ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ 18ΗΣ ΜΑΪΟΥ 1995. - ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΤΑ ΙΤΑΛΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. - ΠΡΟΣΦΥΓΗ ΛΟΓΩ ΠΑΡΑΒΑΣΕΩΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΜΕΛΟΥΣ - ΣΥΜΒΑΣΗ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ - ΠΑΡΑΛΕΙΨΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΩΣ ΠΡΟΚΗΡΥΞΕΩΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ. - ΥΠΟΘΕΣΗ C-57/94.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1995 σελίδα I-01249



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

1. Προσφυγή λόγω παραβάσεως * Προσφυγή απορριφθείσα ως απαράδεκτη λόγω της ελλείψεως αντιστοιχίας μεταξύ της αιτιολογημένης γνώμης και του δικογράφου της προσφυγής * 'Ασκηση νέας προσφυγής χωρίς να επαναληφθεί η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία * Επιτρεπτό

(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 169)

2. Προσέγγιση νομοθεσιών * Διαδικασίες συνάψεως συμβάσεων δημοσίων έργων * Οδηγία 71/305 * Παρεκκλίσεις από τους κοινούς κανόνες * Στενή ερμηνεία * 'Υπαρξη εξαιρετικών περιστάσεων * Βάρος αποδείξεως

(Οδηγία 71/305 του Συμβουλίου, άρθρο 9, σημ. β')

Περίληψη

1. Οσάκις προσφυγή ασκηθείσα βάσει του άρθρου 169 της Συνθήκης κηρύσσεται απαράδεκτη με το αιτιολογικό ότι το δικόγραφο της προσφυγής της Επιτροπής στηρίζεται σε αιτίαση διαφορετική από εκείνη που περιέχεται στην αιτιολογημένη γνώμη, η Επιτροπή μπορεί να θεραπεύσει την πλημμέλεια που διαπίστωσε το Δικαστήριο με την άσκηση, όσον αφορά τα ίδια πραγματικά περιστατικά, νέας προσφυγής στηριζομένης στις ίδιες αιτιάσεις, λόγους και επιχειρήματα με την αρχικώς εκδοθείσα αιτιολογημένη γνώμη, χωρίς να χρειάζεται να κινήσει εκ νέου ολόκληρη την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία ή να εκδώσει συμπληρωματική γνώμη.

2. Οι διατάξεις του άρθρου 9 της οδηγίας 71/305, περί συντονισμού των διαδικασιών για τη σύναψη των συμβάσεων δημοσίων έργων, οι οποίες επιτρέπουν παρεκκλίσεις από τους κανόνες που αποσκοπούν στη διασφάλιση της αποτελεσματικής ασκήσεως των αναγνωριζομένων από τη Συνθήκη δικαιωμάτων στον τομέα των συμβάσεων δημοσίων έργων, πρέπει να ερμηνεύονται στενά. Το βάρος αποδείξεως περί του ότι συντρέχουν όντως οι δικαιολογούσες την παρέκκλιση εξαιρετικές περιστάσεις το φέρει όποιος τις επικαλείται.

Λαμβανομένου υπόψη του γράμματος του άρθρου 9, σημείο β', της οδηγίας, δυνάμει του οποίου οι αναθέτουσες αρχές μπορούν να συνάπτουν συμβάσεις έργων χωρίς να εφαρμόζουν τις διατάξεις της οδηγίας, και ιδίως εκείνες που προβλέπουν τη δημοσίευση προκηρύξεως, "όταν για τεχνικούς ή καλλιτεχνικούς λόγους ή για λόγους σχετιζομένους με την προστασία των δικαιωμάτων αποκλειστικότητας τα έργα δύνανται να εκτελεστούν μόνο από ορισμένο ανάδοχο", το κράτος μέλος οφείλει, για να δικαιολογήσει την προσφυγή στη διαδικασία της απευθείας αναθέσεως, όχι μόνον να αποδείξει την ύπαρξη τεχνικών λόγων κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, αλλά και να αποδείξει ότι οι τεχνικοί αυτοί λόγοι καθιστούν απολύτως αναγκαία τη σύναψη της επίδικης συμβάσεως με συγκεκριμένη επιχείρηση.

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-57/94,

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένη από τον Antonio Aresu, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Γεώργιο Κρεμλή, μέλος της ίδιας υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

προσφεύγoυσα,

κατά

Ιταλικής Δημοκρατίας, εκπροσωπουμένης από τον καθηγητή Umberto Leanza, προϊστάμενο της Υπηρεσίας Διπλωματικών Διαφορών του Υπουργείου Εξωτερικών, επικουρούμενο από τον Pier Giorgio Ferri, avvocato dello Stato, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την πρεσβεία της Ιταλίας, 5, rue Marie-Adelaide,

καθής,

που έχει ως αντικείμενο να αναγνωριστεί ότι, """"δεδομένου ότι οι διοικητικές αρχές της επαρχίας Ascoli Piceno συνήψαν με απ' ευθείας ανάθεση σύμβαση για την ενδέκατη και δωδέκατη συμπληρωματική μελέτη προς περάτωση του επονομαζόμενου φάση IV * σχέδιο 5134 τμήματος της οδού ταχείας κυκλοφορίας Ascoli-Mare και ότι παρέλειψαν να δημοσιεύσουν πρόσκληση για την υποβολή προσφορών στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η Ιταλική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία 71/305/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 1971, περί συντονισμού των διαδικασιών για τη σύναψη των συμβάσεων δημοσίων έργων (ΕΕ ειδ. έκδ. 17/001, σ. 7),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,

συγκείμενο από τους G. C. Rodriguez Iglesias, Πρόεδρο, F. A. Schockweiler (εισηγητή), P. J. G. Kapteyn και P. Jann, προέδρους τμήματος, G. F. Mancini, Κ. Ν. Κακούρη, J. C. Moitinho de Almeida, J. L. Murray, J.-P. Puissochet, G. Hirsch και H. Ragnemalm, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: M. B. Elmer

γραμματέας: L. Hewlett, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

αφού άκουσε τις αγορεύσεις των διαδίκων κατά τη συνεδρίαση της 14ης Φεβρουαρίου 1995,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 28ης Μαρτίου 1995,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 9 Φεβρουαρίου 1994, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΚ, προσφυγή με την οποία ζητείται να αναγνωριστεί ότι, δεδομένου ότι οι διοικητικές αρχές της επαρχίας Ascoli Piceno συνήψαν με απ' ευθείας ανάθεση σύμβαση για την ενδέκατη και δωδέκατη συμπληρωματική μελέτη προς περάτωση του επονομαζόμενου "φάση IV * σχέδιο 5134" τμήματος της οδού ταχείας κυκλοφορίας "Ascoli-Mare" και ότι παρέλειψαν να δημοσιεύσουν πρόσκληση για την υποβολή προσφορών στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η Ιταλική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία 71/305/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 1971, περί συντονισμού των διαδικασιών για τη σύναψη των συμβάσεων δημοσίων έργων (ΕΕ ειδ. έκδ. 17/001, σ. 7, στο εξής: οδηγία 71/305).

2 Στις αρχές της δεκαετίας του '70 οι διοικητικές αρχές της επαρχίας Ascoli Piceno προέβησαν στη σύναψη διαφόρων συμβάσεων εκτελέσεως έργων για την κατασκευή οδού ταχείας κυκλοφορίας που θα συνέδεε την πόλη Ascoli Piceno με τον αυτοκινητόδρομο Α 14 και την εθνική οδό 16, κατά μήκος της Αδριατικής Ακτής. Οι ανωτέρω εργασίες διαιρέθηκαν σε τέσσερις φάσεις.

3 Η φάση IV ανατέθηκε στην επιχείρηση Rozzi Costantino. Στη συνέχεια, οι συναφείς με τη φάση αυτή εργασίες αποτέλεσαν αντικείμενο δώδεκα συμπληρωματικών μελετών που επέφεραν σημαντική επιμήκυνση της αρχικής χαράξεως της οδού. Η εκτέλεση των προβλεπομένων στις εν λόγω μελέτες εργασιών ανατέθηκε επίσης στην επιχείρηση Rozzi Costantino. 'Οσον αφορά τις προβλεπόμενες στην ενδέκατη και δωδέκατη μελέτη εργασίες, οι διοικητικές αρχές της επαρχίας Ascoli Piceno συνήψαν με απ' ευθείας ανάθεση στις 21 Μαΐου 1990 με την ανωτέρω επιχείρηση σύμβαση δημοσίων έργων ποσού 36 250 000 000 ιταλικών λιρών (LIT).

4 Θεωρώντας ότι η ανάθεση των έργων που προέβλεπαν οι εν λόγω δύο μελέτες ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής της προπαρατεθείσας οδηγίας 71/305, χωρίς να υπάγεται σε καμία από τις προβλεπόμενες στο άρθρο 9 παρεκκλίσεις, και ότι, συνακόλουθα, έπρεπε να είχε δημοσιευθεί πρόσκληση για την υποβολή προσφορών στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, σύμφωνα με τις επιταγές της οδηγίας, η Επιτροπή, με έγγραφο της 17ης Ιανουαρίου 1991, έταξε, σύμφωνα με το άρθρο 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, στην Ιταλική Κυβέρνηση προθεσμία 30 ημερών, προκειμένου η κυβέρνηση αυτή να υποβάλει τις παρατηρήσεις της επί της προσαπτομένης παραβάσεως.

5 Δεδομένου ότι, εντός της ταχθείσας προθεσμίας, δεν έλαβε καμία απάντηση εκ μέρους της Ιταλικής Κυβερνήσεως, η Επιτροπή επανέλαβε την άποψή της με αιτιολογημένη γνώμη που απηύθυνε την 1η Αυγούστου 1991 στην Ιταλική Δημοκρατία και στην οποία κατέληγε ότι, "επειδή οι διοικητικές αρχές της επαρχίας Ascoli Piceno συνήψαν με απ' ευθείας ανάθεση σύμβαση δημοσίων έργων για την κατασκευή του τμήματος της οδού ταχείας κυκλοφορίας 'Ascoli-Mare' , αποκαλουμένου 'φάση IV' , και επειδή παρέλειψαν να δημοσιεύσουν πρόσκληση για την υποβολή προσφορών στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η Ιταλική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία 71/305/ΕΟΚ". Η Επιτροπή κάλεσε την Ιταλική Δημοκρατία να συμμορφωθεί προς την αιτιολογημένη αυτή γνώμη εντός προθεσμίας δύο μηνών.

6 Με έγγραφο της 30ής Δεκεμβρίου 1991, η Ιταλική Κυβέρνηση κοινοποίησε στην Επιτροπή σημείωμα της 31ης Οκτωβρίου 1991, με το οποίο οι διοικητικές αρχές της επαρχίας Ascoli Piceno παρέσχον ορισμένες διευκρινίσεις σχετικά με την επίδικη σύμβαση και επικαλέστηκαν το άρθρο 5, στοιχείο β', του νόμου 584 της 8ης Αυγούστου 1977, με τον οποίο μεταφέρθηκε στην ιταλική έννομη τάξη το άρθρο 9, στοιχείο β', της οδηγίας 71/305, προκειμένου να δικαιολογήσουν την ανάθεση του επιδίκου έργου στην επιχείρηση Rozzi Costantino.

7 Θεωρώντας ότι η κοινοποίηση αυτή δεν συνιστούσε ικανοποιητική απάντηση στην αιτιολογημένη γνώμη της, η Επιτροπή, με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 6 Ιουλίου 1992, άσκησε προσφυγή με την οποία ζήτησε από το Δικαστήριο "να αναγνωρίσει ότι η Ιταλική Δημοκρατία, δεδομένου ότι, παραλείποντας να παρέμβει προκειμένου να αποφευχθούν πάραυτα οι αντικείμενες στο κοινοτικό δίκαιο έννομες συνέπειες, επέτρεψε στις διοικητικές αρχές της επαρχίας Ascoli Piceno να συνάψουν με απ' ευθείας ανάθεση σύμβαση για την ενδέκατη και δωδέκατη συμπληρωματική μελέτη προς περάτωση του αποκαλούμενου 'φάση IV * σχέδιο 5134' τμήματος της οδού ταχείας κυκλοφορίας 'Ascoli-Mare' και να μη δημοσιεύσουν πρόσκληση υποβολής προσφορών στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία 71/305/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 1971, περί συντονισμού διαδικασιών για τη σύναψη των συμβάσεων δημοσίων έργων".

8 Διαπιστώνοντας ότι τα αιτήματα της αιτιολογημένης γνώμης διαφέρουν από τα της προσφυγής της Επιτροπής, το Δικαστήριο, με απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 1994, C-296/92, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Συλλογή 1994, σ. Ι-1), απέρριψε την προσφυγή ως απαράδεκτη, για τον λόγο ότι το αντικείμενο της προσφυγής που ασκείται κατ' εφαρμογήν του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ καθορίζεται από την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία που προβλέπει η εν λόγω διάταξη και ότι, επομένως, το δικόγραφο της προσφυγής δεν μπορεί να στηρίζεται σε αιτιάσεις άλλες πλην εκείνων που διατυπώθηκαν στην αιτιολογημένη γνώμη.

9 Κατόπιν της αποφάσεως αυτής, η Επιτροπή, χωρίς να κινήσει νέα διοικητική διαδικασία, άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.

Επί του παραδεκτού

10 Η Ιταλική Κυβέρνηση θεωρεί ότι η Επιτροπή, μετά την προπαρατεθείσα απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Ιανουαρίου 1994, θα έπρεπε να είχε κινήσει εκ νέου και εξ ολοκλήρου την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία του άρθρου 169 της Συνθήκης ή, τουλάχιστον, να είχε συμπληρώσει την αιτιολογημένη γνώμη της 1ης Αυγούστου 1991 διατυπώνοντας μια πρόσθετη γνώμη.

11 Συναφώς, η Ιταλική Κυβέρνηση ισχυρίζεται, πρώτον, ότι το Δικαστήριο δεν στήριξε το απαράδεκτο της προσφυγής στην υπόθεση C-296/92 ούτε σε πλημμέλειες των προ της ασκήσεως της προσφυγής πράξεων ούτε σε πλημμέλειες των διαδικαστικών πράξεων, θεωρουμένων αυτοτελώς, αλλά στην αναγκαία λειτουργική συνάφεια που υφίσταται μεταξύ των δύο.

12 Το επιχείρημα αυτό δεν είναι βάσιμο. Από την προπαρατεθείσα απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 1994 προκύπτει σαφώς ότι το απαράδεκτο απέρρεε από το γεγονός ότι η προσφυγή της Επιτροπής, στον βαθμό που είχε ως αίτημα να αναγνωρίσει το Δικαστήριο ότι η Ιταλική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία 71/305 επειδή επέτρεψε, χωρίς να παρέμβει για να αποφευχθούν οι συνέπειες, στις διοικητικές αρχές της επαρχίας Ascoli Piceno να συνάψουν την επίδικη σύμβαση έργου κατά τη διαδικασία της απ' ευθείας αναθέσεως και να παραλείψουν τη δημοσίευση προσκλήσεως για την υποβολή προσφορών στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, στηριζόταν σε αιτίαση διαφορετική από εκείνη που είχε διατυπώσει στην αιτιολογημένη γνώμη της, στην οποία η Επιτροπή είχε καταλογίσει στην Ιταλική Δημοκρατία αυτή ταύτην τη συμπεριφορά των διοικητικών αρχών της επαρχίας Ascoli Piceno.

13 Περαιτέρω, πρέπει να τονιστεί ότι τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως C-296/92 και της υπό κρίση υποθέσεως είναι ακριβώς τα ίδια. Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για τη σύναψη από τις διοικητικές αρχές της επαρχίας Ascoli Piceno της επίδικης συμβάσεως έργου με τη διαδικασία της απ' ευθείας αναθέσεως και για την παράλειψη της δημοσιεύσεως προσκλήσεως για την υποβολή προσφορών στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.

14 Υπό τις συνθήκες αυτές, επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι η Επιτροπή, για να θεραπεύσει τις πλημμέλειες που διαπίστωσε το Δικαστήριο με την προπαρατεθείσα απόφαση της 12ης Ιανουαρίου 1994, αρκούσε να ασκήσει προσφυγή βασιζόμενη στους ίδιους λόγους, αιτιάσεις και επιχειρήματα με της αιτιολογημένης γνώμης της 1ης Αυγούστου 1991.

15 Η Ιταλική Κυβέρνηση τονίζει, δεύτερον, ότι, στην αιτιολογημένη γνώμη της 1ης Αυγούστου 1991, η Επιτροπή ισχυριζόταν ότι η προσφυγή στην απ' ευθείας ανάθεση δεν εδικαιολογείτο από εξαιρετικώς επείγουσα κατάσταση, όπως η διαλαμβανόμενη στο άρθρο 9, στοιχείο δ', της οδηγίας 71/305, ενώ στην προσφυγή της ισχυρίζεται ότι η προσφυγή στη διαδικασία αυτή δεν μπορούσε να στηριχθεί σε "τεχνικούς λόγους", κατά την έννοια του άρθρου 9, στοιχείο β', της ίδιας οδηγίας.

16 Από τη διαπίστωση αυτή δεν μπορεί να συναχθεί κανένα επιχείρημα. Συγκεκριμένα, διαπιστώνεται, όπως το έπραξε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 12 των προτάσεών του, ότι η προβαλλόμενη από την Ιταλική Κυβέρνηση διάσταση πηγάζει από το ότι αυτή η ίδια δεν είχε απαντήσει στο έγγραφο οχλήσεως που της απηύθυνε η Επιτροπή στις 17 Ιανουαρίου 1991 και ότι η επίκληση του άρθρου 9, στοιχείο β', της οδηγίας 71/305, για να δικαιολογηθεί η σύναψη της επίδικης συμβάσεως κατά τη διαδικασία της απ' ευθείας αναθέσεως, έγινε για πρώτη φορά με την εκπρόθεσμη απάντησή της στην αιτιολογημένη γνώμη της Επιτροπής.

17 Σημειωτέον, περαιτέρω, ότι, εφόσον η Ιταλική Κυβέρνηση δεν είχε επικαλεστεί δικαιολογία εντός της ταχθείσας προθεσμίας, η Επιτροπή θα μπορούσε να ισχυριστεί απλώς, τόσο κατά τη διάρκεια της προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασίας όσο και με το εισαγωγικό της δίκης δικόγραφο, ότι η συγκεκριμένη περίπτωση δεν αντιστοιχούσε σε καμία από τις εξαιρετικές περιστάσεις που μπορούν να δικαιολογήσουν, σύμφωνα με το άρθρο 9 της οδηγίας 71/305, την προσφυγή στη διαδικασία της απ' ευθείας αναθέσεως, χωρίς να εξετάσει λεπτομερώς την μία ή την άλλη περίσταση που της φαινόταν, ελλείψει επαρκών πληροφοριακών στοιχείων, ότι θα μπορούσε να προβληθεί ειδικότερα.

18 Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η προσφυγή ασκείται παραδεκτώς.

Επί της ουσίας

19 Οι διάδικοι συμφωνούν ότι, εν προκειμένω, μόνον η εφαρμογή του άρθρου 9, στοιχείο β', της οδηγίας 71/305 μπορούσε να δικαιολογήσει την προσφυγή στη διαδικασία της απ' ευθείας αναθέσεως για τη σύναψη της επίδικης συμβάσεως έργου. Βάσει της διατάξεως αυτής, οι αναθέτουσες αρχές μπορούν να αναθέτουν δημόσια έργα χωρίς να εφαρμόζουν τις διατάξεις της οδηγίας, ιδίως για εκείνα που προβλέπεται η δημοσίευση προκηρύξεως στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, "όταν για τεχνικούς ή καλλιτεχνικούς λόγους ή για λόγους σχετιζόμενους με την προστασία δικαιωμάτων αποκλειστικότητας τα έργα δύνανται να εκτελεστούν μόνο από ορισμένο ανάδοχο".

20 Η Ιταλική Κυβέρνηση ισχυρίζεται, αφενός, ότι, ακόμη και αν πρέπει να δοθεί συσταλτική ερμηνεία στην έννοια "τεχνικοί λόγοι" του άρθρου 9, στοιχείο β', της οδηγίας 71/305, η ερμηνεία αυτή δεν μπορεί να καταλήξει στο να αφαιρέσει κάθε πρακτική σημασία από αυτή την εισάγουσα εξαίρεση διάταξη. Επομένως, η Ιταλική Κυβέρνηση είναι αντίθετη προς την άποψη που εξομοιώνει τους "τεχνικούς λόγους" που μπορούν να δικαιολογήσουν την ανάθεση της εκτελέσεως των έργων σε ορισμένο ανάδοχο με την τεχνική ικανότητα μιας και μόνης επιχειρήσεως να εκτελεί ορισμένα έργα και θεωρεί ότι τέτοιοι λόγοι μπορούν να συνίστανται σε αντικειμενικές περιστάσεις και συνθήκες που επηρεάζουν την εκτέλεση των έργων στο πλαίσιο δεδομένης συγκεκριμένης καταστάσεως.

21 Η Ιταλική Κυβέρνηση υποστηρίζει, αφετέρου, ότι, εν προκειμένω, "τεχνικοί λόγοι", κατά την έννοια του άρθρου 9, στοιχείο β', της οδηγίας 71/305, δικαιολογούσαν την ανάθεση του επίδικου έργου σε ορισμένο ανάδοχο, ήτοι σε αυτόν που είχε ήδη ανατεθεί η εκτέλεση των εν εξελίξει έργων. Συναφώς, η κυβέρνηση επικαλείται την ύπαρξη τεχνικών αλληλεπιδράσεων μεταξύ των εν εξελίξει έργων και των έργων της επίδικης συμβάσεως. 'Ετσι, είναι αδύνατο να αποπερατωθούν τα έργα που αποτελούν το αντικείμενο της δέκατης συμπληρωματικής μελέτης προτού ανεγερθεί ορισμένο τμήμα των κτισμάτων που αποτελούν το αντικείμενο της ενδέκατης και δωδέκατης μελέτης, προτού αρχίσουν να λειτουργούν δύο χωριστά εργοτάξια συγχρόνως, λόγω της μικρής έκτασης του χώρου, και προτού πραγματοποιηθούν χωριστά τα εν εξελίξει και τα επίδικα έργα λόγω της στενής συνάφειας των κτισμάτων στο επίπεδο των θεμελίων.

22 Η Επιτροπή αμφισβητεί το ότι οι περιστάσεις αυτές μπορούν να συνιστούν "τεχνικούς λόγους", κατά την έννοια του άρθρου 9, στοιχείο β', της οδηγίας 71/305. Προς τούτο, αναφέρει μια τεχνική γνωμοδότηση διατυπωθείσα από ανεξάρτητο πραγματογνώμονα, από την οποία προκύπτει, κατ' ουσίαν, ότι τα τρία προβαλλόμενα από την Ιταλική Κυβέρνηση επιχειρήματα δεν αποτελούν παρά την έκφανση μιας και της αυτής τεχνικής επιταγής, δηλαδή της διευθύνσεως, του συντονισμού και της κατευθύνσεως των έργων, και ότι, εν πάση περιπτώσει, κατέστη αναγκαίος ο συντονισμός, στον χώρο και στον χρόνο, των εν εξελίξει και των επιδίκων έργων, μολονότι το σύνολο των έργων αυτών έχει ανατεθεί σε μία και την αυτή επιχείρηση.

23 Από την απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Μαρτίου 1987, 199/85, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Συλλογή 1987, σ. 1039, σκέψη 14), προκύπτει ότι οι διατάξεις του άρθρου 9 της οδηγίας 71/305, οι οποίες επιτρέπουν αποκλίσεις από τους κανόνες που σκοπό έχουν να εξασφαλίσουν τη δυνατότητα ασκήσεως των δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται από τη Συνθήκη στον τομέα των συμβάσεων δημοσίων έργων, πρέπει να ερμηνεύονται στενά και ότι το βάρος αποδείξεως περί του ότι συντρέχουν όντως οι έκτακτες περιστάσεις που δικαιολογούν την απόκλιση το φέρει όποιος τις επικαλείται.

24 Λαμβανομένου υπόψη του κειμένου του άρθρου 9, στοιχείο β', της οδηγίας 71/305, η Ιταλική Κυβέρνηση δεν ήταν μόνο υποχρεωμένη, για να δικαιολογήσει την προσφυγή στη διαδικασία της απ' ευθείας αναθέσεως των επιδίκων εν προκειμένω έργων, να αποδείξει την ύπαρξη "τεχνικών λόγων" κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, αλλά όφειλε επίσης να αποδείξει ότι αυτοί οι "τεχνικοί λόγοι" καθιστούσαν απολύτως αναγκαία τη σύναψη της επίδικης συμβάσεως με την επιχείρηση Rozzi Costantino, στην οποία είχε ανατεθεί η εκτέλεση των εν εξελίξει έργων.

25 Ωστόσο, ακόμη και αν υποτεθεί ότι οι περιστάσεις που επικαλείται η Ιταλική Κυβέρνηση είναι δυνατό να αποτελούν "τεχνικούς λόγους", κατά την έννοια του άρθρου 9, στοιχείο β', της οδηγίας 71/305, διαπιστώνεται όντως ότι η κυβέρνηση αυτή δεν απέδειξε ότι οι περιστάσεις αυτές κατέστησαν απαραίτητη την ανάθεση των επίδικων έργων στην οικεία επιχείρηση.

26 Βεβαίως, η Ιταλική Κυβέρνηση προσκόμισε σχέδια σχετικά με τα εν λόγω έργα και μια σειρά φωτογραφιών και επικαλέστηκε, αναφερόμενη στις τεχνικές εξηγήσεις του προϊσταμένου μηχανικού της ίδιας της επαρχίας Ascoli Piceno, τεχνικές αλληλεπιδράσεις μεταξύ των εν εξελίξει και των επιδίκων έργων.

27 Ωστόσο, η ανωτέρω κυβέρνηση δεν απέδειξε κατά τρόπο πειστικό, αντικρούοντας τις διαπιστώσεις και τα συμπεράσματα που περιέχονται στην προσκομισθείσα από την Επιτροπή τεχνική γνωμοδότηση, εν ανάγκη με μια αντιπραγματογνωμοσύνη ενός ανεξαρτήτου πραγματογνώμονα, ότι οι απορρέουσες από αυτές τις τεχνικές αλληλεξαρτήσεις δυσχέρειες δεν θα μπορούσαν να υπερνικηθούν εάν τα επίδικα έργα είχαν ανατεθεί σε επιχείρηση άλλη από εκείνη στην οποία είχαν ήδη ανατεθεί τα εν εξελίξει έργα, οπότε η εκτέλεσή τους δεν μπορούσε να ανατεθεί παρά μόνον σε αυτή την τελευταία.

28 Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η προσφυγή της Επιτροπής είναι βάσιμη.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

29 Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Επειδή η Ιταλική Δημοκρατία ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

αποφασίζει:

1) Δεδομένου ότι οι διοικητικές αρχές της επαρχίας Ascoli Piceno συνήψαν σύμβαση δημοσίων έργων με απ' ευθείας ανάθεση για την ενδέκατη και δωδέκατη συμπληρωματική μελέτη προς περάτωση του επονομαζόμενου "φάση IV * σχέδιο 5134" τμήματος της οδού ταχείας κυκλοφορίας "Ascoli-Mare" και ότι παρέλειψαν να δημοσιεύσουν πρόσκληση για την υποβολή προσφορών στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η Ιταλική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία 71/305/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 1971, περί συντονισμού των διαδικασιών για τη σύναψη των συμβάσεων δημοσίων έργων.

2) Καταδικάζει την Ιταλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.