2.

Στο υπόμνημα αντικρούσεως η Ελλάδα επαναλαμβάνει τα τρία επιχειρήματα που είχε ήδη προβάλει πριν αρχίσει η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου. Ας τα εξετάσουμε ένα προς ένα, αρχίζοντας με το γράμμα του άρθρου 38. Σύμφωνα με την ελληνική κυβέρνηση, η γαλλική και η ελληνική απόδοση της διάταξης αυτής περιέχουν την έκφραση «πληρωτέα τοις μετρητοίς ποσά», χωρίς να διευκρινίζουν αν η μείωση αναφέρεται σε κάθε συναλλαγή ή στο σύνολο των εισαγωγών. Δεν μπορεί άλλωστε να ειπωθεί ότι είναι σαφέστερο το αγγλικό κείμενο («the rate of import deposits and cash payments shall be reduced»). Λόγω αυτής της αβεβαιότητας η Ελλάδα θεώρησε ότι ήταν θεμιτή η μεταφορά στον πίνακα των εμπορευμάτων που μπορούσαν να εισαχθούν επί πιστώσει ορισμένου αριθμού προϊόντων για τα οποία υπήρχε, κατά το χρόνο της προσχώρησης, υποχρέωση πληρωμής τοις μετρητοίς. 'Ετσι επιτεύχθηκε η συνολική μείωση κατά 25 % των πληρωτέων τοις μετρητοίς ποσών. Για να στηρίξει ακόμη περισσότερο το επιχείρημα αυτό, η καθής επικαλείται στη συνέχεια τις προπαρασκευαστικές εργασίες της πράξης προσχώρησης. Υπογραμμίζει δε ιδιαίτερα ότι, σύμφωνα με τα πρακτικά της έκτης υπουργικής Συνόδου διαπραγματεύσεων (3 Απριλίου 1978), «η σταδιακή εξάλειψη των δύο αυτών συστημάτων θα πραγματοποιηθεί σε περίοδο τριών ετών μετά την προσχώρηση, υπό την επιφύλαξη συμφωνίας ως προς τις τεχνικές λετομέ-ρειες εφαρμογής κατά τις οποίες θα επέλθει η εξάλειψη» (Σύν. Ελλάδας-ΕΟΚ, έγγραφο 21/8). Δεν προδικάζεται δηλαδή η επιλογή των τεχνικών λεπτομερειών εφαρμογής-άρα η Ελλάδα είναι ελεύθερη να θεσπίσει αυτές που ανταποκρίνονται περισσότερο στα συμφέροντά της. Η άποψη αυτή δεν με πείθει. Η διατύπωση του άρθρου 38 δεν είναι πράγματι πολύ επιτυχημένη και εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται δυνατό να προσδιοριστεί σε τι αναφέρεται η μείωση κατά 25 %. Αν όμως το άρθρο αυτό ερμηνευτεί τελολογικά, τότε φωτίζονται τα σκοτεινά σημεία του. Το άρθρο αυτό αποτελείται ως γνωστό από δύο παραγράφους. Η πρώτη ορίζει ότι τα πληρωτέα τοις μετρητοίς ποσά πρέπει να καταργηθούν προοδευτικά στο διάστημα μιας τριετίας (1η Ιανουαρίου 1981-1η Ιανουαρίου 1984). Η δεύτερη προσδιορίζει τη λήξη κατ' έτος της προθεσμίας και το ύψος των διαδοχικών μειώσεων (25 ο/ο). Η διάταξη αυτή παρεκκλίνει επομένως από την αρχή που καθιερώνει το άρθρο 35, προκειμένου να αποφευχθούν ζημίες της εθνικής βιομηχανίας, και αποβλέπει στη βαθμιαία ελευθέρωση του εμπορίου μεταξύ της Ελλάδας και των άλλων εννέα κρατών μελών. Υπό το πρίσμα όμως ακριβώς της βαθμιαίας αυτής εξέλιξης — που προσιδιάζει άλλωστε σε κάδε μεταβατική περίοδο — πρέπει να εξεταστεί το πρόβλημά μας. Ας υποθέσουμε ότι η ελληνική άποψη είναι ορθή: δηλαδή ότι κατά τις τέσσερις ημερομηνίες λήξης των ετήσεων προθεσμιών είναι θεμιτή η μείωση κατά 25 % από την άποψη της υποχρέωσης πληρωμής τοις μετρητοίς της συνολικής αξίας των εισαγωγών, με τη μεταφορά εμπορευμάτων από τους «προστατευμένους» πίνακες στον «ελευθερωμένο» πίνακα. Στο τέλος της τριετίας θα απομείνει ορισμένος αριθμός προϊόντων (τα πιο ευαίσθητα) για τα οποία θα ισχύει ακόμη η υποχρέωση αυτή: εκτός αν η υποχρέωση αυτή — και να ποιο είναι το ζήτημα — καταργηθεί πλήρως από την 1η Ιανουαρίου 1984, όπως προκύπτει από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 35 και 38. Με άλλα λόγια, η ελληνική οικονομία θα βρεθεί ξαφνικά — και μάλιστα, επαναλαμβάνω, όσον αφορά τα πιο ευαίσθητα προϊόντα — εκτεθειμένη στο acquis communautaire (κοινοτικό κεκτημένο) στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων. Αντίθετα, η μεταβατική περίοδος και η προοδευτική μείωση των περιορισμών των εισαγωγών προβλέφθηκαν ακριβώς για να προετοιμαστεί η ελληνική οικονομία για τη σύγκρουση αυτή. Επομένως, ο μόνος τρόπος για τη βαθμιαία εξάλειψη των περιορισμών αυτών συνίσταται στην εφαρμογή σε όλα τα προϊόντα της ετήσιας μείωσης της υποχρέωσης πληρωμής τοις μετρητοίς της συνολικής αξίας: και το αποτέλεσμα αυτό επιτυγχάνεται ακριβώς μόνο με τη μείωση της παραπάνω υποχρέωσης για κάθε συγκεκριμένη συναλλαγή. Όσον αφορά τις προπαρασκευαστικές εργασίες, η επίκληση τους δεν μου φαίνεται ότι αποδεικνύει και πολλά. Το απόσπασμα των πρακτικών της υπουργικής συνόδου, στο οποίο η ελληνική υπεράσπιση αποδίδει τέτοια σημασία, αποτέλεσε την πρώτη παράγραφο του άρθρου 38. Είναι αλήθεια ότι στη φάση εκείνη των διαπραγματεύσεων είχαν οριστεί μόνο η αρχή της βαθμιαίας κατάργησης και η διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, ενώ δεν υπήρχε συμφωνία ως προς τις τεχνικές μεθόδους εφαρμογής. Αλλά το να συναχθεί από αυτό ότι δεν υπήρξε ποτέ συμφωνία, η απόσταση είναι μεγάλη. Λίγο καιρό αργότερα επιτεύχθηκε συμφωνία, από την οποία ακριβώς προήλθε η δεύτερη παράγραφος του άρθρου 38, στην οποία ορίζονται τα ποσοστά της μείωσης και οι ετήσιες προθεσμίες. Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι τα ποσοστά αυτά και οι προθεσμίες δεν εξαντλούν όλο το φάσμα των λεπτομερειών εφαρμογής του άρθρου 38 και ότι επομένως στην Ελλάδα απομένει κάποια διακριτική ευχέρεια ως προς την εφαρμογή, μου φαίνεται προφανές ότι η Ελλάδα θα έπρεπε παρ' όλα αυτά να είχε πάντοτε συμμορφωθεί με το παραπάνω κριτήριο ως προς την προοδευτική εξάλειψη των περιορισμών.