ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΔΕΥΤΕΡΟ ΤΜΗΜΑ) ΤΗΣ 10ΗΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 1982. - NICHOLAS WILLIAM, LORD BETHELL, ΚΑΤΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. - ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ - ΑΕΡΟΠΟΡΙΚΕΣ ΜΕΤΑΦΟΡΕΣ. - ΥΠΟΘΕΣΗ 246/81.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1982 σελίδα 02277

Ισπανική ειδική έκδοση σελίδα 00705

Σουηδική ειδική έκδοση σελίδα 00449

Φινλανδική ειδική έκδοση σελίδα 00471



Περίληψη

Διάδικοι

Αντικείμενο της υπόθεσης

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

Προσφυγή ακυρώσεως — Φυσικά ή νομικά πρόσωπα — Προϋποθέσεις παραδεκτού

Προσφυγή λόγω παραλείψεως — Φυσικά ή νομικά πρόσωπα — Προϋποθέσεις παραδεκτού

( Συνθήκη ΕΟΚ άρθρο 173 εδάφιο 2 καί άρθρο 175 εδάφιο 3 )

Περίληψη

Από τά άρθρα 173 , εδάφιο 2 , καί 175 , εδάφιο 3 , τής συνθήκης προκύπτει οτι , γιά νά γίνει δεκτή η προσφυγή ακυρώσεως ή η προσφυγή λόγω παραλείψεως , ο προσφεύγων πρέπει νά ειναι σέ θέση νά αποδείξει είτε οτι ειναι ο αποδέκτης πράξεως τής Επιτροπής πού παράγει ιδιαίτερα έννομα αποτελέσματα έναντί του καί δύναται ως εκ τούτου νά ακυρωθεί είτε οτι η Επιτροπή , αφού εκλήθη προσηκόντως σύμφωνα μέ τό άρθρο 175 εδάφιο 2 , παρέλειψε νά λάβει ως πρός αυτόν ενα μέτρο , λήψη τού οποίου ηδύνατο νομίμως νά αξιώσει δυνάμει τών κανόνων τού κοινοτικού δικαίου .

Ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο τό οποίο δέν ζητεί από ενα κοινοτικό όργανο νά λάβει απόφαση έναντί του , αλλά νά κινήσει τήν διαδικασία ερεύνης κατά τρίτων καί νά λάβει αποφάσεις ως πρός αυτούς , έχει έμμεσο συμφέρον , οπως δύνανται νά έχουν καί άλλοι ιδιώτες , γιά μία τέτοια διαδικασία καί τήν πιθανή της έκβαση , αλλά πάντως , δέν ευρίσκεται στήν ακριβή νομική θέση τού πραγματικού αποδέκτου πράξεως δεκτικής ακυρώσεως βάσει τού άρθρου 173 , εδάφιο 2 , ούτε στήν θέση δυνατού αποδέκτου εννόμου πράξεως πού τό επίδικο κοινοτικό όργανο υποχρεούται νά τού απευθύνει , οπως στήν περίπτωση τού άρθρου 175 , εδάφιο 3 .

Διάδικοι

Στήν υπόθεση 246/81 ,

NICHOLAS WILLIAM , LORD BETHELL , μέλος τούς Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου , μέλος τής Βουλής τών Λόρδων , εκπροσωπούμενος από τόν Ian S . Forrester , δικηγόρο Σκωτίας , καί Mario Siragusa , δικηγόρο Ρώμης , κατόπιν παραγγελίας τής Gloria Hooper , τού γραφείου Taylor καί Humbert , Solicitors , μέ αντίκλητο στό Λουξεμβούργο τόν δικηγόρο Jean-Claude Wolter , 2 , rue Goethe ,

προσφεύγων ,

υποστηριζόμενος από

το ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΒΡΕΤΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΟΡΕΙΑΣ ΙΡΛΑΝΔΙΑΣ , εκπροσωπούμενο από τόν W . H . Godwin , Principal Assistant Treasury Solicitor , μέ τόπο επιδόσεως στό Λουξεμβούργο τήν πρεσβεία τού Ηνωμένου Βασιλείου ,

παρεμβαίνον ,

κατά

ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ , εκπροσωπουμένης από τόν νομικό της σύμβουλο Bastiaan van der Esch , επικουρούμενο από τόν Pieter Jan Kuyper , μέλος τής νομικής υπηρεσίας , μέ αντίκλητο στό Λουξεμβούργο τόν Oreste Montalto , μέλος τής νομικής υπηρεσίας , κτίριο Jean Monnet , Kirchberg ,

καθ’ης ,

υποστηριζομένης από τίς αεροπορικές εταιρίες :

AER LINGUS LIMITED ( AER LINGUS ), Δουβλίνο ,

COMPAGNIE NATIONALE AIR FRANCE ( AIR FRANCE ), Παρίσι ,

LINEE AEREE ITALIANE SPA ( ALITALIA ), Ρώμη ,

BRITISH AIRWAYS LIMITED ( BRITISH AIRWAYS ), Hounslow ,

BRITISH CALEDONIAN AIRWAYS LIMITED ( BRITISH CALEDONIAN ), Crawley ,

KONINKLIJKE LUCHTVAART MAATSCHAPPIJ NV ( KLM ), Amstelveen ,

DEUTSCHE LUFTHANSA AG ( LUFTHANSA ), Κολωνία ,

ΟΛΥΜΠΙΑΚΗ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ , Αθήνα ,

SOCIETE ANONYME BELGE D’EXPLOITATION DE LA NAVIGATION AERIENNE ( SABENA ), Βρυξέλλες , καί

SCANDINAVIAN AIRWAYS SYSTEM ( SAS ), Στοκχόλμη ,

εκπροσωπούμενες από τόν Eduard Marissens , δικηγόρο Βρυξελλών , μέ αντίκλητο στό Λουξεμβούργο τόν δικηγόρο Lambert H . Dupong , 14 a , rue des Bains ,

παρεμβαίνουσες ,

Αντικείμενο της υπόθεσης

πού έχει ως άντικείμενο , πρό τής συζητήσεως επί τής ουσίας , ένσταση απαραδέκτου τής προσφυγής μέ τήν οποία ο Λόρδος Bethell προσάπτει στήν Επιτροπή οτι παρέλειψε νά ενεργήσει στό ζήτημα τού καθορισμού , από τίς αεροπορικές εταιρίες , τών αεροπορικών ναύλων επιβατών στίς τακτικές πτήσεις εντός τής Κοινότητος ,

Σκεπτικό της απόφασης

1 Μέ δικόγραφο πού κατέθεσε στήν γραμματεία τού Δικαστηρίου στίς 10 Σεπτεμβρίου 1981 , ο Λόρδος Bethell ήσκησε , βάσει τού άρθρου 175 , παράγραφος 3 , τής συνθήκης ΕΟΚ , προσφυγή μέ τήν οποία ζητείται νά αναγνωρισθεί οτι η Επιτροπή , κατά παράβαση τής συνθήκης , παρέλειψε νά λάβει μέτρα κατά τής εναρμονισμένης πρακτικής πού κατά τούς ισχυρισμούς τού προσφεύγοντος υφίσταται μεταξύ τών ευρωπαϊκών αεροπορικών εταιριών οσον αφορά τούς ναύλους , στόν τομέα τής μεταφοράς επιβατών , μολονότι τής εζητήθη νά ενεργήσει μέ τήν από 13 Μα ΐου 1981 επιστολή τού προσφεύγοντος .

2 Επικουρικώς , ο προσφεύγων ζητεί από τό Δικαστήριο , δυνάμει τού άρθρου 173 , παράγραφος 2 , νά ακυρώσει τήν ανακοίνωση τής 17ης Ιουλίου 1981 , πού συνιστά απάντηση στήν από 13 Μα ΐου 1981 επιστολή του , μέ τήν οποία η Επιτροπή ηρνήθη νά ενεργήσει συμφώνως πρός τά αιτηθέντα .

Επί τού ιστορικού τής διαφοράς

3 Από τήν δικογραφία προκύπτει οτι ο Λόρδος Bethell , πού ειναι μέλος τού Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου , μέλος τής Βουλής τών Λόρδων καί πρόεδρος τού σωματείου «Freedom of the skies Campaign» , από ορισμένου χρόνου διεξάγει εκστρατεία κατά τών συμφωνιών καί τής εναρμονισμένης πρακτικής πού , κατά τούς ισχυρισμούς του , υφίστανται ως πρός τούς ναύλους επιβατών μεταξύ αεροπορικών εταιριών , οι οποίες διενεργούν τακτικές πτήσεις στήν Ευρώπη .

4 Μέ επιστολή πού απηύθυνε στήν Επιτροπή στίς 13 Μα ΐου 1981 , αφού εξέθεσε τό πρόβλημα στό σύνολό του , ο προσφεύγων παρεπονείτο οτι η Επιτροπή δέν προέβη σέ καμμία ενέργεια γιά νά θέσει τέρμα στήν κατάσταση αυτή καί εζήτει «νά κάμει η Επιτροπή τό πρώτο βήμα , εκπληρώνοντας τήν υποχρέωση πού ώφειλε νά έχει εκπληρώσει στό παρελθόν , νά ανακοινώσει δέ οτι πρόκειται νά ενεργήσει δυνάμει τού άρθρου 89» τής συνθήκης ΕΟΚ , «καί νά αρχίσει νά ενεργεί , ζητώντας πληροφορίες καί επεξηγήσεις από τίς αεροπορικές εταιρίες» . Καταλήγοντας ο Λόρδος Bethell προειδοποιούσε τήν Επιτροπή οτι ειχε τήν πρόθεση νά προσφύγει ενώπιον τού Δικαστηρίου δυνάμει τών άρθρων 173 ή 175 τής συνθήκης , στήν περίπτωση πού η Επιτροπή θά παρέλειπε νά προβεί στίς ενέργειες πού εκείνος θεωρούσε κατάλληλες .

5 Μέ επιστολή τής 17ης Ιουλίου 1981 , ο γενικός διευθυντής ανταγωνισμού εξήγησε στόν προσφεύγοντα τήν θέση τής Κοινότητος σχετικά μέ τό πρόβλημα πού ανεκίνησε μέ τήν επιστολή του τής 13ης Μα ΐου 1981 , κατά τό μέτρο πού αναφέρεται στόν καθορισμό τών αεροπορικών ναύλων . Επεσήμανε σχετικώς οτι μία πρόσφατη μελέτη τών αεροπορικών ναύλων , η οποία διεξήχθη από τήν Επιτροπή σέ συνεργασία μέ κυβερνητικούς εμπειρογνώμονες , κατέδειξε οτι στίς περισσότερες περιπτώσεις τήν αποκλειστική ευθύνη γιά τόν τελικό καθορισμό τών αεροπορικών ναύλων φέρουν τά Κράτη μέλη καί , επομένως , δέν υφίστατο κατ’ αρχήν λόγος νά ερευνηθεί η δραστηριότης τών αεροπορικών εταιριών βάσει τού άρθρου 85 . Πάντως , λαμβάνοντας υπ’ όψη τίς ιδιαίτερες σχέσεις πού υφίστανται μεταξύ τών κρατών καί τών εταιριών , η Επιτροπή ειχε τήν πρόθεση νά συνεχίσει τήν εξέταση τού θέματος υπό τό φώς τών άρθρων 5 καί 90 τής συνθήκης , εν συνδυασμώ μέ τό άρθρο 86 , λαμβάνοντας υπ’ όψη τό γεγονός οτι οι περισσότερες αεροπορικές εταιρίες πού εκτελούν τακτικά δρομολόγια ευρίσκονται σέ δεσπόζουσα θέση εντός τής κοινής αγοράς . Αφού ετόνισε τίς δυσχέρειες καί περιπλοκές πού εμφανίζει μία ανάλυση πού αποβλέπει στήν απόδειξη τού καταχρηστικού χαρακτήρα τών αεροπορικών ναύλων , ο γενικός διευθυντής πληροφορούσε τόν προσφεύγοντα γιά τίς προτεινόμενες από τήν Επιτροπή μελλοντικές της ενέργειες : διαβίβαση πρός τό Συμβούλιο εκθέσεως επί τών ερευνών πού διεξήγαγε· ανακοίνωση πρός τά Κράτη μέλη μέ τήν οποία νά επισύρει τήν προσοχή τους στό γεγονός οτι οι αεροπορικοί ναύλοι δέν θά πρέπει νά καθορίζονται κατά τρόπο καταχρηστικό καί , επομένως , κατά παράβαση τού άρθρου 86 , ανακοίνωση πρός τίς εταιρίες βάσει τού άρθρου 89 τής συνθήκης , μέ τήν οποία θά ζητεί από αυτές λεπτομερείς πληροφορίες επί τών διαφόρων συμφωνιών καί κοινών κανόνων πού αφορούν τίς αερομεταφορές , υποβολή πρός τό Συμβούλιο σχεδίου οδηγίας περί τών αεροπορικών ναύλων καί σχεδίου κανονισμού περί εφαρμογής τών άρθρων 85 καί 86 τής συνθήκης στίς αερομεταφορές , πρός συμπλήρωση τού κανονισμού 17/62 .

6 Ο Λόρδος Bethell δέν έμεινε ικανοποιημένος από τήν απάντηση αυτή καί ήσκησε , στίς 10 Σεπτεμβρίου 1981 , προσφυγή στηριζομένη , οπως ανεφέρθη ανωτέρω , στό άρθρο 175 , ή επικουρικώς , στό άρθρο 173 τής συνθήκης .

7 Μέ τήν από 17 Νοεμβρίου 1981 αίτησή της η Επιτροπή προέβαλε , δυνάμει τού άρθρου 91 τού κανονισμού διαδικασίας , ένσταση απαραδέκτου καί εζήτησε από τό Δικαστήριο νά αποφανθεί επί τής ενστάσεως χωρίς νά εισέλθει στήν συζήτηση επί τής ουσίας .

8 Η κυβέρνηση τού Ηνωμένου Βασιλείου καί ορισμένοι αερομεταφορείς , στούς οποίους περιλαμβάνονται οι κυριότερες ευρωπαϊκές αεροπορικές εταιρίες , εζήτησαν νά παρέμβουν στήν δίκη . Η κυβέρνηση τού Ηνωμένου Βασιλείου εδήλωσε οτι παρεμβαίνει πρός υποστήριξη τού αιτήματος τού Λόρδου Bethell περί ακυρώσεως τής από 17 Ιουλίου 1981 ανακοινώσεως τής Επιτροπής , κατά τό μέτρο πού αναφέρει οτι τό άρθρο 85 δέν έχει εφαρμογή οσον αφορά τόν καθορισμό τών αεροπορικών ναύλων . Από τήν πλευρά τους , οι αεροπορικές εταιρίες παρενέβησαν πρός υποστήριξη τών ισχυρισμών τής Επιτροπής .

9 Αποδεχόμενο τήν αίτηση τής Επιτροπής , τό Δικαστήριο απεφάσισε νά εξετάσει προκαταρκτικώς τήν ένσταση απαραδέκτου . Κατόπιν τής αποφάσεως αυτής , μέ διάταξη τής 17ης Φεβρουαρίου , τό Δικαστήριο παρέπεμψε τήν εκδίκαση τής υποθέσεως ενώπιον τού δευτέρου τμήματος γιά τήν έκδοση αποφάσεως επί τού παραδεκτού τής προσφυγής .

10 Μέ διατάξεις τής ιδίας ημερομηνίας , τό Δικαστήριο εδέχθη τίς παρεμβάσεις τής κυβερνήσεως τού Ηνωμένου Βασιλείου καί τών αεροπορικών εταιριών . Κατά τήν προφορική διαδικασία , μόνον οι αεροπορικές εταιρίες εξέθεσαν τίς απόψεις τους επί τού παραδεκτού τής προσφυγής .

Επί τού παραδεκτού τής προσφυγής

11 Κατά τό άρθρο 173 , παράγραφος 2 , κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο δύναται , υπό τίς προϋποθέσεις τού ιδίου άρθρου , νά ασκήσει προσφυγή «κατά τών αποφάσεων πού απευθύνονται σ’ αυτό , καθώς καί κατά αποφάσεων πού , άν καί εκδίδονται ως κανονισμοί ή αποφάσεις πού απευθύνονται σέ άλλο πρόσωπο , τό αφορούν άμεσα καί ατομικά» .

12 Κατά τό άρθρο 175 , παράγραφος 3 , κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο , υπό τίς προϋποθέσεις τού ιδίου άρθρου , δύναται νά προσφύγει στό Δικαστήριο κατά οργάνου τής Κοινότητος «τό οποίο παρέλειψε νά τού απευθύνει πράξη εκτός συστάσεως ή γνώμης» .

13 Από τίς αναφερόμενες διατάξεις προκύπτει οτι , γιά νά γίνει δεκτή η προσφυγή του , ο προσφεύγων πρέπει νά ειναι σέ θέση νά αποδείξει είτε οτι ειναι ο αποδέκτης πράξεως τής Επιτροπής πού παράγει συγκεκριμένα έννομα αποτελέσματα έναντί του καί δύναται ως εκ τούτου νά ακυρωθεί , είτε οτι η Επιτροπή , αφού εκλήθη προσηκόντως σύμφωνα μέ τό άρθρο 175 , παράγραφος 2 , παρέλειψε νά λάβει ως πρός αυτόν ενα μέτρο λήψη τού οποίου ηδύνατο νομίμως νά αξιώσει δυνάμει τών κανόνων τού κοινοτικού δικαίου .

14 Εις απάντηση ερωτήματος τού Δικαστηρίου , ο προσφεύγων εδήλωσε οτι τό μέτρο , τήν λήψη τού οποίου θεωρεί οτι ειχε δικαίωμα νά αξιώσει ηταν «μία αντίδραση ή μία κατάλληλη απάντηση στήν καταγγελία του , η οποία νά αναφέρει οτι η Επιτροπή είτε θά ενεργούσε σχετικώς είτε δέν θά ενεργούσε , αιτιολογώντας τήν τελευταία αυτή περίπτωση» . Επικουρικώς , ο προσφεύγων θεωρεί οτι η επιστολή πού τού απηύθυνε στίς 17 Ιουλίου 1981 ο γενικός διευθυντής ανταγωνισμού πρέπει νά χαρακτηρισθεί ως πράξη δεκτική προσβολής μέ προσφυγή , κατά τήν έννοια τού άρθρου 173 , παράγραφος 2 .

15 Τό κύριο πρόβλημα πού πρέπει νά λυθεί εν προκειμένω , ειναι κατά πόσον η Επιτροπή ειχε τό δικαίωμα καί τήν υποχρέωση , βάσει τών κανόνων τού κοινοτικού δικαίου , νά λάβει έναντι τού προσφεύγοντος απόφαση κατά τήν έννοια πού ο προσφεύγων τής εζήτησε μέ τήν από 13 Μα ΐου 1981 επιστολή του .

Από τό περιεχόμενο τής επιστολής αυτής καί τίς επεξηγήσεις πού εδόθησαν κατά τήν διάρκεια τής δίκης προκύπτει οτι ο προσφεύγων ζητεί από τήν Επιτροπή νά διεξαγάγει έρευνα σχετικά μέ τόν καθορισμό τών αεροπορικών ναύλων από τίς αεροπορικές εταιρίες , εν όψει ενδεχομένης εφαρμογής επ’ αυτών τών περί ανταγωνισμού διατάξεων τής συνθήκης .

16 Ειναι , επομένως , σαφές οτι ο προσφεύγων δέν ζητεί από τήν Επιτροπή νά λάβει απόφαση έναντί του , αλλά νά κινήσει τήν διαδικασία ερεύνης κατά τρίτων καί νά λάβει αποφάσεις ως πρός αυτούς . Υπό τήν διπλή ιδιότητά του ως επιβάτου αεροπορικών γραμμών καί ηγετικού μέλους ενώσεως επιβατών αεροπορικών γραμμών , ο προσφεύγων αναμφιβόλως έχει έμμεσο συμφέρον , οπως δύνανται νά έχουν καί άλλοι επιβάτες , γιά μία τέτοια διαδικασία καί τήν πιθανή της έκβαση , αλλά πάντως , δέν ευρίσκεται στήν ακριβή νομική θέση τού πραγματικού αποδέκτου πράξεως δεκτικής ακυρώσεως βάσει τού άρθρου 173 , παράγραφος 2 , ούτε στήν θέση δυνατού αποδέκτου εννόμου πράξεως πού η Επιτροπή υποχρεούται νά τού απευθύνει , οπως στήν περίπτωση τού άρθρου 175 , παράγραφος 3 .

17 Από τά ανωτέρω συνάγεται οτι η προσφυγή ειναι απαράδεκτη ερευνομένη υπό τό πρίσμα τού άρθρου 175 , οσο καί τού άρθρου 173 .

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί τών δικαστικών εξόδων

18 Κατά τό άρθρο 69 , παράγραφος 2 , τού κανονισμού διαδικασίας , ο ηττηθείς διάδικος , καταδικάζεται στά δικαστικά έξοδα , εφ’ οσον υπήρχε σχετικό αίτημα τού νικήσαντος διαδίκου .

19 Επειδή ο διάδικος ηττήθη , πρέπει νά καταδικασθεί στά δικαστικά έξοδα .

20 Επειδή μόνο η Επιτροπή υπέβαλε σχετικό αίτημα , η καταδίκη πρέπει νά περιορισθεί στά έξοδα στά οποία υπεβλήθη η Επιτροπή .

Διατακτικό

Διά ταύτα

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( δεύτερο τμήμα )

κρίνει καί αποφασίζει :

1 ) Απορρίπτει τήν προσφυγή ως απαράδεκτη .

2)Καταδικάζει τόν προσφεύγοντα στήν καταβολή τών δικαστικών εξόδων στά οποία υπεβλήθη η Επιτροπή . Οι παρεμβαίνοντες φέρουν τά δικαστικά τους έξοδα .