Υπόθεση T-11/06

Romana Tabacchi Srl

κατά

Ευρωπαϊκής Επιτροπής

«Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Ιταλική αγορά αποκτήσεως και πρώτης μεταποιήσεως ακατέργαστου καπνού – Απόφαση διαπιστώνουσα παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ – Καθορισμός των τιμών και κατανομή της αγοράς – Συμμετοχή στην παράβαση – Διάρκεια της παραβάσεως – Πρόστιμα – Ελαφρυντικές περιστάσεις – Ανώτατο όριο του 10 % του κύκλου εργασιών – Ίση μεταχείριση – Εξουσία πλήρους δικαιοδοσίας»

Περίληψη της αποφάσεως

1. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Εκτίμηση – Υποχρέωση συνεκτιμήσεως του συγκεκριμένου αντικτύπου στην αγορά – Δεν υφίσταται – Πρωτεύων ρόλος του κριτηρίου που αντλείται από τη φύση της παραβάσεως

(Άρθρο 81 § 1, στοιχεία α΄ και β΄, ΕΚ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 Α)

2. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων – Νομική φύση

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

3. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Πολύ σοβαρές παραβάσεις

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 Α)

4. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Αποτέλεσμα μιας αντίθετης προς τον ανταγωνισμό πρακτικής – Μη αποφασιστικό κριτήριο

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 Α)

5. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Μερίδια αγοράς κατεχόμενα από την οικεία επιχείρηση

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 Α)

6. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Συγκεκριμένος αντίκτυπος στην αγορά – Κριτήρια εκτιμήσεως

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 Α)

7. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Καθορισμός του προστίμου κατ’ αναλογία προς τα στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη για να εκτιμηθεί η σοβαρότητα της παραβάσεως

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 Α)

8. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Απόφαση περί επιβολής προστίμου – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο

(Άρθρο 253 ΕΚ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 §§ 2 και 3)

9. Διαδικασία – Προβολή νέων ισχυρισμών κατά τη διάρκεια της διαδικασίας – Προϋποθέσεις – Νέος ισχυρισμός – Έννοια

(Κανονισμός Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, άρθρο 48 § 2)

10. Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων – Η Επιτροπή φέρει το βάρος της αποδείξεως της παραβάσεως και της διάρκειάς της – Δυνατότητα εφαρμογής της αρχής του τεκμηρίου της αθωότητας

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ· Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 48 § 1)

11. Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Απόδειξη – Βαθμός ακρίβειας που απαιτείται για τα αποδεικτικά στοιχεία που έλαβε υπόψη η Επιτροπή

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

12. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Εκτίμηση – Συνεκτίμηση της οικονομικής πραγματικότητας κατά τον χρόνο τελέσεως της παραβάσεως

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 3· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 Α)

13. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κατανομή των οικείων επιχειρήσεων σε κατηγορίες – Προϋποθέσεις – Τήρηση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 Α)

14. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Ελαφρυντικές περιστάσεις – Απειλές και πιέσεις που υπέστη επιχείρηση – Δεν περιλαμβάνονται

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 3)

15. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Ελαφρυντικές περιστάσεις – Επιχείρηση που επέδειξε παθητική συμπεριφορά ή μιμήθηκε άλλες επιχειρήσεις – Κριτήρια εκτιμήσεως

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 3, πρώτη περίπτωση)

16. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Οικείες επιχειρήσεις μικρού και μεσαίου μεγέθους – Δεν ασκεί επιρροή

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 Α, εδ. 5)

17. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Ελαφρυντικές περιστάσεις –Συμπεριφορά αποκλίνουσα από τη συμφωνηθείσα στο πλαίσιο της συμπράξεως

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 3, δεύτερη περίπτωση)

18. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Ελαφρυντικές περιστάσεις – Εκτίμηση

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 3)

19. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Μέγιστο ύψος – Υπολογισμός – Διάκριση μεταξύ τελικού και ενδιαμέσου ποσού του προστίμου – Συνέπειες

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

20. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Οικονομική κατάσταση της οικείας επιχειρήσεως – Συνεκτίμηση – Υποχρέωση – Δεν υφίσταται

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2)

21. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής – Δικαστικός έλεγχος – Πλήρης δικαιοδοσία

(Άρθρο 229 ΕΚ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 31· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

22. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Αποτρεπτικός χαρακτήρας – Τήρηση της αρχής της αναλογικότητας

(Άρθρο 81 ΕΚ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2)

1. Το άρθρο 81, παράγραφος 1, στοιχεία α΄ και β΄, ΕΚ κηρύσσει ρητώς ως ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά τις συμφωνίες και τις εναρμονισμένες πρακτικές που συνίστανται στον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό των τιμών αγοράς ή πωλήσεως ή άλλων όρων συναλλαγής, ή στον περιορισμό ή τον έλεγχο της παραγωγής ή των αγορών. Οι παραβάσεις αυτού του είδους, ιδίως εφόσον πρόκειται για οριζόντιες συμπράξεις, χαρακτηρίζονται ως ιδιαιτέρως σοβαρές, στον βαθμό που συνεπάγονται ευθεία παρέμβαση στις ουσιώδεις παραμέτρους του ανταγωνισμού στην οικεία αγορά ή ως κατάφωρες παραβάσεις των κανόνων του ανταγωνισμού.

Η σοβαρότητα των παραβάσεων του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης πρέπει να αποδεικνύεται βάσει ικανού αριθμού στοιχείων όπως είναι, μεταξύ άλλων, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, τούτο δε χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων που πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη.

Σύμφωνα με τη μέθοδο που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, κατά την αξιολόγηση της σοβαρότητας της παραβάσεως, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η ίδια η φύση της παραβάσεως, ο πραγματικός αντίκτυπός της στην αγορά, εφόσον αυτός μπορεί να μετρηθεί, και η έκταση της σχετικής γεωγραφικής αγοράς. Ωστόσο, οι τρεις αυτές πτυχές της αξιολογήσεως της σοβαρότητας της παραβάσεως δεν έχουν το ίδιο βάρος στο πλαίσιο της σφαιρικής εξετάσεως. Η φύση της παραβάσεως διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο, ιδίως, για τον χαρακτηρισμό των παραβάσεων ως πολύ σοβαρών. Αντιθέτως, ούτε ο πραγματικός αντίκτυπος στην αγορά ούτε η έκταση της γεωγραφικής αγοράς συνιστούν απαραίτητα στοιχεία για τον χαρακτηρισμό της παραβάσεως ως πολύ σοβαρής στις περιπτώσεις οριζόντιων συμπράξεων που αποσκοπούν ιδίως στον καθορισμό των τιμών. Επομένως, οι οριζόντιες συμπράξεις του είδους αυτού μπορούν, εκ της φύσεώς τους και μόνον, να χαρακτηρίζονται ως πολύ σοβαρές, χωρίς να υποχρεούται η Επιτροπή να αποδείξει συγκεκριμένο αντίκτυπο της παραβάσεως στην αγορά.

(βλ. σκέψεις 67, 69, 74, 76-78)

2. Οι κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ είναι ένα μέσο που αποβλέπει στο να διευκρινισθούν, τηρουμένου του δικαίου υπέρτερης τυπικής ισχύος, τα κριτήρια που προτίθεται να εφαρμόσει η Επιτροπή στο πλαίσιο της ασκήσεως της εξουσίας εκτιμήσεως κατά τον καθορισμό των προστίμων, την οποία της απονέμει το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003. Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν συνιστούν τη νομική βάση της αποφάσεως περί επιβολής προστίμου, καθόσον αυτή στηρίζεται στον κανονισμό 1/2003, καθορίζουν ωστόσο, κατά τρόπο γενικό και αφηρημένο, τη μεθοδολογία που η Επιτροπή δεσμεύτηκε να ακολουθεί για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων που επιβλήθηκαν με την απόφαση αυτή και κατοχυρώνουν, κατά συνέπεια, την ασφάλεια δικαίου των επιχειρήσεων.

Επομένως, οι κατευθυντήριες γραμμές δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως κανόνας δικαίου τον οποίο οφείλει να τηρεί σε κάθε περίπτωση η διοίκηση, πλην όμως περιέχουν κανόνα συμπεριφοράς που υποδεικνύει την ακολουθητέα τακτική, από την οποία η διοίκηση δεν μπορεί να παρεκκλίνει σε κάποια συγκεκριμένη περίπτωση χωρίς να προβάλλει δικαιολογητικούς λόγους.

Ο αυτοπεριορισμός της εξουσίας εκτιμήσεως της Επιτροπής που προκύπτει από την έκδοση των κατευθυντηρίων γραμμών δεν είναι, εντούτοις, ασυμβίβαστος με τη διατήρηση σημαντικού περιθωρίου εκτιμήσεως για το θεσμικό αυτό όργανο. Πράγματι, το γεγονός ότι η Επιτροπή διευκρίνισε, με τις κατευθυντήριες γραμμές, την προσέγγισή της ως προς την αξιολόγηση της σοβαρότητας μιας παραβάσεως δεν αντιτίθεται στο να εκτιμήσει η Επιτροπή την εν λόγω παράβαση σφαιρικά, βάσει όλων των σχετικών περιστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των στοιχείων που δεν μνημονεύονται ρητώς στις κατευθυντήριες γραμμές.

(βλ. σκέψεις 71-73)

3. Το ελάχιστο αρχικό ποσό των 20 εκατομμυρίων ευρώ που καθορίζουν οι κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, όσον αφορά τις πολύ σοβαρές παραβάσεις, αναφέρεται σε μία μόνον επιχείρηση και όχι στο σύνολο των επιχειρήσεων που διέπραξαν την παράβαση.

(βλ. σκέψη 86)

4. Όσον αφορά τον συγκεκριμένο αντίκτυπο στην αγορά μιας περιοριστικής πρακτικής που είναι αντίθετη προς τους κανόνες ανταγωνισμού της Ένωσης, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, για τον καθορισμό του ποσού του προστίμου που επιβάλλεται για μια τέτοια παράβαση, η διάρκεια και όλα τα στοιχεία που προσφέρονται για την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως, όπως η συμπεριφορά της κάθε επιχειρήσεως, ο ρόλος που διαδραμάτισε εκάστη εξ αυτών κατά τον καθορισμό των συμπεφωνημένων πρακτικών, το όφελος που άντλησαν από τις πρακτικές αυτές, το μέγεθός τους και η αξία των εμπορευμάτων που αφορά η σύμπραξη, καθώς και ο κίνδυνος που αντιπροσωπεύουν παραβάσεις τέτοιου είδους για τους σκοπούς της Ένωσης. Επομένως, το αποτέλεσμα μιας αντίθετης προς τον ανταγωνισμό πρακτικής δεν αποτελεί, καθ’ εαυτό, αποφασιστικό κριτήριο για τον προσδιορισμό του ενδεδειγμένου ύψους του προστίμου. Ειδικότερα, στοιχεία αναγόμενα στις προθέσεις ενδέχεται να είναι σημαντικότερα από εκείνα που αφορούν τις συνέπειες, ιδίως όταν πρόκειται για παραβάσεις εξ ορισμού σοβαρές, όπως η κατανομή των αγορών.

(βλ. σκέψη 90)

5. Το μερίδιο που κατέχει κάθε εμπλεκόμενη επιχείρηση στην αγορά, η οποία υπήρξε αντικείμενο περιοριστικής πρακτικής υπό την έννοια του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης, συνιστά, ακόμα και όταν δεν αποδεικνύεται ότι η παράβαση έχει συγκεκριμένες επιπτώσεις στην αγορά, αντικειμενικό στοιχείο που παρέχει το ορθό μέτρο της ευθύνης εκάστης επιχειρήσεως όσον αφορά τη δυνητική βλαπτικότητα της πρακτικής αυτής για την κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού. Επομένως, προκειμένου να προσδιορισθεί το ποσό του προστίμου, τα μερίδια αγοράς που κατέχει μια επιχείρηση αποτελούν πρόσφορα κριτήρια για τον καθορισμό της επιρροής που αυτή μπορεί να έχει ασκήσει επί της αγοράς.

(βλ. σκέψη 97)

6. Για την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως, είναι κρίσιμο το ζήτημα κατά πόσον οι μετέχοντες στη σύμπραξη έκαναν ό,τι ήταν δυνατόν προκειμένου να υλοποιηθούν οι προθέσεις τους. Αυτό που συνέβη κατόπιν, στο επίπεδο των τιμών της αγοράς που επιτεύχθηκαν στην πραγματικότητα, ενδέχεται να έχει επηρεαστεί από άλλους παράγοντες, εκτός του ελέγχου των μετεχόντων στη σύμπραξη, οι δε μετέχοντες στη σύμπραξη δεν μπορούν να επικαλούνται υπέρ αυτών εξωγενείς παράγοντες, όπως είναι η αύξηση των τιμών στην οικεία αγορά, που παρεμπόδισαν τις προσπάθειές τους, ανάγοντας τους παράγοντες αυτούς σε στοιχεία δικαιολογούντα μείωση του προστίμου.

(βλ. σκέψεις 99-100)

7. Η αρχή της αναλογικότητας απαιτεί να μην υπερβαίνουν οι πράξεις των θεσμικών οργάνων της Ένωσης τα όρια του κατάλληλου και αναγκαίου μέτρου για την επίτευξη του επιδιωκομένου σκοπού. Στο πλαίσιο των διαδικασιών που κινεί η Επιτροπή για την επιβολή κυρώσεων για τις παραβάσεις των κανόνων του ανταγωνισμού, η εφαρμογή της αρχής αυτής συνεπάγεται ότι τα πρόστιμα δεν πρέπει να είναι υπέρμετρα σε σχέση με τους επιδιωκόμενους σκοπούς, ήτοι σε σχέση με την τήρηση των κανόνων του ανταγωνισμού, και το ποσό του επιβαλλόμενου σε μία επιχείρηση προστίμου για παράβαση σε υπόθεση ανταγωνισμού πρέπει να είναι ανάλογο με την παράβαση, εκτιμώμενη στο σύνολό της, λαμβάνοντας ειδικότερα υπόψη τη σοβαρότητα της παραβάσεως. Ειδικότερα, η αρχή της αναλογικότητας συνεπάγεται ότι η Επιτροπή οφείλει να καθορίζει το πρόστιμο κατ’ αναλογία προς τα στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη για να εκτιμηθεί η σοβαρότητα της παραβάσεως και ότι οφείλει, επ’ αυτού, να εφαρμόζει τα εν λόγω στοιχεία κατά τρόπο συνεπή και αντικειμενικώς δικαιολογημένο.

Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή δεν παραβιάζει την αρχή της αναλογικότητας καθορίζοντας το αρχικό ποσό του προστίμου, που επιβλήθηκε παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού, σε 10 εκατομμύρια ευρώ, εφόσον η παράβαση αυτή συνιστά πολύ σοβαρή και εκ προθέσεως παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού και το εν λόγω ποσόν καθορίστηκε σε επίπεδο σαφώς χαμηλότερο από το ελάχιστο όριο που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές γι’ αυτό το είδος συμπράξεως.

(βλ. σκέψεις 104-105, 107)

8. Στο πλαίσιο του καθορισμού προστίμων λόγω παραβιάσεως του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης, η υποχρέωση αιτιολογήσεως πληρούται εφόσον η Επιτροπή εκθέτει στην απόφασή της τα στοιχεία εκτιμήσεως τα οποία χρησιμοποίησε για να μετρήσει τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως.

Συναφώς, η Επιτροπή υποχρεούται μεν, δυνάμει του άρθρου 253 ΕΚ, να αιτιολογεί τις αποφάσεις της, αναφέροντας τα πραγματικά στοιχεία τα οποία δικαιολογούν την απόφασή της και τις νομικές εκτιμήσεις που την ώθησαν στη λήψη της, η διάταξη όμως αυτή δεν απαιτεί να αναφέρεται λεπτομερώς η Επιτροπή σε όλα τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που εξετάστηκαν κατά τη διοικητική διαδικασία.

Όσον αφορά απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις, το εύρος της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως πρέπει να εκτιμάται, μεταξύ άλλων, υπό το πρίσμα του στοιχείου ότι η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να αποτιμάται με γνώμονα μεγάλο αριθμό στοιχείων, όπως, μεταξύ άλλων, οι προσιδιάζουσες στην υπόθεση περιστάσεις, η συγκυρία και το αποτρεπτικό αποτέλεσμα των προστίμων, και τούτο χωρίς να έχει καταρτιστεί υποχρεωτικός ή εξαντλητικός πίνακας κριτηρίων τα οποία πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη.

(βλ. σκέψεις 109, 233)

9. Κατά το άρθρο 48, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας, του Γενικού Δικαστηρίου, απαγορεύεται η προβολή νέων ισχυρισμών κατά τη διάρκεια της δίκης, εκτός αν στηρίζονται σε νομικά και πραγματικά στοιχεία που ανέκυψαν κατά τη διαδικασία. Συναφώς, ο ισχυρισμός που αποτελεί ανάπτυξη λόγου που προβλήθηκε προηγουμένως, άμεσα ή έμμεσα, και συνδέεται στενά με τον λόγο αυτό πρέπει να κρίνεται παραδεκτός.

(βλ. σκέψη 124)

10. Η Επιτροπή οφείλει να αποδείξει όχι μόνο την ύπαρξη αλλά και τη διάρκεια συμπράξεως αντίθετης προς τους κανόνες του ανταγωνισμού της Ένωσης. Ειδικότερα, όσον αφορά την απόδειξη περί παραβάσεως του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ, η Επιτροπή πρέπει να αποδεικνύει τις παραβάσεις που διαπιστώνει και να προσκομίζει κατάλληλα αποδεικτικά στοιχεία προκειμένου να αποδειχθεί, επαρκώς κατά νόμο, το υποστατό των πραγματικών περιστατικών που συνιστούν παράβαση. Ενδεχόμενη αμφιβολία του δικαστή πρέπει να αποβαίνει υπέρ της επιχειρήσεως στην οποία απευθύνεται η απόφαση που διαπιστώνει παράβαση. Επομένως, ο δικαστής δεν μπορεί να συμπεράνει ότι η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς κατά νόμο την ύπαρξη της επίδικης παραβάσεως, εφόσον διατηρεί ακόμη αμφιβολίες ως προς το ζήτημα αυτό, ιδίως στο πλαίσιο προσφυγής με την οποία επιδιώκεται η ακύρωση και/ή η τροποποίηση αποφάσεως περί επιβολής προστίμου. Πράγματι, στην περίπτωση αυτή, είναι αναγκαίο να ληφθεί υπόψη η αρχή του τεκμηρίου αθωότητας, το οποίο αποτελεί τμήμα των θεμελιωδών δικαιωμάτων που προστατεύονται στην έννομη τάξη της Ένωσης και κατοχυρώθηκε με το άρθρο 48, παράγραφος 1, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Λαμβανομένων υπόψη, αφενός, της φύσεως των επιδίκων παραβάσεων καθώς και, αφετέρου, της φύσεως και του βαθμού αυστηρότητας των κυρώσεων τις οποίες επισύρουν, η αρχή του τεκμηρίου αθωότητας εφαρμόζεται και επί των διαδικασιών που αφορούν παραβάσεις των ισχυόντων για τις επιχειρήσεις κανόνων ανταγωνισμού και είναι δυνατό να καταλήξουν στην επιβολή προστίμων ή χρηματικών ποινών. Έτσι, είναι απαραίτητο να προσκομίσει η Επιτροπή συγκεκριμένα και συγκλίνοντα αποδεικτικά στοιχεία για να στηρίξει την αταλάντευτη πεποίθηση ότι η παράβαση όντως διαπράχθηκε.

Δεν είναι απαραίτητο κάθε αποδεικτικό στοιχείο που προσκομίζει η Επιτροπή να πληροί οπωσδήποτε τα κριτήρια αυτά σε σχέση προς κάθε στοιχείο της παραβάσεως. Αρκεί η δέσμη των ενδείξεων που επικαλείται το εν λόγω όργανο, συνολικώς εκτιμώμενη, να ανταποκρίνεται στην απαίτηση αυτή.

(βλ. σκέψεις 129-130, 143)

11. Είναι σύνηθες να αναπτύσσονται λαθραίως οι δραστηριότητες τις οποίες συνεπάγονται οι θίγουσες τον ανταγωνισμό συμφωνίες, να πραγματοποιούνται μυστικές συσκέψεις και να περιορίζονται στο ελάχιστο τα συναφή έγγραφα. Επομένως, ακόμη και όταν η Επιτροπή ανακαλύπτει στοιχεία τα οποία πιστοποιούν ρητώς παράνομες επαφές μεταξύ των επιχειρηματιών, όπως είναι τα πρακτικά συσκέψεων, τα στοιχεία αυτά είναι συνήθως αποσπασματικά και διασκορπισμένα, οπότε είναι συχνά απαραίτητο να συναχθεί από τα υπάρχοντα στοιχεία η ανασύσταση ορισμένων λεπτομερειών. Κατά συνέπεια, στις περισσότερες περιπτώσεις, η ύπαρξη θίγουσας τον ανταγωνισμό πρακτικής ή συμφωνίας πρέπει να συναχθεί από έναν ορισμένο αριθμό συμπτώσεων και ενδείξεων οι οποίες, συνολικά θεωρούμενες, μπορούν να αποτελέσουν, ελλείψει άλλης εύλογης εξηγήσεως, απόδειξη περί παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού.

Επιπλέον, όταν δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία δυνάμενα να αποδείξουν άμεσα τη διάρκεια μιας παραβάσεως, η Επιτροπή στηρίζεται, τουλάχιστον, σε αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με πραγματικά περιστατικά χωρίς μεγάλη χρονική απόσταση μεταξύ τους, ώστε να μπορεί λογικά να γίνει δεκτό ότι η παράβαση συνεχίστηκε αδιάλειπτα μεταξύ δύο συγκεκριμένων ημερομηνιών.

Συναφώς, αρκεί η Επιτροπή να αποδείξει ότι η οικεία επιχείρηση συμμετείχε σε συναντήσεις κατά τις οποίες συνήφθησαν συμφωνίες επιζήμιες για τον ανταγωνισμό, χωρίς να αντιταχθεί προδήλως, προκειμένου να αποδειχθεί επαρκώς η συμμετοχή της εν λόγω επιχειρήσεως στη σύμπραξη. Όταν έχει αποδειχθεί η συμμετοχή σε τέτοιες συναντήσεις, στην επιχείρηση αυτή εναπόκειται να προβάλει στοιχεία ικανά να καταδείξουν ότι η συμμετοχή της στις εν λόγω συναντήσεις εστερείτο κάθε πνεύματος στρεφομένου κατά του ανταγωνισμού, αποδεικνύοντας ότι είχε δηλώσει στους ανταγωνιστές της ότι μετείχε στις συναντήσεις αυτές υπό ένα πρίσμα διαφορετικό απ’ ό,τι αυτοί. Η συλλογιστική επί της οποίας στηρίζεται η νομική αυτή αρχή είναι ότι η επιχείρηση, έχοντας συμμετάσχει στην εν λόγω συνάντηση χωρίς να αποστασιοποιηθεί δημοσίως από τα συζητηθέντα, άφησε τους λοιπούς μετασχόντες στη συνάντηση να εννοήσουν ότι επιδοκίμαζε το αποτέλεσμά της και θα συμμορφωνόταν προς αυτό. Αντιθέτως, η Επιτροπή υποπίπτει σε πλάνη εκτιμήσεως συμπεραίνοντας ότι επιχείρηση μετέσχε σε σύμπραξη αντίθετη προς τους κανόνες ανταγωνισμού της Ένωσης μολονότι δεν υφίστανται επαρκείς ενδείξεις συναφώς.

(βλ. σκέψεις 131-132, 158, 165-166)

12. Όσον αφορά την επιλογή του έτους αναφοράς για τον καθορισμό του σχετικού βάρους των επιχειρήσεων, στον τομέα συμπράξεως αντίθετης προς τους κανόνες ανταγωνισμού της Ένωσης, μολονότι οι κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ προβλέπουν, στο σημείο 1 A, τέταρτο και πέμπτο εδάφιο, διαφοροποιημένη μεταχείριση των επιχειρήσεων ανάλογα με την οικονομική σημασία τους, δεν αναφέρουν σε σχέση με ποιο έτος πρέπει να καθοριστεί το σχετικό βάρος των επιχειρήσεων.

Συναφώς, η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να επιλέξει μια μέθοδο υπολογισμού που να της παρέχει τη δυνατότητα να λάβει υπόψη το μέγεθος και την οικονομική ισχύ εκάστης επιχειρήσεως, καθώς και την έκταση της παραβάσεως που διέπραξε εκάστη εξ αυτών, ανάλογα με την οικονομική πραγματικότητα, όπως αυτή εμφανιζόταν κατά τον χρόνο διαπράξεως της παραβάσεως. Επιπλέον, πρέπει να οριοθετηθεί η χρονική περίοδος που θα ληφθεί υπόψη, κατά τρόπον ώστε οι κύκλοι εργασιών, δηλαδή τα μερίδια αγοράς, που προκύπτουν να είναι κατά το δυνατόν συγκρίσιμοι. Επομένως, το έτος αναφοράς δεν πρέπει, οπωσδήποτε, να είναι το τελευταίο πλήρες έτος κατά το οποίο διήρκεσε η παράβαση.

(βλ. σκέψεις 176-177)

13. Η μέθοδος που συνίσταται στην κατανομή των μελών συμπράξεως σε κατηγορίες προκειμένου να υπάρχει διαφοροποιημένη μεταχείριση στο στάδιο του καθορισμού των αρχικών ποσών των προστίμων, μολονότι καταλήγει στο να αγνοεί τις διαφορές μεγέθους μεταξύ επιχειρήσεων της ίδιας κατηγορίας, έχει ως συνέπεια ότι το αρχικό ποσό του προστίμου που καθορίζεται μοιράζεται κατ’ αποκοπή στις επιχειρήσεις που ανήκουν στην ίδια κατηγορία.

Πάντως, μια τέτοια κατανομή σε κατηγορίες πρέπει να τηρεί την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, κατά την οποία απαγορεύεται να αντιμετωπίζονται παρόμοιες καταστάσεις κατά τρόπο διαφορετικό και διαφορετικές καταστάσεις καθ’ όμοιο τρόπο, εκτός εάν μια τέτοια αντιμετώπιση δικαιολογείται αντικειμενικώς. Άλλωστε, το ποσό των προστίμων πρέπει τουλάχιστον να είναι ανάλογο σε σχέση με τα στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη για να εκτιμηθεί η σοβαρότητα της παραβάσεως. Για να ελεγχθεί αν μια κατανομή των μελών της συμπράξεως σε κατηγορίες συνάδει προς τις αρχές της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας, πρέπει να ελεγχθεί αν η κατανομή αυτή έχει λογική συνοχή και δικαιολογείται αντικειμενικώς.

Συναφώς, η Επιτροπή, μολονότι δύναται να λαμβάνει υπόψη τα μερίδια αγοράς που κατέχει μια επιχείρηση, η οποία είναι μέλος συμπράξεως, κατά το τελευταίο πλήρες έτος της διαπιστωθείσας παραβάσεως, για να εκτιμήσει το μέγεθος και την οικονομική ισχύ της σε δεδομένη αγορά καθώς και την έκταση της παραβάσεως που διέπραξε, πρέπει, ωστόσο, να μεριμνά ούτως ώστε τα μερίδια αγοράς εκάστης των εμπλεκομένων επιχειρήσεων να αντικατοπτρίζουν σωστά την οικονομική κατάσταση όπως αυτή εμφανιζόταν κατά τον χρόνο διαπράξεως της παραβάσεως. Κατά γενικό κανόνα, όμως, στην περίπτωση παραβάσεων μακράς διαρκείας, μόνον όταν το τελευταίο πλήρες έτος της παραβάσεως, όπως ελήφθη υπόψη από την Επιτροπή, συμπίπτει με τη διάρκεια της συμμετοχής εκάστης εκ των επιχειρήσεων αυτών, τα σχετικά μερίδια αγοράς μπορούν να χρησιμεύσουν ως κρίσιμες ενδείξεις συναφώς και να παράσχουν τη δυνατότητα λήψεως αποτελεσμάτων όσο το δυνατόν συγκρίσιμων, κυρίως προκειμένου να καταταγούν οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις σε κατηγορίες.

(βλ. σκέψεις 180-182, 184, 186)

14. Η ύπαρξη απειλών και πιέσεων, που σκοπούν να ωθήσουν μια επιχείρηση να μετάσχει σε παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης, δεν περιλαμβάνεται στις ελαφρυντικές περιστάσεις που απαριθμούνται στις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ. Οι πιέσεις που ασκούνται από επιχειρήσεις και έχουν ως σκοπό να ωθήσουν άλλες επιχειρήσεις να μετάσχουν σε παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού της Ένωσης δεν απαλλάσσουν, όσο σημαντικές και αν είναι, την ενδιαφερόμενη επιχείρηση από την ευθύνη της για τη διαπραχθείσα παράβαση, ουδόλως τροποποιούν τη σοβαρότητα της συμπράξεως και δεν μπορούν να αποτελούν ελαφρυντική περίσταση για τον υπολογισμό των ποσών των προστίμων, δεδομένου ότι η ενδιαφερόμενη επιχείρηση μπορούσε να καταγγείλει τις ενδεχόμενες πιέσεις στις αρμόδιες αρχές και να υποβάλει καταγγελία σ’ αυτές. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη να λάβει υπόψη τέτοιες απειλές ως ελαφρυντική περίσταση.

(βλ. σκέψεις 211-213)

15. Μεταξύ των στοιχείων που μπορούν να αποκαλύψουν τον παθητικό ρόλο επιχειρήσεως στο πλαίσιο μιας συμπράξεως και να δικαιολογήσουν μείωση του προστίμου βάσει του σημείου 3, πρώτη περίπτωση, των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, μπορούν να ληφθούν υπόψη ο χαρακτήρας ουσιωδώς πιο σποραδικός της συμμετοχής της στις συνεδριάσεις σε σχέση με τη συμμετοχή των άλλων μελών της συμπράξεως όπως και η καθυστερημένη είσοδος στην αγορά που αποτέλεσε το αντικείμενο της παραβάσεως, ανεξαρτήτως της διάρκειας της συμμετοχής της σ’ αυτή, ή ακόμη η ύπαρξη ρητών δηλώσεων υπό την έννοια αυτή που απορρέουν από εκπροσώπους τρίτων επιχειρήσεων οι οποίες συμμετείχαν στην παράβαση. Εξάλλου, ο«αποκλειστικά παθητικός ρόλος του μέλους μιας συμπράξεως συνεπάγεται ότι το εν λόγω μέλος έχει υιοθετήσει συγκρατημένη συμπεριφορά, δηλαδή έλλειψη ενεργού συμμετοχής στην κατάρτιση του ή των επιζήμιων για τον ανταγωνισμό συμφωνιών.

Συναφώς, δεν αρκεί ότι, κατά τη διάρκεια ορισμένων περιόδων της συμπράξεως ή σε σχέση με ορισμένες συμφωνίες της συμπράξεως, η οικεία επιχείρηση υιοθέτησε, ακόμη και αν αυτό υποτεθεί αποδεδειγμένο, χαμηλό προφίλ. Έτσι, το γεγονός ότι σε άλλες περιόδους η επιχείρηση αυτή προέβαινε στη σύγκληση των συσκέψεων, στην πρόταση ημερήσιας διατάξεως και στη διανομή προπαρασκευαστικών εγγράφων ενόψει των συσκέψεων είναι ασυμβίβαστο με τον παθητικό ρόλο ενός ουραγού ο οποίος υιοθετεί συγκρατημένη συμπεριφορά. Παρόμοιες πρωτοβουλίες είναι αποκαλυπτικές μιας ευνοϊκής και ενεργού συμμετοχής της προσφεύγουσας στην κατάρτιση, τη συνέχιση και τον έλεγχο της συμπράξεως.

Επιπλέον, άπαξ και μια επιχείρηση μετέσχε, έστω και χωρίς να διαδραματίσει ενεργό ρόλο, σε μία ή περισσότερες συσκέψεις με αντικείμενο αντίθετο προς τον ανταγωνισμό, πρέπει να θεωρηθεί ότι μετέσχε στη σύμπραξη, εκτός αν αποδείξει ότι αποστασιοποιήθηκε δημοσίως από την παράνομη συνεννόηση. Συγκεκριμένα, με την παρουσία της στις συσκέψεις, η επιχείρηση προσχωρεί ή, τουλάχιστον, δίδει την εντύπωση στους άλλους μετέχοντες ότι προσχωρεί κατ’ αρχήν στις θίγουσες τον ανταγωνισμό συμφωνίες που συνήφθησαν κατά τις συσκέψεις αυτές.

(βλ. σκέψεις 217-218, 220, 223, 225)

16. Το σημείο 1 Α, πέμπτο εδάφιο, των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ επιτρέπει στην Επιτροπή να αυξάνει τα πρόστιμα των επιχειρήσεων μεγάλου μεγέθους, αλλά δεν της επιβάλλει να μειώνει τα πρόστιμα των επιχειρήσεων μικρού μεγέθους. Το μέγεθος της επιχειρήσεως λαμβάνεται, συγκεκριμένα, υπόψη από το ανώτατο όριο που καθορίζει το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 και από τις διατάξεις των κατευθυντηρίων γραμμών. Πλην των δύο αυτών περιπτώσεων όπου λαμβάνεται υπόψη το μέγεθος, δεν υπάρχει κανένας λόγος διαφορετικής αντιμετωπίσεως των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων από τις άλλες επιχειρήσεις. Το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις είναι μικρού και μεσαίου μεγέθους δεν τις απαλλάσσει από το καθήκον τηρήσεως των κανόνων ανταγωνισμού.

Εξάλλου, το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 δεν απαιτεί, όταν επιβάλλονται πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις που εμπλέκονται στην ίδια παράβαση, το ποσό του προστίμου που επιβάλλεται σε επιχείρηση μικρού ή μεσαίου μεγέθους να μην είναι ανώτερο, σε ποσοστό επί του κύκλου εργασιών, από αυτό των προστίμων που επιβάλλονται στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις. Πράγματι, από τη διάταξη αυτή συνάγεται ότι, τόσο για τις μικρές ή μεσαίες επιχειρήσεις όσο και για τις επιχειρήσεις μεγαλυτέρου μεγέθους, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, για να καθοριστεί το ποσό του προστίμου, η σοβαρότητα και η διάρκεια της παραβάσεως.

(βλ. σκέψεις 226, 228, 260)

17. Η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη να αναγνωρίσει την ύπαρξη ελαφρυντικής περιστάσεως λόγω μη έμπρακτης εφαρμογής παραβατικών συμφωνιών, δυνάμει του σημείου 3, δεύτερη περίπτωση, των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, παρά μόνον αν η επιχείρηση η οποία επικαλείται την έλλειψη έμπρακτης εφαρμογής της συμπράξεως μπορεί να αποδείξει ότι αντιτάχθηκε σαφώς και ουσιαστικώς στην εφαρμογή της συμπράξεως αυτής, σε σημείο που να διατάραξε αυτή καθαυτήν τη λειτουργία της, και ότι δεν προσχώρησε στη συμφωνία φαινομενικά και, ως εκ τούτου, ώθησε άλλες επιχειρήσεις να θέσουν σε εφαρμογή την εν λόγω σύμπραξη. Θα ήταν πράγματι υπερβολικά ευχερές για τις επιχειρήσεις να ελαχιστοποιούν τον κίνδυνο να υποχρεωθούν να καταβάλουν επαχθές πρόστιμο αν μπορούσαν να επωφελούνται από παράνομη σύμπραξη και να επιτυγχάνουν εν συνεχεία μείωση του προστίμου με την αιτιολογία ότι δεν διαδραμάτισαν παρά περιορισμένο ρόλο στην υλοποίηση της παραβάσεως, ενώ η στάση τους παρότρυνε άλλες επιχειρήσεις να συμπεριφερθούν κατά τρόπο βλαπτικότερο για τον ανταγωνισμό.

(βλ. σκέψεις 240-241)

18. Στις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ δεν αναφέρεται ότι η Επιτροπή πρέπει συστηματικά να λαμβάνει υπόψη χωριστά εκάστη των ελαφρυντικών περιστάσεων που απαριθμούνται στο σημείο 3 των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών. Επομένως, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να χορηγεί αυτομάτως επιπλέον μείωση λόγω των περιστάσεων αυτών, δεδομένου ότι ο προσήκων χαρακτήρας τυχόν μειώσεως του προστίμου λόγω ελαφρυντικών περιστάσεων πρέπει να εκτιμάται σφαιρικώς και λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των κρίσιμων περιστάσεων.

(βλ. σκέψη 242)

19. Το ανώτατο όριο του 10 % του συνολικού κύκλου εργασιών, το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, έχει ένα σκοπό διακεκριμένο και αυτοτελή σε σχέση με τον σκοπό των κριτηρίων της σοβαρότητας και της διάρκειας της παραβάσεως, δηλαδή να αποτραπεί η επιβολή προστίμων ως προς τα οποία είναι δυνατόν να προβλεφθεί ότι οι επιχειρήσεις, λαμβανομένου υπόψη του μεγέθους τους, όπως ορίζεται από τον συνολικό κύκλο εργασιών τους, έστω και κατά προσέγγιση και κατά ατελή τρόπο, δεν θα είναι σε θέση να καταβάλουν. Επομένως, το όριο αυτό εφαρμόζεται ομοιόμορφα σε όλες τις επιχειρήσεις και διαρθρώνεται ανάλογα με το μέγεθος εκάστης εξ αυτών και αποσκοπεί στην αποτροπή των προστίμων υπερβολικού και δυσανάλογου επιπέδου. Το όριο αυτό έχει ως μόνη δυνατή συνέπεια ότι το ποσό του προστίμου που υπολογίζεται επί τη βάσει των κριτηρίων της σοβαρότητας και της διάρκειας της παραβάσεως μειώνεται στο μέγιστο επιτρεπόμενο επίπεδο όταν υπερβαίνει αυτό το τελευταίο. Η εφαρμογή του υποδηλώνει ότι η οικεία επιχείρηση δεν καταβάλλει το σύνολο του προστίμου το οποίο, κατ’ αρχήν, θα οφειλόταν δυνάμει εκτιμήσεως στηριζομένης στα εν λόγω κριτήρια.

Περαιτέρω, το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 δεν απαγορεύει στην Επιτροπή να αναφερθεί, κατά τον υπολογισμό της, σε ενδιάμεσο ποσό ανώτερο του εν λόγω ορίου, εφόσον το τελικώς επιβαλλόμενο πρόστιμο δεν το υπερβαίνει. Επομένως, η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υποχρεούται, σε οποιοδήποτε στάδιο εφαρμογής των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, να εξασφαλίζει ότι τα ενδιάμεσα ποσά των προστίμων στα οποία καταλήγει αντανακλούν κάθε διαφοροποίηση μεταξύ των ολικών κύκλων εργασιών των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων. Άλλωστε, η Επιτροπή ομοίως δεν είναι υποχρεωμένη να διασφαλίσει ότι τα τελικά ποσά των προστίμων στα οποία καταλήγει ο υπολογισμός της για τις οικείες επιχειρήσεις αντικατοπτρίζουν όλες τις διαφορές μεταξύ τους ως προς τον κύκλο εργασιών τους.

(βλ. σκέψεις 257, 259)

20. Η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη, κατά τον καθορισμό του ποσού του προστίμου, να λάβει υπόψη την ελλειμματική οικονομική κατάσταση μιας επιχειρήσεως, καθόσον η αναγνώριση μιας τέτοιας υποχρεώσεως θα κατέληγε να δώσει αδικαιολόγητο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στις επιχειρήσεις που είναι λιγότερο προσαρμοσμένες στις συνθήκες της αγοράς.

(βλ. σκέψη 258)

21. Η πλήρης δικαιοδοσία, που το άρθρο 31 του κανονισμού 1/2003 απονέμει, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 229 ΕΚ, στο Γενικό Δικαστήριο, επιτρέπει στο δικαιοδοτικό αυτό όργανο, πέραν του απλού ελέγχου νομιμότητας της κυρώσεως, βάσει του οποίου μπορεί απλώς να απορριφθεί η προσφυγή ακυρώσεως ή να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη πράξη, να υποκαταστήσει την εκτίμησή του στην εκτίμηση της Επιτροπής και, κατά συνέπεια, να μεταρρυθμίσει την προσβαλλόμενη πράξη, έστω και χωρίς ακύρωση, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα πραγματικά στοιχεία, προκειμένου, για παράδειγμα, να τροποποιήσει το ποσό του επιβληθέντος προστίμου, όταν το ζήτημα του ποσού υποβληθεί στην κρίση του.

Εκ φύσεως, ο καθορισμός ενός προστίμου από το Γενικό Δικαστήριο δεν αποτελεί ακριβή μαθηματική άσκηση. Περαιτέρω, το Γενικό Δικαστήριο δεν δεσμεύεται από τους υπολογισμούς της Επιτροπής ούτε από τις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ όταν αποφαίνεται δυνάμει της εξουσίας πλήρους δικαιοδοσίας, αλλά πρέπει να προβεί σε δική του εκτίμηση, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως.

(βλ. σκέψεις 265-266)

22. Τα πρόστιμα που επιβάλλονται λόγω παραβάσεων του άρθρου 81 ΕΚ, όπως προβλέπονται από το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, έχουν ως αντικείμενο να κολάσουν τις παράνομες πράξεις των σχετικών επιχειρήσεων και να αποτρέψουν τόσο τις εν λόγω επιχειρήσεις όσο και άλλους επιχειρηματίες από τη μελλοντική παράβαση των κανόνων του δικαίου της Ένωσης περί ανταγωνισμού. Επομένως, η συνεκτίμηση του μεγέθους και των συνολικών πόρων της ενδιαφερόμενης επιχειρήσεως, προκειμένου να διασφαλισθεί ότι το πρόστιμο έχει επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα, στηρίζεται στην επιδιωκόμενη επίπτωση επί της εν λόγω επιχειρήσεως, δεδομένου ότι η κύρωση δεν πρέπει να είναι αμελητέα, υπό το πρίσμα, ιδίως, της οικονομικής δυνατότητας της επιχειρήσεως αυτής.

Επιπλέον, η αρχή της αναλογικότητας απαιτεί να μην υπερβαίνουν οι πράξεις των κοινοτικών οργάνων τα όρια του κατάλληλου και αναγκαίου μέτρου για την επίτευξη των θεμιτών σκοπών που επιδιώκει η σχετική ρύθμιση, εξυπακουομένου ότι, όταν υφίσταται δυνατότητα επιλογής μεταξύ περισσότερων του ενός κατάλληλων μέτρων, πρέπει να επιλέγεται το λιγότερο επαχθές και ότι τα μειονεκτήματα που προκαλούνται δεν πρέπει να είναι υπέρμετρα σε σχέση με τους επιδιωκόμενους σκοπούς. Συνεπώς, τα πρόστιμα δεν πρέπει να είναι υπέρμετρα σε σχέση με τους επιδιωκόμενους σκοπούς, ήτοι σε σχέση με την τήρηση των κανόνων περί ανταγωνισμού, και το ποσό του επιβαλλόμενου σε μία επιχείρηση προστίμου για παράβαση σε υπόθεση ανταγωνισμού πρέπει να είναι ανάλογο με την παράβαση, εκτιμώμενη στο σύνολό της, λαμβάνοντας υπόψη, ειδικότερα, τη σοβαρότητα της παραβάσεως.

(βλ. σκέψεις 279-280)

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τρίτο τμήμα)

της 5ης Οκτωβρίου 2011 ( )

«Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Ιταλική αγορά αποκτήσεως και πρώτης μεταποιήσεως ακατέργαστου καπνού – Απόφαση διαπιστώνουσα παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ – Καθορισμός των τιμών και κατανομή της αγοράς – Συμμετοχή στην παράβαση – Διάρκεια της παραβάσεως – Πρόστιμα – Ελαφρυντικές περιστάσεις – Ανώτατο όριο του 10 % του κύκλου εργασιών – Ίση μεταχείριση – Εξουσία πλήρους δικαιοδοσίας»

Στην υπόθεση T‑11/06,

Romana Tabacchi Srl, πρώην Romana Tabacchi SpA, με έδρα τη Ρώμη (Ιταλία), εκπροσωπούμενη από τους M. Siragusa και G. C. Rizza, δικηγόρους,

προσφεύγουσα,

κατά

Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εκπροσωπούμενης, αρχικώς, από τους É. Gippini Fournier και F. Amato, στη συνέχεια, από τους É. Gippini Fournier και V. Di Bucci, και, τέλος, από τους É. Gippini Fournier και L. Malferrari,

καθής,

με αντικείμενο, αφενός, αίτημα περί μερικής ακυρώσεως της αποφάσεως C(2005) 4012 τελικό της Επιτροπής, της 20ής Οκτωβρίου 2005, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1, [ΕΚ] (υπόθεση COMP/C-38.281/B.2 – Ακατέργαστος καπνός – Ιταλία), και, αφετέρου, αίτημα περί μειώσεως του προστίμου που επιβλήθηκε στην προσφεύγουσα,

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),

συγκείμενο από τους J. Azizi, πρόεδρο, E. Cremona (εισηγήτρια) και S. Frimodt Nielsen, δικαστές,

γραμματέας: J. Palacio González, κύριος υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 1ης Δεκεμβρίου 2010,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Ιστορικό της διαφοράς

1 Η προσφεύγουσα, Romana Tabacchi Srl, είναι ιταλική εταιρία υπό εκκαθάριση, η οποία δραστηριοποιείται κυρίως στην πρώτη μεταποίηση ακατέργαστου καπνού. Κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών που αποτελούν το αντικείμενο της υπό κρίση υποθέσεως, οι μόνοι μέτοχοι της προσφεύγουσας ήσαν το ζεύγος B., οι οποίοι κατείχαν –και κατέχουν ακόμη μέχρι σήμερα– από κοινού το σύνολο των μετοχών.

1. Η διοικητική διαδικασία

2 Στις 15 Ιανουαρίου 2002 η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων απηύθυνε, επί τη βάσει του άρθρου 11 του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτος κανονισμός εφαρμογής των άρθρων [81 ΕΚ] και [82 ΕΚ] (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25), αιτήσεις παροχής πληροφοριών, σχετικά με την ιταλική αγορά ακατέργαστου καπνού, στις επαγγελματικές ενώσεις των ιταλικών επιχειρήσεων μεταποιήσεως και παραγωγής καπνού, ήτοι, αντιστοίχως, στην Associazione professionale trasformatori tabacchi italiani (APTI, Επαγγελματική ένωση των ιταλικών επιχειρήσεων μεταποιήσεως ακατέργαστου καπνού) και στην Unione italiana tabacco (Unitab, Ιταλική ένωση καπνού).

3 Στις 19 Φεβρουαρίου 2002 περιήλθε στην Επιτροπή αίτηση περί απαλλαγής από την επιβολή προστίμου εκ μέρους της Deltafina SpA, ιταλικής επιχειρήσεως μεταποιήσεως που είναι μέλος της APTI, κατ’ εφαρμογή της ανακοινώσεως της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (ΕΕ 2002, C 45, σ. 3, στο εξής: ανακοίνωση περί συνεργασίας). Στις 6 Μαρτίου 2002 η Επιτροπή χορήγησε απαλλαγή υπό όρους στην Deltafina κατ’ εφαρμογή της παραγράφου 15 της εν λόγω ανακοινώσεως.

4 Στις 4 Απριλίου 2002 περιήλθε στην Επιτροπή αίτηση περί απαλλαγής από την επιβολή προστίμου, επί τη βάσει της παραγράφου 8 της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, και, επικουρικώς, αίτηση περί μειώσεως κάθε προστίμου, επί τη βάσει των παραγράφων 20 έως 27 της εν λόγω ανακοινώσεως, εκ μέρους της Dimon Italia Srl (θυγατρικής της Dimon Inc. που κατέστη η Mindo Srl), καθώς και αίτηση περί μειώσεως κάθε προστίμου, επί τη βάσει των ιδίων διατάξεων, εκ μέρους της Transcatab SpA (θυγατρικής της Standard Commercial Corp., στο εξής: SCC).

5 Στις 18 και 19 Απριλίου 2002 η Επιτροπή διενήργησε ελέγχους, επί τη βάσει του άρθρου 14 του κανονισμού 17, στις εγκαταστάσεις της Dimon Italia και της Transcatab, καθώς και στις εγκαταστάσεις της Trestina Azienda Tabacchi SpA και της προσφεύγουσας.

6 Στις 8 Οκτωβρίου 2002 η Επιτροπή ενημέρωσε την Dimon Italia και την Transcatab ότι, δεδομένου ότι υπήρξαν η πρώτη και η δεύτερη, αντιστοίχως, επιχείρηση που προσκόμισαν αποδεικτικά της παραβάσεως στοιχεία υπό την έννοια της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, προετίθετο να τους χορηγήσει, κατά το πέρας της διοικητικής διαδικασίας, μείωση του ποσού του προστίμου το οποίο θα τους επιβαλλόταν για τις παραβάσεις που ενδεχομένως θα διαπιστώνονταν.

7 Στις 25 Φεβρουαρίου 2004 η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση των αιτιάσεων, την οποία απηύθυνε σε δέκα επιχειρήσεις ή ενώσεις επιχειρήσεων, μεταξύ των οποίων στην Deltafina, στην Dimon Italia, στην Transcatab και στην προσφεύγουσα (στο εξής: επιχειρήσεις μεταποιήσεως), καθώς και στις μητρικές εταιρίες ορισμένων από αυτές, ιδίως στις Universal Corp., Dimon και SCC. Οι αποδέκτες της ανακοινώσεως των αιτιάσεων είχαν πρόσβαση στον διοικητικό φάκελο, αντίγραφο του οποίου τους κοινοποιήθηκε σε CD‑ROM από την Επιτροπή, και υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις σε απάντηση των αιτιάσεων που διατύπωσε η Επιτροπή. Στη συνέχεια, πραγματοποιήθηκε ακρόαση στις 22 Ιουνίου 2004.

8 Κατόπιν της εκδόσεως, στις 21 Δεκεμβρίου 2004, προσαρτήματος στην ανακοίνωση των αιτιάσεων της 25ης Φεβρουαρίου 2004, διεξήχθη δεύτερη ακρόαση την 1η Μαρτίου 2005.

9 Κατόπιν διαβουλεύσεως με τη συμβουλευτική επιτροπή στον τομέα των συμπράξεων και των δεσποζουσών θέσεων και έχοντας υπόψη την τελική έκθεση του συμβούλου ακροάσεων, η Επιτροπή εξέδωσε, στις 20 Οκτωβρίου 2005, την απόφαση C(2005) 4012 τελικό, της 20ής Οκτωβρίου 2005, σχετικά με διαδικασία δυνάμει του άρθρου 81, παράγραφος 1, [ΕΚ] (υπόθεση COMP/C.38.281/B.2 – Ακατέργαστος καπνός – Ιταλία) (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση), περίληψη της οποίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 13ης Φεβρουαρίου 2006 (ΕΕ L 353, σ. 45).

2. Η προσβαλλόμενη απόφαση

10 Η προσβαλλόμενη απόφαση αφορά, κατ’ αρχάς, μια οριζόντια σύμπραξη που ετέθη σε εφαρμογή από τις επιχειρήσεις μεταποιήσεως στην ιταλική αγορά ακατέργαστου καπνού (αιτιολογική σκέψη 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

11 Η Επιτροπή διαπίστωσε, με την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι, στο πλαίσιο της συμπράξεως αυτής, κατά το χρονικό διάστημα από το 1995 έως τις αρχές του 2002, οι επιχειρήσεις μεταποιήσεως καθόρισαν τους όρους των εμπορικών συναλλαγών για την αγορά ακατέργαστου καπνού στην Ιταλία, τόσο για τις αγορές απευθείας από τους παραγωγούς όσο και για τις αγορές από «τρίτες εταιρίες συσκευασίας», κυρίως μέσω του καθορισμού των τιμών και του καταμερισμού της αγοράς (αιτιολογική σκέψη 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

12 Η προσβαλλόμενη απόφαση αφορά, δεύτερον, και δύο άλλες παραβάσεις, που διακρίνονται από τη σύμπραξη που έθεσαν σε εφαρμογή οι επιχειρήσεις μεταποιήσεως και οι οποίες τελέσθηκαν από τις αρχές του 1999 έως τα τέλη του 2001 και συνίσταντο, για την APTI, στον καθορισμό των συμβατικών τιμών τις οποίες θα διαπραγματευόταν, για λογαριασμό των μελών της, ενόψει της συνάψεως διεπαγγελματικών συμφωνιών με την Unitab, και, για την τελευταία, στον καθορισμό των τιμών τις οποίες θα διαπραγματευόταν με την APTI, για λογαριασμό των μελών της, ενόψει της συνάψεως των ίδιων συμφωνιών.

13 Στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή έκρινε ότι οι πρακτικές των επιχειρήσεων μεταποιήσεως συνιστούσαν ενιαία και διαρκή παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ (βλ., μεταξύ άλλων, αιτιολογικές σκέψεις 264 έως 269 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

14 Στο άρθρο 1, παράγραφος 1, της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή καταλόγισε την ευθύνη για τη σύμπραξη στις επιχειρήσεις μεταποιήσεως, καθώς και στην Universal, μητρική εταιρία της Deltafina, και στην Αlliance One International, Inc. (στο εξής: Alliance One), ως εταιρία που προήλθε από τη συγχώνευση των Dimon Inc. και SCC. Διαπίστωσε επίσης, στο άρθρο 1, παράγραφος 2, της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι η APTI και η Unitab είχαν παραβεί το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ, καθόσον έλαβαν αποφάσεις σχετικά με τον καθορισμό των τιμών που θα διαπραγματεύονταν για λογαριασμό των μελών τους, ενόψει συνάψεως διεπαγγελματικών συμφωνιών.

15 Με το άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή επέβαλε πρόστιμα στις μνημονευθείσες στη σκέψη 14 ανωτέρω επιχειρήσεις, καθώς και στις APTI και Unitab (βλ. σκέψη 42 κατωτέρω).

16 Στις αιτιολογικές σκέψεις 356 έως 404 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή προέβη στον καθορισμό των προστίμων που θα επιβάλλονταν στους αποδέκτες της.

17 Τα ποσά των προστίμων καθορίστηκαν από την Επιτροπή με γνώμονα τη σοβαρότητα και τη διάρκεια των επίμαχων παραβάσεων, δηλαδή τα δύο κριτήρια τα οποία αναφέρουν ρητώς το άρθρο 23, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 [ΕΚ] και 82 [ΕΚ] (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1), και το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 (αιτιολογικές σκέψεις 356 και 357 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

Καθορισμός του αρχικού ποσού των προστίμων

Σοβαρότητα

18 Όσον αφορά τη σοβαρότητα της επίμαχης παραβάσεως, η Επιτροπή υπενθύμισε ότι, για να αξιολογηθεί ο παράγων αυτός, έπρεπε να λάβει υπόψη την ίδια τη φύση της παραβάσεως, τον πραγματικό της αντίκτυπο στην αγορά, εφόσον αυτός είναι δυνατόν να μετρηθεί, και την έκταση της σχετικής γεωγραφικής αγοράς (αιτιολογική σκέψη 365 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

19 Στη συνέχεια, η Επιτροπή ανέφερε ότι η παραγωγή ακατέργαστου καπνού στην Ιταλία αντιστοιχούσε στο 38 % της παραγωγής υπό ποσόστωση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πράγμα το οποίο αντιπροσώπευε 67 338 εκατομμύρια ευρώ το 2001, δηλαδή το τελευταίο πλήρες έτος της παραβάσεως (αιτιολογική σκέψη 366 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

20 Προκειμένου περί της φύσεως της παραβάσεως, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι ήταν πολύ σοβαρή, διότι η παράβαση συνίστατο στον καθορισμό των τιμών αγοράς ποικιλιών ακατέργαστου καπνού στην Ιταλία και στην κατανομή των αγοραζομένων ποσοτήτων. Η Επιτροπή προσέθεσε, παραπέμποντας στο τμήμα της προσβαλλομένης αποφάσεως που αφορά την ανάλυση του περιορισμού του ανταγωνισμού (αιτιολογικές σκέψεις 272 επ.), ότι μια σύμπραξη αφορώσα την πραγματοποίηση των αγορών μπορούσε να νοθεύσει τη βούληση των παραγωγών να επιτύχουν ορισμένη απόδοση, όπως επίσης να περιορίσει τον ανταγωνισμό μεταξύ των επιχειρήσεων μεταποιήσεως στις αγορές επόμενων σταδίων. Τόνισε επίσης ότι τούτο ίσχυε κυρίως σε περιπτώσεις όπως η υπό κρίση, όπου το προϊόν το οποίο αφορά η σύμπραξη, εν προκειμένω ο ακατέργαστος καπνός, αποτελεί ουσιώδη «εισροή» των δραστηριοτήτων που ασκούν οι συμμετέχοντες στη σύμπραξη στα επόμενα στάδια, εν προκειμένω της πρώτης μεταποιήσεως καπνού και της πωλήσεως μεταποιημένου καπνού (αιτιολογικές σκέψεις 367 και 368 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

21 Στην αιτιολογική σκέψη 369 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η παράβαση που διέπραξαν οι επιχειρήσεις μεταποιήσεως έπρεπε να χαρακτηρισθεί πολύ σοβαρή.

Διαφορετική μεταχείριση

22 Στις αιτιολογικές σκέψεις 370 έως 376 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή εξέτασε το ζήτημα του «ειδικού βάρους» και της «αποτροπής». Συναφώς, ανέφερε ότι, κατά τον καθορισμό του ποσού του προστίμου, έπρεπε να ληφθούν υπόψη το «ειδικό βάρος κάθε επιχειρήσεως και οι πιθανές επιπτώσεις της παράνομης συμπεριφοράς της» (αιτιολογική σκέψη 370 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

23 Κατά συνέπεια, η Επιτροπή εκτίμησε ότι τα πρόστιμα έπρεπε να καθοριστούν σε συνάρτηση με τη θέση κάθε εμπλεκόμενου μέρους στην αγορά (αιτιολογική σκέψη 371 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

24 Συναφώς, η Επιτροπή θεώρησε ότι το αρχικό ποσό του προστίμου που θα επιβαλλόταν στην Deltafina έπρεπε να είναι το πιο υψηλό, δεδομένου ότι είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής, με μερίδιο αγοράς που το 2001 ανήλθε περίπου στο 25 % (αιτιολογική σκέψη 372 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

25 Λαμβανομένων υπόψη των μικρότερων μεριδίων τους στη σχετική αγορά, μεταξύ 9 και 11 % περίπου το 2001, η Επιτροπή έκρινε ότι η Transcatab, η Dimon και η Romana Tabacchi «έπρεπε να ενταχθούν στην ίδια κατηγορία» και ότι το αρχικό ποσόν του προστίμου έπρεπε να είναι μικρότερο ως προς αυτές (αιτιολογική σκέψη 373 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

26 Εντούτοις, η Επιτροπή έκρινε ότι ένα αρχικό ποσόν που θα αντανακλούσε αποκλειστικά και μόνον τη θέση στην αγορά δεν θα επιδρούσε αρκούντως αποτρεπτικά στην Deltafina, την Dimon Italia (Mindo) και την Transcatab, διότι, παρά τον σχετικώς περιορισμένο κύκλο εργασιών τους, καθεμία ανήκει –ή, στην περίπτωση της Mindo, ανήκε στο παρελθόν– σε πολυεθνικούς ομίλους με σημαντική οικονομική και χρηματοπιστωτική ισχύ, οι οποίοι συγκαταλέγονταν μεταξύ των κυριοτέρων εμπόρων καπνού παγκοσμίως και δραστηριοποιούνταν σε διάφορα επίπεδα της καπνοβιομηχανίας και σε διάφορες γεωγραφικές αγορές (αιτιολογική σκέψη 374 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

27 Κατά συνέπεια, προκειμένου να καταστούν αποτρεπτικά τα πρόστιμα, η Επιτροπή έκρινε ότι έπρεπε να εφαρμόσει πολλαπλασιαστικό συντελεστή 1,5 –ήτοι προσαύξηση κατά 50 %– στο αρχικό ποσόν που καθορίσθηκε για την Deltafina και πολλαπλασιαστικό συντελεστή 1,25 –ήτοι προσαύξηση κατά 25 %– στο αρχικό ποσόν που καθορίσθηκε για την Dimon Italia (Mindo) και την Transcatab (αιτιολογική σκέψη 375 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

28 Επομένως, στην αιτιολογική σκέψη 376 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή καθόρισε το αρχικό ποσόν των προστίμων ως εξής:

– Deltafina: 37,5 εκατομμύρια ευρώ·

– Transcatab: 12,5 εκατομμύρια ευρώ·

– Dimon Italia (Mindo): 12,5 εκατομμύρια ευρώ·

– Romana Tabacchi: 10 εκατομμύρια ευρώ.

Καθορισμός του βασικού ποσού των προστίμων

29 Στις αιτιολογικές σκέψεις 377 και 378 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή εξέτασε το ζήτημα της διάρκειας της παραβάσεως.

30 Θεώρησε ότι η σύμπραξη που έθεσαν σε εφαρμογή οι επιχειρήσεις μεταποιήσεως είχε αρχίσει στις 29 Σεπτεμβρίου 1995 και είχε παύσει να υφίσταται, κατά τις δηλώσεις τους, στις 19 Φεβρουαρίου 2002. Προκειμένου, ειδικότερα, για την προσφεύγουσα, η Επιτροπή εξέθεσε ότι είχε προσχωρήσει στη σύμπραξη τον Οκτώβριο του 1997 και ότι ανέστειλε τη συμμετοχή της από τις 5 Νοεμβρίου 1999 έως τις 29 Μαΐου 2001, για να επιστρέψει εκ νέου από τις 29 Μαΐου 2001 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2002. Δεδομένου ότι η συμμετοχή της στην παράβαση διήρκεσε μόνον δύο έτη και οκτώ μήνες, η Επιτροπή έκρινε ότι ήταν σκόπιμη η εφαρμογή συντελεστή προσαυξήσεως 25 % στο αρχικό ποσό του προστίμου της, ενώ οι προσαυξήσεις του 60 % εφαρμόστηκαν στο αρχικό ποσό των προστίμων που επιβλήθηκαν στις άλλες επιχειρήσεις μεταποιήσεως.

31 Τα βασικά ποσά των προστίμων που επιβλήθηκαν στους αποδέκτες της προσβαλλομένης αποφάσεως καθορίσθηκαν, ως εκ τούτου, ως εξής:

– Deltafina: 60 εκατομμύρια ευρώ·

– Transcatab: 20 εκατομμύρια ευρώ·

– Dimon Italia (Mindo): 20 εκατομμύρια ευρώ·

– Romana Tabacchi: 12,5 εκατομμύρια ευρώ.

Ελαφρυντικές περιστάσεις

32 Στις αιτιολογικές σκέψεις 380 έως 398 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή εξέτασε κατά πόσον έπρεπε να ληφθούν υπόψη ελαφρυντικές περιστάσεις.

33 Όσον αφορά την προσφεύγουσα, η Επιτροπή διευκρίνισε, στην αιτιολογική σκέψη 380 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι «δεν [είχε] μετάσχει σε ορισμένες πτυχές της συμπράξεως (δηλαδή, πρωτίστως, σε αυτές που αφορούσαν τις απευθείας αγορές από τους παραγωγούς από τους οποίους είχε αρχίσει να αγοράζει περιορισμένες ποσότητες μόλις το 2000)». Επιπλέον, θεώρησε ότι, το 1997, όταν η προσφεύγουσα προσχώρησε στη σύμπραξη, το μερίδιό της στην αγορά ήταν μικρό. Τέλος, διευκρίνισε ότι η «συμπεριφορά της προσφεύγουσας [είχε] συχνά διαταράξει το αντικείμενο της συμπράξεως μέχρι σημείου ώστε οι λοιποί μετέχοντες [είχαν] καταλήξει να συζητούν μαζί για την αντίδραση που έπρεπε να προβάλουν έναντι της συμπεριφοράς αυτής».

34 Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, η Επιτροπή αποφάσισε να μειώσει κατά 30 % το βασικό ποσό του προστίμου που επέβαλε στην προσφεύγουσα.

35 Όσον αφορά την κατάσταση της Dimon Italia και της Transcatab, η Επιτροπή απέρριψε όλα τους τα επιχειρήματα για την αναγνώριση ελαφρυντικών περιστάσεων (αιτιολογικές σκέψεις 381 έως 384 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

36 Τέλος, η Επιτροπή έλαβε υπόψη την ιδιαίτερη περίπτωση της Deltafina και κατέληξε ότι έπρεπε να μειώσει το πρόστιμό της κατά 50 %, λόγω της συνεργασίας που παρέσχε (αιτιολογικές σκέψεις 385 έως 398 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

37 Η Επιτροπή καθόρισε το ποσό των προστίμων, κατόπιν της εφαρμογής των ελαφρυντικών περιστάσεων, ως εξής (αιτιολογική σκέψη 399 της προσβαλλομένης αποφάσεως):

– Deltafina: 30 εκατομμύρια ευρώ·

– Dimon Italia (Mindo): 20 εκατομμύρια ευρώ·

– Transcatab: 20 εκατομμύρια ευρώ·

– Romana Tabacchi: 8,75 εκατομμύρια ευρώ.

Το προβλεπόμενο στο άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003 ανώτατο όριο του προστίμου

38 Στις αιτιολογικές σκέψεις 400 έως 404 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή εξέτασε το αν έπρεπε να προσαρμόσει τα βασικά ποσά που υπολογίσθηκαν ως άνω για τους διάφορους αποδέκτες, προκειμένου να μην υπερβαίνουν το ανώτατο όριο του 10 % του κύκλου εργασιών που προβλέπεται στο άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003.

39 Συναφώς, έκρινε ότι το ποσό που προστίμου που επιβλήθηκε στην προσφεύγουσα δεν έπρεπε να υπερβεί τα 2,05 εκατομμύρια ευρώ και ότι δεν χρειαζόταν να μειωθούν τα υπόλοιπα πρόστιμα βάσει της διατάξεως αυτής (αιτιολογικές σκέψεις 402 και 403 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

Εφαρμογή της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας

40 Στις αιτιολογικές σκέψεις 405 έως 500 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή απεφάνθη επί της εφαρμογής της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας.

41 Έχοντας διαπιστώσει ότι οι Dimon και Transcatab είχαν συμμορφωθεί προς τους όρους που τους επιβλήθηκαν κατ’ εφαρμογή της αιτήσεώς τους για μείωση του προστίμου, η Επιτροπή συνήγαγε από την αξιολόγηση των προσκομισθέντων αποδεικτικών στοιχείων και από τη συνεργασία τους κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, ότι εδικαιούντο το υψηλότερο ποσοστό μειώσεως το οποίο προβλέπεται εντός των κλιμάκων που τους ανακοινώθηκαν μετά την υποβολή των αιτήσεών τους για μείωση των προστίμων, ήτοι 50 % και 30 % αντιστοίχως (αιτιολογικές σκέψεις 492 έως 499 της προσβαλλόμενης αποφάσεως). Αντιθέτως, ουδεμία απαλλαγή ή μείωση προστίμου χορηγήθηκε στην Deltafina.

Τελικό ποσόν των προστίμων

42 Δυνάμει του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003, η Επιτροπή καθόρισε, με το άρθρο 2 της προσβαλλόμενης αποφάσεως, τα ποσά των προστίμων που έπρεπε να επιβληθούν στις επιχειρήσεις και στις ενώσεις επιχειρήσεων που ήσαν αποδέκτες της προσβαλλόμενης αποφάσεως ως εξής:

– Deltafina και Universal, από κοινού και εις ολόκληρον: 30 εκατομμύρια ευρώ·

– Dimon Italia (Mindo) και Alliance One: 10 εκατομμύρια ευρώ· η Alliance One International είναι υπεύθυνη εις ολόκληρον, ενώ η Mindo είναι υπεύθυνη από κοινού και εις ολόκληρον μόνον για ποσό ύψους 3,99 εκατομμυρίων ευρώ·

– Transcatab και Alliance One, από κοινού και εις ολόκληρον: 14 εκατομμύρια ευρώ·

– Romana Tabacchi: 2,05 εκατομμύρια ευρώ·

– APTI: 1 000 ευρώ·

– Unitab: 1 000 ευρώ.

Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων

43 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου [νυν Γενικού Δικαστηρίου] στις 19 Ιανουαρίου 2006, η προσφεύγουσα άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.

44 Με χωριστό δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου την ίδια ημερομηνία (υπόθεση T‑11/06 R), η προσφεύγουσα υπέβαλε, βάσει του άρθρου 242 EΚ και του άρθρου 104 του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, αίτηση ασφαλιστικών μέτρων με αντικείμενο, αφενός, την αναστολή εκτελέσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως και, αφετέρου, την απαλλαγή της προσφεύγουσας από την υποχρέωση συστάσεως τραπεζικής εγγυήσεως για την καταβολή του προστίμου, ως προϋποθέσεως για τη μη άμεση είσπραξή του.

45 Με διάταξη του Προέδρου του Πρωτοδικείου της 13ης Ιουλίου 2006, T‑11/06 R, Romana Tabacchi κατά Επιτροπής (Συλλογή 2006, σ. II‑2491), ανεστάλη η υποχρέωση της προσφεύγουσας να συστήσει υπέρ της Επιτροπής τραπεζική εγγύηση για να αποφύγει την άμεση είσπραξη του προστίμου που της επιβλήθηκε με το άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, ενώ ο Πρόεδρος του Πρωτοδικείου επιφυλάχθηκε ως προς τα δικαστικά έξοδα.

46 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (τρίτο τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία και, στο πλαίσιο λήψεως μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας σύμφωνα με το άρθρο 64 του Κανονισμού του Διαδικασίας, κάλεσε τους διαδίκους να προσκομίσουν ορισμένα έγγραφα. Οι διάδικοι συμμορφώθηκαν εμπροθέσμως προς το αίτημα αυτό.

47 Οι διάδικοι αγόρευσαν και απάντησαν στις ερωτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 1ης Δεκεμβρίου 2010.

48 Με έγγραφα της 7ης και της 10ης Δεκεμβρίου 2010, η προσφεύγουσα και η Επιτροπή συμμορφώθηκαν, αντιστοίχως, προς ένα μέτρο οργανώσεως της διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου που διατάχθηκε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση και προσκόμισαν έγγραφα.

49 Στις 19 Ιανουαρίου 2011 η Επιτροπή προσκόμισε, κατόπιν σχετικού αιτήματος του Γενικού Δικαστηρίου, και άλλα έγγραφα.

50 Στις 8 Φεβρουαρίου 2011 η προσφεύγουσα κατέθεσε τις παρατηρήσεις της επί των εγγράφων αυτών.

51 Η προσφεύγουσα ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:

– να ακυρώσει εν μέρει την προσβαλλόμενη απόφαση, καθόσον αφορά τον υπολογισμό του προστίμου που της επιβλήθηκε·

– να μειώσει σημαντικά το ποσό του προστίμου που της επιβλήθηκε·

– να διατάξει κάθε άλλο μέτρο, περιλαμβανόμενης και της διεξαγωγής αποδείξεων, που το Γενικό Δικαστήριο θα μπορούσε να κρίνει πρόσφορο·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

52 Η Επιτροπή ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:

– να απορρίψει την προσφυγή·

– να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.

Σκεπτικό

53 Προς στήριξη της προσφυγής της, η προσφεύγουσα προβάλλει πέντε λόγους ακυρώσεως. Ο πρώτος λόγος αντλείται από την παράλειψη διεξαγωγής έρευνας, από έλλειψη αιτιολογίας ή από τον παράλογο χαρακτήρα της αιτιολογίας, καθώς και από την παραβίαση των αρχών της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας, όσον αφορά την παράλειψη της Επιτροπής να λάβει υπόψη, ενόψει υπολογισμού του αρχικού ποσού του προστίμου, την έλλειψη πραγματικού αντικτύπου της συμπράξεως στην αγορά. Ο δεύτερος λόγος αντλείται από τον παράλογο χαρακτήρα της αιτιολογίας και από την παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως κατά τη διαβάθμιση του αρχικού ποσού του προστίμου, προκειμένου να καταστεί ανάλογο προς το ειδικό βάρος της προσφεύγουσας. Ο τρίτος λόγος αντλείται από ελλιπή αιτιολογία και έρευνα, καθώς και από την παράβαση του βάρους αποδείξεως, όσον αφορά τη διαπίστωση της διάρκειας της συμμετοχής της προσφεύγουσας στην παράβαση. Ο τέταρτος λόγος αντλείται από ανεπαρκή μείωση του ποσού του προστίμου βάσει του ρόλου του «ταραχοποιού» της προσφεύγουσας, καθώς και από το γεγονός ότι δεν ελήφθησαν υπόψη άλλες ελαφρυντικές περιστάσεις. Ο πέμπτος λόγος αντλείται από τον ανεπιεική και δυσανάλογο χαρακτήρα του προστίμου σε σχέση με την περιουσιακή διάρθρωση και την πραγματική φοροδοτική ικανότητα της προσφεύγουσας υπό συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες.

54 Το Γενικό Δικαστήριο θα εξετάσει, κατ’ αρχάς, τον πρώτο λόγο, στη συνέχεια τον τρίτο λόγο και, τέλος, τον δεύτερο, τον τέταρτο και τον πέμπτο λόγο.

1. Επί του αιτήματος διεξαγωγής αποδείξεως διά μαρτύρων

55 Προκειμένου περί της εκτιμήσεως ως αποδεικτικών μέσων των δηλώσεων τις οποίες η προσφεύγουσα προσήρτησε στο δικόγραφο, επιβάλλεται η παρατήρηση, κατ’ αρχάς, ότι ο Κανονισμός Διαδικασίας δεν απαγορεύει στους διαδίκους να προσκομίζουν τέτοιες δηλώσεις. Πάντως, η αξιολόγηση των δηλώσεων αυτών ανήκει αποκλειστικά στο Γενικό Δικαστήριο, το οποίο μπορεί, εάν τα περιγραφόμενα σ’ αυτές πραγματικά περιστατικά είναι κρίσιμα για την επίλυση της διαφοράς, να διατάξει, ως αποδεικτικό μέσο, την ακρόαση, ως μάρτυρα, του συντάκτη ενός τέτοιου εγγράφου (βλ., συναφώς, απόφαση του Πρωτοδικείου της 12ης Δεκεμβρίου 2007, Τ-101/05 και Τ-111/05, BASF και UCB κατά Επιτροπής, Συλλογή 2007, σ. II‑4949, σκέψη 97). Εν προκειμένω, όμως, λαμβανομένων υπόψη των γραπτών υπομνημάτων των διαδίκων, των εγγράφων που έχουν τεθεί στον φάκελο της υποθέσεως και των αποτελεσμάτων της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως, το Γενικό Δικαστήριο κρίνει ότι έχει αρκούντως ενημερωθεί ώστε να αποφανθεί επί της υπό κρίση διαφοράς (βλ., υπό την έννοια αυτή, την απόφαση του Πρωτοδικείου της 16ης Νοεμβρίου 2006, Τ‑120/04, Peróxidos Orgánicos κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑4441, σκέψη 80).

56 Επομένως, το αίτημα για διεξαγωγή αποδείξεων που υπέβαλε η προσφεύγουσα πρέπει να απορριφθεί.

2. Επί του πρώτου λόγου που αντλείται από την παράλειψη διεξαγωγής έρευνας, από έλλειψη αιτιολογίας ή από τον παράλογο χαρακτήρα της αιτιολογίας, καθώς και από την παραβίαση των αρχών της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας, όσον αφορά την παράλειψη της Επιτροπής να λάβει υπόψη την έλλειψη πραγματικού αντικτύπου της συμπράξεως στην αγορά

Επιχειρήματα των διαδίκων

57 Με τον πρώτο λόγο ακυρώσεως, η προσφεύγουσα υποστηρίζει, κατ’ αρχάς, ότι, για τον υπολογισμό του αρχικού ποσού του προστίμου που της επιβλήθηκε, η Επιτροπή όφειλε να λάβει υπόψη ότι η σύμπραξη «δεν είχε πραγματικό αντίκτυπο στην αγορά». Ειδικότερα, η Επιτροπή δεν άντλησε συνέπειες, αφενός, από τις διαπιστώσεις που περιλαμβάνονται στην προσβαλλόμενη απόφαση (αιτιολογικές σκέψεις 97 και 98 της προσβαλλομένης αποφάσεως), κατά τις οποίες οι τιμές που καταβλήθηκαν στους παραγωγούς για τον ακατέργαστο καπνό αυξήθηκαν στην Ιταλία σε βαθμό σαφώς μεγαλύτερο από τον κοινοτικό μέσον όρο, και, αφετέρου, από το γεγονός ότι οι μετέχοντες στη σύμπραξη, καθόσον δεν αντιπροσώπευαν περισσότερο από το 55 % της αγοράς, παρέμεναν, αναπόφευκτα, εκτεθειμένοι στην έντονη ανταγωνιστική πίεση των επιχειρήσεων μεταποιήσεως που δεν προσχώρησαν στη συμφωνία.

58 Η προσφεύγουσα φρονεί ότι, κατά τον υπολογισμό του προστίμου, η Επιτροπή ήταν υποχρεωμένη, σύμφωνα με την πρακτική που ακολουθεί κατά τη λήψη των αποφάσεών της και την οποία επικυρώνει η νομολογία, να διακρίνει τις συμπράξεις που έχουν σημαντικό πραγματικό αντίκτυπο από αυτές που στερούνται αποτελεσμάτων ή των οποίων τα αποτελέσματα είναι περιορισμένα. Η Επιτροπή υπέχει, επομένως, «θετική υποχρέωση» να μετρήσει τον πραγματικό αντίκτυπο της συμπράξεως στην αγορά όταν καθορίζει τη σοβαρότητά της για να υπολογίσει το αρχικό ποσό των προστίμων. Η υποχρέωση να λάβει υπόψη τον «πραγματικό αντίκτυπο [της παραβάσεως] στην αγορά, εφόσον αυτός είναι δυνατόν να μετρηθεί» προκύπτει ρητώς από το κείμενο των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, [ΑΧ] (EE 1998, C 9, σ. 3, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές), από τις οποίες η Επιτροπή δεν μπορεί να αποστεί.

59 Ειδικότερα, για να εκτιμήσει τον πραγματικό αντίκτυπο μιας παραβάσεως στην αγορά, η Επιτροπή οφείλει να χρησιμοποιήσει ως μέτρο τον ανταγωνισμό που θα υφίστατο υπό κανονικές συνθήκες εάν δεν είχε διαπραχθεί η παράβαση. Επομένως, αφενός, στην περίπτωση σχετικών με τις τιμές συμπράξεων, θα πρέπει να διαπιστωθεί ότι οι συμφωνίες παρέσχον όντως τη δυνατότητα στις οικείες επιχειρήσεις να επιτύχουν υψηλότερο επίπεδο τιμών των συναλλαγών από εκείνο που θα ίσχυε χωρίς τη σύμπραξη. Αφετέρου, η Επιτροπή θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη, στο πλαίσιο της εκτιμήσεώς της, όλες τις αντικειμενικές συνθήκες της σχετικής αγοράς, συνεκτιμώντας το εκάστοτε οικονομικό πλαίσιο. Άλλωστε, η αξιολόγηση του αντικτύπου συμπράξεως επί των τιμών ουδόλως είναι αδύνατη και η Επιτροπή είναι σε θέση να πραγματοποιήσει μια τέτοια ανάλυση, όπως το αποδεικνύει η σχετική με τη λήψη αποφάσεων πρακτική της στον τομέα του ελέγχου των συγκεντρώσεων.

60 Κατά την προσφεύγουσα, μια σχηματική και μηχανική αντίληψη του υπολογισμού των προστίμων που δεν λαμβάνει υπόψη τα συγκεκριμένα αποτελέσματα της παραβάσεως στην αγορά είναι αντίθετη και προς τις αρχές της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας. Η τήρηση της πρώτης αρχής επιβάλλει στην Επιτροπή να διαφοροποιεί τα πρόστιμα αναλόγως του συγκεκριμένου αντικτύπου που έχουν στην αγορά οι συμπράξεις, για τις οποίες επιβάλλονται κυρώσεις κατά περίπτωση. Η τήρηση της δεύτερης αρχής επιβάλλει να υπολογίζεται το πρόστιμο κατά τρόπον ώστε να τελεί σε λογική σχέση με τον πραγματικό αντίκτυπο της παράνομης συμπεριφοράς και, ειδικότερα, με τη ζημία που προκλήθηκε στους πελάτες και στους τελικούς καταναλωτές, η οποία δεν θα υφίστατο εν προκειμένω. Πράγματι, το επίπεδο της ζημίας αυτής συνιστά το πρώτο κριτήριο που διαχωρίζει τις συμπράξεις μεταξύ τους. Το πρόστιμο που επιβάλλεται για μια σύμπραξη της οποίας ο πραγματικός αντίκτυπος στην αγορά δεν είναι σημαντικός και δεν προκαλεί ζημία στους πελάτες των συμμετεχουσών επιχειρήσεων και στους καταναλωτές θα πρέπει να αντιστοιχεί στον ελάχιστο βαθμό της κλίμακας των προστίμων περιλαμβανομένων και προστίμων για τις «πολύ σοβαρές» παραβάσεις.

61 Η προσφεύγουσα αμφισβητεί, επιπλέον, την ορθότητα του επιχειρήματος της Επιτροπής ότι το ποσό των 20 εκατομμυρίων ευρώ, που παρατίθεται στο σημείο 1 A των κατευθυντηρίων γραμμών, αντιπροσωπεύει το ελάχιστο ποσό της βασικής κυρώσεως που εφαρμόζεται κατ’ αρχήν στην επιχείρηση η οποία κατέχει τη σημαντικότερη θέση στην αγορά που αφορά η παράβαση και όχι στο σύνολο των επιχειρήσεων που μετέχουν στη σύμπραξη. Άλλωστε, στην υπόθεση που κατέληξε στην έκδοση της αποφάσεως C(2004) 4030 τελικό της Επιτροπής, της 20ής Οκτωβρίου 2004, σχετικά με διαδικασία δυνάμει του άρθρου 81, παράγραφος 1, [ΕΚ] (υπόθεση COMP/C.38.238/B.2) – Ακατέργαστος καπνός – Ισπανία), η οποία παρουσιάζει προφανείς αναλογίες με την υπόθεση που προκάλεσε την υπό κρίση προσφυγή, η Επιτροπή παρεξέκλινε από το ελάχιστο ποσό των 20 εκατομμυρίων ευρώ.

62 Επιπλέον, ο τυπικός χαρακτηρισμός που στηρίζεται στη διάκριση «σοβαρή/πολύ σοβαρή» δεν έχει τη σημασία που του αποδίδει η Επιτροπή, εφόσον το αντικείμενο των αιτιάσεων που προβάλλει η προσφεύγουσα είναι το τελικό αποτέλεσμα του υπολογισμού της Επιτροπής σε σχέση με τις κατευθυντήριες γραμμές. Άλλωστε, από τη νομολογία προκύπτει ότι, όταν οι συνέπειες στην αγορά είναι περιορισμένες, μια σχετική με τις τιμές σύμπραξη μπορεί επίσης να χαρακτηρισθεί ως «σοβαρή», αντί για «πολύ σοβαρή» παράβαση. Τέλος, για να ληφθεί υπόψη επαρκώς ο περιορισμένος αντίκτυπος της παραβάσεως στην αγορά, η Επιτροπή θα μπορούσε επίσης να περιορίσει το ποσό που καθορίστηκε επί τη βάσει της σοβαρότητας της παραβάσεως σε σχέση με το ελάχιστο ποσό που καθορίζεται συνήθως στην περίπτωση «πολύ σοβαρής» παραβάσεως.

63 Τέλος, ελλείψει αποδείξεων για τον συγκεκριμένο αντίκτυπο της συμπράξεως στην αγορά, το αρχικό ποσό του επιβληθέντος στην προσφεύγουσα προστίμου θα έπρεπε να καθοριστεί σε επίπεδο που αντιστοιχεί στον χαμηλότερο βαθμό της κλίμακας των καταλλήλων για τις συμπράξεις προστίμων.

64 Η Επιτροπή ζητεί την απόρριψη του ως άνω λόγου ακυρώσεως.

Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου

65 Στο πλαίσιο του πρώτου λόγου ακυρώσεως, η προσφεύγουσα προβάλλει πλείονες αιτιάσεις, οι οποίες, στο σύνολό τους, βάλλουν κατά του ότι η Επιτροπή, κατά τον καθορισμό του αρχικού ποσού του προστίμου, δεν έλαβε υπόψη το γεγονός ότι η σύμπραξη δεν είχε πραγματικό αντίκτυπο στην αγορά.

66 Συναφώς, πριν εξετάσει τις αιτιάσεις που προβάλλει η προσφεύγουσα, το Γενικό Δικαστήριο θεωρεί αναγκαίο να υπενθυμίσει τις γενικές αρχές που διέπουν τον καθορισμό του ποσού των προστίμων στον τομέα των αντίθετων προς το άρθρο 81 ΕΚ συμπράξεων και, ειδικότερα, την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως.

Γενικές εκτιμήσεις

67 Το άρθρο 81, παράγραφος 1, στοιχεία α΄ και β΄, ΕΚ κηρύσσει ρητώς ως ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά τις συμφωνίες και τις εναρμονισμένες πρακτικές που συνίστανται στον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό των τιμών αγοράς ή πωλήσεως ή άλλων όρων συναλλαγής, ή στον περιορισμό ή τον έλεγχο της παραγωγής ή των αγορών. Οι παραβάσεις αυτού του είδους, ιδίως εφόσον πρόκειται για οριζόντιες συμπράξεις, χαρακτηρίζονται από τη νομολογία ως ιδιαιτέρως σοβαρές, στον βαθμό που συνεπάγονται ευθεία παρέμβαση στις ουσιώδεις παραμέτρους του ανταγωνισμού στην οικεία αγορά (απόφαση του Πρωτοδικείου της 11ης Μαρτίου 1999, T‑141/94, Thyssen Stahl κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. II‑347, σκέψη 675) ή ως κατάφωρες παραβάσεις των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 6ης Απριλίου 1995, T‑148/89, Tréfilunion κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. II‑1063, σκέψη 109, και της 14ης Μαΐου 1998, T‑311/94, BPB de Eendracht κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II‑1129, σκέψη 303).

68 Κατά το άρθρο 23, παράγραφος 3, του κανονισμού 1/2003, για τον καθορισμό του ύψους του προστίμου για παραβάσεις του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, εκτός από τη σοβαρότητα της παραβάσεως, και η διάρκειά της.

69 Κατά πάγια νομολογία, η σοβαρότητα των παραβάσεων του δικαίου του ανταγωνισμού πρέπει να αποδεικνύεται βάσει ικανού αριθμού στοιχείων όπως είναι, μεταξύ άλλων, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, τούτο δε χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων που πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 28ης Ιουνίου 2005, C‑189/02 P, C‑202/02 P, C‑205/02 P έως C‑208/02 P και C‑213/02 P, Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. Ι‑5425, σκέψη 241· της 3ης Σεπτεμβρίου 2009, C‑534/07 P, Prym και Prym Consumer κατά Επιτροπής, Συλλογή 2009, σ. I‑7415, σκέψη 54, και της 24ης Σεπτεμβρίου 2009, C‑125/07 P, C‑133/07 P, C‑135/07 P και C‑137/07 P, Erste Group Bank κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2009, σ. Ι‑8681, σκέψη 91).

70 Προκειμένου να διασφαλίσει τη διαφάνεια και τον αντικειμενικό χαρακτήρα των αποφάσεών της με τις οποίες καθορίζει πρόστιμα για παραβάσεις των κανόνων ανταγωνισμού, η Επιτροπή δημοσίευσε κατευθυντήριες γραμμές (πρώτη παράγραφος των κατευθυντηρίων γραμμών).

71 Οι κατευθυντήριες γραμμές είναι ένα μέσο που αποβλέπει στο να διευκρινισθούν, τηρουμένου του δικαίου υπέρτερης τυπικής ισχύος, τα κριτήρια που προτίθεται να εφαρμόσει η Επιτροπή στο πλαίσιο της ασκήσεως της εξουσίας εκτιμήσεως κατά τον καθορισμό των προστίμων, την οποία της απονέμει το άρθρο 23, παράγραφος 2, του κανονισμού 1/2003. Οι κατευθυντήριες γραμμές δεν συνιστούν τη νομική βάση της αποφάσεως περί επιβολής προστίμου, καθόσον αυτή στηρίζεται στον κανονισμό 1/2003, καθορίζουν ωστόσο, κατά τρόπο γενικό και αφηρημένο, τη μεθοδολογία που η Επιτροπή δεσμεύτηκε να ακολουθεί για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων που επιβλήθηκαν με την απόφαση αυτή και κατοχυρώνουν, κατά συνέπεια, την ασφάλεια δικαίου των επιχειρήσεων (απόφαση Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 69 ανωτέρω, σκέψεις 209 έως 213, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Δεκεμβρίου 2006, T‑259/02 έως T‑264/02 και T‑271/02, Raiffeisen Zentralbank Österreich κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑5169, σκέψεις 219 και 223).

72 Επομένως, οι κατευθυντήριες γραμμές δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως κανόνας δικαίου τον οποίο οφείλει να τηρεί σε κάθε περίπτωση η διοίκηση, πλην όμως περιέχουν κανόνα συμπεριφοράς που υποδεικνύει την ακολουθητέα τακτική, από την οποία η διοίκηση δεν μπορεί να παρεκκλίνει σε κάποια συγκεκριμένη περίπτωση χωρίς να προβάλλει δικαιολογητικούς λόγους (βλ., συναφώς, αποφάσεις του Δικαστηρίου Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 69 ανωτέρω, σκέψεις 209 και 210, και της 18ης Μαΐου 2006, C‑397/03 P, Archer Daniels Midland και Archer Daniels Midland Ingredients κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. I‑4429, σκέψη 91).

73 Ο αυτοπεριορισμός της εξουσίας εκτιμήσεως της Επιτροπής που προκύπτει από την έκδοση των κατευθυντηρίων γραμμών δεν είναι, εντούτοις, ασυμβίβαστος με τη διατήρηση σημαντικού περιθωρίου εκτιμήσεως για το θεσμικό αυτό όργανο (απόφαση του Πρωτοδικείου της 8ης Ιουλίου 2004, T‑44/00, Mannesmannröhren-Werke κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. II‑2223, σκέψεις 246, 274 και 275). Πράγματι, το γεγονός ότι η Επιτροπή διευκρίνισε, με τις κατευθυντήριες γραμμές, την προσέγγισή της ως προς την αξιολόγηση της σοβαρότητας μιας παραβάσεως δεν αντιτίθεται στο να εκτιμήσει η Επιτροπή την εν λόγω παράβαση σφαιρικά, βάσει όλων των σχετικών περιστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των στοιχείων που δεν μνημονεύονται ρητώς στις κατευθυντήριες γραμμές (απόφαση Raiffeisen Zentralbank Österreich κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 71 ανωτέρω, σκέψη 237).

74 Σύμφωνα με την προβλεπόμενη από τις κατευθυντήριες γραμμές μέθοδο, η Επιτροπή λαμβάνει ως αφετηρία για τον υπολογισμό του ύψους των προστίμων που προτίθεται να επιβάλει στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις ένα ποσό καθοριζόμενο σε συνάρτηση με την «εγγενή» σοβαρότητα της παραβάσεως. Κατά την αξιολόγηση της εν λόγω σοβαρότητας της παραβάσεως, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η ίδια η φύση της παραβάσεως, ο πραγματικός αντίκτυπός της στην αγορά, εφόσον αυτός μπορεί να μετρηθεί, και η έκταση της σχετικής γεωγραφικής αγοράς (σημείο 1 Α, πρώτο εδάφιο).

75 Στο πλαίσιο αυτό, οι παραβάσεις κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες, ήτοι στις «ελαφριές παραβάσεις», για τις οποίες το προβλεπόμενο ύψος των προστίμων κυμαίνεται από 1 000 έως 1 εκατομμύριο ευρώ, στις «σοβαρές παραβάσεις», για τις οποίες το προβλεπόμενο ύψος των προστίμων κυμαίνεται από 1 εκατομμύριο έως 20 εκατομμύρια ευρώ, και στις «πολύ σοβαρές παραβάσεις», για τις οποίες το προβλεπόμενο ύψος των προστίμων υπερβαίνει τα 20 εκατομμύρια ευρώ (σημείο 1 Α, δεύτερο εδάφιο, πρώτη έως τρίτη περίπτωση, των κατευθυντηρίων γραμμών). Όσον αφορά τις πολύ σοβαρές παραβάσεις, η Επιτροπή αποσαφηνίζει ότι πρόκειται κατά βάση για οριζόντιους περιορισμούς, π.χ. συνασπισμούς επιχειρήσεων με σκοπό τον έλεγχο των τιμών ή τον επιμερισμό των αγορών βάσει ποσοστώσεων, ή για άλλου είδους πρακτικές οι οποίες πλήττουν την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, όπως είναι εκείνες οι οποίες αποσκοπούν στη στεγανοποίηση των εθνικών αγορών, ή για καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσεως εκ μέρους επιχειρήσεων που αναπτύσσουν δραστηριότητα υπό καθεστώς οιονεί μονοπωλίου (σημείο 1 Α, δεύτερο εδάφιο, τρίτη περίπτωση των κατευθυντηρίων γραμμών).

76 Εξάλλου, πρέπει να επισημανθεί ότι οι τρεις πτυχές της αξιολογήσεως της σοβαρότητας της παραβάσεως, οι οποίες μνημονεύθηκαν στη σκέψη 74 ανωτέρω, δεν έχουν το ίδιο βάρος στο πλαίσιο της σφαιρικής εξετάσεως. Η φύση της παραβάσεως διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο, ιδίως, για τον χαρακτηρισμό των παραβάσεων ως «πολύ σοβαρών» (απόφαση Erste Group Bank κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 69 ανωτέρω, σκέψη 101, και απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 28ης Απριλίου 2010, T‑456/05 και T‑457/05, Gütermann και Zwicky κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 137).

77 Αντιθέτως, ούτε ο πραγματικός αντίκτυπος στην αγορά ούτε η έκταση της γεωγραφικής αγοράς συνιστούν απαραίτητα στοιχεία για τον χαρακτηρισμό της παραβάσεως ως πολύ σοβαρής στις περιπτώσεις οριζόντιων συμπράξεων που αποσκοπούν, ιδίως, όπως στην υπό κρίση διαφορά, στον καθορισμό των τιμών. Συγκεκριμένα, τα δύο αυτά κριτήρια, μολονότι συνιστούν στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για την αξιολόγηση της σοβαρότητας της παραβάσεως, συγκαταλέγονται μεταξύ των υπολοίπων κριτηρίων για τους σκοπούς της συνολικής εκτιμήσεως της σοβαρότητας της παραβάσεως (βλ., συναφώς, απόφαση της 3ης Σεπτεμβρίου 2009, Prym και Prym Consumer κατά Επιτροπής, σκέψη 69 ανωτέρω, σκέψεις 74 και 81, και αποφάσεις του Πρωτοδικείου Raiffeisen Zentralbank Österreich κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 71 ανωτέρω, σκέψεις 240 και 311, και της 8ης Οκτωβρίου 2008, T‑73/04, Carbone-Lorraine κατά Επιτροπής, Συλλογή 2008, σ. II‑2661, σκέψη 91).

78 Επομένως, κατά επίσης πάγια πλέον νομολογία, από τις κατευθυντήριες γραμμές προκύπτει ότι οι οριζόντιες συμπράξεις που αποβλέπουν ιδίως, όπως εν προκειμένω, στον καθορισμό των τιμών μπορούν, εκ της φύσεώς τους και μόνον, να χαρακτηρίζονται ως «πολύ σοβαρές», χωρίς να υποχρεούται η Επιτροπή να αποδείξει συγκεκριμένο αντίκτυπο της παραβάσεως στην αγορά (απόφαση Prym και Prym Consumer κατά Επιτροπής, σκέψη 69 ανωτέρω, σκέψη 75· βλ. επίσης, συναφώς, αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 27ης Ιουλίου 2005, T‑49/02 έως T‑51/02, Brasserie nationale κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. II‑3033, σκέψη 178, και της 25ης Οκτωβρίου 2005, T‑38/02, Groupe Danone κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. II‑4407, σκέψη 150).

79 Το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι, ενώ η περιγραφή των σοβαρών παραβάσεων μνημονεύει ρητώς τον αντίκτυπο στην αγορά, η περιγραφή των πολύ σοβαρών παραβάσεων, αντιθέτως, δεν απαιτεί να υπάρχει συγκεκριμένος αντίκτυπος στην αγορά ή συνέπειες σε συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή (απόφαση Gütermann και Zwicky κατά Επιτροπής, σκέψη 76 ανωτέρω, σκέψη 137· βλ. επίσης, υπό το πνεύμα αυτό, απόφαση Brasserie nationale κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 78 ανωτέρω, σκέψη 178).

80 Επομένως, οι διάφορες αιτιάσεις που προβάλλει η προσφεύγουσα πρέπει να αναλυθούν υπό το πρίσμα των ως άνω νομολογιακών αρχών.

Επί της παραλείψεως να ληφθεί υπόψη ο πραγματικός αντίκτυπος της συμπράξεως στην αγορά κατά τον καθορισμό του προστίμου

81 Η προσφεύγουσα προσάπτει κατ’ αρχάς στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε υπόψη την έλλειψη πραγματικού αντικτύπου της συμπράξεως στην αγορά κατά τον υπολογισμό του αρχικού ποσού του προστίμου.

82 Πάντως, επιβάλλεται να τονισθεί, κατ’ αρχάς, ότι από την προσβαλλόμενη απόφαση συνάγεται ότι η Επιτροπή καθόρισε το ύψος του επιβληθέντος στους διαφόρους αποδέκτες προστίμου βάσει της γενικής μεθόδου με την οποία έχει αυτοδεσμευθεί με τις κατευθυντήριες γραμμές, τούτο δε έστω και αν δεν μνημονεύει ρητώς τις ως άνω κατευθυντήριες γραμμές στην εν λόγω απόφαση.

83 Όσον αφορά, ειδικότερα, το είδος της επίμαχης παραβάσεως, διαπιστώνεται ότι η σύμπραξη μεταξύ των επιχειρήσεων μεταποιήσεως είχε ως αντικείμενο, ιδίως, τον από κοινού καθορισμό των τιμών που κατέβαλλαν οι επιχειρήσεις μεταποιήσεως για τον ακατέργαστο καπνό, καθώς και την κατανομή των προμηθευτών και των ποσοτήτων ακατέργαστου καπνού. Τέτοιες πρακτικές συνιστούν οριζόντιους περιορισμούς του τύπου «καρτέλ τιμών» (συνασπισμός επιχειρήσεων με σκοπό τον έλεγχο των τιμών) κατά την έννοια των κατευθυντηρίων γραμμών και είναι, επομένως, εξ ορισμού, «πολύ σοβαρές» παραβάσεις. Όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 67 ανωτέρω, οι συμπράξεις του είδους αυτού χαρακτηρίζονται από τη νομολογία ως κατάφωρες παραβιάσεις των κανόνων του ανταγωνισμού ή ως ιδιαιτέρως σοβαρές παραβάσεις, στον βαθμό που συνεπάγονται ευθεία παρέμβαση στις ουσιώδεις παραμέτρους του ανταγωνισμού στην οικεία αγορά.

84 Επομένως, εν προκειμένω, η Επιτροπή μπορούσε, χωρίς να υποπέσει σε πλάνη, να χαρακτηρίσει τη σύμπραξη ως πολύ σοβαρή παράβαση επί τη βάσει της ίδιας της φύσεώς της, τούτο δε ανεξαρτήτως του συγκεκριμένου αντικτύπου στην αγορά (βλ. τη νομολογία της οποίας έγινε μνεία στις σκέψεις 76 και 77 ανωτέρω και, ιδίως, την απόφαση Erste Groupe Bank κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 69 ανωτέρω, σκέψη 103).

85 Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η προσφεύγουσα ισχυρίσθηκε, πάντως, αντιθέτως προς ό,τι είχε προβάλει με τα δικόγραφά της, ότι δεν αμφισβητούσε αυτόν καθ’ εαυτόν τον χαρακτηρισμό της παραβάσεως ως πολύ σοβαρής. Κατά συνέπεια, διευκρίνισε το περιεχόμενο της αιτιάσεώς της ως εξής. Κατ’ ουσίαν, ισχυρίσθηκε ότι το όριο των 20 εκατομμυρίων ευρώ που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές για τις πολύ σοβαρές παραβάσεις εφαρμοζόταν στην αξία της συνολικής κυρώσεως για όλες τις επιχειρήσεις που έλαβαν μέρος στη σύμπραξη. Η Επιτροπή, δεδομένου ότι καθόρισε, εν προκειμένω, συνολικό αρχικό ποσό 55 εκατομμυρίων ευρώ για όλες τις επιχειρήσεις που συμμετείχαν στη σύμπραξη, υπερέβη το εν λόγω ελάχιστο όριο. Για τον λόγο αυτόν, όφειλε να λάβει υπόψη την έλλειψη αντικτύπου της παραβάσεως στην αγορά και να εξηγήσει τον λόγο για τον οποίο υπερέβη το ελάχιστο όριο.

86 Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί, πρώτον, ότι το επιχείρημα αυτό βασίζεται σε εσφαλμένη παραδοχή. Πράγματι, από τη νομολογία προκύπτει ότι το ελάχιστο αρχικό ποσό των 20 εκατομμυρίων ευρώ που καθορίζουν οι κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις πολύ σοβαρές παραβάσεις αναφέρεται σε μία μόνον επιχείρηση και όχι στο σύνολο των επιχειρήσεων που διέπραξαν την παράβαση (βλ., υπό την έννοια αυτή, τις αποφάσεις Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 69 ανωτέρω, σκέψεις 306 και 311· Prym και Prym Consumer κατά Επιτροπής, σκέψη 69 ανωτέρω, σκέψη 81, και αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 8ης Οκτωβρίου 2008, Τ‑69/04, Schunk και Schunk Kohlenstoff-Technik κατά Επιτροπής, Συλλογή 2008, σ. II‑2567, σκέψη 187, και της 30ής Απριλίου 2009, Τ‑13/03, Nintendo και Nintendo of Europe κατά Επιτροπής, Συλλογή 2009, σ. II‑947, σκέψη 44).

87 Άλλωστε, το συμπέρασμα ότι τα «προβλεπόμενα ποσά» των οποίων γίνεται μνεία στις κατευθυντήριες γραμμές αναφέρονται στο πρόστιμο που επιβάλλεται σε μία και μόνον επιχείρηση και όχι στο ποσό των προστίμων που επιβάλλονται σε όλες τις επιχειρήσεις που συμμετέχουν στη σύμπραξη επιρρωννύεται από τη συστηματική ερμηνεία του κειμένου των κατευθυντηρίων γραμμών. Πράγματι, ο όρος «βασικό ποσό» χρησιμοποιείται συστηματικά υπό την έννοια της εφαρμογής του στο πρόστιμο που πρέπει να επιβληθεί σε μία και μόνον επιχείρηση και όχι στο σύνολο των μελών της συμπράξεως. Αυτό προκύπτει, ιδίως, από το δεύτερο εδάφιο των κατευθυντηρίων γραμμών, κατά το οποίο η νέα μεθοδολογία στηρίζεται στον καθορισμό ενός βασικού ποσού στο οποίο εφαρμόζονται προσαυξήσεις και μειώσεις αναλόγως των επιβαρυντικών ή ελαφρυντικών περιστάσεων. Πάντως, οι περιστάσεις αυτές εφαρμόζονται σε κάθε επιχείρηση και όχι στο σύνολο των μελών της συμπράξεως, οπότε ο όρος «βασικό ποσό» δεν μπορεί παρά να αναφέρεται στο πρόστιμο που επιβάλλεται σε μία και μόνον επιχείρηση. Ομοίως, το έκτο εδάφιο του σημείου 1 A των κατευθυντηρίων γραμμών, στο μέτρο που αναφέρει ότι «[οσάκις] πρόκειται για παραβάσεις στις οποίες εμπλέκονται περισσότερες επιχειρήσεις [...] θα είναι ενδεχομένως σκόπιμο να γίνεται στάθμιση, σε ορισμένες περιπτώσεις, των ποσών που προκύπτουν για καθεμιά από τις τρεις κατηγορίες [που ορίζονται στις κατευθυντήριες γραμμές]» επιβεβαιώνει ότι τα ποσά αυτά αναφέρονται στα ποσά των προστίμων που επιβάλλονται σε κάθε επιχείρηση που συμμετέχει στην παράβαση και όχι στο άθροισμα των ποσών αυτών. Τέλος, ορθώς η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, εάν στο σημείο 1 A των κατευθυντηρίων γραμμών είχε πράγματι θελήσει να αναφερθεί, όπως διατείνεται η προσφεύγουσα, στο ελάχιστο συνολικό ύψος των προστίμων που επιβάλλονται σε όλες τις επιχειρήσεις, θα είχε διευκρινίσει την προσέγγιση αυτή χρησιμοποιώντας ρητώς μια έκφραση όπως το «ελάχιστο ποσό των προστίμων που επιβάλλονται σε όλες τις επιχειρήσεις».

88 Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, εν προκειμένω, η Επιτροπή καθόρισε το αρχικό ποσό του προστίμου που πρέπει να επιβληθεί στην προσφεύγουσα σε 10 εκατομμύρια ευρώ, πράγμα που αντιστοιχεί σε ποσό σαφώς μικρότερο του κατωτάτου ορίου των 20 εκατομμυρίων ευρώ, όπως προβλέπεται στις κατευθυντήριες γραμμές.

89 Συναφώς, δεν ασκεί επιρροή το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι η συλλογιστική της Επιτροπής δεν εξηγεί τον λόγο για τον οποίο, στην υπόθεση που κατέληξε στην έκδοση της αποφάσεως C(2004) 4030 τελικό, τα αρχικά ποσά ήσαν σαφώς κατώτερα του προμνημονευθέντος ποσού των 20 εκατομμυρίων ευρώ. Πράγματι, όπως διευκρινίσθηκε από τη νομολογία, το ποσό των 20 εκατομμυρίων ευρώ που προβλέπει το σημείο 1 A, τρίτη περίπτωση, δεύτερο εδάφιο, των κατευθυντηρίων γραμμών για τις πολύ σοβαρές παραβάσεις δεν συνιστά ελάχιστο όριο κάτω από το οποίο δεν επιτρέπεται μείωση (βλ., υπό την έννοια αυτή, την απόφαση Prym και Prym Consumer κατά Επιτροπής, σκέψη 69 ανωτέρω, σκέψη 97· βλ., επίσης, απόφαση του Πρωτοδικείου της 29ης Νοεμβρίου 2005, Τ‑52/02, SNCZ κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. II‑5005, σκέψη 42).

90 Δεύτερον, όσον αφορά ειδικά τη συνεκτίμηση του συγκεκριμένου αντικτύπου στην αγορά για τον καθορισμό του ποσού του προστίμου, πρέπει να υπομνησθεί ότι, για τον καθορισμό αυτό, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η διάρκεια των παραβάσεων, καθώς και όλα τα στοιχεία που προσφέρονται για την εκτίμηση της σοβαρότητάς τους, όπως η συμπεριφορά της κάθε επιχειρήσεως, ο ρόλος που διαδραμάτισε εκάστη εξ αυτών κατά τον καθορισμό των συμπεφωνημένων πρακτικών, το όφελος που άντλησαν από τις πρακτικές αυτές, το μέγεθός τους και η αξία των εμπορευμάτων που αφορά η σύμπραξη, καθώς και ο κίνδυνος που αντιπροσωπεύουν παραβάσεις τέτοιου είδους για τους σκοπούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης (βλ., υπό την έννοια αυτή, αποφάσεις του Δικαστηρίου της 7ης Ιουνίου 1983, 100/80 έως 103/80, Musique Diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 1825, σκέψη 129, και Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 69 ανωτέρω, σκέψη 242). Επομένως, το αποτέλεσμα μιας αντίθετης προς τον ανταγωνισμό πρακτικής δεν αποτελεί, καθ’ εαυτό, αποφασιστικό κριτήριο για τον προσδιορισμό του ενδεδειγμένου ύψους του προστίμου. Ειδικότερα, στοιχεία αναγόμενα στις προθέσεις ενδέχεται να είναι σημαντικότερα από εκείνα που αφορούν τις συνέπειες, ιδίως όταν πρόκειται για παραβάσεις εξ ορισμού σοβαρές, όπως η κατανομή των αγορών, στοιχείο που συντρέχει εν προκειμένω (βλ., υπό την έννοια αυτή, αποφάσεις του Δικαστηρίου της 2ας Οκτωβρίου 2003, C‑194/99 P, Thyssen Stahl κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. I‑10821, σκέψη 118· Prym και Prym Consumer κατά Επιτροπής, σκέψη 69 ανωτέρω, σκέψη 96, και της 12ης Νοεμβρίου 2009, C‑554/08 P, Carbone-Lorraine κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 44).

91 Εν προκειμένω, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι από την ανάλυση του αφορώντος τα προσαπτόμενα πραγματικά περιστατικά τμήματος της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι οι επιχειρήσεις μεταποιήσεως υιοθέτησαν συνειδητώς αντιβαίνουσα προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά, για την οποία τους επιβλήθηκαν κυρώσεις (βλ., μεταξύ άλλων, τις αιτιολογικές σκέψεις 124, 132, 133 και 141 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 363 και 473 της προσβαλλομένης αποφάσεως, τούτο επιβεβαιώνεται, εξάλλου, από το γεγονός ότι η σύμπραξη είχε απόρρητο χαρακτήρα.

92 Επιπλέον, από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει επίσης ότι οι επιχειρήσεις μεταποιήσεως επανειλημμένως συμφώνησαν επί πλειόνων μέτρων που απέβλεπαν στη διασφάλιση της πραγματικής λειτουργίας της συμπράξεως, όπως η αμοιβαία αποστολή των τιμολογίων των αντιστοίχων προμηθευτών τους (αιτιολογικές σκέψεις 122 και 129 της προσβαλλομένης αποφάσεως), η υποχρέωση διαβουλεύσεως σε περιπτώσεις αγορών εκτός των συμφωνιών (αιτιολογική σκέψη 139 της προσβαλλομένης αποφάσεως), οι υποχρεώσεις ελέγχου των υπαλλήλων προκειμένου να αποτραπεί η εκ μέρους τους ανάληψη πρωτοβουλιών χωρίς τον αναγκαίο συντονισμό (αιτιολογική σκέψη 140 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Συναφώς, από την αιτιολογική σκέψη 383 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή απέδειξε επίσης ότι η σύμπραξη είχε τεθεί σε εφαρμογή.

93 Επομένως, η υπό κρίση περίπτωση χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη όχι μόνο πολύ σοβαρής παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού, αλλά και στοιχείων αναγομένων στις προθέσεις, όπως είναι αυτά των οποίων έγινε μνεία στις σκέψεις 91 και 92 ανωτέρω.

94 Επιπλέον, από την αιτιολογική σκέψη 376 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι το αρχικό ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στην προσφεύγουσα αντιστοιχεί σε ποσό σαφώς κατώτερο εκείνου το οποίο θα μπορούσε η Επιτροπή, δυνάμει των κατευθυντήριων γραμμών, να προβλέψει για πολύ σοβαρές παραβάσεις.

95 Υπό τις συνθήκες αυτές, η προσφεύγουσα δεν μπορεί να επικαλεστεί σφάλμα εκ μέρους της Επιτροπής κατά τον καθορισμό του προστίμου που της επιβλήθηκε, υπό την έννοια ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη την υποτιθέμενη έλλειψη αντικτύπου της παραβάσεως στην αγορά, ακόμη και αν υποτεθεί ότι αυτός μπορεί να μετρηθεί.

96 Τρίτον, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, κατά τον καθορισμό του αρχικού ποσού του προστίμου, η Επιτροπή έλαβε υπόψη τα πιθανά αποτελέσματα της παράνομης συμπεριφοράς κάθε εμπλεκόμενης επιχειρήσεως. Πράγματι, από την αιτιολογική σκέψη 370 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή έκρινε σκόπιμο να καθορίσει τα πρόστιμα σε συνάρτηση με τη θέση κάθε εμπλεκόμενου μέρους στην αγορά, προκειμένου να ληφθούν υπόψη, εκτός από το ειδικό βάρος του, και οι πιθανές επιπτώσεις της παράνομης συμπεριφοράς εκάστου εξ αυτών.

97 Από τη νομολογία όμως προκύπτει ότι το μερίδιο που κατέχει κάθε εμπλεκόμενη επιχείρηση στην αγορά, η οποία υπήρξε αντικείμενο περιοριστικής πρακτικής, συνιστά, ακόμα και όταν δεν αποδεικνύεται ότι η παράβαση έχει συγκεκριμένες επιπτώσεις στην αγορά, αντικειμενικό στοιχείο που παρέχει το ορθό μέτρο της ευθύνης εκάστης επιχειρήσεως όσον αφορά τη δυνητική βλαπτικότητα της πρακτικής αυτής για την κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού (βλ., συναφώς, απόφαση του Πρωτοδικείου της 29ης Απριλίου 2004, T‑236/01, T‑239/01, T‑244/01 έως T‑246/01, T‑251/01 και T‑252/01, Tokai Carbon κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. II‑1181, σκέψεις 196 έως 198). Επομένως, κατά τη νομολογία, προκειμένου να προσδιορισθεί το ποσό του προστίμου, τα μερίδια αγοράς που κατέχει μια επιχείρηση αποτελούν πρόσφορα κριτήρια για τον καθορισμό της επιρροής που αυτή μπορεί να έχει ασκήσει επί της αγοράς (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 17ης Δεκεμβρίου 1998, C‑185/95 P, Baustahlgewebe κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. I‑8417, σκέψη 139, και Prym και Prym Consumer κατά Επιτροπής, σκέψη 69 ανωτέρω, σκέψη 62).

98 Σύμφωνα με τις αρχές αυτές, εν προκειμένω, κατά τον καθορισμό του αρχικού ποσού του προστίμου σε συνάρτηση με τα μερίδια αγοράς που κατείχε κάθε μέλος της συμπράξεως, η Επιτροπή χρησιμοποίησε ένα πρόσφορο κριτήριο, κατά τη νομολογία, προκειμένου να προσδιορίσει την επιρροή που μπορούσε να έχει επί της αγοράς η συμπεριφορά της προσφεύγουσας.

99 Τέταρτον, σε ό,τι αφορά τα μνημονευόμενα στην προσβαλλόμενη απόφαση στοιχεία τα οποία, κατά την προσφεύγουσα, αποδεικνύουν την απουσία επιπτώσεων της συμπράξεως στην αγορά, από τη νομολογία προκύπτει ότι, για την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως, είναι κρίσιμο το ζήτημα κατά πόσον οι μετέχοντες στη σύμπραξη έκαναν ό,τι ήταν δυνατόν προκειμένου να υλοποιηθούν οι προθέσεις τους. Αυτό που συνέβη κατόπιν, στο επίπεδο των τιμών της αγοράς που επιτεύχθηκαν στην πραγματικότητα, ενδέχεται να έχει επηρεαστεί από άλλους παράγοντες, εκτός του ελέγχου των μετεχόντων στη σύμπραξη, οι δε μετέχοντες στη σύμπραξη δεν μπορούν να επικαλούνται υπέρ αυτών εξωγενείς παράγοντες που παρεμπόδισαν τις προσπάθειές τους, ανάγοντας τους παράγοντες αυτούς σε στοιχεία δικαιολογούντα μείωση του προστίμου (βλ. αποφάσεις Raiffeisen Zentralbank Österreich κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 71 ανωτέρω, σκέψη 287, και Gütermann και Zwicky κατά Επιτροπής, σκέψη 76 ανωτέρω, σκέψη 130 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

100 Επομένως, εν προκειμένω, εφόσον τα μέλη της συμπράξεως έλαβαν μέτρα προκειμένου να υλοποιήσουν τους επιζήμιους για τον ανταγωνισμό στόχους τους (βλ. σκέψεις 91 και 92 ανωτέρω), μια εξέλιξη των τιμών στην αγορά, όπως η μνημονευθείσα από την προσφεύγουσα αύξηση των τιμών του καπνού, δεν μπορεί να δικαιολογεί από μόνη της μείωση του προστίμου. Πράγματι, δεν αποκλείεται ότι, χωρίς τη σύμπραξη, η αύξηση των τιμών θα ήταν πιο σημαντική από την προαναφερθείσα αύξηση.

101 Τέλος, όσον αφορά το επιχείρημα ότι η δραστηριότητα και η σταθερότητα της συμπράξεως διαταράχθηκαν συχνά από την προσφεύγουσα, πράγμα το οποίο ενισχύει, κατ’ αυτήν, την υπόθεση της ελλείψεως συνεπειών της παραβάσεως στην αγορά, αρκεί η παρατήρηση ότι η «διαταράσσουσα» συμπεριφορά της προσφεύγουσας σε σχέση με τη σύμπραξη εκτιμήθηκε από την Επιτροπή ως ελαφρυντική περίσταση (αιτιολογική σκέψη 380 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

Επί της παραβιάσεως των αρχών της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας

102 Όσον αφορά, κατ’ αρχάς, την υποτιθέμενη παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, προσβολή της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως υπάρχει μόνον όταν παρόμοιες καταστάσεις αντιμετωπίζονται κατά τρόπο διαφορετικό ή διαφορετικές καταστάσεις αντιμετωπίζονται καθ’ όμοιο τρόπο, εκτός εάν μια τέτοια αντιμετώπιση δικαιολογείται αντικειμενικώς (απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Δεκεμβρίου 1984, 106/83, Sermide, Συλλογή 1984, σ. 4209, σκέψη 28, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 30ής Σεπτεμβρίου 2009, Τ-161/05, Hoechst κατά Επιτροπής, Συλλογή 2009, σ. II‑3555, σκέψη 79).

103 Επιβάλλεται, όμως, η διαπίστωση ότι, εν προκειμένω, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται, απλώς, ότι η τήρηση της αρχής ίσης μεταχειρίσεως επιβάλλει στην Επιτροπή να διαφοροποιήσει τα πρόστιμα ανάλογα με τον πραγματικό αντίκτυπο των συμπράξεων στην αγορά, οι οποίες τιμωρούνται κατά περίπτωση. Δεν διευκρινίζει, ωστόσο, κατά τι η Επιτροπή παραβίασε εν προκειμένω την αρχή αυτή ως προς την προσφεύγουσα. Άλλωστε, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, αποφάσεις που αφορούν άλλες υποθέσεις, τις οποίες η προσφεύγουσα δεν μνημονεύει καν, έχουν ενδεικτικό απλώς χαρακτήρα όσον αφορά την ενδεχόμενη ύπαρξη δυσμενούς διακρίσεως, δεδομένου ότι είναι ελάχιστα πιθανόν ότι οι συνθήκες που συνδέονται ειδικά με αυτές, όπως οι σχετικές αγορές, τα οικεία προϊόντα, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις και τα κρίσιμα χρονικά διαστήματα, είναι οι ίδιες (βλ., υπό την έννοια αυτή, αποφάσεις του Δικαστηρίου της 21ης Σεπτεμβρίου 2006, C‑167/04 P, JCB Service κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. I‑8935, σκέψεις 201 και 205· της 7ης Ιουνίου 2007, C‑76/06 P, Britannia Alloys & Chemicals κατά Επιτροπής, Συλλογή 2007, σ. I‑4405, σκέψη 60, και αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 30ής Απριλίου 2009, Τ-12/03, Itochu κατά Επιτροπής, Συλλογή 2009, σ. II‑883, σκέψη 124).

104 Όσον αφορά, στη συνέχεια, την υποτιθέμενη παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας, πρέπει να υπομνησθεί ότι η αρχή αυτή απαιτεί να μην υπερβαίνουν οι πράξεις των θεσμικών οργάνων τα όρια του κατάλληλου και αναγκαίου μέτρου για την επίτευξη των θεμιτών σκοπών που επιδιώκει η σχετική ρύθμιση, εξυπακουομένου ότι, όταν υφίσταται δυνατότητα επιλογής μεταξύ περισσότερων του ενός κατάλληλων μέτρων, πρέπει να επιλέγεται το λιγότερο επαχθές και ότι τα μειονεκτήματα που προκαλούνται δεν πρέπει να είναι υπέρμετρα σε σχέση με τους επιδιωκόμενους σκοπούς (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 13ης Νοεμβρίου 1990, C-331/88, Fedesa κ.λπ., Συλλογή 1990, σ. Ι-4023, σκέψη 13, και της 5ης Μαΐου 1998, C‑180/96, Ηνωμένο Βασίλειο κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. I‑2265, σκέψη 96· απόφαση του Πρωτοδικείου της 12ης Σεπτεμβρίου 2007, Τ-30/05, Prym και Prym Consumer κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 223).

105 Στο πλαίσιο των διαδικασιών που κινεί η Επιτροπή για την επιβολή κυρώσεων για τις παραβάσεις των κανόνων του ανταγωνισμού, η εφαρμογή της αρχής αυτής συνεπάγεται ότι τα πρόστιμα δεν πρέπει να είναι υπέρμετρα σε σχέση με τους επιδιωκόμενους σκοπούς, ήτοι σε σχέση με την τήρηση των κανόνων του ανταγωνισμού, και το ποσό του επιβαλλόμενου σε μία επιχείρηση προστίμου για παράβαση σε υπόθεση ανταγωνισμού πρέπει να είναι ανάλογο με την παράβαση, εκτιμώμενη στο σύνολό της, λαμβάνοντας ειδικότερα υπόψη τη σοβαρότητα της παραβάσεως (βλ., συναφώς, αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 8ης Ιουλίου 2004, Τ‑67/00, Τ‑68/00, Τ‑71/00 και Τ‑78/00, JFE Engineering κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. ΙΙ-2501, σκέψη 532, και της 12ης Σεπτεμβρίου 2007, Prym και Prym Consumer κατά Επιτροπής, σκέψη 104 ανωτέρω, σκέψεις 223 και 224 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Ειδικότερα, η αρχή της αναλογικότητας συνεπάγεται ότι η Επιτροπή οφείλει να καθορίζει το πρόστιμο κατ’ αναλογία προς τα στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη για να εκτιμηθεί η σοβαρότητα της παραβάσεως και ότι οφείλει, επ’ αυτού, να εφαρμόζει τα εν λόγω στοιχεία κατά τρόπο συνεπή και αντικειμενικώς δικαιολογημένο (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 27ης Σεπτεμβρίου 2006, T‑43/02, Jungbunzlauer κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑3435, σκέψεις 226 έως 228, και της 28ης Απριλίου 2010, T‑446/05, Amann & Söhne και Cousin Filterie κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 171).

106 Πάντως, επιβάλλεται, συναφώς, η διαπίστωση ότι η προσφεύγουσα δεν απέδειξε την έλλειψη βλάβης των πελατών και των τελικών καταναλωτών στην οποία προτίθεται να θεμελιώσει την αιτίασή της περί παραβιάσεως της αρχής της αναλογικότητας. Πράγματι, τα στοιχεία που επικαλέστηκε στο πλαίσιο του υπό κρίση λόγου ακυρώσεως δεν παρέχουν τη δυνατότητα αποδείξεως της ελλείψεως συνεπειών, στο μέτρο που τα στοιχεία αυτά μπορούν να έχουν επηρεαστεί από άλλους παράγοντες (βλ. σκέψεις 99 και 100 ανωτέρω).

107 Επιπλέον, η προσφεύγουσα δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της αναλογικότητας καθορίζοντας το αρχικό ποσό του προστίμου σε 10 εκατομμύρια ευρώ, εφόσον η παράβαση αυτή συνιστά πολύ σοβαρή και εκ προθέσεως παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού. Ο σύμφωνος προς την αρχή της αναλογικότητας χαρακτήρας του αρχικού ποσού που επιβλήθηκε εν προκειμένω επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι το εν λόγω ποσόν καθορίστηκε σε επίπεδο σαφώς χαμηλότερο από το ελάχιστο όριο που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές γι’ αυτό το είδος συμπράξεως.

Επί της ελλείψεως αιτιολογίας και επί του παράλογου χαρακτήρα της

108 Όσον αφορά την υπό κρίση αιτίαση, επιβάλλεται η παρατήρηση ότι η προσφεύγουσα προέβαλε την έλλειψη αιτιολογίας ή τον παράλογο χαρακτήρα της στον τίτλο του λόγου ακυρώσεως, χωρίς ωστόσο να αναπτύξει κάποιο επιχείρημα προς στήριξη της αιτιάσεως αυτής στο σώμα του λόγου ακυρώσεως. Απαντώντας σε ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η προσφεύγουσα διευκρίνισε ότι προέβαλε την ύπαρξη παράλογης αιτιολογίας, καθόσον η Επιτροπή είχε επιβάλει κύρωση ανώτερη του ελαχίστου ορίου που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές, χωρίς να αναλύσει τον αντίκτυπο της συμπράξεως στην αγορά.

109 Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί, κατ’ αρχάς, ότι από τη νομολογία προκύπτει ότι, στο πλαίσιο του καθορισμού προστίμων λόγω παραβιάσεως του δικαίου του ανταγωνισμού, η υποχρέωση αιτιολογήσεως πληρούται εφόσον η Επιτροπή εκθέτει στην απόφασή της τα στοιχεία εκτιμήσεως τα οποία χρησιμοποίησε για να μετρήσει τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως. Όσον αφορά απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις, το εύρος της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως πρέπει να εκτιμάται, μεταξύ άλλων, υπό το πρίσμα του στοιχείου ότι η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να αποτιμάται με γνώμονα μεγάλο αριθμό στοιχείων, όπως, μεταξύ άλλων, οι προσιδιάζουσες στην υπόθεση περιστάσεις, η συγκυρία και το αποτρεπτικό αποτέλεσμα των προστίμων, και τούτο χωρίς να έχει καταρτιστεί υποχρεωτικός ή εξαντλητικός πίνακας κριτηρίων τα οποία πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη (απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Οκτωβρίου 2002, C‑238/99 P, C‑244/99 P, C‑245/99 P, C‑247/99 P, C‑250/99 P έως C‑252/99 P και C‑254/99 P, Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. I‑8375, σκέψεις 463 και 465).

110 Εν προκειμένω, η Επιτροπή ανέφερε, στις αιτιολογικές σκέψεις 365 έως 376 της προσβαλλομένης αποφάσεως, τα στοιχεία που έλαβε υπόψη κατά τον καθορισμό των αρχικών ποσών των προστίμων που επιβλήθηκαν στις διάφορες εμπλεκόμενες επιχειρήσεις. Η Επιτροπή ανέφερε, μεταξύ άλλων, τα κριτήρια βάσει των οποίων, αφενός, εκτίμησε, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές, τη σοβαρότητα της παραβάσεως και, αφετέρου, καθόρισε, εν συνεχεία, το αρχικό ποσό κατατάσσοντας τις επιχειρήσεις ανάλογα με τη σημασία τους στην αγορά, όπως καθορίζεται από το μερίδιό τους της αγοράς, λαμβάνοντας υπόψη το ειδικό βάρος κάθε επιχειρήσεως και τις ενδεχόμενες επιπτώσεις της παράνομης συμπεριφοράς τους. Επομένως, πληρώθηκαν οι προϋποθέσεις που θέτει η νομολογία αναφορικά με την υποχρέωση αιτιολογήσεως.

111 Τέλος, στο μέτρο που διαπιστώθηκε (βλ. σκέψη 88 ανωτέρω) ότι η Επιτροπή καθόρισε το αρχικό ποσό του προστίμου που πρέπει να επιβληθεί στην προσφεύγουσα σε ποσό σαφώς χαμηλότερο του ελαχίστου ορίου που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές για τις πολύ σοβαρές παραβάσεις, το επιχείρημα που αντλείται από την παράλογη αιτιολογία δεν μπορεί να ευδοκιμήσει.

112 Υπό το πρίσμα των προηγουμένων σκέψεων, ο πρώτος λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.

3. Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από πλημμέλειες σχετικά με την αιτιολογία και την έρευνα καθώς και από την παράβαση του βάρους της αποδείξεως, ως προς τη διάρκεια της συμμετοχής της προσφεύγουσας στην προβαλλόμενη παράβαση

Επιχειρήματα των διαδίκων

113 Η προσφεύγουσα εκτιμά ότι η Επιτροπή, καθορίζοντας σε δύο έτη και οκτώ μήνες –δηλαδή από τον Οκτώβριο του 1997 μέχρι τις 19 Φεβρουαρίου 2002, με μια διακοπή από τις 5 Νοεμβρίου 1999 έως τις 29 Μαΐου 2001–, τη διάρκεια της συμμετοχής της στη σύμπραξη, υπέπεσε σε πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως των πραγματικών περιστατικών. Συναφώς, υπενθυμίζει ότι προέβαλε, κατά τη διοικητική διαδικασία, ότι η συμμετοχή της στη σύμπραξη διακόπηκε τον Φεβρουάριο του 1999 χωρίς ποτέ να επαναληφθεί στη συνέχεια. Επομένως, η διάρκεια της συμμετοχής της στη σύμπραξη ήταν λίγο μεγαλύτερη από ένα έτος. Προσάπτει επίσης στην Επιτροπή ότι στήριξε τα συμπεράσματά της σε απρόσφορα αποδεικτικά στοιχεία και ότι δεν π