ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ

ELEANOR SHARPSTON

της 13ης Σεπτεμβρίου 2016 ( 1 )

Υπόθεση C‑141/15

Doux SA

Maître Sophie Gautier, ενεργούσα υπό την ιδιότητα του διαχειριστή στη διαδικασία δικαστικής εξυγιάνσεως της Doux SA,

SCP Valliot-Le Guenevé-Abittbol, εκπροσωπούμενη από τον Maître Valliot, ενεργούντα υπό την ιδιότητα του διαχειριστή στη διαδικασία δικαστικής εξυγιάνσεως της Doux SA,

κατά

Établissement national des produits de l’agriculture et de la mer (FranceAgriMer)

[αίτηση του tribunal administratif de Rennes (διοικητικό πρωτοδικείο της Rennes, Γαλλία)για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

«Προϋποθέσεις για τη χορήγηση επιστροφών κατά την εξαγωγή — Ερμηνεία του άρθρου 28, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 612/2009 — Υγιής, ανόθευτη και σύμφωνη με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητα — Έννοια της εκφράσεως: εμπορική διάθεση εντός του εδάφους της ΕΕ “υπό κανονικές συνθήκες” — Προβλεπόμενα όρια περιεκτικότητας σε νερό κατεψυγμένου κρέατος πουλερικών — Παρωχημένος ή μη χαρακτήρας των προβλεπομένων ορίων — Δικαιώματα του εξαγωγέα σχετικά με ελέγχους ως προς την περιεκτικότητα σε νερό και σχετικά με αιτήσεις για νέες αναλύσεις των εξετασθέντων δειγμάτων»

1. Η μέθοδος ψύξεως που χρησιμοποιείται για την παραγωγή κατεψυγμένου κρέατος πουλερικών έχει ως αποτέλεσμα την απορρόφηση νερού από το τελικό προϊόν. Η νομοθεσία της Ένωσης προβλέπει ανώτατα όρια όσον αφορά τη συνολική περιεκτικότητα σε νερό (ήτοι τη φυσική περιεκτικότητα σε φυσιολογικό νερό συν το πρόσθετο νερό που απορροφήθηκε) που θεωρείται αποδεκτή. Με την παρούσα αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, το tribunal administratif de Rennes (διοικητικό πρωτοδικείο της Rennes, Γαλλία) ζητεί καθοδήγηση όσον αφορά την ερμηνεία των κανόνων αυτών καθώς και των διατάξεων της Ένωσης που διέπουν την καταβολή επιστροφών κατά την εξαγωγή.

2. Η κοινή γεωργική πολιτική παρέχει στην Ευρωπαϊκή Ένωση σειρά εργαλείων που της επιτρέπουν να στηρίζει την τιμή προϊόντων τα οποία παράγονται από επιχειρήσεις εντός του εδάφους της και εξάγονται σε τρίτες χώρες. Οι παρούσες προτάσεις αφορούν ειδικά τις επιστροφές κατά την εξαγωγή που καταβάλλονται σε παραγωγούς κρέατος πουλερικών προκειμένου πουλερικά που παράγονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση (συμπεριλαμβανομένων των κατεψυγμένων κοτόπουλων) να μπορούν να εξάγονται επικερδώς από αυτούς στην παγκόσμια αγορά όπου οι τιμές είναι χαμηλότερες απ’ ό,τι στην εσωτερική αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το αιτούν δικαστήριο έχει αμφιβολίες ως προς το αν οι κανόνες που περιέχονται στον κανονισμό (ΕΚ) 543/2008 ( 2 ) σχετικά με τους κανόνες εμπορίας για το κρέας πουλερικών, και ιδίως οι διατάξεις που θεσπίζουν τα ανώτατα προβλεπόμενα όρια περιεκτικότητας σε νερό, πρέπει να τηρούνται προκειμένου να πληρούνται οι προϋποθέσεις για την είσπραξη των επιστροφών κατά την εξαγωγή που καθιερώνονται στον κανονισμό (ΕΚ) 612/2009 ο οποίος διέπει το σύστημα επιστροφών κατά την εξαγωγή για τα εν λόγω προϊόντα ( 3 ). Ερωτά, επίσης, αν οι μέθοδοι ελέγχου που χρησιμοποιούνται για να καθοριστεί αν κατεψυγμένα σφάγια κοτόπουλου περιέχουν νερό πέραν των ανωτάτων αυτών ορίων είναι έγκυρες. Τέλος, ερωτά αν ο κανονισμός 543/2008 περιέχει διατάξεις οι οποίες είναι αρκούντως ακριβείς ώστε να επιτρέπουν στις αρμόδιες εθνικές αρχές να διενεργούν ελέγχους για να εξακριβώνουν την περιεκτικότητα σε νερό του κατεψυγμένου κρέατος πουλερικών και αν οι διαδικασίες σύμφωνα με τις οποίες οι επιχειρήσεις μπορούν να ζητούν νέα ανάλυση και αντιπαραβολή των αποτελεσμάτων των ελέγχων στα σφαγεία συνάδουν με το θεμελιώδες δικαίωμα χρηστής διοικήσεως το οποίο κατοχυρώνεται στο άρθρο 41 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης ( 4 ).

Νομικό πλαίσιο

Ο κανονισμός 1234/2007

3. Με τον κανονισμό (ΕΚ) 1234/2007 ( 5 ) θεσπίστηκαν κανόνες που διέπουν, μεταξύ άλλων, την κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα του κρέατος πουλερικών. Το παράρτημα XIV, μέρος B, τμήμα 2, ανέφερε ότι το κρέας πουλερικών που προορίζεται για εξαγωγή από την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν υπόκειται στα πρότυπα εμπορίας που καθιέρωσε ο εν λόγω κανονισμός ( 6 ).

4. Με το άρθρο 121, στοιχείο εʹ, η Επιτροπή εξουσιοδοτήθηκε να θεσπίσει λεπτομερείς κανόνες, μεταξύ άλλων, όσον αφορά τα πρότυπα εμπορίας για το κρέας πουλερικών. Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονταν «οι κανόνες που εφαρμόζονται όσον αφορά το ποσοστό νερού που απορροφάται κατά την παρασκευή νωπών, κατεψυγμένων και βαθείας κατάψυξης σφαγίων και τεμαχίων τους, καθώς και τις σχετικές ενδείξεις» (άρθρο 121, στοιχείο εʹ, σημείο vii).

Ο κανονισμός 543/2008

5. Κατά το άρθρο 7, παράγραφος 1, το κρέας πουλερικών κατατάσσεται στις κατηγορίες «Α» ή «Β». Για να υπαχθούν σε εκάτερη των κατηγοριών αυτών σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, τα σφάγια πουλερικών πρέπει να ανταποκρίνονται στις προβλεπόμενες ελάχιστες απαιτήσεις, ήτοι πρέπει να είναι: α) ανέπαφα· β) καθαρά, χωρίς κανένα ορατό ξένο σώμα, ακαθαρσία ή αίμα· γ) χωρίς οποιαδήποτε ξένη οσμή· δ) χωρίς ορατές κηλίδες αίματος, εκτός από όσες είναι μικρού μεγέθους και ασήμαντες· ε) χωρίς εξέχοντα σπασμένα κόκαλα· και στ) χωρίς σοβαρούς μώλωπες. Για να μπορεί να καταταγεί στην κατηγορία Α, το κρέας πουλερικών πρέπει να ικανοποιεί ορισμένα πρόσθετα κριτήρια (που προβλέπονται στο άρθρο 7, παράγραφος 2) ( 7 ).

6. Το άρθρο 15, παράγραφος 1, του κανονισμού 543/2008 ορίζει: «με την επιφύλαξη του άρθρου 16, παράγραφος 5, […] τα κατεψυγμένα και βαθύψυκτα κοτόπουλα είναι δυνατόν να διατίθενται στο εμπόριο στο εσωτερικό της [Ευρωπαϊκής Ένωσης] όταν αποτελούν αντικείμενο επαγγελματικής απασχόλησης ή εμπορίας μόνον εφόσον η περιεκτικότητα νερού σε αυτά δεν υπερβαίνει τα τεχνικώς αναπόφευκτα όρια που καθορίζονται με τη μέθοδο ανάλυσης που περιγράφεται στο παράρτημα VI (μέθοδος αποστράγγισης) ή με τη μέθοδο ανάλυσης που περιγράφεται στο παράρτημα VII (χημική μέθοδος)» ( 8 ). Οι αρμόδιες αρχές των κρατών μελών πρέπει να διασφαλίζουν ότι στα σφαγεία λαμβάνονται όλα τα αναγκαία μέτρα για την τήρηση της διατάξεως αυτής ( 9 ).

7. Η διαδικασία για τον έλεγχο σχετικά με την απορρόφηση νερού στην εγκατάσταση παραγωγής (ο «έλεγχος σφαγείου») καθορίζεται στο παράρτημα ΙΧ. Τα όρια περιεκτικότητας σε νερό εξωτερικής προελεύσεως που καθορίζονται στο σημείο 10 είναι τα εξής: (i) ψύξη με αέρα 0 %; (ii) ψύξη με ψεκασμό 2 % και (iii) ψύξη με εμβάπτιση 4,5 %.

8. Το άρθρο 16 ορίζει: «1. Τακτικοί έλεγχοι σύμφωνα με τις ενδείξεις που αναφέρονται στο παράρτημα IX όσον αφορά την ποσότητα του απορροφηθέντος ύδατος ή έλεγχοι σύμφωνα με τις ενδείξεις που αναφέρονται στο παράρτημα VI πραγματοποιούνται στα σφαγεία τουλάχιστον μία φορά ανά οκτάωρη περίοδο λειτουργίας. Εφόσον από τους ελέγχους αυτούς αποδειχθεί ότι η ποσότητα του απορροφηθέντος ύδατος είναι μεγαλύτερη από την επιτρεπόμενη, λαμβανομένης υπόψη της απορρόφησης του ύδατος από τα σφάγια κατά τα στάδια της προετοιμασίας τα οποία δεν ελέγχονται, και εφόσον, σε κάθε περίπτωση, η ποσότητα του απορροφηθέντος ύδατος είναι μεγαλύτερη από την αναφερόμενη στο παράρτημα IX, σημείο 10, ή στο παράρτημα VI, σημείο 7, τα σφαγεία προβαίνουν αμέσως στις απαραίτητες τεχνικές προσαρμογές της διαδικασίας. 2. Σε όλες τις περιπτώσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 1 δεύτερο εδάφιο και, σε κάθε περίπτωση, τουλάχιστον μία φορά ανά δίμηνο, ο έλεγχος του ύδατος που αναφέρεται στο άρθρο 15, παράγραφος 1, και που περιέχεται στα κατεψυγμένα και στα βαθύψυκτα κοτόπουλα διεξάγεται με λήψη δειγμάτων από κάθε σφαγείο σύμφωνα με τις ενδείξεις που αναφέρονται στα παραρτήματα VΙ ή VΙΙ, το οποίο επιλέγουν οι αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους. Οι έλεγχοι αυτοί δεν διεξάγονται για σφάγια για τα οποία παρέχονται επαρκείς αποδείξεις, προς ικανοποίηση της αρμόδιας αρχής, ότι προορίζονται αποκλειστικά για εξαγωγή. […] 5. Αν το αποτέλεσμα των ελέγχων που αναφέρονται στην παράγραφο 2 υπερβαίνει τα επιτρεπτά όρια, η παρτίδα θεωρείται ότι δεν είναι σύμφωνη με τις διατάξεις του παρόντος κανονισμού. Στην περίπτωση αυτή, εντούτοις, το ενδιαφερόμενο σφαγείο δύναται να απαιτήσει να διεξαχθεί νέα ανάλυση στο εργαστήριο αναφοράς του κράτους μέλους, με τη μέθοδο που επιλέγεται από την αρμόδια αρχή του κράτους μέλους. Τα έξοδα για τη νέα αυτή ανάλυση επιβαρύνουν τον κάτοχο της παρτίδας. 6. Εφόσον διαπιστωθεί, μετά από ενδεχόμενη νέα ανάλυση και αντιπαραβολή των αποτελεσμάτων, ότι η σχετική παρτίδα δεν είναι σύμφωνη με τον παρόντα κανονισμό, η αρμόδια αρχή λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα ώστε να επιτραπεί η εμπορία της εν λόγω παρτίδας στο εσωτερικό της [Ευρωπαϊκής Ένωσης] μόνον υπό τον όρο ότι τόσο οι ατομικές όσο και οι χύδην συσκευασίες με τα σφάγια επισημαίνονται από το σφαγείο, υπό την εποπτεία της αρμόδιας αρχής, με ταινία ή ετικέτα που φέρει, με κόκκινα κεφαλαία γράμματα, μία τουλάχιστον από τις ενδείξεις που παρατίθενται στο παράρτημα Χ. Η παρτίδα η οποία αναφέρεται στο πρώτο εδάφιο παραμένει υπό την εποπτεία της αρμόδιας αρχής μέχρις ότου υπάρξουν ρυθμίσεις σύμφωνα με την παρούσα παράγραφο ή διατεθεί με άλλο τρόπο. Αν πιστοποιηθεί στην αρμόδια αρχή ότι η εν λόγω παρτίδα που αναφέρεται στο πρώτο εδάφιο προορίζεται για εξαγωγή, η αρμόδια αρχή λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε να αποτραπεί η διάθεση της παρτίδας αυτής στην αγορά της [Ευρωπαϊκής Ένωσης]. Οι ενδείξεις που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο τίθενται σε εμφανή θέση ώστε να είναι ευδιάκριτες, ευανάγνωστες και ανεξίτηλες. Δεν πρέπει με κανέναν τρόπο να αποκρύπτεται, να καλύπτεται ή να χωρίζεται από άλλες ενδείξεις ή εικόνες. Τα γράμματα πρέπει να είναι ύψους τουλάχιστον ενός εκατοστομέτρου επί των ατομικών συσκευασιών και δύο εκατοστομέτρων επί των χύδην συσκευασιών» ( 10 ).

9. Κατά το άρθρο 18, παράγραφος 2, τα κράτη μέλη θεσπίζουν «[…] τα πρακτικά μέτρα για τους ελέγχους που προβλέπονται στα άρθρα 15, 16 […] σε όλα τα στάδια εμπορίας, περιλαμβανομένων των ελέγχων των εισαγωγών από τρίτες χώρες κατά τον εκτελωνισμό σύμφωνα με τα παραρτήματα VI και VII. Ενημερώνουν τα άλλα κράτη μέλη και την Επιτροπή σχετικά με τα εν λόγω μέτρα […]».

Ο κανονισμός 612/2009

10. Το άρθρο 28, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 612/2009 ( 11 ) ορίζει: «Καμία επιστροφή δεν χορηγείται όταν τα προϊόντα δεν είναι υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας κατά την ημερομηνία αποδοχής της διασάφησης εξαγωγής. Τα προϊόντα πληρούν την απαίτηση του πρώτου εδαφίου, εφόσον μπορούν να διατεθούν στο εμπόριο στην [Ευρωπαϊκή Ένωση] υπό κανονικές συνθήκες και με την ονομασία που εμφαίνεται στην αίτηση χορήγησης της επιστροφής και εφόσον, στον βαθμό που τα προϊόντα αυτά προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση, η χρησιμοποίησή τους για τον σκοπό αυτό δεν αποκλείεται ή μειώνεται αισθητά λόγω των χαρακτηριστικών τους ή της κατάστασής τους. Η συμφωνία των προϊόντων με τις απαιτήσεις που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο πρέπει να εξετάζεται με βάση τις ισχύουσες προδιαγραφές ή συνήθεις μεθόδους στα πλαίσια της [Ευρωπαϊκής Ένωσης]. Ωστόσο, η επιστροφή χορηγείται επίσης όταν, στις χώρες προορισμού, τα εξαγόμενα προϊόντα υπόκεινται σε ειδικούς υποχρεωτικούς όρους, ιδίως υγιεινής ή δημόσιας υγείας, που δεν ανταποκρίνονται στις ισχύουσες προδιαγραφές ή συνήθεις μεθόδους στα πλαίσια της [Ευρωπαϊκής Ένωσης]. Εναπόκειται στον εξαγωγέα να αποδείξει, κατόπιν αιτήσεως της αρμόδιας αρχής, ότι τα προϊόντα είναι σύμφωνα με τους εν λόγω υποχρεωτικούς όρους στις τρίτες χώρες προορισμού. Επιπλέον, μπορούν να θεσπιστούν ειδικές διατάξεις για ορισμένα προϊόντα.»

Ο τελωνειακός κώδικας

11. Κατά τον κρίσιμο χρόνο, η εξέταση των προοριζομένων για εξαγωγή προϊόντων διεπόταν από τον κανονισμό (ΕΚ) 450/2008 ( 12 ). Το πρόσωπο που προέβαινε σε τελωνειακή διασάφηση (στο εξής: διασαφιστής) είχε το δικαίωμα να παρίσταται, αυτοπροσώπως ή δι’ αντιπροσώπου, κατά την εξέταση των εμπορευμάτων ή τη λήψη δειγμάτων (άρθρο 118, παράγραφος 2). Επίσης, ο διασαφιστής είχε το δικαίωμα να ζητήσει περαιτέρω εξέταση ή δειγματοληψία για τα οικεία εμπορεύματα αν θεωρούσε ότι τα ευρήματα των αρμοδίων αρχών δεν είναι έγκυρα (άρθρο 119, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο).

Ο κανονισμός 1276/2008

12. Το άρθρο 1 του κανονισμού (ΕΚ) 1276/2008 ( 13 ) αναφέρει ότι ο εν λόγω κανονισμός θεσπίζει ορισμένες διαδικασίες για τον έλεγχο της ορθής εκτελέσεως των πράξεων που παρέχουν δικαίωμα καταβολής επιστροφών κατά την εξαγωγή. Το άρθρο 5, παράγραφος 4, ορίζει ότι, όταν υπάρχουν συγκεκριμένες υπόνοιες σχετικά με την υγιή, ανόθευτη και σύμφωνη με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητα ενός προϊόντος, τα τελωνεία εξαγωγής εξακριβώνουν τη συμφωνία με τις εφαρμοστέες διατάξεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία και τα προδικαστικά ερωτήματα

13. Η Doux SA είναι επιχείρηση η οποία παράγει κρέας πουλερικών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στις δραστηριότητές της περιλαμβάνεται η εξαγωγή κατεψυγμένων κοτόπουλων προς τρίτες χώρες. Η Doux έχει λάβει επιστροφές κατά την εξαγωγή στο πλαίσιο του καθεστώτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης το οποίο διέπει την κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα του κρέατος πουλερικών. Προκειμένου να λαμβάνει τις επιστροφές αυτές, η Doux πρέπει να παρέχει εγγυήσεις (εξασφαλίσεις) ότι θα τηρεί τις υποχρεώσεις που συνδέονται με την εξαγωγή κατεψυγμένου κρέατος πουλερικών. Στις υποχρεώσεις αυτές περιλαμβάνεται η συμμόρφωση με την απαίτηση τα εξαγόμενα προϊόντα να είναι «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας» κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 28, παράγραφος 1, του κανονισμού 612/2009.

14. Η Établissement national des produits de l’agriculture et de la mer (στο εξής: FranceAgriMer) πραγματοποίησε ελέγχους στα προοριζόμενα για εξαγωγή προϊόντα κρέατος πουλερικών της Doux και διαπίστωσε ότι τα εν λόγω προϊόντα περιείχαν νερό σε ποσοστό υπερβαίνον τα ανώτατα όρια που καθορίζονται στα παραρτήματα VI και VII του κανονισμού 543/2008. Κατά συνέπεια, στις 22 Ιουλίου 2013, η FranceAgriMer εξέδωσε απόφαση (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση) με την οποία πάγωσε την αποδέσμευση εξασφαλίσεων συνδεομένων με αιτήσεις για επιστροφές κατά την εξαγωγή, όσον αφορά αιτήσεις που παρελήφθησαν μετά τις 21 Απριλίου 2013 ( 14 ). Η Doux άσκησε προσφυγή ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου ζητώντας την ακύρωση της αποφάσεως αυτής.

15. Η Doux διατείνεται ότι τα ανώτατα όρια που καθορίζονται στο άρθρο 15 του κανονισμού 543/2008 δεν έχουν εφαρμογή επί των εξαγωγών και ότι η προσβαλλόμενη απόφαση πάσχει νομικό σφάλμα, επειδή εξαρτά το δικαίωμα για τη λήψη επιστροφών κατά την εξαγωγή από την περιεκτικότητα του εξαγομένου κατεψυγμένου κρέατος πουλερικών σε νερό.

16. Η FranceAgriMer θεωρεί ότι, βάσει του άρθρου 28, παράγραφος 1, του κανονισμού 612/2009, οι επιστροφές κατά την εξαγωγή δεν πρέπει να χορηγούνται όταν τα οικεία προϊόντα δεν μπορούν να διατεθούν στο εμπόριο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπό κανονικές συνθήκες και αν τα εν λόγω προϊόντα δεν είναι «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας» κατά την ημερομηνία αποδοχής της διασαφήσεως εξαγωγής. Κατεψυγμένο κρέας πουλερικών με περιεκτικότητα σε νερό υπερβαίνουσα τα προβλεπόμενα όρια δεν ανταποκρίνεται στην απαίτηση του άρθρου 28, παράγραφος 1, και, συνεπώς, δεν πληροί τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση επιστροφής.

17. Το αιτούν δικαστήριο αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και ζητεί την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως επί των εξής ερωτημάτων: «1) Συνιστά το ποσοστό περιεκτικότητας σε νερό που καθορίζεται από το άρθρο 15 του [κανονισμού (ΕΚ) 543/2008] και τα παραρτήματά του VI και VII απαίτηση “ποιότητας υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη” κατά την έννοια του άρθρου 28, παράγραφος 1, του [κανονισμού (ΕΚ) 612/2009] και της αποφάσεως Nowaco Germany [ ( 15 ) ]; 2) Μπορεί κατεψυγμένο πουλερικό που υπερβαίνει το ποσοστό περιεκτικότητας σε νερό του άρθρου 15 του [κανονισμού 543/2008] και των παραρτημάτων του VI και VII, συνοδευόμενο από πιστοποιητικό καταλληλότητας εκδοθέν από την αρμόδια αρχή, να διατίθεται στο εμπόριο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπό κανονικές συνθήκες κατά την έννοια του άρθρου 28 του [κανονισμού 612/2009] και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, υπό ποιες προϋποθέσεις; 3) Συνάδει με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως με την αρχή της ασφάλειας δικαίου, το γεγονός ότι το ποσοστό περιεκτικότητας σε νερό παραμένει καθορισμένο σε 5,1 % κατά το παράρτημα VI του [κανονισμού 543/2008] και αμετάβλητο από πολλών δεκαετιών παρά τις αλλαγές που υποστηρίζεται ότι έχουν επέλθει στις πρακτικές εκτροφής και την κριτική που έχει ασκηθεί σε ορισμένες επιστημονικές μελέτες σχετικά με τον παρωχημένο χαρακτήρα της εν λόγω οριακής τιμής; 4) Είναι τα παραρτήματα VI και VII του [κανονισμού 543/2008] αρκούντως σαφή για τη διενέργεια των προβλεπόμενων στο άρθρο 15 του κανονισμού ελέγχων ή έπρεπε η Γαλλία να θεσπίσει “πρακτικά μέτρα για τους ελέγχους”“σε όλα τα στάδια εμπορίας” η απουσία των οποίων καθιστά μη αξιόπιστους τους ελέγχους που διενεργούνται κατά τη φάση της εξαγωγής των προϊόντων; 5) Μπορούν τα αιτήματα για νέες αναλύσεις που προβλέπονται, στις διατάξεις των παραγράφων 2 και 5 του άρθρου 16 του [κανονισμού 543/2008] σχετικά με τα αποτελέσματα των ελέγχων στα σφαγεία, να επεκτείνονται στους ελέγχους που διενεργούνται στο στάδιο διαθέσεως στο εμπόριο των εξαγόμενων προϊόντων, τούτο δε παρουσία των ενδιαφερομένων μερών, κατ’ εφαρμογήν ιδίως του άρθρου 41 του [Χάρτη];»

18. Η Doux, η Γαλλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις και αγόρευσαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη στις 3 Μαρτίου 2016.

Εκτίμηση

Επί του παραδεκτού

19. Η Doux, η Γαλλία και η Επιτροπή συμφωνούν ότι η διάταξη περί παραπομπής δεν εκθέτει με αρκούντως λεπτομερή τρόπο τα πραγματικά περιστατικά που αποτελούν το πραγματικό πλαίσιο της προσβαλλομένης αποφάσεως. Επομένως, υπάρχουν τουλάχιστον κάποιες αμφιβολίες ως προς το παραδεκτό της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως.

20. Κατά πάγια νομολογία, η ανάγκη να δοθεί ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης η οποία να είναι χρήσιμη για τον εθνικό δικαστή επιβάλλει να ορίσει αυτός το πραγματικό και κανονιστικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται τα ερωτήματα που θέτει ή, τουλάχιστον, να εξηγήσει τις πραγματικές περιστάσεις στις οποίες στηρίζονται τα ερωτήματα αυτά. Τα πληροφοριακά στοιχεία που περιλαμβάνονται στις αποφάσεις περί παραπομπής πρέπει να παρέχουν στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να δίνει λυσιτελείς απαντήσεις, αλλά και στις κυβερνήσεις των κρατών μελών και στα λοιπά ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλλουν παρατηρήσεις σύμφωνα με το άρθρο 20 του Οργανισμού του Δικαστηρίου. Για να διαπιστωθεί αν τα στοιχεία που το αιτούν δικαστήριο παρέσχε εντός του πλαισίου της επίμαχης διαφοράς ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις αυτές, πρέπει να ληφθούν υπόψη η φύση και το περιεχόμενο των τεθέντων ερωτημάτων ( 16 ).

21. Με τις γραπτές παρατηρήσεις τους, οι διάδικοι επισημαίνουν ορισμένα κενά στην περιγραφή των πραγματικών περιστατικών. Κατά την Doux, στην παγκόσμια αγορά των κατεψυγμένων πουλερικών κυριαρχούν δύο Βραζιλιάνοι εξαγωγής οι οποίοι αντιπροσωπεύουν περίπου το 70 % της εν λόγω αγοράς. Η ίδια η Doux κατέχει περίπου το 15 % της παγκόσμιας αγοράς. Είναι ο τρίτος μεγαλύτερος εξαγωγέας παγκοσμίως και η σημαντικότερη ευρωπαϊκή εξαγωγική επιχείρηση του κλάδου. Τώρα η οικονομική επιβίωση της Doux απειλείται συνεπεία των κυρώσεων που της επέβαλε η FranceAgriMer ( 17 ).

22. Η Γαλλική Κυβέρνηση εξηγεί, με τις γραπτές παρατηρήσεις της, ότι η Doux λαμβάνει επιστροφές κατά την εξαγωγή από τα μέσα της δεκαετίας του ‘70. Μεταξύ Μαρτίου του 2010 και Μαρτίου του 2013, οι γαλλικές τελωνειακές αρχές πραγματοποίησαν ελέγχους της περιεκτικότητας σε νερό των κατεψυγμένων κοτόπουλων παραγωγής της Doux. Στην πλειονότητα των ελεγχθεισών παρτίδων διαπιστώθηκαν υπερβάσεις των προβλεπομένων ορίων. Μετά από αλληλογραφία μεταξύ της Γαλλίας και της Επιτροπής σχετικά με το αν το εν λόγω κατεψυγμένο κρέας πουλερικών πληροί τις προϋποθέσεις για τη χορήγηση επιστροφών κατά την εξαγωγή, η Επιτροπή κίνησε διαδικασία εκκαθαρίσεως λογαριασμών κατά της Γαλλίας. Κατά την άποψη της Επιτροπής, για να πληροί τις προϋποθέσεις χορηγήσεως επιστροφών κατά την εισαγωγή βάσει του άρθρου 28, παράγραφος 1, του κανονισμού 612/2009, το κατεψυγμένο κρέας πουλερικών πρέπει να έχει περιεκτικότητα σε νερό σύμφωνη με τα προβλεπόμενα όρια. Η Επιτροπή εκτίμησε ότι οι γαλλικές αρχές δεν είχαν ελέγξει προσηκόντως την περιεκτικότητα σε νερό των επίμαχων κοτόπουλων, οπότε η Επιτροπή οδηγήθηκε στο να καταβάλει επιστροφές που στην πραγματικότητα δεν οφείλονταν. Η Γαλλία ανέφερε ότι δεν συμφωνεί με την ερμηνεία των επίμαχων διατάξεων από την Επιτροπή, αλλά αποφάσισε να εκδώσει την προσβαλλόμενη απόφαση εν αναμονή της λύσεως της διαφοράς από το Δικαστήριο.

23. Κατά τη γνώμη μου, μολονότι ενδέχεται να υπάρχουν κενά όσον αφορά το πραγματικό πλαίσιο που εκτίθεται στη διάταξη περί παραπομπής, τα τεθέντα ερωτήματα θέτουν ένα σαφές ζήτημα ερμηνείας. Το Δικαστήριο καλείται να παράσχει καθοδήγηση σχετικά με τους κανόνες που διέπουν τα προβλεπόμενα όρια περιεκτικότητας σε νερό των κατεψυγμένων πουλερικών, ερμηνευόμενους σε συνδυασμό με τους κανόνες που διέπουν τις επιστροφές κατά την εξαγωγή. Το ποια από τις εκδοχές που προβάλλονται από τους διαδίκους ως προς τα πραγματικά περιστατικά θα κριθεί τελικώς αξιόπιστη από το αιτούν δικαστήριο δεν είναι καθοριστικό εν προκειμένω. Επομένως, κατά την άποψή μου, το Δικαστήριο έχει στη διάθεσή του επαρκή πληροφοριακά στοιχεία για να μπορέσει να δώσει απαντήσει στα ερωτήματα αυτά.

Επί της ουσίας

Ερώτημα 3

24. Θα αρχίσω με την εξέταση του ερωτήματος 3, με το οποίο το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν το γεγονός ότι τα καθοριζόμενα στο σημείο 7 του παραρτήματος VI του κανονισμού 543/2009 όρια δεν έχουν αναθεωρηθεί για πολλές δεκαετίες, μολονότι ορισμένες επιστημονικές μελέτες αναφέρουν ότι αυτά τώρα είναι παρωχημένα, είναι συμβατό με το δίκαιο της Ένωσης και, ειδικότερα, με την αρχή της ασφάλειας δικαίου. Αν κριθεί ότι η εφαρμογή των ορίων αυτών αντίκειται στο δίκαιο της Ένωσης, τότε δεν θα χρειαστεί να δοθεί απάντηση στα υπόλοιπα ερωτήματα που έχουν τεθεί.

25. Η Doux υποστηρίζει ότι τα προβλεπόμενα όρια είναι παρωχημένα επειδή δεν αντανακλούν τις τωρινές επιστημονικές γνώσεις ( 18 ). Συνεπώς, τα όρια είναι ασύμβατα με i) τον κανονισμό 1234/2007, ο οποίος ενσωματώνει τις διατάξεις του κανονισμού 1906/90, συμπεριλαμβανομένου του κανόνα ότι τα προβλεπόμενα όρια πρέπει να επικαιροποιούνται συχνά λόγω του τεχνικού χαρακτήρα τους ( 19 ), και ii) την αρχή ότι οι κανόνες πρέπει να αντανακλούν το πλαίσιο εντός του οποίου παράγουν τα αποτελέσματά τους. Η Doux διατείνεται επίσης ότι τα προβλεπόμενα όρια αντίκεινται στην αρχή της ασφάλειας δικαίου.

26. Η Γαλλική Κυβέρνηση θεωρεί ότι απάντηση στο τρίτο ερώτημα θα καταστεί αναγκαία μόνο αν το Δικαστήριο δώσει αρνητική απάντηση στα ερωτήματα 1 και 2. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι τα όρια που προβλέπονται στο σημείο 7 του παραρτήματος VI του κανονισμού 543/2008 είναι έγκυρα.

27. Συμφωνώ με την άποψη που ο γενικός εισαγγελέας J. Mischo διατύπωσε στην υπόθεση National Farmers’ Union ( 20 ), όπου εξέθεσε ότι όσον αφορά τους κανόνες δικαίου τίποτε δεν μένει αμετάβλητο και ότι κάθε νομοθέτης έχει καθήκον να εξακριβώνει, «[…] αν όχι διαρκώς, τουλάχιστον περιοδικά, ότι οι κανόνες που θέσπισε ανταποκρίνονται ακόμη στις κοινωνικές ανάγκες και, αφετέρου, να τροποποιεί ή και να καταργεί κανόνες που δεν είναι πλέον δικαιολογημένοι και οι οποίοι δεν είναι πλέον κατάλληλοι στο νέο πλαίσιο εντός του οποίου πρέπει να παράγουν τα αποτελέσματά τους».

28. Πάντως, κατά τη γνώμη μου, τα όρια που τώρα προβλέπονται δεν είναι ασύμβατα με το δίκαιο της Ένωσης για τους ακόλουθους λόγους.

29. Πρώτον, σύμφωνα με το άρθρο 121, στοιχείο εʹ, του κανονισμού 1234/2007, η Επιτροπή θέσπισε πριν από οκτώ περίπου έτη λεπτομερείς κανόνες σχετικά με τη διάθεση στο εμπόριο κρέατος πουλερικών, εκδίδοντας τον κανονισμό 543/2008 ( 21 ). Μολονότι είναι γεγονός ότι τα όρια που προβλέπονται στα παραρτήματα VI και VII του νεότερου ως άνω κανονισμού είναι τα ίδια με αυτά που προηγουμένως προβλέπονταν στον κανονισμό 2891/93, η απλώς και μόνο παρέλευση χρόνου δεν σημαίνει αυτομάτως ότι τα εν λόγω όρια (που δεν μεταβλήθηκαν) είναι τώρα παρωχημένα. Η Επιτροπή εξηγεί με τις γραπτές παρατηρήσεις της ότι τώρα διενεργούνται κατόπιν παραγγελίας της περαιτέρω επιστημονικές μελέτες, αναφερόμενη ιδίως σε μια μελέτη την οποία επικαλείται επίσης η Doux ( 22 ). Επομένως, θεωρώ ότι είναι υπεραπλουστευτική η αιτίαση ότι η Επιτροπή δεν εκπλήρωσε το καθήκον της να εξακριβώσει αν είναι κατάλληλα τα όρια που προβλέπονται τώρα. Η Επιτροπή έχει όντως θέσει υπό εξέταση το ζήτημα. Δεδομένου ότι η απόφαση να μείνουν αμετάβλητα τα όρια του 1993 ελήφθη το 2008, ότι υφίστανται περαιτέρω επιστημονικά στοιχεία προς αξιολόγηση και ότι τώρα βρισκόμαστε στα μέσα του 2016, είναι εύλογο να αναμένεται ότι η Επιτροπή, ενεργώντας με διοικητική επιμέλεια, θα αποφασίσει λίαν προσεχώς αν θα αναθεωρήσει ή όχι τα όρια. Δεν έπεται κατ’ ανάγκην ότι επανεκτίμηση των προβλεπομένων ορίων υπό το φώς των τωρινών επιστημονικών στοιχείων σημαίνει ότι τα όρια σχετικά με το υπερβάλλον ποσοστό νερού θα αυξηθούν αυτομάτως ή ότι, αν αυτό συμβεί, τα όρια θα αυξηθούν κατά ένα συγκεκριμένο ποσοστό. Η απόφαση αυτή, κατ’ αρχήν, απόκειται στη διακριτική ευχέρεια του νομοθέτη της Ένωσης.

30. Η Doux επικαλείται την από τον κανονισμό 1234/2007 παραπομπή στις διατάξεις του κανονισμού 1906/90 για να στηρίξει το επιχείρημά της ότι η Επιτροπή οφείλει να επικαιροποιεί περιοδικώς τα όρια που προβλέπονται για την περιεκτικότητα σε νερό. Πάντως, στον κανονισμό 1234/2007 δεν περιέχεται διάταξη επιβάλλουσα μια τέτοια ειδική υποχρέωση. Στις αιτιολογικές σκέψεις 52 και 105 του κανονισμού 1234/2007 εκτίθεται απλώς ότι ο νέος κανονισμός ενσωματώνει ορισμένα προγενέστερα νομοθετήματα, συμπεριλαμβανομένου του κανονισμού 1906/90, ο οποίος καταργήθηκε προσηκόντως με τον κανονισμό 1234/2007.

31. Ούτε η επίκληση της αρχής της ασφάλειας δικαίου ενισχύει τη θέση της Doux. Η αρχή αυτή απαιτεί, αφενός, να παρέχει η ρύθμιση της Ένωσης στους ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να γνωρίσουν με ακρίβεια την έκταση των υποχρεώσεων που τους επιβάλλει και, αφετέρου, να έχουν οι τελευταίοι τη δυνατότητα να εξακριβώσουν με μη διφορούμενο τρόπο τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους και ως εκ τούτου να λάβουν τα μέτρα τους ( 23 ). Οι τώρα ισχύοντες κανόνες είναι σύμφωνοι με την αρχή αυτή καθόσον τα προβλεπόμενα όρια, ιδίως όσον αφορά την κατά το σημείο 7 του παραρτήματος VI δοκιμή αποστραγγίσεως, είναι απολύτως σαφή από απόψεως περιεχομένου και πεδίου εφαρμογής. Σε περίπτωση ελλείψεως των κανόνων αυτών, δεν θα υπήρχε ασφάλεια δικαίου.

32. Επομένως, συνάγω ότι τα προβλεπόμενα στο σημείο 7 του παραρτήματος VI του κανονισμού 543/2008 όρια περιεκτικότητας σε νερό των κατεψυγμένων κοτόπουλων είναι συμβατά με το δίκαιο της Ένωσης.

Ερωτήματα 1 και 2

33. Με τα ερωτήματα 1 και 2, το αιτούν δικαστήριο ζητεί καθοδήγηση όσον αφορά την έννοια του άρθρου 28, παράγραφος 1, του κανονισμού 612/2009, και ειδικότερα της απαιτήσεως να είναι τα προϊόντα «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας» για να μπορούν να πληρούν τις προϋποθέσεις χορηγήσεως επιστροφών κατά την εξαγωγή. Ικανοποιείται η απαίτηση αυτή όταν η περιεκτικότητα σε νερό του κρέατος πουλερικών που προορίζεται για εξαγωγή υπερβαίνει τα όρια που προβλέπονται στο άρθρο 15 του κανονισμού 543/2008; Το αιτούν δικαστήριο ερωτά ιδίως αν τα εν λόγω προϊόντα διατίθενται στο εμπόριο «υπό κανονικές συνθήκες» για τους σκοπούς εφαρμογής των κανόνων που διέπουν την καταβολή επιστροφών κατά την εξαγωγή.

34. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το άρθρο 15 του κανονισμού 543/2008 και το άρθρο 28 του κανονισμού 612/2009 έχουν την έννοια ότι το κατεψυγμένο κρέας πουλερικών πρέπει να ανταποκρίνεται στα προβλεπόμενα όρια προκειμένου συναφώς να μπορούν να εισπραχθούν επιστροφές κατά την εξαγωγή. Η Doux και η Γαλλική Κυβέρνηση διαφωνούν με την άποψη αυτή.

35. Και εγώ δεν δέχομαι την ερμηνεία των επίμαχων διατάξεων την οποία υποστηρίζει η Επιτροπή.

– Προκαταρκτικές παρατηρήσεις – η απόφαση Nowaco Germany

36. Το Δικαστήριο εξέτασε την έννοια της απαιτήσεως να είναι τα προϊόντα «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας» στην απόφαση Nowaco Germany. Μετά από εξέταση δύο παρτίδων κατεψυγμένου κοτόπουλου, οι αρμόδιες γερμανικές αρχές είχαν διαπιστώσει ότι μερικά από τα ελεγχθέντα προϊόντα εμφάνιζαν ελαττώματα –από τα δείγματα είχε προκύψει ότι ορισμένα σφάγια είχαν σπασμένα και εξέχοντα κόκαλα. Κατά συνέπεια, το ποσό των επιστροφών κατά την εξαγωγή για τις παρτίδες αυτές ορίστηκε από τις αρμόδιες αρχές σε 0 γερμανικά μάρκα (και, στη συνέχεια, αναπροσαρμόστηκε από το Finanzgericht στο ήμισυ της προβλεπομένης επιστροφής κατά την εξαγωγή). Η Nowaco Germany υποστήριξε ότι από την πρώτη περίπτωση του άρθρου 1, παράγραφος 3, του κανονισμού 1906/90 ( 24 ) προκύπτει ότι οι προδιαγραφές εμπορίας που θεσπίζει η εν λόγω διάταξη δεν έχουν εφαρμογή επί των εξαγωγών κρέατος πουλερικών και ότι, ως εκ τούτου, είχε δικαίωμα να της χορηγηθεί ολόκληρο το ποσό της επιστροφής κατά την εξαγωγή.

37. Το Δικαστήριο απέρριψε τις αιτιάσεις της Nowaco Germany. Αξίζει να εξετάσουμε κάπως αναλυτικότερα τη συλλογιστική του.

38. Κατ’ αρχάς, το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι ήδη είχε δεχθεί σε ανάλογο πλαίσιο ότι «η απαίτηση της “υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας” αποτελεί γενική και αντικειμενική προϋπόθεση για τη χορήγηση επιστροφών και ότι ένα προϊόν που δεν μπορεί να διατεθεί στο εμπόριο στο έδαφος της [Ευρωπαϊκής Ένωσης] “υπό κανονικές συνθήκες” δεν πληροί αυτές τις απαιτήσεις ποιότητας» ( 25 ). Το Δικαστήριο σημείωσε ότι «το γεγονός ότι το συνιστάμενο στη δυνατότητα διαθέσεως στην αγορά “υπό κανονικές συνθήκες” χαρακτηριστικό του προϊόντος αποτελεί εγγενές στοιχείο της έννοιας της “υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας” προκύπτει σαφώς από τη ρύθμιση σχετικά με τις επιστροφές λόγω εξαγωγής για τα γεωργικά προϊόντα, στον βαθμό που, από τον κανονισμό 1041/67 [ ( 26 ) ] και μετά, όλοι οι σχετικοί κανονισμοί επανέλαβαν, ως προϋπόθεση για να μπορεί να χορηγηθεί για ένα προϊόν επιστροφή λόγω εξαγωγής, τόσο την έννοια της “υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας” όσο και το κριτήριο της δυνατότητας διαθέσεως στο εμπόριο του προϊόντος “υπό κανονικές συνθήκες” ( 27 ). Επομένως, «για να μπορεί να θεωρηθεί ως “υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας” και να παρέχει έτσι δικαίωμα επί επιστροφών λόγω εξαγωγής, ένα προϊόν που εξάγεται από την [Ευρωπαϊκή Ένωση] προς τρίτη χώρα πρέπει να μπορεί να διατεθεί στο εμπόριο εντός της [Ευρωπαϊκής Ένωσης] “υπό κανονικές συνθήκες” και το προϊόν αυτό πρέπει, συνεπώς, να ανταποκρίνεται στα ποιοτικά πρότυπα που ισχύουν για τη διάθεσή του, για ανθρώπινη κατανάλωση, στην αγορά εντός της [Ευρωπαϊκής Ένωσης]» ( 28 ).

39. Στη συνέχεια, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι οι κανόνες της Ένωσης δεν θεσπίζουν κριτήρια εξαγωγιμότητας, αυτά καθ’ εαυτά. Ακόμη και αν ένα προϊόν δεν ανταποκρινόταν στα ποιοτικά πρότυπα που επέτρεπαν τη διάθεσή του στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπό κανονικές συνθήκες (τα πρότυπα που τότε καθορίζονταν από τα άρθρα 6 και 7 του κανονισμού 1538/91), το προϊόν αυτό κατ’ αρχήν μπορούσε να εξαχθεί ( 29 ). Τα εν λόγω πρότυπα δεν είχαν εφαρμογή στις πράξεις εξαγωγής αυτές καθ’ εαυτές· χρησίμευαν μόνο για τον καθορισμό του δικαιώματος λήψεως της χρηματικής επιδοτήσεως που χορηγούσε η Ευρωπαϊκή Ένωση ( 30 ). Ερμηνεία που θα επέτρεπε την επιδότηση των εξαγωγών προϊόντων τα οποία δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις διαθέσεως στο εμπόριο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα καθιστούσε ανακόλουθο το σύστημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αφορά τις επιστροφές λόγω εξαγωγής ( 31 ).

40. Ακολούθως, το Δικαστήριο προέβη σε μια καθοριστικής σημασίας διάκριση (στη σκέψη 38 της αποφάσεως) μεταξύ δύο κατηγοριών προϋποθέσεων. Η πρώτη κατηγορία περιελάμβανε «[τις] ελάχιστες προϋποθέσεις που προβλέπει το άρθρο 6, παράγραφος 1, του κανονισμού 1538/91 (όπως, μεταξύ άλλων, η απουσία ξένου σώματος ή ξένης οσμής και η απουσία ορατών κηλίδων αίματος)». Αυτές περιγράφτηκαν ως «απαιτήσεις που αφορούν άμεσα την ποιότητα των προϊόντων». Επομένως, μη τήρηση των προϋποθέσεων αυτών σήμαινε ότι το προϊόν δεν πληρούσε τις προδιαγραφές διαθέσεως στο εμπόριο που ίσχυαν στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι προϋποθέσεις της δεύτερης κατηγορίας περιγράφτηκαν ως απαιτήσεις βάσει «άλλων διατάξεων του ίδιου κανονισμού που δεν αφορούν την ποιότητα (π.χ. οι διατάξεις περί της ονομασίας και της επισημάνσεως των προϊόντων) και οι οποίες αποσκοπούν στην πληροφόρηση του καταναλωτή και των επιχειρηματιών». Το Δικαστήριο εξέθεσε σχετικά με αυτή την απαίτηση ότι «δεν μπορεί να γίνει επίκλησή της για την εφαρμογή του άρθρου 13 του κανονισμού 3665/87» (δηλαδή, της διατάξεως που τότε διείπε τη δυνατότητα λήψεως επιστροφών κατά την εξαγωγή).

41. Κατά την άποψή μου, οι αρχές που διατυπώθηκαν στην απόφαση Nowaco Germany έχουν εφαρμογή επίσης εν προκειμένω.

42. Πάντως, είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι στην απόφαση Nowaco Germany το πώς έπρεπε να νοείται η έκφραση «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας» καθορίστηκε με απευθείας αναφορά στους λεπτομερείς κανόνες της εσωτερικής αγοράς σχετικά με τις προδιαγραφές διαθέσεως στο εμπόριο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ήτοι στα άρθρα 6 και 7 του κανονισμού 1538/91. Στην παρούσα υπόθεση, το Δικαστήριο πρέπει να εξετάσει τον τρόπο αλληλεπιδράσεως δύο ομάδων διατάξεων. Πρόκειται, πρώτον, για τα τωρινά πρότυπα εμπορίας που είναι εφαρμοστέα στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εν προκειμένω, οι κρίσιμες προδιαγραφές είναι αυτές που περιέχονται στα άρθρα 15 και 16 του κανονισμού 543/2008 ( 32 ). Δεύτερον, πρόκειται για τον κανόνα του άρθρου 28, παράγραφος 1, του κανονισμού 612/2009, ο οποίος διέπει τις περιπτώσεις όπου οφείλονται επιστροφές και ο οποίος περιέχει μια σημαντική διάταξη όσον αφορά το πότε τα προϊόντα θεωρείται ότι ανταποκρίνονται στην απαίτηση να είναι υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας ( 33 ).

– Ανάλυση

43. Θα αρχίσω υπενθυμίζοντας το ιστορικό της θεσπίσεως, αντιστοίχως, των κανόνων που διέπουν τη σε κατηγορίες κατάταξη των πουλερικών που θεωρούνται ότι είναι κατάλληλα για ανθρώπινη κατανάλωση και των κανόνων που αφορούν την περιεκτικότητα σε νερό. Οι κανόνες κατατάξεως εισήχθησαν με τον κανονισμό 1538/91 (νομοθέτημα το οποίο στη συνέχεια διαδέχθηκε ο κανονισμός 543/2008), ο οποίος προέβλεπε την κατάταξη του κρέατος πουλερικών σε δύο κατηγορίες, «Α» και «Β». Μολονότι το κρέας που κατατάσσεται στην κατηγορία «Α» είναι καλύτερης ποιότητας από αυτό της κατηγορίας «Β», και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για προϊόντα που θεωρούνται εντελώς κατάλληλα για διάθεση στην εσωτερική αγορά. Δύο χρόνια αργότερα, με τον κανονισμό 2891/93 ( 34 ) προστέθηκαν στον κανονισμό 1538/91 οι κανόνες περί των ορίων περιεκτικότητας σε νερό των κατεψυγμένων πουλερικών. Οι κανόνες αυτοί έμειναν στην ουσία αμετάβλητοι και τώρα περιέχονται στα άρθρα 15 και 16 του κανονισμού 543/2008.

44. Όσον αφορά τους κανόνες που διέπουν την περιεκτικότητα σε νερό, η βασική θέση κατά το άρθρο 15 είναι ότι κατεψυγμένα κοτόπουλα είναι δυνατόν να διατίθενται στο εμπόριο, στο πλαίσιο επαγγελματικής απασχολήσεως ή εμπορίας, μόνο αν η περιεκτικότητα νερού σε αυτά δεν υπερβαίνει τα προβλεπόμενα όρια που καθορίζονται με την εφαρμογή της μεθόδου αποστραγγίσεως ή της χημικής μεθόδου ( 35 ). Ωστόσο, στη συνέχεια το πρώτο εδάφιο του άρθρου 16, παράγραφος 6, προβλέπει δυνατότητα παροχής ειδικής άδειας με την οποία επιτρέπεται, παρά ταύτα, να διατεθούν στο εμπόριο κοτόπουλα με περιεκτικότητα σε νερό που υπερβαίνει τα αποδεκτά όρια («[…] η αρμόδια αρχή λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα ώστε να επιτραπεί η εμπορία της εν λόγω παρτίδας στο εσωτερικό της [Ευρωπαϊκής Ένωσης]»), υπό αυστηρούς όμως όρους επισημάνσεως («μόνον υπό τον όρο ότι τόσο οι ατομικές όσο και οι χύδην συσκευασίες με τα σφάγια επισημαίνονται από το σφαγείο, υπό την εποπτεία της αρμόδιας αρχής, με ταινία ή ετικέτα που φέρει, με κόκκινα κεφαλαία γράμματα, μία τουλάχιστον από τις ενδείξεις που παρατίθενται στο παράρτημα Χ»). Το δεύτερο και το τρίτο εδάφιο του άρθρου 16 καθιερώνουν περαιτέρω εγγυήσεις που σκοπό έχουν να διασφαλίσουν ότι, αν τα κοτόπουλα αυτά διατεθούν στο εμπόριο στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης –και είναι σαφές ότι αυτό μπορεί να συμβεί νομίμως– θα φέρουν τις κατάλληλες και εμφανώς τοποθετημένες ετικέτες.

45. Η τελευταία περίοδος του δευτέρου εδαφίου του άρθρου 16, παράγραφος 6, προβλέπει μία μόνο εξαίρεση από τις εν λόγω απαιτήσεις επισημάνσεως: «Αν πιστοποιηθεί στην αρμόδια αρχή ότι η εν λόγω παρτίδα […] προορίζεται για εξαγωγή, η αρμόδια αρχή λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε να αποτραπεί η διάθεση της παρτίδας αυτής στην αγορά της [Ευρωπαϊκής Ένωσης].»

46. Είναι αυτονόητο ότι κοτόπουλα που φέρουν τέτοιες ετικέτες παρουσιάζονται με διαφορετικό τρόπο στον καταναλωτή (ή στον επιχειρηματία που τα αγοράζει χονδρικώς για περαιτέρω επεξεργασία) απ’ ό,τι τα κοτόπουλα η περιεκτικότητα σε νερό των οποίων δεν υπερβαίνει τα όρια που καθιερώνει ο κανονισμός 543/2008. Ακριβώς αυτό είναι, στην πραγματικότητα, το όλο ζήτημα. Οι λεπτομερείς κανόνες του άρθρου 16 διασφαλίζουν ότι ο αγοραστής λαμβάνει γνώση, μέσω της εφαρμογής των αυστηρών απαιτήσεων επισημάνσεως, του γεγονότος ότι τα κοτόπουλα που φέρουν την επισήμανση αυτή έχουν υψηλότερη περιεκτικότητα σε νερό. Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι ο εν λόγω αγοραστής θα προσδοκά, κατά συνέπεια, να πληρώσει χαμηλότερη τιμή για τα προϊόντα αυτά σε σχέση με την τιμή των κοτόπουλων που δεν φέρουν τέτοια επισήμανση. Ωστόσο, και στις δύο περιπτώσεις, πρόκειται για κοτόπουλα που νομίμως μπορούν να διατεθούν στο εμπόριο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πράγματι, εύλογα μπορεί να γίνει δεκτό ότι πρόκειται για προϊόντα που βρίσκονται σε σχέση ανταγωνισμού μεταξύ τους.

47. Στο σημείο αυτό, θεωρώ σκόπιμο να υπενθυμίσω τη διάκριση στην οποία το Δικαστήριο προέβη στην απόφαση Nowaco Germany μεταξύ των «απαιτήσεων που αφορούν άμεσα την ποιότητα των προϊόντων» και των απαιτήσεων βάσει «άλλων διατάξεων […] που δεν αφορούν την ποιότητα (π.χ. διατάξεων περί της ονομασίας και της επισημάνσεως των προϊόντων)». Από την πρώτη ματιά προκύπτει ότι η απαίτηση που προβλέπεται στο άρθρο 16, παράγραφος 6, είναι απαίτηση επισημάνσεως η οποία, εφόσον τηρείται, καθιστά δυνατή τη διάθεση του προϊόντος στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης ακριβώς όπως οποιουδήποτε άλλου κοτόπουλου που ανταποκρίνεται σε όλες τις άλλες απαιτήσεις ποιότητας. Θα επανέλθω στο ζήτημα αυτό πιο κάτω, όταν θα εξετάσω λεπτομερέστερα την έννοια της εκφράσεως «υπό κανονικές συνθήκες» ( 36 ).

48. Τονίζω ότι εξ ολοκλήρου απόκειται στο αιτούν δικαστήριο, ως τον μόνο κριτή των πραγματικών περιστατικών, να προβεί στις αναγκαίες διαπιστώσεις όσον αφορά το αν τα κατεψυγμένα κοτόπουλα για τα οποία η Doux ζήτησε επιστροφές ανταποκρίνονται, ή όχι, σε όλες τις άλλες απαιτήσεις ποιότητας. Το ερώτημα αρχής εν προκειμένω είναι αν κοτόπουλα με περιεκτικότητα σε νερό υπερβαίνουσα τα προβλεπόμενα όρια μπορούν νομίμως να διατεθούν στο εμπόριο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα αρχής είναι «ναι».

49. Θα έλθω τώρα στον ειδικό κανόνα που διέπει την επιλεξιμότητα για επιστροφές ο οποίος περιέχεται στο άρθρο 28, παράγραφος 1, του κανονισμού 612/2009. Ήσαν τα προϊόντα που αποτελούν το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας» ώστε να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του πρώτου εδαφίου της εν λόγω διατάξεως;

50. Στο δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 1 του άρθρου 28 ορίζεται ότι τα προϊόντα θεωρείται ότι πληρούν την απαίτηση της υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας i) αν μπορούν να διατεθούν στο εμπόριο στην Ευρωπαϊκή Ένωση «υπό κανονικές συνθήκες και με την ονομασία που εμφαίνεται στην αίτηση χορήγησης της επιστροφής» ( 37 ) και ii) «εφόσον τα προϊόντα αυτά προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση και η χρησιμοποίησή τους για τον σκοπό αυτό δεν αποκλείεται ή μειώνεται αισθητά λόγω των χαρακτηριστικών τους ή της κατάστασής τους».

51. Είναι σχετικώς εύκολο να εξεταστεί αν πληρούται η δεύτερη προϋπόθεση.

52. Η Doux προσκόμισε παραδείγματα υγειονομικών πιστοποιητικών εκδοθέντων από τις γαλλικές αρχές τα οποία αναφέρουν ότι το επίμαχο κρέας πουλερικών πιστοποιήθηκε ως «υγιές» καθόσον ήταν, μεταξύ άλλων, απαλλαγμένο από στοιχεία αποδεικνύοντα παρουσία λοιμωδών ασθενειών, είχε υποστεί επεξεργασία σύμφωνα με τους υγειονομικούς κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ήταν κατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση.

53. Αφενός, μολονότι ο κανονισμός 543/2008 δεν περιέχει απαίτηση επιβάλλουσα την έκδοση υγειονομικού πιστοποιητικού για κρέας πουλερικών με περιεκτικότητα σε νερό υπερβαίνουσα τα προβλεπόμενα όρια, η ύπαρξη του πιστοποιητικού αυτού είναι στοιχείο που το αιτούν δικαστήριο θα μπορέσει να λάβει υπόψη κατά την εκτίμηση σχετικά με το αν πληρούται η δεύτερη προϋπόθεση του δευτέρου εδαφίου της παραγράφου 1 του άρθρου 28 του κανονισμού 612/2009.

54. Αφετέρου, δεν είναι απαραίτητο το κρέας πουλερικών το οποίο αφορά η κύρια δίκη να κατατάσσεται στην κατηγορία Α κατά την έννοια του άρθρου 7 του κανονισμού 543/2008· κοτόπουλα που κατατάσσονται στην κατηγορία Β πληρούν και αυτά την εν λόγω προϋπόθεση ( 38 ). Επομένως, το εξαγόμενο κρέας πουλερικών για ανθρώπινη κατανάλωση πρέπει να είναι κατάλληλο προς τούτο, αλλά δεν χρειάζεται να αποδειχθεί ότι είναι το καλύτερο κρέας που παράγεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

55. Πάντως, το να πληρούται η δεύτερη προϋπόθεση, ενώ είναι αναγκαίο, δεν είναι αρκετό για να χορηγηθεί επιστροφή. Το γεγονός ότι τα επίμαχα προϊόντα πληρούν τις ισχύουσες υγειονομικές προδιαγραφές και αποτελούν το αντικείμενο εμπορικής συναλλαγής δεν συνεπάγεται ότι πρέπει να θεωρηθεί ότι μπορούν να διατεθούν στο εμπόριο υπό κανονικές συνθήκες και, συνεπώς, να χαρακτηριστούν ως προϊόντα υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας ( 39 ).

56. Τι συμβαίνει, όμως, με την πρώτη προϋπόθεση, ότι το επίμαχο κρέας πουλερικών διατίθεται στο εμπόριο «υπό κανονικές συνθήκες»;

57. Στο σημείο αυτό, επιβάλλεται να εξετάσουμε δύο αποφάσεις όπου το Δικαστήριο έκρινε ότι τα περί ων επρόκειτο προϊόντα δεν διετίθεντο στο εμπόριο υπό κανονικές συνθήκες.

58. Στην υπόθεση SEPA, η συγκεκριμένη επιχείρηση εξήγαγε σε τρίτες χώρες κρέας το οποίο είχε παραχθεί σε ειδικά σφαγεία (γνωστά ως «απομονωμένα σφαγεία») στο πλαίσιο της εφαρμογής εθνικών μέτρων στη Γερμανία αφορώντων την υγιεινή του κρέατος και τη σφαγή ζώων σε περιπτώσεις ασθενειών ή σε επείγουσες περιπτώσεις (π.χ. λόγω ατυχήματος). Για κρέας παραχθέν από τα ζώα αυτά χορηγούνταν στην επιχείρηση επιστροφές κατά την εξαγωγή μέχρι τον Οκτώβριο του 1997. Τον Νοέμβριο του 1997 αίτηση για τη χορήγηση επιστροφών κατά την εξαγωγή αφορώσα φορτίο κατεψυγμένου βοείου κρέατος προερχομένου από ζώα που είχαν σφαγεί για επείγοντες λόγους (π.χ. μετά από ατύχημα) απορρίφθηκε από την αρμόδια εθνική αρχή με την αιτιολογία ότι τα εν λόγω προϊόντα δεν ήσαν «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας». Μολονότι το κρέας είχε πιστοποιηθεί ως κατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση, υπέκειτο σε σημαντικούς περιορισμούς κατά τη γερμανική νομοθεσία. Οι περιορισμοί αυτοί εκτείνονταν στην παραγωγή, την επεξεργασία και τη διανομή του κρέατος αυτού. Ειδικότερα, μπορούσε να πωληθεί μόνο σε συγκεκριμένα σημεία πωλήσεως των απομονωμένων σφαγείων τα οποία έπρεπε να έχουν σχετική άδεια και να τελούν υπό την επίβλεψη των αρμοδίων αρχών. Επίσης, το κρέας αυτό υπέκειτο σε περιορισμούς ως προς την κυκλοφορία εντός της (τότε) Κοινότητας, αφού μπορούσε να διατίθεται μόνο στην τοπική αγορά. Το Δικαστήριο έκρινε ότι προϊόντα υποκείμενα σε τέτοιου είδους περιορισμούς δεν μπορούν να θεωρούνται ως προϊόντα που μπορούν να διατίθενται στο εμπόριο υπό κανονικές συνθήκες.

59. Έχω την άποψη ότι οι περιστάσεις αυτές διαφέρουν πολύ από αυτές τις οποίες αφορά το άρθρο 16, παράγραφος 6, του κανονισμού 543/2008. Κατά το πρώτο και το τρίτο εδάφιο της διατάξεως αυτής, υπό τον όρο ότι το προϊόν φέρει την κατάλληλη επισήμανση, «η αρμόδια αρχή λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα ώστε να επιτραπεί η εμπορία της εν λόγω παρτίδας στο εσωτερικό της [Ευρωπαϊκής Ένωσης]».

60. Επίσης η απόφαση Fleisch-Winter αφορούσε την απόρριψη αιτήσεως για χορήγηση επιστροφών κατά την εξαγωγή για κατεψυγμένο βόειο κρέας. Υπήρχαν φόβοι ότι το επίμαχο κρέας είχε παραχθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο και εισαχθεί στο Βέλγιο κατά παράβαση της απαγορεύσεως εξαγωγής που είχε επιβληθεί με τους κανόνες που είχαν θεσπιστεί για την προστασία κατά της εξαπλώσεως της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών (στο εξής: ΣΕΒ) ( 40 ).

61. Προϊόντα των οποίων έχει απαγορευθεί η εξαγωγή εντός του εδάφους της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και προς τρίτες χώρες για την αντιμετώπιση καταστάσεως όπως η κρίση της ΣΕΒ είναι σαφές ότι δεν είναι δυνατό να θεωρηθούν προϊόντα που μπορούν να διατίθενται στο εμπόριο υπό κανονικές συνθήκες. Πάλι, θεωρώ ότι οι περιστάσεις της παρούσας υποθέσεως είναι πολύ διαφορετικές.

62. Το άρθρο 16, παράγραφος 6, του κανονισμού 543/2008 είναι διάταξη η οποία επιτρέπει πράξεις. Πόρρω απέχουσα από το να απαγορεύει την πώληση κρέατος πουλερικών η περιεκτικότητα του οποίου σε νερό υπερβαίνει τα προβλεπόμενα όρια, ρητώς επιτρέπει τη διάθεσή του στο εμπόριο αρκεί να φέρει εμφανή επισήμανση ( 41 ).

63. Επομένως, εύλογα μπορεί να συναχθεί από τη διάταξη αυτή ότι ο νομοθέτης της Ένωσης δέχθηκε ότι κρέας κοτόπουλων το οποίο από άλλες απόψεις είναι κατάλληλο για τον σκοπό του «μπορεί να διατίθεται στο εμπόριο στο εσωτερικό της [Ευρωπαϊκής Ένωσης] όταν αποτελ[εί] αντικείμενο επαγγελματικής απασχόλησης ή εμπορίας», ακόμη και όταν η περιεκτικότητά του σε νερό υπερβαίνει τα προβλεπόμενα όρια, αρκεί μόνο να φέρει την κατάλληλη επισήμανση.

64. Μια τέτοια απαίτηση επισημάνσεως δεν επιβάλλει σημαντικούς περιορισμούς στην παραγωγή, επεξεργασία ή διανομή των οικείων προϊόντων, σε σύγκριση με το κρέας πουλερικών που ανταποκρίνεται στα προβλεπόμενα όρια. Ειδικότερα, δεν υπάρχει (για παράδειγμα) απαίτηση κρέας κοτόπουλου με περιεκτικότητα σε νερό υπερβαίνουσα τα προβλεπόμενα όρια να παράγεται σε ειδικούς χώρους, να διανέμεται μέσω σημείων διαθέσεως διαφορετικών από αυτά που χρησιμοποιούνται για κρέας κοτόπουλου που βρίσκεται εντός των ορίων αυτών ή να μπορεί να χρησιμοποιείται μόνο για ορισμένες διαδικασίες παραγωγής ή για ορισμένους σκοπούς.

65. Κατά συνέπεια, θεωρώ ότι, ελλείψει μέτρων που περιορίζουν την κυκλοφορία του περί ου πρόκειται κρέατος πουλερικών στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή μέτρων που περιορίζουν σημαντικά την παραγωγή, την επεξεργασία ή τη διανομή του προϊόντος αυτού στο εσωτερικό του κράτους μέλους όπου εκτρέφονται τα πουλερικά, η απαίτηση τοποθετήσεως ετικέτας σύμφωνα με το άρθρο 16, παράγραφος 6, του κανονισμού 543/2008 δεν αρκεί αυτή καθ’ εαυτή για να θεωρηθεί ότι το εν λόγω κρέας δεν διατίθεται στο εμπόριο στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης «υπό κανονικές συνθήκες».

66. Υπενθυμίζω επίσης ότι, στην απόφαση Nowaco Germany, το Δικαστήριο ρητώς εξέθεσε ότι «δεν μπορεί να γίνει επίκληση άλλων διατάξεων […] που δεν αφορούν την ποιότητα (π.χ. οι διατάξεις περί της ονομασίας και της επισημάνσεως των προϊόντων) οι οποίες αποσκοπούν στην πληροφόρηση του καταναλωτή και των επιχειρηματιών για να [μην χορηγηθεί μια επιστροφή]» (σκέψη 38, η υπογράμμιση δική μου) ( 42 ). Κατά τη γνώμη μου, η ετικέτα που τοποθετείται σύμφωνα με το άρθρο 16, παράγραφος 6, του κανονισμού 543/2008 περιγράφει το προϊόν ως «κοτόπουλο με περιεκτικότητα σε νερό ανώτερη του ορίου [ΕΕ]» και, υπό την έννοια αυτή, η ετικέτα δίνει στο προϊόν διαφορετικήονομασία από το «κοτόπουλο συνήθους τύπου» ( 43 ). Λογικά, αναμένει κανείς το κοτόπουλο που περιέχει ποσότητα νερού άνω των προβλεπομένων ορίων να διατίθεται σε χαμηλότερη τιμή απ’ ό,τι το κοτόπουλο που δεν υπερβαίνει τα όρια αυτά. Ο δε σκοπός της επισημάνσεως είναι να πληροφορεί συναφώς τους καταναλωτές και τους επιχειρηματίες.

67. Τέλος, για λόγους τάξεως, θα προσθέσω ότι στο τέταρτο εδάφιο της παραγράφου 1 του άρθρου 28 του κανονισμού 612/2009 ορίζεται ότι επιστροφές κατά την εξαγωγή «[χορηγούνται] επίσης όταν, στις χώρες προορισμού, τα εξαγόμενα προϊόντα υπόκεινται σε ειδικούς υποχρεωτικούς όρους, ιδίως υγιεινής ή δημόσιας υγείας, που δεν ανταποκρίνονται στις ισχύουσες προδιαγραφές ή συνήθεις μεθόδους στα πλαίσια της [Ευρωπαϊκής Ένωσης]» ( 44 ). Οι εν λόγω κανόνες κατά τεκμήριο παρέχουν προστασία στον καταναλωτή και/ή πληροφόρηση σχετικά με τα προϊόντα στο επίπεδο που θεωρείται κατάλληλο από τις αρμόδιες αρχές της συγκεκριμένης τρίτης χώρας. Αυτή, τουλάχιστον, προκύπτει να είναι η προσέγγιση που ρητώς ακολούθησε ο νομοθέτης της Ένωσης ορίζοντας ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, επιστροφές κατά την εξαγωγή «θα χορηγούνται» (η υπογράμμιση δική μου). Το Δικαστήριο δεν έχει στη διάθεσή του πληροφοριακά στοιχεία ως προς το αν τα επίμαχα προϊόντα καλύπτονται ή θα μπορούσαν να καλύπτονται από τη διάταξη αυτή. Επίσης αυτό είναι ζήτημα που θα πρέπει να εξεταστεί από το αιτούν δικαστήριο, αν χρειαστεί.

– Σκέψεις σχετικά με το υπόβαθρο της παρούσας υποθέσεως

68. Η Επιτροπή διατείνεται ότι δεν πρέπει να λησμονείται ότι ο σκοπός του καθεστώτος των επιστροφών κατά την εξαγωγή είναι η παροχή οικονομικής στηρίξεως για προϊόντα που εξάγονται στην παγκόσμια αγορά και η αποτροπή της υπερπροσφοράς των προϊόντων αυτών στην εσωτερική αγορά, η οποία έχει ως συνέπεια χαμηλότερες τιμές και μειωμένες αποδόσεις για τις επιχειρήσεις ( 45 ). Κρέας πουλερικών με περιεκτικότητα σε νερό υπερβαίνουσα τα προβλεπόμενα όρια δεν πρέπει να μπορεί να ενισχυθεί με επιστροφές κατά την εξαγωγή επειδή δεν βρίσκεται σε σχέση ανταγωνισμού με το κρέας πουλερικών το οποίο ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις των κανόνων αυτών. Η εξαγωγή κατεψυγμένων κοτόπουλων χαμηλής ποιότητας υπονομεύει την εικόνα των γεωργικών προϊόντων της Ένωσης και, επομένως, δεν αξίζει οικονομικής στηρίξεως.

69. Δεν βρίσκω πειστική την άποψη αυτή.

70. Πρώτον, η διάταξη περί παραπομπής δεν παρέχει στο Δικαστήριο κανένα πληροφοριακό στοιχείο ως προς το πώς διανέμονται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης το κρέας πουλερικών με περιεκτικότητα σε νερό που δεν υπερβαίνει τα προβλεπόμενα όρια και το κρέας πουλερικών που υπερβαίνει τα όρια αυτά. Και τα δύο είδη κατεψυγμένου κοτόπουλου μπορεί να πωλούνται, ή όχι, στο ίδιο σημείο της αλυσίδας διανομής, στις ίδιες κατηγορίες αγοραστών και για τους ίδιους σκοπούς. Δεύτερον, δεν διευκρινίστηκε αν το επίμαχο κρέας πουλερικών πιστοποιήθηκε ως προοριζόμενο για εξαγωγή σύμφωνα με το δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 6 του άρθρου 16 του κανονισμού 543/2008 ( 46 ). Αν συνέβη αυτό, τότε η αρμόδια αρχή όφειλε να λάβει τα αναγκαία μέτρα ώστε να αποτραπεί η στην αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης διάθεση του κρέατος πουλερικών που ήταν εκτός των προβλεπομένων ορίων και το ζήτημα αν το κρέας αυτό βρισκόταν σε σχέση ανταγωνισμού με το κρέας πουλερικών που ήταν σύμφωνο με τα όρια αυτά δεν θα μπορούσε να τεθεί με βάση τα πραγματικά περιστατικά ( 47 ). Τρίτον, φαίνεται λογικό να υποτεθεί ότι κατεψυγμένα κοτόπουλα διατιθέμενα στο εμπόριο εντός του εδάφους της Ευρωπαϊκής Ένωσης σύμφωνα με τους περί επισημάνσεως κανόνες του άρθρου 16, παράγραφος 6, του κανονισμού 543/2008 βρίσκονται, πιθανώς, σε σχέση άμεσου ανταγωνισμού με το κρέας πουλερικών που είναι σύμφωνο με τα προβλεπόμενα όρια περιεκτικότητας σε νερό ( 48 ). Προφανώς, στο αιτούν δικαστήριο απόκειται να προβεί στις αναγκαίες διαπιστώσεις όσον αφορά τα πραγματικά περιστατικά. Τέλος, φαίνεται κάπως μεροληπτικό να λεχθεί ότι η εξαγωγή κατεψυγμένων κοτόπουλων «χαμηλής ποιότητας» θα «υπονομεύσει» την εικόνα των γεωργικών προϊόντων της Ευρωπαϊκής Ένωσης όταν, όπως προεκτέθηκε, τα ίδια προϊόντα νομίμως μπορούν να διατίθενται στο εμπόριο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

71. Θα τονίσω επίσης ότι το αν τα συγκεκριμένα τεμάχια κατεψυγμένου κοτόπουλου όντως έφεραν, σύμφωνα με το άρθρο 16, παράγραφος 6, επισήμανση που έδειχνε ότι περιείχαν ποσοστό νερού άνω των προβλεπομένων ορίων, δεν ασκεί επιρροή στο πλαίσιο της εξετάσεως του ζητήματος αρχής αν τα εν λόγω κοτόπουλα είναι «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας». Αν πωληθούν στην εσωτερική αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα κοτόπουλα αυτά ασφαλώς θα πρέπει να φέρουν επισήμανση. Αλλά οι παρτίδες αυτές –κατά τα πραγματικά περιστατικά– εξήχθησαν.

72. Επομένως, συνάγω ότι κατεψυγμένα και βαθύψυκτα κοτόπουλα με περιεκτικότητα σε νερό υπερβαίνουσα τα προβλεπόμενα στο άρθρο 15, παράγραφος 1, του κανονισμού 543/2008 όρια μπορούν να θεωρηθούν ότι είναι «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας» με βάση το ότι το κρέας πουλερικών μπορεί να διατεθεί στο εμπόριο εντός του εδάφους της Ευρωπαϊκής Ένωσης «υπό κανονικές συνθήκες» για τους σκοπούς του άρθρου 28, παράγραφος 1, του κανονισμού 612/2009, αρκεί να φέρει επισήμανση κατά τα προβλεπόμενα στο άρθρο 16, παράγραφος 6, του κανονισμού 543/2008 και να μην υπόκειται σε ειδικά μέτρα, και ιδίως μέτρα που περιορίζουν την κυκλοφορία του εντός του εδάφους της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή στην τοπική αγορά στο εσωτερικό κράτους μέλους, ή μέτρα που περιορίζουν σημαντικά την παραγωγή, την επεξεργασία ή τη διανομή του.

Ερώτημα 4

73. Με το ερώτημα 4, το αιτούν δικαστήριο ερωτά αν οι δοκιμές για τη διαπίστωση του αν η περιεκτικότητα των κατεψυγμένων κοτόπουλων σε νερό υπερβαίνει τα προβλεπόμενα όρια είναι αρκούντως ακριβείς και αν οι γαλλικές αρχές απαιτείται να θεσπίσουν μέτρα κατά το άρθρο 18, παράγραφος 2, του κανονισμού 543/2008 προκειμένου να διενεργούν τους αναγκαίους ελέγχους επί των εξαγωγών.

74. Μολονότι, ασφαλώς, οι κανονισμοί έχουν άμεση εφαρμογή στην εθνική έννομη τάξη, εξαίρεση από τον κανόνα αυτόν υπάρχει όταν οι διατάξεις του επίμαχου κανονισμού δεν είναι αρκούντως ακριβείς ( 49 ). Το άρθρο 18, παράγραφος 2, του κανονισμού 543/2008 εμπίπτει στην εξαίρεση αυτή, επειδή ειδικά απαιτεί από τα κράτη μέλη να λαμβάνουν τα πρακτικά μέτρα για τους ελέγχους που προβλέπονται, μεταξύ άλλων, στα άρθρα 15 και 16 όσον αφορά τα κατεψυγμένα κοτόπουλα που διατίθενται στο εμπόριο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

75. Πάντως, το ζήτημα εν προκειμένω είναι αν υπάρχει δικαίωμα οικονομικής στηρίξεως επιχειρήσεων για κατεψυγμένα πουλερικά που προορίζονται για εξαγωγή σε τρίτες χώρες και οι κανόνες αυτοί δεν έχουν εφαρμογή. Αντιθέτως, η κατάσταση διέπεται από το άρθρο 5, παράγραφος 4, του κανονισμού 1276/2008, το οποίο ορίζει ότι το τελωνείο διασφαλίζει ότι τα εξαγόμενα προϊόντα είναι υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας σύμφωνα με το άρθρο 28, παράγραφος 1, του κανονισμού 612/2009. Όταν πράττει τούτο, το τελωνείο πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις εφαρμοστέες διατάξεις του δικαίου της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένου του άρθρου 15 του κανονισμού 543/2008, καθώς και οποιεσδήποτε άλλες σχετικές διατάξεις που αφορούν, για παράδειγμα, την υγεία των ζώων. Το άρθρο 5, παράγραφος 4, του κανονισμού 1276/2008 δεν επιβάλλει στα κράτη μέλη υποχρέωση να θεσπίσουν πρακτικά μέτρα.

76. Επομένως, συνάγω ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν βάσει του κανονισμού 543/2008 υποχρέωση να θεσπίσουν πρακτικά μέτρα για τη διαπίστωση του αν η περιεκτικότητα σε νερό των κατεψυγμένων κοτόπουλων που προορίζονται για εξαγωγή υπερβαίνει τα όρια που καθορίζονται στα παραρτήματα VI και VII του εν λόγω κανονισμού.

Ερώτημα 5

77. Το άρθρο 16, παράγραφος 2, του κανονισμού 543/2008 ορίζει ότι τακτικοί έλεγχοι σχετικά με την περιεκτικότητα σε νερό των κατεψυγμένων κοτόπουλων πρέπει να διεξάγονται στα σφαγεία, τουλάχιστον μία φορά ανά δίμηνο, σύμφωνα με το παράρτημα VI ή VII. Όταν τα αποτελέσματα των ελέγχων αυτών δείχνουν ότι η περιεκτικότητα σε νερό υπερβαίνει τα προβλεπόμενα όρια, τα προϊόντα θεωρείται ότι δεν είναι σύμφωνα με τον κανονισμό 543/2008. Πάντως, το σφαγείο μπορεί να ζητήσει νέα ανάλυση και αντιπαραβολή των αποτελεσμάτων βάσει του άρθρου 16, παράγραφος 5. Το αιτούν δικαστήριο ερωτά με το ερώτημα 5 αν οι εξαγωγείς δικαιούνται επίσης να ζητήσουν νέα ανάλυση και αντιπαραβολή των αποτελεσμάτων σύμφωνα με τις διατάξεις αυτές προκειμένου για κρέας πουλερικών προοριζόμενο για εξαγωγή και αν οι έλεγχοι αυτοί πρέπει να διενεργούνται παρουσία του ενδιαφερομένου επιχειρηματία.

78. Κατά την άποψή μου, η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι «όχι».

79. Πρώτον, το άρθρο 16, παράγραφος 2, του κανονισμού 543/2008 καθιστά σαφές ότι οι έλεγχοι σχετικά με την περιεκτικότητα σε νερό των κατεψυγμένων κοτόπουλων (όπως τους αναφέρει το άρθρο 15, παράγραφος 1) δεν απαιτούνται για σφάγια τα οποία προορίζονται αποκλειστικώς για εξαγωγή. Όπως προανέφερα, από τη διάταξη περί παραπομπής δεν είναι σαφές αν τα επίμαχα προϊόντα είχαν πιστοποιηθεί ως προοριζόμενα αποκλειστικώς για εξαγωγή (ή, αν όχι, σε ποιο ακριβώς χρονικό σημείο κατέστησαν προϊόντα προοριζόμενα για εξαγωγή).

80. Δεύτερον, οι διαδικασίες για την εξέταση των προϊόντων που προορίζονται για εξαγωγή διέπονται από τον τελωνειακό κώδικα. Συνεπώς, στο στάδιο αυτό, οι κανόνες του άρθρου 16, παράγραφοι 2 και 5, οι οποίοι αφορούν τα κατεψυγμένα κοτόπουλα που διατίθενται στο εμπόριο εντός του εδάφους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν έχουν εφαρμογή. Ο τελωνειακός κώδικας «[…] προβλέπει ένα είδος συνεργασίας μεταξύ του εξαγωγέα και της εθνικής τελωνειακής αρχής […]» ( 50 ). Κατά τον κρίσιμο χρόνο, ο διασαφιστής (ή ο εξαγωγέας στην υπόθεση της κύριας δίκης) δικαιούνταν να είναι παρών ή να εκπροσωπείται κατά την εξέταση των εμπορευμάτων και κατά τη λήψη δειγμάτων. Είναι σημαντικό ότι επίσης είχε το δικαίωμα να ζητήσει περαιτέρω εξέταση ή δειγματοληψία για τα επίμαχα εμπορεύματα αν θεωρούσε ότι τα αποτελέσματα των ελέγχων των αρμοδίων αρχών δεν είναι έγκυρα. ( 51 )

81. Τρίτον, υποβάλλοντας αίτηση για επιστροφή, ο εξαγωγέας εξακολουθεί να δηλώνει, είτε ρητώς είτε σιωπηρώς, ότι το επίμαχο προϊόν είναι «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας». Σύμφωνα δε με τους αποδεικτικούς κανόνες του εθνικού δικαίου, στον εξαγωγέα απόκειται να αποδείξει ότι όντως πληρούται η προϋπόθεση αυτή, αν η διασάφηση αμφισβητηθεί από τις εθνικές αρχές. Η λύση αυτή δεν φαίνεται εκ πρώτης όψεως να επιδέχεται αντίρρηση. Προσθέτω ότι το άρθρο 41 του Χάρτη αφορά αποκλειστικώς –όπως ρητώς διευκρινίζει το άρθρο 41, παράγραφος 1– το δικαίωμα κάθε προσώπου «για αμερόληπτη, δίκαιη και εντός ευλόγου προθεσμίας εξέταση των υποθέσεών του από τα όργανα και τους οργανισμούς της Ένωσης». Επομένως, δεν μπορεί να ασκήσει επιρροή όσον αφορά τη σχέση του επιχειρηματία με τις τελωνειακές αρχές.

82. Τέλος, δεδομένου ότι το άρθρο 16, παράγραφος 2, του κανονισμού 543/2008 δεν έχει εφαρμογή στις διαδικασίες για την εξέταση των κατεψυγμένου κρέατος πουλερικών που προορίζεται για εξαγωγή, ομοίως δεν έχει εφαρμογή το κατά το άρθρο 16, παράγραφος 5, δικαίωμα να διενεργηθούν νέα ανάλυση και αντιπαραβολή.

Πρόταση

83. Υπό το πρίσμα όλων των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα ερωτήματα του tribunal administratif de Rennes (διοικητικό πρωτοδικείο της Rennes, Γαλλία) ως εξής: — Τα όρια περιεκτικότητας σε νερό που καθορίζονται στο σημείο 7 του παραρτήματος VI του κανονισμού (ΕΚ) 543/2008 της Επιτροπής, της 16ης Ιουνίου 2008, για τον καθορισμό λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) 1234/2007 του Συμβουλίου σχετικά με τους κανόνες εμπορίας για το κρέας πουλερικών, είναι συμβατά με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. — Τα κατεψυγμένα και τα βαθύψυκτα κοτόπουλα με περιεκτικότητα σε νερό υπερβαίνουσα τα προβλεπόμενα όρια τα οποία αφορά το άρθρο 15, παράγραφος 1, του κανονισμού 543/2008 μπορούν να θεωρηθούν ότι είναι «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας» με βάση το ότι το εν λόγω κρέας πουλερικών μπορεί να διατεθεί στο εμπόριο στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης «υπό κανονικές συνθήκες» για τους σκοπούς εφαρμογής του άρθρου 28, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 612/2009 της Επιτροπής, της 7ης Ιουλίου 2009, για τις κοινές λεπτομέρειες εφαρμογής του καθεστώτος των επιστροφών κατά την εξαγωγή για τα γεωργικά προϊόντα, αρκεί να φέρει επισήμανση σύμφωνα με το άρθρο 16, παράγραφος 6, του κανονισμού 543/2008 και να μην υπόκειται σε ειδικά μέτρα, και ιδίως μέτρα που περιορίζουν την κυκλοφορία του εντός του εδάφους της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή στην τοπική αγορά στο εσωτερικό κράτους μέλους, ή που περιορίζουν σημαντικά την παραγωγή, την επεξεργασία ή τη διανομή του. — Τα κράτη μέλη δεν οφείλουν βάσει του κανονισμού 543/2008 να θεσπίσουν πρακτικά μέτρα για τη διαπίστωση του αν η περιεκτικότητα σε νερό των κατεψυγμένων κοτόπουλων που προορίζονται για εξαγωγή υπερβαίνει τα όρια που καθορίζονται στα παραρτήματα VI και VII του εν λόγω κανονισμού. — Το άρθρο 16, παράγραφοι 2 και 5, του κανονισμού 543/2008 δεν διέπει τις διαδικασίες για την εξέταση των κατεψυγμένων κοτόπουλων που προορίζονται για εξαγωγή. Οι σχετικοί κανόνες είναι αυτοί που περιέχονται στον κανονισμό (ΕΚ) 450/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2008, για τη θέσπιση του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα.

( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.

( 2 ) Κανονισμός της Επιτροπής, της 16ης Ιουνίου 2008, για τον καθορισμό λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) 1234/2007 του Συμβουλίου, σχετικά με τους κανόνες εμπορίας για το κρέας πουλερικών (ΕΕ 2008, L 157, σ. 46). Με τον κανονισμό αυτόν καταργήθηκε ο κανονισμός (ΕΟΚ) 1538/91 της Επιτροπής, της 5ης Ιουνίου 1991, για τον καθορισμό λεπτομερών κανόνων ενόψει της εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) 1906/90 σχετικά με ορισμένους κανόνες εμπορίας για το κρέας πουλερικών (ΕΕ 1991, L 143, σ. 11). Βλ. περαιτέρω υποσημείωση 5 των παρουσών προτάσεων.

( 3 ) Κανονισμός της Επιτροπής, της 7ης Ιουλίου 2009, για τις κοινές λεπτομέρειες εφαρμογής του καθεστώτος των επιστροφών κατά την εξαγωγή για τα γεωργικά προϊόντα (αναδιατύπωση) (ΕΕ 2009, L 186, σ. 1).

( 4 ) ΕΕ 2010, C 83, σ. 389 (στο εξής: Χάρτης).

( 5 ) Κανονισμός του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2007, για τη θέσπιση κοινής οργανώσεως των γεωργικών αγορών και ειδικών διατάξεων για ορισμένα γεωργικά προϊόντα (ενιαίος κανονισμός ΚΟΑ) (ΕΕ 2007, L 299, σ. 1). Ο εν λόγω κανονισμός κατήργησε τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1906/90 του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 1990, περί ορισμένων κανόνων εμπορίας για το κρέας πουλερικών (ΕΕ 1990, L 173, σ. 1). Ενώ ο κανονισμός 1234/2007 αποτελούσε την ισχύουσα νομοθεσία της Ένωσης κατά τον χρόνο που έλαβαν χώρα τα πραγματικά περιστατικά τα οποία αφορά η κύρια δίκη, έχει έκτοτε καταργηθεί από τον κανονισμό (ΕΕ) 1308/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 17ης Δεκεμβρίου 2013, για τη θέσπιση κοινής οργανώσεως των αγορών γεωργικών προϊόντων (ΕΕ 2013, L 347, σ. 671).

( 6 ) Βλ., επίσης, άρθρο 116 του κανονισμού 1234/2007. Το σημείο 2 του μέρους Β του παραρτήματος XIV είχε θεσπιστεί παλαιότερα με το πρώτο εδάφιο του άρθρου 1, παράγραφος 3, του κανονισμού 1906/90.

( 7 ) Η διάκριση μεταξύ των κατηγοριών Α και Β γίνεται με αναφορά σε ελέγχους που διενεργούνται σε δείγματα και στον αριθμό των ελαττωμάτων που παρουσιάζει η παρτίδα από την οποία ελήφθησαν δείγματα. Στο άρθρο 8, παράγραφος 2, περιέχεται πίνακας που παραθέτει τον ανεκτό αριθμό ελαττωματικών μονάδων ανά παρτίδα. Για πουλερικά της κατηγορίας Β, ο ανεκτός αριθμός ελαττωματικών μονάδων είναι διπλάσιος από αυτόν που προβλέπεται για την κατηγορία Α (άρθρο 8, παράγραφος 4). Όσον αφορά τα πουλερικά που παράγονται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι αρμόδιες εθνικές αρχές οφείλουν να απαγορεύουν την εμπορία παρτίδων που παρουσιάζουν αριθμό ελαττωμάτων μεγαλύτερο από αυτόν που επιτρέπεται για πουλερικά που κατατάσσονται στην κατηγορία Β (άρθρο 8, παράγραφος 5).

( 8 ) Τα ανώτατα όρια περιεκτικότητας σε νερό (στο εξής: προβλεπόμενα όρια) καθιερώνονται στα παραρτήματα VI [«Προσδιορισμός της απώλειας ύδατος κατά την απόψυξη (δοκιμή αποστράγγισης)»] και VII [«Προσδιορισμός της ολικής περιεκτικότητας σε νερό στα κοτόπουλα (χημική δοκιμασία)»]. Η «δοκιμή αποστράγγισης» είναι η μέθοδος που χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό της ποσότητας νερού που προκύπτει από την απόψυξη των κατεψυγμένων ή βαθύψυκτων κοτόπουλων (στις παρούσες προτάσεις, ο όρος «κατεψυγμένα κοτόπουλα» πρέπει να νοείται ως καλύπτων επίσης τα βαθύψυκτα κοτόπουλα). Όταν η ποσότητα ύδατος είναι μεγαλύτερη από τα ποσοστά που καθορίζονται κατωτέρω, θεωρείται ότι η απορροφηθείσα κατά την επεξεργασία ποσότητα ύδατος υπερβαίνει το επιτρεπτό όριο: (i) ψύξη με αέρα 1,5 %, (ii) ψύξη με ψεκασμό 3.3 % και (iii) ψύξη με εμβάπτιση 5,1 % (σημείο 7 του παραρτήματος VI). Η «χημική δοκιμασία» χρησιμοποιείται για τον καθορισμό της ολικής περιεκτικότητας σε νερό των κατεψυγμένων κοτόπουλων. Η δοκιμασία αυτή περιλαμβάνει τον καθορισμό της περιεκτικότητας σε νερό και σε πρωτεΐνες δειγμάτων που προέρχονται από ομοιογενοποιημένα σφάγια πουλερικών. Τα αποτελέσματα υπολογίζονται σύμφωνα με τους κανόνες που θεσπίζονται στο σημείο 6 του παραρτήματος VII, όπου παρατίθενται συγκεκριμένοι τύποι υπολογισμού για τον σκοπό αυτόν. Στο σημείο 6.5 ορίζεται ότι, εφόσον η κατά μέσο όρο περιεκτικότητα σε νερό επτά σφαγίων (όπως αυτή υπολογίζεται σύμφωνα με το σημείο 6.2) δεν υπερβαίνει την αξία που καθορίζεται στο σημείο 6.4 (το οποίο περιέχει τύπους για τον υπολογισμό της τεχνικά αναπόφευκτης περιεκτικότητας σε νερό που προκύπτει από τη διαδικασία ψύξεως με αέρα, ψύξεως με ψεκασμό και ψύξεως με εμβάπτιση), η ποσότητα των πουλερικών που υπόκεινται στον έλεγχο θεωρείται ότι ικανοποιεί τις απαιτήσεις του ελέγχου.

( 9 ) Άρθρο 15, παράγραφος 2.

( 10 ) Το κείμενο της ετικέτας στην οποία αναφέρεται το πρώτο εδάφιο της παραγράφου 6 του άρθρου 16, το οποίο καθορίζεται στο παράρτημα Χ, είναι το εξής: «Περιεκτικότητα σε νερό ανώτερη του ορίου [ΕΕ]».

( 11 ) Ο κανονισμός 612/2009 κατήργησε και αντικατέστησε τον κανονισμό (ΕΚ) 800/1999 της Επιτροπής, της 15ης Απριλίου 1999, για τις κοινές λεπτομέρειες εφαρμογής του καθεστώτος των επιστροφών κατά την εξαγωγή για τα γεωργικά προϊόντα (ΕΕ 1999, L 102, σ. 11). Ο κανονισμός αυτός είχε με τη σειρά του καταργήσει και αντικαταστήσει τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3665/87 της Επιτροπής, της 27ης Νοεμβρίου 1987, για τις κοινές λεπτομέρειες εφαρμογής του καθεστώτος των επιστροφών κατά την εξαγωγή για τα γεωργικά προϊόντα (ΕΕ 1987, L 351, σ. 1).

( 12 ) Κανονισμός (ΕΚ) 450/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Απριλίου 2008, για τη θέσπιση του κοινοτικού τελωνειακού κώδικα (εκσυγχρονισμένος τελωνειακός κώδικας) (ΕΕ 2008, L 145 σ. 1). Με τον κανονισμό αυτόν καταργήθηκε ο κανονισμός (ΕΟΚ) 2913/92, της 12ης Οκτωβρίου 1992, περί θεσπίσεως κοινοτικού τελωνειακού κώδικα (ΕΕ 1992, L 302, σ. 1), στον οποίο αναφέρεται στις γραπτές παρατηρήσεις της η Επιτροπή. Ο κανονισμός 450/2008 καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 952/2013 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 9ης Οκτωβρίου 2013, για τη θέσπιση του ενωσιακού τελωνειακού κώδικα (ΕΕ 2013, L 269, σ. 1), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 29 Οκτωβρίου 2013. Βλ., περαιτέρω, σημείο 14 και υποσημείωση 14 των παρουσών προτάσεων.

( 13 ) Κανονισμός της 17ης Δεκεμβρίου 2008, σχετικά με την παρακολούθηση, μέσω φυσικών ελέγχων, των εξαγωγών γεωργικών προϊόντων για τα οποία χορηγούνται επιστροφές ή άλλα ποσά (ΕΕ 2008, L 339, σ. 53).

( 14 ) Στη διάταξη περί παραπομπής δεν περιέχονται πληροφοριακά στοιχεία ως προς το πότε ακριβώς πραγματοποιήθηκαν οι έλεγχοι στις παρτίδες κατεψυγμένου κρέατος πουλερικών της Doux που προορίζονταν για εξαγωγή. Κατά συνέπεια, εξέτασα την παρούσα υπόθεση με βάση τη νομοθεσία της Ένωσης όπως ίσχυε κατά την ημερομηνία εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως.

( 15 ) Απόφαση της 7ης Σεπτεμβρίου 2006, Nowako Germany (C‑353/04, EU:C:2006:522, στο εξής: Nowaco Germany).

( 16 ) Απόφαση της 17ης Ιουλίου 2008, Raccanelli (C‑94/07, EU:C:2008:425, σκέψεις 24 έως 27 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

( 17 ) Με τον όρο «κυρώσεις» αντιλαμβάνομαι ότι η Doux αναφέρεται στην αξία των εξασφαλίσεων που αφορούν αιτήσεις για χορήγηση επιστροφών κατά την εξαγωγή, οι οποίες έχουν παγώσει και αντιστοιχούν στο ποσό των 52106394,36 ευρώ.

( 18 ) Κατά την Doux, επιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι εξελίξεις όσον αφορά τις φυλές των πουλερικών και την ηλικία/το βάρος στο σφαγείο ενδέχεται να προκάλεσαν αλλαγή στη φυσιολογική περιεκτικότητα σε νερό του κρέατος πουλερικών (το νερό που συνήθως υπάρχει, για παράδειγμα, σε ένα κοτόπουλο) που παράγεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία δικαιολογεί την περιοδική επανεξέταση των προβλεπομένων ορίων. Έτσι, η φυσιολογική περιεκτικότητα σε νερό των σημερινών πουλερικών είναι υψηλότερη από αυτήν που είχαν τα πτηνά που εκτρέφονταν όταν καθορίστηκαν τα προβλεπόμενα όρια, το 1993. Τόσο οι φυλές που εκτρέφονται για την παραγωγή κρέατος όσο και οι τεχνικές εκτροφής πουλερικών έχουν έκτοτε αλλάξει. Κατά συνέπεια, τώρα το κρέας προέρχεται από πτηνά τα οποία είναι νεότερα σε ηλικία και έχουν υψηλότερη φυσιολογική περιεκτικότητα σε νερό και χαμηλότερη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες απ’ ό,τι τα πτηνά που εκτρέφονταν στο παρελθόν.

( 19 ) Η Doux επικαλείται την έβδομη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1906/90, κατά την οποία, λόγω του τεχνικού χαρακτήρα των ρυθμιζομένων θεμάτων, ήταν πιθανό ότι οι κανόνες για την εφαρμογή του κανονισμού αυτού θα απαιτούσαν συχνές τροποποιήσεις.

( 20 ) C‑241/01 (EU:C:2002:415, σημείο 51).

( 21 ) Τα προβλεπόμενα στα παραρτήματα VI και VII του εν λόγω κανονισμού όρια είναι κανόνες αφορώντες τα ποσοστά νερού που απορροφάται κατά την επεξεργασία νωπών, κατεψυγμένων και βαθύψυκτων σφαγίων για τους σκοπούς εφαρμογής του άρθρου 121, στοιχείο εʹ, σημείο vii, του κανονισμού 1234/2007.

( 22 ) Μια πρόσφατη μελέτη που ζήτησε η Επιτροπή είναι η Study of physiological water content of poultry reared in the EU (Μελέτη της φυσιολογικής περιεκτικότητας σε νερό των πουλερικών που εκτρέφονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση), τελική έκθεση (αριθμός εκθέσεως LGC CPFC/2012/492). Η μελέτη στηρίχθηκε σε δείγματα σμηνών πουλερικών από επτά κράτη μέλη, τα οποία συνολικώς αντιπροσώπευαν πάνω από το 70 % της συνολικής παραγωγής πουλερικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με βάση στοιχεία του 2009. Συνήγαγε ότι τα νεότερα πτηνά όντως είχαν ελαφρώς μεγαλύτερη ποσότητα νερού και ελαφρώς μικρότερη ποσότητα πρωτεϊνών σε σύγκριση με τις ποσότητες που είχαν καταγραφεί σε προηγούμενη (1993) μελέτη· και ότι υπήρχαν ισχυρά στοιχεία, ικανά να στηρίξουν απόφαση τροποποιήσεως των ορίων στη νομοθεσία της Ένωσης ούτως ώστε αυτά να αντανακλούν την κατάσταση των κοτόπουλων που εκτράφηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2012 (σ. 8).

( 23 ) Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 29ης Μαρτίου 2011, ArcelorMittal Luxembourg κατά Επιτροπής κ.λπ. (συνεκδικασθείσες υποθέσεις C‑201/09 P και C‑216/09 P, EU:C:2011:190, σκέψη 68), και, εσχάτως, απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2015, NannokaVulcanusIndustries (C‑81/14, EU:C:2015:575, σκέψη 61).

( 24 ) Κατά το πρώτο εδάφιο του άρθρου 1, παράγραφος 3, του κανονισμού 1906/90: «Οι διατάξεις του παρόντος κανονισμού δεν εφαρμόζονται:– στο κρέας πουλερικών που προορίζεται για εξαγωγή από την [Ευρωπαϊκή Ένωση]». Ανάλογη διάταξη περιεχόταν, κατά τον κρίσιμο χρόνο για την παρούσα υπόθεση, στο παράρτημα XXIV, μέρος B, σημείο I.2(A), του κανονισμού 1234/2007.

( 25 ) Σκέψη 27 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία.

( 26 ) Κανονισμός 1041/67/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 21ης Δεκεμβρίου 1967, για τους λεπτομερείς τρόπους εφαρμογής των επιστροφών κατά την εξαγωγή στον τομέα των προϊόντων που υπάγονται σε καθεστώς ενιαίας τιμής (JO 1967, L 314, σ. 9).

( 27 ) Σκέψη 28.

( 28 ) Σκέψη 30.

( 29 ) Σκέψη 35.

( 30 ) Σκέψη 36.

( 31 ) Σκέψη 37 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία.

( 32 ) Οι διατάξεις αυτές περιέχονταν προηγουμένως στο άρθρο 14α, παράγραφος 1, του κανονισμού 1538/91, όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 1, σημείο 7, του κανονισμού 2891/93.

( 33 ) Η διάταξη αυτή εισήχθη πρώτα με το άρθρο 21 του κανονισμού 800/1999. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η διάταξη αυτή επιβεβαίωσε τη νομική κατάσταση που υπήρχε κατά τον χρόνο θέσεώς της σε ισχύ. Βλ. απόφαση Nowaco Germany (C‑353/04, EU:C:2006:522, σκέψη 29 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

( 34 ) Κανονισμός (ΕΟΚ) 2891/93 της Επιτροπής, της 1ης Οκτωβρίου 1993 (ΕΕ 1993, L 263, σ. 12).

( 35 ) Βλ. υποσημείωση 8 των παρουσών προτάσεων.

( 36 ) Βλ. σημεία 62 έως 65 των παρουσών προτάσεων.

( 37 ) Η δυνατότητα διαθέσεως ενός προϊόντος στο εμπόριο «υπό κανονικές συνθήκες» αποτελεί εγγενές στοιχείο της απαιτήσεως να είναι το εν λόγω προϊόν «υγιούς, ανόθευτης και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη ποιότητας»: βλ. απόφαση της 1ης Δεκεμβρίου 2005, Fleisch-Winter (C‑309/04, EU:C:2005:732, σκέψη 21).

( 38 ) Μόνο κοτόπουλα η ποιότητα των οποίων υπολείπεται της κατηγορίας Β δεν επιτρέπεται να διατίθενται στο εμπόριο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης: βλ. υποσημείωση 7 των παρουσών προτάσεων.

( 39 ) Απόφαση της 26ης Μαΐου 2005, SEPA (C‑409/03, EU:C:2005:319, σκέψη 30).

( 40 ) Απόφαση 96/239/ΕΚ της Επιτροπής, της 27ης Μαρτίου 1996, για τα έκτακτα μέτρα προστασίας έναντι της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών (ΕΕ 1996, L 78, σ. 47), όπως τροποποιήθηκε με την απόφαση 96/362/ΕΚ της Επιτροπής, της 11ης Ιουνίου 1996 (ΕΕ 1996, L 139, σ. 17), το άρθρο 1 της οποίας απαγόρευε στο Ηνωμένο Βασίλειο να εξάγει προς άλλα κράτη μέλη ή προς τρίτες χώρες βοοειδή θανατωθέντα στο έδαφός του.

( 41 ) Κατά το τρίτο εδάφιο της παραγράφου 6 του άρθρου 16, οι ετικέτες πρέπει να είναι εμφανείς και τα γράμματα πρέπει να είναι ύψους τουλάχιστον 1 cm επί των ατομικών συσκευασιών και 2 cm επί των χύδην συσκευασιών.

( 42 ) Βλ. σημείο 40 των παρουσών προτάσεων.

( 43 ) Πράγματι, το παράρτημα X του κανονισμού 543/2008 υπαγορεύει τη διατύπωση της ετικέτας που χρησιμοποιείται για την ένδειξη της ονομασίας.

( 44 ) Βλ. σημείο 10 των παρουσών προτάσεων.

( 45 ) Κατά την Επιτροπή, η πολιτική αυτή έχει αλλάξει και η νέα θέση αντανακλάται στον κανονισμό 1308/2013.

( 46 ) Στο παράρτημα 4 των γραπτών παρατηρήσεων της Doux περιέχονται τρία παραδείγματα «attestations sanitaires» («υγειονομικών πιστοποιητικών»). Το ένα από αυτά φέρει ημερομηνία 31 Μαΐου 2013. Τα άλλα δύο δεν φέρουν ημερομηνίες. Στα εν λόγω υγειονομικά πιστοποιητικά αναφέρεται ότι οι γαλλικές αρχές πιστοποίησαν ότι το κρέας πουλερικών εγκρίθηκε για εξαγωγή και στις τρείς περιπτώσεις. Πάντως, δεν είναι σαφές αν τα πιστοποιητικά ελήφθησαν προκειμένου το κρέας πουλερικών να πιστοποιηθεί για εξαγωγή ή έστω για τους σκοπούς εφαρμογής του άρθρου 16, παράγραφος 6, του κανονισμού 543/2008.

( 47 ) Βλ. σημείο 66 των παρουσών προτάσεων.

( 48 ) Έτσι, θα μπορεί να υπάρχει άμεσος ανταγωνισμός μεταξύ των δύο παραλλαγών κοτόπουλων που νομίμως διατίθενται στο εμπόριο εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος θα έδινε τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ του προϊόντος Χ (κοτόπουλα με περιεκτικότητα σε νερό μη υπερβαίνουσα τα προβλεπόμενα όρια, πωλούμενα σε υψηλότερη τιμή) και του προϊόντος Υ (κοτόπουλα με περιεκτικότητα σε νερό υπερβαίνουσα τα εν λόγω όρια, πωλούμενα σε χαμηλότερη τιμή).

( 49 ) Απόφαση της 7ης Ιουλίου 2011, Rakvere Piim και Maag Piimatööstus (C‑523/09, EU:C:2011:460, σκέψεις 16 έως 18 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

( 50 ) Απόφαση NowacoGermany (C‑353/04, EU:C:2006:522, σκέψη 63).

( 51 ) Βλ. σημείο 11 των παρουσών προτάσεων.