που προορίζονται για την εντατική εκτροφή 40000 κοτόπουλων ( 26 ).

55. Κατά συνέπεια, η Γαλλική Κυβέρνηση δεν εξήγησε με ποιον τρόπο τα όρια που ορίζει το διάταγμα αριθ. 2005-989 σχετικά με τις εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής που αφορούν ορτύκια, πέρδικες ή περιστέρια ανταποκρίνονται στον επιδιωκόμενο από την οδηγία 96/61 σκοπό της εξασφαλίσεως ενός υψηλού επιπέδου προστασίας του περιβάλλοντος στο σύνολό του.

56. Προσθέτω, για να είμαι απολύτως σαφής, ότι η εκτίμηση αυτή δεν σημαίνει, αντίθετα προς την πρόταση που αρχικά υποστήριξε η Επιτροπή, με τις γραπτές παρατηρήσεις της, και την οποία συνετά τροποποίησε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι ένας μηχανισμός ισοδυνάμων ζώων, όπως αυτός που προβλέπει το διάταγμα αριθ. 2005-989, είναι per se αντίθετος προς την οδηγία 96/61. Πράγματι, η οδηγία αυτή δεν εμποδίζει τα κράτη μέλη να θεσπίζουν έναν τέτοιο μηχανισμό, εφόσον αυτός οδηγεί, όπως συμβαίνει όσον αφορά πολλά πουλερικά αναφερόμενα στο διάταγμα αριθ. 2005-989, στον καθορισμό, για την προηγούμενη άδεια των οικείων εγκαταστάσεων εντατικής εκτροφής, ορίων κατώτερων ή ίσων με το όριο που προβλέπεται στο σημείο 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61.

57. Κατά συνέπεια, θεωρώ ότι στο δεύτερο τμήμα του προδικαστικού ερωτήματος πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι αντίκειται στο σημείο 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61 μια εθνική ρύθμιση καταλήγουσα σε υπολογισμό των ορίων, πέραν των οποίων απαιτείται άδεια, βάσει ενός συστήματος ισοδυνάμων ζώων που κλιμακώνει τον αριθμό των ζώων ανά θέση ανάλογα με τα είδη, ώστε να λαμβάνεται υπόψη η περιεκτικότητα σε άζωτο που πραγματικά εκλύεται από τα διαφορετικά είδη, όταν ένα τέτοιο σύστημα καταλήγει στον αποκλεισμό των εγκαταστάσεων εντατικής εκτροφής πουλερικών που υπερβαίνουν τις 40000 θέσεις από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 96/61, και ιδίως από τη διαδικασία προηγούμενης άδειας που θέσπισε η οδηγία αυτή, χωρίς καν το σύστημα αυτό να φαίνεται ότι ανταποκρίνεται, στην πραγματικότητα, στον σκοπό της εθνικής ρυθμίσεως, που είναι σύμφωνος προς τον επιδιωκόμενο από την οδηγία 96/61 σκοπό της εξασφαλίσεως ενός υψηλού επιπέδου προστασίας του περιβάλλοντος στο σύνολό του.

VI — Πρόταση

58. Λαμβανομένων υπόψη των παρατηρήσεων που εξέθεσα, προτείνω να δοθεί η ακόλουθη απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Conseil d’État: «Το σημείο 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου, της 24ης Σεπτεμβρίου 1996, σχετικά με την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης, που αφορά τις εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής πουλερικών που διαθέτουν πάνω από 40000 θέσεις πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι συμπεριλαμβάνει τα ορτύκια, τις πέρδικες και τα περιστέρια στο πεδίο εφαρμογής του και ότι αντίκειται σε αυτό μια εθνική ρύθμιση καταλήγουσα σε υπολογισμό των ορίων, πέραν των οποίων απαιτείται άδεια, βάσει ενός συστήματος ισοδυνάμων ζώων που κλιμακώνει τον αριθμό των ζώων ανά θέση ανάλογα με τα είδη, ώστε να λαμβάνεται υπόψη η περιεκτικότητα σε άζωτο που πραγματικά εκλύεται από τα διαφορετικά είδη, όταν ένα τέτοιο σύστημα καταλήγει στον αποκλεισμό των εγκαταστάσεων εντατικής εκτροφής πουλερικών που υπερβαίνουν τις 40000 θέσεις από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 96/61, και ιδίως από τη διαδικασία προηγούμενης άδειας που θέσπισε η οδηγία αυτή, χωρίς καν το σύστημα αυτό να φαίνεται ότι ανταποκρίνεται, στην πραγματικότητα, στον σκοπό της εθνικής ρυθμίσεως, που είναι σύμφωνος προς τον επιδιωκόμενο από την οδηγία 96/61 σκοπό της εξασφαλίσεως ενός υψηλού επιπέδου προστασίας του περιβάλλοντος στο σύνολό του.»

( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.

( 2 ) ΕΕ L 257, σ. 26.

( 3 ) JORF της 13ης Αυγούστου 2005, σ. 13195.

( 4 ) Έτσι, ενώ η οδηγία 96/61 προβλέπει για τα πουλερικά ένα σταθερό όριο 40000 θέσεων, πέρα από το οποίο οι εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής πρέπει να υπόκεινται σε προηγούμενη άδεια, υπό το καθεστώς που προβλέπει το διάταγμα αριθ. 2005-989 το όριο των 30000 ισοδυνάμων ζώων, πέρα από το οποίο απαιτείται άδεια, ποικίλλει, αντίθετα, αναλόγως των οικείων ειδών.

( 5 ) Βλ., μεταξύ άλλων, την απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2007, C-341/05, Laval un Partneri (Συλλογή 2007, σ. I-11767, σκέψεις 45 και 47).

( 6 ) Απόφαση του Υπουργείου Γεωργίας της 18ης Σεπτεμβρίου 1985 για των καθορισμό των συντελεστών μετατροπής για τις βιομηχανικές παραγωγές, JORF της , σ. 11683).

( 7 ) Βλ. συναφώς, μεταξύ άλλων, την απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 1996, C-72/95, Kraaijeveld κ.λπ. (Συλλογή 1996, σ. I-5403, σκέψη 38), σχετικά με την ερμηνεία εκφράσεως που δεν ορίζεται στην οδηγία 85/337.

( 8 ) Σύμφωνα με τον ορισμό που περιέχεται στο Le Grand Robert de la langue française, Dictionnaires Le Robert, Παρίσι 2005.

( 9 ) Βλ. έβδομη και όγδοη αιτιολογικές σκέψεις, καθώς και άρθρο 1 της οδηγίας 96/61.

( 10 ) Βλ. δέκατη τέταρτη, δέκατη έβδομη και εικοστή έβδομη αιτιολογικές σκέψεις, καθώς και άρθρο 9, της οδηγίας 96/61.

( 11 ) Όπως η οδηγία 90/539/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 1990, σχετικά με τους όρους υγειονομικού ελέγχου που διέπουν τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές και τις εισαγωγές πουλερικών και αυγών για επώαση από τρίτες χώρες (ΕΕ L 303, σ. 6), που συμπεριλαμβάνει τα ορτύκια, τις πέρδικες και τα περιστέρια στο πεδίο εφαρμογής της, ή η οδηγία 71/118/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της , περί υγειονομικών προβλημάτων στον τομέα των συναλλαγών νωπών κρεάτων πουλερικών (ΕΕ ειδ. εκδ. 03/006, σ.116), που εξαιρεί το κρέας των εν λόγω πτηνών από το πεδίο εφαρμογής της.

( 12 ) Όπως η οδηγία 85/337.

( 13 ) Μια τέτοια προσέγγιση φαίνεται να συνάγεται από την απόφαση της 7ης Σεπτεμβρίου 2004, C-127/02, Waddenvereniging και Vogelbeschermingsvereniging (Συλλογή 2004, σ. Ι-7405, σκέψη 26), με την οποία το Δικαστήριο δέχθηκε ότι η έννοια του «σχεδίου», όπως ορίζεται στην οδηγία 85/337, είναι κρίσιμη για να ερμηνευθεί ο όρος «πρόγραμμα» ή «σχέδιο», κατά την έννοια της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου της για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (ΕΕ L 206, σ. 7), στο μέτρο που η οδηγία αυτή «αποσκοπεί, όπως και η οδηγία 85/337, να αποτρέψει το ενδεχόμενο εγκρίσεως δραστηριοτήτων δυναμένων να θίξουν το περιβάλλον χωρίς προηγούμενη εκτίμηση των επιπτώσεών τους επί του περιβάλλοντος». Η σημασία της οδηγίας 85/337 για την ερμηνεία των όρων που αναφέρονται στην οδηγία 96/61 φαίνεται να ενισχύεται και από τις αμοιβαίες παραπομπές που περιέχουν οι δύο αυτές πράξεις. Ιδιαίτερα η οδηγία 85/337, όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 97/11/ΕΚ του Συμβουλίου, της (ΕΕ L 73, σ. 5), διευκρινίζει, στο άρθρο 2α, ότι τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέψουν ενιαία διαδικασία για την εκπλήρωση των αντίστοιχων απαιτήσεων των δύο οδηγιών.

( 14 ) Το σύνολο αυτού του εγγράφου BREF, που φέρει τον τίτλο «Integrated Pollution and Control (IPPC — Reference Document on Best Available Techniques for Intensive Rearing of Poultry and Pigs), είναι διαθέσιμο στην ακόλουθη ηλεκτρονική διεύθυνση: http://eippcb.jrc.ec.europa.eu/pages/FActivities.htm»

( 15 ) Διάταξη της 15ης Ιανουαρίου 2004, C-235/02 (Συλλογή 2004, σ. I-1005, σκέψεις 41 έως 44).

( 16 ) ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 86.

( 17 ) Προαναφερθείσα διάταξη Saetti και Frediani (σκέψη 40 και παρατιθέμενη νομολογία).

( 18 ) Βλ. σελίδα i) της περιλήψεως του εγγράφου BREF, που προσκόμισε ενώπιον του Δικαστηρίου η ANPER– TOS.

( 19 ) Το έγγραφο αυτό είναι διαθέσιμο στο Διαδίκτυο, στη διεύθυνση http://eippcb.jrc.ec.europa.eu/pages/FActivities.htm.

( 20 ) COM (2007) 844 τελικό.

( 21 ) Επιπλέον, πρέπει να επισημανθεί ότι η πρόταση αυτή αποτελεί τώρα αντικείμενο πρώτης αναγνώσεως ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και η Επιτροπή Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων του Κοινοβουλίου πρότεινε τροπολογία που αφορά συγκεκριμένα το σημείο 6.6, στοιχείο α’, του παραρτήματος Ι της οδηγίας 96/61 [βλ. σχέδιο εκθέσεως της Επιτροπής Περιβάλλοντος, Δημόσιας Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, 2007/0286 (COD), 2 Ιουλίου 2008, σ. 39 και 40].

( 22 ) Βλ., παραδείγματος χάριν, τον ορισμό που δίδεται στο Le Grand Robert de la langue française, όπ.π.

( 23 ) Αυτό συμβαίνει με το κείμενο αυτό στη δανική («pladser»), στη γερμανική («Plätzen»), στην αγγλική («places»), στην ιταλική («posti»), στην ολλανδική («plaatsen»), στη φινλανδική («paikkaa») και στη σουηδική γλώσσα («platser»). Το κείμενο στην ισπανική γλώσσα χρησιμοποιεί τον όρο «emplazamientos», ενώ στην πορτογαλική γλώσσα παραλείπει κάθε διευκρίνιση.

( 24 ) Bulletin officiel du ministère de l’Écologie, du Développement et de l’Aménagement durables, της 30ής Οκτωβρίου 2007, MEDAD 2007/20, κείμενο 15, σ. 1. Πρέπει να επισημανθεί ότι η έκδοση της εγκυκλίου αυτής έλαβε χώρα λίγους μήνες μετά την άσκηση των προσφυγών ακυρώσεως ενώπιον του Conseil d’État στο πλαίσιο της κύριας δίκης, στηρίζεται όμως σε στοιχεία προερχόμενα από τις εργασίες που διεξήγαγε το 2006 η ομάδα «Πουλερικά» της Επιτροπής καθοδήγησης για τις γεωργικές πρακτικές που σέβονται το περιβάλλον (CORPEN), η οποία τελεί υπό την αιγίδα των Γαλλικών Υπουργείων Γεωργίας και Αλιείας καθώς και Οικολογίας και Αειφόρου Αναπτύξεως, όπως αναφέρεται στην εν λόγω εγκύκλιο και αποδεικνύεται από τα στοιχεία που προσκόμισε ενώπιον του Δικαστηρίου η ΑΝPER-TOS.

( 25 ) Βλ. τα στοιχεία του πίνακα A, που φέρει τον τίτλο «Ποσότητες των ελεγχόμενων παραχθέντων στοιχείων, κατόπιν αφαιρέσεως των απωλειών στο κτίριο και την αποθήκευση (σε g κατά ζώο εκτός από Cu και Zn σε mg)», και προσαρτάται στην εν λόγω εγκύκλιο.

( 26 ) Για λόγους πληρότητας πρέπει να επισημανθεί ότι η προσφεύγουσα και η παρεμβαίνουσα της κύριας δίκης ανέφεραν επίσης, στις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν ενώπιον του Δικαστηρίου, την ύπαρξη αποβλήτων φωσφόρου, χαλκού και ψευδαργύρου, δηλαδή ουσιών και μετάλλων που επίσης αναφέρονται στους πίνακες που συνέταξε το Corpen και προσαρτώνται στην προαναφερθείσα υπουργική εγκύκλιο. Βάσει των στοιχείων που αναφέρονται στους πίνακες αυτούς, η περιεκτικότητα σε φώσφορο, χαλκό και ψευδάργυρο που προέρχεται από τα περιττώματα που παράγουν 240000 ορτύκια, 120000 πέρδικες ή 120000 περιστέρια είναι ανώτερη, και μάλιστα μερικές φορές αισθητά ανώτερη από αυτή που περιέχεται στα απόβλητα 40000 κοτόπουλων.