1.

Το πρώτο ερώτημα που υποβλήθηκε στις δύο υποθέσεις αφορά την έννοια «φορολογική επιβάρυνση ισοδυνάμου αποτελέσματος προς δασμό». Αυτή πρέπει να οριστεί σε σχέση με την προσαύξηση επί της τιμής που επίσης επιβάλλεται στην εισαγόμενη ζάχαρη και της οποίας το πλαίσιο λογικής περιγράφηκε πιο πάνω. Στη συγκεκριμένη περίπτωση πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός — η διευκρίνιση αυτή προκύπτει από την υπόθεση 77/76 — ότι το προϊόν της προσαυξήσεως επί της τιμής ωφελεί αποκλειστικά τη βιομηχανία ζάχαρης και τους παραγωγούς τεύτλων του κράτους μέλους που επιβάλλει την εισφορά, ότι αποτελεί τμήμα συστήματος ενισχύσεων επί του οποίου εφαρμόζονται ιδιαίτερες διατάξεις της κοινοτικής νομοθεσίας, ότι δεν εγκρίθηκε από τα κοινοτικά όργανα και ότι δεν θεσπίστηκε συμφώνως προς τη διαδικασία του άρθρου 41 του κανονισμού 1009/67 ή ενδεχομένως του άρθρου 36 του κανονισμού 3330/74. Η προσαύξηση επί της τιμής εισπράττεται ομοίως επί της εισαγόμενης και της εγχώριας ζάχαρης. Οδηγούμαστε, κατά συνέπεια, στο να κρίνουμε αυτή τη ρύθμιση βάσει του άρθρου 95 της Συνθήκης ΕΟΚ κατά το οποίο: «Κανένα κράτος μέλος δεν επιβάλλει άμεσα ή έμμεσα στα προϊόντα άλλων κρατών μελών εσωτερικούς φόρους οποιασδήποτε φύσεως, ανωτέρους από εκείνους που επιβαρύνουν άμεσα ή έμμεσα τα ομοειδή εθνικά προϊόντα.» Εάν ωστόσο τα παραπέμποντα δικαστήρια θέλησαν να αναφερθούν στο άρθρο 13 της Συνθήκης ΕΟΚ και στις αντίστοιχες διατάξεις των οργανώσεων αγοράς σχετικά με την απαγόρευση των φορολογικών επιβαρύνσεων ισοδύναμου αποτελέσματος προς δασμούς, δηλαδή στην εφαρμογή μιας διατάξεως για την οποία η νομολογία όρισε (βλέπε παραδείγματος χάρη την απόφαση που εκδόθηκε στις 18.6.1975 στην υπόθεση 94/74, INDUSTRIA GOMMA ARTICOLI VARI, IGAV, κατά ΕΝΤΕ NAZIONALE PER LA CELLULOSA Ε PER LA CARTA, ENCC, Slg. 1975, σ. 699) ότι δεν μπορεί να εφαρμοστεί μαζί με το άρθρο 95, τούτο οφείλεται σε δύο παλαιότερες αποφάσεις που αφορούσαν μία παρεμφερή κανονιστική ρύθμιση και εξέταζαν με βάση εκείνο το πλαίσιο εάν είχε ενδεχομένως εφαρμογή το άρθρο 13, παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΟΚ. Οι υποθέσεις αυτές αφορούσαν τον ιταλικό οργανισμό ΕΝΤΕ NAZIONALE PER LA CELLULOSA Ε PER LA CARTA και το καθεστώς των φόρων και ενισχύσεων που συνδεόταν σχετικά. Όσον αφορά τα μέτρα αυτά (το χαρτί και τα ανάλογα προϊόντα πλήττονται με εισφορά της οποίας τα έσοδα χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση ορισμένων δραστηριοτήτων έρευνας και βελτιώσεως στον τομέα της παραγωγής χάρτου και κυτταρίνης, καθώς και για επιχορηγήσεις υπέρ του δημοσιογραφικού χάρτου) κατά μία απόφαση που εκδόθηκε στις 19 Ιουνίου 1973 (υπόθεση 77/72, CARMINE CAPOLONGO κατά AZIENDA AGRICOLA MAYA, Slg. 1973, σ. 621 και επ.) όρισε ότι κατά την ερμηνεία της έννοιας «φορολογική επιβάρυνση ισοδυνάμου αποτελέσματος προς εισαγωγικό δασμό», μπορεί να χρειάζεται να ληφθεί υπόψη η περαιτέρω διάθεση των εισπραττόμενων χρηματικών επιβαρύνσεων. Υπό την έννοια αυτή θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί περίπτωση εφαρμογής της όταν χρηματική επιβάρυνση διατίθεται αποκλειστικά «για τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που ωφελούν ειδικά τα εγχώρια φορολογούμενα προϊόντα…», δηλαδή όταν αποδεικνύεται ότι η επιβάρυνση «συνιστά πράγματι» για το εθνικό προϊόν «την αντιπαροχή των ευεργετημάτων ή ενισχύσεων που λαμβάνει». Στη δεύτερη απόφαση που ενδιαφέρει εν προκειμένω και η οποία αφορούσε το ίδιο πρόβλημα (εκδόθηκε στις 18.6.1975 στην υπόθεση 94/74, INDUSTRIA GOMMA ARTICOLI VARI, IGAV κατά ΕΝΤΕ NAZIONALE PER LA CELLULOSA Ε PER LA CARTA, ENCC, Slg. 1975, σ. 179 και επ.) το Δικαστήριο έκρινε ότι θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί περίπτωση εφαρμογής του άρθρου 13 της Συνθήκης ΕΟΚ εάν η περιορισμένη σε συγκεκριμένα προϊόντα εισφορά «διετίθετο αποκλειστικά για τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που ωφελούν ειδικά τα εγχώρια φορολογούμενα εγχώρια προϊόντα με αποτέλεσμα να συμψηφίζεται ολικώς ή μερικώς η φορολογική επιβάρυνση την οποία υφίστανται». Η απόφαση αυτή τόνισε επίσης ότι παρόμοιος χαρακτηρισμός προϋποθέτει «ότι υφίσταται σαφής αντιστοιχία μεταξύ, αφενός, της επιβολής φορολογικής εισφοράς που εισπράττεται αδιακρίτως επί των προϊόντων που αφορά, εγχώριων ή εισαγόμενων, και αφετέρου του ευεργετήματος που εξασφαλίζεται υπέρ των εγχώριων μόνο προϊόντων μέσω πόρων που προέρχονται από την ίδια εισφορά». Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στη συζήτηση επί της υποθέσεως που εκκρεμεί τώρα ενώπιον του Δικαστηρίου δέσποσε το ερώτημα ποιο είναι το ακριβές πεδίο μέσα στο οποίο ισχύει η νομολογία αυτή και εάν θα πρέπει να περισταλεί ή ακόμη να αντιμετωπιστεί διεύρυνσή του. Οι διάδικοι που υποστηρίζουν την άποψη κατά την οποία η προσαύξηση επί της τιμής θα πρέπει να χαρακτηριστεί ως φορολογική επιβάρυνση ισοδύναμου αποτελέσματος προς δασμό βασίζονται κυρίως στο ότι κατά την προαναφερθείσα απόφαση αρκεί τα φορολογούμενα εγχώρια προϊόντα να απολαύουν μερικής απαλλαγής χάρη στην παροχή ευεργετημάτων που εξασφαλίζονται μέσω πόρων προερχόμενων από την εισφορά. Σημαντικό στοιχείο εν προκειμένω αποτελεί το γεγονός ότι η συνολική επιβάρυνση που πλήττει την εγχώρια ζάχαρη υπερβαίνει καταφανώς τα ποσά που χορηγούνται ευθέως ως ενισχύσεις προς την ιταλική βιομηχανία ζάχαρης. Αλλωστε, οι υποστηρικτές αυτής της άποψης ισχυρίστηκαν ότι πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι επιδοτήσεις που χορηγούνται στους παραγωγούς τεύτλων μέσω πόρων προερχόμενων από την εισφορά. Κατά τη γνώμη τους, υπέρ αυτού συνηγορεί όχι μόνο το γεγονός ότι η ζάχαρη και τα τεύτλα αποτελούν αντικείμενο κοινής οργανώσεως αγοράς αλλ' επίσης και το ότι είναι βέβαιο ότι οι ενισχύσεις που χορηγούνται στους παραγωγούς τεύτλων ωφελούν έμμεσα τη βιομηχανία ζάχαρης λόγω ιδίως μειώσεως της τιμής της πρώτης ύλης και του γεγονότος ότι οι ενισχύσεις αυτές ευνοούν την επέκταση της εγχώριας παραγωγής τεύτλων. Αν ληφθούν υπόψη οι περιστάσεις αυτές δεν προκύπτει μόνο συμψηφισμός των φορολογικών επιβαρύνσεων αλλ' ακόμη και πρόσθετη ενίσχυση, επειδή το σύνολο των πόρων που προέρχονται από την προσαύξηση επί της τιμής υπερβαίνει την επιβάρυνση που πλήττει την εγχώρια βιομηχανία ζάχαρης. Στην άποψη αυτή αντιτάσσεται η άποψη που υποστηρίζεται ιδίως από την Επιτροπή και την Κυβέρνηση της Ιταλικής Δημοκρατίας οι οποίες τάσσονται υπέρ μιας συσταλτικής ερμηνείας των αναφερθεισών αποφάσεων και κατά της γνώμης συμφώνως προς την οποία θα αρκούσε και μερική απαλλαγή υπέρ των εγχώριων προϊόντων. Κατά τη γνώμη τους, εφαρμογή του άρθρου 13 πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο εάν το προϊόν του φόρου ωφελεί αποκλειστικά και άμεσα την εγχώρια παραγωγή και εάν επιπλέον προκύπτει ολική απαλλαγή των εγχώριων προϊόντων ώστε να μπορεί πράγματι να γίνει λόγος για φορολογία που πλήττει αποκλειστικά τα εισαγόμενα προϊόντα. Λαμβάνοντας υπόψη την παρούσα διαφορά και τα επιχειρήματα που προτάθηκαν σχετικά με αυτή, προτείνω στο Δικαστήριο να διευκρινίσει τη νομολογία του ή ακόμη να την περιορίσει περισσότερο κατά την έννοια που υποδεικνύει η Επιτροπή. Δύο στοιχεία συνηγορούν υπέρ αυτού. Αφενός η ανάγκη να αποσαφηνιστούν ορισμένες έννοιες, πράγμα που επιβάλλεται ιδίως για τις θεμελιώδεις διατάξεις περί τελωνειακής ενώσεως που επιδέχονται απ' ευθείας εφαρμογή μόνο μια τέτοια αποσαφήνιση επιτρέπει πράγματι να αποφευχθούν οι σημαντικές δυσχέρειες πρακτικής εφαρμογής που η Επιτροπή ανέφερε διεξοδικώς. Αφετέρου η άποψη ότι κατά βάθος είναι εύλογο να εφαρμοστεί το άρθρο 95, που επικαλέστηκα στην αρχή των προτάσεών μου, στις οριακές περιπτώσεις των φόρων υπέρ τρίτων τούτο ισχύει πολύ περισσότερο διότι και το εν λόγω άρθρο αποτελεί διάταξη που εφαρμόζεται απ' ευθείας, όπως εκ νέου τόνισε το Δικαστήριο στην απόφαση που εξέδωσε στην υπόθεση 74/76 (IANELLI Ε VOLPI SPA, Μιλάνο, κατά DITTA PAOLO MERONI, Μιλάνο, απόφαση της 22.3.1977). Επομένως, στο μέτρο που ο προορισμός της εισφοράς ασκεί κάποια επιρροή, η έννοια «φορολογική επιβάρυνση ισοδυνάμου αποτελέσματος προς δασμό» πρέπει να συναρτάται προς την ταύτιση φορολογούμενων προϊόντων και εγχώριων προϊόντων που απολαύουν ευεργετήματος. Άλλωστε, σε αυτό ακριβώς το στοιχείο φαίνεται να αναφέρεται η απόφαση που εκδόθηκε στην υπόθεση 94/74, όταν επικαλείται τις δραστηριότητες που ωφελούν ειδικά τα εγχώρια φορολογούμενα εγχώρια προϊόντα, πράγμα που αποκλείει την παροχή έμμεσου ευεργετήματος διά της οδού των χρησιμοποιούμενων πρώτων υλών. Επ' αυτού μπορεί επίσης να αναφερθεί η απόφαση που εκδόθηκε στην υπόθεση 45/75 (REWEZENTRALE DES LEBENSMITTEL-GROSSHANDELS GMBH κατά κατά HAUPTZOLLAMT LANDAU / PFALZ, απόφαση της 17ης Φεβρουαρίου 1976, Slg. 1976, σ. 193) καθόσον τονίζει ως προς το άρθρο 95 ότι πρέπει να γίνεται σύγκριση της φορολογίας των προϊόντων «τα οποία, ευρισκόμενα στο ίδιο στάδιο παραγωγής ή εμπορίας, εμφανίζουν ανάλογες ιδιότητες έναντι των καταναλωτών και ανταποκρίνονται στις ίδιες ανάγκες». Κατά συνέπεια δεν υπάρχει λόγος να ληφθεί υπόψη στην εκδικαζόμενη υπόθεση το ευεργέτημα που παρέχεται στους παραγωγούς τεύτλων. Η άποψη αυτή πρέπει να γίνει δεκτή ιδίως επειδή φαίνεται άκρως αμφίβολο, εάν ληφθούν υπόψη το καθεστώς των τιμών που ισχύει για τα τεύτλα και η απόκλιση συμφερόντων μεταξύ παραγωγών τεύτλων και βιομηχανίας ζάχαρης, ότι το ευεργέτημα που παρέχεται στους παραγωγούς τεύτλων ασκεί κάποια επίδραση επί του κόστους της βιομηχανίας ζάχαρης. Και ακόμη επειδή άλλα έμμεσα αποτελέσματα — όπως η διατήρηση και επέκταση της παραγωγής τεύτλων κοντά στις βιομηχανίες μεταποιήσεως — δεν μπορούν να προσδιοριστούν παρά τόσον ατελώς ώστε να μη λαμβάνονται βεβαίως υπό-. ψη στο πλαίσιο του άρθρου 13. Επιπλέον πρέπει να τονιστεί ότι το άρθρο 13 εφαρμόζεται μόνο όταν στα φορολογούμενα εγχώρια προϊόντα παρέχονται ευεργετήματα τέτοιας εκτάσεως ώστε να προκύπτει ολοσχερής απαλλαγή τους. Αυτό το έχει ήδη προτείνει ο γενικός εισαγγελέας TRABUCCHI με τις προτάσεις του στην υπόθεση 94/74, αποδεικνύοντας προσηκόντως ότι το άρθρο 13 εφαρμόζεται σε περιστάσεις όπως οι επίδικες μόνο εάν πρόκειται για περίπτωση «καταστρατηγήσεως του περιεχομένου του νόμου». Σε αυτήν ακριβώς την άποψη αναφέρεται, στην απόφαση που εκδόθηκε στην υπόθεση 77/72, και το τμήμα της φράσεως κατά το οποίο η απαγόρευση του άρθρου 13 αφορά κάθε φόρο που πλήττει ειδικά τα εισαγόμενα προϊόντα και όχι τα ομοειδή εγχώρια. Επιπλέον, μόνον η αντίληψη αυτή μπορεί να θεραπεύσει την έλλειψη σαφήνειας ορισμένων εννοιών καθώς και τις δυσχέρειες οριοθέτησης σε σχέση με το άρθρο 95. Κατά συνέπεια, είμαι πεπεισμένος ότι το πρώτο ερώτημα πρέπει να απαντηθεί συμφώνως προς τις προτάσεις της Επιτροπής, ότι δηλαδή εισφορά που καταλαμβάνει με τα ίδια κριτήρια τόσο τα εγχώρια προϊόντα όσο και τα εισαγόμενα μπορεί να θεωρηθεί ως φορολογική επιβάρυνση ισοδύναμου αποτελέσματος προς δασμό, κατά την έννοια του άρθρου 13 της Συνθήκης ΕΟΚ, μόνο εάν το προϊόν της εισφοράς ωφελεί αποκλειστικά τα φορολογούμενα εγχώρια προϊόντα, εάν το φορολογούμενο προϊόν συμπίπτει με το εγχώριο προϊόν στο οποίο παρέχεται το ευεργέτημα και εάν το ευεργέτημα που παρέχεται στα εγχώρια προϊόντα καταλήγει στην ολική απαλλαγή τους από την επιβάρυνση που επιβλήθηκε. Κατόπιν αυτού πρέπει ακόμη να αποδειχθεί — το συμπέρασμα όμως αυτό θα συναχθεί προφανώς από το εθνικό δικαστήριο — ότι η προσαύξηση επί της τιμής που θέσπισε το CIP δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως φορολογική επιβάρυνση ισοδύναμου αποτελέσματος προς δασμό. Και τούτο διότι το προϊόν της εισφοράς δεν διατίθεται αποκλειστικά στην εγχώρια βιομηχανία ζάχαρης, αλλά κατά το μεγαλύτερο μέρος του ωφελεί επίσης τους παραγωγούς τεύτλων ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι η βασική κανονιστική ρύθμιση δεν αποκλείει τη χρησιμοποίησή του για άλλους σκοπούς. Άλλωστε ούτε και οι ενισχύσεις που παρέχονται στη βιομηχανία ζάχαρης φαίνεται να ισοδυναμούν με ολική απαλλαγή από τη φορολογική επιβάρυνση. Πράγματι, σύμφωνα με τα στοιχεία που αναφέρθηκαν κατά τη διαδικασία, οι ενισχύσεις αντιπροσωπεύουν συνολικά μόνο 28 δισεκατομμύρια λιρέτες έναντι φορολογικής επιβαρύνσεως 75 δισεκατομμυρίων λιρετών που πλήττει την εγχώρια παραγωγή.