Απόφαση του Δικαστηρίου (έκτο τμήμα) της 27ης Φεβρουαρίου 2003. - Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Βασιλείου του Βελγίου. - Παράβαση κράτους μέλους - Διατήρηση των άγριων πτηνών - Ζώνες ειδικής προστασίας. - Υπόθεση C-415/01.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 2003 σελίδα I-02081



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1. Περιβάλλον - Διατήρηση των άγριων πτηνών - Οδηγία 79/409 - Κατάταξη σε ζώνες ειδικής προστασίας - Υποχρέωση των κρατών μελών - Υποχρέωση λήψεως μέτρων με τα οποία να συνδέεται αυτομάτως η κατάταξη ενός τόπου σε ζώνη ειδικής προστασίας με την εφαρμογή καθεστώτος προστασίας

(Οδηγία 79/409 του Συμβουλίου, άρθρο 4)

2. Πράξεις των οργάνων - Οδηγίες - Εκτέλεση από τα κράτη μέλη - Ανάγκη σαφούς και ακριβούς μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο

(Άρθρο 249 ΕΚ)

Περίληψη

1. Το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 79/409, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, επιβάλλει στα κράτη μέλη να αναγνωρίσουν, όσον αφορά τις ζώνες ειδικής προστασίας, νομικό καθεστώς προστασίας ικανό να διασφαλίζει, μεταξύ άλλων, την επιβίωση και την αναπαραγωγή των ειδών πτηνών που μνημονεύονται στο παράρτημα Ι της οδηγίας, καθώς και την αναπαραγωγή, την αλλαγή φτερώματος και τη διαχείμανση των ειδών αποδημητικών πτηνών που δεν περιλαμβάνονται στο εν λόγω παράρτημα και των οποίων η έλευση είναι τακτική. Δυνάμει της παραγράφου 4, του άρθρου αυτού, όπως έχει μερικώς τροποποιηθεί, καθόσον αφορά τις ζώνες ειδικής προστασίας, με το άρθρο 7 της οδηγίας 92/43 για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας, το νομικό καθεστώς προστασίας των ζωνών αυτών πρέπει επίσης να διασφαλίζει ότι θα αποφεύγονται, όσον αφορά τις τελευταίες, η υποβάθμιση των φυσικών οικοτόπων και των οικοτόπων ειδών καθώς και οι ενοχλήσεις που έχουν επιπτώσεις στα είδη για τα οποία έχουν οριστεί οι εν λόγω ζώνες.

Ελλείψει οποιασδήποτε εθνικής διατάξεως συνδέουσα την κατάταξη ενός τόπου σε ζώνη ειδικής προστασίας με την εφαρμογή καθεστώτος προστασίας, όπως το περιγραφόμενο στο προπαρατεθέν άρθρο 4, η επίτευξη του στόχου της ειδικής προστασίας των αγρίων πτηνών τίθεται σε κίνδυνο.

( βλ. σκέψεις 15-17 )

2. Οι διατάξεις μιας οδηγίας πρέπει να τίθενται σε εφαρμογή με αναμφισβήτητη δεσμευτική ισχύ, με την απαιτούμενη λεπτολόγο διατύπωση, ακρίβεια και σαφήνεια, προκειμένου να πληρούται η επιταγή της νομικής ασφάλειας που επιβάλλει την κατάλληλη δημοσιότητα όσον αφορά τα θεσπιζόμενα κατ' εφαρμογήν μιας κοινοτικής ρυθμίσεως εθνικά μέτρα, κατά τρόπο ώστε να καθίσταται δυνατό στα υποκείμενα δικαίου, που τέτοια μέτρα, αφορούν, να μπορούν να γνωρίζουν την έκταση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεών τους στον διεπόμενο από το κοινοτικό δίκαιο συγκεκριμένο τομέα.

( βλ. σκέψη 21 )

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-415/01,

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον G. Valero Jordana και την J. Adda, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

προσφεύγουσα,

κατά

Βασιλείου του Βελγίου, εκπροσωπούμενου από τη C. Pochet,

καθού,

που έχει ως αντικείμενο να αναγνωριστεί ότι το Βασίλειο του Βελγίου, στο μέτρο που η Περιφέρεια της Φλάνδρας ούτε μετέφερε στο εσωτερικό της δίκαιο το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, και το παράρτημα Ι της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 202), ούτε διασφάλισε την οριοθέτηση των κείμενων στην περιφέρειά της ζωνών της αντιτάξιμης σε τρίτους ειδικής προστασίας, ούτε έλαβε τα μέτρα που ήσαν αναγκαία προκειμένου να διασφαλιστεί ότι ο χαρακτηρισμός μιας περιοχής ως ζώνης ειδικής προστασίας συνεπάγεται αυτομάτως και ταυτοχρόνως την εφαρμογή ενός καθεστώτος προστασίας και διατήρησης συμφώνου προς το κοινοτικό δίκαιο, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 79/409, σε συνδυασμό με το άρθρο 4, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας, όπως έχει μερικώς τροποποιηθεί, σύμφωνα με το άρθρο 7 της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μα_ου 1992, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (ΕΕ L 206, σ. 7), με το άρθρο 6, παράγραφοι 2 και 4, της τελευταίας οδηγίας,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),

συγκείμενο από τους J.-P. Puissochet, πρόεδρο τμήματος, R. Schintgen, C. Gulmann (εισηγητή), F. Macken και J. N. Cunha Rodrigues, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: P. Léger

γραμματέας: R. Grass

έχοντας υπόψη την έκθεση του εισηγητή δικαστή,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 7ης Νοεμβρίου 2002,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με δικόγραφο που κατέθεση στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 19 Οκτωβρίου 2001, όπως τροποποιήθηκε με το υπόμνημα απαντήσεως, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 226 ΕΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωριστεί ότι το Βασίλειο του Βελγίου, στο μέτρο που η Περιφέρεια της Φλάνδρας ούτε μετέφερε στο εσωτερικό της δίκαιο το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, και το παράρτημα Ι της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 202, στο εξής: οδηγία περί πτηνών), ούτε διασφάλισε την οριοθέτηση των κείμενων στην περιφέρειά της ζωνών της αντιτάξιμης σε τρίτους ειδικής προστασίας (στο εξής: ΖΕΠ), ούτε έλαβε τα μέτρα που ήσαν αναγκαία προκειμένου να διασφαλιστεί ότι χαρακτηρισμός μιας περιοχής ως ζώνης ειδικής προστασίας συνεπάγεται αυτομάτως και ταυτοχρόνως την εφαρμογή ενός καθεστώτος προστασίας και διατήρησης συμφώνου προς το κοινοτικό δίκαιο, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 79/409, σε συνδυασμό με το άρθρο 4, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας, όπως έχει μερικώς τροποποιηθεί, σύμφωνα με το άρθρο 7 της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μα_ου 1992, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας (ΕΕ L 206, σ. 7, στο εξής: οδηγία περί οικοτόπων), με το άρθρο 6, παράγραφοι 2 και 4, της τελευταίας οδηγίας.

Το νομικό πλαίσιο

2 Το άρθρο 4, παράγραφοι 1, 2 και 4, της οδηγίας περί πτηνών ορίζει:

«1. Για τα είδη που αναφέρονται στο παράρτημα Ι προβλέπονται μέτρα ειδικής διατηρήσεως, που αφορούν τον οικότοπό τους, για να εξασφαλισθεί η επιβίωση και αναπαραγωγή των ειδών αυτών στη ζώνη εξαπλώσεώς τους.

Για τον σκοπό αυτό λαμβάνονται υπόψη:

α) τα είδη που απειλούνται με εξαφάνιση·

β) τα είδη που είναι ευπαθή σε ορισμένες μεταβολές των οικοτόπων τους·

γ) τα είδη που θεωρούνται σπάνια διότι οι πληθυσμοί τους είναι μικροί ή η τοπική τους εξάπλωση περιορισμένη·

δ) άλλα είδη που έχουν ανάγκη ιδιαίτερης προσοχής, λόγω ιδιοτυπίας του οικοτόπου τους.

Για να πραγματοποιηθούν οι εκτιμήσεις θα ληφθούν υπόψη οι τάσεις και οι μεταβολές των επιπέδων του πληθυσμού.

Τα κράτη μέλη κατατάσσουν κυρίως σε ζώνες ειδικής προστασίας τα πλέον κατάλληλα εδάφη, σε αριθμό και επιφάνεια, για τη διατήρηση των ειδών αυτών στη γεωγραφική θαλάσσια και χερσαία ζώνη στην οποία έχει εφαρμογή η παρούσα οδηγία.

2. Ανάλογα μέτρα υιοθετούνται από τα κράτη μέλη για τα αποδημητικά είδη που δεν μνημονεύονται στο παράρτημα Ι, η έλευση των οποίων είναι τακτική, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες προστασίας στη γεωγραφική θαλάσσια και χερσαία ζώνη στην οποία εφαρμόζεται η παρούσα οδηγία, όσον αφορά τις περιοχές αναπαραγωγής, αλλαγής φτερώματος και διαχειμάσεως, και τις ζώνες όπου βρίσκονται οι σταθμοί κατά μήκος των οδών αποδημίας. Για τον σκοπό αυτό τα κράτη μέλη αποδίδουν ιδιαίτερη σημασία στην προστασία των υγροτόπων, και ιδίως όσων έχουν διεθνή σπουδαιότητα.

[...]

4. Τα κράτη μέλη υιοθετούν κατάλληλα μέτρα για να αποφύγουν στις ζώνες προστασίας που προβλέπονται στις παραγράφους 1 και 2 τη ρύπανση ή τη φθορά των οικοτόπων, καθώς και τις επιζήμιες για τα πτηνά διαταράξεις, όταν αυτές έχουν σημαντικές συνέπειες σε σχέση με τους αντικειμενικούς στόχους του παρόντος άρθρου. Τα κράτη μέλη [καταβάλλουν επίσης προσπάθειες] να αποφύγουν τη ρύπανση ή τη φθορά των οικοτόπων και έξω από τις ζώνες προστασίας.»

3 Το άρθρο 6, παράγραφοι 2 έως 4, της οδηγίας περί οικοτόπων προβλέπει:

«2. Τα κράτη μέλη θεσπίζουν τα κατάλληλα μέτρα ώστε στις ειδικές ζώνες διατήρησης να αποφεύγεται η υποβάθμιση των φυσικών οικοτόπων και των οικοτόπων ειδών, καθώς και οι ενοχλήσεις που έχουν επιπτώσεις στα είδη για τα οποία οι ζώνες έχουν ορισθεί, εφόσον οι ενοχλήσεις αυτές θα μπορούσαν να έχουν επιπτώσεις σημαντικές όσον αφορά τους στόχους της παρούσας οδηγίας.

3. Κάθε σχέδιο, μη άμεσα συνδεόμενο ή αναγκαίο για τη διαχείριση του τόπου, το οποίο όμως είναι δυνατόν να επηρεάζει σημαντικά τον εν λόγω τόπο, καθεαυτό ή από κοινού με άλλα σχέδια, εκτιμάται δεόντως ως προς τις επιπτώσεις του στον τόπο, λαμβανομένων υπόψη των στόχων διατήρησής του. Βάσει των συμπερασμάτων της εκτίμησης των επιπτώσεων στον τόπο και εξαιρουμένης της περίπτωσης των διατάξεων της παραγράφου 4, οι αρμόδιες εθνικές αρχές συμφωνούν για το οικείο σχέδιο μόνον αφού βεβαιωθούν ότι δεν θα παραβλάψει την ακεραιότητα του τόπου περί του οποίου πρόκειται και, ενδεχομένως, αφού εκφρασθεί πρώτα η δημόσια γνώμη.

4. Εάν, παρά τα αρνητικά συμπεράσματα της εκτίμησης των επιπτώσεων και ελλείψει εναλλακτικών λύσεων, ένα σχέδιο πρέπει να πραγματοποιηθεί για άλλους επιτακτικούς λόγους σημαντικού δημοσίου συμφέροντος, περιλαμβανομένων λόγων κοινωνικής ή οικονομικής φύσεως, το κράτος μέλος λαμβάνει κάθε αναγκαίο αντισταθμιστικό μέτρο ώστε να εξασφαλισθεί η προστασία της συνολικής συνοχής του Natura 2000. Το κράτος μέλος ενημερώνει την Επιτροπή σχετικά με τα αντισταθμιστικά μέτρα που έλαβε.

Όταν ο τόπος περί του οποίου πρόκειται είναι τόπος όπου ευρίσκονται ένας τύπος φυσικού οικοτόπου προτεραιότητας ή/και ένα είδος προτεραιότητας, είναι δυνατόν να προβληθούν μόνον επιχειρήματα σχετικά με την υγεία ανθρώπων και τη δημόσια ασφάλεια ή σχετικά με θετικές συνέπειες πρωταρχικής σημασίας για το περιβάλλον, ή, κατόπιν γνωμοδοτήσεως της Επιτροπής, άλλοι επιτακτικοί σημαντικοί λόγοι σημαντικού δημοσίου συμφέροντος.»

4 Σύμφωνα με το άρθρο 7 της οδηγίας περί οικοτόπων, οι υποχρεώσεις που απορρέουν από τις παραγράφους 2 έως 4 του άρθρου 6 αντικαθιστούν τις υποχρεώσεις που πηγάζουν από την πρώτη περίοδο της παραγράφου 4 του άρθρου 4 της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ, όσον αφορά τις ζώνες που χαρακτηρίστηκαν δυνάμει της παραγράφου 1 του άρθρου 4 ή αναγνωρίστηκαν με ανάλογο τρόπο δυνάμει της παραγράφου 2 του άρθρου 4 της εν λόγω οδηγίας, τούτο δε από την ημερομηνία θέσεως σε εφαρμογή της οδηγίας περί οικοτόπων ή της ημερομηνίας ταξινόμησης ή της αναγνώρισης εκ μέρους ενός κράτους μέλους δυνάμει της οδηγίας περί πτηνών, εφόσον αυτή είναι μεταγενέστερη.

5 Σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 1, της οδηγίας περί οικοτόπων, τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που είναι αναγκαίες για να συμμορφωθούν προς την οδηγία αυτή εντός δύο ετών από της κοινοποιήσεώς της. Δεδομένου ότι η οδηγία αυτή κοινοποιήθηκε τον Ιούνιο 1992, η εν λόγω προθεσμία εξέπνευσε τον Ιούνιο του 1994.

Η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία

6 Με έγγραφο οχλήσεως που απηύθυνε, στις 4 Απριλίου 2000, στη Βελγική Κυβέρνηση, η Επιτροπή ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι, σύμφωνα με τις πληροφορίες της, προέκυπτε ότι η Περιφέρεια της Φλάνδρας ούτε είχε μεταφέρει στο εσωτερικό της δίκαιο το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, και το παράρτημα Ι της οδηγίας περί πτηνών, ούτε είχε διασφαλίσει μια αντιτάξιμη σε τρίτους οριοθέτηση των ΖΕΠ που κείνται στο έδαφός της, ούτε είχε λάβει τα μέτρα που ήσαν αναγκαία προκειμένου να διασφαλιστεί ότι ο χαρακτηρισμός μιας περιοχής ως ΖΕΠ συνεπάγεται αυτομάτως και ταυτοχρόνως την εφαρμογή ενός καθεστώτος προστασίας και διατηρήσεως συμφώνου προς το κοινοτικό δίκαιο, και ότι, κατά συνέπεια, το Βασίλειο του Βελγίου είχε παραβεί τις υποχρεώσεις που υπείχε από το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας περί πτηνών, σε συνδυασμό με το άρθρο 4, παράγραφος 4, της εν λόγω οδηγίας, όπως έχει μερικώς τροποποιηθεί, όπως προκύπτει από το άρθρο 7 της οδηγίας περί οικοτόπων, με το άρθρο 6, παράγραφοι 2 έως 4, της τελευταίας οδηγίας.

7 Μη έχοντας λάβει καμιά απάντηση, η Επιτροπή απηύθυνε στο Βασίλειο του Βελγίου, με έγγραφο της 19ης Ιουλίου 2000, αιτιολογημένη γνώμη στην οποία επανέλαβε τις προσαφθείσες με το έγγραφο οχλήσεως αιτιάσεις, καλώντας το να λάβει τα απαιτούμενα για τη συμμόρφωσή του προς αυτή την αιτιολογημένη γνώμη μέτρα εντός προθεσμίας δύο μηνών, υπολογιζομένων από της κοινοποιήσεώς της.

8 Με έγγραφο της 6ης Οκτωβρίου 2000, η Βελγική Κυβέρνηση διαβίβασε στην Επιτροπή την απάντηση της Περιφέρειας της Φλάνδρας στην αιτιολογημένη γνώμη.

9 Κρίνοντας, ειδικότερα, ότι με την απάντηση εκείνη δεν μπορούσε να συναχθεί ότι το Βασίλειο του Βελγίου είχε θεσπίσει τα μέτρα που ήσαν αναγκαία προκειμένου να τεθεί τέρμα στην προσαπτομένη παράβαση, η Επιτροπή αποφάσισε την άσκηση ενώπιον του Δικαστηρίου της υπό κρίση προσφυγής.

Επί της προσφυγής

Όσον αφορά την προβαλλόμενη ανυπαρξία μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο των υποχρεώσεων που προκύπτουν από το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, και από το παράρτημα Ι της οδηγίας περί πτηνών

10 Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι καμιά νομικώς δεσμευτική διάταξη που να ισχύει στην επικράτεια της Περιφέρειας της Φλάνδρας δεν επιτάσσει τον χαρακτηρισμό ως ΖΕΠ των εδαφών που είναι τα πλέον κατάλληλα, σε αριθμό και επιφάνεια, για τη διατήρηση των ειδών πτηνών που μνημονεύονται στο παράρτημα Ι της οδηγίας περί πτηνών και των αποδημητικών ειδών που δεν αναφέρονται στο εν λόγω παράρτημα και των οποίων η έλευση είναι τακτική. Κατά συνέπεια, το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας αυτής δεν έχει μεταφερθεί πλήρως στο εσωτερικό δίκαιο.

11 Η Βελγική Κυβέρνηση, δεδομένου ότι υποστηρίζει ότι το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας περί πτηνών έχει μερικώς μεταφερθεί στο εσωτερικό δίκαιο, δεν αμφισβητεί την αιτίαση αυτή.

12 Επομένως, πρέπει η προσφυγή να γίνει δεκτή επί του σημείου αυτού.

Όσον αφορά την προβαλλόμενη ανυπαρξία ενός συστήματος προστασίας των ΖΕΠ

13 Η Επιτροπή επισημαίνει την ανυπαρξία οποιασδήποτε διατάξεως ισχύουσας στην επικράτεια της Περιφέρειας της Φλάνδρας με σκοπό την αυτόματη σύνδεση του χαρακτηρισμού μιας περιοχής ως ΖΕΠ με την εφαρμογή του συστήματος προστασίας και διατηρήσεως που προβλέπεται από τις γενικές διατάξεις του κοινοτικού δικαίου.

14 Μολονότι, αφενός, η Βελγική Κυβέρνηση υπενθυμίζει ότι υφίστανται ήδη, στην Περιφέρεια της Φλάνδρας, γενικά και κατά τομείς μέτρα προστασίας που εφαρμόζονται όσον αφορά τις ΖΕΠ, αναγνωρίζει, αφετέρου, ότι καμιά ισχύουσα στην επικράτεια της Περιφέρειας αυτής διάταξη δεν προβλέπει ότι ο χαρακτηρισμός μιας περιοχής ως ΖΕΠ συνοδεύεται αυτομάτως από την εφαρμογή στην περιοχή αυτή του ορισθέντος με την οδηγία περί πτηνών καθεστώτος.

15 Συναφώς, επιβάλλεται να υπομνηστεί ότι, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας περί πτηνών επιβάλλει στα κράτη μέλη να αναγνωρίσουν, όσον αφορά τις ΖΕΠ, νομικό καθεστώς προστασίας ικανό να διασφαλίζει, μεταξύ άλλων, την επιβίωση και την αναπαραγωγή των ειδών πτηνών που μνημονεύονται στο παράρτημα Ι της τελευταίας, καθώς και την αναπαραγωγή, την αλλαγή φτερώματος και τη διαχείμαση των ειδών αποδημητικών πτηνών που δεν περιλαμβάνονται στο εν λόγω παράρτημα και των οποίων η έλευση είναι τακτική (βλ. την απόφαση της 18ης Μαρτίου 1999, C-166/97, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 1999, σ. Ι-1719, σκέψη 21).

16 Δεδομένου ότι το άρθρο 7 της οδηγίας περί οικοτόπων ορίζει ότι οι υποχρεώσεις που απορρέουν, κυρίως, από το άρθρο 6, παράγραφος 2, της ίδιας οδηγίας αντικαθιστούν αυτές που προκύπτουν από το άρθρο 4, παράγραφος 4, πρώτη περίοδος, της οδηγίας περί πτηνών, καθόσον αφορά τις ΖΕΠ, το νομικό καθεστώς προστασίας των ζωνών αυτών πρέπει επίσης να διασφαλίζει ότι θα αποφεύγονται, όσον αφορά τις τελευταίες, η υποβάθμιση των φυσικών οικοτόπων και των οικοτόπων ειδών, καθώς και οι ενοχλήσεις που έχουν επιπτώσεις στα είδη για τα οποία έχουν οριστεί οι εν λόγω ζώνες.

17 Επομένως, ελλείψει οποιασδήποτε διατάξεως ισχύουσας στην επικράτεια της Περιφέρειας της Φλάνδρας η οποία να συνδέει τον χαρακτηρισμό μιας περιοχής ως ΖΕΠ με την εφαρμογή ενός συστήματος προστασίας, όπως αυτό περιγράφεται στις σκέψεις 15 και 16 της παρούσας αποφάσεως, τίθεται σε κίνδυνο η επίτευξη του στόχου της ειδικής προστασίας των αγρίων πτηνών που προβλέπεται στο άρθρο 4 της οδηγίας περί πτηνών (βλ., μεταξύ άλλων, την απόφαση της 7ης Δεκεμβρίου 2000, C-374/98, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 2000, σ. Ι-10799, σκέψη 55).

18 Επομένως, η προσφυγή πρέπει να γίνει δεκτή επί του σημείου αυτού.

Όσον αφορά την μη αντιταξιμότητα σε τρίτους της οριοθετήσεως των ΖΕΠ

19 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η οδηγία περί πτηνών δεν έχει ορθώς μεταφερθεί στο βελγικό εσωτερικό δίκαιο για τον λόγο ότι οι γεωγραφικοί χάρτες που οριοθετούν τις ΖΕΠ στην Περιφέρεια της Φλάνδρας δεν έχουν δεσμευτική ισχύ όσον αφορά τους τρίτους και, κατά συνέπεια, δεν μπορούν να αντιτάσσονται σ' αυτούς. Σύμφωνα με το βελγικό δίκαιο, τα θεσπισμένα από τις περιφερειακές αρχές μέτρα πρέπει υποχρεωτικώς, προκειμένου να είναι δεσμευτικά, να δημοσιεύονται στο Moniteur belge. Μόνο η δημοσίευση αυτή δημιουργεί, όσον αφορά τα υποκείμενα δικαίου, αμάχητο τεκμήριο γνώσεως των θεσπισθέντων μέτρων και διασφαλίζει, επομένως, την

αντιταξιμότητα αυτών σε τρίτους. Όμως, οι χάρτες που οριοθετούν τις ΖΕΠ στην επικράτεια της Περιφέρειας της Φλάνδρας δεν έχουν δημοσιευθεί στο Moniteur belge. Απλώς έχουν κατατεθεί στα κοινοτικά καταστήματα προκειμένου να μπορεί ο πληθυσμός να λαμβάνει γνώση αυτών.

20 Το Βασίλειο του Βελγίου διατείνεται ότι το ζήτημα της δεσμευτικής ισχύος των οριοθετούντων τις ΖΕΠ χαρτών εμπίπτει στο εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών. Τα τελευταία διαθέτουν σημαντικό περιθώριο εκτιμήσεως προκειμένου να καθορίσουν τον τρόπο κατά τον οποίο θα διασφαλίσουν την υποχρεωτική ισχύ των μέτρων μεταφοράς μιας οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο. Το γεγονός ότι, σύμφωνα με το βελγικό δίκαιο, η δημοσίευση στο Moniteur belge αποτελεί τον γενικό κανόνα ουδόλως εμποδίζει, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, να επιτρέπεται η επιλογή ενός άλλου τρόπου δημοσιότητας, και τούτο υπό την προϋπόθεση ότι κάθε υποκείμενο δικαίου θα μπορεί πράγματι να λαμβάνει γνώση της εν λόγω ρυθμίσεως. Το Cour de cassasion (Βέλγιο) έχει αναγνωρίσει την αρχή αυτή καθόσον αφορά τη δημοσιότητα των περιφερειακών και κατά τομείς σχεδίων στο πλαίσιο της ρυθμίσεως σχετικά με την χωροταξία της επικράτειας. Η Βελγική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η κατάθεση χαρτών επί των οποίων έχουν οριοθετηθεί οι ΖΕΠ στα οικεία κοινοτικά καταστήματα, όπως επιτάσσει το άρθρο 3 της φλαμανδικής εκτελεστικής αποφάσεως της 17ης Οκτωβρίου 1988, σχετικά με τον καθορισμό των ζωνών ειδικής προστασίας κατά την έννοια του άρθρου 4 της οδηγίας περί πτηνών (Moniteur belge της 29ης Οκτωβρίου 1988, σ. 15068), αποτελεί, στη συγκεκριμένη περίπτωση, τον κατάλληλο τρόπο δημοσιότητας, εφόσον οι ενδιαφερόμενοι έχουν την πραγματική δυνατότητα να λάβουν γνώση των εν λόγω χαρτών. Παρ' όλ' αυτά, σχεδιάζεται σήμερα τροποποίηση του διατάγματος της Κοινότητας της Φλάνδρας της 21ης Οκτωβρίου 1997, σχετικά με τη διατήρηση της φύσεως και του φυσικού περιβάλλοντος (Moniteur belge της 10ης Ιανουαρίου 1998, σ. 599), ώστε οι γεωγραφικοί χάρτες που οριοθετούν τις ΖΕΠ να δημοσιεύονται στο Moniteur belge.

21 Συναφώς, πρέπει να υπομνηστεί ότι, κατά πάγια νομολογία, οι διατάξεις μιας οδηγίας πρέπει να τίθενται σε εφαρμογή με αναμφισβήτητη δεσμευτική ισχύ, με την απαιτούμενη ιδιαιτερότητα, ακρίβεια και σαφήνεια προκειμένου να πληρούται η επιταγή της νομικής ασφάλειας (βλ., μεταξύ άλλων, την απόφαση της 17ης Μα_ου 2001, C-159/99, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή 2001, σ. Ι-4007, σκέψη 32). Η αρχή της νομικής ασφάλειας επιβάλλει την κατάλληλη δημοσιότητα για τα θεσπιζόμενα κατ' εφαρμογήν μιας κοινοτικής ρυθμίσεως εθνικά μέτρα, κατά τρόπο ώστε να καθίσταται δυνατό στα υποκείμενα δικαίου, στα οποία αφορούν τέτοια μέτρα, να μπορούν να γνωρίζουν την έκταση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεών τους στον διεπόμενο από το κοινοτικό δίκαιο συγκεκριμένο τομέα (βλ. την απόφαση της 20ής Ιουνίου 2002, C-313/99, Mulligan κ.λπ., Συλλογή 2002, σ. Ι-5719, σκέψεις 51 και 52).

22 Προκειμένου περί των οριοθετούντων τις ΖΕΠ χαρτών, πρέπει αυτοί να διαθέτουν, κατ' ανάγκη, αναμφισβήτητη δεσμευτική ισχύ. Πράγματι, εάν δεν συνέβαινε κάτι τέτοιο, η γεωγραφική οριοθέτηση των ΖΕΠ θα μπορούσε να αμφισβητείται ανά πάσα στιγμή. Επίσης, θα υπήρχε κίνδυνος ο σχετικός με την προστασία στόχος του άρθρου 4 της οδηγίας περί πτηνών, που επισημαίνεται στη σκέψη 17 της παρούσας αποφάσεως, να μην επιτευχθεί πλήρως.

23 Έτσι, στην απάντηση που δόθηκε στην αιτιολογημένη γνώμη, αναγνωρίζεται ότι, καταρχήν, μόνο η δημοσίευση ενός μέτρου στο Moniteur belge δύναται να διασφαλίσει το αμάχητο τεκμήριο της εκ μέρους των τρίτων γνώσεως του εν λόγω μέτρου. Το γεγονός ότι το Cour de cassation έχει αναγνωρίσει, στο πλαίσιο της ρυθμίσεως σχετικά με τη χωροταξία της επικρατείας, τον δεσμευτικό χαρακτήρα των περιφερειακών και κατά τομείς σχεδίων, μολονότι η δημοσιότητά τους έχει επιτευχθεί με άλλα, εκτός της δημοσιεύσεως στο Moniteur belge, μέτρα, δεν αποδεικνύει, εν προκειμένω, ότι ισχύει το ίδιο και όσον αφορά τους οριοθετούντες τις ΖΕΠ της Περιφέρειας της Φλάνδρας γεωγραφικούς χάρτες οι οποίοι, σύμφωνα με την υπομνησθείσα στη σκέψη 20 της παρούσας αποφάσεως τροποποίηση, θα έπρεπε, οπωσδήποτε, να έχουν δημοσιευθεί στο Moniteur belge.

24 Έστω και αν υποτεθεί ότι το αμάχητο τεκμήριο γνώσεως ενός μέτρου θα μπορούσε να προκύπτει, όπως υποστηρίζεται στην απάντηση στην αιτιολογημένη γνώμη, από έναν τρόπο δημοσιότητας διαφορετικό από αυτόν της πλήρους δημοσιεύσεως στο Moniteur belge, επιβάλλεται η επισήμανση ότι οι χάρτες οριοθετήσεως των ΖΕΠ, ως προς τους οποίους υφίσταται ένα τέτοιο τεκμήριο, δεν έχουν αναμφισβήτητη δεσμευτική ισχύ.

25 Εξ αυτού έπεται ότι η προσφυγή είναι βάσιμη και ως προς το σημείο αυτό.

26 Εν όψει των ανωτέρω σκέψεων, διαπιστώνεται ότι το Βασίλειο του Βελγίου, στο μέτρο που η Περιφέρεια της Φλάνδρας ούτε μετέφερε στο εσωτερικό της δίκαιο το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, και το παράρτημα Ι της οδηγίας περί πτηνών, ούτε διασφάλισε την οριοθέτηση των κειμένων στην επικράτειά της ΖΕΠ κατά τρόπο αντιτάξιμο σε τρίτους, ούτε έλαβε τα μέτρα που ήσαν αναγκαία προκειμένου να διασφαλιστεί ότι ο χαρακτηρισμός μιας περιοχής ως ΖΕΠ συνεπάγεται αυτομάτως και ταυτοχρόνως την εφαρμογή ενός συστήματος προστασίας και διατηρήσεως συμφώνου προς το κοινοτικό δίκαιο, έχει παραβεί τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας περί πτηνών, σε συνδυασμό με το άρθρο 4, παράγραφος 4, πρώτη περίοδος, αυτής, όπως έχει τροποποιηθεί, σύμφωνα με το άρθρο 7 της οδηγίας περί οικοτόπων, με το άρθρο 6, παράγραφοι 2 έως 4, της τελευταίας οδηγίας.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

27 Σύμφωνα με το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπήρξε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Επιτροπή έχει ζητήσει την καταδίκη του Βασιλείου του Βελγίου και το τελευταίο ηττήθηκε όσον αφορά την ουσία των ισχυρισμών του, πρέπει τούτο να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα)

αποφασίζει:

1) Το Βασίλειο του Βελγίου, στο μέτρο που η Περιφέρεια της Φλάνδρας ούτε μετέφερε στο εσωτερικό της δίκαιο το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, και το παράρτημα Ι της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, ούτε διασφάλισε την οριοθέτηση των κειμένων στην επικράτειά της ζωνών ειδικής προστασίας κατά τρόπο αντιτάξιμο σε τρίτους, ούτε έλαβε τα μέτρα που ήσαν αναγκαία προκειμένου να διασφαλιστεί ότι ο χαρακτηρισμός μιας περιοχής ως ζώνης ειδικής προστασίας συνεπάγεται αυτομάτως και ταυτοχρόνως την εφαρμογή ενός συστήματος προστασίας και διατηρήσεως συμφώνου προς το κοινοτικό δίκαιο, έχει παραβεί τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 79/409, σε συνδυασμό με το άρθρο 4, παράγραφος 4, πρώτη περίοδος, αυτής, όπως έχει τροποποιηθεί, σύμφωνα με το άρθρο 7 της οδηγίας 92/43/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μα_ου 1992, για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων καθώς και της άγριας πανίδας και χλωρίδας, με το άρθρο 6, παράγραφοι 2 έως 4, της τελευταίας οδηγίας.

2) Καταδικάζει το Βασίλειο του Βελγίου στα δικαστικά έξοδα.