Απόφαση του Πρωτοδικείου (τρίτο τμήμα) της 19ης Μαρτίου 2003. - CMA CGM και λοιπών κατά Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. - Ανταγωνισμός - Συμφωνία μεταξύ μελών μιας ναυτιλιακής διασκέψεως και ανεξαρτήτων ναυτιλιακών εταιριών - Τέλη και πρόσθετα τέλη - Νομική βάση - Κανονισμός (ΕΟΚ) 4056/86 - Κανονισμός (ΕΟΚ) 1017/68 - Οικεία αγορά - Απόδειξη της παραβάσεως - Παραγραφή - Πρόστιμο. - Υπόθεση T-213/00.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 2003 σελίδα II-00913



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1. Πράξεις των οργάνων - Επιλογή νομικής βάσεως - Χρησιμοποίηση διαφόρων νομικών βάσεων - Ακαταλληλότητα ορισμένων από τις νομικές βάσεις που επιλέγησαν - Χωρίς επίπτωση λόγω της ανυπαρξίας αρνητικών συνεπειών για τον αποδέκτη της πράξεως

2. Ανταγωνισμός - Θαλάσσιες μεταφορές - Κανονισμός 4056/86 - Οριζόντιες συμφωνίες περί καθορισμού των τιμών που συνήφθησαν μεταξύ των μελών ναυτιλιακής διασκέψεως και ανεξαρτήτων εταιριών - Απαγορεύεται - Δεν εμπίπτουν στην εξαίρεση κατά κατηγορία που ισχύει για τέτοιου είδους συμφωνίες όταν συνάπτονται μεταξύ των μελών ναυτιλιακής διασκέψεως

(Άρθρο 81 § 1, στοιχ. α_, ΕΚ· κανονισμοί του Συμβουλίου 1017/68, άρθρο 2, στοιχ. α_, και 4056/86, άρθρο 3)

3. Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας - Κοινοποίηση των αιτιάσεων - Αναγκαίο περιεχόμενο

(Κανονισμοί του Συμβουλίου 17, άρθρο 19 § 1, 1017/68, άρθρο 26 § 1, και 4056/86, άρθρο 23 § 1)

4. Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας - Δικαίωμα των εμπλεκομένων μερών να καταστήσουν γνωστή την άποψή τους όσον αφορά τη λήψη υπόψη των επιχειρημάτων τους - Δεν υφίσταται

5. Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Προσβολή του ανταγωνισμού - Σύμπραξη μεταξύ ναυτιλιακών επιχειρήσεων που απαγορεύει τη χορήγηση εκπτώσεων επί των δημοσιευμένων τιμών τελών και πρόσθετων τελών - Αντικείμενο που περιορίζει τον ανταγωνισμό με αισθητές επιπτώσεις - Πρόθεση περιορισμού του ανταγωνισμού και εφαρμογή της συμφωνίας στην πράξη - Στερείται σημασίας

(Άρθρο 81 § 1, στοιχ. α_, ΕΚ· κανονισμός 1017/68 του Συμβουλίου, άρθρο 2, στοιχ. α_)

6. Προσφυγή ακυρώσεως - Πράξεις δεκτικές προσφυγής - _Εννοια - Πράξεις δυνάμενες να επηρεάσουν συγκεκριμένη νομική κατάσταση - Προσφυγή που στρέφεται αποκλειστικά κατά της αιτιολογίας μιας πράξεως - Απαράδεκτο

(Άρθρο 230 ΕΚ)

7. Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Απόφαση διαπιστώνουσα παράβαση - Υποχρέωση οριοθετήσεως της οικείας αγοράς - Περιεχόμενο

(Άρθρο 81 ΕΚ)

8. Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων - Επιρροή στο μεταξύ κρατών μελών εμπόριο - Κριτήρια - Ασήμαντη επιρροή στην αγορά - Μη απαγορευόμενη συμφωνία

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

9. Ανταγωνισμός - Μεταφορές - Συμπράξεις - Απαγόρευση - Απαλλαγή - Σωρευτικές προϋποθέσεις χορηγήσεως - Επηρεάζει την υποχρέωση οριοθετήσεως των οικείων αγορών

(Άρθρο 81 § 3 ΕΚ· κανονισμός 1017/68 του Συμβουλίου, άρθρο 5)

10. Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Προσδιορισμός - Κριτήρια που καθορίζονται με τις κατευθυντήριες γραμμές που θεσπίζει η Επιτροπή - Εφαρμογή στις παραβάσεις των κανόνων του ανταγωνισμού στον τομέα των μεταφορών

(Συνθήκη ΕΚΑΧ, άρθρο 65 § 5, κανονισμοί του Συμβουλίου 17, άρθρο 15 § 2, 1017/68, άρθρο 22 § 2, και 4056/86, άρθρο 19 § 2)

11. Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής - Δικαστικός έλεγχος - Αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας - Αποτέλεσμα

(Άρθρο 229 ΕΚ· κανονισμοί του Συμβουλίου 17, άρθρο 17, 1017/68, άρθρο 24, και 4056/86, άρθρο 21)

12. Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Προσδιορισμός - Μέθοδος υπολογισμού που καθορίζεται με τις κατευθυντήριες γραμμές που θεσπίζει η Επιτροπή - Απόφαση της Επιτροπής να συμμορφωθεί προς αυτές σε συγκεκριμένη περίπτωση - Συνέπειες - Υποχρέωση αιτιολογήσεως οποιασδήποτε παρεκκλίσεως

(Συνθήκη ΕΚΑΧ, άρθρο 65 § 5, κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

13. Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - _Υψος - Προσδιορισμός - Κριτήρια - Διάρκεια των παραβάσεων - Συμφωνία που τιμωρείται λόγω του αντίθετου προς τον ανταγωνισμό αντικειμένου της ανεξαρτήτως των αποτελεσμάτων της - Συνυπολογισμός της διάρκειας ισχύος της συμφωνίας ανεξαρτήτως του αν δεν εφαρμόστηκε

(Κανονισμοί του Συμβουλίου 17, άρθρο 15 § 2, 1017/68, άρθρο 22 § 2, και 4056/86, άρθρο 19 § 2)

14. Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Επιμέτρηση - Κριτήρια - Σοβαρότητα των παραβάσεων - Ελαφρυντικές περιστάσεις - Μη εφαρμογή της συμφωνίας - Συνυπολογισμός της ελαφρυντικής αυτής περιστάσεως κατά την εξέταση της σοβαρότητας της παραβάσεως - Επιτρέπεται

(Συνθήκη ΕΚΑΧ, άρθρο 65 § 5, κανονισμοί του Συμβουλίου 17, άρθρο 15 § 2, 1017/68, άρθρο 22 § 2, και 4056/86, άρθρο 19 § 2)

15. Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Προσδιορισμός - Κριτήρια - Συνεργασία της επιχειρήσεως κατά τη διοικητική διαδικασία - Έννοια

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 11 §§ 4 και 5)

16. Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Υποχρεώσεις της Επιτροπής - Τήρηση εύλογης προθεσμίας

(Κανονισμοί του Συμβουλίου 17, 1017/68 και 4056/86)

17. Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Παραγραφή στον τομέα των προστίμων - Αποκλειστική εφαρμογή του κανονισμού 2988/74 - Μη εφαρμογή των εκτιμήσεων που αφορούν την τήρηση της αρχής της εύλογης προθεσμίας

(Κανονισμός 2988/74 του Συμβουλίου, άρθρο 2 §§ 1 και 3)

18. Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Επιβολή - Αναγκαιότητα οφέλους το οποίο να αντλεί η επιχείρηση από την παράβαση - Δεν υφίσταται

(Συνθήκη ΕΚΑΧ, άρθρο 65 § 5, κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

19. Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Προσδιορισμός - Κριτήρια - Οικονομική κατάσταση της ενδιαφερόμενης επιχειρήσεως - Συνεκτίμηση - Υποχρέωση - Δεν υφίσταται

(Κανονισμοί του Συμβουλίου 17, άρθρο 15 § 2, 1017/68, άρθρο 22 § 2, και 4056/86, άρθρο 19 § 2)

20. Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Επιμέτρηση - Κριτήρια - Σοβαρότητα των παραβάσεων - Ελαφρυντικές περιστάσεις - Υποχρέωση της Επιτροπής να συνεχίσει την πρακτική των προηγουμένων αποφάσεών της - Δεν υφίσταται

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

21. Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Προσδιορισμός - Κατανομή ενός συνολικού ποσού μεταξύ διαφόρων κατηγοριών επιχειρήσεων που συγκροτούνται ανάλογα με τη σπουδαιότητα της δραστηριότητας εκάστης των επιχειρήσεων που ενεπλάκη στην παράβαση στον οικείο τομέα - Επιτρέπεται - Προϋποθέσεις

(Κανονισμοί του Συμβουλίου 17, άρθρο 15 § 2, 1017/68, άρθρο 22 § 2, και 4056/86, άρθρο 19 § 2)

22. Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Προσδιορισμός - Κριτήρια - Βαρύτητα της παραβάσεως - Εκτίμηση βάσει του συνολικού κύκλου εργασιών της επιχειρήσεως - Επιτρέπεται - Συνυπολογισμός του χωριστού ρόλου που διαδραματίζει κάθε επιχείρηση

(Κανονισμοί του Συμβουλίου 17, άρθρο 15 § 2, 1017/68, άρθρο 22 § 2, και 4056/86, άρθρο 19 § 2)

23. Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Προσδιορισμός - Κριτήρια - Βαρύτητα της παραβάσεως - Εκτίμηση της Επιτροπής ως προς τη σύγχρονη οικονομική πραγματικότητα κατά τον χρόνο της παραβάσεως

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ· κανονισμοί του Συμβουλίου 17, άρθρο 15 § 2, 1017/68, άρθρο 22 § 2, και 4056/86, άρθρο 19 § 2)

24. Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Παραγραφή της διώξεως - Διακοπή - Αίτηση παροχής πληροφοριών - Προϋπόθεση - Αναγκαίος σύνδεσμος μεταξύ των αιτουμένων πληροφοριών και της εξεταζομένης παραβάσεως

(Κανονισμοί του Συμβουλίου 17, άρθρο 11 § 1, 1017/68, άρθρο 19, 2988/74, άρθρα 1 § 1, στοιχ. β_, και 2 §§ 1, στοιχ. α_, και § 3, και 4056/86, άρθρο 16)

Περίληψη

1. Στην περίπτωση που η Επιτροπή στήριξε σε διάφορες νομικές βάσεις απόφαση με την οποία διαπιστώνει παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού και επιβάλλει πρόστιμα στους παραβάτες, το σφάλμα της επιλογής οποιασδήποτε από τις βάσεις αυτές δεν μπορεί, εφόσον οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις δέχονται μία έστω από τις επιλεγείσες βάσεις, να δικαιολογήσει την ακύρωση της εν λόγω αποφάσεως, παρά μόνον εφόσον το ενδεχόμενο σφάλμα είχε αρνητικές συνέπειες για τις ενδιαφερόμενες.

( βλ. σκέψη 85 )

2. Συμφωνία που απαγορεύει τη χορήγηση εκπτώσεων επί των τελών και των πρόσθετων τελών και η οποία συνήφθη μεταξύ των μελών μιας ναυτιλιακής διασκέψεως και ανεξάρτητων εταιριών πρέπει να θεωρηθεί ως οριζόντια συμφωνία συλλογικού καθορισμού των τιμών. Πάντως, οι οριζόντιες συμφωνίες που προβλέπουν τον καθορισμό των τιμών, εκτός του ότι ρητώς απαγορεύονται από το άρθρο 81, παράγραφος 1, στοιχείο α_, ΕΚ και από το άρθρο 2, στοιχείο α_, του κανονισμού 1017/68, περί εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού στους τομείς των σιδηροδρομικών, οδικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών, συνιστούν κατάφωρες παραβιάσεις του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού. Αυτό συμβαίνει επίσης στο πλαίσιο του κανονισμού 4056/86, για τον καθορισμό του τρόπου εφαρμογής των άρθρων [81 ΕΚ] και [82 ΕΚ] της συνθήκης στις θαλάσσιες μεταφορές, διότι, δεδομένου ότι η επίμαχη συμφωνία καθορισμού τιμών συνήφθη μεταξύ των μελών μιας ναυτιλιακής διασκέψεως και ανεξάρτητων εταιριών, θίγει τον πραγματικό ανταγωνισμό που ασκείται από τις εκτός διασκέψεων ναυτιλιακές εταιρίες, ενώ, κατά την όγδοη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 4056/86, η ύπαρξη πραγματικού ανταγωνισμού εκ μέρους των τακτικών γραμμών εκτός διασκέψεων αποτελεί έναν από τους κύριους λόγους εξαιρέσεως κατά κατηγορία που προβλέπει το άρθρο 3 του εν λόγω κανονισμού.

( βλ. σκέψεις 100, 210 )

3. Η ανακοίνωση των αιτιάσεων στην οποία οφείλει να προβεί η Επιτροπή στο πλαίσιο της εφαρμογής των κανόνων του ανταγωνισμού, πρέπει να εκθέτει τις αιτιάσεις κατά τρόπον αρκούντως σαφή, έστω και συνοπτικό, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να είναι σε θέση να αντιληφθούν τις ενέργειες που τους προσάπτει η Επιτροπή. Υπ' αυτή και μόνον την προϋπόθεση η ανακοίνωση των αιτιάσεων μπορεί να επιτελέσει τη λειτουργία την οποία της αναθέτουν οι κοινοτικοί κανονισμοί και η οποία συνίσταται στην παροχή όλων των αναγκαίων στοιχείων στις επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων ώστε να μπορέσουν να αμυνθούν προσηκόντως πριν εκδώσει η Επιτροπή οριστική απόφαση. Η προϋπόθεση αυτή τηρείται εφόσον η απόφαση δεν αποδίδει στους ενδιαφερομένους παραβάσεις διαφορετικές από εκείνες που αναφέρονται στην έκθεση των αιτιάσεων και εφόσον δεν δέχεται παρά μόνον τα πραγματικά περιστατικά επί των οποίων οι ενδιαφερόμενοι είχαν την ευκαίρια να παράσχουν εξηγήσεις.

( βλ. σκέψη 109 )

4. Η λήψη υπόψη επιχειρήματος που προέβαλε μια επιχείρηση κατά τη διοικητική διαδικασία η οποία οδηγεί στη λήψη αποφάσεως απέναντί της σε θέματα ανταγωνισμού, χωρίς να της δοθεί η δυνατότητα να διατυπώσει συναφώς την άποψή της πριν από τη λήψη της τελικής αποφάσεως, δεν μπορεί να συνιστά, καθεαυτή, προσβολή των δικαιωμάτων άμυνάς της.

( βλ. σκέψη 113 )

5. Μια συμφωνία στον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών για τη διακίνηση εμπορευμάτων σε εμπορευματοκιβώτια μεταξύ της Βόρειας Ευρώπης και της Άπω Ανατολής η οποία συνήφθη μεταξύ, αφενός, των μελών ναυτιλιακής διασκέψεως και, αφετέρου, ανεξάρτητων εταιριών και η οποία προβλέπει την απαγόρευση, για τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις, χορηγήσεως εκπτώσεων στην πελατεία τους επί των δημοσιευμένων τιμών των τελών και πρόσθετων τελών έχει ως αντικείμενο, μέσω του άμεσου καθορισμού των τιμών, τον περιορισμό του ανταγωνισμού, κατά την έννοια του άρθρου 81, παράγραφος 1, στοιχείο α_, ΕΚ ή του άρθρου 2, στοιχείο α_, του κανονισμού 1017/68, περί εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού στους τομείς των σιδηροδρομικών, οδικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών, εφόσον λόγω της συμφωνίας αυτής οι εν λόγω επιχειρήσεις παραιτήθηκαν αμοιβαίως από την ελευθερία χορηγήσεως στην πελατεία τους εκπτώσεων επί των δημοσιευμένων τιμών.

Το γεγονός ότι η εν λόγω συμφωνία δεν απαγορεύει στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις να τροποποιούν την τιμή των συμπληρωματικών τελών ή του ναύλου δεν είναι ικανό να εξαλείψει από τον εν λόγω περιορισμό του ανταγωνισμού το χαρακτηριστικό του ως αισθητού, εφόσον τα μέρη της συμφωνίας διακινούσαν το 90 % περίπου του συνολικού εμπορίου στα εν λόγω δρομολόγια και οι επιχειρήσεις που ήταν μέλη της διασκέψεως εφαρμόζουν κοινή ενιαία τιμή. Δεν αμφισβητείται πράγματι ότι τα επίμαχα τέλη και πρόσθετα τέλη μπορούν να αντιστοιχούν σε ουσιώδες μέρος του συνολικού κόστους μεταφοράς.

Εφόσον η επίμαχη συμφωνία έχει ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού και ο περιορισμός αυτός είναι αισθητός, η Επιτροπή δεν οφείλει να αποδείξει την εκ μέρους των μερών πρόθεση περιορισμού του ανταγωνισμού ή τα αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα της συμφωνίας.

( βλ. σκέψεις 175, 177-179, 183 )

6. Όποιες και αν είναι οι αιτιολογικές σκέψεις επί των οποίων ερείδεται μια βλαπτική πράξη, μόνον το διατακτικό της μπορεί να παραγάγει έννομα αποτελέσματα και, όπως είναι επόμενο, να βλάψει. Οι εκτιμήσεις που διατυπώνονται στις αιτιολογικές της σκέψεις δεν μπορούν να αποτελέσουν, αυτές καθαυτές, το αντικείμενο προσφυγής ακυρώσεως, εκτός αν, ως αιτιολογικές σκέψεις βλαπτικής πράξεως, θα αποτελούσαν το αναγκαίο για το διατακτικό της έρεισμα.

( βλ. σκέψη 186 )

7. Στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 81 ΕΚ, προκειμένου να εξακριβωθεί κατά πόσον μια συμφωνία μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών και έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρακώλυση, τον περιορισμό ή τη νόθευση των όρων του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς πρέπει, ενδεχομένως, να καθορισθεί η οικεία αγορά. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή έχει υποχρέωση καθορισμού της αγοράς σε απόφαση που εκδίδεται κατ' εφαρμογή του άρθρου 81 ΕΚ μόνον όταν, ελλείψει ενός τέτοιου καθορισμού, είναι αδύνατον να εξακριβωθεί αν η συγκεκριμένη συμφωνία, η απόφαση ενώσεως επιχειρήσεων ή η εναρμονισμένη πρακτική μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρακώλυση, τον περιορισμό ή τη νόθευση των όρων του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς.

( βλ. σκέψη 206 )

8. Μια συμφωνία δεν εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ όταν δεν περιορίζει τον ανταγωνισμό ή δεν επηρεάζει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών παρά σε ασήμαντο βαθμό.

( βλ. σκέψη 207 )

9. Μόνον προκειμένου να εξακριβωθεί αν μια συμφωνία μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρακώλυση, τον περιορισμό, ή τη νόθευση των όρων του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς πρέπει, ενδεχομένως, να καθορίζεται η οικεία αγορά.

Αντιθέτως, η ακριβής οριοθέτηση όλων των οικείων αγορών δεν είναι κατ' ανάγκη απαραίτητη για να εξακριβωθεί αν μια συμφωνία πληροί τις τέσσερις προϋποθέσεις χορηγήσεως ατομικής εξαιρέσεως που θέτει το άρθρο 81, παράγραφος 3, ΕΚ και το άρθρο 5 του κανονισμού 1017/68, περί εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού στους τομείς των σιδηροδρομικών, οδικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών. Βεβαίως, η επαλήθευση της τηρήσεως της τετάρτης προϋποθέσεως που προβλέπεται από το άρθρο 81, παράγραφος 3, στοιχείο β_, ΕΚ και από το άρθρο 5, στοιχείο β_, του προπαρατεθέντος κανονισμού απαιτεί να εξετάζει η Επιτροπή αν η επίμαχη συμφωνία μπορεί να καταργεί τον ανταγωνισμό επί σημαντικού τμήματος, αντιστοίχως κατά τις εφαρμοστέες διατάξεις, των σχετικών προϊόντων ή της οικείας αγοράς μεταφορών. Πάντως, οι τέσσερις προϋποθέσεις χορηγήσεως εξαιρέσεως ισχύουν σωρευτικώς και, επομένως, αρκεί να μην τηρείται μία από τις προϋποθέσεις αυτές προκειμένου να μη χορηγηθεί εξαίρεση.

Κατά συνέπεια, εφόσον η Επιτροπή διαπιστώνει ότι δεν πληρούνται οι τρεις πρώτες προϋποθέσεις χορηγήσεως ατομικής εξαιρέσεως και ότι δεν είναι αναγκαίο να αποφανθεί επί της τετάρτης προϋποθέσεως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή δεν έχει την υποχρέωση να καθορίσει προηγουμένως όλες τις οικείες αγορές προκειμένου να επαληθευτεί αν η επίμαχη συμφωνία μπορεί να τύχει ατομικής εξαιρέσεως. Πράγματι, προκειμένου να εξακριβωθεί αν πληρούνται οι τρεις πρώτες προϋποθέσεις πρέπει να ληφθούν υπόψη τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από τη συμφωνία όχι μόνο στην οικεία αγορά, αλλά για κάθε αγορά στην οποία η επίμαχη συμφωνία θα μπορούσε να παράγει επωφελή αποτελέσματα. Επομένως, τόσο το άρθρο 81, παράγραφος 3, ΕΚ όσο και το άρθρο 5 του κανονισμού 1017/68 αναφέρονται στη δυνατότητα εξαιρέσεως υπέρ, ιδίως, των συμφωνιών που μπορούν να συμβάλλουν στην προώθηση της τεχνολογικής ή οικονομικής προόδου, χωρίς να απαιτείται ιδιαίτερος σύνδεσμος με την οικεία αγορά.

( βλ. σκέψεις 225-227 )

10. Μολονότι η ανακοίνωση της Επιτροπής περί των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της συνθήκης ΕΚΑΧ δεν αφορά ρητώς παρά μόνον τα πρόστιμα που επιβάλλονται κατ' εφαρμογή των δύο αυτών άρθρων, πρέπει, λόγω της ταυτότητας διατυπώσεως των σχετικών διατάξεων των κανονισμών 4056/86, για τον καθορισμό του τρόπου εφαρμογής των άρθρων [81 ΕΚ] και [82 ΕΚ] της συνθήκης στις θαλάσσιες μεταφορές, και 1017/68, περί εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού στους τομείς των σιδηροδρομικών, οδικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών, να γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή μπορεί να στηριχθεί κατ' αναλογία στις κατευθυντήριες γραμμές προκειμένου να υπολογίσει τα πρόστιμα στο πλαίσιο της εφαρμογής των κανονισμών 4056/86 και 1017/68.

( βλ. σκέψη 242 )

11. Κατά τον καθορισμό του ύψους κάθε προστίμου για τις παραβάσεις κανόνων του ανταγωνισμού, η Επιτροπή διαθέτει εξουσία εκτιμήσεως και δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υποχρεούται να εφαρμόζει προς τούτο κάποιο συγκεκριμένο μαθηματικό τύπο. Δυνάμει του άρθρου 17 του κανονισμού 17, του άρθρου 24 του κανονισμού 1017/68, περί εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού στους τομείς των σιδηροδρομικών, οδικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών, και του άρθρου 21 του κανονισμού 4056/86, για τον καθορισμό του τρόπου εφαρμογής των άρθρων [81 ΕΚ] και [82 ΕΚ] της συνθήκης στις θαλάσσιες μεταφορές, το Πρωτοδικείο αποφαίνεται κατά πλήρη δικαιοδοσία κατά το άρθρο 229 ΕΚ επί των προσφυγών που ασκούνται κατά των αποφάσεων με τις οποίες η Επιτροπή καθορίζει ένα πρόστιμο και μπορεί, κατά συνέπεια, να άρει, να μειώσει ή να αυξήσει το επιβληθέν πρόστιμο.

( βλ. σκέψη 252 )

12. Οσάκις η Επιτροπή αποφασίζει να εφαρμόσει, για τον καθορισμό του ποσού των προστίμων που πρέπει να επιβληθούν σε επιχειρήσεις που παρέβησαν του κανόνες του ανταγωνισμού, τη μέθοδο που εκτίθεται στις κατευθυντήριες γραμμές που θέσπισε για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος, 2 του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της συνθήκης ΕΚΑΧ, οφείλει, ενόψει της αναληφθείσας κατά τη δημοσίευσή της δεσμεύσεως, να συμμορφώνεται προς αυτήν, εκτός αν διευκρινίσει ειδικά τους λόγους για τους οποίους είναι εύλογο, ενδεχομένως, να παρεκκλίνει επί συγκεκριμένου σημείου.

( βλ. σκέψη 271 )

13. Εφόσον η Επιτροπή δεν απέδειξε τα αποτελέσματα της επίμαχης συμφωνίας και δεν όφειλε να το πράξει, δεδομένου ότι η επίμαχη συμφωνία έχει ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού, το αν η επίμαχη συμφωνία τέθηκε ή όχι σε ισχύ στερείται σημασίας για τον υπολογισμό της διάρκειας της παραβάσεως. Για να υπολογιστεί η διάρκεια μιας παραβάσεως το αντικείμενο της οποίας είναι ο περιορισμός του ανταγωνισμού, ενδείκνυται πράγματι να εξακριβωθεί μόνον η διάρκεια υπάρξεως αυτής της συμφωνίας, ήτοι το χρονικό διάστημα που διέρρευσε μεταξύ της ημερομηνίας συνάψεώς της και της ημερομηνίας κατά την οποία έπαυσε να ισχύει.

( βλ. σκέψη 280 )

14. Είναι άνευ σημασίας το ότι η μη εφαρμογή μιας συμφωνίας που περιορίζει τον ανταγωνισμό για τους σκοπούς του καθορισμού του ύψους των προστίμων που έπρεπε να επιβληθούν ελήφθη υπόψη όχι ειδικά στο μέρος της αποφάσεως που αφορά την εξέταση των ελαφρυντικών περιστάσεων, αλλά κατά το στάδιο της εξετάσεως της σοβαρότητας της παραβάσεως, εφόσον, εν πάση περιπτώσει, ο συνυπολογισμός αυτού του στοιχείου στο πλαίσιο του καθορισμού του ύψους των προστίμων είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του βασικού ύψους των προστίμων, όπως προβλέπει το σημείο 3, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίπτωση, των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της συνθήκης ΕΚΑΧ.

( βλ. σκέψη 293 )

15. Στο πλαίσιο διοικητικής διαδικασίας εφαρμογής των κανόνων του ανταγωνισμού ενώπιον της Επιτροπής, η συνεργασία σε διοικητική εξέταση που δεν βαίνει πέραν των όσων επιβάλλουν οι υποχρεώσεις τις οποίες υπέχουν οι επιχειρήσεις από το άρθρο 11, παράγραφοι 4 και 5, του κανονισμού 17 δεν δικαιολογεί μείωση του προστίμου, όπως προβλέπεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής όσον αφορά τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων.

Επιπλέον, όταν μια επιχείρηση αμφισβητεί τους πραγματικούς ισχυρισμούς στους οποίους η Επιτροπή στηρίζει τις αιτιάσεις της, δεν συμβάλλει στη διευκόλυνση του έργου της Επιτροπής που συνίσταται στη διαπίστωση και την καταστολή των παραβάσεων των κανόνων του ανταγωνισμού.

( βλ. σκέψεις 303-304 )

16. Η τήρηση της εύλογης προθεσμίας εκ μέρους της Επιτροπής κατά την έκδοση αποφάσεων μετά το πέρας των διοικητικών διαδικασιών σε θέματα πολιτικής ανταγωνισμού συνιστά πράγματι γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου η οποία αποτελεί συνάρτηση της αρχής της χρηστής διοικήσεως. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή δεν μπορεί να μη λαμβάνει sine die θέση και, για τη διασφάλιση της ασφάλειας δικαίου και της πρόσφορης δικαστικής προστασίας, υποχρεούται να λαμβάνει θέση ή να συντάσσει διοικητικής φύσεως έγγραφο, στην περίπτωση όπου έχει ζητηθεί τέτοιο έγγραφο, εντός εύλογης προθεσμίας.

Το εύλογο της διάρκειας της διαδικασίας πρέπει να εκτιμάται ενόψει των συγκεκριμένων περιστάσεων κάθε υποθέσεως και, ιδίως, του όλου πλαισίου της, της συμπεριφοράς που επέδειξαν οι εμπλεκόμενοι στη διάρκεια της διαδικασίας, της σημασίας της υποθέσεως για τις διάφορες ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις και του βαθμού πολυπλοκότητάς της.

( βλ. σκέψεις 317-318 )

17. Μολονότι η υπέρβαση ενός εύλογου χρόνου, ιδίως όταν συνεπάγεται την προσβολή των δικαιωμάτων της άμυνας των ενδιαφερομένων, δικαιολογεί την ακύρωση μιας αποφάσεως με την οποία διαπιστώνεται παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού, αυτό δεν συμβαίνει όταν αμφισβητείται το ύψος των προστίμων που επιβλήθηκαν με την απόφαση αυτή, εφόσον η εξουσία της Επιτροπής να επιβάλλει πρόστιμα διέπεται από τον κανονισμό 2988/74, περί παραγραφής του δικαιώματος διώξεως και εκτελέσεως των αποφάσεων στους τομείς του δικαίου των μεταφορών και του ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας. Συγκεκριμένα, με τον κανονισμό αυτό θεσπίστηκε πλήρης ρύθμιση που διέπει λεπτομερώς τις προθεσμίες εντός των οποίων Επιτροπή έχει την εξουσία, χωρίς να θίξει τη θεμελιώδη απαίτηση της ασφάλειας δικαίου, να επιβάλλει πρόστιμα στις επιχειρήσεις οι οποίες αποτελούν το αντικείμενο διαδικασιών εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού. Το άρθρο του 2, παράγραφος 3, προβλέπει ότι η παραγραφή συντελείται εν πάση περιπτώσει δέκα έτη μετά τη διακοπή της σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού, οπότε η Επιτροπή δεν μπορεί, επί ποινή επελεύσεως της παραγραφής, να καθυστερεί επ' αόριστον την απόφασή της όσον αφορά τα πρόστιμα. Ενόψει αυτής της ρυθμίσεως, αποκλείεται οποιαδήποτε θεώρηση συνδεόμενη με την υποχρέωση της Επιτροπής να ασκεί την εξουσία της επιβολής προστίμων εντός ευλόγου χρόνου.

( βλ. σκέψεις 321, 324 )

18. Μολονότι το ύψος του επιβαλλομένου προστίμου για παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού πρέπει να είναι ανάλογο προς τη διάρκεια της παραβάσεως και τα λοιπά στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως, μεταξύ των οποίων το κέρδος που αποκόμισε η οικεία επιχείρηση από τις πρακτικές της, το γεγονός ότι μια επιχείρηση δεν αποκόμισε κανένα όφελος από την παράβαση δεν μπορεί να εμποδίσει την επιβολή προστίμου, διότι διαφορετικά το πρόστιμο θα έχανε τον αποτρεπτικό του χαρακτήρα.

Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη, προκειμένου να καθορίσει το ύψος των προστίμων, να αποδείξει ότι η παράβαση προσπόρισε παράνομο όφελος στις οικείες επιχειρήσεις, ούτε να λάβει υπόψη, ενδεχομένως, την έλλειψη κέρδους από την εν λόγω παράβαση, πράγμα για το οποίο δεν δεσμεύτηκε εξάλλου με την ανακοίνωσή της περί των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της συνθήκης ΕΚΑΧ.

( βλ. σκέψεις 340-343 )

19. Σε θέματα ανταγωνισμού, η Επιτροπή μπορεί, ανάλογα με τις περιστάσεις, να θεωρήσει ότι ενδείκνυται να μην επιβάλει πρόστιμο ή να μειώσει το ύψος του λόγω των χρηματοοικονομικών δυσχερειών που αντιμετωπίζει η οικεία επιχείρηση.

Πάντως η Επιτροπή ουδόλως υποχρεούται να λάβει υπόψη την ελλειμματική κατάσταση μιας επιχειρήσεως προς τον σκοπό του καθορισμού του ύψους του προστίμου, καθόσον η αναγνώριση μιας τέτοιας υποχρεώσεως θα ισοδυναμούσε με την παροχή αδικαιολόγητου από απόψεως ανταγωνισμού πλεονεκτήματος στις επιχειρήσεις που έχουν προσαρμοστεί λιγότερο στις συνθήκες της αγοράς.

( βλ. σκέψεις 351-352 )

20. Σε θέματα ανταγωνισμού, το γεγονός ότι η Επιτροπή θεώρησε, κατά την προηγούμενη πρακτική των αποφάσεών της, ότι ορισμένα στοιχεία συνιστούσαν ελαφρυντικές περιστάσεις κατά την επιμέτρηση του προστίμου δεν σημαίνει ότι υποχρεούται να εκφέρει την ίδια κρίση και στη μεταγενέστερη απόφασή της.

( βλ. σκέψη 353 )

21. Όσον αφορά τον καθορισμό του ποσού των προστίμων που πρέπει να επιβληθούν σε πλείονες επιχειρήσεις εμπλεκόμενες στην ίδια παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού, η Επιτροπή έχει την εξουσία να καθορίζει, κατ' αρχάς, το συνολικό ύψος του προστίμου που έπρεπε να επιβληθεί, για να κατανείμει στη συνέχεια το συνολικό αυτό ποσό μεταξύ των εν λόγω επιχειρήσεων, κατατάσσοντας τις εν λόγω επιχειρήσεις σε κατηγορίες που συγκροτούνται βάσει των δραστηριοτήτων τους στην οικεία αγορά, εφόσον τα όρια που λαμβάνονται υπόψη για τη σύσταση των διαφόρων κατηγοριών ορίζονται με συνέπεις και αντικειμενικότητα, σύμφωνα με τις επιταγές της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, και με επαρκή αιτιολογία.

Ασφαλώς η μέθοδος αυτή έχει ως αποτέλεσμα να αγνοούνται οι διαφορές μεγέθους μεταξύ επιχειρήσεων της ίδιας κατηγορίας, αλλά συμβάλλει στον σκοπό που συνίσταται στην επιβολή αυστηρότερων κυρώσεων στις μεγάλες επιχειρήσεις.

( βλ. σκέψεις 384-385, 416, 437 )

22. Όσον αφορά τον καθορισμό του ποσού των προστίμων που πρέπει να επιβληθούν σε πλείονες επιχειρήσεις εμπλεκόμενες στην ίδια παράβαση, η μέθοδος καθορισμού των προστίμων που συνίσταται στον προσδιορισμό της σοβαρότητας της παραβάσεως μέσω διαμορφώσεως, βάσει του μεγέθους των οικείων επιχειρήσεων, ενός βασικού ποσού καθοριζόμενου σε συνάρτηση με τη φύση της παραβάσεως, συνάδει προς το νομικό πλαίσιο των κυρώσεων όπως καθορίζεται με το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και τις αντίστοιχες διατάξεις των κανονισμών 1017/68, περί εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού στους τομείς των σιδηροδρομικών, οδικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών, και 4056/86, για τον καθορισμό του τρόπου εφαρμογής των άρθρων [81 ΕΚ] και [82 ΕΚ] της συνθήκης στις θαλάσσιες μεταφορές.

Η Επιτροπή δικαιούται, προκειμένου να προσδιορίσει το μέγεθος μιας επιχειρήσεως, να αναφερθεί στον συνολικό κύκλο εργασιών της που αποτελεί ένδειξη της οικονομικής της ισχύος και της ικανότητάς της να προκαλεί ζημία στις υπόλοιπες επιχειρήσεις, και όχι στον κύκλο εργασιών της στην οικεία αγορά.

Όσον αφορά τη βαρύτητα της παραβάσεως, η Επιτροπή οφείλει επίσης να λαμβάνει υπόψη τον ενδεχομένως διαφορετικό ρόλο κάθε επιχειρήσεως, για παράδειγμα ως αρχηγού ή ουραγού.

( βλ. σκέψεις 398-403 )

23. Στον τομέα του ανταγωνισμού, η εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως πρέπει πράγματι να αφορά την οικονομική πραγματικότητα όπως αυτή προέκυπτε κατά τον χρόνο διαπράξεως της εν λόγω παραβάσεως. Κατά συνέπεια, για να εκτιμήσει το μέγεθος και την οικονομική ισχύ κάθε επιχειρήσεως καθώς και την έκταση της παραβάσεως που διαπράχθηκε από καθεμία από αυτές, που αποτελούν ουσιώδη στοιχεία για την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως που διέπραξε κάθε επιχείρηση, η Επιτροπή όφειλε να αναφερθεί στον κύκλο εργασιών που πραγματοποίησε καθεμία από τις εν λόγω επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος στο οποίο διαπράχθηκε η παράβαση.

( βλ. σκέψη 460 )

24. Το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο β_, του κανονισμού 2988/74, περί παραγραφής του δικαιώματος διώξεως και εκτελέσεως των αποφάσεων στους τομείς του δικαίου των μεταφορών και του ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας, καθιερώνει την αρχή δεδομένου ότι συνιστά εξαίρεση από την αρχή της πενταετούς παραγραφής, σε σχέση με την οποία η διακοπή της παραγραφής που προβλέπει το άρθρο 2 του εν λόγω κανονισμού συνιστά εξαίρεση που πρέπει να ερμηνευθεί συσταλτικά.

Εξάλλου, από το πρώτο εδάφιο του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο α_, προκύπτει ότι, για να διακοπεί η προθεσμία παραγραφής, οι έγγραφες αιτήσεις για παροχή πληροφοριών της Επιτροπής, οι οποίες μνημονεύονται ρητώς από τη διάταξη αυτή ως παραδείγματα πράξεων που διακόπτουν την παραγραφή, πρέπει να «αποσκοπ[ούν] στη διενέργεια ανακρίσεως ή στη δίωξη της παραβάσεως».

Σύμφωνα με το άρθρο 11 του κανονισμού 17, και, όσον αφορά τις σιδηροδρομικές, οδικές και εσωτερικές πλωτές μεταφορές, με το άρθρο 19 του κανονισμού 1017/68 και με το άρθρο 16 του κανονισμού 4056/86, οι αιτήσεις παροχής πληροφοριών πρέπει, κατά το γράμμα της πρώτης παραγράφου αυτών των διατάξεων, να είναι «αναγκαίες». Αίτημα παροχής πληροφοριών είναι «απαραίτητο» κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 1, του κανονισμού 17 και, αντιστοίχως, των προαναφερθέντων άρθρων 19 και 16, αν μπορεί ευλόγως να θεωρηθεί ως σχετιζόμενο με την πιθανολογούμενη παράβαση.

Επομένως, για να διακοπεί εγκύρως η πενταετής παραγραφή του άρθρου 1, παράγραφος 1, στοιχείο β_, του κανονισμού 2988/74, πρέπει να είναι απαραίτητη για την έρευνα ή τη δίωξη της παραβάσεως.

Επομένως, μολονότι η διαβίβαση αιτημάτων παροχής πληροφοριών μπορεί να διακόπτει την παραγραφή στο θέμα των προστίμων, όταν με τέτοια αιτήματα η Επιτροπή θέλει να καταστεί σε θέση να τηρήσει τις υποχρεώσεις που υπέχει κατά το στάδιο του καθορισμού του ύψους του προστίμου, δεν μπορεί, παραδείγματος χάριν, να γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή μπορεί να διαβιβάζει αιτήματα παροχής πληροφοριών αποκλειστικός σκοπός των οποίων είναι η τεχνητή παράταση του χρόνου παραγραφής προκειμένου να διατηρήσει την εξουσία επιβολής προστίμων. Αιτήματα παροχής πληροφοριών με αυτόν αποκλειστικώς τον σκοπό δεν είναι πράγματι απαραίτητα για τη δίωξη της παραβάσεως. Εξάλλου, το να αναγνωριστεί στην Επιτροπή εξουσία διακοπής χρόνου παραγραφής μέσω της διαβιβάσεως αιτημάτων παροχής πληροφοριών που δεν είναι απαραίτητα για τη δίωξη της παραβάσεως θα ισοδυναμούσε με το να της επιτρέπεται να επιμηκύνει συστηματικά την προθεσμία παραγραφής μέχρι του μέγιστου δεκαετούς ορίου της που προβλέπεται από το άρθρο 2, παράγραφος 3, του κανονισμού 2988/74, πράγμα που θα στερούσε αντικειμένου την πενταετή παραγραφή του άρθρου 1, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, μετατρέποντάς την σε δεκαετή παραγραφή.

( βλ. σκέψεις 484-488 )

Διάδικοι

Στην υπόθεση T-213/00,

CMA CGM, με έδρα τη Μασαλλία (Γαλλία),

Cho Yang Shipping Co. Ltd, με έδρα τη Σεούλ (Νότια Κορέα),

Evergreen Marine Corp. Ltd, με έδρα την Ταϊπέχ (Ταϊβάν),

Hanjin Shipping Co. Ltd, με έδρα την Ταϊπέχ,

Hapag-Lloyd Container Linie GmbH, με έδρα τη Σεούλ,

Kawasaki Kisen Kaisha Ltd, με έδρα το Τόκιο (Ιαπωνία),

Malaysia International Shipping Corporation Berhad, με έδρα την Κουάλα Λουμπούρ (Μαλαισία),

Mitsui OSK Lines Ltd, με έδρα το Τόκιο,

Neptune Orient Lines Ltd, με έδρα τη Σιγκαπούρη (Σιγκαπούρη),

Nippon Yusen Kaisha, με έδρα το Τόκιο,

Orient Overseas Container Line Ltd, με έδρα το Βανσάι (Χονγκ-Κονγκ),

P & O Nedlloyd Container Line Ltd, με έδρα το Λονδίνο (Ηνωμένο Βασίλειο),

Senator Lines GmbH, διαδεχθείσα την DSR-Senator Lines GmbH, με έδρα τη Βρέμη (Γερμανία),

Yangming Marine Transport Corp., με έδρα την Ταϊπέχ,

εκπροσωπούμενες αρχικώς από τους δικηγόρους J. Pheasant, C. Barlen, Μ. Levitt, D. Waelbroeck και U. Zinsmeister, και στη συνέχεια από τους δικηγόρους Pheasant, Levitt, Waelbroeck και Zinsmeister, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

προσφεύγουσες,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενης αρχικώς από τους P. Oliver και E. Gippini Fournier, και στη συνέχεια από τον Oliver, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

καθής,

που έχει ως αντικείμενο αίτημα ακυρώσεως της αποφάσεως 2000/627/ΕΚ της Επιτροπής, της 16ης Μα_ου 2000, σχετικά με διαδικασία του άρθρου 81 της Συνθήκης ΕΚ [υπόθεση IV/34.018 - Συμφωνία τελών και πρόσθετων τελών δρομολογίων Άπω Ανατολής (FETTCSA)] (ΕΕ L 268, σ. 1),

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ (τρίτο τμήμα),

συγκείμενο από τους Μ. Jaeger, Πρόεδρο, K. Lenaerts και J. Azizi, δικαστές,

γραμματέας: J. Plingers, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 2ας Μα_ου 2002,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

Νομικό πλαίσιο

1 Ο κανονισμός 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτος κανονισμός εφαρμογής των άρθρων [81] και [82] της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25), εφαρμοζόταν, αρχικώς, στο σύνολο των δραστηριοτήτων που καλύπτονταν από τη Συνθήκη ΕΟΚ. Ωστόσο, θεωρώντας ότι, στο πλαίσιο της κοινής πολιτικής των μεταφορών και λαμβανομένων υπόψη των ειδικών πτυχών του τομέα αυτού, καθίστατο αναγκαία η θέσπιση μιας ρυθμίσεως διαφορετικής από εκείνη που είχε θεσπιστεί για τους άλλους οικονομικούς τομείς, το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό 141/62, της 26ης Νοεμβρίου 1962, περί μη εφαρμογής του κανονισμού 17 του Συμβουλίου στον τομέα των μεταφορών (ΕΕ ειδ. έκδ. 07/001, σ. 30).

1. Ο κανονισμός 1017/68

2 Στις 19 Ιουλίου 1968, το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1017/68, περί εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού στους τομείς των σιδηροδρομικών, οδικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών (EE L 175, σ. 1).

3 Το άρθρο 1 του κανονισμού 1017/68 προβλέπει ότι ο κανονισμός αυτός έχει εφαρμογή στον τομέα των σιδηροδρομικών, οδικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών, στις συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον «καθορισμό τιμών και όρων μεταφοράς, τον περιορισμό ή τον έλεγχο της προσφοράς μεταφορών, την κατανομή των αγορών μεταφορών, την εφαρμογή τεχνικών βελτιώσεων ή την τεχνική συνεργασία, την από κοινού χρηματοδότηση ή απόκτηση μεταφορικού υλικού ή εξοπλισμού που συνδέεται άμεσα με την παροχή μεταφορικών υπηρεσιών κατά το μέτρο που είναι αναγκαία για την από κοινού εκμετάλλευση εκ μέρους ομίλου επιχειρήσεων οδικών ή εσωτερικών πλωτών μεταφορών όπως ορίζεται στο άρθρο 4, καθώς και στις περιπτώσεις δεσπόζουσας θέσεως στην αγορά μεταφορών». Δυνάμει της ίδιας αυτής διατάξεως, ο κανονισμός 1017/68 έχει επίσης εφαρμογή «στις δραστηριότητες των επιχειρήσεων που παρέχουν βοηθητικές μεταφορικές υπηρεσίες και που έχουν το ίδιο αντικείμενο ή τα ίδια αποτελέσματα με αυτά που προβλέπονται ανωτέρω».

4 Κατά το άρθρο 2 του κανονισμού 1017/68:

«Με την επιφύλαξη των διατάξεων που προβλέπονται στα άρθρα 3 έως 6, είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά και απαγορεύονται, χωρίς να είναι αναγκαία η έκδοση προηγουμένης αποφάσεως για το σκοπό αυτό, όλες οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, όλες οι αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και κάθε εναρμονισμένη πρακτική που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και που έχουν ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς, και ιδίως εκείνες οι οποίες συνίστανται:

α) στον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό τιμών και όρων μεταφοράς ή άλλων όρων συναλλαγής,

[...]».

5 Το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 1017/68 προβλέπει πάντως ότι

«Η απαγόρευση του άρθρου 2 δεν εφαμόζεται στις συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές που έχουν ως μόνον αντικείμενο και αποτέλεσμα την εφαρμογή τεχνικών βελτιώσεων ή την τεχνική συνεργασία μέσω:

[...]

γ) της οργανώσεως και της εκτελέσεως διαδοχικών, συμπληρωματικών, εναλλακτικών ή συνδυασμένων μεταφορών καθώς και μέσω του καθορισμού και της εφαρμογής συνολικών τιμών και όρων για τις μεταφορές αυτές, συμπεριλαμβανομένων και των τιμών ανταγωνισμού·

[...]

ζ) της θεσπίσεως ομοιομόρφων κανόνων σχετικά με τη δομή και τους όρους εφαρμογής των τιμολογίων μεταφοράς, εφόσον οι κανόνες αυτοί δεν καθορίζουν τις τιμές και τους όρους μεταφοράς.»

6 Κατά το άρθρο 5 του κανονισμού 1017/68:

«Η απαγόρευση του άρθρου 2 δύναται να κηρυχθεί ανεφάρμοστη με αναδρομική ισχύ:

- για κάθε συμφωνία ή κατηγορία συμφωνιών μεταξύ επιχειρήσεων,

- για κάθε απόφαση ή κατηγορία αποφάσεων ενώσεων επιχειρήσεων,

- για κάθε εναρμονισμένη πρακτική ή κατηγορία εναρμονισμένων πρακτικών,

η οποία συμβάλλει:

- στη βελτίωση της ποιότητος των μεταφορικών υπηρεσιών, ή

- στην προαγωγή, στις αγορές που υφίστανται σοβαρές περιοδικές διακυμάνσεις της προσφοράς και της ζητήσεως, μεγαλύτερης συνεχείας και σταθερότητος στην ικανοποίηση των μεταφορικών αναγκών, ή

- στην αύξηση της παραγωγικότητος των επιχειρήσεων, ή

- στην προώθηση της τεχνικής ή οικονομικής προόδου,

λαμβάνοντας ευλόγως υπόψη τα συμφέροντα των χρησιμοποιούντων τις μεταφορές, και η οποία:

α) δεν επιβάλλει στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις μεταφορών περιορισμούς μη απαραίτητους για την επίτευξη των στόχων αυτών, και

β) δεν παρέχει στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα να καταργήσουν τον ανταγωνισμό σε σημαντικό τμήμα της σχετικής αγοράς μεταφορών.»

7 Ο κανονισμός 1017/68 καθορίζει επίσης τις λεπτομέρειες εφαρμογής των ανωτέρω ουσιαστικών κανόνων. Ο κανονισμός αυτός επιτρέπει, ειδικότερα, στις επιχειρήσεις να συνάπτουν και να εφαρμόζουν συμφωνίες, χωρίς να υποχρεούνται να τις ανακοινώνουν στην Επιτροπή, εκθέτοντάς τες στον κίνδυνο ακυρότητας αναδρομικώς στην περίπτωση κατά την οποία οι συμφωνίες αυτές θα εξετάζονταν κατόπιν καταγγελίας ή αυτεπαγγέλτως από την Επιτροπή, χωρίς πάντως να θίγεται η δυνατότητα κηρύξεως θεμιτών αναδρομικώς των συμφωνιών αυτών στην περίπτωση μιας τέτοιας εκ των υστέρων εξετάσεως (άρθρο 11, παράγραφος 4, του κανονισμού 1017/68). Οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να επικαλεστούν τις διατάξεις του άρθρου 5 μπορούν, πάντως, δυνάμει του άρθρου 12 του κανονισμού 1017/68, να υποβάλουν σχετική αίτηση στην Επιτροπή.

2. Ο κανονισμός 4056/86

8 Στις 22 Δεκεμβρίου 1986, το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό (ΕΟΚ) 4056/86, για τον καθορισμό του τρόπου εφαρμογής των άρθρων [81] και [82] της Συνθήκης στις θαλάσσιες μεταφορές (ΕΕ L 378, σ. 4).

9 Το άρθρο 1, παράγραφος 2, του κανονισμού 4056/86 διευκρινίζει ότι ο κανονισμός αυτός «εφαρμόζεται αποκλειστικά στις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές από ή προς έναν ή περισσότερους κοινοτικούς λιμένες [...]».

10 Το άρθρο 2, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού προβλέπει πάντως ότι:

«Η απαγόρευση την οποία επιτάσσει το άρθρο [81], παράγραφος 1, της Συνθήκης δεν εφαρμόζεται στις συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές που έχουν ως μόνον αντικείμενο και αποτέλεσμα την εφαρμογή βελτιώσεων ή την τεχνική συνεργασία μέσω:

[...]

γ) της οργάνωσης και εκτέλεσης διαδοχικών ή συμπληρωματικών θαλάσσιων μεταφορών, καθώς και του καθορισμού και της εφαρμογής συνολικών τιμών και όρων για αυτές τις μεταφορές·

[...]

στ) της θέσπισης ή εφαρμογής ομοιόμορφων κανόνων σχετικά με τη δομή και τους όρους εφαρμογής των τιμολογίων μεταφοράς.»

11 Στην έβδομη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 4056/86, το Συμβούλιο εκθέτει ότι αυτές οι συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές τεχνικού χαρακτήρα είναι δυνατόν να εξαιρεθούν από την απαγόρευση συμπράξεων, «διότι κατά γενικό κανόνα δεν περιορίζουν τον ανταγωνισμό».

12 Το άρθρο 3 του κανονισμού 4056/86 προβλέπει, εξάλλου, εξαίρεση ανά κατηγορία για τις «συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές του συνόλου ή μέρους των μελών μιας ή περισσοτέρων ναυτιλιακών διασκέψεων που επιδιώκουν τον καθορισμό των ναύλων και όρων μεταφοράς». Ως ναυτιλιακή διάσκεψη νοείται, κατά το άρθρο 1, παράγραφος 3, στοιχείο β_, του κανονισμού 4056/86:

«ομάδα δύο τουλάχιστον μεταφορέων-εφοπλιστών που εκτελεί διεθνείς τακτικές εμπορευματικές μεταφορές σε συγκεκριμένη γραμμή ή συγκεκριμένες γραμμές μέσα σε καθορισμένα γεωγραφικά όρια και έχει συνάψει οποιασδήποτε μορφής συμφωνία ή διακανονισμό, στα πλαίσια του οποίου τα μέλη της ομάδας προβαίνουν από κοινού στην εκμετάλλευση της γραμμής ή των γραμμών με κοινούς ή ίσους τους ναύλους και κάθε άλλη προϋπόθεση που έχει σχέση με την παροχή των τακτικών αυτών υπηρεσιών.»

13 Ο κανονισμός 4056/86 επιτρέπει στις επιχειρήσεις να συνάπτουν και να εφαρμόζουν συμφωνίες, χωρίς να υποχρεούνται να τις ανακοινώνουν στην Επιτροπή, εκθέτοντάς τες στον κίνδυνο ακυρότητας αναδρομικώς στην περίπτωση κατά την οποία οι συμφωνίες αυτές θα εξετάζονταν κατόπιν καταγγελίας ή αυτεπαγγέλτως από την Επιτροπή, χωρίς πάντως να θίγεται η δυνατότητα κηρύξεως θεμιτών αναδρομικώς των συμφωνιών αυτών στην περίπτωση μιας τέτοιας εκ των υστέρων εξετάσεως (άρθρο 11, παράγραφος 4, του κανονισμού 4056/86). Οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να επικαλεστούν τις διατάξεις του άρθρου 81, παράγραφος 3, της Συνθήκης μπορούν, πάντως, δυνάμει του άρθρου 12 του κανονισμού 4056/86, να υποβάλουν σχετική αίτηση στην Επιτροπή.

Το ιστορικό της διαφοράς

14 Οι προσφεύγουσες είναι ναυτιλιακές εταιρίες που συμμετείχαν στη Far East Trade Tariff Charges and Surcharges Agreement (στο εξής: FETTCSA ή συμφωνία FETTCSA). Η FETTCSA είναι μια συμφωνία μεταξύ εταιριών που πραγματοποιούν δρομολόγια μεταξύ της Βόρειας Ευρώπης και της Άπω Ανατολής, που υπογράφηκε στις 5 Μαρτίου 1991, τέθηκε σε ισχύ στις 4 Ιουνίου 1991 και έληξε στις 10 Μα_ου 1994. Η FETTCSA δεν κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή.

15 Η FETTCSA περιελάμβανε στην αρχή, αφενός, δεκατέσσερα μέλη της Far Eastern Freight Conference (στο εξής: FEFC), δηλαδή τη ναυτιλιακή διάσκεψη που δραστηριοποιείται μεταξύ της Βόρειας Ευρώπης και της Νοτιοανατολικής Ασίας, τα οποία αφορούσε η απόφαση 94/985/ΕΚ της Επιτροπής, της 21ης Δεκεμβρίου 1994, σχετικά με τη διαδικασία δυνάμει του άρθρου [81] της Συνθήκης ΕΚ (IV/33.218 - Far Eastern Freight Conference) (ΕΕ L 378, σ. 17), η οποία αποτέλεσε το αντικείμενο υποθέσεως επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση του Πρωτοδικείου της 28ης Φεβρουαρίου 2002, Τ-86/95, Compagnie générale maritime κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή 2002, σ. ΙΙ-1011), και, αφετέρου, έξι ανεξάρτητες ναυτιλιακές εταιρίες της FEFC.

16 Τα μέλη της FEFC που συμμετείχαν στη FETTCSA ήταν οι Ben Line Container Holdings Ltd, Compagnie générale maritime (στο εξής: CGM), East Asiatic Company, Hapag-Lloyd AG, Kawasaki Kisen Kaisha (στο εξής: K Line), A. P. Μøller-Maersk Line (στο εξής: Maersk), Malaysia International Shipping Corporation Bhd (στο εξής: MISC), Mitsui OSK Lines Ltd (στο εξής: MOL), Nedlloyd Lijnen BV (στο εξής: Nedlloyd), Neptune Orient Lines Ltd (στο εξής: NOL), Nippon Yusen Kaisha (στο εξής: NYK), Orient Overseas Container Line Ltd (στο εξής: OOCL), P & O Containers Ltd (στο εξής: P& O) και Polish Ocean Line (στο εξής: POL). Οι ανεξάρτητες εταιρίες που συμμετείχαν στη FETTCSA ήταν οι Cho Yang Shipping Co. Ltd (στο εξής: Cho Yang), Deutsche Seereederei Rostock (στο εξής: DSR), Evergreen Marine Corp (Taiwan) Ltd (στο εξής: Evergreen), Hanjin Shipping Co. Ltd (στο εξής: Hanjin), Senator Linie GmbH & Co. KG (στο εξής: Senator Lines) και Yangming Marine Transport Corp. (στο εξής: Yangming).

17 Η FETTCSA είχε, κατά το άρθρο 2 αυτής, ως αντικείμενο:

- τη θέσπιση από τα μέρη κλαδικών προτύπων για τον υπολογισμό και τον καθορισμό τελών και πρόσθετων τελών μέσω κοινών διαδικαστικών μηχανισμών και

- τη χρησιμοποίηση ενός κοινού μηχανισμού για τον υπολογισμό και τον καθορισμό των τελών και πρόσθετων τελών εκτός των τομέων των θαλάσσιων αυλών και κομίστρων χερσαίας μεταφοράς.

18 Τα τέλη και τα πρόσθετα τέλη που αφορά η FETTCSA είναι επιπλέον τέλη που προστίθενται στον ναύλο που χρεώνουν οι ναυτιλιακές εταιρίες στους φορτωτές για την κάλυψη ορισμένων εξόδων, μεταξύ άλλων αυτών που απορρέουν από τη διακύμανση των συναλλαγματικών τιμών ή της τιμής του καυσίμου και αυτών που συνδέονται με την εξυπηρέτηση εμπορευματοκιβωτίων στους λιμένες και στους τερματικούς σταθμούς. Δεν αμφισβητείται ότι τα τέλη και πρόσθετα τέλη αντιστοιχούν σε σημαντικό μέρος της συνολικής τιμής της θαλάσσιας μεταφοράς, που μπορούν να φτάσουν μέχρι το 60 % της τιμής αυτής όσον αφορά τα δρομολόγια από δυσμάς προς ανατολάς.

19 Την 1η Μαρτίου 1991, η γραμματεία της FEFC πληροφόρησε την Επιτροπή για τη συνεδρίαση που θα πραγματοποιούνταν στη Σιγκαπούρη στις 5 Μαρτίου 1991 μεταξύ εκπροσώπων της FEFC και των ανεξάρτητων ναυτιλιακών εταιριών αυτής ενόψει της συνάψεως της FETTCSA.

20 Στις 25 Μαρτίου 1991, η γραμματεία της FEFC επιβεβαίωσε στην Επιτροπή ότι συνήφθη κατ' αρχήν συμφωνία στις 5 Μαρτίου 1991 «όσον αφορά έναν ενιαίο μηχανισμό για τον υπολογισμό και τον καθορισμό των τελών και πρόσθετων τελών εκτός των τομέων των θαλασσίων ναύλων και κομίστρων χερσαίας μεταφοράς».

21 Στις 15 Ιουλίου 1991, το ευρωπαϊκό συμβούλιο φορτωτών (the European Shippers' Councils, στο εξής: ESC) υπέβαλε καταγγελία στην Επιτροπή κατά της συμφωνίας FETTCSA.

22 Στις 28 Σεπτεμβρίου 1992, η Επιτροπή ανακοίνωσε στη γραμματεία της FETTCSA την προκαταρκτική της νομική εκτίμηση ως προς τη συμφωνία FETTCSA της 5ης Μαρτίου 1991. Η Επιτροπή εξέφρασε την άποψη ότι η συμφωνία αυτή εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ και δεν συνιστά συμφωνία τεχνικού περιεχομένου κατά την έννοια του άρθρου 2 του κανονισμού 4056/86. Κατά συνέπεια, παρότρυνε τα μέρη της FETTCSA να της κοινοποιήσουν τη συμφωνία αυτή δυνάμει του άρθρου 12 του κανονισμού 4056/86.

23 Στις 19 Απριλίου 1994, η Επιτροπή απηύθυνε στα μέρη της FETTCSA κοινοποίηση αιτιάσεων, κατά την οποία η FETTCSA, αφενός, δεν εμπίπτει στην έννοια της συμφωνίας τεχνικού περιεχομένου, όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 2 του κανονισμού 4056/86 και στο άρθρο 3 του κανονισμού 1017/68, και, αφετέρου, αντιβαίνει προς το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ και προς το άρθρο 2 του κανονισμού 1017/68, καθόσον περιέχει τις ακόλουθες συμφωνίες που περιορίζουν τον ανταγωνισμό: συμφωνία που απαγορεύει τις εκπτώσεις, συμφωνία σχετική με τη συναλλαγματική τιμή, συμφωνία που αφορά τον υπολογισμό των τελών και πρόσθετων τελών και συμφωνία ανταλλαγής πληροφοριών. Εξάλλου, κατά την κοινοποίηση των αιτιάσεων, οι εν λόγω περιοριστικές του ανταγωνισμού συμφωνίες δεν μπορούν να τύχουν ολικής εξαιρέσεως βάσει του άρθρου 3 του κανονισμού 4056/86, ούτε ατομικής εξαιρέσεως βάσει του άρθρου 81, παράγραφος 3, ΕΚ ή του άρθρου 5 του κανονισμού 1017/68. Επιπλέον, ελλείψει γνωστοποιήσεως, στην κοινοποίηση των αιτιάσεων διατυπώνεται η πρόθεση της Επιτροπής να επιβάλει πρόστιμα.

24 Στις 16 Σεπτεμβρίου 1994, τα μέρη της FETTCSA διαβίβασαν στην Επιτροπή την απάντησή τους επί της κοινοποιήσεως των αιτιάσεων. Η απάντηση αυτή περιέχει σε παράρτημα το τελικό κείμενο μιας δηλώσεως προσχωρήσεως που επαναλαμβάνει τον κατάλογο των εν προκειμένω σχετικών αρχών του δικαίου του ανταγωνισμού που τα μέρη της FETTCSA δεν αμφισβητούν. Παράλληλα, τα μέρη της FETTCSA συνέχισαν διάφορα διαβήματα προς την Επιτροπή προκειμένου να κλείσει ενδεχομένως η υπόθεση.

25 Στις 24 Μαρτίου 1995, η Επιτροπή απέστειλε στον εκπρόσωπο της FETTCSA αίτημα παροχής πληροφοριών προκειμένου να λάβει τα στοιχεία που αφορούν τον κύκλο εργασιών των μελών της FETTCSA για τα έτη 1993 και 1994.

26 Στις 8 Αυγούστου 1995, λόγω της διαφοράς απόψεων που υφίσταντο με τα μέρη της FETTCSA ως προς τα ουσιώδη περιστατικά, η Επιτροπή πληροφόρησε τον εκπρόσωπο της FETTCSA για την πρόθεσή της να εκδώσει επίσημη απόφαση. Στην αλληλουχία αυτή, η Επιτροπή ρώτησε τον εκπρόσωπο της FETTCSA αν τα μέρη της FETTCSA ήταν διατεθειμένα να μην αμφισβητήσουν τους πραγματικούς ισχυρισμούς που τελικώς διατυπώνει κατ' αυτών.

27 Δεν αμφισβητείται ότι, κατόπιν του τελευταίου αυτού αιτήματος της Επιτροπής, δεν διεξήχθη πλέον καμία αλληλογραφία μεταξύ της Επιτροπής και των μερών της FETTCSA πριν από τις 30 Ιουλίου 1998, ημερομηνία κατά την οποία η Επιτροπή απηύθυνε στον εκπρόσωπο της FETTCSA νέο αίτημα παροχής πληροφοριών προκειμένου να λάβει τα στοιχεία που αφορούν τον κύκλο εργασιών των μερών της FETTCSA ως προς το έτος 1997.

28 Στις 11 Οκτωβρίου 1999, η Επιτροπή απηύθυνε στον εκπρόσωπο της FETTCSA αίτημα παροχής πληροφοριών προκειμένου να λάβει τα στοιχεία που αφορούν τον κύκλο εργασιών των μερών της FETTCSA ως προς το έτος 1998.

29 Στις 16 Μα_ου 2000, η Επιτροπή εξέδωσε, βάσει των κανονισμών 17, 1017/68 και 4056/86, την απόφαση 2000/627/ΕΚ, σχετικά με διαδικασία του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ [υπόθεση IV/34.018 - Συμφωνία τελών και πρόσθετων τελών δρομολογίων Άπω Ανατολής (FETTCSA)] (ΕΕ L 268, σ. 1, στο εξής: απόφαση ή προσβαλλομένη απόφαση).

Η προσβαλλομένη απόφαση

30 Όπως εκτίθεται στην προσβαλλομένη απόφαση, στα μέρη της FETTCSA προσάπτεται ότι συνήψαν μια συμφωνία που προβλέπει τη μη παροχή εκπτώσεων επί των δημοσιευμένων τιμών και πρόσθετων τελών (στο εξής, επίσης: συμπληρωματικές τιμές), είτε αυτές δημοσιεύονταν στο πλαίσιο του τιμολογίου της FEFC είτε δημοσιεύονταν από ένα μεμονωμένο μεταφορέα (αιτιολογική σκέψη 133 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Κατά την Επιτροπή, η εν λόγω συμφωνία εμπεριέχεται στα πρακτικά της συνεδριάσεως των μερών της FETTCSA που πραγματοποιήθηκε στις 9 Ιουνίου 1992 (αιτιολογικές σκέψεις 33 έως 39 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

31 Τα τέλη και πρόσθετα τέλη στα οποία αναφέρεται η συμφωνία περιγράφονται στο παράρτημα ΙΙ της αποφάσεως (βλ., επίσης, τις αιτιολογικές σκέψεις 28 έως 30, 37, 42 έως 53 και 126 έως 130). Τα επίμαχα κύρια τέλη και πρόσθετα τέλη είναι τα ακόλουθα:

- ο συντελεστής προσαρμογής εφοδιασμού σε καύσιμα («Bunker Adjustment Factor», στο εξής: BAF): δεν αμφισβητείται ότι ο BAF περιλαμβάνει τις προσαρμογές της τιμής από τον μεταφορέα ούτως ώστε να αντικατοπτρίζεται η διαφορά μεταξύ του τρέχοντος κόστους εφοδιασμού σε καύσιμα και ενός βασικού επιπέδου που ενσωματώνεται στους ναύλους·

- ο συντελεστής προσαρμογής συναλλάγματος («Currency Adjustement Factor», στο εξής: CAF): δεν αμφισβητείται ότι ο CAF αποτελεί μια στάθμιση εφαρμοστέα σε καθένα από τα νομίσματα που συνθέτουν το καλάθι CAF, το οποίο περιλαμβάνει τα νομίσματα στα οποία κάθε εταιρία πραγματοποιεί τα έσοδά της και υφίσταται τις δαπάνες της και του οποίου το αντικείμενο είναι η αντιστάθμιση των διακυμάνσεων συναλλάγματος μεταξύ του νομίσματος στο οποίο ο μεταφορέας χρεώνει τον φορτωτή για τη μεταφορά και του νομίσματος στο οποίο ο μεταφορέας πραγματοποιεί τις δαπάνες του·

- τα τέλη εξυπηρετήσεως σε τερματικό σταθμό («Terminal Handling Charges», στο εξής: THC): στο παράρτημα ΙΙ της αποφάσεως περιγράφονται τα THC ως τα τέλη που καταβάλλουν οι φορτωτές για α) την παραλαβή και αποθήκευση από τον μεταφορέα προϊόντων σε εμπορευματοκιβώτια που προορίζονται για εξαγωγή ή εμπορευμάτων που προορίζονται για τοποθέτηση εντός εμπορευματοκιβωτίων στον τερματικό σταθμό και τα οποία παρουσιάζονται στο σκάφος για φόρτωση, β) την παραλαβή από τον μεταφορέα εμπορευμάτων εντός εμπορευματοκιβωτίου από το σκάφος, τα οποία προέρχονται από εισαγωγή και τη διευθέτηση της αποθήκευσής τους στον τερματικό σταθμό, καθώς και τη διακίνησή τους από τον τερματικό σταθμό και γ) σχετική τεκμηρίωση που αφορά τις πράξεις που παρατίθενται στα στοιχεία α_ και β_·

- τα τέλη για υπηρεσίες φορτίου κατώτερου του εμπορευματοκιβωτίου («Less-than-Container-Load Service Charges», στο εξής: LCLSC): δεν αμφισβητείται ότι τα LCLSC είναι τα τέλη τα οποία καταβάλλονται από τους φορτωτές για α) την παραλαβή εμπορευμάτων που προορίζονται για εξαγωγή στον σταθμό εμπορευματοκιβωτίων από τον μεταφορέα, τα οποία καταλαμβάνουν λιγότερο από ένα εμπορευματοκιβώτιο και πρέπει να ομαδοποιηθούν ανά εμπορευματοκιβώτιο, και για την επακόλουθη αποθήκευση και χειρισμό τους σύμφωνα με τις οδηγίες του φορτωτή, β) την παραλαβή από τον μεταφορέα εμπορευμάτων εισαχθέντων ομαδοποιημένων σε εμπορευματοκιβώτια και την αποθήκευση και τον χειρισμό τους πριν από την παράδοσή τους στην επιχείρηση οδικής μεταφοράς γ) τη συναφή τεκμηρίωση σχετικά με τις παρατιθέμενες στα στοιχεία α_ και β_ πράξεις·

- τα τέλη κρατήσεως: στο παράρτημα ΙΙ της αποφάσεως περιγράφονται ως τα τέλη τα οποία επιβάλλονται για εμπορεύματα και/ή εξοπλισμούς που κρατήθηκαν πέραν του ελεύθερου χρόνου που διατίθεται για την παραλαβή των εμπορευμάτων στον λιμένα, στον τερματικό σταθμό ή στην αποθήκη εμπορευματοκιβωτίων·

- τις επισταλίες: στο παράρτημα ΙΙ της αποφάσεως περιγράφονται ως τα τέλη που καταβάλλονται από τους φορτωτές για την κράτηση εμπορευματοκιβωτίων ή αμαξωμάτων των μεταφορέων πέραν του προβλεπόμενου ελεύθερου χρόνου.

32 Τα άλλα τέλη και πρόσθετα τέλη που αποτελούν το αντικείμενο της συμφωνίας την οποία αφορά η απόφαση περιλαμβάνουν την πριμοδότηση ειδικών εξοπλισμών, το πρόσθετο τέλος και κινδύνους πολέμου, τα τέλη ανυψώσεως εκτός προτύπων, τους προαιρετικούς προορισμούς, τη μεταβολή του καθεστώτος παραδόσεως και τα δέματα των οποίων η αξία υπερβαίνει το σύνηθες ποσό της αποζημιώσεως που καταβάλλει ο μεταφορέας βάσει της φορτωτικής (αιτιολογική σκέψη 37 της προσβαλλομένης αποφάσεως.)

33 Όσον αφορά τους εφαρμοστέους κανόνες ανταγωνισμού, η απόφαση διαπιστώνει ότι τα επίμαχα τέλη και πρόσθετα τέλη αφορούν υπηρεσίες θαλάσσιας μεταφοράς που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 4056/86, υπηρεσίες σιδηροδρομικής, οδικής και εσωτερικής πλωτής μεταφοράς (ή βοηθητικές προς αυτές υπηρεσίες) που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1017/68 και υπηρεσίες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής ούτε του ενός ούτε του άλλου από αυτούς τους δύο κανονισμούς και, συνεπώς, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 17 (αιτιολογικές σκέψεις 123 και 126 έως 130 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

34 Η Επιτροπή, κατά συνέπεια, εκθέτει ότι εφάρμοσε εν προκειμένω τις ισχύουσες διαδικασίες δυνάμει των κανονισμών 17, 1017/68 και 4056/86, (αιτιολογική σκέψη 124 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Όπως εκθέτει η Επιτροπή, ακόμη και αν προσδιόρισε εσφαλμένως τον ή τους εφαρμοστέους κανονισμούς σχετικά με τα τέλη και τα πρόσθετα τέλη, τα μέρη επωφελήθηκαν από τις διαδικαστικές εγγυήσεις που παρέχονται από όλους τους ενδεχομένως εφαρμοστέους κανονισμούς (αιτιολογική σκέψη 124 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

35 Κατά την Επιτροπή, η αγορά που πρέπει να ληφθεί υπόψη για τους σκοπούς της αξιολογήσεως της συμφωνίας που προβλέπει τη μη χορήγηση εκπτώσεων η οποία συνήφθη από τα μέρη της FETTCSA (στο εξής, επίσης: η επίμαχη συμφωνία) είναι η αγορά των «τακτικών υπηρεσιών θαλάσσιας μεταφοράς για τη διακίνηση εμπορευμάτων σε εμπορευματοκιβώτια μεταξύ της Βόρειας Ευρώπης και της Άπω Ανατολής» (αιτιολογική σκέψη 55 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

36 Κρίνοντας την ανάλυσή της επί της ουσίας, η Επιτροπή κατέληξε ότι η επίμαχη συμφωνία περιορίζει τον ανταγωνισμό μέσω των τιμών κατά παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, στοιχείο α_, ΕΚ και του άρθρου 2, στοιχείο α_, του κανονισμού 1017/68, ακόμη και αν τα μέρη δεν συμφωνούν ως προς το ύψος των δημοσιευμένων τιμών τους (αιτιολογικές σκέψεις 131 έως 144 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

37 Η Επιτροπή διαπιστώνει ομοίως ότι οι δραστηριότητες στις οποίες επιδόθηκαν τα μέρη στο πλαίσιο της FETTCSA υπερβαίνουν αυτό που συνάδει με την έννοια της «συμφωνίας τεχνικού περιεχομένου», κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 4056/86 και του άρθρου 3 του κανονισμού 1017/68 και ότι η συμφωνία περί μη χορηγήσεως εκπτώσεων δεν ήταν συμφωνία τεχνικού περιεχομένου (αιτιολογικές σκέψεις 145 έως 161 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

38 Όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 3, ΕΚ, η Επιτροπή καταλήγει ότι η εξαίρεση ανά κατηγορία που προβλέπεται από το άρθρο 3 του κανονισμού 4056/86 δεν έχει εφαρμογή, διότι ούτε η κατά κυριολεξία FETTCSA ούτε η συμφωνία περί μη χορήγησης εκπτώσεων αποτελούν συμφωνία ή διευθέτηση εντός του πλαισίου της οποίας τα συμβαλλόμενα μέρη ενεργούν εφαρμόζοντας κοινές ή ενιαίες τιμές. Κατά συνέπεια, τα μέρη δεν αποτελούν ναυτιλιακή διάσκεψη κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 3, στοιχείο β_, του κανονισμού 4056/86 (αιτιολογική σκέψη 162 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

39 Ως προς τη δυνατότητα ατομικής εξαιρέσεως, παρά το γεγονός ότι καμία συμφωνία συναφθείσα στο πλαίσιο της FETTCSA δεν αποτέλεσε το αντικείμενο αιτήσεως ατομικής εξαιρέσεως, η Επιτροπή εξετάζει, ενόψει της υποχρεώσεως που υπέχει από το άρθρο 11, παράγραφος 4, του κανονισμού 4056/86 και του άρθρου 11, παράγραφος 4, του κανονισμού 1017/68, αν πληρούνται οι προϋποθέσεις χορηγήσεώς της. Κατόπιν της εξετάσεώς της, πάντως, κατέληξε ότι η συμφωνία περί μη χορηγήσεως εκπτώσεων δεν πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπονται από το άρθρο 81, παράγραφος 3, ΕΚ (αιτιολογικές σκέψεις 163 έως 174 της προσβαλλομένης αποφάσεως) και ότι η FETTCSA δεν πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπονται από το άρθρο 5 του κανονισμού 1017/68 (αιτιολογική σκέψη 175 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

40 Δεδομένου ότι η διαπιστωθείσα παράβαση διαπράχθηκε, κατά την προσβαλλομένη απόφαση, εκ δόλου, η εν λόγω απόφαση επιβάλλει πρόστιμο σε κάθε ένα από τα μέρη της FETTCSA, δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, του άρθρου 22, παράγραφος 2, του κανονισμού 1017/68 και του άρθρου 19, παράγραφος 2, του κανονισμού 4056/86 (αιτιολογικές σκέψεις 176 έως 207 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

41 Το διατακτικό της αποφάσεως έχει ως εξής:

«Άρθρο πρώτο

Η συμφωνία για τη μη χορήγηση εκπτώσεων επί των δημοσιευμένων τελών και πρόσθετων τελών, η οποία συνήφθη μεταξύ των επιχειρήσεων που υπήρξαν πρώην μέλη της συμφωνίας τελών και πρόσθετων τελών δρομολογίων Άπω Ανατολής [...] (FETTCSA) και στις οποίες απευθύνεται η παρούσα απόφαση συνιστά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 81, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 2 του κανονισμού [...] 1017/68.

Άρθρο 2

Δεν πληρούνται οι όροι του άρθρου 81, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 5 του κανονισμού [...] 1017/68.

Άρθρο 3

Οι επιχειρήσεις στις οποίες απευθύνεται η παρούσα απόφαση υποχρεούνται να απέχουν στο μέλλον από οποιαδήποτε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική που θα είχε το ίδιο ή παραπλήσιο αντικείμενο ή αποτέλεσμα με τις παραβάσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1.

Άρθρο 4

Τα κατωτέρω πρόστιμα επιβάλλονται στις επιχειρήσεις στις οποίες απευθύνεται η παρούσα απόφαση.

CMA CGM SA 134 000 ευρώ

Hapag-Lloyd Container Linie GmbH 368 000 ευρώ

Kawasaki Kisen Kaisha Limited 620 000 ευρώ

A.P. Μøller-Maersk Sealand 836 000 ευρώ

Malaysia International Shipping Corporation

Berhad 134 000 ευρώ

Mitsui O.S.K. Lines Ltd 620 000 ευρώ

Neptune Orient Lines Ltd 368 000 ευρώ

Nippon Yusen Kaisha 620 000 ευρώ

Orient Overseas Container Line Ltd 134 000 ευρώ

P& O Nedlloyd Container Line Ltd 1 240 000 ευρώ

Cho Yang Shipping Co., Ltd 134 000 ευρώ

DSR-Senator Lines GmbH 368 000 ευρώ

Evergreen Marine Corp. (Taïwan) Ltd 368 000 ευρώ

Hanjin Shipping Co., Ltd 620 000 ευρώ

Yangming Marine Transport Corp. 368 000 ευρώ»

Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων

42 Με δικόγραφο που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 11 Αυγούστου 2000, οι προσφεύγουσες άσκησαν την παρούσα προσφυγή ακυρώσεως.

43 Κατόπιν της από 28 Μαρτίου 2001 αιτήσεως των προσφευγουσών, το Πρωτοδικείο τις κάλεσε, με έγγραφο της 4ης Απριλίου 2001, να καταθέσουν συμπληρωματικές γραπτές παρατηρήσεις ως προς το λυσιτελές της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 15ης Φεβρουαρίου 2001, C-99/98, Αυστρία κατά Επιτροπής (Συλλογή 2001, σ. Ι-1101). Οι προσφεύγουσες κατέθεσαν στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου τις παρατηρήσεις τους στις 25 Απριλίου 2001. Οι εν προκειμένω παρατηρήσεις της Επιτροπής περιέχονται στο υπόμνημά της ανταπαντήσεως.

44 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (τρίτο τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία και, στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας, κάλεσε τους διαδίκους να προσκομίσουν ορισμένα έγγραφα και να απαντήσουν σε γραπτές ερωτήσεις. Οι διάδικοι ανταποκρίθηκαν στα αιτήματα αυτά.

45 Οι διάδικοι αγόρευσαν και απάντησαν στις ερωτήσεις του Πρωτοδικείου κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση της 2ας Μα_ου 2002.

46 Οι προσφεύγουσες ζητούν από το Πρωτοδικείο:

- να ακυρώσει την απόφαση στο σύνολό της ή, επικουρικώς, τουλάχιστον καθόσον εκδόθηκε βάσει των κανονισμών 17 και 1017/68·

- να ακυρώσει τα πρόστιμα που τους επιβλήθηκαν ή, επικουρικώς, να μειώσει το ύψος τους·

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

47 Η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να απορρίψει την προσφυγή·

- να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα.

Σκεπτικό

48 Οι προσφεύγουσες προβάλλουν έξι λόγους προς στήριξη της προσφυγής τους. Ο πρώτος λόγος αντλείται από εσφαλμένη νομική βάση της προσβαλλομένης αποφάσεως και από προσβολή των δικαιωμάτων της άμυνας ως προς το σημείο αυτό. Ο δεύτερος λόγος αντλείται από εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ και του άρθρου 2 του κανονισμού 1017/68. Ο τρίτος λόγος αντλείται από έλλειψη καθορισμού ή εσφαλμένο καθορισμό των οικείων αγορών. Ο τέταρτος λόγος αφορά τα πρόστιμα. Ο πέμπτος αντλείται από την παραγραφή. Ο έκτος λόγος αντλείται από την παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως ως προς ορισμένα σημεία που προβάλλονται με ορισμένους άλλους λόγους.

1. Επί του λόγου που αντλείται από σφάλμα αφορών τη νομική βάση της προσβαλλομένης αποφάσεως και από προσβολή των δικαιωμάτων της άμυνας ως προς το σημείο αυτό

49 Οι προσφεύγουσες προβάλλουν ότι η προσβαλλομένη απόφαση, καθόσον εκδόθηκε βάσει των κανονισμών 17 και 1017/68, στηρίζεται σε εσφαλμένη νομική βάση. Προβάλλουν επίσης ότι παραβιάστηκαν τα δικαιώματά τους άμυνας ως προς το σημείο αυτό.

Επί της νομικής βάσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως

α) Επιχειρήματα των διαδίκων

50 Οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι η προσβαλλομένη απόφαση περιέχει ψευδή ερμηνεία των κανονισμών βάσει των οποίων εκδόθηκε. Υποστηρίζουν ότι τα τέλη και πρόσθετα τέλη που αποτελούν το αντικείμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως εμπίπτουν πλήρως στον κανονισμό 4056/86 και ότι, επομένως, κακώς η Επιτροπή στηρίχθηκε σωρευτικώς στους κανονισμούς 4056/86, 1017/68 και 17.

51 Οι προσφεύγουσες προβάλλουν, ευθύς εξ αρχής, ότι η FETTCSA αποτελούσε συμφωνία που αφορούσε αποκλειστικά τα ναυτιλιακά τέλη και πρόσθετα τέλη. Η FETTCSA δεν παρείχε στα μέρη τη δυνατότητα να συζητήσουν τα τέλη και πρόσθετα τέλη που αφορούν χερσαίες πράξεις.

52 Οι προσφεύγουσες, εξάλλου, εκθέτουν ότι η έννοια «θαλάσσιες μεταφορές», στην οποία αναφέρεται το άρθρο 1, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 4056/86, ουδόλως αποκλείει την εφαρμογή του κανονισμού σε ορισμένες χερσαίες πράξεις. Συγκεκριμένα, επισημαίνουν ότι το άρθρο 2, παράγφαφος 1, του κανονισμού 4056/86 αφορά συμφωνίες που έχουν σχέση με ορισμένες χερσαίες πράξεις, εφόσον κάνει μνεία «α) της θέσπισης ή ομοιόμορφης εφαρμογής προδιαγραφών και προτύπων για [...] τις μόνιμες εγκαταστάσεις»· «β) της ανταλλαγής ή από κοινού χρησιμοποίησης [...] μόνιμων εγκαταστάσεων για την εκμετάλλευση των μεταφορών»· «ε) της συγκέντρωσης μεμονωμένων αποστολών». Οι προσφεύγουσες αναφέρονται, επιπλέον, στο άρθρο 5, παράγραφος 4, του κανονισμού 4056/86, το οποίο προβλέπει ότι τα τιμολόγια πρέπει να περιλαμβάνουν τους όρους φορτώσεως και εκφορτώσεως και να διευκρινίζουν τις υπηρεσίες που καλύπτει κάθε άλλη επιβάρυνση εκτός από τον ναύλο.

53 Κατά συνέπεια, οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι, πλην του BAF, για τον οποίο η Επιτροπή κατέληξε, ορθώς, ότι εμπίπτει στον κανονισμό 4056/86, η πραγματοποιηθείσα από την Επιτροπή ανάλυση ως προς τη ρύθμιση που έχει εφαρμογή σε κάθε ένα από τα επίμαχα τέλη και πρόσθετα τέλη είναι εσφαλμένη για τους εκτιθέμενους κατωτέρω λόγους.

54 Πρώτον, όσον αφορά τον CAF, οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι η Επιτροπή κακώς κατέληξε ότι εμπίπτει στους κανονισμούς 4056/86, 17 και 1017/68, καθόσον εφαρμόζεται στην τιμή, αντιστοίχως, της θαλάσσιας μεταφοράς, των λιμενικών υπηρεσιών και της χερσαίας μεταφοράς. Οι προσφεύγουσες υπογραμμίζουν ότι, κατά το χρονικό διάστημα στο οποίο ίσχυσε η FETTCSA, εφάρμοσαν τον CAF μόνο στις τιμές τους θαλάσσιας μεταφοράς. Οι προσφεύγουσες επισημαίνουν επιπλέον το γεγονός ότι, εξ ορισμού, ο CAF δεν μπορεί να εφαρμόζεται παρά μόνο σε τέλη που χρεώνονται στο νόμισμα στο οποίο διατυπώνονται οι τιμές της θαλάσσιας μεταφοράς, δηλαδή το δολάριο των Ηνωμένων Πολιτειών (USD). Όμως, δεδομένου ότι η χερσαία μεταφορά και οι λιμενικές υπηρεσίες χρεώνονται σε τοπικό νόμισμα, κανένας CAF δεν θα μπορούσε να έχει εφαρμογή επ' αυτών, διότι δεν υφίσταται, στην περίπτωση αυτή, καμία διακύμανση των συναλλαγματικών τιμών δυνάμενη να αντισταθμιστεί.

55 Δεύτερον, όσον αφορά τα THC, οι προσφεύγουσες προβάλλουν ότι η Επιτροπή εσφαλμένως κατέληξε ότι δεν εμπίπτουν στον κανονισμό 4056/86, αλλα στον κανονισμό 17 ή στον κανονισμό 1017/68.

56 Ως προς τα περιστατικά, οι προσφεύγουσες υπογραμμίζουν ευθύς εξ αρχής ότι, σε αντίθεση προς τα εκτιθέμενα στην προσβαλλόμενη απόφαση, τα THC δεν καλύπτουν την παραλαβή των εμπορευμάτων που προορίζονται να αποθηκευθούν σε εμπορευματοκιβώτια, την αποθήκευση εμπορευματοκιβωτίων και την έξοδο των εμπορευματοκιβωτίων από τον τερματικό σταθμό. Συγκεκριμένα, ενώ η πρώτη πράξη εμπίπτει στα LCLSC, η δεύτερη υπόκειται, μετά την πάροδο ορισμένου χρονικού διαστήματος, σε επισταλίες. Οι προσφεύγουσες διευκρινίζουν στη συνέχεια ότι εφάρμοσαν ΤHC αποκλειστικώς σε πράξεις που διενεργούνται εντός της λιμενικής ζώνης σε σχέση με τη φόρτωση των εμπορευμάτων στο πλοίο ή την εκφόρτωσή τους από αυτό. Επιπλέον, το κόστος της χερσαίας μεταφοράς δεν ελήφθη υπόψη για τον καθορισμό του επιπέδου των THC. Τέλος, το επίπεδο των THC δεν ποικίλλει ανάλογα με το αν ο θαλάσσιος μεταφορέας παρέχει ή όχι τη χερσαία μεταφορά.

57 Ως προς το δίκαιο, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, καθόσον τα THC καλύπτουν «συναφείς» δραστηριότητες προς την παροχή υπηρεσιών θαλάσσιας μεταφοράς και «απαραίτητες» για την παροχή αυτή, από την απόφαση του Πρωτοδικείου της 6ης Ιουνίου 1995, Τ-14/93, Union internationale des chemins de fer κατά Επιτροπής (Συλλογή 1995, σ. ΙΙ-1503), προκύπτει ότι εμπίπτουν αποκλειστικώς στον κανονισμό 4056/86. Η Επιτροπή, εξάλλου, αναγνώρισε, στο πλαίσιο παράλληλων δικών (υπόθεση C-339/95, Compagnia di navigazione marittima, διαγραφείσα, και απόφαση Compagnie générale maritime κ.λπ. κατά Επιτροπής, παρατεθείσα ανωτέρω στη σκέψη 15), ότι η φόρτωση και η εκφόρτωση πλοίων αποτελεί ουσιώδες στοιχείο της θαλάσσιας μεταφοράς και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος αυτής. Κατά συνέπεια, η προσβαλλομένη απόφαση εκδόθηκε κατά πλάνη δικαίου, καθόσον: πρώτον, δεν προσδιορίζει τις «συναφείς και απαραίτητες» δραστηριότητες σε σχέση με τη χερσαία μεταφορά τις οποίες αφορούν τα THC· δεύτερον, καταλήγει ότι οι πράξεις διακινήσεως εμπορευματοκιβωτίων δεν εμπίπτουν στον κανονισμό 4056/86, για τον λόγο ότι δεν πρόκειται για «κατά κυριολεξία υπηρεσίες θαλάσσιας μεταφοράς» (αιτιολογική σκέψη 128), ενώ η επιβολή τέλους από μια ναυτιλιακή εταιρία για πράξη διακινήσεως εμπορευματοκιβωτίων εμπίπτει κατ' ανάγκη, χωρίς να χρειάζεται να ληφθεί υπόψη η φύση της οικείας υπηρεσίας, στην παροχή της θαλάσσιας μεταφοράς· τρίτον κακώς παραπέμπει στην απόφαση 98/190/ΕΚ της Επιτροπής, της 14ης Ιανουαρίου 1998, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου [82] της Συνθήκης (IV/34.801 FAG - Flughafen Frankfurt/Main AG) (ΕΕ L 72, σ. 30), καθόσον το ζήτημα της προσφοράς υπηρεσιών εξυπηρετήσεως των αερομεταφορέων, για τις οποίες η Επιτροπή κατέληξε ότι εμπίπτουν στον κανονισμό 17, είναι διαφορετικό από το ζήτημα της καλύψεως του κόστους αυτών των υπηρεσιών μέσω τελών και αμοιβών που πρέπει να καταβληθούν στον μεταφορέα από τον επιβάτη ή τον κύριο του φορτίου.

58 Τρίτον, όσον αφορά τα LCLSC, οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι η Επιτροπή εσφαλμένως κατέληξε ότι μπορούσαν να εμπίπτουν στους κανονισμούς 17 και 1017/68 και όχι στον κανονισμό 4056/86. Κατά τις προσφεύγουσες, η ανάλυση της Επιτροπής πάσχει τα ίδια νομικά ελαττώματα με αυτά που καθιστούν πλημμελή την ανάλυση των THC. Ειδικότερα, οι προσφεύγουσες επαναλαμβάνουν ότι ελάχιστη σημασία έχει ότι οι πράξεις τις οποίες αφορούν τα LCLSC δεν συνιστούν «κατά κυριολεξία» θαλάσσιες υπηρεσίες, εφόσον οι εν λόγω πράξεις είναι συναφείς και απαραίτητες σε σχέση με την παροχή υπηρεσιών θαλάσσιας μεταφοράς. Πάντως, οι δραστηριότητες ομαδοποιήσεως αποτελούν ουσιώδες στοιχείο της θαλάσσιας μεταφοράς με εμπορευματοκιβώτιο. Ενώ είναι γνωστό ότι το κόστος της διακινήσεως εμπορευματοκιβωτίων και της φορτώσεως/εκφορτώσεως των εμπορευμάτων στον λιμένα θα μπορούσε, από την έναρξη του συστήματος των διασκέψεων, να καλύπτεται πάντοτε από τις τιμές που καθορίζουν από κοινού οι εταιρίες και εμπεριέχονται στα τιμολόγια των διασκέψεων, μια συμφωνία που αφορά το κόστος της θέσεως σε εφαρμογή ισοδυνάμων δραστηριοτήτων προς τον σκοπό μεταφοράς με εμπορευματοκιβώτια θα έπρεπε να θεωρηθεί ως αναπόσπαστο μέρος των πράξεων θαλάσσιας μεταφοράς που εμπίπτουν στον κανονισμό 4056/86. Κατά τις προσφεύγουσες, αν ένα τέλος για την ομαδοποίηση προς σχηματισμό εμπορευματοκιβωτίου μπορεί, όπως αναγνωρίζει η Επιτροπή, να εμπίπτει στον κανονισμό 1017/68, καθόσον εφαρμόζεται στη χερσαία μεταφορά, θα πρέπει επίσης να μπορεί να εμπίπτει στον κανονισμό 4056/86, καθόσον εφαρμόζεται στη θαλάσσια μεταφορά. Οι προσφεύγουσες υπογραμμίζουν, συναφώς, ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο ε_, του κανονισμού 4056/86 περιλαμβάνει στο πεδίο του εφαρμογής τις συμφωνίες μεταξύ μεταφορέων περί «της συγκέντρωσης μεμονωμένων αποστολών».

59 Τέταρτον, όσον αφορά τα τέλη κράτησης και τις επισταλίες, ως προς τις οποίες επιβαρύνσεις η Επιτροπή κατέληξε ότι έχουν ενδεχομένως εφαρμογή οι κανονισμοί 17 και 1017/68 και όχι ο κανονισμός 4056/86, οι προσφεύγουσες τονίζουν, πρώτον, ότι η προσβαλλομένη απόφαση κάνει σύγχυση μεταξύ αυτών των δύο ειδών τελών. Οι προσφεύγουσες διευκρινίζουν ότι η επισταλία είναι τέλος που επιβάλλεται στον παραλήπτη του εμπορευματοκιβωτίου για το γεγονός ότι δεν το μετέφερε από τον λιμένα ή από τον τερματικό σταθμό εντός των συμφωνημένων προθεσμιών, ενώ το τέλος κρατήσεως είναι τέλος που επιβάλλεται στον φορτωτή και/ή στον παραλήπτη του εμπορευματοκιβωτίου για την κράτηση εμπορευματοκιβωτίων που του παραδόθηκαν στους χώρους του, πέραν των προθεσμιών που συμφωνήθηκαν για τη φόρτωση ή την εκφόρτωση. Επομένως, τα τέλη αυτά δεν αντιστοιχούν σε υπηρεσία ή σε πράξη που διενεργείται από τον μεταφορέα, αλλά σκοπό έχουν την αντιστάθμιση των εξόδων ή των ζημιών που υφίσταται ο μεταφορέας συνεπεία της καθυστερήσεως του πελάτη να παραλάβει τα εμπορεύματα ή να αποδώσει το εμπορευματοκιβώτιο. Κατά συνέπεια, είναι αλυσιτελές να υποστηρίζεται, όπως πράττει η Επιτροπή, ότι τα τέλη αυτά δεν έχουν σχέση με «κατά κυριολεξία» υπηρεσίες θαλάσσιας μεταφοράς. Οι προσφεύγουσες καταλήγουν ότι, εξ ορισμού, τα τέλη αυτά έχουν άμεση σχέση με τη θαλάσσια μεταφορά και την παράδοση εμπορευμάτων, οπότε εμπίπτουν κατ' ανάγκην στον κανονισμό 4056/86.

60 Κατά τις προσφεύγουσες, η χρησιμοποίηση εσφαλμένης νομικής βάσεως δικαιολογεί καθεαυτή την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως - στο σύνολό της ή εν μέρει - χωρίς να είναι αναγκαίο να ληφθούν υπόψη ενδεχόμενες πρακτικές συνέπειες που απορρέουν από το διαπραχθέν σφάλμα της Επιτροπής. Από τις αποφάσεις του Δικαστηρίου της 28ης Μα_ου 1998, C-22/96, Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (Συλλογή 1998, σ. Ι-3231), και της 5ης Οκτωβρίου 2000, C-376/98, Γερμανία κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (Συλλογή 2000, σ. Ι-8419), με τις οποίες το Δικαστήριο ακύρωσε τις επίμαχες οδηγίες λόγω της εσφαλμένης νομικής τους βάσεως, προκύπτει ότι η ύπαρξη «πρακτικών συνεπειών» ουδόλως αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την ακύρωση πράξεως που εκδόθηκε με εσφαλμένη νομική βάση. Συναφώς, στερείται λυσιτέλειας η απόφαση Union internationale des chemins de fer κατά Επιτροπής, παρατεθείσα ανωτέρω στη σκέψη 57, την οποία επικαλείται η Επιτροπή, δεδομένου ότι, με την απόφαση αυτή, το Πρωτοδικείο, μολονότι αναφέρθηκε στις αρνητικές διαδικαστικές συνέπειες που απορρέουν από την επιλογή εσφαλμένης νομικής βάσεως, δεν έκρινε ότι οι εν λόγω συνέπειες αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για την ακύρωση της πράξεως που πάσχει αυτό το ελάττωμα. Εξάλλου, η απόφαση που εξέδωσε το Δικαστήριο επί ασκήσεως αναιρέσεως στις 11 Μαρτίου 1997, C-264/95 P, Επιτροπή κατά UIC (Συλλογή 1997, σ. Ι-1287), ουδόλως σημαίνει ότι το Δικαστήριο έκρινε την εσφαλμένη νομική βάση που επέλεξε η Επιτροπή ως μη συνιστώσα επαρκές ελάττωμα που δικαιολογεί την ακύρωση.

61 Εν πάση περιπτώσει, οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι η εσφαλμένη επιλογή της νομικής βάσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως είχε αρνητικές πρακτικές συνέπειες γι' αυτές.

62 Πρώτον, τονίζουν ότι η προσβαλλομένη απόφαση τους επέβαλε πρόστιμα βάσει των κανονισμών 1017/68 και 17. Όμως, καθόσον η προσβαλλομένη απόφαση στηρίζεται εσφαλμένως στους κανονισμούς αυτούς, τα πρόστιμα που επιβάλλει στερούνται οποιασδήποτε νομικής βάσεως. Ελάχιστη σημασία έχει συναφώς ότι η προσβαλλομένη απόφαση στηρίζεται επίσης στον κανονισμό 4056/86. Συγκεκριμένα, οι προσφεύγουσες εκτιμούν ότι από το γεγονός ότι η Επιτροπή πεπλανημένως κατέληξε ότι η εν λόγω συμφωνία εμπίπτει στους κανονισμούς 17 και/ή 1017/68 προκύπτει ότι κάθε διάταξη της προσβαλλομένης αποφάσεως που ελήφθη δυνάμει αυτών των κανονισμών στερείται νομικής βάσεως. Κατά συνέπεια, οι εν λόγω κανονισμοί δεν παρέχουν νομική βάση στις διατάξεις της προσβαλλομένης αποφάσεως, που περιλαμβάνουν τη διαπίστωση παραβάσεων, την εντολή παύσεως των παραβάσεων και την επιβολή προστίμων, όσον αφορά τα τέλη και πρόσθετα τέλη ως προς τα οποία η Επιτροπή εσφαλμένως κατέληξε ότι εμπίπτουν στους κανονισμούς 17 και/ή 1017/68. Κατά τις προσφεύγουσες, τα επιβληθέντα πρόστιμα πρέπει να ακυρωθούν τουλάχιστον κατά το μέτρο αυτό και δεν έχει σημασία το ότι η Επιτροπή στηρίζει τα άλλα μέρη της προσβαλλομένης αποφάσεως στον κανονισμό 4056/86.

63 Δεύτερον, οι προσφεύγουσες επισημαίνουν ότι, αν η προσβαλλομένη απόφαση καθίστατο στοιχείο του κοινοτικού κεκτημένου, οι επιχειρηματίες τακτικής θαλάσσιας μεταφοράς δεν θα μπορούσαν πλέον να επικαλούνται την εξαίρεση ανά κατηγορία που προβλέπεται από τον κανονισμό 4056/86 για τις συμφωνίες τους που αφορούν τα τέλη και πρόσθετα τέλη και θα είχαν έτσι την υποχρέωση να τις κοινοποιούν προς τον σκοπό ατομικής εξαιρέσεως σύμφωνα με τους κανονισμούς 17 και 1017/68.

64 Τρίτον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, καθό μέτρο οι κανονισμοί 17, 1017/68 και 4056/86 εκφράζουν διαφορετικές κατευθύνσεις στον τομέα της οικονομικής πολιτικής και της νομοθεσίας, δεν μπορεί να τεκμαίρεται ότι η αξιολόγηση μιας συμφωνίας έναντι των κανονισμών 1017/68 ή 17 περιλαμβάνει μια ορθή εκτίμηση του συνόλου των ουσιωδών στοιχείων για την ανάλυση της συμφωνίας έναντι του κανονισμού 4056/86 και του οικονομικού και ουσιαστικού της περιεχομένου.

65 Για όλους αυτούς τους λόγους, οι προσφεύγουσες εκθέτουν ότι τα άρθρα 1 και 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως πρέπει να ακυρωθούν στο σύνολό τους ή, τουλάχιστον, εν μέρει, καθόσον στηρίζονται στους κανονισμούς 17 και 1017/68. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, οι προσφεύγουσες ζητούν, επιπλέον, να ακυρωθούν τα πρόστιμα που τους επιβλήθηκαν με την προσβαλλομένη απόφαση, καθόσον επιβλήθηκαν κατ' εφαρμογή του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 22, παράγραφος 2, του κανονισμού 1017/68. Συγκεκριμένα, κατά τις προσφεύγουσες, η ακύρωση της νομικής βάσεως στην οποία ερείδεται η επιβολή ενός προστίμου πρέπει να έχει ως συνέπεια την ακύρωση αυτού του προστίμου, διότι τότε αυτό στερείται νομικής βάσεως. Δεδομένου ότι από την προσβαλλομένη απόφαση προκύπτει ότι τα πρόστιμα επιβλήθηκαν κατ' εφαρμογή των τριών κανονισμών από κοινού, πιθανόν με ίση αντιστοιχία, οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι πρέπει να ακυρωθούν τα πρόστιμα αυτά μέχρι των δύο τρίτων του ποσού τους.

66 Η Senator Lines, ατομικώς για τον εαυτό της, εκθέτει ακόμη ότι η πλάνη περί το δίκαιο στην οποία υπέπεσε η Επιτροπή δικαιολογεί καθεαυτήν την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως. Προβάλλει ότι η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της νομιμότητας των κυρώσεων του άρθρου 7 της Συμβάσεως για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών της 4ης Νοεμβρίου 1950 (ΕΣΔΑ) την οποία δέχεται η κοινοτική νομολογία (μεταξύ άλλων, απόφαση του Δικαστηρίου της 25ης Σεπτεμβρίου 1984, 117/83, Könecke, Συλλογή 1984, σ. 3291).

67 Η Επιτροπή ζητεί να απορριφθεί η επιχειρηματολογία των αντιδίκων που αντλείται από εσφαλμένη νομική βάση.

β) Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

68 Πρέπει, ευθύς εξ αρχής, να υπομνηστεί ότι, κατά το προοίμιό της, η προσβαλλομένη απόφαση εκδόθηκε βάσει του κανονισμού 17, ιδίως του άρθρου 3, παράγραφος 1, και του άρθρου 15, παράγραφος 2, αυτού, του κανονισμού 1017/68, ιδίως του άρθρου 11, παράγραφος 1, και του άρθρου 22, παράγραφος 2, αυτού και του κανονισμού 4056/86, ιδίως του άρθρου 11, παράγραφος 1, και του άρθρου 19, παράγραφος 2, αυτού.

69 Στη συνέχεια, πρέπει να τονιστεί ότι, στην αιτιολογική σκέψη 123 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή εκθέτει ότι «τα τέλη και τα πρόσθετα τέλη που καλύπτονται από τη FETTCSA αφορούν υπηρεσίες θαλάσσιας μεταφοράς που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού [...] 4056/86, υπηρεσίες σιδηροδρομικής, οδικής και εσωτερικής πλωτής μεταφοράς (ή παρακολουθηματικές προς αυτές υπηρεσίες) που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού [...] 1017/68 και υπηρεσίες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των ανωτέρω δύο κανονισμών και, συνεπώς, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αριθ. 17».

70 Τέλος, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, στις αιτιολογικές σκέψεις 125 έως 130 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή εξετάζει κατά πόσο οι διάφοροι σχετικοί κανονισμοί έχουν εφαρμογή στα επίμαχα κύρια τέλη και πρόσθετα τέλη. Τα συμπεράσματα της Επιτροπής εν προκειμένω έχουν ως ακολούθως:

- «ο συντελεστής BAF αφορά τις θαλάσσιες μεταφορές και, συνεπώς, μια περιοριστική συμφωνία σχετικά με τον εν λόγω συντελεστή εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού [...] 4056/86» (αιτιολογική σκέψη 126)·

- «κατά το μέτρο που ο συντελεστής CAF εφαρμόζεται στις τιμές της θαλάσσιας μεταφοράς, των λιμενικών υπηρεσιών και της χερσαίας μεταφοράς, μια περιοριστική συμφωνία σχετικά με τον εν λόγω συντελεστή εμπίπτει αντίστοιχα στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού [...] 4056/86, του κανονισμού [...] 17 και του κανονισμού [...] 1017/68» (αιτιολογική σκέψη 127)·

- «συνεπώς, μια περιοριστική [συμφωνία σχετικά με [τα THC] εμπίπτει [...], τουλάχιστον εν μέρει, στο πεδίο εφαρμογής 17 και όχι του κανονισμού [...] 4056/86. Κατά το μέτρο που μια συμφωνία σχετικά με τα εν λόγω τέλη έχει ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα τον καθορισμό τιμών και όρων χερσαίας μεταφοράς, έχει εφαρμογή ο κανονισμός [...] 1017/68 και όχι ο κανονισμός 17» (αιτιολογική σκέψη 128)·

- «μια περιοριστική συμφωνία [σχετικά με τα τέλη για υπηρεσίες LCLSC] εμπίπτει [...] στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 17 και όχι του κανονισμού [...] 4056/86. Κατά το μέτρο που μια συμφωνία [LCLSC] έχει ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα τον καθορισμό τιμών και όρων χερσαίας μεταφοράς, έχει εφαρμογή ο κανονισμός [...] 1017/68 και όχι ο κανονισμός αριθ. 17» (αιτιολογική σκέψη 129)·

- «μια περιοριστική συμφωνία σχετικά με [τέλη κρατήσεως και επισταλιών] εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 17 και όχι του κανονισμού [...] 4056/86. Κατά το μέτρο που μια συμφωνία σχετικά με τα τέλη κρατήσεως ή επισταλίας έχει ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα τον καθορισμό τιμών και όρων χερσαίας μεταφοράς, έχει εφαρμογή ο κανονισμός [...] 1017/68 και όχι ο κανονισμός 17» (αιτιολογική σκέψη 130).

71 Οι προσφεύγουσες προβάλλουν ότι η προσβαλλομένη απόφαση έπρεπε να στηριχθεί αποκλειστικώς στον κανονισμό 4056/86 και όχι σωρευτικώς στον κανονισμό αυτό και στους κανονισμούς 17 και 1017/68, διότι καθένα από τα προπαρατεθέντα τέλη και πρόσθετα τέλη εμπίπτει μόνο στον κανονισμό 4056/86. Κατά τις προσφεύγουσες, η εσφαλμένη χρησιμοποίηση των κανονισμών 17 και 1017/68 ως νομικής βάσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως πρέπει να συνεπάγεται την ακύρωση της αποφάσεως αυτής.

72 Επιβάλλεται η παρατήρηση ότι, για να καθοριστεί ο κανονισμός που έχει εφαρμογή στα τέλη και πρόσθετα τέλη που καλύπτονται από την επίμαχη συμφωνία, στην οποία αφορά η προσβαλλομένη απόφαση, πρέπει να προσδιοριστεί ο κανονισμός που έχει εφαρμογή στις υπηρεσίες που αποτελούν το αντικείμενο των εν λόγω τελών και πρόσθετων τελών. Τα τέλη και πρόσθετα τέλη εμπίπτουν πράγματι στο πεδίο εφαρμογής των κανονισμών που μπορούν να έχουν εφαρμογή στις υπηρεσίες τις οποίες αφορούν τα εν λόγω τέλη και πρόσθετα τέλη. Επομένως, ορθώς, στην αιτιολογική σκέψη 123, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι τα τέλη και πρόσθετα τέλη που αφορούν υπηρεσίες θαλάσσιας μεταφοράς εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 4056/86, αυτά που αφορούν υπηρεσίες σιδηροδρομικής, οδικής και εσωτερικής πλωτής μεταφοράς ή παρακολουθηματικές προς αυτές υπηρεσίες εμπίπτουν στον κανονισμό 1017/68 και αυτά που αφορούν υπηρεσίες που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των δύο αυτών κανονισμών εμπίπτουν στον κανονισμό 17.

73 Προκειμένου να προσδιοριστεί ο κανονισμός που έχει εφαρμογή στις υπηρεσίες που αποτελούν το αντικείμενο των επίμαχων τελών και πρόσθετων τελών πρέπει να εξεταστούν οι εν λόγω υπηρεσίες υπό το φως των διατάξεων που οριοθετούν το πεδίο εφαρμογής των οικείων κανονισμών (απόφαση Compagnie générale maritime κ.λπ. κατά Επιτροπής, παρατεθείσα ανωτέρω στη σκέψη 15, σκέψη 260).

74 Εν προκειμένω, εφόσον οι προσφεύγουσες προβάλλουν ότι τα τέλη και πρόσθετα τέλη που καλύπτονται από την επίμαχη συμφωνία εμπίπτουν όλα πλήρως στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 4056/86 και όχι των κανονισμών 17 και 1017/68, πρέπει να προσδιοριστεί η έκταση στην οποία η προσβαλλομένη απόφαση αποκλείει την εφαρμογή του κανονισμού 4056/86 στα επίμαχα τέλη και πρόσθετα τέλη, κατόπιν δε να εξεταστεί αν, αποκλειομένης της εφαρμογής του κανονισμού 4056/86 στα τέλη αυτά, η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο.

75 Όσον αφορά την εφαρμογή του κανονισμού 4056/86 στα επίμαχα τέλη και πρόσθετα τέλη, πρέπει κατ' αρχάς να παρατηρηθεί ότι δεν αμφισβητείται μεταξύ των διαδίκων ότι ο BAF εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής αυτού του κανονισμού.

76 Στη συνέχεια, έχει σημασία να τονιστεί, όσον αφορά τον CAF, ότι, ενώ η προσβαλλομένη απόφαση θεωρεί, κατά την αιτιολογική σκέψη 127, δυνατή την εφαρμογή ενδεχομένως των κανονισμών 17 και 1017/68 στο μέτρο που ο CAF εφαρμόζεται στις τιμές, αντιστοίχως, των λιμενικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών χερσαίας μεταφοράς, η Επιτροπή καταλήγει, εξ ετέρου, κατά την εν λόγω αιτιολογική σκέψη, ότι ο CAF εμπίπτει στον κανονισμό 4056/86 καθόσον έχει εφαρμογή στις τιμές της θαλάσσιας μεταφοράς. Κατά συνέπεια, ακόμη και αν η Επιτροπή αντιμετώπισε ως δυνατή μια διαζευκτική εφαρμογή των οικείων κανονισμών, θεώρησε σαφώς ότι ο κανονισμός 4056/86 έχει εφαρμογή στον CAF. Κατά συνέπεια, χωρίς να χρειάζεται να ληφθούν υπόψη οι επικρίσεις των προσφευγουσών που αφορούν την εσφαλμέννη εφαρμογή των κανονισμών 17 και 1017/68 στον CAF, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το ενδεχομένως διαπραχθέν από την Επιτροπή σφάλμα επί του σημείου αυτού δεν μπορεί να καταστήσει ελαττωματική την προσβαλλομένη απόφαση.

77 Τέλος, σε αντίθεση προς τους ισχυρισμούς της Επιτροπής, όσον αφορά τα THC, δεν μπορεί να συναχθεί από τα εκτιθέμενα στην αιτιολογική σκέψη 128 της προσβαλλομένης αποφάσεως, κατά την οποία μια περιοριστική συμφωνία σχετικά με το τέλος αυτό εμπίπτει «τουλάχιστον εν μέρει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 17 και όχι του κανονισμού [...] 4056/86», ότι η εν λόγω απόφαση καθιερώνει τη μερική εφαρμογή του κανονισμού 4056/86 στα εν λόγω συμπληρωματικά τέλη. Πράγματι, από το χωρίο αυτό της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει όντως ότι η έκφραση «εν μέρει» αναφέρεται όχι στην εφαρμογή του κανονισμού 4056/86, αλλά στην εφαρμογή του κανονισμού 17. Η ερμηνεία αυτή επιβεβαιώνεται από την ακόλουθη φράση της ίδιας αιτιολογικής σκέψεως, στην οποία εκτίθεται ότι, κατά το μέτρο που μια συμφωνία σχετικά με τα THC έχει ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα τον καθορισμό τιμών και όρων χερσαίας μεταφοράς, «έχει εφαρμογή ο κανονισμός 1017/68 και όχι ο κανονισμός 17».

78 Κατά συνέπεια, από τις αιτιολογικές σκέψεις 126 έως 130 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή απέκλεισε την εφαρμογή του κανονισμού 4056/86 αποκλειστικώς και μόνον όσον αφορά τα TCH, τα LCLSC, τα τέλη κρατήσεως και τις επισταλίες.

79 Επομένως, πρέπει να ελεγχθεί αν, αποκλείοντας την εφαρμογή του κανονισμού 4056/86 σ' αυτά τα τέλη και πρόσθετα τέλη, η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο.

80 Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι η επιλογή της νομικής βάσεως μιας πράξεως δεν μπορεί να εξαρτάται μόνον από την πεποίθηση ενός θεσμικού οργάνου ως προς τον επιδιωκόμενο σκοπό, αλλά πρέπει να στηρίζεται σε αντικειμενικά στοιχεία επιδεκτικά δικαστικού ελέγχου (απόφαση του Δικαστηρίου της 26ης Μαρτίου 1987, 45/86, Επιτροπή κατά Συμβουλίου, Συλλογή 1987, σ. 1493, σκέψη 11, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 7ης Ιουλίου 1999, Τ-106/96, Wirtschaftsvereinigung Stahl κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. ΙΙ-2155, σκέψη 109). Εξάλλου, κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή υπέχει την υποχρέωση από το άρθρο 253 ΕΚ να αιτιολογεί τις ατομικές της αποφάσεις προκειμένου να παράσχει στον ενδιαφερόμενο ικανές ενδείξεις ως προς το αν η απόφαση έχει επαρκές έρεισμα ή αν ενδεχομένως πάσχει ελάττωμα, λόγω του οποίου θα μπορούσε να αμφισβητηθεί το κύρος της και να επιτρέψει στον κοινοτικό δικαστή να ασκήσει τον έλεγχό του επί της νομιμότητας της αποφάσεως, εξυπακουομένου ότι το περιεχόμενο της υποχρεώσεως αυτής εξαρτάται από τη φύση της περί ης πρόκειται πράξεως και από το πλαίσιο εντός του οποίου εκδόθηκε (βλ., μεταξύ άλλων, την απόφαση του Πρωτοδικείου της 11ης Δεκεμβρίου 1996, Τ-49/95, Van Megen Sports κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. ΙΙ-1799, σκέψη 51).

81 Εν προκειμένω, πρέπει κατ' αρχάς να τονιστεί ότι από την αιτιολογική σκέψη 125 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν προσδιόρισε τον εφαρμοστέο κανονισμό για όλα τα τέλη και πρόσθετα τέλη που καλύπτονται από την επίμαχη απόφαση, αλλά μόνο για τα κύρια μεταξύ αυτών. Πράγματι, όπως διαπιστώθηκε ανωτέρω, η προσβαλλομένη απόφαση περιγράφει την εφαρμογή των σχετικών κανονισμών μόνον όσον αφορά έξι τέλη και πρόσθετα τέλη που καλύπτονται από την επίμαχη συμφωνία, ήτοι τον BAF, τον CAF, τα THC, τα LCLSC, τα τέλη κρατήσεως και τις επισταλίες. Πάντως, κατά το γράμμα της προσβαλλομένης αποφάσεως, η επίμαχη συμφωνία, που συνιστά παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ, δεν περιορίζεται στην απαγόρευση χορηγήσεως εκπτώσεων ειδικά για τα προπαρατεθέντα έξι τέλη και πρόσθετα τέλη, αλλά για όλα τα τέλη και πρόσθετα τέλη που εφάρμοζαν οι προσφεύγουσες στα δρομολόγια μεταξύ της Βόρειας Ευρώπης και της Άπω Ανατολής. Συναφώς, από τις αιτιολογικές σκέψεις 28 και 29 της προσβαλλομένης αποφάσεως, τα οποία παραπέμπουν στο παράρτημα ΙΙ αυτής, προκύπτει ότι η επίμαχη απόφαση αφορούσε επίσης άλλα τέλη και πρόσθετα τέλη, όπως το τέλος ειδικού εξοπλισμού, το πρόσθετο τέλος κινδύνου πολέμου, καθώς και συμπληρωματικά τέλη σχετικά με προαιρετικούς προορισμούς, αλλαγής προορισμού, αλλαγής τρόπου παραδόσεως και μεταφοράς δεμάτων των οποίων η αξία υπερβαίνει την κανονική ευθύνη εκ φορτωτικής του μεταφορέα.

82 Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, μολονότι η προσβαλλομένη απόφαση περιγράφει, στο παράρτημα ΙΙ, το αντικείμενο καθενός από τα παρατεθέντα τέλη και πρόσθετα τέλη, δεν διευκρινίζει, αντιθέτως, τους κανονισμούς που έχουν εφαρμογή σε ορισμένα από αυτά τα τέλη. Πάντως, από τις αιτιολογικές σκέψεις 126 έως 130 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι, όσον αφορά τα έξι τέλη και πρόσθετα τέλη που εξετάζονται σ' αυτές, αρκετοί διαφορετικοί κανονισμοί μπορούν να τύχουν εφαρμογής, ενδεχομένως, σωρευτικώς.

83 Στη συνέχεια, όσον αφορά τα THC, LCLSC, τα τέλη κρατήσεως και τις επισταλίες, πρέπει να τονιστεί ότι η προβαλλομένη απόφαση περιορίζεται να εκθέσει ότι ο κανονισμός 4056/86 δεν έχει εφαρμογή διότι οι υπηρεσίες που καλύπτονται από τα συμπληρωματικά αυτά τέλη δεν είναι κατά κυριολεξία υπηρεσίες θαλάσσιας μεταφοράς. Συναφώς, η προσβαλλομένη απόφαση εκθέτει, το πολύ, όσον αφορά τα δύο πρώτα τέλη, ότι αφορούν υπηρεσίες διακινήσεως εμπορευματοκιβωτίων που παρέχονται εντός του λιμένα ή του τερματικού σταθμού και, όσον αφορά τα δύο επόμενα, ότι αφορούν πράξεις που εξομοιώνονται, αντιστοίχως, με υπηρεσίες αποθηκεύσεως και υπηρεσίες μισθώσεως εξοπλισμού.

84 Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι αυτοί οι γενικής φύσεως ισχυρισμοί δεν διευκρινίζουν τους ακριβείς λόγους για τους οποίους, ενόψει του γράμματος του άρθρου 1, παράγραφοι 1 και 2 του κανονισμού 4056/86, τα επίμαχα τέλη και πρόσθετα τέλη δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού, όπως καθορίζεται με τις διατάξεις αυτές. Όμως, στην αιτιολογική σκέψη 142 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή εκθέτει ότι οι υπηρεσίες λιμένα, οι υπηρεσίες χερσαίων μεταφορών και οι υπηρεσίες φορτοεκφορτώσεως συνιστούν υπηρεσίες παρακολουθηματικές προς τη θαλάσσια μεταφορά. Υπό τις περιστάσεις αυτές, εναπέκειτο πολλώ μάλλον στην Επιτροπή να διευκρινίσει, στην προσβαλλόμενη απόφαση, τους λόγους για τους οποίους τέτοιες παρακολουθηματικές υπηρεσίες προς την παροχή υπηρεσιών θαλάσσιας μεταφοράς, υπηρεσίες που χρεώνονται εξάλλου από τους θαλάσσιους μεταφορείς στο πλαίσιο του ναύλου, δεν συνιστούν υπηρεσίες θαλάσσιας μεταφοράς που εμπίπτουν στον κανονισμό 4056/86.

85 Ενόψει της ανυπαρξίας ενδείξεως στην προσβαλλόμενη απόφαση ως προς την επιλεγείσα νομική βάση για ορισμένα τέλη και πρόσθετα τέλη που καλύπτονται από την επίμαχη συμφωνία και ως προς τους λόγους που δικαιολογούν τη μη εφαρμογή του κανονισμού 4056/86 στα TCH, LCLSC, τέλη κρατήσεως και επισταλίες, το Πρωτοδικείο δεν μπορεί επομένως να αποκλείσει το ότι η Επιτροπή προέβη, με την προσβαλλόμενη απόφαση, σε εσφαλμένη εφαρμογή των κανονισμών 17 και 1017/68 στα τέλη και πρόσθετα τέλη που καλύπτονται από την επίμαχη συμφωνία. Πάντως, χωρίς να χρειάζεται να κριθεί το ζήτημα αυτό στο παρόν στάδιο, πρέπει κατ' αρχάς να εξακριβωθεί αν σφάλμα που αφορά τη νομική βάση, που ενδεχομένως διέπραξε η Επιτροπή, είχε αρνητικές συνέπειες για τις προσφεύγουσες. Πράγματι, υπό τις εν προκειμένω περιστάσεις, εφόσον η προσβαλλόμενη απόφαση στηρίζεται σε τρεις νομικές βάσεις, η μια από τις οποίες δεν αμφισβητείται από τις προσφεύγουσες, μόνον εάν υφίστανται τέτοιες αρνητικές συνέπειες για τις προσφεύγουσες το διαπραχθέν από την Επιτροπή σφάλμα θα μπορούσε να δικαιολογήσει την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως (βλ., με το πνεύμα αυτό, την απόφαση Union internationale des chemins de fer κατά Επιτροπής, παρατεθείσα ανωτέρω στη σκέψη 57, σκέψη 58).

86 Πάντως, πρέπει να υπομνηστεί ότι από την αιτιολογική σκέψη 124 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι, εν προκειμένω, η Επιτροπή εφάρμοσε σωρευτικώς τις ισχύουσες διαδικασίες δυνάμει των άρθρων 17, 1017/68 και 4056/86. Πράγματι, δεν αμφισβητείται ότι η Επιτροπή, πριν εκδώσει την προσβαλλόμενη απόφαση, τήρησε όλους τους διαδικαστικούς τύπους που προβλέπονται από τους κανονισμούς 17, 1017/68 και 4056/86. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή, μεταξύ άλλων, αφενός μεν έλαβε τη γνώμη των τριών συμβουλευτικών επιτροπών στον τομέα των συμπράξεων και των δεσποζουσών θέσεων που έχουν συσταθεί με τους κανονισμούς 17, 1017/68 και 4056/86, αφετέρου δε ανέμεινε την πάροδο χρονικού διαστήματος τουλάχιστον 20 ημερών αφότου οι επιτροπές αυτές γνωμοδότησαν, σύμφωνα με το άρθρο 17 του κανονισμού 1017/68. Κατά συνέπεια, ορθώς η Επιτροπή διαπίστωσε, στην αιτιολογική σκέψη 124 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι, ακόμη και αν έσφαλε ως προς τον προσδιορισμό του (των) κανονισμού (-ών) που έχει (-ουν) εφαρμογή σχετικά με τα τέλη και τα πρόσθετα τέλη, τα συμβαλλόμενα μέλη επωφελήθηκαν από τις διαδικαστικές ασφαλιστικές δικλείδες που προβλέπονται σε όλους τους ενδεχομένως εφαρμοστέους κανονισμούς. Στο μέτρο αυτό, η εσφαλμένη χρησιμοποίηση των κανονισμών 17 και 1017/68 ως νομικής βάσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν φαίνεται να μπορεί να προκαλέσει ζημία στις προσφεύγουσες.

87 Οι προσφεύγουσες, εντούτοις, προβάλλουν ότι το αφορών τη νομική βάση σφάλμα που διέπραξε η Επιτροπή είχε για αυτές τριών ειδών αρνητικές συνέπειες που μπορούν να δικαιολογήσουν την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως.

88 Πρώτον, τονίζουν ότι η προσβαλλομένη απόφαση τους επιβάλλει πρόστιμα βάσει των κανονισμών 17 και 1017/68. Δεδομένου ότι η Επιτροπή διαθέτει εξουσία επιβολής προστίμων μόνο βάσει των εκτελεστικών κανονισμών του άρθρου 81 ΕΚ και όχι άμεσα βάσει της διατάξεως αυτής, τα πρόστιμα που επιβάλλει, εφόσον στηρίζει εσφαλμένως τη διαπιστωθείσα παράβαση στους κανονισμούς αυτούς, στερούνται οποιασδήποτε νομικής βάσεως, τουλάχιστον εν μέρει μέχρι τα δύο τρίτα.

89 H άποψη των προσφευγουσών στηρίζεται στο υποθετικό δεδομένο ότι η προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει να αναλυθεί ως μια δέσμη χωριστών ατομικών αποφάσεων, καθεμία από τις οποίες αφορά ένα από τα επίμαχα τέλη ή πρόσθετα τέλη. Υπό τις περιστάσεις αυτές, κάθε απόφαση που στηρίζεται εσφαλμένως στον κανονισμό 17 ή στον κανονισμό 1017/68 στερείται νομικής βάσεως, καθόσον επιβάλλει πρόστιμα και, κατά συνέπεια, πρέπει να ακυρωθεί.

90 Επιβάλλεται εντούτοις η διαπίστωση ότι η άποψη αυτή δεν βρίσκει κανένα έρεισμα στην προσβαλλόμενη απόφαση.

91 Πρώτον, πρέπει να τονιστεί ότι η εν λόγω απόφαση διαπιστώνει, ιδίως στην αιτιολογική σκέψη 133, ότι οι προσφεύγουσες παρέβησαν το άρθρο 81 ΕΚ όχι λόγω της υπάρξεως διαφόρων χωριστών συμφωνιών, καθεμία από τις οποίες έχει ως αντικείμενο την απαγόρευση των εκπτώσεων ως προς καθορισμένο τέλος ή πρόσθετο τέλος, αλλά λόγω του γεγονότος της υπάρξεως μιας και μόνο συμφωνίας που σκοπεί στην απαγόρευση χορηγήσεως εκπτώσεων για όλα τα τέλη και τα πρόσθετα τέλη που χρεώνονται από τις ναυτιλιακές εταιρίες που είναι συμβαλλόμενα μέλη της FETTCSA. Κατά το γράμμα των αιτιολογικών σκέψεων 35 και 36 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η εν λόγω συμφωνία περιλαμβάνεται σε ένα μόνον έγγραφο, ήτοι στα πρακτικά μιας συνεδριάσεως της FETTCSA που πραγματοποιήθηκε στις 9 Ιουνίου 1992.

92 Δεύτερον, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι τα πρόστιμα που αποτελούν την κύρωση για την παράβαση που διαπιστώθηκε με την προσβαλλόμενη απόφαση επιβλήθηκαν λόγω του αντικειμένου της επίμαχης συμφωνίας που αφορά τον περιορισμό του ανταγωνισμού, ανεξαρτήτως των αποτελεσμάτων επί του επιπέδου των τιμών των υπηρεσιών που αποτελούν το αντικείμενο των επίμαχαν τελών και πρόσθετων τελών. Ειδικότερα, από τις αιτιολογικές σκέψεις 176 και 179 της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι τα πρόστιμα επιβλήθηκαν βάσει των τριών κανονισμών λαμβανομένων σωρευτικώς. Οι προσφεύγουσες παραδέχτηκαν κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση ότι δεν είναι σε θέση να διακρίνουν την παραμικρή ένδειξη ή το παραμικρό στοιχείο στην προσβαλλόμενη απόφαση που μπορεί να στηρίξει την ύπαρξη καταμερισμού του ποσού του προστίμου ανάλογα με τα αποτελέσματα της επίμαχης συμφωνίας σε καθεμία από τις υπηρεσίες που εμπίπτουν στους σχετικούς κανονισμούς.

93 Τρίτον, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η προσβαλλομένη απόφαση εκδόθηκε κατόπιν μιας και μόνο διοικητικής διαδικασίας με τήρηση των όρων που προβλέπονται από καθένα από τους τρεις εφαρμοστέους κανονισμούς. Ειδικότερα, δεν αμφισβητείται ότι πραγματοποιήθηκε διαβούλευση με καθεμία από τις τρεις συμβουλευτικές επιτροπές που συστάθηκαν με τους κανονισμούς 17, 1017/68 και 4056/86 όσον αφορά το σύνολο των τελών και πρόσθετων τελών που αφορά η προσβαλλομένη απόφαση.

94 Υπό τις περιστάσεις αυτές, καθόσον οι ίδιες οι προσφεύγουσες παραδέχονται ότι ο κανονισμός 4056/86 συνιστά κατάλληλη νομική βάση για την προσβαλλομένη απόφαση, επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι, ακόμη και αν ορισμένα τέλη και πρόσθετα τέλη που καλύπτονται από την προσβαλλόμενη απόφαση δεν εμπίπτουν στους κανονισμούς 17 και 1017/68, το άρθρο 19, παράγραφος 2, του κανονισμού 4056/86 αρκεί για να στηρίξει την εξουσία της Επιτροπής να επιβάλει το σύνολο των προστίμων που αποτελούν κύρωση για τη σύναψη της επίμαχης συμφωνίας.

95 Δεύτερον, οι προσφεύγουσες τονίζουν ότι, αν η προσβαλλομένη απόφαση καθίστατο στοιχείο του κοινοτικού κεκτημένου, οι επιχειρηματίες των τακτικών δρομολογίων θαλάσσιας μεταφοράς δεν θα μπορούσαν πλέον να επικαλούνται την εξαίρεση ανά κατηγορία που προβλέπεται από τον κανονισμό 4056/86 για τις συμφωνίες τους που αφορούν τα τέλη και πρόσθετα τέλη και, κατ' αυτόν τον τρόπο, θα υποχρεούνταν να τις κοινοποιούν προς τον σκοπό ατομικής εξαιρέσεως σύμφωνα με τους κανονισμούς 17 και 1017/68.

96 Συναφώς, πρέπει εντούτοις να υπομνηστεί ότι δεν αμφισβητείται μεταξύ των διαδίκων ότι η FETTCSA δεν αποτελεί ναυτιλιακή διάσκεψη κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 3, στοιχείο β_, του κανονισμού 4056/86 και ότι οι ναυτιλιακές εταιρίες που υπέγραψαν την επίμαχη συμφωνία δεν μπορούν επομένως να επικαλούνται την εξαίρεση ανά κατηγορία που προβλέπεται από το άρθρο 3 του εν λόγω κανονισμού για ορισμένες συμφωνίες καθορισμού τιμών. Κατά συνέπεια, σε αντίθεση προς την άποψη των προσφευγουσών, η προσβαλλομένη απόφαση δεν μπορεί από τη φύση της να καταστεί στοιχείο του κοινοτικού κεκτημένου ικανό καθεαυτό να παράγει δεσμευτικά αποτελέσματα για τις ναυτιλιακές διασκέψεις. Πράγματι, όποιο και αν είναι το περιεχόμενο των διαπιστώσεων στις οποίες προέβη η Επιτροπή με τις αιτιολογικές σκέψεις 123 έως 130 της προσβαλλομένης αποφάσεως ως προς την εφαρμογή του κανονισμού 4056/86 στα τέλη και πρόσθετα τέλη που αφορά η επίμαχη συμφωνία, αρκεί να παρατηρηθεί, χωρίς να χρειάζεται να κριθεί το βάσιμο των εν λόγω διαπιστώσεων, ότι οι προσφεύγουσες παραμένουν ελεύθερες να μην κοινοποιούν στην Επιτροπή τις συμφωνίες που συνάπτουν στο πλαίσιο ναυτιλιακών διασκέψεων προς τον σκοπό καθορισμού του ύψους των τελών και πρόσθετων τελών, εφόσον εκτιμούν ότι αυτά εμπίπτουν στην εξαίρεση ανά κατηγορία που προβλέπεται από το άρθρο 3 του κανονισμού 4056/86. Εξάλλου, διατηρούν, εν πάση περιπτώσει, το δικαίωμα να αμφισβητήσουν ενώπιον του Πρωτοδικείου οποιαδήποτε ενδεχομένως μελλοντική εκτίμηση στην οποία θα μπορούσε να αχθεί συναφώς η Επιτροπή.

97 Τρίτον, τέλος, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, καθόσον οι κανονισμοί 17, 1017/68 και 4056/86 εκφράζουν διαφορετικές κατευθύνσεις στον τομέα της οικονομικής πολιτικής και της νομοθεσίας, δεν μπορεί να τεκμαρθεί ότι η αξιολόγηση μιας συμφωνίας από πλευράς κανονισμών 17 ή 1017/68 εμπεριέχει ορθή εκτίμηση όλων των ουσιωδών στοιχείων για την ανάλυση της συμφωνίας από πλευράς κανονισμού 4056/86 και του οικονομικού και πρακτικού του πλαισίου.

98 Συναφώς, πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο κανονισμός 4056/86 εκδόθηκε κατά την πέμπτη αιτιολογική του σκέψη, προκειμένου να ληφθεί υπόψη, αφενός, η ανάγκη προβλέψεως κανόνων εφαρμογής χάρη στους οποίους η Επιτροπή θα μπορεί να αποτρέπει αποτελεσματικά τη νόθευση των συνθηκών ανταγωνισμού στην κοινή αγορά και, αφετέρου, η ανάγκη να αποφευχθεί η υπερβολική νομοθετική ρύθμιση του τομέα. Συγκεκριμένα, το Πρωτοδικείο έχει υπογραμμίσει ότι όλως κατ' εξαίρεση το άρθρο 3 του κανονισμού 4056/86 προβλέπει εξαίρεση κατά κατηγορία για οριζόντιες συμφωνίες καθορισμού των τιμών της θαλάσσιας μεταφοράς που συνάπτονται από τα μέλη ναυτιλιακών διασκέψεων λόγω του σταθεροποιητικού τους ρόλου (απόφαση Compagnie générale maritime κ.λπ. κατά Επιτροπής, παρατεθείσα ανωτέρω στη σκέψη 15, σκέψη 101). Κατά συνέπεια, υπό τις περιστάσεις αυτές, δεν μπορεί, κατ' αρχήν, να αποκλειστεί, όπως ορθώς υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, ότι η εκτίμηση μιας συμφωνίας ή πρακτικής στο πλαίσιο του κανονισμού 4056/86 θα μπορούσε, τουλάχιστον από ορισμένες απόψεις, να διαφέρει από αυτήν που θα πραγματοποιούνταν στο πλαίσιο των κανονισμών 17 ή 1017/68.

99 Εν προκειμένω, πάντως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, μολονότι οι προσφεύγουσες αναφέρονται στο ότι η συμφωνία τους θα μπορούσε να αποτελέσει το αντικείμενο διαφορετικής εκτιμήσεως, αν είχε εξεταστεί αποκλειστικώς βάσει του κανονισμού 4056/86, ουδόλως διευκρινίζουν κατά τί η εκτίμηση αυτή θα μπορούσε να είναι διαφορετική και δεν προβάλλουν κανένα στοιχείο ικανό να στηρίξει τον ισχυρισμό τους.

100 Εξάλλου, πρέπει να υπομνηστεί ότι, στην παρούσα περίπτωση, η παράβαση που διαπιστώνεται στην προσβαλλόμενη απόφαση συνίσταται σε μια συμφωνία που απαγορεύει τη χορήγηση εκπτώσεων επί των τελών και των πρόσθετων τελών και η οποία συνήφθη μεταξύ των μελών μιας ναυτιλιακής διασκέψεως, δηλαδή της FEFC, και ανεξάρτητων εταιριών. Για τους λόγους που θα εκτεθούν στο πλαίσιο του λόγου ακυρώσεως που αντλείται από εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ και του άρθρου 2 του κανονισμού 1017/68, μια τέτοια συμφωνία πρέπει να θεωρηθεί ως οριζόντια συμφωνία συλλογικού καθορισμού των τιμών. Πάντως, πρέπει να υπομνηστεί ότι οι οριζόντιες συμφωνίες που προβλέπουν τον καθορισμό των τιμών, εκτός του ότι ρητώς απαγορεύονται από το άρθρο 81, παράγραφος 1, στοιχείο α_, ΕΚ και από το άρθρο 2, στοιχείο α_, του κανονισμού 1017/68, συνιστούν κατάφωρες παραβιάσεις του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 10ης Μαρτίου 1992, Τ-14/89, Montedipe κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. ΙΙ-1155, σκέψη 265, και της 6ης Απριλίου 1995, T-148/89, Tréfilunion κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. ΙΙ-1063, σκέψη 109). Αυτό συμβαίνει επίσης στο πλαίσιο του κανονισμού 4056/86, διότι, δεδομένου ότι η επίμαχη συμφωνία καθορισμού τιμών συνήφθη μεταξύ των μελών μιας ναυτιλιακής διασκέψεως και αν