Προτάσεις της γενικης εισαγγελέα Stix-Hackl της 26ης Σεπτεμβρίου 2002. - Thyssen Stahl AG κατά Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. - Αναίρεση - Συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές - Ευρωπαίοι παραγωγοί δοκών χάλυβα. - Υπόθεση C-194/99 P.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 2003 σελίδα I-10821



Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα

Ι - Εισαγωγή

1 Η παρούσα υπόθεση αφορά τον έλεγχο της αποφάσεως του Πρωτοδικείου της 11ης Μαρτίου 1999 που εκδόθηκε επί της υποθέσεως Τ-141/94 (1) (στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση).

2 Όσον αφορά την προϋστορία των σχέσεων μεταξύ του βιομηχανικού κλάδου της χαλυβουργίας και της Επιτροπής κατά τα έτη 1970-1990, ιδίως όσον αφορά τις ρυθμίσεις για τη μεγάλη κρίση και την απόφαση 2448/88/ΕΚΑΞ της Επιτροπής, της 19ης Ιουλίου 1988, που καθιερώνει σύστημα επιτήρησης για ορισμένα προϋόντα της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα (2) (στο εξής: απόφαση 2448/88), παραπέμπω στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση. Το σύστημα επιτηρήσεως που καθιέρωσε η απόφαση 2448/88 έληξε στις 30 Ιουνίου 1990 και αντικαταστάθηκε από ένα καθεστώς ατομικής και εθελοντικής πληροφορήσεως (3).

3 Στις 16 Φεβρουαρίου 1994 η Επιτροπή εξέδωσε κατά δεκαεπτά ευρωπαϋκών χαλυβουργικών επιχειρήσεων και κατά μιας επαγγελματικής ενώσεώς τους την «απόφαση 94/215/ΕΚΑΞ, σχετικά με τη διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 65 της συνθήκης ΕΚΑΞ, όσον αφορά συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές που εφάρμοσαν ευρωπαίοι παραγωγοί δοκών χάλυβα» (4) (στο εξής: απόφαση). Κατά την άποψη της Επιτροπής, οι αποδέκτες της αποφάσεως είχαν παραβεί το δίκαιο του ανταγωνισμού της Ευρωπαϋκής Κοινότητας Άνθρακα και Ξάλυβα δημιουργώντας σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών το οποίο αντέβαινε στους κανόνες του ανταγωνισμού και προβαίνοντας στον καθορισμό τιμών και στην κατανομή των αγορών. Η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμο σε δεκατέσσερις από τις ανωτέρω εταιρίες. Στην περίπτωση της Thyssen Stahl AG (στο εξής: αναιρεσείουσα) η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμο ύψους 6 500 000 ECU.

4 Πολλές θιγόμενες εταιρίες, μεταξύ των οποίων και η αναιρεσείουσα καθώς και η επαγγελματική ένωση, άσκησαν προσφυγή ενώπιον του Πρωτοδικείου κατά της αποφάσεως αυτής. Το Πρωτοδικείο δέχθηκε εν μέρει την προσφυγή της αναιρεσείουσας και μείωσε το πρόστιμο σε 4 400 000 ευρώ.

5 Στις 25 Μαου 1999, η αναιρεσείουσα κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου αίτηση αναιρέσεως κατά της αποφάσεως αυτής.

ΙΙ - Αιτήματα και λόγοι αναιρέσεως

6 Η αναιρεσείουσα ζητεί με την αίτηση αναιρέσεως από το Δικαστήριο:

1. να αναιρέσει την απόφαση του Πρωτοδικείου της 11ης Μαρτίου 1999 που εκδόθηκε επί της υποθέσεως Τ-141/94 καθ' ο μέτρο καθορίζει το ύψος του εις βάρος της επιβληθέντος προστίμου σε 4 400 000 ευρώ (σημείο 2 του διατακτικού), καθ' ο μέτρο απορρίπτει την προσφυγή της (σημείο 3 του διατακτικού) και την καταδικάζει να φέρει τα δικά της δικαστικά έξοδα καθώς και το ήμισυ των εξόδων της Επιτροπής (σημείο 4 του διατακτικού)·

2. να ακυρώσει τα άρθρα 1, 3 και 4 της αποφάσεως της Επιτροπής Ε (94) 321, τελικό, της 16ης Φεβρουαρίου 1994, καθ' ο μέτρο τα άρθρα αυτά δεν ακυρώθηκαν ήδη με την απόφαση του Πρωτοδικείου της 11ης Μαρτίου 1999 επί της υποθέσεως Τ-141/94·

3. να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα των δύο βαθμών δικαιοδοσίας.

Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:

1. να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως,

2. να καταδικάσει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα.

7 Η αναιρεσείουσα προβάλλει με το δικόγραφο της αιτήσεώς της αναιρέσεως τους ακόλουθους λόγους αναιρέσεως:

Πρώτος λόγος αναιρέσεως

«Η απόφαση παραβιάζει, από πολλές απόψεις, τις δικονομικές αρχές. Ειδικότερα, το Πρωτοδικείο παραβίασε τα δικονομικά δικαιώματα της αναιρεσείουσας, προσέβαλε το δικαίωμά της ακροάσεως, το δικαίωμά της για τη διεξαγωγή μιας δίκαιης δίκης και παρέβη την πηγάζουσα από την αρχή της οίκοθεν εξετάσεως από το Πρωτοδικείο και των πραγματικών περιστατικών που ευνοούν τις επιχειρήσεις. Επιπλέον, το Πρωτοδικείο εσφαλμένως θεώρησε ότι οι πλημμέλειες της διοικητικής διαδικασίας ήρθησαν κατά την ενώπιόν του διαδικασία.»

Δεύτερος λόγος αναιρέσεως

«Η απόφαση παραβιάζει τις διατάξεις του εσωτερικού κανονισμού της Επιτροπής του 1993 που προβλέπουν την τήρηση ορισμένου τύπου και την κύρωση των αποφάσεων της Επιτροπής και, ως εκ τούτου, θεωρεί εσφαλμένως ότι η απόφαση της Επιτροπής κυρώθηκε νομοτύπως.»

Τρίτος λόγος αναιρέσεως

«Η απόφαση παραβιάζει το άρθρο 33 της Συνθήκης ΕΚΑΞ δεδομένου ότι το Πρωτοδικείο υπερέβη τις αρμοδιότητές του όσον αφορά τον έλεγχο της επίδικης αποφάσεως.»

Τέταρτος λόγος αναιρέσεως

«Η απόφαση αντιβαίνει από πολλές απόψεις στο άρθρο 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ:

Το Πρωτοδικείο χαρακτηρίζει εσφαλμένως την παρακολούθηση των παραγγελιών και των παραδόσεων ως αυτοτελή παράβαση του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ, χωρίς να αποδεικνύει ότι η ανταλλαγή πληροφοριών είχε δυσμενείς συνέπειες για τον ανταγωνισμό. Επιπλέον, το Πρωτοδικείο υπέπεσε σε νομική πλάνη δεχόμενο, βάσει εσφαλμένης ερμηνείας της εννοίας της "κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού", ότι η παρακολούθηση των παραγγελιών και των παραδόσεων νόθευσε την κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού.

Το Πρωτοδικείο εσφαλμένως χαρακτήρισε την επίμαχη συμπεριφορά της αναιρεσείουσας, σχετικά με τον καθορισμό των τιμών, ως παράβαση του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ. Προς τούτο, το Πρωτοδικείο στηρίζεται σε μια επίσης εσφαλμένη ερμηνεία της εννοίας της "κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού" κατά την έννοια του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ.»

Πέμπτος λόγος αναιρέσεως

«Τέλος, το Πρωτοδικείο παρέβη το άρθρο 65, παράγραφος 5 της Συνθήκης ΕΚΑΞ και την αρχή του καταλογισμού των ευθυνών ανάλογα με τη βαρύτητα του πταίσματος υπερεκτιμώντας τον βαθμό που ευθύνεται η προσφεύγουσα. Ειδικότερα, το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπόψη του τις συνέπειες από τη διαπιστωθείσα ασάφεια του όρου "κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού" κατά την έννοια του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ και υπέλαβε εσφαλμένως ότι η αναιρεσείουσα είχε πλήρη γνώση του παράνομου χαρακτήρα της συμπεριφοράς της. Κατά συνέπεια, εσφαλμένως το Πρωτοδικείο παρέλειψε να λάβει υπόψη του, κατά τον καθορισμό του προστίμου, ως ελαφρυντική περίσταση, το γεγονός ότι η αναιρεσείουσα πράγματι δεν είχε παρά αμυδρή γνώμη του παράνομου χαρακτήρα της συμπεριφοράς της.»

Έκτος λόγος αναιρέσεως

«Περαιτέρω, όσον αφορά την επιτήρηση των παραγγελιών και των παραδόσεων, το Πρωτοδικείο παρέβη το άρθρο 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΞ, δεδομένου ότι δεν εκτίμησε επαρκώς τις οικονομικές συνέπειες της ανταλλαγής πληροφοριών, οι οποίες πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά τον καθορισμό του προστίμου και, ως εκ τούτου, υπερεκτίμησε την έκταση των συνεπειών αυτών. Η επιβολή χωριστού προστίμου για την ανταλλαγή πληροφοριών ήταν επιπλέον παράνομη εκ του λόγου και μόνον ότι δεν υπήρχε αυτοτελής παράβαση.»

Έβδομος λόγος αναιρέσεως

«Το Πρωτοδικείο παραβίασε την απαίτηση που επιβάλλει την επαρκή αιτιολόγηση του υπολογισμού του προστίμου και παρέβη ως εκ τούτου το άρθρο 15 της Συνθήκης ΕΚΑΞ. Το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπόψη του το γεγονός ότι η έλλειψη επαρκούς αιτιολογίας δεν μπορεί να θεραπευθεί στο πλαίσιο της ένδικης διαδικασίας.»

Όγδοος λόγος αναιρέσεως

«Συνεπεία της υπερβολικά μακράς διαρκείας, πέντε σχεδόν ετών, της διαδικασίας ενώπιόν του, το Πρωτοδικείο προσέβαλε το δικαίωμα της αναιρεσείουσας για παροχή δικαστικής προστασίας εντός εύλογου χρόνου.»

Σύνοψη των λόγω αναιρέσεως και των σκελών τους κατά θεματική ενότητα

8 Από τις αναπτύξεις των επιμέρους λόγων αναιρέσεως και των σκελών τους προκύπτει ότι η αναιρεσείουσα προβάλλει την ύπαρξη διαφόρων παραβιάσεων της Συνθήκης ΕΚΑΞ. Η αναιρεσείουσα υποστηρίζει, αν συνοψιστούν θεματικώς οι λόγοι αναιρέσεως που προβάλλει, ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση του Πρωτοδικείου αντιβαίνει στο κοινοτικό δίκαιο κατά το ότι

- εσφαλμένως δέχθηκε ότι η απόφαση της Επιτροπής είναι τυπικώς νόμιμη, μολονότι

στο πλαίσιο της ενώπιον της Επιτροπής διαδικασίας παραβιάστηκαν ορισμένα διαδικαστικά δικαιώματα (πρώτος λόγος αναιρέσεως) και

η απόφαση δεν εκδόθηκε νομοτύπως (δεύτερος λόγος αναιρέσεως)·

- υπερέβη τις αρμοδιότητες ελέγχου του που έχει βάσει του άρθρου 33, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ (τρίτος λόγος αναιρέσεως)·

- εσφαλμένως δέχθηκε την ουσιαστική νομιμότητα της αποφάσεως της επιτροπής, μολονότι δεν υπήρχε παράβαση του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ (τέταρτος λόγος αναιρέσεως), διότι η συμμετοχή στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών (5) δεν συνιστά αυτοτελή παράβαση των κανόνων περί ανταγωνισμού και

το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών και ο καθορισμός τιμών δεν ήταν δυνατόν να επηρεάσουν κατά τρόπο παράνομο την «κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού»·

εκτίμησε εσφαλμένως τα πρόστιμα και την αιτιολογία τους (πέμπτος, έκτος και έβδομος λόγος αναιρέσεως)·

- δεν της παρασχέθηκε εντός ευλόγου χρόνου δικαστική προστασία κατά παράβαση του άρθρου 6 της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως περί προασπίσεως των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (όγδοος λόγος αναιρέσεως).

9 Η εξέταση των λόγων αναιρέσεως που ακολουθεί βασίζεται στην ανωτέρω σύνοψη. Οι λόγοι αναιρέσεως, τα σκέλη στα οποία είναι διαρθρωμένοι και τα επιχειρήματα που προβάλλει η αναιρεσείουσα καθώς και η επιχειρηματολογία της Επιτροπής θα εκτεθούν βάσει αυτών των επιμέρους σημείων.

10 Οι λόγοι αναιρέσεως που προβάλλονται στο πλαίσιο της δίκης αυτής συμπίπτουν, από άποψη περιεχομένου, σε μεγάλη έκταση με τους λόγους αναιρέσεως ή τα σκέλη στα οποία αυτοί είναι διαρθρωμένοι που προβλήθηκαν στο πλαίσιο των παράλληλων δικών. Ως εκ τούτου, αυτοί οι λόγοι αναιρέσεως θα εκτεθούν στις αντίστοιχες προτάσεις (6) με τον ίδιο συνοπτικό τρόπο προκειμένου, δια της παραπομπής στις παρούσες προτάσεις, να αποφευχθούν οι επαναλήψεις.

III - Εξέταση της υποθέσεως

Α - Επί των λόγων αναιρέσεως με τους οποίους προβάλλεται εσφαλμένη εκτίμηση της τυπικής νομιμότητας της αποφάσεως της Επιτροπής

11 Η αναιρεσείουσα προβάλλει αυτή την παράβαση της Συνθήκης με τον πρώτο και δεύτερο λόγο αναιρέσεως.

1. Επί της προσβολής των διαδικαστικών δικαιωμάτων από την Επιτροπή (πρώτος λόγος αναιρέσεως)

12 Ο πρώτος λόγος αναιρέσεως έχει κατ' αρχήν δύο σκέλη. Με το πρώτο σκέλος, η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπόψη του την έκταση της υποχρεώσεως της Επιτροπής για αυτεπάγγελτη έρευνα. Με το δεύτερο σκέλος, η αναιρεσείουσα προβάλλει ότι το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπόψη του την προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας από την Επιτροπή. Η αναιρεσείουσα βάλλει με αμφότερα τα σκέλη αυτού του λόγου αναιρέσεως κατά της εσφαλμένης παραδοχής ότι είναι δυνατή η θεραπεία των ελαττωμάτων αυτών στο πλαίσιο της ενώπιον του Πρωτοδικείου διαδικασίας.

α) Επί του ζητήματος της προσβολής της αρχής της αυτεπάγγελτης έρευνας από την Επιτροπή και της δυνατότητας θεραπείας της

Επιχειρήματα των διαδίκων

13 Κατά την αναιρεσείουσα, το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπόψη του στις σκέψεις 92 έως 116 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως την έκταση της υποχρεώσεως της Επιτροπής προς διενέργεια αυτεπάγγελτης έρευνας. Δεδομένου ότι οι γραπτές πληροφορίες που συνέλεξε η ΓΔ IV δεν ήταν δυνατόν να παράσχουν επαρκείς διευκρινίσεις, σχετικά με το κατά πόσον οι παράνομες συμπεριφορές των επιχειρήσεων ήσαν γνωστές στους υπαλλήλους της ΓΔ III ή κατά πόσον προκλήθηκαν αντικειμενικώς από αυτούς, η Επιτροπή είχε την υποχρέωση να εξετάσει τους όντως εμπλεκόμενους υπαλλήλους της. Το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η εξέταση αυτή ήταν απαραίτητη και τους εξέτασε στο πλαίσιο της ένδικης διαδικασίας. Εντούτοις, το Πρωτοδικείο αρνείται ότι η Επιτροπή υπέχει μια τέτοιου είδους υποχρέωση. Τα αποδεικτικά στοιχεία που έλαβε υπόψη της η ΓΔ IV, όσον αφορά τον ρόλο της ΓΔ ΙΙΙ, δεν είναι στο σύνολό τους επαρκή προκειμένου να παράσχουν πλήρεις και εκτεταμένες διευκρινίσεις ως προς το σημείο αυτό και έπρεπε στο πλαίσιο ήδη της διοικητικής διαδικασίας να προσκομιστούν και άλλα αποδεικτικά στοιχεία.

14 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι αυτό το σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως δεν αφορά την παράβαση διατάξεως νόμου από το Πρωτοδικείο, αλλά τα πραγματικά περιστατικά που διαπιστώθηκαν στις σκέψεις 108 επ. και την εκτίμησή τους από το Πρωτοδικείο, και ως εκ τούτου αυτός ο λόγος αναιρέσεως είναι απαράδεκτος. Η αναιρεσείουσα επιβεβαιώνει το απαράδεκτο αυτού του λόγου αναιρέσεως με τον ισχυρισμό της ότι τα «αποδεικτικά στοιχεία» που προσκόμισε η Επιτροπή δεν ήσαν επαρκή. Το Πρωτοδικείο διαπίστωσε στις σκέψεις 96 επ. της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως την έκταση της υποχρεώσεως αυτεπάγγελτης έρευνας και εφάρμοσε ένα αυστηρό κριτήριο. Ωστόσο, η αναιρεσείουσα δεν βάλλει κατά των σκέψεων αυτών.

15 Επικουρικώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι ο λόγος αναιρέσεως είναι αβάσιμος ως προς το σημείο αυτό. Η αναιρεσείουσα διευρύνει το περιεχόμενο της υποχρεώσεως αυτεπάγγελτης έρευνας. Εάν οι διευκρινίσεις της ΓΔ ΙΙΙ ήσαν ακριβείς και λεπτεμορείς, όπως διαπίστωσε το Πρωτοδικείο, δεν υπήρχε λόγος για περαιτέρω έρευνες.

16 Η αναιρεσείουσα βάλλει κατά της ενστάσεως που προέβαλε η Επιτροπή. Φρονεί ότι είναι εσφαλμένη η διάκριση που προτείνει η Επιτροπή μεταξύ του μέτρου της υποχρεώσεως έρευνας (νομικό ζήτημα) και της εφαρμογής του (διαπίστωση πραγματικών γεγονότων). Τα επιχειρήματά της αφορούν την ερμηνεία ενός κοινοτικού κανόνα (αρχή της αυτεπάγγελτης έρευνας) και την υπαγωγή των διαπιστωθέντων πραγματικών περιστατικών στην αρχή αυτή. Αμφότερα τα στοιχεία αυτά ανάγονται, κατά την άποψή της, στην εκτίμηση νομικών ζητημάτων από το Πρωτοδικείο και, ως εκ τούτου, υπόκεινται σε αναλυτικό έλεγχο.

17 Η αναιρεσείουσα υποστηρίζει περαιτέρω ότι το Πρωτοδικείο, όπως εκθέτει στη σκέψη 115 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, θεώρησε ότι η προσβολή της αρχής της αυτεπάγγελτης έρευνας θεραπεύθηκε στο πλαίσιο της ένδικης διαδικασίας. Η αντίληψη αυτή προσκρούει, κατά την αναιρεσείουσα, στην πάγια νομολογία (7).

18 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι από το γεγονός και μόνον ότι το Πρωτοδικεί έλαβε ορισμένα μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας και προχώρησε στη διεξαγωγή αποδείξεων δεν μπορεί να συναχθεί ότι η Επιτροπή παρέβη την υποχρέωσή της προς έρευνα της υποθέσεως. Έστω και αν γίνει δεκτό ότι το Πρωτοδικείο αναγνώρισε, δια της διεξαγωγής αποδείξεων στο πλαίσιο της ένδικης διαδικασίας, ότι παρεισέφρυσαν λάθη στην έρευνα που διενήργησε η Επιτροπή σχετικά με ορισμένες πλευρές της υποθέσεως, εντούτοις δεν μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η Επιτροπή παραβίασε συλλήβδην την αρχή της αυτεπάγγελτης έρευνας.

19 Η αναιρεσείουσα αντικρούει τον ισχυρισμό αυτό. Η ακύρωση της αποφάσεως της Επιτροπής δεν εξαρτάται από το αν παραβιάστηκαν στο σύνολό τους οι υποχρεώσεις σχετικά με τη διενέργεια έρευνας, αλλά από το αν οι διαδικαστικές πλημμέλειες στις οποίες υπέπεσε η Επιτροπή είναι δυνατόν να έχουν επιπτώσεις επί της αποφάσεώς της. Η απόφαση της Επιτροπής σχετικά με τα πρόστιμα αποτελεί απόφαση που λαμβάνεται κατά δίκαιη κρίση, λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των περιστάσεων της συγκεκριμένης περιπτώσεως. Ως εκ τούτου, δεν είναι δυνατόν να καθοριστούν επακριβώς οι πιθανές επιπτώσεις επί της αποφάσεως της Επιτροπής από μια διαδικαστική πλημμέλεια που περιορίζεται σε ένα μόνο σημείο της υποθέσεως και, συνεπώς, δεν είναι δυνατόν να αποκλειστεί κατ' αρχήν η ακυρότητα της αποφάσεως της Επιτροπής, έστω και στην περίπτωση διαδικαστικών πλημμελειών οι οποίες περιορίζονται σε ένα σημείο της υποθέσεως.

20 Επί της αιτιάσεως της παράνομης θεραπείας διαδικαστικών πλημμελειών στις οποίες υπέπεσε η Επιτροπή στο πλαίσιο της ενώπιον του Πρωτοδικείου διαδικασίας, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η σκέψη 115 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ρητώς μνημονεύει τη δυνατότητα θεραπείας των πλημμελειών αυτών. Το ζήτημα αυτό δεν χρήζει περαιτέρω έρευνας, δεδομένου ότι τα πραγματικά γεγονότα που διαπίστωσε το Πρωτοδικείο δεν αποδεικνύουν τον ισχυρισμό της αναιρεσείουσας περί παραβάσεως της υποχρεώσεως της Επιτροπής προς έρευνα της υποθέσεως.

Εκτίμηση

21 Η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπόψη του την έκταση της υποχρεώσεως της Επιτροπής προς διενέργεια αυτεπάγγελτης έρευνας. Η επιχειρηματολογία δίδει λαβή να εξεταστεί το ζήτημα εάν και κατά πόσον η «τήρηση της αρχής της αυτεπάγγελτης έρευνας από την Επιτροπή» αποτελεί νομικό ζήτημα υποκείμενο σε αναιρετικό έλεγχο.

22 Προς απάντηση του ερωτήματος πρέπει να εξεταστεί διεξοδικότερα τί νοείται ως «έκταση» της υποχρεώσεως αυτεπάγγελτης έρευνας. Η έκταση ενδέχεται να αφορά, αφενός, το αντικείμενο της αποδείξεως, ήτοι το αν διενεργήθηκαν έρευνες για όλα τα κρίσιμα πραγματικά γεγονότα της υπό εξέταση υποθέσεως που άπτονται του δικαίου του ανταγωνισμού καθώς και για τους λόγους απαλλαγής. Περαιτέρω, η έκταση ενδέχεται να αναφέρεται στα αποδεικτικά μέσα, ήτοι στο αν, ποια και πόσα αποδεικτικά μέσα χρησιμοποίησε η Επιτροπή για να διαπιστώσει την ύπαρξη ορισμένων πραγματικών γεγονότων ή τη συνδρομή ορισμένων λόγων απαλλαγής.

23 Το ζήτημα του αντικειμένου της αποδείξεως είναι νομικό εκ του λόγου και μόνον ότι δεν μπορεί να διακριθεί από τη νομική εκτίμηση μιας συμπεριφοράς. Αυτό σημαίνει ότι, αν η Επιτροπή δεν διενεργήσει ενδελεχείς έρευνες για όλα τα κρίσιμα εκάστοτε πραγματικά γεγονότα της υπό εξέταση υποθέσεως, δυσχερώς μπορεί να διαπιστωθεί από νομικής απόψεως η ύπαρξη παραβάσεως. Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει όσον αφορά το ζήτημα της εκτάσεως των χρησιμοποιηθέντων αποδεικτικών μέσων (8).

24 Εν προκειμένω, το Πρωτοδικείο διαπίστωσε με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ότι η αρμόδια υπηρεσία της Επιτροπής ήλεγξε (9), ως ενδεχόμενο απαλλακτικό στοιχείο, το τί γνώριζαν και ποια ήταν η συμπεριφορά άλλων υπηρεσιών της. Κατά συνέπεια, το Πρωτοδικείο διέγνωσε ότι η Επιτροπή γνώριζε το αποδεικτέο θέμα και συμπεριφέρθηκε αναλόγως. Το γεγονός αυτό δεν αμφισβητείται ούτε από την αναιρεσείουσα στην επιχειρηματολογία της σχετικά με την αρχή της αυτεπάγγελτης έρευνας,

25 Το Πρωτοδικείο προέβη επίσης σε ορισμένες διαπιστώσεις όσον αφορά τα αποδεικτικά μέσα εξετάζοντας στη σκέψη 108 επ. της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως τη σχετική αλληλογραφία μεταξύ των διευθυντών των ΓΔ III και ΓΔ IV και αξιολογώντας ως πρόσφορα αποδεικτικά μέσα τις παρεχόμενες οδηγίες, καθώς και την ερμηνεία του περιεχομένου της. Η αναιρεσείουσα βάλλει κατά των διαπιστώσεων αυτών με αυτό το σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως.

26 Εντούτοις, η εκτίμηση της προαναφερθείσας αλληλογραφίας από το Πρωτοδικείο δεν αποτελεί νομικό ζήτημα, αλλά εκτίμηση πραγματικού γεγονότος, διότι το Πρωτοδικείο εκτιμά τα όντως χρησιμοποιηθέντα αποδεικτικά μέσα βάσει του πρόσφορου χαρακτήρα τους και της σοβαρότητάς τους. Η εκτίμηση πραγματικών γεγονότων δεν υπόκειται αφεαυτής σε αναιρετικό έλεγχο (10), υπό την επιφύλαξη του ελέγχου της παραμορφώσεως στοιχείων.

27 Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, με το οποίο η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι η Επιτροπή παρέβη την υποχρέωση διεξαγωγής αυτεπάγγελτης έρευνας, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτο.

28 Ο προβαλλόμενος από την αναιρεσείουσα ισχυρισμός ότι το Πρωτοδικείο εσφαλμένως θεώρησε ότι είναι δυνατή η θεραπεία της διαδικαστικής πλημμέλειας της Επιτροπής στο πλαίσιο της ενώπιόν του διαδικασίας δεν χρήζει περαιτέρω εξετάσεως, διότι, όπως ελέχθη, σε ουδεμία διαδικαστική πλημμέλεια υπέπεσε η Επιτροπή.

β) Επί της προσβολής διαδικαστικών δικαιωμάτων και της δυνατότητας θεραπείας

Επιχειρήματα των διαδίκων

29 Η αναιρεσείουσα επικαλείται την προσβολή των δικαιωμάτων της άμυνας κατ' αρχάς σε σχέση με την αιτίασή της περί παραβιάσεως της αρχής της αυτεπάγγελτης έρευνας. Κατά την άποψή της, το Πρωτοδικείο δεν εκτίμησε ορθώς την έκταση των όντως υφισταμένων υποχρεώσεων έρευνας που υπέχει η Επιτροπή βάσει της αρχής της αυτεπάγγελτης έρευνας και, ως εκ τούτου, προσέβαλε και τα δικαιώματα άμυνας της αναιρεσείουσας, ήτοι το δικαίωμά της νόμιμης ακροάσεως, διότι η αναιρεσείουσα δεν ήταν σε θέση να χρησιμοποιήσει προς άμυνά της τον ρόλο που διαδραμάτισε η ΓΔ ΙΙΙ.

30 Η Επιτροπή αντιτάσσει ότι η αναιρεσείουσα αντλεί την υποτιθέμενη προσβολή των δικαιωμάτων της άμυνας από τη φερόμενη παραβίαση της υποχρεώσεως αυτεπάγγελτης έρευνας, η οποία όμως δεν συντρέχει. Κατά την άποψή της, παρέλκει η χωριστή εξέταση της προσβολής των δικαιωμάτων άμυνας.

31 Η αναιρεσείουσα θεωρεί ότι υπάρχει προσβολή των δικαιωμάτων της άμυνας στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας, διότι δεν της επετράπη να ασκήσει το δικαίωμά της νόμιμης ακροάσεως, λόγω του ότι δεν είχε πρόσβαση στα αποτελέσματα της έρευνας σχετικά με τον ρόλο της ΓΔ ΙΙΙ στην έρευνα που διεξήχθη μετά την πρώτη ακρόαση. Η αναιρεσείουσα αμφισβητεί στο πλαίσιο αυτό, επικαλούμενη την απόφαση του Δικαστηρίου που εκδόθηκε επί της υποθέσεως Technische Universitδt Mόnchen (11), μεταξύ άλλων τις σκέψεις 113 και 114 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

32 Κατά την αναιρεσείουσα, το δικαίωμα της νόμιμης ακροάσεως περιλαμβάνει την υποχρέωση της Επιτροπής να παράσχει στα εμπλεκόμενα μέρη τη δυνατότητα να λάβουν θέση τόσο επί των εγγράφων που περιέχουν επιβαρυντικά όσο και αυτών που περιέχουν ελαφρυντικά στοιχεία. Με διάταξη της 10ης Δεκεμβρίου 1997, το Πρωτοδικείο διαπίστωσε ότι η αναιρεσείουσα είχε το δικαίωμα να λάβει γνώση ορισμένων εσωτερικών εγγράφων τα οποία η Επιτροπή έπρεπε να προσκομίσει, δεδομένου ότι τα έγγραφα αυτά εκ πρώτης όψεως περιείχαν αποδεικτικά στοιχεία τα οποία μπορούσαν να στηρίξουν ορισμένες κρίσιμες για την απόφαση απόψεις που είχαν προβληθεί στα σοβαρά. Αντιθέτως, στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση το Πρωτοδικείο διαπίστωσε ότι η Επιτροπή δεν έπρεπε να παράσχει στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα να λάβουν θέση, ήδη στο πλαίσιο της προδικασίας, επί των ενδεχομένως ελαφρυντικών στοιχείων. Κατά την αναιρεσείουσα, εάν οι επιχειρήσεις ήσαν σε θέση να χρησιμοποιήσουν προς άμυνά τους, από ένα ήδη προηγούμενο στάδιο, τα έγγραφα που ήλθαν στο φως το πρώτον στο πλαίσιο της ενώπιον του Πρωτοδικείου διαδικασίας, ενδεχομένως η Επιτροπή να είχε λάβει διαφορετική απόφαση.

33 Κατά την αναιρεσείουσα, ούτε τα αποτελέσματα της εσωτερικής έρευνας που διεξήγαγε η Επιτροπή είναι δυνατόν να θεωρηθούν ότι εξαιρούνται από την υποχρέωση δημοσιοποιήσεως και ότι αποτελούν εσωτερικά έγγραφα. Η εξαίρεση αυτή ισχύει μόνο για έγγραφα τα οποία δεν αποτελούν αποδεικτικά μέσα, διότι η Επιτροπή κατά την εκτίμηση της υποθέσεως δεν μπορεί να στηριχθεί σε αυτά (π.χ., εσωτερικά σχέδια, απόψεις, ή σημειώσεις με παρατηρήσεις) ή αποσκοπούν στην προστασία του απορρήτου των διασκέψεων, πράγμα που επιτρέπει στις υπηρεσίες της Επιτροπής να διατυπώνουν με απόλυτη ελευθερία τις απόψεις τους επί των εκκρεμών υποθέσεων. Τα ανωτέρω δεν ισχύουν για τα εν λόγω έγγραφα δεδομένου ότι τα έγγραφα αυτά αφορούν τον ρόλο ορισμένων υπηρεσιών της Επιτροπής στο πλαίσιο των συμπεριφορών που καταλογίζονται στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις.

34 Η Επιτροπή τονίζει ότι η αναιρεσείουσα δεν βάλλει κατά της διαπιστώσεως του Πρωτοδικείου που παρατίθεται στη σκέψη 110 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, σύμφωνα με την οποία η Επιτροπή δεν υποχρεούται να διενεργεί συμπληρωματικές έρευνες ή να προβαίνει σε ακρόαση μαρτύρων υποδεικνυομένων από τους ενδιαφερομένους, εφόσον θεωρεί ότι η υπόθεση έχει επαρκώς διερευνηθεί.

35 Η απόρριψη της επιχειρηματολογίας της αναιρεσείουσας από το Πρωτοδικείο προκύπτει επίσης από τη σκέψη 113 έως 115 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, σύμφωνα με τις οποίες η υποχρέωση κοινοποιήσεως εγγράφων στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις δεν εκτείνεται στα εσωτερικά σημείωματα της Επιτροπής και σε άλλα εμπιστευτικής φύσεως έγγραφα. Κατά τα λοιπά, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των εσωτερικών σημειωμάτων που αφορούν την έρευνα που διεξήγαγε η Επιτροπή κατόπιν της ακροάσεως, αφενός, και των εγγράφων σχετιά με τις επαφές μεταξύ της ΓΔ ΙΙΙ και των βιομηχανιών χαλυβουργίας, αφετέρου. Με διάταξη της 10ης Δεκεμβρίου 1997, το Πρωτοδικείο περιέλαβε στη δικογραφία μόνον τα τελευταία έγγραφα, διότι μόνον αυτά αφορούσαν άμεσα ένα πραγματικό γεγονός της υποθέσεως. Τα αποτελέσματα της εσωτερικής έρευνας συνίσταντο σε γνώμες και σημειώσεις με παρατηρήσεις της ΓΔ IV, γνώση του περιεχομένου των οποίων δεν επιτρέπεται.

36 Κατά την Επιτροπή, η αναιρεσείουσα συγχέει κατά τρόπο ανεπίτρεπτο τη λήψη γνώσης του περιεχομένου εσωτερικών σημειωμάτων στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας και στο πλαίσιο της ένδικης διαδικασίας. Στο πλαίσιο της ένδικης διαδικασίας πρέπει να γίνεται στάθμιση μεταξύ της αρχής της αποτελεσματικότητας της διοικητικής δράσεως και της διασφαλίσεως της παροχής έννομης προστασίας κατά των πράξεων της διοικήσεως. Η στάθμιση αυτή πρέπει να γίνεται από το Πρωτοδικείο στο πλαίσιο της αποφάσεως που εκδίδει βάσει του άρθρου 23 του Οργανισμού ΕΚΑΞ του Δικαστηρίου και όχι από την Επιτροπή στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας.

Εκτίμηση

37 Κατ' αρχάς, δεν χρειάζεται να εξεταστεί λεπτομερέστερα η επιχειρηματολογία ότι το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπόψη του ότι η παραβίαση της αρχής της αυτεπάγγελτης έρευνας ενδέχεται να συνιστά και προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας, δεδομένου ότι η αναιρεσείουσα - όπως ελέχθη ανωτέρω (12) - δεν παρέθεσε κανένα στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι το Πρωτοδικείο υπέπεσε σε νομική πλημμέλεια κατά την εκτίμηση της υποχρεώσεως αυτεπάγγελτης έρευνας που υπέχει η Επιτροπή.

38 Κατά τα λοιπά, η επιχειρηματολογία της αναιρεσείουσας αναφέρεται στο δικαίωμα να λάβει γνώση των εγγράφων και στο να ασκήσει εκ νέου το δικαίωμα ακροάσεως, αυτή τη φορά επί του περιεχομένου των εγγράφων, τα οποία συντάχθηκαν μετά την πρώτη ακρόαση. Και στην περίπτωση αυτή το ζήτημα είναι αν τυχόν προσβολή αυτών των δικαιωμάτων άμυνας μπορεί να αρθεί στο πλαίσιο της ενώπιον του Πρωτοδικείου διαδικασίας.

39 Κατ' αρχάς επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, όταν δεν αναγνωρίζεται το δικαίωμα να ληφθεί γνώση του περιεχομένου των εγγράφων, δεν μπορεί να αναγνωριστεί δικαίωμα ακροάσεως εκ του περιεχομένου τους. Επομένως, στη συνέχεια το επίκεντρο της αναλύσεώς μου θα είναι κατ' αρχάς το δικαίωμα λήψεως γνώσεως του περιεχομένου εγγράφων.

40 Κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, υπάρχει προσβολή του δικαιώματος λήψεως γνώσεως του περιεχομένου εγγράφων (13) μόνο στην περίπτωση κατά την οποία η γνώση των στοιχείων των εγγράφων αυτών θα ήταν δυνατόν να επηρεάσει την εξέλιξη της διαδικασίας και, ως εκ τούτου, το περιεχόμενο της αποφάσεως. Επομένως, δεν απαιτείται οριστική εκτίμηση για το ότι η απόφαση έχει πράγματι διαφορετικό περιεχόμενο (14).

41 Επομένως, πρέπει να εξεταστεί αν το Πρωτοδικείο χρησιμοποίησε και εφάρμοσε ορθώς αυτό το κριτήριο ελέγχου στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (15).

42 Με τη σκέψη 114 το Πρωτοδικείο διαπίστωσε ότι τα έγγραφα σχετικά με τα πορίσματα των ερευνών που διεξήχθησαν από την Επιτροπή μετά την πρώτη ακρόαση «δεν περιείχαν προδήλως κανένα ελαφρυντικό στοιχείο» ως προς τη ΓΔ ΙΙΙ. Με τον τρόπο αυτό το Πρωτοδικείο διατύπωσε με απολύτως σαφείς όρους ότι η γνώση των εγγράφων αυτών δεν μπορούσε να επηρεάσει την εξέλιξη της περαιτέρω διαδικασίας και, ως εκ τούτου, το περιεχόμενο της αποφάσεως.

43 Το περιεχόμενο των εγγράφων παρατίθεται στις σκέψεις 100 έως 106 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Δεν είναι προφανές ότι τα έγγραφα αυτά περιείχαν έστω την ελάχιστη ένδειξη ότι θα ήταν δυνατόν να προκύψει από αυτά κάποιο απαλλακτικό στοιχείο υπέρ της αναιρεσείουσας. Επιπλέον, η αναιρεσείουσα δεν προέβαλε κανένα συγκεκριμένο στοιχείο το οποίο να κλωνίζει την αποδεικτική αξία που προσέδωσε το Πρωτοδικείο στα έγγραφα αυτά όσον αφορά τα προβληθέντα ελαφρυντικά («ρόλος της ΓΔ ΙΙΙ»).

44 Κατά συνέπεια, ορθώς το Πρωτοδικείο δεν αναγνώρισε στην αναιρεσείουσα το δικαίωμα να λάβει σε μεγαλύτερη έκταση γνώση των εγγράφων της Επιτροπής.

45 Εφόσον το Πρωτοδικείο ορθώς διαπίστωσε σύμφωνα με τα ανωτέρω ότι δεν αναγνωρίζεται δικαίωμα προκειμένου να ληφθεί εκ νέου γνώση του περιεχομένου εγγράφων, συνάγεται σύμφωνα με τις εισαγωγικές αναπτύξεις ταυτόχρονα το συμπέρασμα ότι το Πρωτοδικείο δεν υπέπεσε σε σφάλμα εκτιμήσεως, δεχόμενο ότι δεν συντρέχει προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας λόγω του ότι δεν παρασχέθηκε η δυνατότητα εκ νέου ασκήσεως του δικαιώματος ακροάσεως (σχετικά με το περιεχόμενο των εγγράφων αυτών).

46 Το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, με το οποίο προβάλλεται ότι το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπόψη του την προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας (γνώση του περιεχομένου εγγράφων και νόμιμη ακρόαση), πρέπει ως εκ τούτου να απορριφθεί ως αβάσιμο.

47 Ο ισχυρισμός της αναιρεσείουσας ότι το Πρωτοδικείο εσφαλμένως θεώρησε ότι είναι δυνατή η θεραπεία των υποτιθέμενων διαδικαστικών πλημμελειών της Επιτροπής κατά την ενώπιον του Πρωτοδικείου διαδικασία δεν χρήζει περαιτέρω έρευνας (16), διότι - όπως ελέχθη - δεν υπάρχει διαδικαστική πλημμέλεια της Επιτροπής.

2. Επί της αποφάσεως της Επιτροπής (Δεύτερος λόγος αναιρέσεως)

48 Ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως περιλαμβάνει επίσης δύο σκέλη. Με το πρώτο σκέλος η αναιρεσείουσα βάλλει κατά της παραδοχής του Πρωτοδικείου ότι κατά τη λήψη της αποφάσεως από την Επιτροπή υπήρχε η απαιτούμενη για τη διενέργεια ψηφοφορίας απαρτία. Με το δεύτερο σκέλος η αναιρεσείουσα προβάλλει ότι το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπόψη του την παράβαση ορισμένων διατάξεων οι οποίες επιβάλλουν την τήρηση ορισμένου τύπου για την κύρωση της αποφάσεως αυτής και ότι δεν συνέπιπτε, από άποψη περιεχομένου, το κείμενο της αποφάσεως που κοινοποιήθηκε με αυτό που ενέκρινε η Επιτροπή.

α) Επί του ζητήματος της απαρτίας κατά τη λήψη της αποφάσεως από την Επιτροπή

Επιχειρήματα των διαδίκων

49 Η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο εσφαλμένως αρνήθηκε στη σκέψη 142 την ύπαρξη παραβάσεως ουσιώδους τύπου κατά τη λήψη της αποφάσεως από την Επιτροπή, ερμηνεύοντας εσφαλμένα τα πρακτικά συνεδριάσεως της Επιτροπής (στο εξής: πρακτικά) και καταλήγοντας, ως εκ τούτου, στο - ανακριβές - συμπέρασμα ότι κατά τη λήψη της αποφάσεως υπήρχε η απαιτούμενη απαρτία των μελών της Επιτροπής. Ως εκ τούτου, το Πρωτοδικείο παρέβη τα άρθρα 5 και 6 του εσωτερικού κανονισμού της Επιτροπής (17).

50 Η Επιτροπή αντικρούει ότι η αναιρεσείουσα βάλλει κατά της διαπιστώσεως πραγματικών γεγονότων και κατά της εκτιμήσεως του αποδειτικού υλικού και ότι, ως εκ τούτου, αυτός ο λόγος αναιρέσεως είναι απαράδεκτος.

51 Κατά την Επιτροπή, αυτός ο λόγος αναιρέσεως είναι επίσης αβάσιμος διότι τα ονόματα των προσώπων τα οποία μετείχαν στη συνεδρίαση για τη λήψη της αποφάσεως προκύπτουν από τον κατάλογο των παρόντων μελών της σελίδας 2 των πρακτικών. Η λειτουργία του ως μέσου τεκμηριώσεως και η αποδεικτική ισχύς του καταλόγου των παρόντων μελών δεν αναιρείται από το γεγονός ότι σε άλλο σημείο των πρακτικών αναφέρεται ότι ορισμένα μέλη του γραφείου των μελών της Επιτροπής παρέστησαν κατά τη συνεδρίαση «εν τη απουσία των μελών της Επιτροπής».

Εκτίμηση

52 Στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση το Πρωτοδικείο στηρίχθηκε στον κατάλογο των παρόντων μελών που περιέχεται στη σελίδα 2 των πρακτικών της συνεδριάσεως (18), προκειμένου να απαντήσει στο ερώτημα αν κατά τη λήψη της αποφάσεως υπήρχε ο απαιτούμενος αριθμός μελών που προβλέπουν τα άρθρα 5 και 6 του εσωτερικού κανονισμού του 1993. Το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η σημείωση στη σελίδα 40 των πρακτικών, σύμφωνα με την οποία ορισμένα μέλη του γραφείου των μελών της Επιτροπής παρέστησαν κατά τη συνεδρίαση «εν τη απουσία των μελών της Επιτροπής» (19) δεν έρχεται σε αντίφαση με τον κατάλογο των παρόντων μελών της σελίδας 2 των πρακτικών (20).

53 Η Επιτροπή προβάλλει ότι ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως είναι, κατά το σκέλος του αυτό, απαράδεκτος, διότι ενδεχομένως στρέφεται, ως προς το σημείο αυτό, κατά εκτιμήσεως πραγματικού γεγονότος από το Πρωτοδικείο η οποία δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο.

54 Το Δικαστήριο έχει ασχοληθεί στη μέχρι τούδε νομολογία του αρκετές φορές με το ζήτημα αν η εκτίμηση ενός εγγράφου αποτελεί πραγματικό ή νομικό ζήτημα (21). Η εκτίμηση ενός εγγράφου από το Πρωτοδικείο περιλαμβάνει τα εξής τρία στάδια:

55 Κατ' αρχάς, η εκτίμηση είναι δυνατόν να αφορά τη διαπίστωση του αμιγώς γλωσσικού περιεχομένου ενός εγγράφου (π.χ. ποια ήταν η πράγματι χρησιμοποιηθείσα λεκτική διατύπωση). Ακολούθως, η εκτίμηση είναι δυνατόν να αφορά τη στηριζόμενη στη λεκτική διατύπωση διαπίστωση του αντικειμενικού και όχι επομένως του νομικού νοήματος του εγγράφου (τί εκφράζεται εν γένει με τη λεκτική αυτή διατύπωση). Τέλος, ένα έγγραφο είναι δυνατόν να εκτιμηθεί, βάσει του ούτω προκύπτοντως αντικειμενικού νοήματός του, από νομικής απόψεως (ανταποκρίνεται το έγγραφο στις απαιτήσεις που θέτει το ουσιαστικό δίκαιο).

56 Η διαπίστωση της λεκτικής διατυπώσεως και του αντικειμενικού νοήματος ενός εγγράφου αποτελούν απλώς προστάδιο της νομικής εκτιμήσεως. Η διαπίστωση και η εκτίμηση πραγματικών γεγονότων - υπό την επιφύλαξη του ελέγχου σχετικού με τυχόν παραμόρφωσή τους - δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο. Η καθαυτό νομική εκτίμηση πραγματοποιείται το πρώτον στο τρίτο στάδιο, η δε εκτίμηση αυτή υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο.

57 Η παρούσα υπόθεση αποτελεί ένα κλασσικό παράδειγμα των προπεριγραφέντων τριών σταδίων: Το κείμενο των σελίδων 2, 7 και 40 των πρακτικών παρατίθεται στις σκέψεις 140 επ. και 146 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Με τις επικρινόμενες σκέψεις 142 επ., το Πρωτοδικείο προβαίνει στη διαπίστωση του αντικειμενικού περιεχομένου του εγγράφου όσον αφορά το ζήτημα των παρόντων, όπως αυτό προκύπτει από τη συνολική θέωρηση της σελίδας 40 σε σχέση με τις σελίδες 2 και 7 των πρακτικών. Το Πρωτοδικείο προβαίνει στη νομική εκτίμηση του αντικειμενικού νοήματος (ύπαρξη απαρτίας των μελών της Επιτροπής προς λήψη αποφάσεως σύμφωνα με το άρθρο 5 του εσωτερικού κανονισμού 1993) το πρώτον στη σκέψη 147.

58 Η αναιρεσείουσα προβάλλει με την επιχειρηματολογία της ότι δεν υπήρχε η απαιτούμενη απαρτία, επομένως βάλλει κατά του δευτέρου σταδίου της εκτιμήσεως ενός εγγράφου, ήτοι κατά της διαπιστώσεως του νοήματος των πρακτικών από το Πρωτοδικείο. Επομένως, η αναιρεσείουσα επικρίνει την εκτίμηση πραγματικών γεγονότων από το Πρωτοδικείο και όχι τη νομική εκτίμησή του.

59 Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος του δευτέρου λόγου αναιρέσεως, με το οποίο προβάλλεται ότι δεν ελήφθη υπόψη το γεγονός ότι κατά τη λήψη της αποφάσεως από την Επιτροπή δεν υπήρχε απαρτία, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτο.

β) Επί του ζητήματος της νομότυπης κυρώσεως της αποφάσεως της Επιτροπής και της αντιστοιχίας, από άποψη περιεχομένου, μεταξύ του κειμένου της αποφάσεως που κοινοποιήθηκε και του κειμένου που εγκρίθηκε ως απόφαση της Επιτροπής

Επιχειρήματα των διαδίκων

60 Η αναιρεσείουσα προβάλλει ότι το Πρωτοδικείο απέρριψε στη σκέψη 158 της αποφάσεώς του ως αβάσιμη την αιτίασή της ότι η κοινοποιηθείσα απόφαση C(94)321, τελικό, της Επιτροπής δεν είχε κυρωθεί σύμφωνα με το άρθρο 16 του εσωτερικού κανονισμού του 1993. Κατά συνέπεια, εφάρμοσε εσφαλμένως, μεταξύ άλλων, τις διατάξεις που διέπουν τον τύπο της διαδικασίας για τη λήψη αποφάσεων από την Επιτροπή και δεν έλαβε υπόψη του τον σκοπό του τεκμηρίου νομιμότητας των κοινοτικών πράξεων.

61 Το Πρωτοδικείο δεν διαπίστωσε με την απόφασή του ούτε ότι η κοινοποιηθείσα στην προσφεύγουσα απόφαση ταυτίζεται με τις αποφάσεις C(94)621/2 και C(94)321/3 ούτε ότι η απόφαση αυτή είχε προσαρτηθεί νομοτύπως στα πρακτικά. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να προσκομίσει τα πρακτικά που έφεραν τις πρωτότυπες υπογραφές του Προέδρου της και του Γενικού Γραμματέα της, στα δε πρακτικά δεν υπήρχε η ημερομηνία της υπογραφής. Κατά την αναιρεσείουσα, εσφαλμένως το Πρωτοδικείο κατέληξε ότι η κοινοποιηθείσα απόφαση κυρώθηκε νομοτύπως στις 23 Φεβρουαρίου 1994, δεδομένου ότι από τα υπάρχοντα αποδεικτικά στοιχεία δεν προκύπτει το συμπέρασμα αυτό.

62 Η Επιτροπή φρονεί ότι το επιχείρημα της αναντιστοιχίας μεταξύ των διαφόρων κειμένων της αποφάσεως καθιστά τον λόγο αναιρέσεως απαράδεκτο, δεδομένου ότι η αναιρεσείουσα δεν προέβαλε κανένα στοιχείο προς στήριξη των αιτιάσεών της κατά των αναπτύξεων του Πρωτοδικείου σχετικά με το σημείο αυτό, η δε επιχειρηματολογία της αφορά τη διαπίστωση πραγματικών γεγονότων, πράγμα για το οποίο αρμόδιο είναι μόνον το Πρωτοδικείο.

Εκτίμηση

63 Η επικριθείσα από την αναιρεσείουσα σκέψη 158 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως αφορά την προβαλλόμενη αναντιστοιχία μεταξύ του κειμένου της αποφάσεως που ενέκρινε η Επιτροπή και του κειμένου της αποφάσεως που κοινοποιήθηκε στην αναιρεσείουσα.

64 Η αντιστοιχία, από απόψεως περιεχομένου και μόνον, του κειμένου της αποφάσεως που κοινοποιήθηκε στην αναιρεσείουσα με το κείμενο της αποφάσεως το οποίο ενέκρινε η Επιτροπή αποτελεί πραγματικό και όχι νομικό ζήτημα.

65 Το δεύτερο σκέλος του δευτέρου λόγου αναιρέσεως πρέπει επομένως να απορριφθεί ως απαράδεκτο στο μέτρο που με αυτό προβάλλεται η αναντιστοιχία μεταξύ του εγκριθέντος και του κοινοποιηθέντος κειμένου της αποφάσεως.

66 Ωστόσο, από τα επιχειρήματα που προβάλλονται προς στήριξη αυτού του σκέλους του δευτέρου λόγου αναιρέσεως προκύπτει ότι η αναιρεσείουσα, προφανώς, βάλλει κυρίως κατά της απορρίψεως των επιφυλάξεών της σχετικά με τη νομότυπη κύρωση της αποφάσεως της Επιτροπής, τις οποίες διατύπωσε κατά τη διαδικασία ενώπιον του Πρωτοδικείου. Έτσι όμως η αναιρεσείουσα δεν βάλλει κατά της σκέψεως 158, την οποία η ίδια παραθέτει, αλλά, αντιθέτως, κατά της σκέψεως 166 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

67 Το ζήτημα όμως της αντιστοιχίας του περιεχομένου των κειμένων της αποφάσεως και το ζήτημα της νομότυπης κυρώσεως της ληφθείσας αποφάσεως συνδέονται - όπως μόλις έδειξα - αρρήκτως μεταξύ τους. Κατά συνέπεια, η απλώς ελλιπής, ως προς το σημείο αυτό, παράθεση των αναιρεσιβαλλομένων σκέψεων δεν πρέπει να έχει ως συνέπεια το να μην εξεταστούν οι ισχυρισμοί της αναιρεσείουσας σχετικά με το ότι δεν ελήφθη υπόψη η παράτυπη κύρωση.

68 Με την επιχειρηματολογία της η αναιρεσείουσα αμφισβητεί προφανώς το αν το Πρωτοδικείο επέλεξε ορθά τα συγκρινόμενα αντικείμενα προς απόδειξη της αντιστοιχίας του περιεχομένου τους. Και τούτο διότι το Πρωτοδικείο δεν συνέκρινε το κοινοποιηθέν στην αναιρεσείουσα κείμενο με το πρωτότυπο της αποφάσεως, αλλά με ένα φωτοαντίγραφο. Αυτό συνεπάγεται ότι το Πρωτοδικείο στηρίχθηκε σε ένα απρόσφορο αποδεικτικό μέσο, ελλείψει του κυρωθέντος πρωτοτύπου της αποφάσεως, για τον έλεγχο της αντιστοιχίας του περιεχομένου.

69 Η ανωτέρω σκέψη δεν πρέπει να απορριφθεί άνευ ετέρου, εάν ληφθούν υπόψη οι απαιτήσεις και ο σκοπός της κυρώσεως των αποφάσεων της Επιτροπής. Από τα άρθρα 9 και 16 του εσωτερικού κανονισμού της Επιτροπής του 1993 προκύπτει ότι μια απόφαση κυρώνεται δια της εγκρίσεως από την Επιτροπή των πρακτικών της εκάστοτε συνεδριάσεως και στην πρώτη σελίδα των εγκριθέντων πρακτικών τίθεται η υπογραφή του Προέδρου και του Γενικού Γραμματέα (άρθρο 9). Η απόφαση κυρώνεται με το να τεθούν οι υπογραφές αυτές επί των πρακτικών (άρθρο 16, πρώτη παράγραφος, δεύτερο εδάφιο). Το άρθρο 16, πρώτο εδάφιο, του εσωτερικού κανονισμού ορίζει ότι οι πράξεις που εγκρίνονται «προσαρτώνται» στα εκάστοτε πρακτικά. Μόνο με τον τρόπο αυτό είναι δυνατό να γίνει αντιληπτή προς τα έξω η ενότητα της μη υπογεγραμμένης αποφάσεως και των υπογεγραμμένων πρακτικών, το δε κείμενο αυτής της - προσαρτηθείσας - αποφάσεως είναι δυνατό να διακρίνεται από ένα μη κυρωθέν κείμενο (22).

70 Επομένως, οι ανωτέρω απαιτήσεις του Κανονισμού Διαδικασίας δεν αποτελούν αυτοσκοπό, αλλά αντιθέτως έχουν ακριβώς την έννοια ότι, σε περίπτωση αμφιβολίας, θα είναι δυνατό να αποδειχθεί ενώπιον του Πρωτοδικείου αν και ποιο είναι το κείμενο που ενέκρινε η Επιτροπή ως συλλογικό όργανο (23). Ακριβώς ειπείν, το κείμενο μιας αποφάσεως που εγκρίνει η Επιτροπή είναι, από νομικής απόψεως, το πρωτότυπο, εφόσον κυρωθεί νομοτύπως. Δεδομένου ότι πρέπει να συγκρίνονται το κοινοποιηθέν κείμενο και το «πρωτότυπο», μόνον η προσκόμιση της κυρωθείσας αποφάσεως καθιστά δυνατή κατ' αρχήν την ασφαλή σύγκρισή τους.

71 Επομένως, τίθενται τα ερωτήματα: πώς ήταν δυνατό το Πρωτοδικείο, βάσει ενός φωτοαντιγράφου, να διαπιστώσει εάν υπήρχε πρωτότυπο το οποίο τηρούσε τις εφαρμοστέες διατάξεις περί κυρώσεως και ποιο ήταν το περιεχόμενο του πρωτοτύπου;

72 Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των υπογραφών που τίθενται στην πρώτη σελίδα των πρακτικών και στην απαίτηση να «προσαρτάται» η απόφαση στα πρακτικά.

73 Στη σκέψη 165, το Πρωτοδικείο στηρίχθηκε στην επικύρωση του φωτοαντιγράφου από τον ασκήσαντα καθήκοντα Γενικού Γραμματέα της Επιτροπής κατά τον χρόνο της διαδικασίας ενώπιον του Πρωτοδικείου, ο οποίος έθεσε τη σφραγίδα και την υπογραφή του προβαίνοντας στη σαφή εκτίμηση ότι η σφραγίδα «επικυρωμένο αντίγραφο» έχει την έννοια ότι ο Γενικός Γραμματέας βεβαιώνει ότι οι υπογραφές του φωτοαντιγράφου των πρακτικών συμπίπτουν με αυτές του πρωτοτύπου των πρακτικών. Συναφώς, πρόκειται για μια, από απόψεως περιεχομένου, εκτίμηση αποδεικτικών στοιχείων η οποία δεν υπόκειται σε αναιρετικό έλεγχο.

74 Αντιθέτως, δυσκολότερη είναι η απάντηση στο ερώτημα πώς το Πρωτοδικείο θεώρησε ότι είναι σε θέση, από τυπικής απόψεως, να διαπιστώσει βάσει ενός φωτοαντιγράφου ότι εκείνο το κείμενο της αποφάσεως, το οποίο υπήρχε στην Επιτροπή κατά τη λήψη της αποφάσεως, «είχε προσαρτηθεί» στο πρωτότυπο των πρακτικών όταν καταρτίστηκε το φωτοαντίγραφο.

75 Ως προς το σημείο αυτό, το Πρωτοδικείο στηρίζεται, με τη σκέψη 162, πρώτον στο γεγονός ότι παρέλαβε τα πρακτικά και το κείμενο της αποφάσεως (αμφότερα σε φωτοαντίγραφα) «σε μια θήκη» και δεύτερον στις δηλώσεις των εκπροσώπων της Επιτροπής ενώπιον του Πρωτοδικείου ότι παρέλαβαν αμφότερα τα κείμενα «ως έχει» από τον Γενικό Γραμματέα της Επιτροπής (24).

76 Ωστόσο, χωρίς όμως να σημαίνει ότι κάτι τέτοιο συνέβη στην παρούσα υπόθεση, είναι θεωρητικά απολύτως δυνατόν να φωτοτυπηθούν χωριστά τα υπογεγραμμένα πρακτικά, καθώς και ένα κείμενο για το οποίο προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι είναι αυτό το οποίο υπήρχε κατά τη λήψη της αποφάσεως, και να αποσταλούν τα φωτοαντίγραφα αυτά «σε μια θήκη». Αυτό όμως ακριβώς σκοπεί να αποτρέψει, όπως ελέχθη ανωτέρω, η τήρηση της προβλεπόμενης για την κύρωση απαιτήσεως να «προσαρτώνται» στα πρακτικά οι εγκριθείσες πράξεις. Το καθαρά φιλικό γεγονός της «προσαρτήσεως» και, ως εκ τούτου, η ύπαρξη και το περιεχόμενο της αποφάσεως της Επιτροπής είναι δυνατόν να διαπιστωθούν με ασφάλεια κατ' αρχήν μόνο δια της αυτοψίας αμφοτέρων των ταυτοχρόνως προσκομιζομένων ενώπιον του Πρωτοδικείου πρωτοτύπων κειμένων (πρακτικά και κείμενο της αποφάσεως).

77 Ωστόσο, δεν προσκομίστηκε ενώπιον του Πρωτοδικείου το πρωτότυπο κανενός εκ των δύο κειμένων, αντ' αυτού δε το Πρωτοδικείο στηρίχθηκε μεταξύ άλλων στη δήλωση των εκπροσώπων της Επιτροπής (ότι παρέλαβαν αμφότερα τα κείμενα «ως έχει» από τον Γενικό Γραμματέα της Επιτροπής). Ως προς το σημείο αυτό, το Πρωτοδικείο ερμήνευσε τη δήλωση των εκπροσώπων της Επιτροπής υπό την έννοια ότι αυτοί παρέλαβαν αμφότερα τα φωτοαντίγραφα προσαρτημένο το μεν στα δε «ως έχει» ακριβώς όπως είναι «προσαρτημένα» τα κείμενα και στο πρωτότυπό τους. Εξ αυτού και εκ του γεγονότος ότι τα φωτοαντίγραφα αυτά τους εγχειρίστηκαν από τον ίδιο τον Γενικό Γραμματέα, επομένως από τον μοναδικό δυνατό κάτοχο των πρωτοτύπων, το Πρωτοδικείο συνάγει προφανώς ότι το πρωτότυπο αμφοτέρων των κειμένων με το ίδιο ακριβώς περιεχόμενο, και μάλιστα υπό τη μορφή «παραρτήματος», βρίσκεται στην κατοχή του Γενικού Γραμματέα.

78 Το Πρωτοδικείο στηρίζει τη συλλογιστική του στο σημείο αυτό επομένως κυρίως στις δηλώσεις των εκπροσώπων της Επιτροπής, στους οποίους δίδει πίστη, και ερμηνεύει τις δηλώσεις αυτές με συγκεκριμένο τρόπο. Αυτό αποτελεί εκτίμηση αποδεικτικών στοιχείων η οποία είναι ανέλεγκτη, υπό την επιφύλαξη της παραμορφώσεως των αποδεικτικών μέσων από το Πρωτοδικείο, και ως εκ τούτου ο σχετικός λόγος αναιρέσεως είναι ως προς το σημείο αυτό απαράδεκτος.

79 Περαιτέρω, η αναιρεσείουσα επικρίνει τη σκέψη 164 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, στην οποία το Πρωτοδικείο στηρίζει τη νομότυπη κύρωση της αποφάσεως της Επιτροπής και στη δική του νομολογία επί της αρχής του τεκμηρίου νομιμότητος των κοινοτικών πράξεων (25).

80 Φρονώ ότι το Πρωτοδικείο στο σημείο αυτό δεν λαμβάνει υπόψη του το περιεχόμενο του αναγνωρισμένου από τη νομολογία τεκμηρίου νομιμότητας των κοινοτικών πράξεων. Το τεκμήριο αυτό ισχύει κυρίως στην περίπτωση κατά την οποία αποδεικνύεται ότι μια πράξη των Κοινοτήτων πάσχει πλημμέλεια (26). Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή πρόκειται για την εκτίμηση σχετικά με το αν η πράξη είναι εντέλει (από τυπικής απόψεως) πλημμελής, ακριβέστερα, για την απόδειξη των πραγματικών περιστατικών που απαιτούνται για μια τέτοια παραδοχή. Είναι προφανές ότι στη σκέψη 164 παρεισέφρυσε ένα λάθος στη συλλογιστική του Πρωτοδικείου, δεδομένου ότι το Πρωτοδικείο θεωρεί το τεκμήριο νομιμότητας ως αποδεικτικό μέσο σχετικά με το ότι η πράξη είναι νόμιμη (υπό την έννοια της «ανυπαρξίας πλημμελειών»). Με τον τρόπο αυτό το Πρωτοδικείο συγχέει το αντικείμενο για το οποίο διεξάγονται αποδείξεις με την ίδια τη διεξαγωγή αποδείξεων.

81 Εντούτοις, το ελάττωμα αυτό του σκεπτικού του Πρωτοδικείου δεν συνεπάγεται ότι είναι εσφαλμένες οι αναπτύξεις του Πρωτοδικείου σχετικά με τη νομότυπη κύρωση της αποφάσεως. Και τούτο διότι το Πρωτοδικείο παρέθεσε συμπληρωματικώς και μόνον τη νομολογία επί του τεκμηρίου νομιμότητας σε σαφή σχέση προς την αιτιολογία που διέλαβε - την οποία μόλις εξέθεσα - σχετικά με την εκτίμηση της δηλώσεως των εκπροσώπων της Επιτροπής (27) και, ως εκ τούτου, δεν είναι δυνατόν να προσδοθεί στην αιτιολογία αυτή αυτοτελής, βαρύνουσα σημασία.

82 Σχετικά με την επιχειρηματολογία της αναιρεσείουσας ότι το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπόψη του ότι οι υπογραφές του Γενικού Γραμματέα και του Προέδρου επί των πρακτικών δεν έφεραν ημερομηνία, αρκεί η διαπίστωση ότι η επιχειρηματολογία αυτή επαναλαμβάνει την ίδια ακριβώς επιχειρηματολογία που προέβαλε ως προσφεύγουσα στο πλαίσιο της ενώπιον του Πρωτοδικείου διαδικασίας. Στην παρούσα διαδικασία δεν προβλήθηκαν νέα επιχειρήματα σχετικά με τον λόγο για τον οποίον οι διαπιστώσεις του Πρωτοδικείου στη σκέψη 167 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως πρέπει να θεωρηθούν εσφαλμένες.

83 Κατά πάγια νομολογία (28) του Δικαστηρίου, λόγος αναιρέσεως ο οποίος στηρίζεται σε μια απλώς επαναλαμβανόμενη επιχειρηματολογία πρέπει να απορρίπτεται ως απαράδεκτος.

84 Κατά συνέπεια, το δεύτερο σκέλος του δευτέρου λόγου αναιρέσεως, με το οποίο η αναιρεσείουσα προβάλλει ότι το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπόψη του ότι η απόφαση της Επιτροπής δεν είχε κυρωθεί νομοτύπως, πρέπει να απορριφθεί επίσης ως απαράδεκτο.

Β - Επί του λόγου αναιρέσεως με τον οποίο προβάλλεται ότι το Πρωτοδικείο υπερέβη τη δικαιοδοσία του (τρίτος λόγος αναιρέσεως)

Επιχειρήματα των διαδίκων

85 Η επιχειρηματολογία της αναιρεσείουσας βάλλει κατά της σκέψεως 392 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, με την οποία το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι η Επιτροπή θεώρησε στην απόφαση ότι αποτελεί αυτοτελή παράβαση η συμμετοχή στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών, μολονότι, όπως προκύπτει από τη σκέψη 384 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, οι εκπρόσωποι της Επιτροπής κατά την ενώπιον του Πρωτοδικείου διαδικασία υποστήριξαν σχετικά με το ζήτημα αυτό ότι η Επιτροπή θεώρησε ότι η συμμετοχή στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών αποτελούσε τμήμα ευρύτερων παραβάσεων που αποσκοπούσαν στη διευκόλυνση συμφωνιών καθορισμού τιμών και κατανομής αγορών.

86 Η αναιρεσείουσα φρονεί ότι το Πρωτοδικείο με τον τρόπο αυτό υπερέβη τη δικαιοδοσία που του αναγνωρίζει το άρθρο 33 της Συνθήκης ΕΚΑΞ, δεδομένου ότι δεν περιορίστηκε στον έλεγχο της αποφάσεως, αλλά προέβη στη διόρθωση της αποφάσεως της Επιτροπής.

87 Κατά την Επιτροπή, αυτός ο λόγος αναιρέσεως είναι απαράδεκτος, δεδομένου ότι ο χαρακτηρισμός από την Επιτροπή ενός συστήματος ως συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών δεν αποτελεί νομικό, αλλά πραγματικό ζήτημα, το οποίο δεν υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου.

88 Επικουρικώς προβάλλει ότι αυτός ο λόγος αναιρέσεως είναι αβάσιμος. Και τούτο διότι η αναίρεση στρεφόταν κατά της αποφάσεως της Επιτροπής. Δεν ήταν δυνατόν να στρέφεται κατά των δηλώσεων των εκπροσώπων της Επιτροπής στο πλαίσιο της διαδικασίας ενώπιον του Πρωτοδικείου, δεδομένου ότι το Πρωτοδικείο δεν δεσμεύεται από τις δηλώσεις αυτές. Ωστόσο, στο άρθρο 1 και στην παράγραφο 314 της αποφάσεως, στο πλαίσιο της απαριθμήσεως των επιμέρους παραβάσεων, η συμμετοχή στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών μνημονεύεται μαζί με τις συμφωνίες καθορισμού τιμών και κατανομής αγορών.

Εκτίμηση

89 Κατ' αρχάς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η αναιρεσείουσα με την επιχειρηματολογία της επί του τρίτου λόγου αναιρέσεως υποστηρίζει ότι συμμερίζεται την ευνοϋκή για την ίδια άποψη της Ειτροπής, όπως αυτή διατυπώθηκε στο πλαίσιο της διαδικασίας ενώπιον του Πρωτοδικείου (ήτοι ότι η συμμετοχή στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών δεν αποτελεί αυτοτελή παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού). Αντιθέτως, δεν συμμερίζεται ως προς το σημείο αυτό τη δυσμενή για την ίδια άποψη της Επιτροπής, όπως αυτή διατυπώνεται στην απόφασή της (αυτοτελής παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού). Κατά συνέπεια, η αναιρεσείουσα δεν συμμερίζεται ούτε την κρίση του Πρωτοδικείου με την οποία επιβεβαιώνεται η άποψη της Επιτροπής που διατυπώνεται στην απόφασή της.

90 Ωστόσο, με αυτόν τον λόγο αναιρέσεως η αναιρεσείουσα δεν προβάλλει ότι το Πρωτοδικείο εφάρμοσε εσφαλμένα το δίκαιο του ανταγωνισμού (άρθρο 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ), πράγμα που συμβαίνει με τον τέταρτο λόγο αναιρέσεως τον οποίο θα εξετάσω στη συνέχεια (29).

91 Με τον τρίτο λόγο αναιρέσεως η αναιρεσείουσα βάλλει ρητώς κατά της προβαλλόμενης υπερβάσεως δικαιοδοσίας από το Πρωτοδικείο κατά παράβαση του άρθρου 33, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, σε συνδυασμό με το άρθρο 34 της Συνθήκης ΕΚΑΞ. Ως εκ τούτου, θα εξετάσω στη συνέχεια την επιχειρηματολογία της αναιρεσείουσας βάσει των ανωτέρω διατάξεων.

92 Οι ανωτέρω ρυθμίσεις επιτρέπουν απλώς στο Πρωτοδικείο να προβαίνει στον έλεγχο των αποφάσεων της Επιτροπής απαγορεύοντας ταυτοχρόνως, υπό την επιφύλαξη των απεριόριστων εξουσιών ελέγχου που αναγνωρίζει το άρθρο 36 της Συνθήκης ΕΚΑΞ, τις διαπλαστικές παρεμβάσεις εις βάρος του προσφεύγοντος.

93 Η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο διέπλασε εις βάρος της το περιεχόμενο της αποφάσεως της Επιτροπής. Ως εκ τούτου, προβάλλει την ύπαρξη παραβιάσεως της Συνθήκης, ήτοι του άρθρου 33, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ. Κατά συνέπεια, ο λόγος αναιρέσεως είναι παραδεκτός.

94 Ωστόσο, είναι αμφίβολο το κατά πόσον στην προκειμένη υπόθεση το Πρωτοδικείο προέβη σε μια διαπλαστική παρέμβαση. Αυτό θα συνέβαινε μόνο στην περίπτωση κατά την οποία η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση είχε προσδώσει στην απόφαση της Επιτροπής περιεχόμενο διαφορετικό από αυτό που πράγματι η απόφαση αυτή είχε. Ωστόσο, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση επιβεβαιώνει κατ' αποτέλεσμα τη διατυπωθείσα από την Επιτροπή στην απόφασή της άποψη ότι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών αποτελεί αφεαυτού παράβαση του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ. Συνεπώς, θα μπορούσε ενδεχομένως να καταλογιστεί στο Πρωτοδικείο ότι μετέβαλε το περιεχόμενο της αποφάσεως της Επιτροπής μόνο στην περίπτωση κατά την οποία το περιεχόμενο της αρχικής αποφάσεως της Επιτροπής είχε μεταβληθεί στο σημείο αυτό κατά τη διάρκεια της ένδικης διαδικασίας.

95 Η αναιρεσείουσα φρονεί ότι οι τροποποιήσεις αυτές επήλθαν προφανώς με την απάντηση στη γραπτή ερώτηση του Πρωτοδικείου και με τις συναφείς αναπτύξεις των εκπροσώπων της Επιτροπής κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση.

96 Ωστόσο, οι εκπρόσωποι της Επιτροπής δεν ήσαν σε θέση - έστω και αν πράγματι αυτό επιδίωκαν - να τροποποιήσουν κατά τρόπο νομικά δεσμευτικό το περιεχόμενο της αποφάσεως για τον λόγο και μόνον ότι δεν θα υπήρχε στην περίπτωση αυτή η προς τούτο αναγκαία και νομοτύπως εκδοθείσα απόφαση της Επιτροπής.

97 Κατά συνέπεια, δεδομένου ότι το περιεχόμενο της αποφάσεως της Επιτροπής δεν μεταβλήθηκε κατά τη διάρκεια της ένδικης διαδικασίας, το Πρωτοδικείο έλαβε στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ως βάση εκείνο το περιεχόμενο της αποφάσεως της Επιτροπής το οποίο η απόφαση αυτή είχε κατά την έγκρισή της από την Επιτροπή. Επομένως, το Πρωτοδικείο περιορίστηκε στη δικαιοδοσία του ελέγχου σύμφωνα με το άρθρο 33, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ και δεν μετέβαλε το περιεχόμενο της αποφάσεως της Επιτροπής εις βάρος της νυν αναιρεσείουσας.

98 Επομένως, ο τρίτος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο προβάλλεται υπέρβαση δικαιοδοσίας από το Πρωτοδικείο κατά παράβαση του άρθρου 33, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ, είναι αβάσιμος.

Γ - Επί του λόγου αναιρέσεως με τον οποίο προβάλλεται ότι είναι εσφαλμένη η εκτίμηση από το Πρωτοδικείο της ουσιαστικής νομιμότητας της αποφάσεως της Επιτροπής (τέταρτος λόγος αναιρέσεως)

99 Ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως περιλαμβάνει δύο σκέλη. Με το πρώτο σκέλος η αναιρεσείουσα στρέφεται κατά της παραδοχής του Πρωτοδικείου ότι κακώς η Επιτροπή δέχθηκε ότι η συμμετοχή στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών αποτελεί αυτοτελή παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού. Με το δεύτερο σκέλος η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι δεν ελήφθη υπόψη ότι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών δεν είχε αρνητικές επιπτώσεις επί της «κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού» κατά την έννοια του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ.

1. Επί του αυτοτελούς χαρακτήρα της παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού δια της συμμετοχής στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών

Επιχειρηματολογία των διαδίκων

100 Στο σημείο αυτό, η αναιρεσείουσα στρέφεται κατά των σκέψεων 393 επ. της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Φρονεί ότι κακώς το Πρωτοδικείο χαρακτήρισε τον έλεγχο των παραγγελιών και των παραδόσεων ως παράβαση του άρθρου 65, παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚΑΞ, μολονότι το υπό κρίση εν προκειμένω σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών δεν ήταν δυνατόν να περιορίσει αφεαυτού τον ανταγωνισμό.

101 Κατά την αναιρεσείουσα, στην προκειμένη περίπτωση η ανταλλαγή πληροφοριών δεν αφορούσε τις τιμές, αλλά τη στατιστική καταγραφή των ποσοτήτων των παραγγελιών και των παραδόσεων. Η ανταλλαγή των στοιχείων αυτών ενισχύει κατ' αρχήν τον ανταγωνισμό.

102 Περαιτέρω, η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο αιτιολόγησε κατά τρόπο αντιφατικό την αντίθεση στον ανταγωνισμό του συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών. Το Πρωτοδικείο θεώρησε στη σκέψη 403 ότι το σύστημα αντιβαίνει αφεαυτού στον ανταγωνισμό, ενώ ταυτόχρονα στις σκέψεις 401 επ. θεωρεί ως επιχείρημα της αντιθέσεως αυτής στον ανταγωνισμό το γεγονός ότι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών συνεπάγεται τη «διατήρηση των παραδοσιακών εμπορικών ρευμάτων». Στην περίπτωση ενός συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών, το οποίο πρέπει να θεωρηθεί ότι συνιστά αφεαυτού αυτοτελή παράβαση του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης, θα πρέπει οι επιπτώσεις του επί του ανταγωνισμού να προκύπτουν από το ίδιο το σύστημα και ενδεχομένως από την εν γένει δομή της αγοράς.

103 Κατά την αναιρεσείουσα, κακώς το Πρωτοδικείο στηρίχθηκε στη νομολογία που δημιούργησαν οι υποθέσεις σχετικά με την «UK Tractor Registration Exchange» (30) και κακώς δέχτηκε ότι η δομή της αγοράς δοκών, όπως και στην περίπτωση της αγοράς ελκυστήρων, χαρακτηρίζεται επίσης από ένα στενό ολιγοπώλιο, προκειμένου με τον τρόπο αυτό να δικαιολογήσει την εκτίμηση ότι η συμμετοχή στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών αποτελεί παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού. Ωστόσο, όπως το Πρωτοδικείο διαπίστωσε στη σκέψη 400 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, στην αγορά χαλύβδινων δοκών οι δέκα μεγαλύτερες επιχειρήσεις κατείχαν μόνον τα δύο τρίτα των μεριδίων αγοράς, πράγμα που αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα ενός έντονου ανταγωνισμού μεταξύ των πολυάριθμων ανταγωνιστών. Στην περίπτωση μιας τέτοιας διαρθρώσεως της αγοράς αποκλείεται σε κάθε περίπτωση η παραδοχή μιας απλής ολιγοπωλιακής διαρθρώσεως και πάντως η παραδοχή μιας αγοράς υψηλής συγκεντρώσεως.

104 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι αιτιάσεις αυτές είναι απαράδεκτες, δεδομένου ότι η αναιρεσείουσα δεν παραθέτει επακριβώς τα επικρινόμενα τμήματα της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως και τα νομικά επιχειρήματα που θα έπρεπε να προβάλει προς στήριξη του αιτήματός της αναιρέσεως των τμημάτων αυτών της αποφάσεως. Κατά την Επιτροπή, οι αιτιάσεις κατά των σκέψεων 401 επ. της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως είναι αβάσιμες, δεδομένου ότι το Πρωτοδικείο, αντίθετα με τον ισχυρισμό της αναιρεσείουσας, στήριξε την κρίση του ότι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών αντιβαίνει στους κανόνες του ανταγωνισμού σε αυτό το ίδιο το σύστημα.

105 Ως απαράδεκτοι, δεδομένου ότι στρέφονται κατά της εκτιμήσεως πραγματικών γεγονότων, κρίνονται και οι ισχυρισμοί με τους οποίους η αναιρεσείουσα βάλλει κατά της κρίσεως του Πρωτοδικείου σχετικά με την ολιγοπωλιακή διάρθρωση της αγοράς δοκών. Επιπλέον, η ίδια η αναιρεσείουσα χαρακτήρισε στην από 8 Απριλίου 1994 προσφυγή της (σημείο 80) την αγορά δοκών ως ολιγοπωλιακή αγορά.

106 Απορριπτέες είναι και οι επικρίσεις της αναιρεσείουσας σχετικά με την αναφορά του Πρωτοδικείου στις αποφάσεις για τους ελκυστήρες. Και τούτο διότι στις αποφάσεις εκείνες το Πρωτοδικείο εξάρτησε ρητώς τη θετική επίδραση επί του ανταγωνισμού των συστημάτων ανταλλαγής πληροφοριών, ως μέσου διαφάνειας μεταξύ των επιχειρήσεων, από την ύπαρξη κατακερματισμού της προσφοράς στην αγορά, πράγμα το οποίο δεν συμβαίνει στην περίπτωση της αγοράς δοκών.

107 Επιπλέον η αναιρεσείουσα επιλέγει ένα μόνο στοιχείο, ενώ το Πρωτοδικείο αιτιολόγησε την αντίθεση του συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών στον ανταγωνισμό με πλειάδα στοιχείων. Η αγορά δοκών από χάλυβα είναι μεν σε μικρότερο βαθμό ολιγοπωλιακή από την αγορά την οποία αφορούσαν οι αποφάσεις για τους ελκυστήρες. Από την άλλη πλευρά όμως, οι δοκοί από χάλυβα αποτελούν πλέον ομοιογενή προϋόντα από τους ελκυστήρες και, ως εκ τούτου, ο ανταγωνισμός όσον αφορά τα χαρακτηριστικά των προϋόντων στην παρούσα περίπτωση είναι ευθύς εξαρχής περιορισμένος.

108 Η έρευνα των επιπτώσεων που προκαλεί μια συμφωνία για τον ανταγωνισμό περιλαμβάνει την εκτίμηση περίπλοκων οικονομικών δεδομένων, ο δικαστικός έλεγχος των οποίων περιορίζεται κατ' ανάγκη στο αν τηρήθηκαν οι διατάξεις που προβλέπουν την τήρηση ορισμένης διαδικασίας, αν η αιτιολογία είναι επαρκής, αν τα πραγματικά περιστατικά διαπιστώθηκαν επακριβώς, αν η εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών δεν είναι προδήλως εσφαλμένη και αν υπάρχει τυχόν υπέρβαση των άκρων ορίων της διακριτικής ευχέρειας. Ωστόσο, η αναιρεσείουσα ουδόλως προέβαλε τον ισχυρισμό ότι το Πρωτοδικείο δεν τήρησε τα κριτήρια αυτά όσον αφορά την εξέταση του συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών από την Επιτροπή.

Εκτίμηση

109 Κατ' ουσίαν, η αναιρεσείουσα θέτει εν προκειμένω το ζήτημα αν το Πρωτοδικείο εφάρμοσε εσφαλμένως στο υπό εξέταση σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών τις απαιτούμενες από το κοινοτικό δίκαιο προϋποθέσεις, όπως αυτές προκύπτουν από τη νομολογία που δημιούργησαν οι αποφάσεις για τους ελκυστήρες (31), οι οποίες πρέπει να συντρέχουν προκειμένου να θεωρηθεί ότι ορισμένα συστήματα ανταλλαγής πληροφοριών αντιβαίνουν προς τους κανόνες του ανταγωνισμού.

110 Κατ' αρχάς, θα ήθελα να εκθέσω με την επιβαλλόμενη συντομία τα βασικά σημεία της νομολογίας αυτής.

111 Εκ προοιμίου, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το Δικαστήριο δεν είχε μέχρι τούδε την ευκαιρία να αναλύσει το ζήτημα της αυτοτελούς παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού από συστήματα ανταλλαγής πληροφοριών βάσει της Συνθήκης ΕΚΑΞ (άρθρο 65 της Συνθήκης ΕΚΑΞ). Όλες οι μέχρι τούδε υποθέσεις κρίθηκαν εντός του πεδίου εφαρμογής της Συνθήκης ΕΚ (άρθρο 85 της Συνθήκης ΕΚ, νυν άρθρο 81 ΕΚ). Δεδομένου ότι στην παρούσα υπόθεση κρίσιμο είναι κατ' αρχάς μόνο το αν και σε ποιο βαθμό ορισμένα συστήματα ανταλλαγής πληροφοριών μπορούν αφεαυτών να νοθεύσουν εν γένει τον ανταγωνισμό, είναι δυνατό να μην εξεταστεί κατ' αρχάς το ζήτημα των ενδεχόμενων διαφορών προς τη Συνθήκη ΕΚΑΞ. Το αν τα πορίσματα αυτά μπορούν να εφαρμοστούν στην «κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού» της Ευρωπαϋκής Κοινότητας Άνθρακος και Ξάλυβος (άρθρο 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ) θα εξεταστεί χωριστά στη συνέχεια (32).

112 Αυτοτελής παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού στην περίπτωση των συστημάτων ανταλλαγής πληροφοριών υπάρχει όταν η παράβαση αυτή προκύπτει από τα ίδια τα συστήματα, επομένως ανεξαρτήτως του αν οι πληροφορίες που αποκτήθηκαν μέσω αυτών χρησιμοποιήθηκαν για άλλες «κλασσικές» παραβάσεις των κανόνων του ανταγωνισμού, όπως είναι π.χ. οι συμφωνίες για τον καθορισμό τιμών και για την κατανομή των αγορών. Το Δικαστήριο αναγνώρισε κατ' αρχήν, με τις αποφάσεις του για τον χαρτοπολτό (33) και για τους ελκυστήρες (34), ότι τα συστήματα ανταλλαγής πληροφοριών συνιστούν αυτοτελή παραβίαση των κανόνων του ανταγωνισμού. Προκειμένου να θεμελιώσει την κρίση του αυτή, το Δικαστήριο στηρίζεται στη βασική αρχή την οποία χαρακτηρίζει ως «αρχή της αυτονομίας» (35). «Κάθε επιχειρηματίας πρέπει να καθορίζει κατά τρόπο αυτόνομο την πολιτική που προτίθεται να ακολουθήσει στην κοινή αγορά και τους όρους που προτίθεται να επιφυλάξει στην πελατεία του» (36). Αυτή η αρχή της αυτονομίας παραβιάζεται από ένα σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών το οποίο δύναται να έχει ως συνέπεια «τη δημιουργία συνθηκών ανταγωνισμού που δεν αντιστοιχούν προς τις κανονικές συνθήκες της εν λόγω αγοράς» (37). Αυτό συμβαίνει κυρίως στην περίπτωση κατά την οποία η συστηματική ανταλλαγή πληροφοριών αφορά μια «ολιγοπωλιακή αγορά υψηλής συγκεντρώσεως». Σε μια τέτοια αγορά η συστηματική ανταλλαγή πληροφοριών μπορεί να παράσχει στοιχεία για τη θέση στην αγορά και την εμπορική στρατηγική των ανταγωνιστών (38).

113 Ωστόσο, το Δικαστήριο έκρινε ότι ορισμένα συστήματα ανταλλαγής πληροφοριών, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, είναι σύμφωνα με τον ανταγωνισμό. Έτσι ένα σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών, στο οποίο έχουν πρόσβαση, πέραν των όσων μετέχουν σε αυτό, και π.χ. κύκλοι αγοραστών, δύναται μάλλον να ενισχύσει τον ανταγωνισμό παρά να τον περιορίσει (39). Ακόμη και μια αγορά στην οποία πράγματι ισχύουν οι κανόνες του ανταγωνισμού, στην οποία η προσφορά είναι κατακερματισμένη, ενδέχεται να έχει ως αποτέλεσμα την ενίσχυση του ανταγωνισμού μέσω των πληροφοριών που αποκτήθηκαν με το σύστημα αυτό (40). Και τούτο διότι στην περίπτωση αυτή όσοι συμμετέχουν στο σύστημα αυτό είναι σε θέση μέσω της διαφάνειας που εξασφαλίζει να προσαρμόζουν την ατομική τους συμπεριφορά στην αγορά αυτή.

114 Το Πρωτοδικείο εξέτασε το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών εντός του πλαισίου αυτού.

115 Κατ' αρχάς, όσον αφορά την ύπαρξη ολιγοπωλιακής αγοράς, συμμερίζομαι την άποψη της Επιτροπής ότι ο λόγος αναιρέσεως, καθ' ο μέτρο στηρίζεται στον ισχυρισμό ότι είναι εσφαλμένη η εκτίμηση όσον αφορά την αγορά των δοκών από χάλυβα (ολιγοπωλιακά διαρθρωμένη), είναι απαράδεκτος. Πρόκειται για μια εκτίμηση πραγματικών γεγονότων, τα οποία - υπό την επιφύλαξη του ελέγχου για τυχόν παραμόρφωση στοιχείων - δεν υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο.

116 Στηριζόμενο στα ανωτέρω, το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι η αντίθεση του συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών στον ανταγωνισμό έγκειται στον «περιορισμό της ελευθερίας λήψεως αποφάσεων» των επιχειρήσεων. Το Πρωτοδικείο δικαιολογεί τον περιορισμό αυτό στις σκέψεις 402 επ. με την πίεση που ασκείται στις επιχειρήσεις που συμμετέχουν στο σύστημα αυτό η οποία προέρχεται από τις συζητήσεις που ακολουθούν την ανταλλαγή πληροφοριών (ανάλυση, αξιολόγηση και επικρίσεις όσον αφορά τα επίπεδα των παραγγελιών και των παραδόσεων κ.λπ.).

117 Φρονώ ότι πράγματι το Πρωτοδικείο με την ανωτέρω αιτιολογία αμφισβήτησε από λογικής απόψεως αυτό το οποίο καθιστά τη συμμετοχή στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών αυτοτελή παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού.

118 Και τούτο διότι η αντίθεση ορισμένων συστημάτων ανταλλαγής πληροφοριών στον ανταγωνισμό δεν προκύπτει ευθέως από το γεγονός ότι οι πληροφορίες θίγουν την ελευθερία λήψεως αποφάσεων. Αντιθέτως, αυτό είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα των συμφωνιών ή των εναρμονισμένων πρακτικών παραδοσιακού τύπου. Η αντίθεση ενός συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών στον ανταγωνισμό έγκειται στο ότι αίρει ένα άλλο επίσης χαρακτηριστικό γνώρισμα της επιχειρηματικής δραστηριότητας, ήτοι τον κίνδυνο της αβεβαιότητας. Η ελευθερία λήψεως αποφάσεων και ο κίνδυνος της αβεβαιότητας είναι όμως δύο διαφορετικά χαρακτηριστικά γνωρίσματα ενός ιδεατού προτύπου ανταγωνισμού. Τα δύο αυτά χαρακτηριστικά γνωρίσματα είναι μεν δυνατόν να επηρεάζονται αμοιβαία. Είναι απολύτως δυνατόν η αρθείσα αβεβαιότητα σε ορισμένες οικονομικές καταστάσεις να επηρεάζει και την ελευθερία λήψεως αποφάσεων, ασκώντας π.χ. πίεση για την υιοθέτηση μιας συγκεκριμένης στάσεως στην αγορά. Ωστόσο, αυτό δεν είναι αναγκαίο να συμβαίνει. Σύμφωνα δε με τη νομολογία του Δικαστηρίου που δημιουργήθηκε από τις αποφάσεις (41) για τους ελκυστήρες, ο περιορισμός του ανταγωνισμού μέσω ορισμένων συστημάτων ανταλλαγής πληροφοριών είναι δυνατόν να επέρχεται από το γεγονός και μόνον ότι μειώνεται ο συμφυής με το ιδεατό πρότυπο ανταγωνισμού κίνδυνος της αβεβαιότητας.

119 Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση όσον αφορά την επιχειρηματολογία του Πρωτοδικείου ότι το Πρωτοδικείο αγνόησε τη διαφορά αυτή, λαμβάνοντας υπόψη του, προκειμένου να αιτιολογήσει την κρίση του ότι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών συνιστά αυτοτελή παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού, την προς τούτο μη απαραιτήτως αναγκαία επίδρασή του επί της ελευθερίας λήψεως αποφάσεων.

120 Ωστόσο, το Δικαστήριο έχει επανειλημμένως κρίνει ότι ο λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορρίπτεται οσάκις το σκεπτικό μιας αποφάσεως του Πρωτοδικείου παραβιάζει το κοινοτικό δίκαιο, αλλά το διατακτικό της είναι ορθό για άλλους λόγους (42).

121 Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να τονιστεί ότι το Πρωτοδικείο, με τη σκέψη 410 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, παραπέμπει ρητώς στη σχετική νομολογία που δημιούργησε η απόφαση για τους ελκυστήρες. Βάσει των πραγματικών περιστατικών που δεν μπορούν πλέον να αμφισβητηθούν, δεν μπορεί να υπάρξει καμία εύλογη αμφιβολία ότι το Πρωτοδικείο, ακόμη και αν είχε - κατά την άποψή μου - κατανοήσει ορθώς τη μέχρι τούδε νομολογία, θα είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών πληροί τις προϋποθέσεις μιας συμπεριφοράς που αντιβαίνει στους κανόνες του ανταγωνισμού. Όπως το Πρωτοδικείο διαπιστώνει στη σκέψη 394 επ., το σύστημα παρείχε τη δυνατότητα σε όσους συμμετείχαν σε αυτό - αποκλειομένων των μη μετεχόντων στο σύστημα ανταγωνιστών καθώς και των καταναλωτών - μέσω της γνωστοποιήσεως των καλυπτομένων συνήθως από το επιχειρηματικό απόρρητο στοιχείων για τις παραγγελίες και τις παραδόσεις (43) κάθε συμμετέχουσας στο σύστημα επιχειρήσεως να γνωρίζουν τα πλέον πρόσφατα στοιχεία σχετικά με τη θέση που καταλαμβάνει στην αγορά κάθε συμμετέχουσα στο σύστημα επιχείρηση σε σχέση με το σύνολο των πωλήσεων σε όλες τις οικείες αγορές. Έτσι συνέβαινε ακριβώς αυτό το οποίο καθιστά αφεαυτού ένα σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού: ένας μειωμένος κίνδυνος των αβεβαιοτήτων που αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα του ανταγωνισμού αποκλειστικά για όσους μετέχουν στο σύστημα.

122 Επομένως, δεδομένου ότι είναι δυνατόν να θεωρηθεί συνολικώς ότι το Πρωτοδικείο αιτιολόγησε στην κρίση του ότι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών αντιβαίνει στους κανόνες του ανταγωνισμού και ότι στήριξε την αιτιολογία του αυτή ορθώς στη μέχρι τούδε νομολογία και, επομένως, ορθώς αποφάνθηκε κατ' αποτέλεσμα, δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι η προεκτεθείσα πλημμέλεια της αιτιολογίας είναι αρκούντως σοβαρή ώστε να είναι βάσιμος ο σχετικός λόγος αναιρέσεως.

123 Το πρώτο σκέλος του τετάρτου λόγου αναιρέσεως, με τον οποίο προβάλλεται ότι δεν ελήφθη υπόψη το γεγονός ότι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών δεν συνιστούσε αυτοτελή παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού, πρέπει επομένως να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτο και κατά τα λοιπά ως αβάσιμο.

2. Επί των επιπτώσεων του συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών και του καθορισμού τιμών στην «κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού» κατά την έννοια του άρθρου 65 της Συνθήκης ΕΚΑΞ

Επιχειρήματα των διαδίκων

124 Η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο εσφαλμένως θεώρησε ότι οι επικρινόμενες συμπεριφορές αντιβαίνουν στο άρθρο 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ, διότι στηρίχθηκε σε εσφαλμένη ερμηνεία της εννοίας «κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού» κατά την έννοια του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ.

125 Ως «κανονική λειτουργία» του ανταγωνισμού κατά την έννοια της Συνθήκης ΕΚΑΞ πρέπει να νοηθούν όχι μόνον οι περιορισμοί ενός ιδεατού προτύπου ανταγωνισμού από τις γενικές νομικές δυνατότητες των άρθρων 5, 46 έως 48 της Συνθήκης ΕΚΑΞ ή της αποφάσεως 2448/88. Αντιθέτως, στην έννοια αυτή πρέπει να περιληφθεί και εκείνη η περίπτωση ανταγωνισμού η οποία προκύπτει στη συγκεκριμένη περίπτωση από το σύνολο των ιδιαίτερων προϋποθέσεων πλαισίου που απορρέουν από τη Συνθήκη ΕΚΑΞ. Από την άποψη αυτή, το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπόψη του την επίδραση της συμπεριφοράς της ΓΔ ΙΙΙ επί της δομής του ανταγωνισμού στην αρχική υπόθεση.

126 Συγκεκριμένα, η αναιρεσείουσα αναφέρεται στην αξιολόγηση του συστήματος ανταλλαγής πληροφοριών και του καθορισμού τιμών βάσει των κανόνων του ανταγωνισμού και προς στήριξη των ισχυρισμών της προβάλλει συνοπτικώς τα εξής:

127 Το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπόψη του ότι οι επιχειρήσεις έχουν στο πλαίσιο της κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού εντός της ΕΚΑΞ περιθώριο κινήσεων το οποίο περιλαμβάνει και τις αμφισβητούμενες συμπεριφορές. Η επιχειρηθείσα από το Πρωτοδικείο διαφοροποίηση της νομικής εκτιμήσεως, ήτοι ότι υπήρξαν, αφενός, γενικές, μη δεσμευτικές, στο πλαίσιο της συνεργασίας με τη ΓΔ ΙΙΙ, επιτρεπόμενες συζητήσεις καθώς και, αφετέρου, απαγορευμένες συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές δεν είναι πειστική.

128 Η αναιρεσείουσα στηρίζεται ουσιαστικά στην κατάθεση του τότε συνεργάτη της ΓΔ ΙΙΙ, κ. Kutscher, η οποία παρατίθεται στη σκέψη 484 επ. της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Ο κ. Kutscher έκανε λόγο για «συναίνεση». Η επίτευξη μιας τέτοιας συναινέσεως περιλαμβάνει όμως όχι μόνον την απλή ανταλλαγή προβλέψεων, ειδικότερα σχετικά με τις επιμέρους τιμές και τις ποσότητες, αλλά και μια αντίστοιχη συμφωνία μεταξύ των επιχειρήσεων. Μια τέτοια εσωτερική συνεννοήση θεωρείται από τη ΓΔ ΙΙΙ ως εκ τούτου όχι μόνον επιτρεπτή, αλλά αναπόφευκτη όσον αφορά τις πληροφορίες που αυτή χρειάζεται.

129 Κατά την αναιρεσείουσα, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση διέλαβε εν πάση περιπτώσει αντιφατικές αιτιολογίες, διότι, αφενός, το Πρωτοδικείο διαπίστωσε στη σκέψη 318 όσον αφορά τον καθορισμό τιμών ότι καμία από τις διατάξεις της Συνθήκης ΕΚΑΞ δεν επιτρέπει εναρμονισμένες πρακτικές καθορισμού των τιμών. Αφετέρου, το Πρωτοδικείο ορίζει στη σκέψη 269 την έννοια της «εναρμονισμένης πρακτικής» με τέτοια ευρύτητα ώστε ακόμη και η μεταξύ των επιχειρήσεως ανταλλαγή προβλέψεων σχετικά με την εξέλιξη των τιμών, την οποία ο κ. Kutscher έκρινε ως επιτρεπτή, πρέπει να θεωρηθεί εναρμονισμένη πρακτική. Εντούτοις, το Πρωτοδικείο διαπιστώνει, π.χ. στη σκέψη 534, ότι η Επιτροπή δεν γνώριζε τις παραβάσεις του άρθρου 65, παράγραφος 1.

130 Περαιτέρω, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση είναι αντιφατική διότι το Πρωτοδικείο δεν έλαβε υπόψη του κατά την εξέταση της παραβάσεως του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ το κατά πόσον επηρέασε την Επιτροπή, το έλαβε όμως υπόψη του κατά τον υπολογισμό του ύψους του προστίμου. Και τούτο διότι στη σκέψη 644 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως το Πρωτοδικείο διαπίστωσε, σχετικά με το ύψος του προστίμου, ότι η ίδια η ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των επιχειρήσεων σχετικά με τις προβλέψεις τους περί της κινήσεως των τιμών, όπως εκείνη που θεωρούσε θεμιτή η ΓΔ ΙΙΙ, θα μπορούσε να ενισχύσει «κάποιον παραλληλισμό» των συμπεριφορών στην αγορά. Κατά την αναιρεσείουσα, τα ανωτέρω ισοδυναμούν με τη διαπίστωση ότι οι επιχειρήσεις διέθεταν στο πλαίσιο αυτό ένα ευρύ περιθώριο κινήσεων, όσον αφορά την εναρμόνιση της πολιτικής τους περί τιμών, το οποίο περιελάμβανε και συμπεριφορές οι οποίες θα θεωρούνταν σε άλλη περίπτωση - και δη στο πλαίσιο του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 81 ΕΚ) - ως παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού. Με τον τρόπο όμως αυτό, το Πρωτοδικείο έρχεται σε αντίφαση με την αιτιολογία του σχετικά με την παράβαση του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ, την οποία παραθέτει στις σκέψεις 318, 330 και 411 όσον αφορά τις επιμέρους παραβάσεις.

131 Η Επιτροπή τονίζει ότι το περιεχόμενο της εννοίας «κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού» στην Ευρωπαϋκή Κοινότητα Άνθρακος και Ξάλυβος δεν μπορεί να περιοριστεί από την ίδια, αλλά από τη Συνθήκη.

132 Κατά την Επιτροπή, δεν είναι αντιφατικό το να εξετάζονται στο πλαίσιο του καθορισμού του προστίμου οι οικονομικές επιπτώσεις της παραβάσεως και να λαμβάνονται συναφώς υπόψη, σε ορισμένη έκταση, και οι «επαφές μεταξύ επιχειρήσεων που γίνονταν δεκτές από τη ΓΔ ΙΙΙ», διότι με τον τρόπο αυτό δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση η έννοια της κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού όπως η έννοια αυτή ορίζεται από τη Συνθήκη ΕΚΑΞ.

133 Η επιχειρηματολογία της αναιρεσείουσας θα μπορούσε να γίνει δεκτή μόνο στην περίπτωση κατά την οποία η «επιδιωχθείσα και ανεχθείσα από τη ΓΔ ΙΙΙ κατάσταση» είχε ως αποτέλεσμα να μην μπορούν οι επικρινόμενες συμπεριφορές να επηρεάσουν την κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού εντός της ΕΚΑΞ. Το Πρωτοδικείο όμως δεν προέβη σε τέτοια διαπίστωση. Αντιθέτως, στις σκέψεις 643 επ. συνέκρινε απλώς τις οικονομικές συνέπειες των επικρινομένων συμπεριφορών όχι με την κατάσταση η οποία θα υπήρχε αν δεν είχε πραγματοποιηθεί οποιαδήποτε επαφή μεταξύ των επιχειρήσεων, αλλά μόνο με την κατάσταση εκείνη την οποία η ΓΔ ΙΙΙ είχε επιδιώξει και ανεχθεί.

Εκτίμηση

134 Ο ισχυρισμός της εσφαλμένης ερμηνείας του όρου «κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού» κατά την έννοια του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ (στο εξής: κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού) στηρίζεται στη βασική παραδοχή ότι αυτή η έννοια του ανταγωνισμού, λόγω της προσθήκης της λέξεως «κανονική», διαφέρει από την έννοια του ανταγωνισμού του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 81 ΕΚ). Από τα ανωτέρω προκύπτουν τρεις βασικές ομάδες επιχειρημάτων της αναιρεσείουσας:

- Το Πρωτοδικείο δεν διέγνωσε ή δεν διέγνωσε ορθώς την περιλαμβανόμενη στην κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού νόμιμη διατάραξη της ιδεοτυπικής λειτουργίας του ανταγωνισμού.

- Το Πρωτοδικείο χρησιμοποίησε κατά τρόπο αντιφατικό την έννοια της «εναρμονισμένης πρακτικής» ως νόθευση της κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού.

- Το Πρωτοδικείο εφάρμοσε κατά τον υπολογισμό του ύψους του προστίμου σύμφωνα με το άρθρο 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΞ έννοια της κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού διαφορετική από αυτήν που εφάρμοσε κατά την εξέταση του ζητήματος της παραβάσεως του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ.

α) Επί του ζητήματος σχετικά με το αν και σε ποια έκταση στην έννοια της κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού περιλαμβάνονται νομιμοποιημένες διατάξεις της ιδεοτυπικής λειτουργίας του ανταγωνισμού

135 Στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση (44) εξετάζεται η διαφορά μεταξύ της κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού και του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 81 ΕΚ) σχετικά με το αν μπορεί να θεωρηθεί ότι η Συνθήκη ΕΚΑΞ λαμβάνει ως βάση μια καθεαυτή διαταραχθείσα κατάσταση του ανταγωνισμού στις αγορές που υπάγονται στο ρυθμιστικό πεδίο εφαρμογής της. Το Πρωτοδικείο ακολούθησε αυτή την άποψη της αναιρεσείουσας μόνον κατά το ότι αναγνώρισε κατ' αρχήν ότι η κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού στις αγορές της ΕΚΑΞ, λόγω του ολιγοπωλιακού χαρακτήρα τους και λόγω συγκεκριμένων σκοπών βιομηχανικής πολιτικής καθώς και λόγω της εφαρμογής αντίστοιχων μέσων (45), ενδέχεται να αποκλίνει από την ιδεοτυπική λειτουργία του ανταγωνισμού (46). Ωστόσο, το Πρωτοδικείο ρητώς αρνείται να αντλήσει από τα νομικά αυτά δεδομένα ορισμένες γενικές συνέπειες όσον αφορά το δίκαιο του ανταγωνισμού της ΕΚΑΞ.

136 Η αναιρεσείουσα δεν βάλλει κατά της γενικής εκτιμήσεως του Πρωτοδικείου ότι ο ολιγοπωλιακός χαρακτήρας των οικείων αγορών και η εφαρμογή του συνόλου των μέσων που απαιτούνται για την επίτευξη ενός σκοπού βιομηχανικής πολιτικής διαφοροποιούν την κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού από την ιδεοτυπική λειτουργία του. Φρονώ ότι εν προκειμένω τίθεται αντιθέτως ένα διαφορετικό ζήτημα, ήτοι το αν το Πρωτοδικείο εσφαλμένως περιόρισε το εύρος των διαταράξεων της ιδεοτυπικής λειτουργίας του ανταγωνισμού, οι οποίες καλύπτονται από τη Συνθήκη ΕΚΑΞ (οι οποίες είναι ούτως ειπείν «συμφυείς προς το σύστημα»), στον ολιγοπωλιακό χαρακτήρα των οικείων αγορών και στην ορθή εφαρμογή των μέσων που προβλέπει η Συνθήκη ΕΚΑΞ για την επίτευξη σκοπών βιομηχανικής πολιτικής. Η αιτίαση της αναιρεσείουσας έχει την έννοια ότι το Πρωτοδικείο θα έπρεπε να εξετάσει αν θα ήταν δυνατόν και οι δημιουργούμενες από τη συμπεριφορά ενός κοινοτικού οργάνου «ιδιαίτερες προϋποθέσεις πλαισίου της ατομικής περιπτώσεως» να αποτελούν μια καλυπτόμενη από τη Συνθήκη ΕΚΑΞ διατάραξη της ιδεοτυπικής λειτουργίας του ανταγωνισμού. Αν συνέβαινε αυτό, η κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού θα βρισκόταν πράγματι ως εκ τούτου κάτω του κατωφλίου της ιδεοτυπικής λειτουργίας του ανταγωνισμού. Εξ αυτού πάλι το Πρωτοδικείο θα έπρεπε, κατά την αναιρεσείουσα, να αντλήσει ορισμένες συνέπειες κατά την εφαρμογή του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ.

137 Φρονώ ότι το Πρωτοδικείο στη σκέψη 302 εκκίνησε από την ορθή αφετηρία για την απάντηση του ζητήματος. Στην ανωτέρω σκέψη αναφέρεται σχετικά με τη συνεκτίμηση του ολιγοπωλιακού χαρακτήρα των αγορών της ΕΚΑΞ κατά την εφαρμογή των κανόνων του δικαίου του ανταγωνισμού ότι:

«[Ο ολιγοπωλιακός αυτός χαρακτήρα], μολονότι αληθεύει ότι μπορεί, σε ορισμένο βαθμό, να μετριάσει τα αποτελέσματα του ανταγωνισμού, η εκτίμηση αυτή δεν δικαιολογεί ερμηνεία του άρθρου 65 επιτρέπουσα συμπεριφορές επιχειρήσεων οι οποίες [...] περιορίζουν ακόμη περισσότερο τον ανταγωνισμό [η υπογράμμιση δική μου]. Ενόψει των συνεπειών που μπορεί να έχει η ολιγοπωλιακή διάρθρωση της αγοράς, είναι ακόμη πιο αναγκαίο να προστατευθεί ο απομένων ανταγωνισμός».

138 Η βασική αυτή εκτίμηση του Πρωτοδικείου είναι δυνατόν να ισχύσει και πέραν της ολιγοπωλιακής διαρθρώσεως των αγορών της ΕΚΑΞ. Και τούτο διότι ούτε οι εξετασθείσες από το Πρωτοδικείο διαταράξεις υπό τη μορφή των ιδιαιτεροτήτων της Ευρωπαϋκής Κοινότητος Άνθρακος και Ξάλυβος ούτε οι κατά την άποψη της αναιρεσείουσας καλυπτόμενες από τη Συνθήκη ΕΚΑΞ με την έννοια της κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού «ιδιαίτερες προϋποθέσεις πλαισίου της ατομικής περιπτώσεως» προκαλούν τη μερική ή προσωρινή «κατάλυση» του ανταγωνισμού. Στην πραγματικότητα πρόκειται μάλλον - όπως ορθώς διαπίστωσε το Πρωτοδικείο - ενδεχομένως για έναν «μετριασμό» (των αποτελεσμάτων) του ανταγωνισμού. Η διαφορά έγκειται στο ότι στην περίπτωση του «καταλυθέντος» ανταγωνισμού είναι απολύτως εύλογο να αμφισβητηθεί το αν είναι δυνατόν να εξακολουθήσουν να υπάρχουν αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορές. Αντιθέτως, στην περίπτωση του «μετριασθέντος» ανταγωνισμού είναι σαφές ότι η ιδεοτυπική λειτουργία του ανταγωνισμού εξακολουθεί να υπάρχει (47) (ανεπαισθήτως) και, ως εκ τούτου, είναι άξια προστασίας.

139 Από την ανωτέρω ανάγκη προστασίας προκύπτει κατά τρόπο επιτακτικό ότι μαζί με τις ήδη αναφερθείσες εγγενείς διαταράξεις του συστήματος θα πρέπει και οι «ιδιαίτερες προϋποθέσεις πλαισίου της συγκεκριμένης περιπτώσεως», τις οποίες επικαλείται η αναιρεσείουσα στην παρούσα υπόθεση, να τίθενται σε κάθε περίπτωση αποκλειστικά βάσει των σκοπών και των μέσων που προβλέπει η Συνθήκης ΕΚΑΞ.

140 Αυτές οι «ιδιαίτερες προϋποθέσεις πλαισίου της συγκεκριμένης περιπτώσεως» είναι, σύμφωνα με την επιχειρηματολογία της αναιρεσείουσας, οι επαφές των επιχειρήσεων, για τις οποίες δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η ΓΔ ΙΙΙ συνέβαλε, τουλάχιστον, στην πραγματοποίησή τους. Το Πρωτοδικείο εξέτασε την πτυχή αυτή της υποθέσεως στο κεφάλαιο της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως που φέρει τον τίτλο «Επί της εμπλοκής της ΓΔ ΙΙΙ στις παραβάσεις που διαπιστώθηκαν μετά το πέρας του καθεστώτος έκδηλης κρίσεως» και το οποίο περιλαμβάνει τις σκέψεις 515 επ.

141 Η αναιρεσείουσα, επικαλούμενη κυρίως την κατάθεση του συνεργάτη της ΓΔ ΙΙΙ κ. Kutscher, υποστηρίζει ότι η Επιτροπή, σύμφωνα με τα δικά της στοιχεία, προσδοκούσε ότι οι επιχειρήσεις που συμμετείχαν στις εσωτερικές προκαταρκτικές επαφές θα κατέληγαν σε κάποιο είδος «συναινέσεως» (48) σχετικά με την εξέλιξη διαφόρων παραμέτρων της αγοράς (παραγωγοί, παραδόσεις, τιμές καθώς και τις εκάστοτε τάσεις της αγοράς). Έτσι, η Επιτροπή θα ήταν σε θέση να έχει επεξεργασμένες και συγκεντρωμένες τις αναγκαίες πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση της αγοράς και τις μελλοντικές εξελίξεις της.

142 Το Πρωτοδικείο εξέτασε στη σκέψη 318 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως τη νομιμότητα της «συναινέσεως», την επίτευξη της οποίας επιθυμούσε η Επιτροπή. Το Πρωτοδικείο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι μια «συναίνεση» υπό τη μορφή καθορισμού τιμών δεν καλύπτεται από τα άρθρα 46 έως 48 της Συνθήκης ΕΚΑΞ (49). Αν ληφθεί υπόψη ο καθαρά τεχνικός χαρακτήρας ιδίως του άρθρου 47 της Συνθήκης ΕΚΑΞ όσον αφορά τη συλλογή πληροφοριών και βάσει της ως άνω εκτεθείσας ανάγκης προστασίας του άνευ ετέρου μετριασθέντος ανταγωνισμού, η εκτίμηση αυτή του Πρωτοδικείου δεν είναι από νομικής απόψεως επικριτέα.

143 Όσον αφορά το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών, το Πρωτοδικείο διαπίστωσε στις σκέψεις 542 και 549 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ότι το πραγματικό περιεχόμενο των εν λόγω συνομιλιών απεκρύβη σκοπίμως από την Επιτροπή. Εξάλλου, η Επιτροπή δεν χρειαζόταν προφανώς τα εξατομικευμένα στοιχεία τα οποία ανταλλάσσονταν στο πλαίσιο των συνομιλιών αυτών (50). Κατά συνέπεια, δεν ήταν δυνατόν να πρόκειται για προκαταρκτικές επαφές, των οποίων ο σκοπός και το περιεχόμενο αφορούσε την παροχή των αναγκαίων πληροφοριών «για την εκπλήρωση της αποστολής (της Επιτροπής)» κατά την έννοια του άρθρου 47, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ.

144 Κατά συνέπεια, το δεύτερο σκέλος του τετάρτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο, στο μέτρο που αφορά την ερμηνεία και την εφαρμογή της εννοίας της «κανονικής λειτουργίας» του ανταγωνισμού του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ, όσον αφορά το εύρος του προβλεπομένου στη διάταξη αυτή (νομιμοποιημένου) μετριασμού του ανταγωνισμού.

β) Επί του ζητήματος της αντιφατικής χρήσεως της εννοίας της «εναρμονισμένης πρακτικής» ως μέσου νοθεύσεως της κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού

145 Αυτό το σκέλος του λόγου αναιρέσεως βάλλει κατά της προβαλλόμενης παρερμηνείας της εννοίας της «κανονικής λειτουργίας» του ανταγωνισμού στην ΕΚΑΞ στο πλαίσιο της παραδοχής ότι υπήρξαν «εναρνομισμένες πρακτικές». Προς καλύτερη κατανόηση του τεθέντος νομικού ζητήματος πρέπει να δοθεί εξ αρχής η ακόλουθη εξήγηση:

146 Στις σκέψεις 243 επ. της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως εξετάζεται και επιβεβαιώνεται ότι τρεις αυξήσεις τιμών στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου αποτελούσαν απαγορευμένες «εναρμονισμένες πρακτικές» κατά την έννοια του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ.

147 Παραπέμποντας στην απόφασή του επί της υποθέσεως Rhτne-Poulenc (51), το Πρωτοδικείο τόνισε στο πλαίσιο αυτό μεταξύ άλλων τα εξής:

«[...] Από τη σχετική με τη Συνθήκη ΕΚ νομολογία του Πρωτοδικείου προκύπτει ότι, για να συναχθεί η ύπαρξη εναρμονισμένης πρακτικής, δεν είναι αναγκαίο η συνεννόηση να έχει διαμορφώσει [...] τη συμπεριφορά των ανταγωνιστών στην αγορά» (52).

148 Από τα ανωτέρω συνάγεται, κατά την αναιρεσείουσα, ένας τόσο ευρύς ορισμός της εννοίας της «εναρμονισμένης πρακτικής», ώστε να είναι δυνατόν να αποτελούν παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού και συμπεριφορές επιχειρήσεων οι οποίες ουδόλως αποσκοπούν στον επηρεασμό της συμπεριφοράς των ανταγωνιστών στην αγορά. Εφόσον όμως δεν απαιτείται η ύπαρξη τέτοιου σκοπού - αυτή είναι προφανώς η συλλογιστική της αναιρεσείουσας - τότε συνιστά «εναρμονισμένη πρακτική» και είναι επίσης παράνομη η ζητηθείσα από την Επιτροπή ανταλλαγή πληροφοριών ενόψει της προετοιμασίας των απαιτουμένων παραμέτρων της αγοράς. Εντούτοις, το Πρωτοδικείο σε άλλο σημείο (53) της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως απορρίπτει ρητώς τη συλλογιστική αυτή. Η αναιρεσείουσα φρονεί ότι η υποτιθέμενη αυτή αντίφαση θα μπορούσε να λυθεί μόνο με κατάλληλη περιοριστική ερμηνεία της εννοίας «κανονική λειτουργία» του ανταγωνισμού του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ, πράγμα το οποίο δεν έπραξε το Πρωτοδικείο με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.

149 Επομένως, η επιχειρηματολογία της αναιρεσείουσας στηρίζεται κυρίως στο γεγονός ότι το Πρωτοδικείο, κατά την άποψή της, διαπίστωσε ότι μια συμπεριφορά πρέπει να αποσκοπεί στη δημιουργία μιας παράλληλης συμπεριφοράς στην αγορά προκειμένου να αποτελεί αντίθετη προς τον ανταγωνισμό «εναρμονισμένη πρακτική».

150 Επομένως, η αναιρεσείουσα εκκινεί προφανώς από μια ορισμένη ερμηνεία του όρου «εναρμονισμένη πρακτική» (ή του αντίστοιχου όρου του άρθρου 81 ΕΚ). Αυτό μου δίνει την αφορμή να εκθέσω με συντομία τις γενικές γραμμές αυτού του είδους των παραβάσεων των κανόνων του ανταγωνισμού σύμφωνα με τη νομολογία του Πρωτοδικείου και του Δικαστηρίου:

151 Εναρμονισμένη πρακτική είναι δυνατόν να υπάρχει μόνον εφόσον υπήρξαν ορισμένες συμπεριφορές τουλάχιστον υπό τη μορφή επαφών (54) μεταξύ επιχειρήσεων. Περαιτέρω, πρέπει να αποδεικνύεται μια αντικειμενικά παράλληλη συμπεριφορά στην αγορά των επιχειρήσεων (55) (πλην της περιπτώσεως των συστημάτων ανταλλαγής πληροφοριών (56)), μεταξύ δε των επαφών και της παράλληλης συμπεριφοράς στην αγορά πρέπει να υπάρχει αιτιώδης σύνδεσμος (57). Δεν απαιτείται οπωσδήποτε η απόδειξη επιπτώσεων επί της αγοράς (58). Πάντως, οι έντονες ή οι ασθενείς επιπτώσεις επί της αγοράς είναι δυνατόν να ληφθούν υπόψη κατά τον υπολογισμό του ύψους του προστίμου, και δη στο πλαίσιο της σοβαρότητας της πράξεως (59).

152 Φρονώ ότι η επίκληση από την αναιρεσείουσα του χωρίου της αποφάσεως Rhτne-Poulenc (60)που παρατίθεται στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση είναι αλυσιτελής για τους ακόλουθους λόγους. Η υπόθεση της αναιρεσείουσας ότι το Πρωτοδικείο θεωρεί στη σκέψη της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, την οποία η αναιρεσείουσα παραθέτει, ότι η συνεννόηση δεν πρέπει «να αποσκοπεί» στην επακολουθήσασα παράλληλη συμπεριφορά στην αγορά των συμμετεχόντων, πρέπει να οφείλεται σε παρανόηση του γερμανικού όρου «erstrecken» που χρησιμοποιείται στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση:

153 Η επιλεγείσα διατύπωση στη γερμανική, η οποία ήταν η γλώσσα διαδικασίας, σύμφωνα με την οποία η ύπαρξη εναρμονισμένης πρακτικής «nicht davon abhδnge, dass sich die Abrede [...] auf das Marktverhalten der Konkurrenten erstreckte» (η υπογράμμιση δική μου) είναι δυνατόν να ερμηνευθεί στη γερμανική και υπό την έννοια ότι η συνεννόηση δεν πρέπει να αποσκοπεί στη συμπεριφορά στην αγορά. Ωστόσο, είναι επίσης δυνατόν η πρόταση αυτή να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι η συνεννόηση δεν πρέπει να προκαλεί (61) την παράλληλη συμπεριφορά στην αγορά.

154 Δεδομένου ότι το Πρωτοδικείο (62) είχε πράγματι δεχθεί κατά τον χρόνο εκδόσεως της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως την τελευταία αυτή εκδοχή παραπέμποντας ρητώς στην απόφασή του επί της υποθέσεως Rhτne-Poulenc, πρέπει να θεωρηθεί ότι το Πρωτοδικείο εξέτασε στην επικρινόμενη σκέψη απλώς και μόνον το ζήτημα του κατά πόσον απαιτείται να αποδεικνύεται μια παράλληλη συμπεριφορά στην αγορά. Η σκέψη αυτή μπορεί να ερμηνευθεί υπό το πρίσμα αυτό, ωστόσο δεν μπορεί να συναχθεί από αυτήν ότι το Πρωτοδικείο είχε την πρόθεση να διατυπώσει οποιαδήποτε κρίση σχετικά με το ζήτημα του σκοπού ορισμένων συμπεριφορών.

155 Κατά συνέπεια, από τα ανωτέρω χωρία της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως δεν είναι δυνατόν να συναχθεί ότι το Πρωτοδικείο έκρινε ότι εναρμονισμένες πρακτικές κατά την έννοια του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ είναι δυνατόν να υπάρχουν και στην περίπτωση κατά την οποία ορισμένες συμπεριφορές έχουν άλλον σκοπό από αυτόν του επηρεασμού της συμπεριφοράς στην αγορά των συμμετεχόντων. Επομένως, δεν είναι δυνατόν να συναχθεί από την αναιρεσιβαλλομένη απόφαση ούτε και ότι η ανταλλαγή πληροφοριών, η οποία διεξήχθη αποκλειστικά εντός των νομίμων ορίων που θέτει η Συνθήκη ΕΚΑΞ προκειμένου να παρασχεθούν στην Επιτροπή τα στοιχεία που ήσαν απαραίτητα για την εκπλήρωση της επιστολής της, συνιστά παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού.

156 Συνεπώς, δεν μπορεί να γίνει αντιληπτό με ποιον τρόπο υπάρχει αντίφαση ως προς το σημείο αυτό σε σχέση με άλλα χωρία της αποφάσεως.

157 Το δεύτερο σκέλος του τετάρτου λόγου αναιρέσεως πρέπει ως εκ τούτου να απορριφθεί ως αβάσιμο, καθ' ο μέτρο προβάλλεται με αυτό η αντιφατική χρήση του όρου «εναρμονισμένη πρακτική» ως μέσου νοθεύσεως της κανονικής λειτουργίας του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ.

γ) Επί της αντιφατικής χρήσεως του όρου «κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού» του άρθρου 65, παράγραφοι 1 και 5, της Συνθήκης ΕΚΑΞ

158 Η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση εξέτασε στις σκέψεις 632 επ. το αν η Επιτροπή έλαβε επαρκώς υπόψη της κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου τις «οικονομικές επιπτώσεις» των διαφόρων παραβάσεων των κανόνων του ανταγωνισμού. Το Πρωτοδικείο - όπως προεκτέθηκε (63) - ορθώς έκρινε ότι για τη διαπίστωση παραβάσεως του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ δεν απαιτείται κατ' αρχήν να αποδειχθεί η ύπαρξη οικονομικών επιπτώσεων. Από τα ανωτέρω το Πρωτοδικείο συνάγει ότι οι οικονομικές επιπτώσεις μιας παραβάσεως δεν μπορούν κατ' αρχήν (64) να ληφθούν υπόψη ούτε και για τον καθορισμό του ύψους του προστίμου.

159 Το Πρωτοδικείο έλαβε υπόψη του εξάλλου στη σκέψη 644, όσον αφορά τις συμφωνίες περί τιμών, ότι και στην περίπτωση μιας θεμιτής βάσει των κανόνων του ανταγωνισμού συμπεριφοράς των εμπλεκομένων επιχειρήσεων «δεν αποκλείεται ότι τέτοιες επαφές μεταξύ επιχειρήσεων, που γίνονταν δεκτές από τη ΓΔ ΙΙΙ, θα μπορούσαν να ενισχύσουν κάποιον παραλληλισμό των συμπεριφορών στην αγορά, ιδίως όσον αφορά τις αυξήσεις τιμών που προκάλεσε, εν μέρει τουλάχιστον, η ευνοϋκή οικονομική συγκυρία του 1989».

160 Φρονώ ότι από την ανωτέρω σκέψη μπορεί μόνο να συναχθεί ότι το Πρωτοδικείο, στο σημείο αυτό, συμπεριλαμβάνει στις εκτιμήσεις του σχετικά με το ζήτημα των «οικονομικών επιπτώσεων» μια υποθετική εξέλιξη (νόμιμη συμπεριφορά - παράλληλη συμπεριφορά στην αγορά μέσω άλλων πράξεων - ενίσχυση αυτής της παράλληλης συμπεριφοράς στην αγορά την οποία προκαλεί η νόμιμη συμπεριφορά).

161 Η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο διέπραξε στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση νομικό σφάλμα, διότι έλαβε υπόψη του αυτή την υποθετική εξέλιξη το πρώτον στο πλαίσιο των έννομων συνεπειών και όχι στο πλαίσιο της εξετάσεως του αν πληρούνται οι προϋποθέσεις του πραγματικού ή του σχετικού κανόνα δικαίου.

162 Φρονώ ότι η αναιρεσείουσα, με την επιχειρηματολογία της επί του σκέλους αυτού του λόγου αναιρέσεως, δεν λαμβάνει υπόψη της ότι το ζήτημα εν προκειμένω δεν είναι αν ορισμένες συμπεριφορές πληρούν τις προϋποθέσεις του πραγματικού ή του σχετικού κανόνα δικαίου, αλλά το αν αποδεικνύεται η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ των συμπεριφορών και των παράλληλων συμπεριφορών στην αγορά που επακολούθησαν: εφόσον αποδεικνύονται ορισμένες συμπεριφορές, μια παράλληλη συμπεριφορά στην αγορά και η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ αυτών, υπάρχει παράβαση του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ. Εφόσον όμως το Πρωτοδικείο καταλήξει ότι και μια νόμιμη συμπεριφορά θα είχε ως συνέπεια την αυτή ή παρεμφερή παράλληλη συμπεριφορά στην αγορά, τότε δημιουργούνται σοβαρές επιφυλάξεις ως προς την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ των συμπεριφορών και της συμπεριφοράς στην αγορά και δεν μπορεί πλέον να θεωρηθεί ως αποδεδειγμένη η πλήρωση των πραγματικών προϋποθέσεων για την εφαρμογή του σχετικού κανόνα δικαίου.

163 Στην παρούσα όμως υπόθεση το Πρωτοδικείο κάνει λόγο, στη σκέψη 644, με πολύ μεγάλη προσοχή για το ότι «δεν αποκλείεται» ότι ακόμη και νόμιμες συμπεριφορές «θα μπορούσαν (ούτε καν "να προκαλέσουν", αλλά μόνον) να ενισχύσουν κάποιο παραλληλισμό των συμπεριφορών στην αγορά». Κατά συνέπεια, δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι το Πρωτοδικείο αμφισβητεί σοβαρά την αιτιώδη συνάφεια μεταξύ των συμπεριφορών που έκρινε προηγουμένως ως παράνομες και της συμπεριφοράς στην αγορά (εν προκειμένω: καθορισμός τιμών) (65).

164 Επομένως, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η σκέψη αυτή του Πρωτοδικείου αντιφάσκει προς εκείνα τα σημεία του σκεπτικού του με τα οποία αιτιολογεί ότι ο καθορισμός των τιμών πληροί τις προϋποθέσεις του σχετικού κανόνα δικαίου.

165 Ως εκ τούτου, το δεύτερο σκέλος του τετάρτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμο, καθ' ο μέτρο προβάλλεται με αυτό η αντιφατική χρήση του όρου «κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού» του άρθρου 65, παράγραφοι 1 και 5, της Συνθήκης ΕΚΑΞ.

166 Ο τέταρτος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο προβάλλεται η εσφαλμένη εκτίμηση της ουσιαστικής νομιμότητας της αποφάσεως της Επιτροπής (άρθρο 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ), πρέπει επομένως να απορριφθεί ως εν μέρει απαράδεκτος και κυρίως ως αβάσιμος.

Δ - Επί των λόγων αναιρέσεως που αφορούν το πρόστιμο

167 Η αναιρεσείουσα προβάλλει τις παραβιάσεις αυτές της Συνθήκης με τους πέμπτο, έκτο και έβδομο λόγο αναιρέσεως.

1. Επί του ισχυρισμού ότι δεν ελήφθη επαρκώς υπόψη η αρχή του καταλογισμού των ευθυνών ανάλογα με τη σοβαρότητα του πταίσματος (πέμπτος λόγος αναιρέσεως)

Επιχειρήματα των διαδίκων

168 Η αναιρεσείουσα φρονεί ότι, βάσει των πραγματικών περιστατικών που διαπίστωσε το Πρωτοδικείο, έπρεπε να της καταλογιστεί ένας - πολύ μειωμένος - βαθμός υπαιτιότητας. Το Πρωτοδικείο, θεωρώντας στις σκέψεις 504, 514 και 489 επ. της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ότι οι διάφορες παραβάσεις είναι προφανείς, αντιφάσκει με τη διαπίστωσή του στη σκέψη 643 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ότι η συμπεριφορά της ΓΔ ΙΙΙ στο πλαίσιο του συστήματος επιτηρήσεως, μεταξύ των μέσων του 1988 έως τα τέλη του 1990, δημιούργησε «ορισμένη ασάφεια» όσον αφορά το περιεχόμενο της εννοίας «κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού» της Συνθήκης ΕΚΑΞ. Όπως προκύπτει από τη σκέψη 643, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι είναι πιθανό, λόγω της εμπλοκής της ΓΔ ΙΙΙ, να μην αποτελεί οπωσδήποτε παράβαση του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ η ανταλλαγή εξατομικευμένων στοιχείων στην προκειμένη περίπτωση. Λόγω αυτών των ασαφειών, η αναιρεσείουσα δεν ήταν σε θέση να αντιληφθεί τον παράνομο χαρακτήρα της συμπεριφοράς της υπό το πρίσμα των κανόνων της Συνθήκης ΕΚΑΞ. Επιπλέον, οι γενικές συστάσεις της ΓΔ ΙΙΙ για την τήρηση των κανόνων του ανταγωνισμού δεν μπορούσαν να συμβάλουν, λόγω της προαναφερθείσας ασάφειας, στο να αντιληφθεί η αναιρεσείουσα τον παράνομο χαρακτήρα της συμπεριφοράς της.

169 Τέλος, η αναιρεσείουσα αμφισβητεί την ύπαρξη «προθέσεως αποκρύψεως στοιχείων» την οποία δέχθηκε συναφώς το Πρωτοδικείο στις σκέψεις 522 επ. της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Και τούτο διότι, κατά την αναιρεσείουσα, στο πλαίσιο του συστήματος επιτηρήσεως της Επιτροπής ήταν απαραίτητο να εκτίθενται συνοπτικά και να είναι επεξεργασμένες οι πληροφορίες που παρέσχαν οι επιχειρήσεις στη ΓΔ ΙΙΙ. Ως εκ τούτου, οι ανταλλαγείσες πληροφορίες δεν ταυτίζονταν με τις παρασχεθείσες στη ΓΔ ΙΙΙ πληροφορίες, διότι οι γνωστοποιηθείσες στη ΓΔ ΙΙΙ πληροφορίες ήσαν συνοπτικές και, ως εκ τούτου, περισσότερο γενικόλογες από τις πράγματι διεξαχθείσες συνομιλίες των επιχειρήσεων.

170 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι αυτός ο λόγος αναιρέσεως είναι απαράδεκτος, διότι η αναιρεσείουσα, βάλλοντας κατά της διαπιστώσεως του Πρωτοδικείου ότι οι παραβιάσεις ήσαν σαφείς και πρόδηλες, ότι υπήρχαν πράγματι συμφωνίες σχετικά με τον καθορισμό τιμών, ότι υπήρχε ανταλλαγή στοιχείων σχετικά με παραδόσεις ή ότι υπήρχε πρόθεση αποκρύψεως στοιχείων, βάλλει κατά της διαπιστώσεως και της εκτιμήσεως πραγματικών γεγονότων που δεν υπόκεινται σε αναιρετικό έλεγχο.

171 Εν πάση περιπτώσει, αυτός ο λόγος αναιρέσεως είναι και αβάσιμος. Και τούτο διότι δεν προσάφθηκαν στην αναιρεσείουσα συμπεριφορές ευρισκόμενες σε οριακό σημείο μεταξύ νομιμότητας και παρανομίας, αλλά για εξόφθαλμες παραβάσεις της απαγορεύσεως των συμπράξεων, ως προς τις οποίες η αναιρεσείουσα δεν ήταν δυνατόν να πλανάται.

Εκτίμηση

172 Η αναιρεσείουσα επικαλείται νομική πλάνη και αιτιολογεί με τον τρόπο αυτό την κατά την άποψή της εσφαλμένη εκτίμηση της υπαιτιότητάς της.

173 Η αναιρεσείουσα στηρίζεται ως προς το σημείο αυτό κυρίως στη σκέψη 643 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, με την οποία το Πρωτοδικείο διαπίστωσε ότι «η ΓΔ ΙΙΙ δημιούργησε ορισμένη αστάθεια όσον αφορά το περιεχόμενο της εννοίας "κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού", υπό την έννοια της Συνθήκης ΕΚΑΞ».

174 Δεν μπορεί πράγματι να απορριφθεί άνευ ετέρου η άποψη ότι το ανωτέρω χωρίο διατυπώνει ορισμένες επιφυλάξεις ως προς το κατά πόσον η αναιρεσείουσα μπορούσε να αντιληφθεί τον παράνομο χαρακτήρα της συμπεριφοράς της. Θα πρέπει να γίνει δεκτό, όπως υποστηρίζει η αναιρεσείουσα, ότι το χωρίο αυτό θα μπορούσε να έρχεται σε αντίφαση προς τις αναπτύξεις του Πρωτοδικείου στις σκέψεις 504, 514 καθώς και 589 επ.

175 Ωστόσο, πρέπει να τονιστεί ότι το Πρωτοδικείο εξέφερε τις αντίστοιχες κρίσεις του στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση σε τελείως διαφορετικές μεταξύ τους αλληλουχίες:

176 Το Πρωτοδικείο δέχθηκε ότι η αναιρεσείουσα μπορούσε να αντιληφθεί τον παράνομο χαρακτήρα των επικρινομένων συμπεριφορών της κατ' αρχάς με τις αναπτύξεις του σχετικά με την ουσιαστική νομιμότητα της αποφάσεως της Επιτροπής στο πλαίσιο της έρευνάς του για τις «υποτιθέμενες παρανοήσεις σχετικά με την εφαρμογή ή το περιεχόμενο του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης μετά το πέρας του καθεστώτος έκδηλης κρίσεως» (66).

177 Περαιτέρω, το Πρωτοδικείο προέβη σε αντίστοιχες παρατηρήσεις στις αναπτύξεις του επί του αιτήματος μειώσεως του προστίμου, αυτή τη φορά σε σχέση με την έρευνά του ως προς την «καλή πίστη της προσφεύγουσας, την παραβίαση της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και τη μη λήψη μεταβατικών μέτρων μετά τη λήξη της ισχύος του καθεστώτος έκδηλης κρίσεως» (67).

178 Το χωρίο (68) που έρχεται σε αντίφαση με τα ανωτέρω περιλαμβάνεται μεν επίσης στις αναπτύξεις του Πρωτοδικείου σχετικά με το αίτημα μειώσεως του προστίμου, στο πλαίσιο όμως του «δυσανάλογου χαρακτήρα» του προστίμου. Στις αναπτύξεις αυτές εξετάζεται η πτυχή των «οικονομικών επιπτώσεων» των επικρινομένων συμπεριφορών μεταξύ πολλών άλλων λόγων οι οποίοι προβλήθηκαν ενώπιον του Πρωτοδικείου σχετικά με τον δυσανάλογο χαρακτήρα του προστίμου. Στο πλαίσιο αυτό, το Πρωτοδικείο συγκρίνει την κατάσταση που δημιούργησαν οι επικρινόμενες συμπεριφορές με την κατάσταση που θα είχε δημιουργηθεί εάν οι συζητήσεις μεταξύ των επιχειρήσεων είχαν διεξαχθεί αποκλειστικά και μόνον προς το συμφέρον της ΓΔ ΙΙΙ.

179 Ωστόσο, φρονώ ότι στο πλαίσιο της συγκρίσεως δύο οικονομικών καταστάσεων δεν απαιτείται, εάν δεν είναι μάλιστα περιττό, η αναφορά υποκειμενικών απόψεων όπως είναι οι υποτιθέμενες ή οι πραγματικές αστάθειες ορισμένων νομικών εννοιών (69). Υπό το πρίσμα αυτό, δεν μπορεί να αντληθεί από τη σκέψη 643 κανένα συμπέρασμα προς στήριξη του ισχυρισμού που προβάλλει εν προκειμένω η αναιρεσείουσα.

180 Συνεπώς, ο πέμπτος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο προβάλλεται ότι δεν ελήφθη υπόψη η αρχή του καταλογισμού των ευθυνών ανάλογα με τη σοβαρότητα του πταίσματος, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

2. Επί του υπολογισμού του αναλογούντος μέρους προστίμου για τη συμμετοχή στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών (έκτος λόγος αναιρέσεως)

Επιχειρήματα των διαδίκων

181 Η αναιρεσείουσα φρονεί ότι το Πρωτοδικείο θεώρησε στη σκέψη 649 της αποφάσεως τη συμμετοχή στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών ως αυτοτελή παράβαση του άρθρου 65, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚΑΞ, λόγω της οποίας αυξάνεται το ύψος του προστίμου, μολονότι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών είχε δευτερεύουσα σημασία σε σχέση με τις λοιπές παραβάσεις.

182 Η Επιτροπή παραπέμπει στη λοιπή επιχειρηματολογία της σχετικά με τον αυτοτελή χαρακτήρα της παραβάσεως που τελείται υπό τη μορφή της συμμετοχής στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών.

183 Η αναιρεσείουσα αναφέρει περαιτέρω τη σκέψη 644 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως με την οποία το Πρωτοδικείο, στηριζόμενο στο γεγονός ότι το σύστημα επιτηρήσεως της ΓΔ ΙΙΙ τροποποίησε την «κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού», αιτιολόγησε τη μείωση του προστίμου για τον καθορισμό τιμών. Η αναιρεσείουσα φρονεί ότι εσφαλμένως το Πρωτοδικείο περιόρισε τις εκτιμήσεις αυτές στον καθορισμό τιμών. Οι εκτιμήσεις αυτές ισχύουν επίσης για τη συμμετοχή στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών και έπρεπε ως εκ τούτου να εφαρμοστούν από το Πρωτοδικείο κατά λογική συνέπεια και επ' αυτής έτσι ώστε να μειωθεί το ύψος του προστίμου και ως προς τη συμμετοχή στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών.

184 Η Επιτροπή φρονεί ότι οι λόγοι για τους οποίους το Πρωτοδικείο μείωσε το ύψος του προστίμου που είχε επιβληθεί σχετικά με τον καθορισμό τιμών δεν ισχύουν και για τη συμμετοχή στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών.

Εκτίμηση

185 Ο έκτος λόγος αναιρέσεως περιλαμβάνει δύο σκέλη. Κατ' αρχάς πρέπει να εξεταστεί εν γένει αν το Πρωτοδικείο ορθώς επιβεβαίωσε ότι είναι δυνατόν η συμμετοχή στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών να αποτελεί ένα ιδιαίτερο τμήμα του καθορισμού του ύψους του προστίμου. Εάν έτσι έχουν τα πράγματα, πρέπει να εξεταστεί το δεύτερο σκέλος σύμφωνα με το οποίο το Πρωτοδικείο, κατά την επιχειρηματολογία της αναιρεσείουσας, έπρεπε να εφαρμόσει τους λόγους μειώσεως του προστίμου, βάσει των οποίων μείωσε το μέρος του προστίμου που αναλογούσε στον καθορισμό τιμών, και στο μέρος του προστίμου που αναλογούσε στη συμμετοχή στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών.

186 Σε αντίθεση με την Επιτροπή, φρονώ ότι το πρώτο σκέλος αυτού του λόγου αναιρέσεως αφορά ένα ζήτημα το οποίο πρέπει να χ