Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Lenz της 19ης Ιανουαρίου 1988. - EXECUTIF REGIONAL WALLON ΚΑΙ S. A. GLAVERBEL ΚΑΤΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. - ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ - ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΕΠΙΠΕΔΗΣ ΥΑΛΟΥ - ΥΑΛΟΣ ΜΕ ΕΠΙΣΤΡΩΣΕΙΣ ΠΥΡΟΛΥΣΕΩΣ. - ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ 62/87 ΚΑΙ 72/87.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1988 σελίδα 01573



Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα

++++

Κύριε πρόεδρε,

Κύριοι δικαστές,

Α - Τα πραγματικά περιστατικά

1 . Οι δύο συνεκδικαζόμενες υποθέσεις επί των οποίων αναπτύσσω σήμερα τις προτάσεις μου αφορούν το ζήτημα αν ορθώς η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ( καθής ) απαγόρευσε στο Βασίλειο του Βελγίου να χορηγήσει, μέσω ενός των περιφερειακών οργάνων του ( περιφερειακή κυβέρνηση της Βαλλονίας, προσφεύγουσα στην υπόθεση 62/87 ), ενίσχυση στις επενδύσεις προς την ανώνυμη εταιρία Glaverbel ( προσφεύγουσα στην υπόθεση 72/87 ).

2 . Κατά τα έτη 1982 και 1983 η SA Glaverbel πραγματοποίησε στο εργοστάσιό της στο Moustier επενδύσεις ύψους 1,2 δισεκατομμυρίων βελγικών φράγκων ( BFR ) για την ανακαίνιση και τον εκσυγχρονισμό μιας σειράς παραγωγής επίπεδης υάλου, τον εκσυγχρονισμό μιας άλλης εγκατάστασης και την ανάπτυξη της ικανότητας μιας σειράς παραγωγής υάλου με επιστρώσεις πυρολύσεως . Η βελγική κυβέρνηση αποφάσισε να υποστηρίξει τις επενδύσεις αυτές, υπό τον όρο ότι θα το εγκρίνει η Ευρωπαϊκή Κοινότητα με τη χορήγηση επιδοτήσεως επιτοκίου, πριμοδότησης κεφαλαίου και απαλλαγής από το φόρο επί ακινήτων κατ' εφαρμογή του νόμου της 17ης Ιουλίου 1959, το οποίο αντιπροσωπεύει συνολικά καθαρό ισοδύναμο επιχορήγησης ύψους 5,8 % των γενομένων επενδύσεων . Η απόφαση περί χορηγήσεως της ενίσχυσης εκδόθηκε το 1984 . Το Νοέμβριο του 1985 η βελγική κυβέρνηση ενημέρωσε την Επιτροπή για την πρόθεσή της να χορηγήσει τις εν λόγω ενισχύσεις στις επενδύσεις .

3 . Στο πλαίσιο της διαδικασίας ελέγχου των ενισχύσεων που κινήθηκε τότε κατέθεσαν παρατηρήσεις η βελγική κυβέρνηση, οι κυβερνήσεις δύο άλλων κρατών μελών, μια κλαδική ομοσπονδία, μια ομάδα παραγωγής του συγκεκριμένου οικονομικού τομέα και η εν λόγω επιχείρηση .

4 . Με απόφαση της 3ης Δεκεμβρίου 1986 ( 1 ), η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων απαγόρευσε τη χορήγηση της σχεδιαζόμενης ενίσχυσης στις επενδύσεις . Η Επιτροπή έκρινε ότι η σχεδιαζόμενη ενίσχυση θα επηρέαζε το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και θα νόθευε τον ανταγωνισμό . Συγκεκριμένα οι επίδικες ενισχύσεις είναι τελείως ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά βάσει του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ δεν συντρέχουν εξάλλου οι προϋποθέσεις εφαρμογής της παρεκκλίσεως που προβλέπει το άρθρο 92, παράγραφοι 2 και 3, της Συνθήκης ΕΟΚ .

5 . Η περιφερειακή κυβέρνηση της Βαλλονίας που εν τω μεταξύ ορίστηκε ως η αρμόδια αρχή για τη χορήγηση ενισχύσεων για την περιφερειακή οικονομική ανάπτυξη στη Βαλλονία καθώς και η εταιρία SA Glaverbel θεωρούν την απόφαση αυτή παράνομη . Από πλευράς ουσίας επικαλούνται εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ και μη εφαρμογή των παρεκκλίσεων του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχεία β ) και γ ), της Συνθήκης ΕΟΚ επιπλέον επικαλούνται πολλαπλή παράβαση του άρθρου 190 της Συνθήκης ΕΟΚ, δηλαδή της υποχρεώσεως αιτιολογίας της απόφασης .

6 . Η περιφερειακή κυβέρνηση της Βαλλονίας υποστηρίζει εξάλλου ότι η Επιτροπή παραβίασε τα δικαιώματα άμυνας .

7 . Οι προσφεύγουσες ζητούν συνεπώς την ακύρωση της απόφασης της Επιτροπής της 3ης Δεκεμβρίου 1986 και την επιδίκαση των δικαστικών εξόδων εις βάρος της καθής .

8 . Η καθής ζητεί την απόρριψη των προσφυγών ως αβάσιμων και την επίδικαση των δικαστικών εξόδων εις βάρος των προσφευγουσών .

9 . Η Επιτροπή θεωρεί νόμιμη την από 3 Δεκεμβρίου 1986 απόφασή της προς διευκρίνισή της υπέβαλε ορισμένες πρόσθετες παρατηρήσεις .

10 . Αναπτύσσοντας τις προτάσεις μου θα αναφερθώ κατωτέρω στο περιεχόμενο της προσβαλλόμενης απόφασης και σε διάφορα σημεία των επιχειρημάτων των διαδίκων . Για τα λοιπά παραπέμπω στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση .

Β - Ανάλυση

Ι - Επί του παραδεκτού

11 . 1 ) Δεν τίθεται ζήτημα παραδεκτού της προσφυγής της SA Glaverbel . Η απόφαση της Επιτροπής την αφορά άμεσα και ατομικά κατά την έννοια του άρθρου 173, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΟΚ, ως ενδεχόμενο δικαιούχο της επίδικης ενίσχυσης .

12 . 2 ) Ζήτημα παραδεκτού δεν τίθεται καταρχήν ούτε για την προσφυγή της περιφερειακής κυβέρνησης της Βαλλονίας . Πρέπει και αυτή να θεωρηθεί ως νομικό πρόσωπο κατά την έννοια του άρθρου 173, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΟΚ . Υπό την ιδιότητά της ως αρμόδιας πλέον αρχής για την καταβολή της επίδικης ενίσχυσης στο Βέλγιο είναι άμεσα και ατομικά ενδιαφερόμενη .

13 . Αυτό όμως δεν ισχύει για όλες τις αιτιάσεις που προβάλλει . Το όργανο κράτους μέλους που έχει κρατικές εξουσίες δεν μπορεί να θεωρηθεί ως κράτος μέλος κατά την έννοια του άρθρου 173, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ ακόμη και όταν εκτελεί καθήκοντα που ανήκουν στο κράτος . Για το λόγο αυτό, ως νομικό πρόσωπο κατά την έννοια του άρθρου 173, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΟΚ, πρέπει να αποδείξει το έννομο συμφέρον της ( 2 ). Βεβαίως για τις ουσιαστικές αιτιάσεις δεν αμφισβητείται το έννομο συμφέρον της περιφερειακής κυβέρνησης της Βαλλονίας αντιθέτως η κυβέρνηση αυτή δεν πληροί τις σχετικές προϋποθέσεις όσον αφορά τις αιτιάσεις που στηρίζονται στην παραβίαση των δικαιωμάτων της άμυνας από την καθής, Επιτροπή, κατά τη διοικητική διαδικασία . Δεν ήταν αποδέκτης της απόφασης της Επιτροπής και δεν έλαβε μέρος στη διοικητική διαδικασία ούτε καν υποβάλλοντας παρατηρήσεις . Επομένως δεν μπορεί να γίνει λόγος για παραβίαση των δικαιωμάτων της κατά τη διοικητική διαδικασία . Στην αλληλουχία αυτή μπορεί να θεωρηθεί ότι ανακύπτει το ζήτημα αν το Βασίλειο του Βελγίου, ως αποδέκτης της απόφασης, μπορούσε να προβάλει ενδεχόμενη παραβίαση των δικαιωμάτων άμυνας εις βάρος της εταιρίας Glaverbel εν πάση περιπτώσει αφού η περιφερειακή κυβέρνηση της Βαλλονίας δεν μπορεί να θεωρηθεί ως κράτος μέλος κατά την έννοια του άρθρου 173, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ, η αιτίαση της παραβιάσεως των δικαιωμάτων της άμυνας που προέβαλε μόνο αυτή είναι απαράδεκτη .

ΙΙ - Επί του βασίμου

14 . Θα εξετάσω το βάσιμο της προσφυγής κατά τη σειρά των ουσιαστικών αιτιάσεων που προανέφερα και συγχρόνως θα αναλύσω τις αιτιάσεις περί σχετικής ελλείψεως αιτιολογίας κατά την έννοια του άρθρου 190 της Συνθήκης ΕΟΚ δεδομένου ότι σ' αυτό το σημείο δεν μπορούν να χωριστούν οι τυπικές από τις ουσιαστικές αιτιάσεις .

1 . Ως προς την εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ - 'Υπαρξη ενισχύσεως

15 . Οι προσφεύγουσες αμφισβητούν πρωτίστως ότι υπάρχει ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ υποστηρίζοντας ότι η ενίσχυση είναι ασήμαντη σε σχέση με τον ωφελούμενο κλάδο παραγωγής και επομένως δεν μπορεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές .

16 . Θα παρατηρήσω πρώτον ότι οι προβλεπόμενες ενισχύσεις αντιπροσωπεύουν ποσοστό 5,8 % των δαπανών επενδύσεως ( που ανέρχονται σε 1,2 δισεκατομμύρια BFR ) και απαλλάσσουν την ωφελούμενη επιχείρηση κατά 70 εκατομμύρια BFR ( 3 ), δηλαδή κατά ένα μέρος των δαπανών επενδύσεως που κανονικά οφείλει να φέρει . Ακόμη κι αν δεχτούμε ότι το Δικαστήριο έχει κυρώσει, στο πλαίσιο των κανόνων περί ανταγωνισμού του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΟΚ, την πρακτική της Επιτροπής να εξαιρεί από την απαγόρευση του άρθρου 85 τους περιορισμούς του ανταγωνισμού των επιχειρήσεων που δεν επηρεάζουν αισθητά τον ανταγωνισμό και το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, δεν νομίζω ότι η ίδια τάση πρέπει να ισχύσει και για την απαγόρευση των ενισχύσεων που προβλέπει το άρθρο 92 της Συνθήκης ΕΟΚ . Ούτε το γράμμα των σχετικών διατάξεων ούτε η νομολογία του Δικαστηρίου ( 4 ) στηρίζουν παρόμοια εξαίρεση από την αρχή της απαγορεύσεως των ενισχύσεων . Δεδομένου ότι οι κρατικές ενισχύσεις διαταράσσουν το σύστημα του ανόθευτου ανταγωνισμού στον οποίο αποβλέπει η Συνθήκη και δεδομένου ότι τα κράτη μέλη οφείλουν, βάσει του άρθρου 5 της Συνθήκης ΕΟΚ, να διευκολύνουν την Κοινότητα στην εκπλήρωση της αποστολής της, είναι εύλογο να υπόκειται η συμπεριφορά των κρατών μελών σε αυστηρότερους όρους από τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων . Εξάλλου το άρθρο 92 προβλέπει στις παραγράφους 2 και 3 ένα σύστημα παρεκκλίσεων πιο διαφοροποιημένο από αυτό που προβλέπει λόγου χάριν το άρθρο 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΟΚ . 'Ετσι, δυνάμει του άρθρου 92, παράγραφος 2, ορισμένες ενισχύσεις συμβιβάζονται καταρχήν με την κοινή αγορά ενώ άλλες μπορούν να θεωρηθούν από την Επιτροπή ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά, βάσει του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχεία α ) έως γ ). Εξάλλου κατά το άρθρο 92, παράγραφος 3, στοιχείο δ ), το Συμβούλιο μπορεί να επιτρέψει και άλλες κατηγορίες ενισχύσεων, προτάσει της Επιτροπής, ενισχύσεων που δεν συμβιβάζονται καταρχήν με τις διατάξεις του άρθρου 92 .

17 . Λαμβανομένης υπόψη της ευρείας εκτάσεως των εξαιρετικών αυτών διατάξεων, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υπάρχουν και άλλες, άγραφες, παρεκκλίσεις από την απαγόρευση των ενισχύσεων . Για το λόγο αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτή η άποψη ότι το άρθρο 92 της Συνθήκης ΕΟΚ εφαρμόζεται μόνο στις περιπτώσεις όπου ο ανταγωνισμός και το ενδοκοινοτικό εμπόριο επηρεάζονται αισθητά .

18 . Ομοίως, η απόφαση της Επιτροπής της 17ης Ιουνίου 1975 ( 5 ), κατά την οποία οι ενισχύσεις που προβλέπει ο βελγικός νόμος της 17ης Ιουλίου 1959 δεν μπορούν να χορηγηθούν παρά μόνο αφού προηγουμένως κοινοποιηθούν εγκαίρως στην Επιτροπή οι επιμέρους ή σημαντικές περιπτώσεις εφαρμογής του νόμου αυτού, δεν μπορεί να ερμηνευτεί κατά την έννοια ότι η Επιτροπή αποδίδει στην έννοια του αισθητού αποτελέσματος τη σημασία που της αναγνωρίζουν οι προσφεύγουσες στο πλαίσιο του άρθρου 92 της Συνθήκης ΕΟΚ . Η απόφαση αυτή αναφερόταν στην υποχρέωση ενημερώσεως που βαρύνει το Βασίλειο του Βελγίου και όχι στα ουσιαστικά κριτήρια βάσει των οποίων εξετάζεται το νόμιμο μιας ενίσχυσης . Παρά τις αρμοδιότητες που έχει η Επιτροπή κατά τη διαδικασία ελέγχου των ενισχύσεων και ιδίως τη διακριτική της εξουσία, τα κριτήρια αυτά καθορίζονται από το ίδιο το άρθρο 92 της Συνθήκης ΕΟΚ, από το οποίο η Επιτροπή δεν επιτρέπεται να παρεκκλίνει .

19 . Κατά τα λοιπά αν, αντίθετα με την άποψη που υποστηρίζω, θεωρηθεί ότι η εν λόγω απόφαση έχει συγκεκριμένη σημασία, η επίδικη ενίσχυση εμπίπτει στο άρθρο 2, πρώτη περίπτωση, σε συνδυασμό με το άρθρο 1, δεύτερη περίπτωση, και πρέπει να θεωρηθεί ως "αισθητή ".

20 . Δεδομένου ότι η καθής παρατηρεί ότι ο παραγωγός στον οποίο απευθύνεται η ενίσχυση εξάγει περίπου το 50 % της παραγωγής επίπεδης υάλου προς άλλα κράτη μέλη και 20 % σε τρίτες χώρες ενώ το υπόλοιπο 30 % πωλείται ή μεταποιείται εντός της οικονομικής ένωσης της Benelux, δηλαδή εντός της ζώνης τριών κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, είναι αναμφισβήτητο ότι ο παραγωγός αυτός μετέχει στο ενδοκοινοτικό εμπόριο . Αν απαλλαχθεί από ορισμένες δαπάνες επενδύσεως στις οποίες κανονικά θα έπρεπε να υποβληθεί και από τις οποίες δεν απαλλάσσονται οι ανταγωνιστές του που δεν λαμβάνουν ενίσχυση, είναι φανερό ότι βελτιώνεται η θέση του από πλευράς ανταγωνισμού και έτσι νοθεύεται ο ανταγωνισμός εντός της κοινής αγοράς . Αν ληφθεί υπόψη ο όγκος των εξαγωγών του εν λόγω παραγωγού, πρέπει να γίνει δεκτό ότι επηρεάζεται και το ενδοκοινοτικό εμπόριο . Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφέρω ότι η επιχείρηση υπέρ της οποίας προβλέπεται η ενίσχυση ανταγωνίζεται άλλους παραγωγούς, όχι μόνο στον τομέα των προϊόντων τα οποία αφορούν οι συγκεκριμένες επενδύσεις αλλά για ολόκληρο το φάσμα των προϊόντων της . Επομένως είναι αδιάφορο αν το συγκεκριμένο προϊόν το οποίο αφορά η επίδικη επένδυση ανταγωνίζεται προϊόντα άλλων παραγωγών της Κοινότητας αντιθέτως, αποφασιστικής σημασίας είναι το στοιχείο ότι η συνολική οικονομική κατάταση ενός παραγωγού βελτιώνεται οπότε ο παραγωγός μπορεί λόγου χάριν να πωλήσει, ακόμα και τα προϊόντα που δεν αφορά η επίδικη ενίσχυση, σε ευνοϊκότερες τιμές από τους ανταγωνιστές του .

21 . Το πρώτο αυτό συμπέρασμα δεν θίγεται από το στοιχείο ότι η καθής προέβη στο πλαίσιο αυτό σε ορισμένες εκτιμήσεις, ενδεχομένως αδικαιολόγητες ενόψει της πραγματικής κατάστασης . Συγκεκριμένα η καθής ανέφερε ότι οι δυσχέρειες που αντιμετωπίζει η βιομηχανία επίπεδης υάλου και οι οποίες οφείλονται στη στασιμότητα της ζήτησης και στο χαμηλό βαθμό χρησιμοποιήσεως των ικανοτήτων παραγωγής είχαν αρνητικές επιπτώσεις στη δομή των επιχειρήσεων και προκάλεσαν μείωση της απασχόλησης και το κλείσιμο ορισμένων μονάδων παραγωγής . Στη συνέχεια η Επιτροπή υπολογίζει την πλεονάζουσα ικανότητα παραγωγής στην Κοινότητα των Δέκα στον τομέα αυτό και για τα έτη 1982 έως 1984, σε ποσοστό 10 έως 16 % της συνολικής ικανότητας .

22 . Οι προσφεύγουσες δεν αμφισβήτησαν στην ουσία τα επιχειρήματα της καθής ως προς το ποσοστό χρησιμοποιήσεως των ικανοτήτων δεδομένου ότι οι μέθοδοι υπολογισμού των ικανοτήτων δικαιολογούν ορισμένες αποκκλίσεις . 'Ομως η άποψη της καθής ότι το ποσοστό χρησιμοποιήσεως των ικανοτήτων 84 έως 90 % πρέπει να θεωρηθεί ως χαμηλό δεν ασκεί επιρροή εν προκειμένω . Αν τα αριθμητικά αυτά στοιχεία αντιπροσώπευαν χαμηλό ποσοστό, η απόφαση της καθής δεν θα μπορούσε να αμφισβητηθεί αν αντιθέτως επρόκειτο για κανονικό ή και υψηλό ποσοστό αυτό θα σήμαινε απλώς ότι η χορήγηση ενισχύσεως θα ήταν περιττή, άρα η καθής μπορούσε να την αρνηθεί κατά μείζονα λόγο . Κατά τα λοιπά, όπως προκύπτει από τις παρατηρήσεις που κατέθεσε η προσφεύγουσα Glaverbel κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, και η ίδια αναγκάστηκε να καταργήσει ορισμένους τομείς παραγωγής . Εξάλλου η ίδια η συμπεριφορά της επιχείρησης αυτής δείχνει ότι η ενίσχυση δεν ήταν αναγκαία δεδομένου ότι η επιχείρηση είχε πραγματοποιήσει τις επίδικες επενδύσεις ήδη το 1982 και 1983 ενώ το βελγικό κράτος είχε πράγματι δώσει ορισμένες υποσχέσεις περί ενισχύσεως, οι βελγικές αρχές όμως δεν είχαν λάβει ακόμα την οριστική απόφαση επειδή ιδίως δεν είχαν την έγκριση της καθής . Το σχέδιο επενδύσεων εφαρμόστηκε δηλαδή με μόνη βάση τους νόμους της αγοράς οπότε ήταν περιττή η κρατική ενίσχυση . Αν όμως η ενίσχυση χορηγούνταν τώρα θα αφορούσε μόνο το μέλλον και θα βελτίωνε τα αποτελέσματα εκμεταλλεύσεως της δικαιούχου επιχειρήσεως αλλά δεν θα διοχετευόταν σε συγκεκριμένο σχέδιο .

23 . 'Αρα ορθώς η Επιτροπή θεώρησε ότι το μελετώμενο βελγικό μέτρο αποτελεί ενίσχυση και αιτιολόγησε επαρκώς το χαρακτηρισμό αυτό, ιδίως αν ληφθεί υπόψη ότι οι ενδιαφερόμενοι γνώριζαν κάλλιστα την κατάσταση και της συγκεκριμένης επιχείρησης και του συγκεκριμένου οικονομικού τομέα . Το στοιχείο ότι η καθής περιέλαβε στην απόφασή της εσφαλμένες ή απλώς περιττές παρατηρήσεις δεν θίγει το κύρος της απόφασης εφόσον το κατ' ουσίαν ακριβές τμήμα της αιτιολογίας αρκεί να τη στηρίξει . Εν προκειμένω η καθής απέδειξε ότι η σχεδιαζόμενη ενίσχυση πληροί τα κριτήρια του άρθρου 92, παράγραφος 1 .

2 . Ως προς το άρθρο 92, παράγραφος 3, στοιχείο γ ), της Συνθήκης ΕΟΚ

24 . Η επόμενη αιτίαση είναι ότι η καθής δεν εφάρμοσε την εξαίρεση από την απαγόρευση των ενισχύσεων του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γ ), και δεν αιτιολόγησε επαρκώς τη σχετική άρνηση .

25 . Σχετικά με την αιτίαση αυτή πρέπει να δεχτούμε πρώτον ότι η καθής καλώς στηρίχτηκε στην αρχή ότι, για την ομαλή λειτουργία της κοινής αγοράς και την επίτευξη των στόχων του άρθρου 3, στοιχείο στ ), της Συνθήκης ΕΟΚ, πρέπει να ερμηνεύονται συσταλτικά οι διατάξεις που παρεκκλίνουν από το άρθρο 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ, κατά την εξέταση κάθε συστήματος ενισχύσεων ή κάθε επιμέρους ενίσχυσης . Με βάση την αρχή αυτή η καθής θεώρησε ότι η ανακαίνιση μιας σειράς χυτής υάλου που πρέπει να γίνεται κάθε έξι έως εννέα έτη αποτελεί καταρχήν επένδυση αντικατάστασης, η δαπάνη της οποίας εντάσσεται στα έξοδα εκμεταλλεύσεως . Είναι απολύτως κανονικό και προς το συμφέρον του παραγωγού να χρησιμοποιεί τις πλέον σύγχρονες και αποδοτικές τεχνικές μεθόδους προκειμένου να μειώνει τα έξοδα εκμεταλλεύσεως . Κατά συνέπεια η ενίσχυση για την περιοδική ανακαίνιση μιας μονάδας παραγωγής χυτής υάλου δεν ανταποκρίνεται στο κριτήριο της ανάπτυξης ενός τομέα της οικονομίας η ενίσχυση αυτή θα αλλοίωνε οπωσδήποτε τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο αντίθετο προς το κοινό συμφέρον κατά την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γ ).

26 . Σχετικά με το ζήτημα αν τα επιχειρήματα αυτά στηρίζουν επαρκώς την άρνηση εφαρμογής εξαιρέσεως από τη γενική απαγόρευση των ενισχύσεων θα πρέπει να παρατηρήσω πρώτον ότι η εφαρμογή παρεκκλίσεως είναι ζήτημα διακριτικής εξουσίας της Επιτροπής . Αυτό είναι δεδομένο καίτοι, μετά τη διαπίστωση ότι πληρούνται τα κριτήρια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ, πρέπει να εξετάζεται αν μπορούν να εφαρμοστούν οι εξαιρετικές διατάξεις του άρθρου 92, παράγραφος 3 ( 6 ).

27 . Η άσκηση της διακριτικής εξουσίας υπόκειται μόνο στον περιορισμένο έλεγχο του Δικαστηρίου . Αν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 92, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΟΚ, η Επιτροπή μπορεί να κρίνει ότι η ενίσχυση συμβιβάζεται με την κοινή αγορά κανείς όμως δεν μπορεί δικαιωματικά να αξιώσει εφαρμογή της παρεκκλίσεως . Αυτό προκύπτει από την καταρχήν απαγόρευση των ενισχύσεων που θέτει το άρθρο 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ .

28 . Το επιχείρημα της καθής ότι η δαπάνη της αναγκαίας περιοδικής ανακαίνισης μιας σειράς παραγωγής επίπεδης υάλου αποτελεί επένδυση αντικατάστασης, άρα εντάσσεται καταρχήν στα έξοδα διαχειρίσεως της επιχείρησης δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, δεδομένου ότι η τακτική ανακαίνιση με τις πλέον σύγχρονες και πλέον αποδοτικές τεχνικές μεθόδους και υλικά πρέπει να θεωρείται ως απολύτως συνήθης οικονομική ενέργεια . Κανονικά η επένδυση αυτή γίνεται χωρίς κρατική παρέμβαση επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η σχεδιαζόμενη κρατική ενίσχυση ευνοεί την ανάπτυξη ενός τομέα της οικονομίας ( 7 ).

29 . Αφού η καθής εξέθεσε για ποιο λόγο κατά την άποψή της δεν πληρούται η μία από τις δύο προϋποθέσεις που απαιτεί σωρευτικά το άρθρο 92, παράγραφος 3, στοιχείο γ ), της Συνθήκης ΕΟΚ, ήταν περιττό να εξετάσει και τη δεύτερη προϋπόθεση του άρθρου αυτού . Εξέτασε όμως - πράγμα που εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται τελείως λογικό - το ζήτημα αν η σχεδιαζόμενη ενίσχυση αλλοιώνει τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο αντίθετο προς το κοινό συμφέρον . Δεδομένου ότι ήταν περιττή η εξέταση του ζητήματος αυτού, ακόμη κι αν ορισμένα από τα επιχειρήματά της αποδειχτούν αβάσιμα, αυτό δεν θίγει το νόμιμο της μη εφαρμογής της παρεκκλίσεως .

30 . Δεδομένου ότι η προσφεύγουσα Glaverbel δήλωσε η ίδια κατά τη διοικητική διαδικασία ότι πολλές μονάδες παραγωγής επίπεδης υάλου έκλεισαν στο παρελθόν, δεν αμφισβητείται δε ότι, ακόμη και μετά απ' αυτό εξακόλουθησε να σημειώνεται στην Κοινότητα ποσοστό πλεονάζουσας ικανότητας 10 έως 16 %, η άποψη της καθής ότι η σχεδιαζόμενη ενίσχυση θα επηρέαζε τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο αντίθετο προς το κοινό συμφέρον ακόμη και αν οι επενδύσεις συνδυάζονταν με τεχνικές καινοτομίες, είναι ατράνταχτη . Αν ληφθεί υπόψη ότι από τη συνολική παραγωγή της ενδιαφερόμενης επιχείρησης ένα μεγάλο μέρος προορίζεται για εξαγωγή, η επιδότηση αλλοιώνει τους όρους των συναλλαγών σε σύγκριση με την κατάσταση που θα διαμορφωνόταν χωρίς την ενίσχυση δεδομένου ότι οι ικανότητες παραγωγής στον τομέα αυτό εντός της Κοινότητας εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται μόνο εν μέρει, ακόμη και μετά το κλείσιμο πολλών μονάδων παραγωγής ( 8 ), ένα μονομερές μέτρο ενισχύσεως από ένα μόνο κράτος δεν εξυπηρετεί το κοινό συμφέρον διότι θα είχε οπωσδήποτε ως συνέπεια ότι θα αναγκαστούν και άλλα κράτη μέλη να χορηγήσουν παρόμοιες ενισχύσεις σε άλλες επιχειρήσεις ώστε να μπορέσουν να αντέξουν τον ανταγωνισμό με την ενισχυόμενη επιχείρηση . Ούτε σ' αυτό το σημείο απαιτείται να εξεταστεί λεπτομερώς κατά πόσο το ενισχυόμενο προϊόν είναι ανταγωνιστικό άλλων προϊόντων δεδομένου ότι, όπως προανέφερα, ως βάση λαμβάνεται η συνολική οικονομική κατάσταση της ενισχυόμενης επιχείρησης, οι δαπάνες της οποίας ελαφρύνονται με τη σχεδιαζόμενη ενίσχυση .

31 . Σχετικά με την επόμενη αιτίαση των προσφευγουσών ότι η καθής δεν έλαβε υπόψη με την απόφασή της το στοιχείο ότι η σχεδιαζόμενη ενίσχυση θα συνδυαζόταν με αναδιάρθρωση της επιχείρησης, πρέπει να γίνει δεκτό ότι πράγματι ο όρος "αναδιάρθρωση" δεν απαντά στην απόφαση της Επιτροπής . Δεν απαντά όμως ούτε στα έγγραφα που υπέβαλαν στην Επιτροπή το Βασίλειο του Βελγίου και η προσφεύγουσα Glaverbel . Ωστόσο, από πλευράς ουσίας, η καθής έθιξε εν μέρει το ζήτημα της αναδιάρθρωσης με τις παρατηρήσεις της σχετικά με τις τεχνικές καινοτομίες που περιλαμβάνουν οι επενδύσεις . Κατά τα λοιπά πρέπει να σημειωθεί ότι, κατά την έκθεση της προσφεύγουσας Glaverbel, τα μέτρα αναδιάρθρωσης της επιχείρησης είχαν ουσιαστικά περατωθεί το 1983 και προηγήθηκαν των επενδύσεων για τις οποίες προοριζόταν η επίδικη ενίσχυση .

32 . Συνεπώς η καθής νομίμως απέρριψε την αίτηση παρεκκλίσεως από τη γενική απαγόρευση των ενισχύσεων και αιτιολόγησε επαρκώς την άρνηση αυτή . 'Αρα η σχετική αιτίαση των προσφευγουσών είναι αλυσιτελής .

3 . Ως προς το άρθρο 92, παράγραφος 3, στοιχείο β ), της Συνθήκης ΕΟΚ

33 . Οι προσφεύγουσες προσάπτουν επίσης στην Επιτροπή ότι παρέβη την υποχρέωση αιτιολογίας των νομοθετημάτων που υπέχει από το άρθρο 190 της Συνθήκης ΕΟΚ ορίζοντας ότι είναι φανερό ότι η επίδικη ενίσχυση δεν προορίζεται για τη διευκόλυνση της πραγματοποίησης ενός σημαντικού σχεδίου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος .

34 . Σχετικά με την αιτιολογική αυτή σκέψη που είναι πράγματι λακωνικότατη, η καθής δήλωσε κατά τη διαδικασία ότι ένα σχέδιο μπορεί να χαρακτηρισθεί ως κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος όταν αποτελεί μέρος διεθνών ευρωπαϊκών προγραμμάτων, όταν το υποστηρίζουν από κοινού και κατά τρόπο εναρμονισμένο διάφορες κυβερνήσεις ή όταν εντάσσεται σε εναρμονισμένη δράση διαφόρων κρατών μελών . Η ανακαίνιση ή ο εκσυγχρονισμός μιας από τις 25 σειρές παραγωγής επίπεδης υάλου που υπάρχουν στην Κοινότητα δεν μπορεί να θεωρηθεί τέτοιου είδους σχέδιο .

35 . Κατά πάγια νομολογία η αιτιολογία μιας βλαπτικής απόφασης πρέπει να δίνει τη δυνατότητα στο Δικαστήριο να ασκήσει τον έλεγχο νομιμότητας και στον ενδιαφερόμενο τα στοιχεία που του είναι αναγκαία για να γνωρίζει αν η απόφαση είναι ή όχι βάσιμη ( 9 ).

36 . Η υποχρέωση αιτιολογίας των αποφάσεων πρέπει να είναι συνάρτηση του πλαισίου εντός του οποίου εντάσσεται η απόφαση και των απόψεων που διατυπώνουν τα μέρη κατά τη διοικητική διαδικασία . 'Οταν πρόκειται για απόφαση που αφορά ζήτημα για το οποίο τα μέρη είναι απολύτως ενημερωμένα η Επιτροπή δεν απαιτείται να υπεισέρχεται σε κάθε λεπτομέρεια ( 10 ), ακόμη και αν η λεπτομέρεια αυτή δεν μνημονεύτηκε κατά τη διοικητική διαδικασία .

37 . Αυτό ισχύει εν προκειμένω . Ούτε η βελγική κυβέρνηση ούτε η εταιρία Glaverbel ισχυρίστηκαν κατά τη διοικητική διαδικασία ότι πρόκειται για "σημαντικό σχέδιο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ". Απλώς άφησαν να εννοηθεί ότι η επένδυση θα ενίσχυε την κατάσταση της Κοινότητας στις εξαγωγικές αγορές και θα εξασφάλιζε την ανεξαρτησία της Κοινότητας έναντι των εισαγωγών .

38 . Ναι μεν η διαμόρφωση κοινής εμπορικής πολιτικής έναντι των τρίτων χωρών αποτελεί μια από τις αρχές της Κοινότητας βάσει του άρθρου 3, στοιχείο β ), της Συνθήκης ΕΟΚ, αυτή δε η εμπορική πολιτική συμβάλλει ιδίως στην αρμονική ανάπτυξη του παγκόσμιου εμπορίου, κατά το άρθρο 110 της Συνθήκης ΕΟΚ, πλην όμως η επιδίωξη της αυτάρκειας και η προσπάθεια κατάκτησης παγκόσμιων αγορών δεν μπορούν να θεωρηθούν ως σημαντικό σχέδιο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος . Η περαιτέρω αιτιολόγηση ήταν περιττή .

39 . Το στοιχείο ότι η Glaverbel συμμετέχει στο πλαίσιο του προγράμματος ESPRIT ( 11 ), στη δημιουργία φωτοβολταϊκών κυττάρων δεν μεταβάλλει αυτή την κρίση . Βεβαίως το πρόγραμμα αυτό στο σύνολό του μπορεί να θεωρηθεί ως "σημαντικό σχέδιο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ". Αυτό όμως δεν ισχύει αυτομάτως για καθένα από τα 220 σχέδια ESPRIT που έχει εκλέξει η Επιτροπή, από τα οποία εκτελούνται ήδη τα 201 ( 12 ). Στο σημείο αυτό οι ίδιες οι προσφεύγουσες όφειλαν να διευκρινίσουν κατά τι το συγκεκριμένο αυτό σχέδιο ήταν "κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος" και κατά πόσο συνδέεται με τις επενδύσεις που έγιναν το 1982 και 1983 . Δεν το έπραξαν όμως .

40 . Αν ληφθεί υπόψη η λακωνικότητα της σχετικής παρατήρησης των προσφευγουσών, η εξίσου λακωνική άρνηση της Επιτροπής δεν χρήζει σχολίων .

Γ - Προτάσεις

41 . Κατόπιν των ανωτέρω προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει τις προσφυγές και να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα .

(*) Μετάφραση από τα γερμανικά .

( 1 ) ΕΕ L 77 της 19.3.1987, σ . 47 .

( 2 ) Βλέπε απόφαση της 11ης Ιουλίου 1984 στην υπόθεση 222/83, Cοννυξε δε Differdange jai koipoi jatae Epitqopoes tym Euqypaojem Koimotoetym, uukkocoe 1984, r . 2889, idiys r . 2896 .

( 3 ) Δηλαδή περίπου 1,6 εκατομμύρια Εγυ jatae tgm tiloe letatqopoes tgs 28gs Noelbqiou 1986 : bkape OEektio EK 11-1986, r . 144A g pqorbakkelemg apevarg vaqei gleqolgmia 3 OEejelbqiou 1986 .

( 4 ) Βλέπε ιδίως απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 1980 στην υπόθεση 730/79, Ρθιμιπ Μοσσις Ηομμαξδ ΒV jatae Epitqopoes tym Euqypaojem Koimotoetym, Sμη . 1980, r . 2671 .

( 5 ) Αβμ . L 177 της 8.7.1975, σ . 13 .

( 6 ) Βλέπε απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 1987 στην υπόθεση 248/84, Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ . 4013 .

( 7 ) Βλέπε προαναφερθείσα απόφαση στην υπόθεση 739/79, σκέψεις 23 και 24 .

( 8 ) Βλέπε αριθμητικά στοιχεία που εμφαίνονται στο μνημόνιο της ευρωπαϊκής ομάδας των παραγωγών επίπεδης υάλου, στη δεξιά στήλη του πίνακα της σελίδας 4 και στη δεύτερη στήλη του πρώτου πίνακα της σελίδας 6 . Τα στοιχεία αυτά μαρτυρούν πλεόνασμα ικανοτήτων ποσοστού 20 έως 25 % μεταξύ της ικανότητας των εγκαταστάσεων και των πραγματικών πωλήσεων .

( 9 ) Βλέπε ιδίως αποφάσεις της 10ης Ιουλίου 1986 στις υποθέσεις 234/84 και 40/85, Βασίλειο του Βελγίου κατά Επιτροπής, Συλλογή 1986, σσ . 2263 και 2321 .

( 10 ) Βλέπε απόφαση της 17ης Νοεμρβίου 1987 στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 142 και 156/84, ΒΑΤ και λοιποί κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ . 4487, σκέψη 72 .

( 11 ) Απόφαση του Συμβουλίου της 28ης Φεβρουαρίου 1984 για ένα ευρωπαϊκό πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξης στον τομέα της τεχνολογίας της πληροφόρησης ( ΕSΡRΙΤ ) ( ΕΕ L 67 της 9.3.1984, σ . 54 ).

( 12 ) Βλέπε Εικοστή Γενική 'Εκθεση επί της δραστηριότητας των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, 1986, σσ . 186 και 187, σημείο 403 .