ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

EVGENI TANCHEV

της 29ης Οκτωβρίου 2020 ( 1 )

Υπόθεση C‑425/19 P

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

κατά

Ιταλικής Δημοκρατίας,

Banca Popolare di Bari SCpA, πρώην Tercas-Cassa di risparmio della provincia di Teramo SpA (Banca Tercas SpA),

Fondo interbancario di tutela dei depositi,

Banca d’Italia

«Αίτηση αναιρέσεως – Κρατική ενίσχυση – Παρέμβαση κοινοπραξίας ιδιωτικού δικαίου μεταξύ τραπεζών υπέρ ενός εκ των μελών της – Έννοια της κρατικής ενισχύσεως – Καταλογισμός στο κράτος – Κρατικοί πόροι»

Περιεχόμενα

I. Το νομικό πλαίσιο II. Το ιστορικό της διαφοράς III. Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση IV. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και τα αιτήματα των διαδίκων V. Ανάλυση Α. Πρώτος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο υποστηρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέβη το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ όσον αφορά το βάρος απόδειξης που φέρει η Επιτροπή προκειμένου να στοιχειοθετήσει ότι ένα μέτρο ενισχύσεως μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος και χορηγείται με κρατικούς πόρους 1. Επιχειρήματα των διαδίκων 2. Εκτίμηση α) Επί του παραδεκτού β) Επί της ουσίας 1) Προκαταρκτικές παρατηρήσεις 2) Το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως i) Η αιτίαση σχετικά με την απόδειξη της δυνατότητας καταλογισμού του μέτρου ενισχύσεως στο κράτος – Το Γενικό Δικαστήριο δεν επέβαλε με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση υψηλότερο βαθμό απόδειξης στην περίπτωση μέτρου ενισχύσεως το οποίο δεν λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση αλλά από ιδιωτικό φορέα – Αν το Δικαστήριο κρίνει ότι, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο επέβαλε υψηλότερο βαθμό απόδειξης στην περίπτωση μέτρου ενισχύσεως το οποίο λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα, τότε θα πρέπει να διαπιστώσει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο – Ακόμη και αν το Δικαστήριο κρίνει ότι η αιτίαση σχετικά με την απόδειξη της δυνατότητας καταλογισμού ενός μέτρου ενισχύσεως στο κράτος είναι βάσιμη, πρέπει εντούτοις να απορρίψει την αιτίαση αυτή ως αλυσιτελή ii) Η αιτίαση σχετικά με την απόδειξη ότι το μέτρο ενισχύσεως χορηγείται με κρατικούς πόρους 3) Επί του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως Β. Ως προς τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, ο οποίος αφορά παραμόρφωση του εθνικού δικαίου και των πραγματικών περιστατικών 1. Επιχειρήματα των διαδίκων 2. Εκτίμηση α) Επί του παραδεκτού β) Επί της ουσίας VI. Επί των δικαστικών εξόδων VII. Πρόταση

1. Με την παρούσα αίτηση αναιρέσεως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να αναιρέσει την απόφαση της 19ης Μαρτίου 2019, Ιταλία κ.λπ. κατά Επιτροπής (στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση) ( 2 ), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση (ΕΕ) 2016/1208 της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 2015, σχετικά με την κρατική ενίσχυση που έθεσε σε εφαρμογή η Ιταλία υπέρ της τράπεζας Tercas (στο εξής: επίδικη απόφαση) ( 3 ).

2. Με την επίδικη απόφαση, η Επιτροπή έκρινε ότι η παρέμβαση της κοινοπραξίας ιδιωτικού δικαίου μεταξύ τραπεζών, με την ονομασία Fondo interbancario di tutela dei depositi (Διατραπεζικό Ταμείο Προστασίας Καταθέσεων) (στο εξής: FITD), υπέρ της Banca Tercas (Cassa di risparmio della Provincia di Teramo SpA) (στο εξής: Tercas), που εγκρίθηκε από την κεντρική τράπεζα της Ιταλικής Δημοκρατίας, Banca d’Italia (στο εξής: Τράπεζα της Ιταλίας), στις 7 Ιουλίου 2014, συνιστούσε παράνομη και ασύμβατη κρατική ενίσχυση την οποία η Ιταλική Δημοκρατία έπρεπε να ανακτήσει από τον δικαιούχο της.

3. Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο έκανε δεκτές τις προσφυγές ακυρώσεως τις οποίες άσκησαν κατά της επίδικης απόφασης η Ιταλική Δημοκρατία, η Banca Popolare di Bari SCpA (στο εξής: BPB) και η FITD, με το σκεπτικό ότι η επίμαχη παρέμβαση δεν αποτελούσε κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Κατά το Γενικό Δικαστήριο, δεν συνέτρεχε η πρώτη προϋπόθεση που πρέπει να πληρούται προκειμένου μέτρο ενισχύσεως να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση, καθόσον η παρέμβαση της FITD υπέρ της Tercas δεν μπορούσε να καταλογιστεί στο κράτος ούτε χορηγήθηκε με κρατικούς πόρους.

4. Δεδομένου ότι ο φορέας που χορήγησε την ενίσχυση δεν ήταν κρατικός φορέας ή δημόσια επιχείρηση αλλά ιδιωτικός φορέας, δηλαδή η FITD, τέθηκε το ζήτημα αν ο καταλογισμός στο κράτος των μέτρων που έλαβε ο φορέας αυτός και η χρηματοδότησή τους με κρατικούς πόρους μπορούν να αξιολογηθούν όπως στην περίπτωση ενός μέτρου ενισχύσεως που λαμβάνεται συγκεκριμένα από δημόσια επιχείρηση ή αν η Επιτροπή υπέχει ενισχυμένο βάρος απόδειξης. Το ζήτημα αυτό αποτελεί τον πυρήνα της παρούσας αιτήσεως αναιρέσεως.

I. Το νομικό πλαίσιο

5. Σύμφωνα με το άρθρο 96-ter του ιταλικού τραπεζικού νόμου ( 4 ): «1. Η Τράπεζα της Ιταλίας λαμβάνοντας υπόψη την προστασία των καταθετών και τη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος: a) αναγνωρίζει τα συστήματα εγγύησης εγκρίνοντας τα καταστατικά τους υπό την προϋπόθεση ότι τα συστήματα αυτά δεν αναμένεται να οδηγήσουν σε ανισόρροπη κατανομή των κινδύνων αφερεγγυότητας στο τραπεζικό σύστημα· b) συντονίζει τις δραστηριότητες των συστημάτων εγγύησης με τη ρύθμιση των τραπεζικών κρίσεων και τις δραστηριότητες εποπτείας· […] d) επιτρέπει την παρέμβαση των συστημάτων εγγύησης και τον αποκλεισμό των τραπεζών από τα συστήματα αυτά· […]».

II. Το ιστορικό της διαφοράς

6. Η Tercas είναι ιδιωτική επενδυτική τράπεζα η οποία δραστηριοποιείται κυρίως στην περιφέρεια του Αμπρούτσο στην Ιταλία.

7. Στις 30 Απριλίου 2012, κατόπιν προτάσεως της Τράπεζας της Ιταλίας, η οποία διαπίστωσε παρατυπίες στην Tercas, το Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών της Ιταλίας αποφάσισε να θέσει την Tercas υπό αναγκαστική διαχείριση. Η Τράπεζα της Ιταλίας όρισε έκτακτο επίτροπο αρμόδιο για τα θέματα της Tercas κατά την αναγκαστική διαχείριση (στο εξής: έκτακτος επίτροπος).

8. Τον Οκτώβριο του 2013 ο έκτακτος επίτροπος άρχισε διαπραγματεύσεις με την BPB, εταιρία χαρτοφυλακίου ενός ιδιωτικού επενδυτικού τραπεζικού ομίλου δραστηριοποιούμενου κυρίως στον Νότο της Ιταλίας, η οποία είχε εκδηλώσει ενδιαφέρον για την εγγραφή σε αύξηση κεφαλαίου της Tercas, υπό την προϋπόθεση ότι θα διενεργούνταν προηγουμένως οικονομικός έλεγχος της Tercas και ότι η FITD θα κάλυπτε εξ ολοκλήρου το περιουσιακό έλλειμμα της τράπεζας αυτής.

9. Όπως προαναφέρθηκε στο σημείο 2, η FITD είναι κοινοπραξία ιδιωτικού δικαίου μεταξύ τραπεζών σκοπός της οποίας είναι η εγγύηση των καταθέσεων των μελών της. Το 1996, κατόπιν της μεταφοράς της οδηγίας 94/19/ΕΚ ( 5 ) στο εσωτερικό δίκαιο της Ιταλίας, η FITD αναγνωρίστηκε από την Τράπεζα της Ιταλίας ως ένα από τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων τα οποία επιτρεπόταν να ασκούν δραστηριότητες στην Ιταλία κατ’ εφαρμογήν των κανόνων που θεσπίζονται στην οδηγία αυτή.

10. Δυνάμει του άρθρου 27 του καταστατικού της FITD, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της παρούσας υπόθεσης (στο εξής: καταστατικό της FITD), σε περίπτωση αναγκαστικής εκκαθάρισης ενός εκ των μελών της, η FITD παρεμβαίνει επιστρέφοντας στους καταθέτες τις καταθέσεις που διατηρούν στο μέλος αυτό μέχρι το όριο των 100000 ευρώ ανά καταθέτη.

11. Ωστόσο, η FITD έχει τη δυνατότητα να παρεμβαίνει υπέρ των μελών της, όχι μόνον εγγυώμενη τις καταθέσεις των καταθετών όπως αναφέρεται στο προηγούμενο σημείο (υποχρεωτική παρέμβαση), αλλά και σε οικειοθελή βάση, εάν μέσω της παρέμβασης αυτής μπορεί να ελαφρυνθεί το βάρος το οποίο ενδέχεται να χρειαστεί να φέρουν τα μέλη της ως αποτέλεσμα της εγγύησης των καταθέσεων (οικειοθελής παρέμβαση).

12. Επομένως, η FITD μπορεί, δυνάμει του άρθρου 28 του καταστατικού της, αντί να προβεί στην επιστροφή η οποία προβλέπεται στο πλαίσιο της εγγύησης των καταθέσεων των καταθετών σε περίπτωση αναγκαστικής διοικητικής εκκαθάρισης ενός μέλους της κοινοπραξίας, να παρέμβει σε πράξεις σχετικές με τη μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων όσον αφορά το μέλος αυτό (εναλλακτική οικειοθελής παρέμβαση). Ομοίως, δυνάμει του άρθρου 29 του καταστατικού της FITD, ανεξάρτητα από την επίσημη κίνηση διαδικασίας αναγκαστικής εκκαθάρισης, η κοινοπραξία μπορεί να αποφασίσει να παρέμβει μέσω χρηματοδότησης, εγγυήσεων, συμμετοχών ή μέσω άλλων τεχνικών μορφών για τη στήριξη του μέλους της που έχει τεθεί υπό αναγκαστική διαχείριση, όταν υφίστανται προοπτικές εξυγίανσης και αναμένεται η επιβάρυνση να είναι μικρότερη σε σχέση με εκείνη η οποία θα προέκυπτε από την παρέμβαση της FITD σε περίπτωση αναγκαστικής εκκαθάρισης του μέλους αυτού (υποστηρικτική ή προληπτική οικειοθελής παρέμβαση, όπως στην περίπτωση της Tercas).

13. Στις 28 Οκτωβρίου 2013, μετά από αίτηση του έκτακτου επιτρόπου της Tercas, η οποία υποβλήθηκε βάσει του άρθρου 29 του καταστατικού της FITD, η εκτελεστική επιτροπή της FITD αποφάσισε να παρέμβει προς στήριξη της Tercas μέχρι του ποσού των 280 εκατομμυρίων ευρώ κατ’ ανώτατο όριο. Η απόφαση αυτή επικυρώθηκε από το διοικητικό συμβούλιο της FITD στις 29 Οκτωβρίου 2013. Στις 4 Νοεμβρίου 2013 η Τράπεζα της Ιταλίας, σύμφωνα το άρθρο 96 β, παράγραφος 1, στοιχείο d, του ιταλικού τραπεζικού νόμου, ενέκρινε την εν λόγω παρέμβαση στήριξης.

14. Ωστόσο, η FITD, αν και είχε λάβει έγκριση από την Τράπεζα της Ιταλίας, αποφάσισε να αναστείλει την προβλεπόμενη παρέμβαση λόγω αβεβαιότητας σχετικά με την οικονομική και περιουσιακή κατάσταση της Tercas και με τη φορολογική μεταχείριση της παρέμβασης αυτής. Στις 18 Μαρτίου 2014, μετά το πέρας του οικονομικού ελέγχου στα περιουσιακά στοιχεία της Tercas τον οποίο ζήτησε η BPB, υπήρξε διαφωνία μεταξύ των εμπειρογνωμόνων της FITD και της BPB. Η διαφωνία αυτή επιλύθηκε στη συνέχεια κατόπιν προσφυγής σε διαδικασία διαιτησίας. Περαιτέρω, η FITD και η BPB συμφώνησαν για τον επιμερισμό τυχόν εξόδων που θα προέκυπταν από τη φορολόγηση της παρέμβασης σε περίπτωση κατά την οποία δεν εφαρμοζόταν η αναμενόμενη φορολογική απαλλαγή.

15. Κατόπιν της αναστολής της παρέμβασης της 18ης Μαρτίου 2014 και για να διασφαλιστεί ότι η παρέμβαση υπέρ της Tercas ήταν περισσότερο συμφέρουσα οικονομικά από την επιστροφή των καταθέσεων στους καταθέτες της τράπεζας αυτής, η FITD προσέφυγε σε ελεγκτική και συμβουλευτική εταιρία. Κατόπιν των πορισμάτων που παρουσίασε η εταιρία αυτή με την από 26 Μαΐου 2014 έκθεσή της, και λαμβανομένου υπόψη του κόστους της παρέμβασης σε σύγκριση με το κόστος της αποζημίωσης στο πλαίσιο του συστήματος εγγύησης των καταθέσεων σε περίπτωση εκκαθάρισης, η εκτελεστική επιτροπή και το διοικητικό συμβούλιο της FITD αποφάσισαν, στις 30 Μαΐου 2014, να παρέμβουν υπέρ της Tercas.

16. Την 1η Ιουλίου 2014 η FITD διαβίβασε στην Τράπεζα της Ιταλίας νέα αίτηση έγκρισης. Στις 7 Ιουλίου 2014 η Τράπεζα της Ιταλίας επέτρεψε την παρέμβαση της FITD υπέρ της Tercas, υπό τη μορφή, πρώτον, εισφοράς 265 εκατομμυρίων ευρώ για την κάλυψη των αρνητικών ιδίων κεφαλαίων της Tercas· δεύτερον, εγγύησης 35 εκατομμυρίων ευρώ για την κάλυψη του πιστωτικού κινδύνου σε σχέση με ορισμένα ανοίγματα της Tercas, και, τρίτον, εγγύησης 30 εκατομμυρίων ευρώ για την κάλυψη των δαπανών από τη φορολογική μεταχείριση του πρώτου μέτρου (στο εξής: επίμαχη παρέμβαση ή επίμαχα μέτρα).

17. Στις 27 Ιουλίου 2014 η γενική συνέλευση των μετόχων της Tercas αποφάσισε, αφενός, τη μερική κάλυψη των ζημιών, μεταξύ άλλων, μέσω της μείωσης του κεφαλαίου στο μηδέν και με την ακύρωση όλων των κοινών μετοχών σε κυκλοφορία και, αφετέρου, την αύξηση του κεφαλαίου μέχρι του ποσού των 230 εκατομμυρίων ευρώ με την έκδοση νέων κοινών μετοχών που προσφέρονται στην BPB. Η αύξηση του κεφαλαίου υλοποιήθηκε στις 27 Ιουλίου 2014.

18. Στις 8 Αυγούστου και στις 10 Οκτωβρίου 2014 η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες από τις ιταλικές αρχές σχετικά με την παρέμβαση της FITD υπέρ της Tercas. Οι εθνικές αρχές απάντησαν στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών στις 16 Σεπτεμβρίου και στις 14 Νοεμβρίου 2014.

19. Με έγγραφο της 27ης Φεβρουαρίου 2015, η Επιτροπή ενημέρωσε την Ιταλική Δημοκρατία για την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ όσον αφορά την επίμαχη παρέμβαση.

20. Στις 23 Δεκεμβρίου 2015 η Επιτροπή εξέδωσε την επίδικη απόφαση. Όπως προαναφέρθηκε στο σημείο 2, με την εν λόγω απόφαση η Επιτροπή έκρινε ότι η επίμαχη παρέμβαση αποτελούσε παράνομη και ασύμβατη κρατική ενίσχυση και διέταξε την ανάκτησή της ( 6 ).

III. Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση

21. Όπως προαναφέρθηκε στο σημείο 3, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την επίδικη απόφαση με το σκεπτικό ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε σφάλμα καθόσον έκρινε ότι η επίμαχη παρέμβαση αποτελούσε κρατική ενίσχυση. Κατά το Γενικό Δικαστήριο, η παρέμβαση αυτή δεν πληρούσε την πρώτη προϋπόθεση που πρέπει να πληροί ένα εθνικό μέτρο προκειμένου να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση, δηλαδή να χρηματοδοτείται άμεσα ή έμμεσα με κρατικούς πόρους και να μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος ( 7 ).

22. Πρώτον, το Γενικό Δικαστήριο διατύπωσε μια προκαταρκτική παρατήρηση σχετικά με την έννοια «της ενισχύσεως που χορηγείται από κράτος μέλος». Το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, σύμφωνα με τη νομολογία, πλεονεκτήματα που παρέχονται μέσω οργανισμών διαφορετικών από το κράτος εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ καθόσον σε αντίθετη περίπτωση οι κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων θα παρακάμπτονταν απλώς και μόνον μέσω της δημιουργίας αυτοτελών οργάνων επιφορτισμένων με τη χορήγηση ενισχύσεων. Κατά το Γενικό Δικαστήριο, μολονότι σκοπός της νομολογίας αυτής είναι να αποτραπεί ο κίνδυνος να διαφεύγουν από το πεδίο εφαρμογής της σχετικής ρύθμισης τα πλεονεκτήματα που χορηγούνται από οργανισμούς διαφορετικούς από το κράτος, αναδεικνύει επίσης έναν ιδιαίτερο κίνδυνο υπαγωγής στη σχετική ρύθμιση περιπτώσεων που δεν θα έπρεπε να εμπίπτουν σε αυτήν. Επομένως, εάν ο διαφορετικός από το κράτος οργανισμός που χορηγεί την ενίσχυση δεν είναι δημόσια επιχείρηση αλλά ιδιωτικός φορέας, η Επιτροπή πρέπει να αποδείξει όχι μόνον ότι το κράτος έχει τη δυνατότητα να ασκεί αποφασιστική επιρροή επί του φορέα αυτού, αλλά και ότι ήταν σε θέση να ασκήσει τον έλεγχο αυτόν στη συγκεκριμένη περίπτωση.

23. Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς κατά νόμον ότι η επίμαχη παρέμβαση μπορούσε να καταλογιστεί στο κράτος.

24. Κατά το Γενικό Δικαστήριο, σε περίπτωση που μέτρο ενισχύσεως λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα όπως η FITD, και όχι από δημόσια επιχείρηση, δεν αρκεί η Επιτροπή να αποδείξει ότι είναι απίθανο να μην ασκούν οι δημόσιες αρχές πραγματική επιρροή και έλεγχο επί του εν λόγω ιδιωτικού φορέα. Αντιθέτως, η Επιτροπή οφείλει να αποδείξει ότι το μέτρο αυτό λήφθηκε υπό την επιρροή ή τον ουσιαστικό έλεγχο των δημόσιων αρχών. Στην παρούσα υπόθεση αυτό δεν αποδείχθηκε από την Επιτροπή. Πρώτον, σύμφωνα με το Γενικό Δικαστήριο, η επίμαχη παρέμβαση δεν ήταν αποτέλεσμα υλοποίησης, από την FITD, δημόσιας εντολής κατόπιν εξουσιοδότησής της από τον Ιταλό νομοθέτη: πρώτον, τα μέτρα τα οποία ελήφθησαν, όπως στο πλαίσιο της επίμαχης παρέμβασης, από την εν λόγω κοινοπραξία υπέρ τράπεζας που ήταν μέλος της αποσκοπούσαν κυρίως στην προάσπιση των ιδιωτικών συμφερόντων των τραπεζών μελών αυτής (προς αποφυγή οικονομικών συνεπειών οι οποίες θα ήταν επαχθέστερες από την επιστροφή των καταθέσεων σε περίπτωση αναγκαστικής διοικητικής εκκαθάρισης) και, δεύτερον, η δημόσια εντολή που δόθηκε στην FITD από τον Ιταλό νομοθέτη αφορούσε αποκλειστικώς την επιστροφή των καταθέσεων στους καταθέτες, και όχι τη λήψη τέτοιου είδους μέτρων παρέμβασης. Δεύτερον, όσον αφορά την αυτονομία της FITD κατά τη λήψη των σχετικών μέτρων, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η δυνατότητα καταλογισμού της επίμαχης παρέμβασης στο κράτος δεν μπορούσε να συναχθεί από τις ακόλουθες ενδείξεις: πρώτον, την υποχρεωτική έγκρισή της από την Τράπεζα της Ιταλίας (καθόσον η έγκριση αυτή χορηγήθηκε υπό την προϋπόθεση της τήρησης των κανόνων της προληπτικής εποπτείας του τραπεζικού τομέα, και όχι υπό την προϋπόθεση του ελέγχου της καταλληλότητας της παρέμβασης από την Τράπεζα της Ιταλίας)· δεύτερον, την παρουσία εκπροσώπων της Τράπεζας της Ιταλίας στις συνεδριάσεις των διοικητικών οργάνων της FITD (οι εκπρόσωποι αυτοί ήταν απλώς παρατηρητές χωρίς δικαίωμα ψήφου)· τρίτον, το γεγονός ότι η Τράπεζα της Ιταλίας ενημερώθηκε για την πρόοδο των διαπραγματεύσεων μεταξύ της FITD αφενός και της BPB και του έκτακτου επιτρόπου αφετέρου (δεδομένου ότι δεν υπήρχαν αποδείξεις ότι η Τράπεζα της Ιταλίας χρησιμοποίησε τις επαφές αυτές για να επηρεάσει καθοριστικά το περιεχόμενο της επίμαχης παρέμβασης)· ή τέταρτον την ευχέρεια του έκτακτου επιτρόπου να κινήσει τη διαδικασία που θα μπορούσε να οδηγήσει στη λήψη μέτρων παρέμβασης όπως τα επίμαχα (εφόσον η υποβολή από τον έκτακτο επίτροπο αίτησης παρέμβασης προς την FITD δεν σήμαινε ότι η FITD ήταν υποχρεωμένη να παρέμβει).

25. Τρίτον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς ότι είχαν χρησιμοποιηθεί κρατικοί πόροι για την επίμαχη παρέμβαση.

26. Προς στήριξη της διαπίστωσης αυτής, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, πρώτον, ότι η δημόσια εντολή που δόθηκε στην FITD δεν επέβαλλε στην κοινοπραξία αυτή να παρέμβει πριν την εκκαθάριση ενός μέλους της αναζητώντας τους αναγκαίους πόρους από τα μέλη της. Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι οι δημόσιες αρχές δεν είχαν τον έλεγχο των πόρων που χρησιμοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση της επίμαχης παρέμβασης, δεδομένου ότι, πρώτον, η παρέμβαση δεν πραγματοποιήθηκε κατόπιν πρωτοβουλίας του έκτακτου αντιπροσώπου αλλά κατόπιν ιδιωτικής πρωτοβουλίας, πιο συγκεκριμένα της BPB, και δεύτερον, η έγκριση της επίμαχης παρέμβασης από την Τράπεζα της Ιταλίας δεν αποσκοπούσε σε κάτι περισσότερο από έναν τυπικό έλεγχο της νομιμότητάς της. Τρίτον, το Γενικό Δικαστήριο τόνισε, πρώτον, ότι ο δεσμευτικός χαρακτήρας της συνεισφοράς που χρησιμοποιήθηκε για τη χρηματοδότηση της επίμαχης παρέμβασης δεν απέρρεε από κανονιστική διάταξη αλλά από το καταστατικό της FITD και, δεύτερον, ότι η εν λόγω παρέμβαση ήταν προς το συμφέρον των μελών της FITD και εγκρίθηκε ομόφωνα από τα διοικητικά όργανα της FITD.

27. Δεδομένου ότι δεν συνέτρεχε η πρώτη προϋπόθεση για τον χαρακτηρισμό εθνικού μέτρου ως κρατικής ενισχύσεως, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την επίδικη απόφαση χωρίς να εξετάσει τους λοιπούς λόγους ακυρώσεως και τα λοιπά επιχειρήματα που προβλήθηκαν από την Ιταλική Κυβέρνηση, την BPB, την FITD ή την Τράπεζα της Ιταλίας.

IV. Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και τα αιτήματα των διαδίκων

28. Με την παρούσα αίτηση αναιρέσεως, η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, να απορρίψει τις προσφυγές που ασκήθηκαν πρωτοδίκως για την ακύρωση της επίδικης απόφασης καθόσον αμφισβητούν i) τον καταλογισμό της επίμαχης παρέμβασης στο κράτος και ii) την κρατική προέλευση των πόρων, να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προκειμένου αυτό να αποφανθεί επί των λοιπών λόγων ακυρώσεως που προβλήθηκαν ενώπιόν του και να επιφυλαχθεί ως προς τα δικαστικά έξοδα.

29. Η Ιταλική Κυβέρνηση, η BPB και η Τράπεζα της Ιταλίας ζητούν από το Δικαστήριο να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα. Η FITD ζητεί από το Δικαστήριο να απορρίψει την αναίρεση ως απαράδεκτη, αλυσιτελή και αβάσιμη, να επικυρώσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

V. Ανάλυση

30. Η Επιτροπή προβάλλει, προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως, δύο λόγους. Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, ισχυρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέβη το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ για δύο λόγους, οι οποίοι είναι, αμφότεροι, σχετικοί με το βάρος απόδειξης που φέρει η Επιτροπή προκειμένου να στοιχειοθετήσει ότι το υπό εξέταση μέτρο ενισχύσεως μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος και χορηγείται με κρατικούς πόρους. Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα πραγματικά περιστατικά και ερμήνευσε εσφαλμένως τις κρίσιμες διατάξεις της ιταλικής νομοθεσίας και ότι αυτές οι σοβαρές ουσιώδεις ανακρίβειες προκύπτουν σαφώς από τη δικογραφία.

Α. Πρώτος λόγος αναιρέσεως, με τον οποίο υποστηρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέβη το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ όσον αφορά το βάρος απόδειξης που φέρει η Επιτροπή προκειμένου να στοιχειοθετήσει ότι ένα μέτρο ενισχύσεως μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος και χορηγείται με κρατικούς πόρους

1. Επιχειρήματα των διαδίκων

31. Ο πρώτος λόγος αναιρέσεως διακρίνεται σε δύο σκέλη, με καθένα από τα οποία προβάλλεται, για διαφορετικούς λόγους, παράβαση του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.

32. Με το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι, με τις σκέψεις 69, 89, 90, 91, 114, 116, 117, 127, 128 και 131 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη ως προς το βάρος απόδειξης που φέρει η Επιτροπή προκειμένου να στοιχειοθετήσει ότι η επίμαχη παρέμβαση μπορούσε να καταλογιστεί στο κράτος και χορηγήθηκε με κρατικούς πόρους· τούτο διότι απαίτησε από την Επιτροπή να αποδείξει όχι μόνον ότι το κράτος είχε τη δυνατότητα να ασκεί αποφασιστική επιρροή επί του φορέα που χορήγησε την ενίσχυση, αλλά και ότι ήταν σε θέση να ασκήσει τον έλεγχο αυτόν στη συγκεκριμένη περίπτωση, απλώς και μόνον επειδή επρόκειτο για ιδιωτική επιχείρηση. Κατά την άποψη της Επιτροπής, δεν συντρέχει λόγος διάκρισης ανάλογα με το αν ο φορέας ο οποίος χορηγεί την ενίσχυση είναι δημόσιος ή ιδιωτικός, οπότε, ακόμη και αν η ενίσχυση χορηγείται από ιδιωτικό φορέα, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να αποδείξει ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση οι δημόσιες αρχές έδωσαν κατευθύνσεις ή εντολές ειδικώς στον φορέα αυτόν για να λάβει το επίμαχο μέτρο ενισχύσεως. Η ως άνω διάκριση δεν βρίσκει έρεισμα στη νομολογία. Η Επιτροπή ισχυρίζεται επιπλέον ότι, εν πάση περιπτώσει, η FITD δεν πρέπει να θεωρηθεί ως ιδιωτικός αλλά ως κρατικός φορέας καθόσον του έχει ανατεθεί η εκπλήρωση συγκεκριμένων καθηκόντων σύμφωνα με την οδηγία 94/19. Επομένως, ακόμη και αν το Δικαστήριο κρίνει ότι η Επιτροπή υπέχει ενισχυμένο βάρος απόδειξης στις περιπτώσεις που η ενίσχυση χορηγείται από ιδιωτικό φορέα, δεν φέρει τέτοιο ενισχυμένο βάρος απόδειξης στη συγκεκριμένη περίπτωση. Τέλος, η Επιτροπή επισημαίνει ότι αν το Δικαστήριο καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή υπέχει ενισχυμένο βάρος απόδειξης στις περιπτώσεις όπου η ενίσχυση χορηγείται από ιδιωτικό φορέα, θα είναι σχεδόν αδύνατο για την Επιτροπή να αποδείξει ότι συνιστούν κρατικές ενισχύσεις μέτρα που λαμβάνονται από συστήματα εγγύησης των καταθέσεων τα οποία αποτελούνται από δημόσιες και ιδιωτικές τράπεζες, όπως στο πλαίσιο της επίμαχης παρέμβασης. Επομένως, τα συστήματα αυτά θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά μέσα τους για τη λήψη «εναλλακτικών μέτρων προκειμένου να εμποδίσουν τη θέση σε εκκαθάριση ενός πιστωτικού οργανισμού» κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 3, της οδηγίας 2014/49/ΕΕ ( 8 ), χωρίς ο οργανισμός αυτός να έχει τεθεί υπό εξυγίανση κατά το άρθρο 32 της οδηγίας 2014/59/ΕΕ ( 9 ).

33. Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο, εξετάζοντας και αξιολογώντας μεμονωμένα και αποσπασματικά τα αποδεικτικά στοιχεία τα οποία επικαλέστηκε η Επιτροπή με την επίδικη απόφαση, χωρίς να τα θεωρήσει στο σύνολό τους και χωρίς να τα λάβει υπόψη στο ευρύτερο πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται, υπέπεσε σε πλάνη ως προς το βάρος απόδειξης που φέρει η Επιτροπή προκειμένου να στοιχειοθετήσει ότι η επίμαχη παρέμβαση μπορούσε να καταλογιστεί στο κράτος και χορηγήθηκε με κρατικούς πόρους. Η Επιτροπή βάλλει, για τον λόγο αυτόν, κατά των σκέψεων 96, 100 έως 106, 114, 115, 116 και 125 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης καθώς και κατά της εκτίμησης του Γενικού Δικαστηρίου ως προς την επιμέρους προϋπόθεση ότι το μέτρο ενισχύσεως πρέπει να χορηγείται με κρατικούς πόρους.

34. Η Ιταλική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι ο πρώτος λόγος αναιρέσεως είναι απαράδεκτος και, εν πάση περιπτώσει, αβάσιμος.

35. Πάντως, η Ιταλική Κυβέρνηση προβάλλει το απαράδεκτο του πρώτου λόγου αναιρέσεως (ή, τουλάχιστον, του πρώτου σκέλους αυτού) καθόσον εγείρει πραγματικό ζήτημα καθώς και του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως καθόσον εγείρει πραγματικό ζήτημα, ενώ στην αίτηση αναιρέσεως δεν αναφέρεται ότι η τελευταία προσβάλλει τις σκέψεις 125 έως 132 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.

36. Το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι, κατά την άποψη της Ιταλικής Κυβέρνησης, αβάσιμο, καθόσον η Επιτροπή, η οποία προκειμένου να στοιχειοθετήσει ότι μέτρο ενισχύσεως που λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος υποχρεούται σύμφωνα με τη νομολογία να αποδείξει την ουσιαστική εμπλοκή των δημόσιων αρχών στη λήψη του μέτρου, οφείλει κατά μείζονα λόγο να αποδείξει το ίδιο στην περίπτωση που μέτρο ενισχύσεως λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα με απόλυτη αυτονομία στη λήψη αποφάσεων. Τα στοιχεία από τα οποία μπορεί να συναχθεί στην τελευταία περίπτωση ότι το μέτρο ενισχύσεως μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος πρέπει να είναι ακόμη μεγαλύτερης αποδεικτικής ισχύος, δεδομένου ότι είναι αδύνατη η επίκληση οργανικών δεσμών μεταξύ του ιδιωτικού φορέα και του κράτους. Κατά την Ιταλική Κυβέρνηση, το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι ομοίως αβάσιμο καθόσον κατά την εξέταση των διάφορων αποδεικτικών στοιχείων το Γενικό Δικαστήριο έλαβε υπόψη «το πλαίσιο» για το οποίο γίνεται λόγος στη σκέψη 125 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης καθώς και το ότι η επίμαχη παρέμβαση αποτελούσε εναλλακτική λύση σε σχέση με την επιστροφή των καταθέσεων στους καταθέτες σε περίπτωση εκκαθάρισης της Tercas, η οποία ενέπιπτε στο πεδίο της δημόσιας εντολής που δόθηκε στην FITD.

37. Η BPB ισχυρίζεται ότι ο πρώτος λόγος αναιρέσεως είναι απαράδεκτος και, εν πάση περιπτώσει, αβάσιμος (πρώτο και δεύτερο σκέλος του λόγου αναιρέσεως αυτού) και αλυσιτελής (πρώτο σκέλος του λόγου αυτού).

38. Η BPB προβάλλει το απαράδεκτο, πρώτον, του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως (καθόσον εγείρει πραγματικό ζήτημα), δεύτερον, του ισχυρισμού της Επιτροπής ότι η FITD πρέπει να θεωρηθεί ως κρατικός φορέας (καθόσον αφορά πραγματικό ζήτημα και δεν προβλήθηκε πρωτοδίκως), και, τρίτον, του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως (καθόσον εγείρει πραγματικό ζήτημα).

39. Εν πάση περιπτώσει, κατά την BPB, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι αβάσιμο, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο δεν επέβαλε στην Επιτροπή ενισχυμένο βάρος απόδειξης προκειμένου να στοιχειοθετηθεί η δυνατότητα να καταλογιστεί στο κράτος μέτρο ενισχύσεως στις περιπτώσεις όπου η ενίσχυση χορηγείται από ιδιωτικό φορέα, αλλά απλώς εφάρμοσε, στις σκέψεις 67, 69 και 87 έως 91 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, τη νομολογία που απορρέει από την απόφαση της 16ης Μαΐου 2002, Γαλλία κατά Επιτροπής (C‑482/99, EU:C:2002:294), λαμβάνοντας υπόψη την ιδιωτική φύση της FITD. Επιπλέον, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι, εν πάση περιπτώσει, αλυσιτελές καθόσον η αναιρεσείουσα βάλλει κατά των σκέψεων 69, 89 και 90 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεδομένου ότι οι σκέψεις 94 έως 132 της απόφασης αυτής παρέχουν επαρκή νομική βάση για τη διαπίστωση του Γενικού Δικαστηρίου ότι η επίμαχη παρέμβαση δεν μπορούσε να καταλογιστεί στο κράτος. Το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι ομοίως αβάσιμο και, εν πάση περιπτώσει, αλυσιτελές καθόσον η αναιρεσείουσα βάλλει κατά του ενισχυμένου βάρους απόδειξης που φέρεται ότι της επιβλήθηκε προκειμένου να στοιχειοθετήσει ότι η επίμαχη παρέμβαση χρηματοδοτήθηκε με κρατικούς πόρους. Τέλος, κατά την BPB, το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι αβάσιμο.

40. Η FITD ισχυρίζεται ότι ο πρώτος λόγος αναιρέσεως είναι απαράδεκτος και, εν πάση περιπτώσει, αβάσιμος (πρώτο και δεύτερο σκέλος του λόγου αναιρέσεως αυτού) και αλυσιτελής (πρώτο σκέλος του λόγου αυτού).

41. Η FITD προβάλλει ένσταση απαραδέκτου για τους ίδιους λόγους με την BPB.

42. Εν πάση περιπτώσει, η FITD ισχυρίζεται ότι το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι αλυσιτελές καθόσον, πρώτον, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να κρίνει εκ νέου τα πραγματικά περιστατικά υπό το πρίσμα χαμηλότερου βαθμού απόδειξης και, δεύτερον, η αναιρεσείουσα δεν βάλλει κατά της διαπίστωσης του Γενικού Δικαστηρίου ότι η επίμαχη παρέμβαση δεν χορηγήθηκε με κρατικούς πόρους, οπότε η πλάνη του Γενικού Δικαστηρίου ως προς τον απαιτούμενο βαθμό απόδειξης για τον καταλογισμό της παρέμβασης αυτής στο κράτος δεν επηρεάζει το διατακτικό της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, δεδομένου ότι οι προϋποθέσεις αυτές πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά. Η FITD ισχυρίζεται επίσης ότι το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι αβάσιμο καθόσον, πρώτον, ο βαθμός απόδειξης τον οποίο απαίτησε το Γενικό Δικαστήριο ως προς τη δυνατότητα να καταλογιστεί στο κράτος μέτρο ενισχύσεως το οποίο έχει ληφθεί από ιδιωτικό φορέα δεν είναι υψηλότερος από τον βαθμό που απαιτήθηκε με την απόφαση της 16ης Μαΐου 2002, Γαλλία κατά Επιτροπής (C‑482/99, EU:C:2002:294), και, δεύτερον, η Επιτροπή δεν προβάλλει κάποια συγκεκριμένη αιτίαση όσον αφορά τον βαθμό απόδειξης τον οποίο απαίτησε το Γενικό Δικαστήριο για να αποδειχθεί ότι ένα μέτρο ενισχύσεως που λήφθηκε από ιδιωτικό φορέα χορηγήθηκε με κρατικούς πόρους (και, σε κάθε περίπτωση, τα κριτήρια που περιγράφονται στη σκέψη 134 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης δεν είναι αυστηρότερα από τα κριτήρια τα οποία έχει θέσει η νομολογία). Τέλος, η FITD ισχυρίζεται ότι το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι αβάσιμο καθόσον από τις σκέψεις 105, 106, 114, 120, 125, 132, 144, 147, 149, 157 και 161 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει με σαφήνεια ότι το Γενικό Δικαστήριο εκτίμησε τα αποδεικτικά στοιχεία στο σύνολό τους και έλαβε υπόψη το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η επίμαχη παρέμβαση.

43. Η Τράπεζα της Ιταλίας ισχυρίζεται ότι ο πρώτος λόγος αναιρέσεως είναι εν μέρει απαράδεκτος (πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως στο μέτρο που η αναιρεσείουσα βάλλει κατά της διαπίστωσης του Γενικού Δικαστηρίου ότι η επίμαχη παρέμβαση δεν μπορούσε να καταλογιστεί στο κράτος), εν μέρει αβάσιμος (πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως στο μέτρο που η αναιρεσείουσα βάλλει κατά της διαπίστωσης του Γενικού Δικαστηρίου ότι η επίμαχη παρέμβαση δεν μπορούσε να καταλογιστεί στο κράτος και δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως) και εν μέρει αλυσιτελής (πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως).

44. Η Τράπεζα της Ιταλίας προβάλλει το απαράδεκτο του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως και του ισχυρισμού της Επιτροπής ότι η FITD πρέπει να θεωρηθεί ως κρατικός φορέας, καθόσον εγείρουν πραγματικά ζητήματα.

45. Η Τράπεζα της Ιταλίας ισχυρίζεται ότι το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι αβάσιμο στο μέτρο που η αναιρεσείουσα βάλλει κατά της διαπίστωσης του Γενικού Δικαστηρίου ότι η επίμαχη παρέμβαση δεν μπορούσε να καταλογιστεί στο κράτος, δεδομένου ότι ελλείψει ενδείξεων υψηλής αποδεικτικής αξίας, όπως η ύπαρξη οργανικών δεσμών μεταξύ του φορέα που χορήγησε την ενίσχυση και του κράτους, δεν αρκεί η Επιτροπή να παρέχει «αρνητικές» ή «έμμεσες» αποδείξεις, αλλά πρέπει αντιθέτως να προσκομίσει «θετικές» αποδείξεις για την εμπλοκή του κράτους στη λήψη του μέτρου ενισχύσεως. Εν πάση περιπτώσει, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι αλυσιτελές στο μέτρο που η αναιρεσείουσα βάλλει κατά της διαπίστωσης του Γενικού Δικαστηρίου ότι η επίμαχη παρέμβαση δεν μπορούσε να καταλογιστεί στο κράτος καθόσον το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε όλες τις ενδείξεις τις οποίες επικαλέστηκε η Επιτροπή και έκρινε ότι δεν έχουν καμία αποδεικτική αξία. Ομοίως, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι αλυσιτελές στο μέτρο που η αναιρεσείουσα βάλλει κατά της διαπίστωσης του Γενικού Δικαστηρίου ότι η επίμαχη παρέμβαση δεν χορηγήθηκε με κρατικούς πόρους, καθόσον το Γενικό Δικαστήριο δεν επέβαλε, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, υψηλότερο βαθμό απόδειξης ως προς τούτο. Τέλος, κατά την Τράπεζα της Ιταλίας, το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι αβάσιμο διότι, το Γενικό Δικαστήριο, πρώτον, έκρινε ότι κανένα από τα αποδεικτικά στοιχεία, εξεταζόμενο μεμονωμένα, δεν είχε αποδεικτική αξία και, δεύτερον, έλαβε υπόψη το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η επίμαχη παρέμβαση.

2. Εκτίμηση

46. Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη ως προς το βάρος απόδειξης που υπέχει η Επιτροπή προκειμένου να στοιχειοθετήσει ότι το υπό εξέταση μέτρο ενισχύσεως μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος και χορηγείται με κρατικούς πόρους και, επομένως, παρέβη το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Με το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη, καθόσον επέβαλε σε αυτήν να αποδείξει την ύπαρξη, σε όλες τις φάσεις της διαδικασίας λήψης του επίμαχου μέτρου, αποφασιστικής επιρροής των δημοσίων αρχών επί του φορέα που χορήγησε την ενίσχυση, απλώς και μόνο επειδή πρόκειται για ιδιωτικό φορέα. Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη καθόσον εξέτασε μεμονωμένα και αποσπασματικά τα στοιχεία που προσκόμισε η Επιτροπή, χωρίς να τα θεωρήσει στο σύνολό τους και χωρίς να λάβει υπόψη το ευρύτερο πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται.

α) Επί του παραδεκτού

47. Πρώτον, η Ιταλική Κυβέρνηση, η BPB, η FITD και η Τράπεζα της Ιταλίας αμφισβητούν το παραδεκτό του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως με την αιτιολογία ότι εγείρει πραγματικό ζήτημα. Κατά την άποψή τους, αντίθετα προς όσα ισχυρίζεται η Επιτροπή, το Γενικό Δικαστήριο δεν επέβαλε σε αυτήν με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ενισχυμένο βάρος απόδειξης στις περιπτώσεις που ο φορέας που χορηγεί την ενίσχυση δεν είναι δημόσια επιχείρηση αλλά ιδιωτικός φορέας. Αντιθέτως, το Γενικό Δικαστήριο εφάρμοσε απλώς στην περίπτωση των επίμαχων μέτρων –τα οποία ελήφθησαν από ιδιωτικό φορέα, δηλαδή την FITD, και χρηματοδοτήθηκαν με πόρους που διαχειρίζεται ο φορέας αυτός– την υφιστάμενη νομολογία για τις υποθέσεις όπου η ενίσχυση χορηγείται από δημόσια επιχείρηση. Κατά την Ιταλική Κυβέρνηση, την BPB, την FITD και την Τράπεζα της Ιταλίας, εξ αυτού συνάγεται ότι με το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως η Επιτροπή δεν προβάλλει πλάνη του Γενικού Δικαστηρίου περί το δίκαιο. Τουναντίον, βάλλει κατά της εκτίμησης των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων από το Γενικό Δικαστήριο. Δεδομένου ότι η εκτίμηση αυτή δεν υπόκειται στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι απαράδεκτο κατά την άποψη της Ιταλικής Κυβέρνησης, της BPB, της FITD και της Τράπεζας της Ιταλίας.

48. Η ως άνω ένσταση απαραδέκτου είναι, κατά την άποψή μου, απορριπτέα.

49. Με το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Επιτροπή αμφισβητεί το ενισχυμένο βάρος απόδειξης το οποίο, κατά την άποψή της, επιβάλλει σε αυτήν το Γενικό Δικαστήριο στις περιπτώσεις που η ενίσχυση χορηγείται από ιδιωτικό φορέα. Κατά τη νομολογία, η εξουσία ελέγχου του Δικαστηρίου επί των διαπιστώσεων περί των πραγματικών περιστατικών του Γενικού Δικαστηρίου καλύπτει, μεταξύ άλλων, το ζήτημα της τηρήσεως των κανόνων σε θέματα κατανομής του βάρους απόδειξης και διεξαγωγής της αποδεικτικής διαδικασίας. Ειδικότερα, το ζήτημα αν το Γενικό Δικαστήριο εφάρμοσε ορθά νομικά κριτήρια κατά την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων είναι νομικό ζήτημα υποκείμενο στον έλεγχο του Δικαστηρίου στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως ( 10 ). Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως εγείρει νομικό ζήτημα.

50. Θα ήθελα να τονίσω ότι το ζήτημα αν το Γενικό Δικαστήριο επέβαλε με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ενισχυμένο βάρος απόδειξης στην Επιτροπή στις περιπτώσεις που η ενίσχυση χορηγείται από ιδιωτικό φορέα είναι ζήτημα που αφορά την ερμηνεία της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης και, επομένως, την ουσία της υπόθεσης. Το ζήτημα αυτό δεν μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να επηρεάσει το παραδεκτό του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου αναιρέσεως.

51. Δεύτερον, η BPB, η FITD και η Τράπεζα της Ιταλίας αμφισβητούν το παραδεκτό του ισχυρισμού της Επιτροπής ότι, αν το Δικαστήριο κρίνει ότι η Επιτροπή υπέχει ενισχυμένο βάρος απόδειξης στις περιπτώσεις που ο φορέας που χορήγησε την ενίσχυση είναι ιδιωτικός φορέας, τέτοιο βάρος απόδειξης δεν ισχύει στην παρούσα υπόθεση, δεδομένου ότι η FITD δεν αποτελεί τυπικό ιδιωτικό φορέα αλλά κρατικό φορέα ( 11 ). Κατά την άποψη της ΒPB, της FITD και της Τράπεζας της Ιταλίας, τούτο αποτελεί πραγματικό ζήτημα.

52. Διαφωνώ με την εν λόγω ένσταση απαραδέκτου. Κατά την άποψή μου, το ζήτημα αν η FITD πρέπει να θεωρηθεί ως κρατικός φορέας εφόσον της έχει ανατεθεί, από δημόσια αρχή, η εκτέλεση αποστολής δημοσίου συμφέροντος και, για τον λόγο αυτόν, έχει εξοπλιστεί με εξαιρετικές εξουσίες ( 12 ), αφορά τον νομικό χαρακτηρισμό των πραγματικών περιστατικών της υπόθεσης, ο οποίος υπόκειται κατά τη νομολογία στον αναιρετικό έλεγχο του Δικαστηρίου ( 13 ). Επιπλέον, είναι επίσης νομικό ζήτημα το αν, σε περίπτωση που η FITD θεωρηθεί ως κρατικός φορέας, το στοιχείο αυτό τη διαφοροποιεί από άλλους ιδιωτικούς φορείς και αν, για τον λόγο αυτόν, το ενισχυμένο βάρος απόδειξης το οποίο επιβάλλεται από το Γενικό Δικαστήριο στις περιπτώσεις όπου η ενίσχυση χορηγείται από ιδιωτικό φορέα δεν εφαρμόζεται στην περίπτωση της ενισχύσεως που χορηγήθηκε από την FITD.

53. Τρίτον, η FITD και η BPB υποστηρίζουν ότι ο ισχυρισμός της Επιτροπής ο οποίος συνοψίζεται στο σημείο 51 ανωτέρω είναι απαράδεκτος, καθόσον δεν προβλήθηκε πρωτοδίκως.

54. Διαφωνώ και με αυτήν την ένσταση απαραδέκτου. Κατά τη νομολογία, επιχείρημα που δεν προβλήθηκε πρωτοδίκως δεν μπορεί να θεωρηθεί ως νέος ισχυρισμός, απαράδεκτος κατ’ αναίρεση, εφόσον το επιχείρημα αυτό αποτελεί απλώς περαιτέρω ανάπτυξη επιχειρήματος που έχει προβληθεί στο πλαίσιο λόγου περιλαμβανομένου στο εισαγωγικό δικόγραφο το οποίο είχε κατατεθεί ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ( 14 ). Προβάλλοντας τον ισχυρισμό ότι η FITD πρέπει να θεωρηθεί ως κρατικός φορέας, η Επιτροπή επιχειρεί να αποδείξει ότι, για τον λόγο αυτόν, το ενισχυμένο βάρος απόδειξης το οποίο επιβάλλεται από το Γενικό Δικαστήριο στις περιπτώσεις όπου η ενίσχυση χορηγείται από ιδιωτικό φορέα δεν εφαρμόζεται στην περίπτωση της ενισχύσεως που χορηγήθηκε από την FITD. Επομένως, ο ισχυρισμός της Επιτροπής ότι η FITD είναι κρατικός φορέας δεν αποτελεί λόγο αναιρέσεως, αλλά συνιστά απλώς ένα επιχείρημα προς στήριξη του λόγου, ο οποίος προβλήθηκε πρωτοδίκως από την Επιτροπή, ότι η επίμαχη παρέμβαση μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος και χορηγείται με κρατικούς πόρους. Επομένως, ο ισχυρισμός αυτός είναι παραδεκτός.

55. Τέταρτον, η Ιταλική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι το επιχείρημα της Επιτροπής ότι το Γενικό Δικαστήριο αξιολόγησε τα αποδεικτικά στοιχεία χωρίς να λάβει υπόψη το πλαίσιο των διαπραγματεύσεων μεταξύ της FITD, αφενός, και της BPB και του έκτακτου επιτρόπου, αφετέρου, είναι απαράδεκτο για τον λόγο ότι δεν διευκρινίζεται στην αίτηση αναιρέσεως ότι η αναιρεσείουσα βάλλει κατά των σκέψεων 125 έως 132 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στις οποίες το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε το ζήτημα αυτό.

56. Η συγκεκριμένη ένσταση απαραδέκτου δεν μπορεί να ευδοκιμήσει, δεδομένου ότι στην αίτηση αναιρέσεως διευκρινίζεται ότι η αναιρεσείουσα βάλλει κατά της σκέψης 126 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.

57. Πέμπτον, η Ιταλική Κυβέρνηση, η BPB και η FITD υποστηρίζουν ότι το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως είναι απαράδεκτο για τον λόγο ότι η Επιτροπή βάλλει με αυτό κατά της εκτίμησης των πραγματικών περιστατικών και των αποδεικτικών στοιχείων από το Γενικό Δικαστήριο.

58. Αυτή η ένσταση απαραδέκτου πρέπει επίσης να απορριφθεί. Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν εξέτασε τα αποδεικτικά στοιχεία στο σύνολό τους και δεν έλαβε υπόψη το ευρύτερο πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η επίμαχη παρέμβαση. Είναι αληθές ότι, κατά τη νομολογία, το Γενικό Δικαστήριο είναι το μόνο αρμόδιο να εκτιμά την αξία που πρέπει να αποδοθεί στα στοιχεία τα οποία έχουν υποβληθεί σε αυτό ( 15 ). Ωστόσο, η Επιτροπή δεν αμφισβητεί την αξία που απέδωσε το Γενικό Δικαστήριο σε κάθε αποδεικτικό στοιχείο που υποβλήθηκε σε αυτό. Προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι δεν εξέτασε τα αποδεικτικά στοιχεία στο σύνολό τους και εντός του πλαισίου στο οποίο εντάσσονται, ενώ κατά πάγια νομολογία η δυνατότητα καταλογισμού μπορεί να συναχθεί από ένα σύνολο ενδείξεων που προκύπτουν από τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η λήψη του μέτρου ( 16 ). Τούτο αποτελεί νομικό ζήτημα.

59. Ως εκ τούτου, εκτιμώ ότι ο πρώτος λόγος αναιρέσεως είναι στο σύνολό του παραδεκτός.

β) Επί της ουσίας

1) Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

60. Κατά πάγια νομολογία, ο χαρακτηρισμός μέτρου ως κρατικής ενισχύσεως, κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, προϋποθέτει τη συνδρομή του συνόλου των προβλεπόμενων από την εν λόγω διάταξη προϋποθέσεων. Πρώτον, πρέπει να πρόκειται για παρέμβαση από το κράτος ή με κρατικούς πόρους. Δεύτερον, η παρέμβαση αυτή πρέπει να μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών. Τρίτον, πρέπει να χορηγεί ένα επιλεκτικό πλεονέκτημα στον δικαιούχο της. Τέταρτον, πρέπει να νοθεύει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό ( 17 ).

61. Όπως αναφέρεται στο σημείο 21 ανωτέρω, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την επίδικη απόφαση με την αιτιολογία ότι δεν συνέτρεχε η πρώτη προϋπόθεση που αναφέρεται στο προηγούμενο σημείο.

62. Όσον αφορά την προϋπόθεση αυτή, υπενθυμίζεται ότι για να μπορούν πλεονεκτήματα να χαρακτηρισθούν ως «ενισχύσεις» κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ πρέπει, αφενός, να έχουν παρασχεθεί άμεσα ή έμμεσα με κρατικούς πόρους και, αφετέρου, να μπορούν να καταλογισθούν στο κράτος ( 18 ). Οι δύο αυτές προϋποθέσεις πρέπει να πληρούνται σωρευτικά ( 19 ).

63. Πρώτον, προκειμένου να κριθεί αν το επίμαχο μέτρο μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος, πρέπει να εξεταστεί αν οι δημόσιες αρχές έχουν εμπλακεί στη λήψη του μέτρου αυτού ( 20 ).

64. Στις περιπτώσεις που το μέτρο ενισχύσεως προβλέπεται από νόμο ή διοικητική πράξη, δεν αμφισβητείται ότι το μέτρο αυτό μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος ( 21 ). Το ζήτημα της δυνατότητας καταλογισμού ανακύπτει στις περιπτώσεις που το μέτρο λαμβάνεται από διαφορετικό από το κράτος οργανισμό, όπως από δημόσια επιχείρηση ( 22 ).

65. Στην περίπτωση αυτή, τόσο από την απόφαση της 16ης Μαΐου 2002, Γαλλία κατά Επιτροπής (C‑482/99, EU:C:2002:294) (στο εξής: απόφαση Stardust), όσο και από τη μετέπειτα νομολογία προκύπτει ότι η δυνατότητα καταλογισμού στο κράτος ενός μέτρου ενισχύσεως το οποίο λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση δεν μπορεί να συναχθεί μόνον από το γεγονός ότι η επιχείρηση αυτή βρίσκεται υπό κρατικό έλεγχο, δεδομένου ότι ο βαθμός ανεξαρτησίας της δημόσιας επιχείρησης αποτελεί συνάρτηση των περιθωρίων που της αφήνει το κράτος και συνεπώς η αποτελεσματική άσκηση τέτοιου ελέγχου δεν μπορεί να τεκμαίρεται αυτόματα σε κάθε περίπτωση. Ωστόσο, δεν είναι δυνατόν να απαιτείται να αποδειχθεί ότι στην υπό εξέταση περίπτωση οι δημόσιες αρχές έδωσαν συγκεκριμένες οδηγίες στην οικεία δημόσια επιχείρηση να λάβει τα επίμαχα μέτρα ενισχύσεως ή ότι τα μέτρα αυτά ελήφθησαν ουσιαστικά βάσει οδηγιών των δημόσιων αρχών, δεδομένου ότι, λαμβανομένων υπόψη των στενών σχέσεων μεταξύ του κράτους και των δημόσιων επιχειρήσεων, θα είναι πολύ δύσκολο για την Επιτροπή να παράσχει τέτοιες αποδείξεις. Επομένως, σύμφωνα με την απόφαση Stardust, η δυνατότητα καταλογισμού στο κράτος ενός μέτρου ενισχύσεως το οποίο έχει ληφθεί από δημόσια επιχείρηση μπορεί να συναχθεί από ένα σύνολο ενδείξεων που προκύπτουν από τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η λήψη του μέτρου. Ειδικότερα, στις ενδείξεις αυτές περιλαμβάνονται: η ύπαρξη υποχρέωσης της οικείας δημόσιας επιχείρησης να λάβει υπόψη τις απαιτήσεις ή τις οδηγίες των δημόσιων αρχών· η ένταξη της δημόσιας επιχείρησης στις δομές της δημόσιας διοίκησης· η φύση των δραστηριοτήτων της και η άσκησή τους στην αγορά υπό κανονικές συνθήκες ανταγωνισμού με τις ιδιωτικές επιχειρήσεις· το νομικό καθεστώς της επιχείρησης (αν διέπεται από το δημόσιο δίκαιο ή το κοινό εταιρικό δίκαιο), και ο βαθμός της εποπτείας που ασκούν οι δημόσιες αρχές στη διαχείριση της επιχείρησης. Επιπλέον, σύμφωνα με την απόφαση Stardust, από τις ενδείξεις αυτές πρέπει να συνάγεται, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ότι οι δημόσιες αρχές έχουν εμπλακεί ή ότι είναι απίθανο να μην έχουν εμπλακεί στη λήψη ορισμένου μέτρου ( 23 ).

66. Στην παρούσα υπόθεση, τα επίμαχα μέτρα δεν ελήφθησαν από δημόσια επιχείρηση, όπως στην απόφαση Stardust, αλλά από ιδιωτικό φορέα, δηλαδή την FITD, μια κοινοπραξία ιδιωτικού δικαίου μεταξύ τραπεζών, της οποίας τα διευθυντικά όργανα –η εκτελεστική επιτροπή και το διοικητικό συμβούλιο– εκλέγονταν από τη γενική συνέλευση της FITD και αποτελούνταν αποκλειστικώς από εκπροσώπους των τραπεζών μελών της κοινοπραξίας ( 24 ).

67. Στη σκέψη 69 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η υποχρέωση της Επιτροπής να αποδείξει, βάσει ενός συνόλου ενδείξεων, την αποτελεσματική άσκηση του κρατικού ελέγχου στη συγκεκριμένη περίπτωση, υποχρέωση η οποία σύμφωνα με την απόφαση Stardust υφίσταται στην περίπτωση που το μέτρο ενισχύσεως λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση, ισχύει «κατά μείζονα λόγο» στην περίπτωση όπου το μέτρο ενισχύσεως λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα καθόσον, αντίθετα προς τη δημόσια επιχείρηση, ο ιδιωτικός φορέας δεν συνδέεται με το κράτος με «κεφαλαιουχικό δεσμό» και επομένως δεν τεκμαίρεται ότι βρίσκεται υπό κρατικό έλεγχο. Συνεπώς, στις σκέψεις 89 και 90 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, «σε αντίθεση με την περίπτωση στην οποία ένα μέτρο που λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση καταλογίζεται στο κράτος, στην περίπτωση μέτρου που λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα, η Επιτροπή δεν αρκεί να αποδείξει μόνο […] ότι είναι απίθανη η απουσία πραγματικής επιρροής και ελέγχου των δημοσίων αρχών επί του εν λόγω ιδιωτικού φορέα». Αντιθέτως, στην περίπτωση αυτή, πρέπει να αποδεικνύεται ότι «το [επίμαχο] μέτρο είχε ληφθεί υπό την επιρροή και τον ουσιαστικό έλεγχο των δημόσιων αρχών».

68. Στη συνέχεια το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε τα αποδεικτικά στοιχεία που υποβλήθηκαν από την Επιτροπή και, όπως αναφέρθηκε στα σημεία 23 και 24 ανωτέρω, κατέληξε με τη σκέψη 132 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε επαρκώς κατά νόμον ότι η επίμαχη παρέμβαση μπορούσε να καταλογιστεί στο κράτος.

69. Δεύτερον, δεν αμφισβητείται ότι ένα πλεονέκτημα χορηγείται με κρατικούς πόρους όταν τα κονδύλια που χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση του πλεονεκτήματος αυτού προέρχονται από τον κρατικό προϋπολογισμό (ή όταν, μέσω της χορήγησης του πλεονεκτήματος αυτού, το κράτος παραιτείται από την είσπραξη εσόδων) ( 25 ).

70. Το ερώτημα αν έχουν όντως χρησιμοποιηθεί κρατικοί πόροι ανακύπτει στις περιπτώσεις που τα κονδύλια δεν προέρχονται από τον κρατικό προϋπολογισμό αλλά από ιδιωτικούς φορείς, δηλαδή στις περιπτώσεις που προέρχονται από επιβάρυνση ή συνεισφορά η οποία καταβάλλεται από ιδιωτικούς φορείς. Στην περίπτωση αυτή, τα κονδύλια αποτελούν κρατικούς πόρους αν παραμένουν διαρκώς υπό δημόσιο έλεγχο και, συνεπώς, στη διάθεση των δημόσιων αρχών, έστω και αν τελούν υπό τη διαχείριση φορέων που διακρίνονται από τις δημόσιες αρχές. Δηλαδή, το κράτος πρέπει να έχει την εξουσία διάθεσης των κονδυλίων αυτών και τη δυνατότητα να καθορίζει τη χρήση τους προκειμένου να χρηματοδοτήσει το πλεονέκτημα ( 26 ). Επιπλέον, πρέπει να υφίσταται αρκούντως άμεση σχέση μεταξύ του πλεονεκτήματος αυτού και της μείωσης των κρατικών πόρων ή, έστω, αρκούντως συγκεκριμένος κίνδυνος οικονομικής επιβάρυνσης του κρατικού προϋπολογισμού ( 27 ).

71. Στην παρούσα υπόθεση, τα κονδύλια που χρησιμοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση της επίμαχης παρέμβασης δεν προήλθαν από τον κρατικό προϋπολογισμό αλλά από τις συνεισφορές των τραπεζών μελών της FITD. Είναι, επομένως, ιδιωτικής προέλευσης ( 28 ). Επιπλέον, τα κονδύλια αυτά καταβλήθηκαν σε έναν διαφορετικό από το κράτος ιδιωτικό φορέα και τελούσαν υπό τη διαχείριση του φορέα αυτού, δηλαδή της FITD, η οποία εφάρμοσε τα επίμαχα μέτρα μετά από έγκριση της Τράπεζας της Ιταλίας.

72. Στις σκέψεις 135 και 136 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε ότι, σε υπόθεση η οποία αφορούσε δημόσιες επιχειρήσεις ( 29 ), είχε κριθεί ότι οι πόροι των επιχειρήσεων αυτών αποτελούσαν κρατικούς πόρους επειδή το κράτος ήταν σε θέση, ασκώντας αποφασιστική επιρροή επί των επιχειρήσεων αυτών, να κατευθύνει τη χρησιμοποίηση των πόρων τους, ενώ δεν ασκούσε επιρροή συναφώς το γεγονός ότι οι συγκεκριμένοι πόροι τελούσαν υπό διαχείριση φορέων αυτοτελών προς το κράτος ή ότι ήταν ιδιωτικής προέλευσης. Στη συνέχεια, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε τα αποδεικτικά στοιχεία στα οποία στηρίχθηκε η Επιτροπή προκειμένου να αποδείξει ότι τα κονδύλια που χρησιμοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση της επίμαχης παρέμβασης ήταν κρατικοί πόροι και, όπως αναφέρθηκε στα σημεία 25 και 26 ανωτέρω, κατέληξε με τη σκέψη 161 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι χρησιμοποιήθηκαν κρατικοί πόροι.

73. Συνεπώς, το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε την επίδικη απόφαση με την αιτιολογία ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι η επίμαχη παρέμβαση μπορούσε να καταλογιστεί στο κράτος ή ότι χρηματοδοτήθηκε με κρατικούς πόρους.

74. Με τον πρώτο λόγο αναιρέσεως, η Επιτροπή ισχυρίζεται κατ’ ουσίαν ότι το Γενικό Δικαστήριο παρέβη το άρθρο 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, πρώτον, κρίνοντας ότι στις περιπτώσεις που η ενίσχυση δεν χορηγείται από δημόσια επιχείρηση αλλά από ιδιωτικό φορέα όπως η FITD η Επιτροπή υπέχει ενισχυμένο βάρος απόδειξης προκειμένου να στοιχειοθετήσει ότι ένα μέτρο ενισχύσεως μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος και χορηγείται με κρατικούς πόρους (πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως) και, δεύτερον, εξετάζοντας μεμονωμένα και αποσπασματικά τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισε συναφώς η Επιτροπή, χωρίς να τα θεωρήσει στο σύνολό τους και χωρίς να λάβει υπόψη το ευρύτερο πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται.

2) Το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως

75. Το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως αποτελείται από δύο αιτιάσεις. Με την πρώτη αιτίαση, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη ως προς το βάρος απόδειξης που επιβάλλεται στην Επιτροπή προκειμένου να στοιχειοθετήσει ότι το μέτρο ενισχύσεως μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος στις περιπτώσεις που αυτό δεν λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση αλλά από ιδιωτικό φορέα (η αιτίαση σχετικά με την απόδειξη της δυνατότητας καταλογισμού ενός μέτρου ενισχύσεως στο κράτος). Με τη δεύτερη αιτίαση, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη ως προς το βάρος απόδειξης που επιβάλλεται στην Επιτροπή προκειμένου να στοιχειοθετήσει ότι το μέτρο ενισχύσεως χορηγείται με κρατικούς πόρους στις περιπτώσεις που τα κονδύλια τα οποία χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση του μέτρου αυτού δεν τελούν υπό τη διαχείριση δημόσιας επιχείρησης αλλά ιδιωτικού φορέα (η αιτίαση σχετικά με την απόδειξη της χορήγησης του μέτρου ενισχύσεως με κρατικούς πόρους). Θα εξετάσω τις αιτιάσεις αυτές διαδοχικά.

i) Η αιτίαση σχετικά με την απόδειξη της δυνατότητας καταλογισμού του μέτρου ενισχύσεως στο κράτος

76. Προς στήριξη της αιτίασης αυτής, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι, με τις σκέψεις 69, 89, 90, 91, 114, 116, 117, 127, 128 και 131 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι στην περίπτωση που ένα μέτρο ενισχύσεως λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα η Επιτροπή πρέπει να παράσχει θετικές αποδείξεις για το ότι οι δημόσιες αρχές είχαν αποφασιστική επιρροή ή έλεγχο κατά τη διαδικασία λήψης του μέτρου ενισχύσεως. Ειδικότερα, κατά την Επιτροπή, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η Επιτροπή πρέπει να αποδείξει ότι οι εν λόγω αρχές άσκησαν την επιρροή τους σε όλες τις φάσεις της διαδικασίας λήψης του επίμαχου μέτρου· ότι εξέδωσαν δεσμευτικές οδηγίες προς τον φορέα αυτόν, και ότι η εμπλοκή των δημόσιων αρχών επηρέασε το μέτρο ενισχύσεως. Κατά την άποψη της Επιτροπής, οι διαπιστώσεις του Γενικού Δικαστηρίου ως προς το ζήτημα αυτό δεν συνάδουν με τη νομολογία, η οποία δεν επιβάλλει στην Επιτροπή να αποδείξει ότι οι δημόσιες αρχές έχουν εμπλακεί στη λήψη του μέτρου ενισχύσεως αλλά μόνον ότι είναι πιθανόν να έχουν εμπλακεί ή είναι απίθανο να μην έχουν εμπλακεί στη λήψη του μέτρου αυτού. Αν και η σχετική νομολογία αφορά τα μέτρα ενισχύσεως που λαμβάνονται από δημόσιες επιχειρήσεις, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι δεν υφίσταται λόγος να γίνεται διάκριση μεταξύ των δημόσιων επιχειρήσεων και των ιδιωτικών φορέων και να εφαρμόζεται η προαναφερόμενη νομολογία μόνο στην περίπτωση που το μέτρο ενισχύσεως λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση, με ταυτόχρονη καθιέρωση νέων και αυστηρότερων κριτηρίων στην περίπτωση που το μέτρο ενισχύσεως λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα.

77. Η Ιταλική Κυβέρνηση, η BPB, η FITD και η Τράπεζα της Ιταλίας ισχυρίζονται ότι η αιτίαση σχετικά με την απόδειξη της δυνατότητας καταλογισμού του μέτρου ενισχύσεως στο κράτος πρέπει να απορριφθεί.

78. Φρονώ ότι η αιτίαση αυτή είναι απορριπτέα για τους ακόλουθους λόγους. Πρώτον, αντίθετα προς όσα υποστηρίζει η Επιτροπή και όπως ορθώς ισχυρίζονται η Ιταλική Κυβέρνηση, η BPB και η FITD, το Γενικό Δικαστήριο δεν επέβαλε με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ενισχυμένο βάρος απόδειξης στην Επιτροπή στην περίπτωση που ένα μέτρο ενισχύσεως δεν λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση αλλά από ιδιωτικό φορέα. Δεύτερον, ακόμη και αν το Δικαστήριο κρίνει ότι το Γενικό Δικαστήριο εφάρμοσε τέτοιο ενισχυμένο βάρος απόδειξης στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, η αιτίαση σχετικά με την απόδειξη της δυνατότητας καταλογισμού του μέτρου ενισχύσεως στο κράτος πρέπει παρά ταύτα να απορριφθεί διότι, έστω και αν είναι βάσιμη, είναι αλυσιτελής.

79. Προτού εξετάσω τους λόγους αυτούς θα ήθελα να διατυπώσω δύο προκαταρκτικές παρατηρήσεις.

80. Πρώτον, θα ήθελα να τονίσω χάριν σαφήνειας ότι, κατά τη σκέψη 67 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ως «ιδιωτικός φορέας» θεωρείται ο φορέας ο οποίος «διέπεται από το ιδιωτικό δίκαιο ή διαθέτει αυτονομία, συμπεριλαμβανομένης και της διαχείρισης των κεφαλαίων του, σε σχέση με τις παρεμβάσεις των δημοσίων αρχών και των οικονομικών υπηρεσιών». Ο ιδιωτικός φορέας δεν είναι δημόσια επιχείρηση, η οποία ορίζεται στο άρθρο 2, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2006/111/ΕΚ της Επιτροπής ( 30 ) ως «κάθε επιχείρηση στην οποία οι αρχές μπορούν να ασκούν άμεσα ή έμμεσα αποφασιστική επιρροή λόγω κυριότητας ή χρηματοοικονομικής συμμετοχής τους σε αυτήν ή δυνάμει των κανόνων που τη διέπουν», όπως υπενθύμισε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 88 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Δηλαδή, ο ιδιωτικός φορέας είναι φορέας ο οποίος δεν υπόκειται σε κρατικό έλεγχο.

81. Δεύτερον, πρέπει να αναφέρω ότι το ζήτημα αν, προκειμένου να αποδειχθεί ότι ένα μέτρο ενισχύσεως που λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος, η Επιτροπή πρέπει να παράσχει θετικές αποδείξεις για το ότι οι δημόσιες αρχές είχαν αποφασιστική επιρροή ή έλεγχο κατά τη διαδικασία λήψης του μέτρου αυτού ή αν αρκεί να αποδείξει ότι είναι απίθανη η απουσία επιρροής και ουσιαστικού ελέγχου των δημόσιων αρχών ( 31 ) αφορά –παρά τον ισχυρισμό της Επιτροπής ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη ως προς το βάρος απόδειξης ( 32 )– περισσότερο τον βαθμό απόδειξης (που καθορίζει το επίπεδο εμπιστοσύνης ή πειθούς το οποίο απαιτείται προκειμένου να αποδειχθεί ένα γεγονός) παρά το βάρος απόδειξης (δηλαδή το ποιος διάδικος οφείλει να αποδείξει τα πραγματικά περιστατικά και φέρει τον κίνδυνο της αδυναμίας αποδείξεώς τους) ( 33 ).

– Το Γενικό Δικαστήριο δεν επέβαλε με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση υψηλότερο βαθμό απόδειξης στην περίπτωση μέτρου ενισχύσεως το οποίο δεν λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση αλλά από ιδιωτικό φορέα

82. Όπως αναφέρθηκε στο σημείο 67 ανωτέρω, από τις σκέψεις 69, 89 και 90 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ενδέχεται να συναχθεί το συμπέρασμα ότι στην περίπτωση μέτρου ενισχύσεως το οποίο λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα το Γενικό Δικαστήριο απαιτεί να αποδεικνύεται η επιρροή ή ο ουσιαστικός έλεγχος των δημόσιων αρχών –κατά τη διατύπωση της Επιτροπής «θετικές αποδείξεις»–, ενώ στην περίπτωση που ένα μέτρο ενισχύσεως λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση, αρκεί η Επιτροπή να αποδείξει ότι είναι πιθανή η επιρροή και ο ουσιαστικός έλεγχος των δημόσιων αρχών (ή ότι είναι απίθανη η απουσία επιρροής και ουσιαστικού ελέγχου αυτών).

83. Ωστόσο, τείνω προς την άποψη ότι, αντίθετα προς το συμπέρασμα το οποίο φαίνεται εκ πρώτης όψεως να συνάγεται, το Γενικό Δικαστήριο δεν επέβαλε, με τις σκέψεις αυτές, υψηλότερο βαθμό απόδειξης προκειμένου να αποδειχθεί ότι ένα μέτρο ενισχύσεως μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος όταν δεν λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση αλλά από ιδιωτικό φορέα.

84. Κατωτέρω, θα εξετάσω καθένα από τα τρία επιχειρήματα που προβάλλει η Επιτροπή προς στήριξη του ισχυρισμού της ότι το Γενικό Δικαστήριο απαίτησε υψηλότερο βαθμό απόδειξης με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση. Κατά την Επιτροπή, το Γενικό Δικαστήριο με την απόφαση αυτή επέβαλε στην Επιτροπή να αποδείξει, πρώτον, ότι η επίμαχη παρέμβαση πραγματοποιήθηκε κατόπιν οδηγιών των δημόσιων αρχών, δυνάμει των οποίων η FITD ήταν υποχρεωμένη να πραγματοποιήσει την παρέμβαση αυτή, δεύτερον, ότι η εμπλοκή των εν λόγω αρχών επηρέασε το περιεχόμενο της παρέμβασης αυτής και, τρίτον, ότι οι δημόσιες αρχές είχαν ουσιαστική επιρροή ή επίδραση σε όλες τις φάσεις της διαδικασίας για την πραγματοποίηση της παρέμβασης. Φρονώ ότι τα επιχειρήματα αυτά δεν είναι πειστικά.

85. Πρώτον, επισημαίνω ότι, αντίθετα προς όσα ισχυρίζεται η Επιτροπή, το Γενικό Δικαστήριο δεν έκρινε με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ότι, προκειμένου να στοιχειοθετηθεί ότι μέτρο ενισχύσεως που λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος, η Επιτροπή οφείλει να αποδείξει ότι το εν λόγω μέτρο ελήφθη βάσει δεσμευτικών οδηγιών των δημόσιων αρχών που επέβαλαν στον φορέα αυτόν την υποχρέωση να το λάβει.

86. Αν το Γενικό Δικαστήριο είχε απαιτήσει τέτοιου είδους αποδείξεις, θα είχε πράγματι επιβάλει υψηλότερο βαθμό απόδειξης από εκείνον που ισχύει στην περίπτωση μέτρου ενισχύσεως το οποίο λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση. Σημειώνω ότι από τη σκέψη 54 της απόφασης Stardust, η οποία αφορούσε μέτρο ενισχύσεως που ελήφθη από δημόσια επιχείρηση, προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν υποχρεούται να αποδείξει ότι το μέτρο έχει ληφθεί βάσει οδηγιών των δημόσιων αρχών ( 34 ). Ωστόσο, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση το Γενικό Δικαστήριο δεν επέβαλε στην Επιτροπή την υποχρέωση να παράσχει τις αποδείξεις για τις οποίες γίνεται λόγος στο σημείο 85 ανωτέρω.

87. Τούτο διότι, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε ότι στην περίπτωση που ένα μέτρο ενισχύσεως λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα η απόδειξη της επιρροής ή του ουσιαστικού ελέγχου των δημόσιων αρχών κατά τη διαδικασία λήψης του μέτρου ενισχύσεως μπορεί να συναχθεί «υπό τη μορφή ενδείξεων» ( 35 ), όπως και στην περίπτωση όπου ο φορέας ο οποίος χορηγεί την ενίσχυση είναι δημόσια επιχείρηση ( 36 ). Τούτο σημαίνει ότι η Επιτροπή μπορεί να συναγάγει τη δυνατότητα καταλογισμού του μέτρου ενισχύσεως στο κράτος από τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης και από το πλαίσιο στο οποίο εντασσόταν η λήψη του μέτρου, χωρίς να υποχρεούται να παράσχει άμεσες αποδείξεις ότι το μέτρο ελήφθη υπό την επιρροή ή τον έλεγχο των δημόσιων αρχών, δηλαδή να αποδείξει ότι το μέτρο ελήφθη βάσει οδηγιών των δημόσιων αρχών.

88. Επίσης, από τις σκέψεις 117, 127, 128 και 131 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης στις οποίες αναφέρεται η Επιτροπή δεν προκύπτει ότι η Επιτροπή οφείλει να παράσχει τις αποδείξεις που αναφέρονται στο σημείο 85 ανωτέρω.

89. Είναι αληθές ότι με τις σκέψεις 117 και 130 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, πρώτον, ότι η Τράπεζα της Ιταλίας δεν είχε τη δυνατότητα, μέσω της διαδικασίας έγκρισης στην οποία υπόκειται η επίμαχη παρέμβαση, να «επιβάλει στην FITD να παρέμβει υπέρ μιας προβληματικής τράπεζας» ( 37 ) και, δεύτερον, ότι η υποβολή, από τον έκτακτο επίτροπο της Tercas, αίτησης παρέμβασης προς την FITD «ουδόλως υποχρεώνει την FITD να δεχθεί την αίτηση αυτή» ( 38 ).

90. Ωστόσο, επισημαίνω ότι, προκειμένου να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η επίμαχη παρέμβαση δεν μπορούσε να καταλογιστεί στο κράτος, το Γενικό Δικαστήριο δεν στηρίχθηκε μόνον στο ότι ούτε η Τράπεζα της Ιταλίας ούτε ο έκτακτος επίτροπος επέβαλαν στην FITD την υποχρέωση να παρέμβει υπέρ της Tercas, όπως επίσης δεν εξέδωσαν δεσμευτικές οδηγίες προς την κοινοπραξία αυτή.

91. Πράγματι, στις σκέψεις 122 έως 124 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε επίσης στον «αμιγώς παθητικό ρόλο» των εκπροσώπων της Τράπεζας της Ιταλίας στις συνεδριάσεις των διοικητικών οργάνων της FITD. Αν οι εκπρόσωποι αυτοί είχαν πιο ενεργητικό ρόλο στις συνεδριάσεις αυτές (για παράδειγμα «γνωστοποιώντας τις επιφυλάξεις τους επί των εξεταζόμενων παρεμβάσεων»), τούτο θα είχε θεωρηθεί από το Δικαστήριο ως στοιχείο που θα συνηγορούσε υπέρ της δυνατότητας καταλογισμού της επίμαχης παρέμβασης στο κράτος ( 39 ). Επιπλέον, στη σκέψη 126 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε επίσης στο ότι οι άτυπες συναντήσεις μεταξύ, αφενός, της Τράπεζας της Ιταλίας και, αφετέρου της BPB, της FITD και του έκτακτου επιτρόπου (στο εξής: άτυπες συναντήσεις), «παρείχαν στην Τράπεζα της Ιταλίας μόνον τη δυνατότητα να ενημερώνεται» για την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων μεταξύ, αφενός, της FITD και, αφετέρου, της BPB και του έκτακτου επίτροπου. Συνεπώς, αν η Τράπεζα της Ιταλίας είχε χρησιμοποιήσει τις άτυπες συναντήσεις «για να επηρεάσει καθοριστικά το περιεχόμενο της επίμαχης παρέμβασης», τούτο θα είχε θεωρηθεί από το Γενικό Δικαστήριο ως ένδειξη ότι η παρέμβαση μπορούσε να καταλογιστεί στο κράτος.

92. Όσον αφορά τη διαπίστωση του Γενικού Δικαστηρίου, στη σκέψη 127 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, ότι «η πρόσκληση της Τράπεζας της Ιταλίας να εξευρεθεί μια ισορροπημένη συμφωνία με την BPB για την κάλυψη του κεφαλαιακού ελλείμματος της Tercas» δεν είχε «καμία δεσμευτική ισχύ για την FITD», επισημαίνω ότι προκειμένου να κρίνει ότι η εν λόγω πρόσκληση δεν αποτελούσε ένδειξη ότι η Τράπεζα της Ιταλίας άσκησε επιρροή στη λήψη των επίμαχων μέτρων, το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε όχι μόνον στη μη δεσμευτική φύση της πρόσκλησης αυτής αλλά και στο ότι η απόφαση της FITD για τη λήψη των επίμαχων μέτρων δεν οφειλόταν στην πρόσκληση αλλά σε οικονομικές εκτιμήσεις (ειδικότερα, στο πόρισμα της έκθεσης μιας ελεγκτικής και συμβουλευτικής εταιρίας σύμφωνα με την οποία το κόστος της επίμαχης παρέμβασης ήταν χαμηλότερο από το κόστος της αποζημίωσης στο πλαίσιο του συστήματος εγγύησης των καταθέσεων σε περίπτωση εκκαθάρισης της Tercas).

93. Επιπλέον, όσον αφορά το στοιχείο για το οποίο έγινε λόγος στο σημείο 89 ανωτέρω, ήτοι ότι η υποβολή από τον έκτακτο επίτροπο αίτησης παρέμβασης δεν ήταν δεσμευτική για την FITD, σημειώνω ότι στη σκέψη 131 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε, προκειμένου να κρίνει ότι η διαδικασία λήψης των επίμαχων μέτρων δεν κινήθηκε από δημόσια αρχή, και στο γεγονός ότι στην πράξη «η πρωτοβουλία να ζητηθεί η συνδρομή της FITD απορρέει από τις απαιτήσεις της BPB, η οποία είχε θέσει ως προϋπόθεση για την εγγραφή σε αύξηση κεφαλαίου της Tercas την κάλυψη από την FITD του περιουσιακού ελλείμματος της τράπεζας αυτής».

94. Συνεπώς, αντίθετα προς όσα υποστηρίζει η Επιτροπή, το Γενικό Δικαστήριο δεν επέβαλε με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση στην Επιτροπή την υποχρέωση να αποδείξει ότι, στην περίπτωση που μέτρο ενισχύσεως λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα, το μέτρο αυτό ελήφθη βάσει δεσμευτικών οδηγιών των δημόσιων αρχών οι οποίες απαίτησαν από τον ιδιωτικό φορέα να το λάβει.

95. Δεύτερον, επισημαίνω ότι αντίθετα προς όσα ισχυρίζεται η Επιτροπή, το Γενικό Δικαστήριο δεν έκρινε με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ότι, προκειμένου να στοιχειοθετηθεί ότι ένα μέτρο ενισχύσεως το οποίο λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος, η Επιτροπή οφείλει να αποδείξει ότι η εμπλοκή των δημόσιων αρχών επηρέασε το περιεχόμενο του μέτρου αυτού.

96. Αν το Γενικό Δικαστήριο είχε απαιτήσει τέτοιου είδους αποδείξεις θα είχε πράγματι επιβάλει υψηλότερο βαθμό απόδειξης από εκείνον που ισχύει στην περίπτωση μέτρου ενισχύσεως το οποίο λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση. Τούτο διότι, σύμφωνα με τη σκέψη 48 της απόφασης της 25ης Ιουνίου 2015, SACE και Sace BT κατά Επιτροπής (T‑305/13, EU:T:2015:435), η οποία αφορούσε μέτρο ενισχύσεως που ελήφθη από δημόσια επιχείρηση, η Επιτροπή δεν υποχρεούται «να εξετάζει την επίπτωση της εμπλοκής (των δημόσιων αρχών) στο περιεχόμενο του μέτρου» προκειμένου να αποδείξει ότι το μέτρο αυτό μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος. Ωστόσο, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση το Γενικό Δικαστήριο δεν επέβαλε στην Επιτροπή να παράσχει τις αποδείξεις για τις οποίες έγινε λόγος στο προηγούμενο σημείο.

97. Στη σκέψη 116 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο δεν εξέτασε αν στην πράξη η εμπλοκή της Τράπεζας της Ιταλίας άσκησε επιρροή στο περιεχόμενο της επίμαχης παρέμβασης. Αντιθέτως, έκρινε ότι η ιταλική νομοθεσία δεν παρείχε στην Τράπεζα της Ιταλίας, στο πλαίσιο της έγκρισης των επίμαχων μέτρων, την εξουσία να τροποποιήσει το περιεχόμενό τους (οπότε, στο πλαίσιο αυτό, η Τράπεζα της Ιταλίας δεν μπορούσε να ασκήσει καμία επιρροή στο περιεχόμενο της επίμαχης παρέμβασης). Ομοίως, προκειμένου να κρίνει στη σκέψη 126 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ότι η Τράπεζα της Ιταλίας δεν χρησιμοποίησε τις άτυπες συναντήσεις «για να επηρεάσει καθοριστικά το περιεχόμενο των εν λόγω μέτρων», το Γενικό Δικαστήριο δεν εξέτασε αν στην πράξη η συμμετοχή της Τράπεζας της Ιταλίας στις άτυπες συναντήσεις άσκησε επιρροή στο περιεχόμενο της επίμαχης παρέμβασης. Αντιθέτως, το Γενικό Δικαστήριο φαίνεται απλώς να σημειώνει στη σκέψη αυτή ότι η συμμετοχή της Τράπεζας της Ιταλίας ήταν αμιγώς παθητική, καθόσον εξυπηρετούσε ενημερωτικούς μόνο λόγους. Το ίδιο ισχύει για τη σκέψη 127 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, στην οποία το Γενικό Δικαστήριο τόνισε ότι η πρόσκληση της Τράπεζας της Ιταλίας προς την FITD να επιτευχθεί μια ισορροπημένη συμφωνία με την BPB όσον αφορά την κάλυψη του κεφαλαιακού ελλείμματος της Tercas δεν είχε «την παραμικρή επίπτωση» στην απόφαση της FITD να πραγματοποιήσει την παρέμβαση καθόσον η απόφαση δεν οφειλόταν στην πρόσκληση αλλά στις προϋποθέσεις που είχε ορίσει η BPB.

98. Τρίτον, είναι αβάσιμος ο ισχυρισμός της Επιτροπής ότι στη σκέψη 114 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης το Γενικό Δικαστήριο απαίτησε να αποδειχθεί ότι οι δημόσιες αρχές μπορούσαν να επηρεάσουν «όλες τις φάσεις» της διαδικασίας λήψης των επίμαχων μέτρων. Κατά την άποψή μου, ο λόγος για τον οποίο το Γενικό Δικαστήριο, στις σκέψεις 115 έως 131 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης ( 40 ), ελέγχει διαδοχικά όλες τις φάσεις της διαδικασίας έγκειται στο ότι, αφού διαπίστωσε ότι δεν υφίστανται αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία να προκύπτει ότι οι δημόσιες αρχές άσκησαν επιρροή ή ουσιαστικό έλεγχο κατά την πρώτη φάση, εξετάζει αν άσκησαν τέτοια επιρροή στη δεύτερη φάση και ούτω καθεξής. Δεν υφίσταται καμία ένδειξη ότι αν το Γενικό Δικαστήριο είχε αποφανθεί, για παράδειγμα, ότι η Τράπεζα της Ιταλίας είχε ασκήσει ουσιαστική επιρροή στη λήψη των επίμαχων μέτρων στο πλαίσιο της έγκρισής της, θα έκρινε απαραίτητο να εξετάσει το ζήτημα αν η Τράπεζα της Ιταλίας είχε ασκήσει παρόμοια επιρροή κατά τις υπόλοιπες φάσεις της διαδικασίας.

99. Καταλήγω στο συμπέρασμα ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν επέβαλε με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση υψηλότερο βαθμό απόδειξης στην περίπτωση που ένα μέτρο ενισχύσεως λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα και ότι, ως εκ τούτου, η αιτίαση σχετικά με την απόδειξη της δυνατότητας καταλογισμού του μέτρου ενισχύσεως στο κράτος πρέπει να απορριφθεί.

100. Ωστόσο, για την περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει, ιδίως βάσει των εκτιμήσεων που προεκτέθηκαν στο σημείο 89 ανωτέρω, ότι το Γενικό Δικαστήριο επέβαλε τέτοιον υψηλότερο βαθμό απόδειξης με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, θα εξετάσω αν το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο.

– Αν το Δικαστήριο κρίνει ότι, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο επέβαλε υψηλότερο βαθμό απόδειξης στην περίπτωση μέτρου ενισχύσεως το οποίο λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα, τότε θα πρέπει να διαπιστώσει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο

101. Όπως ανέφερα στο σημείο 78 ανωτέρω, φρονώ ότι το Γενικό Δικαστήριο θα είχε υποπέσει σε πλάνη περί το δίκαιο αν είχε επιβάλει τέτοιον υψηλότερο βαθμό απόδειξης (αλλά η αιτίαση σχετικά με την απόδειξη της δυνατότητας καταλογισμού ενός μέτρου ενισχύσεως στο κράτος πρέπει παρά ταύτα να απορριφθεί ως αλυσιτελής).

102. Παρόλο που συμφωνώ ότι, προκειμένου να αποδειχθεί ότι ένα μέτρο ενισχύσεως που λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος, η Επιτροπή οφείλει να αποδείξει την επιρροή ή τον ουσιαστικό έλεγχο των δημόσιων αρχών κατά τη διαδικασία λήψης του μέτρου αυτού, μου φαίνεται αμφίβολο αν, στην περίπτωση μέτρου ενισχύσεως το οποίο λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση, αρκεί η Επιτροπή να αποδείξει ότι είναι απίθανη η απουσία επιρροής και ουσιαστικού ελέγχου των δημόσιων αρχών επί της επιχείρησης αυτής, όπως έκρινε κατ’ ουσίαν το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 89 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης.

103. Τονίζω ότι, στην πλειονότητα των αποφάσεων που αφορούσαν μέτρο ενισχύσεως το οποίο είχε ληφθεί από δημόσια επιχείρηση, δεν προσδιοριζόταν ποιος είναι ο απαιτούμενος βαθμός απόδειξης ( 41 ). Ωστόσο, ο βαθμός απόδειξης προσδιορίστηκε στις αποφάσεις της 25ης Ιουνίου 2015, SACE και Sace BT κατά Επιτροπής (T‑305/13, EU:T:2015:435), της 28ης Ιανουαρίου 2016, Σλοβενία κατά Επιτροπής, (T‑507/12, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2016:35), και της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Comune di Milano κατά Επιτροπής (T‑167/13, EU:T:2018:940), οι οποίες αφορούσαν μέτρα ενισχύσεως που είχαν ληφθεί από δημόσια επιχείρηση. Με τις αποφάσεις εκείνες, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι «δεν είναι πιθανό να μην ενεπλάκησαν οι δημόσιες αρχές στη λήψη των επίμαχων μέτρων» ( 42 ) και ότι «δεν απαιτείται η Επιτροπή να αποδείξει θετικά τέτοιου είδους εμπλοκή των δημόσιων αρχών κατά τη χορήγηση ενισχύσεως, αλλά αρκεί να αποδείξει ότι είναι απίθανο να μην έχουν εμπλακεί στη λήψη του μέτρου» ( 43 ). Συνεπώς, φαίνεται ότι στην περίπτωση που ένα μέτρο ενισχύσεως λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση αρκεί να αποδειχθεί ότι είναι πιθανό να έχουν εμπλακεί οι δημόσιες αρχές (ή ότι είναι απίθανο να μην έχουν εμπλακεί), και όχι η ουσιαστική εμπλοκή τους ( 44 ).

104. Αντιθέτως, στην απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Ryanair και Airport Marketing Services κατά Επιτροπής (T‑53/16, EU:T:2018:943, σκέψη 132), η οποία αφορούσε μέτρο ενισχύσεως που ελήφθη από ιδιωτική επιχείρηση ( 45 ), φαίνεται ότι ο απαιτούμενος βαθμός απόδειξης βαίνει πέραν της απλής πιθανολόγησης της εμπλοκής των δημόσιων αρχών καθόσον, κατά τη διατύπωση του Γενικού Δικαστηρίου, η Επιτροπή είχε αποδείξει ότι «οι […] οι τρεις ενδείξεις που εξετάστηκαν με την προσβαλλόμενη απόφαση είχαν αρκούντως καθοριστική επίδραση στη συμπεριφορά του φορέα που χορήγησε την ενίσχυση έναντι του δικαιούχου ώστε οι επίμαχες συμβάσεις να μπορούν να θεωρηθούν καταλογιστέες στο κράτος».

105. Θα ήθελα να επισημάνω ότι, κατά την άποψή μου, το βασικό ζήτημα όσον αφορά την απόδειξη της δυνατότητας καταλογισμού ενός μέτρου ενισχύσεως στο κράτος δεν είναι το αν η Επιτροπή πρέπει να αποδείξει την ουσιαστική άσκηση της επιρροής ή του ελέγχου των δημόσιων αρχών ή αν αρκεί να αποδείξει ότι είναι πιθανό να έχει ασκηθεί τέτοιου είδους επιρροή ή έλεγχος (ή ότι είναι απίθανο να μην έχει ασκηθεί επιρροή ή ουσιαστικός έλεγχος από τις δημόσιες αρχές). Αντιθέτως, το βασικό ζήτημα είναι οι ενδείξεις από τις οποίες μπορεί να συναχθεί η δυνατότητα καταλογισμού του μέτρου ενισχύσεως στο κράτος και ιδίως το ζήτημα αν οι ενδείξεις αυτές πρέπει να αφορούν τη λήψη του μέτρου ενισχύσεως ή αν αρκεί να αφορούν τον φορέα που χορήγησε την ενίσχυση. Δηλαδή, κατά την άποψή μου, το βασικό ζήτημα είναι αν η Επιτροπή πρέπει να αποδείξει την επιρροή ή τον ουσιαστικό έλεγχο των δημόσιων αρχών επί του συγκεκριμένου φορέα ή αν αρκεί να αποδείξει την επιρροή ή τον ουσιαστικό έλεγχο των αρχών αυτών κατά τη διαδικασία λήψης του μέτρου ενισχύσεως.

106. Σημειώνω συναφώς ότι σε όλες τις προαναφερθείσες στα σημεία 103 και 104 αποφάσεις στις οποίες προσδιορίζεται ο απαιτούμενος βαθμός απόδειξης η επιρροή ή ο ουσιαστικός έλεγχος των δημόσιων αρχών ή το γεγονός ότι είναι απίθανο να μην έχει ασκηθεί τέτοιου είδους επιρροή ή έλεγχος πρέπει να αφορούν τη λήψη του μέτρου ενισχύσεως και όχι απλώς τον φορέα που χορήγησε την ενίσχυση, ανεξαρτήτως του αν ο φορέας αυτός είναι δημόσια επιχείρηση ( 46 ) ή ιδιωτικός φορέας ( 47 ). Ωστόσο, προτού αντληθούν συμπεράσματα, πρέπει να ληφθούν υπόψη και οι υπόλοιπες αποφάσεις που αναφέρονται στο σημείο 103 ανωτέρω, στο πλαίσιο των οποίων η απάντηση στο ερώτημα αν η επιρροή ή ο ουσιαστικός έλεγχος των δημόσιων αρχών πρέπει να αφορά τη λήψη του μέτρου ενισχύσεως ή απλώς τον φορέα που χορήγησε την ενίσχυση, μπορεί να δοθεί εξετάζοντας τις ενδείξεις από τις οποίες συνήχθη η δυνατότητα καταλογισμού του μέτρου ενισχύσεως στο κράτος ( 48 ). Συναφώς, μολονότι σε ορισμένες περιπτώσεις η διαπίστωση ότι ένα μέτρο ενισχύσεως μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος προκύπτει αποκλειστικώς από ενδείξεις που αφορούν τη δημόσια επιχείρηση η οποία έλαβε το μέτρο ενισχύσεως, στην πλειονότητα των περιπτώσεων συνάγεται επίσης από ενδείξεις που αφορούν τη λήψη του μέτρου αυτού.

107. Για παράδειγμα, στην απόφαση της 17ης Σεπτεμβρίου 2014, Commerz Nederland (C‑242/13, EU:C:2014:2224, σκέψεις 35 έως 39), η δυνατότητα καταλογισμού στο κράτος των εγγυήσεων που παρασχέθηκαν από τη λιμενική επιχείρηση του Ρότερνταμ, φορέα ο οποίος ανήκε εξ ολοκλήρου στον Δήμο του Ρότερνταμ, συνήχθη «καταρχήν» (και υπό την επιφύλαξη του σχετικού ελέγχου από το αιτούν δικαστήριο) από τους «οργανικούς δεσμούς» μεταξύ της λιμενικής επιχείρησης και του Δήμου ( 49 ). Οι περιστάσεις ότι ο μοναδικός διαχειριστής της λιμενικής επιχείρησης απέκρυψε την παροχή των εγγυήσεων και ότι υπήρχε «η δυνατότητα να συναχθεί» ότι ο Δήμος θα αντιτίθετο στην παροχή τους αν είχε ενημερωθεί σχετικώς, «δεν ήταν […] αφεαυτών ικανές να αποκλείσουν τέτοιου είδους καταλογισμό». Στην περίπτωση αυτή, οι ενδείξεις από τις οποίες συνήχθη η δυνατότητα καταλογισμού του μέτρου ενισχύσεως στο κράτος συνδέονταν αποκλειστικώς με τον φορέα που χορήγησε την ενίσχυση, ενώ δόθηκε περιορισμένη προσοχή στις ενδείξεις οι οποίες αφορούσαν τη λήψη του μέτρου ενισχύσεως και απέκλειαν τη δυνατότητα καταλογισμού. Στην απόφαση αυτή, το Δικαστήριο έφτασε επομένως πολύ κοντά στην καθιέρωση ενός (μαχητού) τεκμηρίου το οποίο, κατά την άποψή μου, δεν συνάδει διόλου με τη σκέψη 52 της απόφασης Stardust, όπου είχε κριθεί ότι «το γεγονός και μόνο ότι μια δημόσια επιχείρηση τελεί υπό τον έλεγχο του Δημοσίου δεν αρκεί για να καταλογίζονται στο Δημόσιο τα μέτρα που λαμβάνει».

108. Ομοίως, στην απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 2013, Nitrogénművek Vegyipari κατά Επιτροπής (T‑387/11, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2013:98, σκέψεις 63 έως 66), η διαπίστωση ότι τα δάνεια που χορηγούνταν από την τράπεζα Magyar Fejlesztési Bank Zrt. (στο εξής: MFB), δηλαδή από πιστωτικό ίδρυμα το οποίο ανήκε εξ ολοκλήρου στο κράτος, μπορούσαν να καταλογιστούν στο ουγγρικό κράτος, συνήχθη αποκλειστικώς από ενδείξεις που αφορούσαν την MFB, πιο συγκεκριμένα από το γεγονός ότι οι δραστηριότητες της MFB προσιδίαζαν στις δραστηριότητες τις οποίες αναπτύσσει μια δημόσια τράπεζα ανάπτυξης, ότι η MFB διεπόταν από νομικό καθεστώς διαφορετικό από εκείνο των εμπορικών τραπεζών και ότι υπαγόταν στην ενισχυμένη εποπτεία των δημόσιων αρχών (δεδομένου ιδίως ότι ο αρμόδιος υπουργός ασκούσε τα δικαιώματα ιδιοκτησίας του κράτους στην MFB και διόριζε και ανακαλούσε τα μέλη των διοικητικών οργάνων της). Επισημαίνω ότι η άσκηση εποπτείας δεν αφορούσε τη λήψη των επίμαχων δανείων αλλά τις λειτουργίες της MFB.

109. Ωστόσο, στην απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Comune di Milano κατά Επιτροπής (T‑167/13, EU:T:2018:940, σκέψεις 75 έως 96), η δυνατότητα καταλογισμού στο ιταλικό κράτος των αυξήσεων κεφαλαίου στις οποίες είχε προβεί η SEA SpA, φορέας διαχείρισης των αερολιμένων του Μιλάνου ο οποίος ανήκε στο κράτος, προς όφελος της θυγατρικής της εταιρίας Sea Handling SpA, συνήχθη όχι μόνον από τους οργανικούς δεσμούς μεταξύ της SEA και του Δήμου του Μιλάνου (που κατείχε την πλειοψηφία των μετοχών και των δικαιωμάτων ψήφου στη SEA και διόριζε τα διοικητικά όργανα της SEA) αλλά και από μία ένδειξη που αφορούσε τη λήψη του μέτρου ενισχύσεως. Ειδικότερα, επρόκειτο για συμφωνία συναφθείσα μεταξύ του Δήμου του Μιλάνου, της SEA και διαφόρων συνδικαλιστικών οργανώσεων, με την οποία η SEA ανέλαβε την υποχρέωση να καλύπτει τις ζημίες της Sea Handling –κάλυψη που έλαβε έπειτα τη μορφή των επίμαχων αυξήσεων κεφαλαίου, δηλαδή των μέτρων ενισχύσεως. Όπως επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 81 της απόφασης εκείνης, ο Δήμος του Μιλάνου είχε ενεργό συμμετοχή στη διαπραγμάτευση της συμφωνίας με τις συνδικαλιστικές οργανώσεις και με την υπογραφή της συμφωνίας αυτής συναίνεσε, υπό την ιδιότητα του πλειοψηφικού μετόχου της SEA, στην ανάληψη της υποχρέωσης της εταιρίας αυτής να αντισταθμίσει τις ζημίες της θυγατρικής της καθώς και στη μετέπειτα τήρηση και εφαρμογή της υποχρέωσης αυτής από τη SEA.

110. Ομοίως, στην απόφαση της 13ης Μαΐου 2020, easyJet Airline κατά Επιτροπής (T‑8/18, EU:T:2020:182, σκέψεις 117 έως 140), η δυνατότητα καταλογισμού στην Αυτόνομη Περιφέρεια της Σαρδηνίας (Ιταλία) (στο εξής: Αυτόνομη Περιφέρεια) των πληρωμών στις οποίες προέβησαν οι φορείς εκμετάλλευσης των αερολιμένων της Σαρδηνίας προς αεροπορικές εταιρίες με αντάλλαγμα την εξασφάλιση απευθείας συνδέσεων μεταξύ της Σαρδηνίας και ορισμένων ευρωπαϊκών αερολιμένων, συνήχθη από ενδείξεις που αφορούσαν τη λήψη του μέτρου ενισχύσεως. Οι ενδείξεις αυτές ήταν οι ακόλουθες: πρώτον, το γεγονός ότι τα κονδύλια που χρησιμοποιήθηκαν από τους φορείς εκμετάλλευσης αερολιμένων για την αμοιβή των αεροπορικών εταιριών τέθηκαν στη διάθεσή τους από την Αυτόνομη Περιφέρεια αφού η τελευταία ενέκρινε το λεπτομερές σχέδιο δραστηριοτήτων των φορέων αυτών το οποίο έπρεπε να έχει καταρτιστεί σύμφωνα με τις οδηγίες που είχαν καθοριστεί από το περιφερειακό συμβούλιο· και, δεύτερον, το γεγονός ότι ο μηχανισμός επιστροφής των δαπανών που είχαν προκαταβληθεί από τους φορείς εκμετάλλευσης αερολιμένων παρείχε στην Αυτόνομη Περιφέρεια τη δυνατότητα να ελέγχει την εφαρμογή του σχεδίου δραστηριοτήτων των φορέων εκμετάλλευσης αερολιμένων (καθόσον οι δαπάνες οι οποίες προέκυπταν από τις συμβάσεις μεταξύ των φορέων εκμετάλλευσης αερολιμένων και των αεροπορικών εταιριών ήταν δυνατό να επιστραφούν μόνο στην περίπτωση που το περιεχόμενο και η εμβέλεια των συμβάσεων αυτών συμβάδιζαν με τις προαναφερθείσες οδηγίες). Επισημαίνω ότι η επιρροή και ο έλεγχος εκ μέρους της Αυτόνομης Περιφέρειας αφορούσαν το περιεχόμενο και την εφαρμογή του σχεδίου δραστηριοτήτων των φορέων εκμετάλλευσης αερολιμένων και ότι το μέτρο ενισχύσεως (δηλαδή η αμοιβή που καταβαλλόταν στις αεροπορικές εταιρίες από τους φορείς εκμετάλλευσης αερολιμένων) συνιστούσε ακριβώς αποτέλεσμα της εφαρμογής αυτής.

111. Συνεπώς, όπως αναφέρθηκε στα σημεία 102 έως 106 ανωτέρω, όταν ο φορέας που χορηγεί την ενίσχυση είναι δημόσια επιχείρηση, δεν αρκεί σε όλες τις περιπτώσεις η Επιτροπή να αποδείξει την επιρροή ή τον ουσιαστικό έλεγχο των δημόσιων αρχών (ή ότι είναι απίθανο να μην έχει ασκηθεί τέτοιου είδους επιρροή ή έλεγχος) επί της επιχείρησης αυτής. Πρέπει να αποδειχθεί η ύπαρξη επιρροής ή ουσιαστικού ελέγχου (ή ότι είναι απίθανο να μην έχει ασκηθεί τέτοιου είδους επιρροή ή έλεγχος) κατά τη διαδικασία λήψης του μέτρου ενισχύσεως. Ο λόγος για τον οποίο διαφοροποιείται ο βαθμός απόδειξης είναι ότι, όπως έκρινε το Δικαστήριο στη σκέψη 52 της απόφασης Stardust, «ο βαθμός ανεξαρτησίας της δημόσιας επιχείρησης αποτελεί συνάρτηση των περιθωρίων που της αφήνει το Δημόσιο».

112. Επομένως, ο βαθμός απόδειξης ο οποίος ισχύει στην περίπτωση μέτρου ενισχύσεως που λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση, σε ορισμένες περιπτώσεις, ομοιάζει, αν όχι ταυτίζεται, με τον βαθμό απόδειξης στις περιπτώσεις όπου το μέτρο ενισχύσεως λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα.

113. Παραδείγματος χάριν, στην απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Ryanair και Airport Marketing Services κατά Επιτροπής (T‑53/16, EU:T:2018:943, σκέψεις 125 έως 141), η δυνατότητα να αποδοθεί σε κρατικό φορέα, δηλαδή στο Syndicat mixte pour l’aménagement et le développement de l’aéroport de Nîmes (στο εξής: SMAN), η ευθύνη για τη σύμβαση παροχής αερολιμενικών υπηρεσιών μεταξύ της Ryanair και του ιδιωτικού φορέα που εκμεταλλεύεται τον αερολιμένα της Nîmes (Γαλλία), δηλαδή του Veolia Transport Aéroport de Nîmes (στο εξής: VTAN), συνήχθη από ενδείξεις οι οποίες αφορούσαν τη σύναψη της σύμβασης αυτής. Οι ενδείξεις αυτές ήταν οι ακόλουθες: πρώτον, το γεγονός ότι με τη σύμβαση ανάθεσης δημόσιας υπηρεσίας που συνήφθη μεταξύ της SMAN και της VTAN ανατέθηκε στην τελευταία όχι μόνον η εκμετάλλευση του αερολιμένα της Nîmes αλλά και η αύξηση της κίνησης, η οποία θα μπορούσε να μη συνάδει με τον σκοπό μιας ιδιωτικής επιχείρησης εκμετάλλευσης αερολιμένα για μεγιστοποίηση της κερδοφορίας του· δεύτερον, διάφορες δηλώσεις στις οποίες προέβη η VTAN πριν από τη σύναψη της σύμβασης παροχής αερολιμενικών υπηρεσιών αποδείκνυαν ότι η VTAN είχε επίγνωση του ότι η σχέση με τη Ryanair θα μπορούσε να βλάψει την κερδοφορία της εκμετάλλευσης του αερολιμένα της Nîmes και ότι ήταν διατεθειμένη να συμβληθεί με την εν λόγω αεροπορική εταιρία μόνον υπό την προοπτική της κατ’ αποκοπή συνεισφοράς της SMAN· και, τρίτον, το ότι η αποδοτικότητα της παραχώρησης στη VTAN βασιζόταν στη κατ’ αποκοπή συνεισφορά αυτή, το ύψος της οποίας υπολογίστηκε βάσει των δαπανών και των εσόδων που συνδέονταν με τη σύμβαση με τη Ryanair.

114. Πρέπει επίσης να επισημάνω ότι στη μνημονευθείσα στο σημείο 110 απόφαση της 13ης Μαΐου 2020, easyJet Airline κατά Επιτροπής (T‑8/18, EU:T:2020:182, σκέψεις 2 και 79), το Γενικό Δικαστήριο, αφού τόνισε ότι ο φορέας εκμετάλλευσης αερολιμένα ανήκε σε ιδιώτες, ούτε καν αναφέρθηκε στην ιδιωτική φύση του φορέα αυτού όταν αξιολόγησε τη δυνατότητα καταλογισμού· πολλώ δε μάλλον, δεν προέβη σε διάκριση με μέτρα που ελήφθησαν από άλλους φορείς εκμετάλλευσης αερολιμένων οι οποίοι ανήκαν στο κράτος.

115. Συνεπώς, μολονότι από τη νομολογία προκύπτει ότι στην περίπτωση που το μέτρο ενισχύσεως λαμβάνεται από ιδιωτική επιχείρηση η Επιτροπή πρέπει να αποδείξει την επιρροή ή τον ουσιαστικό έλεγχο των δημόσιων αρχών κατά τη διαδικασία λήψης του μέτρου αυτού, ο ίδιος βαθμός απόδειξης έχει εφαρμοστεί από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε περιπτώσεις στις οποίες το μέτρο ενισχύσεως ελήφθη από δημόσια επιχείρηση.

116. Πρέπει επίσης να σημειώσω ότι στην προαναφερθείσα στο σημείο 113 απόφαση της 13ης Δεκεμβρίου 2018, Ryanair και Airport Marketing Services κατά Επιτροπής (T‑53/16, EU:T:2018:943, σκέψη 135), το Γενικό Δικαστήριο δεν απαίτησε να αποδειχθεί ότι το μέτρο ενισχύσεως ελήφθη από ιδιωτική επιχείρηση βάσει οδηγιών των δημόσιων αρχών. Τούτο συνάγεται από το γεγονός ότι ο ισχυρισμός της Ryanair ότι η SMAN απέφευγε συστηματικά να ασκήσει την εξουσία επηρεασμού της συμπεριφοράς της VTAN κατά τις διαπραγματεύσεις με τη Ryanair κρίθηκε αλυσιτελής με την αιτιολογία ότι η SMAN είχε τη δυνατότητα να εμπλακεί στις διαπραγματεύσεις μεταξύ της VTAN και της Ryanair και θα «μπορούσε να παρέμβει εάν η VTAN επιχειρούσε να επιβάλει στη Ryanair όρους οι οποίοι θα την ωθούσαν να μειώσει τα δρομολόγια στον αερολιμένα της Nîmes» ( 50 ).

117. Καταλήγω στο συμπέρασμα ότι από τη νομολογία δεν προκύπτει ότι στην περίπτωση που το μέτρο ενισχύσεως δεν λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση αλλά από ιδιωτικό φορέα ισχύει υψηλότερος βαθμός απόδειξης.

118. Πρέπει επίσης να τονίσω ότι παρόλο που μία από τις ενδείξεις οι οποίες απαριθμούνται στη σκέψη 56 της απόφασης Stardust, δηλαδή η ύπαρξη οργανικών δεσμών με το κράτος (ή, κατά τη διατύπωση του Δικαστηρίου, «η ένταξη του φορέα που χορήγησε την ενίσχυση στις δομές της δημόσιας διοίκησης»), δεν καθιστά προφανώς δυνατό να καταλογιστεί στο κράτος ένα μέτρο που λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα, οι υπόλοιπες ενδείξεις που μνημονεύονται στην απόφαση αυτή είναι δυνατό να προβληθούν, και έχουν προβληθεί ( 51 ), προκειμένου να στοιχειοθετηθεί η δυνατότητα καταλογισμού ενός τέτοιου μέτρου στο κράτος. Η απουσία κάποιας ένδειξης στην περίπτωση μέτρου ενισχύσεως που λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα συνεπάγεται ότι οι υπόλοιπες ενδείξεις πρέπει να είναι ακόμα πιο πειστικές. Ωστόσο, τούτο δεν σημαίνει ότι στην περίπτωση αυτή ο βαθμός απόδειξης είναι υψηλότερος. Σημαίνει μόνον ότι ο ίδιος βαθμός απόδειξης πρέπει να προκύπτει από την επίκληση άλλων ενδείξεων εκτός της ύπαρξης οργανικών δεσμών με το κράτος.

119. Καταλήγω στο συμπέρασμα ότι αν το Δικαστήριο κρίνει ότι το Γενικό Δικαστήριο, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, επέβαλε υψηλότερο βαθμό απόδειξης αποκλειστικώς λόγω της ιδιωτικής φύσης του φορέα που χορήγησε την ενίσχυση και ιδίως ότι απαίτησε να αποδειχθεί ότι το μέτρο ενισχύσεως ελήφθη βάσει οδηγιών των δημόσιων αρχών, τότε θα πρέπει να διαπιστώσει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη.

120. Προτού εξηγήσω τους λόγους για τους οποίους φρονώ ότι, όπως αναφέρθηκε στο σημείο 78 ανωτέρω, η αιτίαση σχετικά με την απόδειξη της δυνατότητας καταλογισμού του μέτρου ενισχύσεως στο κράτος θα έπρεπε σε κάθε περίπτωση να απορριφθεί ως αλυσιτελής, θα ήθελα να τονίσω ότι, αντίθετα προς όσα ισχυρίζεται η Επιτροπή, πρώτον, η απόρριψη της παρούσας αίτησης αναιρέσεως δεν θα έθετε εν αμφιβόλω τις παραδοχές στις οποίες στηρίζονται οι οδηγίες 2014/49 και 2014/59 και, δεύτερον, είναι αδιάφορο αν η FITD μπορεί να θεωρηθεί ως «κρατικός φορέας» κατά την έννοια της απόφασης της 12ης Ιουλίου 1990, Foster κ.λπ. (C‑188/89, EU:C:1990:313).

121. Πρώτον, δεν συμφωνώ με το επιχείρημα της Επιτροπής, ότι αν το Δικαστήριο αποφανθεί ότι η επίμαχη παρέμβαση δεν μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος και επομένως δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση κανένα μέτρο που λαμβάνεται από σύστημα εγγύησης καταθέσεων δεν θα αποτελούσε κρατική ενίσχυση, με αποτέλεσμα τα εν λόγω συστήματα να μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά μέσα για τη λήψη μέτρων παρέμβασης προκειμένου να εμποδίσουν τη θέση σε εκκαθάριση ενός πιστωτικού οργανισμού χωρίς ο οργανισμός αυτός να έχει τεθεί υπό εξυγίανση. Κατά την άποψη της Επιτροπής, τούτο θα έθετε εν αμφιβόλω την παραδοχή στην οποία στηρίζονται οι οδηγίες 2014/49 και 2014/59, δηλαδή ότι όλα τα μέτρα που λαμβάνονται από συστήματα εγγύησης καταθέσεων αποτελούν κρατικές ενισχύσεις.

122. Πρέπει να διευκρινίσω ότι τα συστήματα εγγύησης καταθέσεων ( 52 ), των οποίων η βασική αποστολή έγκειται στην προστασία των καταθετών από τις συνέπειες της αφερεγγυότητας ενός πιστωτικού ιδρύματος, ενδέχεται να μην περιορίζονται στη λειτουργία αυτή ( 53 ) και να χρησιμοποιούν τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά μέσα για τη λήψη «εναλλακτικών μέτρων προκειμένου να εμποδίσουν τη θέση σε εκκαθάριση ενός πιστωτικού οργανισμού» κατά την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 3, της οδηγίας 2014/49/ΕΕ. Ωστόσο, η χρήση των διαθέσιμων κονδυλίων ενός συστήματος εγγύησης καταθέσεων προϋποθέτει ότι δεν έχει αναληφθεί κάποια δράση εξυγίανσης σε σχέση με το οικείο πιστωτικό ίδρυμα. Σύμφωνα με το άρθρο 32, παράγραφος 4, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2014/59, δράση εξυγίανσης λαμβάνεται στις περιπτώσεις στις οποίες απαιτείται «έκτακτη δημόσια χρηματοπιστωτική στήριξη», η οποία ορίζεται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 28, της ίδιας οδηγίας ως «κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ […] η οποία παρέχεται με σκοπό να διατηρηθεί ή να αποκατασταθεί η βιωσιμότητα, η ρευστότητα ή η φερεγγυότητα ενός (πιστωτικού) ιδρύματος».

123. Συνεπώς, στην υπό κρίση υπόθεση, αν η επίμαχη παρέμβαση θεωρηθεί κρατική ενίσχυση, θα μπορούσε να ληφθεί δράση εξυγίανσης για την δικαιούχο (Tercas), η οποία θα εμπόδιζε την FITD, ως αναγνωρισμένο σύστημα εγγύησης καταθέσεων ( 54 ), να χρησιμοποιήσει τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά μέσα για τη λήψη «εναλλακτικών μέτρων» προκειμένου να εμποδίσει τη θέση σε εκκαθάριση της Tercas σύμφωνα με το άρθρο 11, παράγραφος 3, της οδηγίας 2014/49, δηλαδή μέτρων όπως η επίμαχη παρέμβαση ( 55 ). Αντίθετα, αν το Δικαστήριο κρίνει ότι η επίμαχη παρέμβαση δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση, δεν θα μπορούσε να ληφθεί δράση εξυγίανσης για την Tercas και, συνεπώς, η FITD θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά μέσα για τη λήψη μέτρων όπως τα επίμαχα χωρίς να συντρέχει παράβαση του άρθρου 11, παράγραφος 3, της οδηγίας 2014/49.

124. Για τους ακόλουθους λόγους δεν συμφωνώ με το επιχείρημα της Επιτροπής το οποίο συνοψίζεται στο σημείο 121 ανωτέρω.

125. Πρώτον, ακόμη και αν το Δικαστήριο αποφανθεί ότι η επίμαχη παρέμβαση δεν μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος και δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση, τούτο δεν σημαίνει ότι κανένα μέτρο που λαμβάνεται από σύστημα εγγύησης καταθέσεων δεν θα μπορούσε να συνιστά κρατική ενίσχυση. Τούτο θα εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά του συστήματος εγγύησης καταθέσεων και του οικείου μέτρου. Επισημαίνω, συναφώς, ότι σε αρκετές περιπτώσεις έχει κριθεί ότι μέτρα που ελήφθησαν από συστήματα εγγύησης καταθέσεων αποτελούσαν κρατικές ενισχύσεις ( 56 ).

126. Δεύτερον, υπενθυμίζω ότι το άρθρο 11, παράγραφος 3, της οδηγίας 2014/49 προβλέπει ρητώς ότι τα συστήματα εγγύησης καταθέσεων μπορούν να χρησιμοποιούν τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά μέσα προκειμένου να εμποδίσουν τη θέση σε εκκαθάριση ενός πιστωτικού οργανισμού, υπό την προϋπόθεση ότι ο οργανισμός αυτός δεν έχει τεθεί υπό εξυγίανση. Αν όλα τα μέτρα που λαμβάνονται από σύστημα εγγύησης καταθέσεων θεωρούνταν κρατικές ενισχύσεις, όπως ισχυρίζεται η Επιτροπή, τούτο θα εμπόδιζε, στην πράξη, τα συστήματα εγγύησης καταθέσεων να λάβουν εναλλακτικά μέτρα σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, δεδομένου ότι μία προϋπόθεση δεν θα συνέτρεχε. Συνεπώς, τούτο θα μπορούσε να καταστήσει άνευ νοήματος τη διάταξη αυτή.

127. Δεύτερον, δεν συμφωνώ με το επιχείρημα που προέβαλε η Επιτροπή ότι η FITD δεν είναι τυπικός ιδιωτικός φορέας αλλά «κρατικός φορέας» κατά την έννοια της απόφασης της 12ης Ιουλίου 1990, Foster κ.λπ. (C‑188/89, EU:C:1990:313, σκέψη 18), με αποτέλεσμα, αν το Δικαστήριο κρίνει ότι στην περίπτωση μέτρου ενισχύσεως το οποίο λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα επιβάλλεται υψηλότερος βαθμός απόδειξης, ο βαθμός αυτός να μην ισχύει ως προς τα μέτρα που έλαβε η FITD.

128. Επισημαίνω ότι η έννοια του κρατικού οργανισμού αναπτύχθηκε σε σχέση με τη θεωρία του άμεσου αποτελέσματος των οδηγιών στις «κάθετες διαφορές» μεταξύ ιδιώτη και κράτους. Κατά πάγια νομολογία, οι ιδιώτες μπορούν να επικαλεστούν ανεπιφύλακτες και αρκούντως σαφείς διατάξεις μιας οδηγίας έναντι οργανισμού ή φορέα που είτε υπόκειται στην εποπτεία ή στον έλεγχο του κράτους είτε έχει εξαιρετικές εξουσίες σε σύγκριση με εκείνες που απορρέουν από τους κανόνες οι οποίοι ισχύουν στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών. Μπορούν επίσης να εξομοιώνονται με το κράτος οργανισμοί ή φορείς στους οποίους έχει ανατεθεί, από δημόσια αρχή, η εκτέλεση αποστολής δημοσίου συμφέροντος και, για τον λόγο αυτό, έχουν εξοπλιστεί με εξαιρετικές εξουσίες ( 57 ).

129. Δεν μπορώ να αντιληφθώ πώς το ζήτημα αν ένας οργανισμός ή φορέας μπορεί να θεωρηθεί ως κρατικός και, ως εκ τούτου, να εξομοιωθεί με το κράτος όσον αφορά το «κάθετο» αποτέλεσμα των οδηγιών έχει οποιαδήποτε σχέση με τον χαρακτηρισμό των μέτρων που λαμβάνονται από τον εν λόγω οργανισμό ή φορέα ως κρατικών ενισχύσεων. Η έννοια του κρατικού οργανισμού δεν αναπτύχθηκε για τον σκοπό αυτόν και εκτιμώ ότι δεν συντρέχει κανένας λόγος για τον οποίο πρέπει να χρησιμοποιηθεί για να προσδιοριστεί ο εφαρμοστέος βαθμός απόδειξης ως προς τη δυνατότητα καταλογισμού ενός μέτρου ενισχύσεως στο κράτος.

130. Εν πάση περιπτώσει, η FITD δεν θα έπρεπε, κατά τη γνώμη μου, να θεωρηθεί ως κρατικός φορέας κατά την έννοια της προαναφερθείσας στο σημείο 128 νομολογίας. Τούτο διότι, αντίθετα με τη Motor Insurers Bureau of Ireland που θεωρήθηκε ως κρατικός οργανισμός στην απόφαση της 10ης Οκτωβρίου 2017, Farrell (C‑413/15, EU:C:2017:745, σκέψεις 38 και 40), την οποία επικαλείται η Επιτροπή, η FITD δεν ενεργεί σύμφωνα με δημόσια εντολή στις περιπτώσεις που, όπως εν προκειμένω, παρεμβαίνει ελλείψει αναγκαστικής διοικητικής εκκαθαρίσεως ενός από τα μέλη της, ούτε έχει εξαιρετικές εξουσίες σε σχέση με εκείνες που απορρέουν από τους εφαρμοστέους στις σχέσεις μεταξύ ιδιωτών κανόνες, καθόσον δεν έχει την εξουσία να επιβάλει στα μέλη της την καταβολή συνεισφορών.

131. Καταλήγω στο συμπέρασμα ότι, αν το Δικαστήριο κρίνει ότι το Γενικό Δικαστήριο επέβαλε, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, υψηλότερο βαθμό απόδειξης στην περίπτωση μέτρου ενισχύσεως το οποίο λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα, τότε θα πρέπει να διαπιστώσει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη. Παρά ταύτα, θα πρέπει ούτως ή άλλως να απορρίψει την αιτίαση σχετικά με την απόδειξη της δυνατότητας καταλογισμού του μέτρου ενισχύσεως στο κράτος καθόσον, όπως θα εξηγήσω κατωτέρω, η αιτίαση αυτή είναι αλυσιτελής.

– Ακόμη και αν το Δικαστήριο κρίνει ότι η αιτίαση σχετικά με την απόδειξη της δυνατότητας καταλογισμού ενός μέτρου ενισχύσεως στο κράτος είναι βάσιμη, πρέπει εντούτοις να απορρίψει την αιτίαση αυτή ως αλυσιτελή

132. Τούτο διότι δεν είναι δυνατόν βάσει των ενδείξεων που μνημονεύονται στις σκέψεις 96 έως 132 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης να καταλογιστεί στο κράτος η επίμαχη παρέμβαση, ακόμη και αν κριθεί ότι ισχύει ο ίδιος βαθμός απόδειξης τόσο στις περιπτώσεις που ο φορέας ο οποίος χορήγησε την ενίσχυση είναι ιδιωτικός φορέας όσο και στις περιπτώσεις που πρόκειται για δημόσια επιχείρηση (και ότι, συνεπώς, η Επιτροπή δεν οφείλει, προκειμένου να στοιχειοθετηθεί η δυνατότητα καταλογισμού στο κράτος ενός μέτρου ενισχύσεως που λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα, να αποδείξει ότι οι δημόσιες αρχές επέβαλαν στον φορέα αυτόν την υποχρέωση να το λάβει, ότι η εμπλοκή τους επηρέασε το περιεχόμενό του και ότι είχαν επιρροή σε όλες τις φάσεις της διαδικασίας).

133. Πρώτον, συμφωνώ με το Γενικό Δικαστήριο ότι η δημόσια εντολή που δόθηκε στην FITD δυνάμει του άρθρου 96β, παράγραφος 1, του ιταλικού τραπεζικού νόμου δεν αποτελεί ένδειξη βάσει της οποίας μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος η επίμαχη παρέμβαση, δεδομένου ότι, όπως έκρινε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 101 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η εντολή αυτή συνίσταται αποκλειστικώς στην επιστροφή των καταθέσεων στους καταθέτες, όπερ σημαίνει ότι στις περιπτώσεις όπου η FITD λαμβάνει, όπως εν προκειμένω, μέτρα παρέμβασης υπέρ μιας τράπεζας-μέλους, δεν ενεργεί σύμφωνα με δημόσια εντολή.

134. Δεύτερον, η δυνατότητα καταλογισμού της επίμαχης παρέμβασης στο ιταλικό κράτος δεν μπορεί να συναχθεί από το γεγονός ότι η παρέμβαση αυτή εξαρτάται από την έγκριση της Τράπεζας της Ιταλίας. Από τις σκέψεις 116 και 118 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας έγκρισης, η Τράπεζα της Ιταλίας δεν θα μπορούσε να επηρεάσει ούτε τη λήψη των επίμαχων μέτρων ούτε το περιεχόμενό τους, καθόσον μοναδικός σκοπός της διαδικασίας αυτής ήταν να ελεγχθεί αν η παρέμβαση αυτή ήταν σύμφωνη με τους προληπτικούς κανόνες στον τραπεζικό τομέα.

135. Τρίτον, από τις σκέψεις 123 και 126 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η Τράπεζα της Ιταλίας άσκησε οποιαδήποτε επιρροή ή έλεγχο άτυπα. Ο ρόλος της στις συναντήσεις των διοικητικών οργάνων της FITD ήταν «αμιγώς παθητικός», καθώς οι αντιπρόσωποί της είτε εξέφραζαν απλώς την ικανοποίησή τους για τον τρόπο αντιμετώπισης της κατάστασης της Tercas είτε δεν συμμετείχαν καθόλου στη συζήτηση. Επιπλέον, η συμμετοχή της Τράπεζας της Ιταλίας στις άτυπες συναντήσεις παρείχε σε αυτήν απλώς και μόνον τη δυνατότητα να ενημερώνεται για την πρόοδο των διαπραγματεύσεων μεταξύ της FITD, αφενός, και της BPB και του έκτακτου επιτρόπου, αφετέρου. Το μόνο αποδεικτικό στοιχείο το οποίο θα μπορούσε να ασκήσει επιρροή είναι η πρόσκληση της Τράπεζας της Ιταλίας για τη σύναψη ισορροπημένης συμφωνίας όσον αφορά την κάλυψη του κεφαλαιακού ελλείμματος της Tercas, όπως προεκτέθηκε στη σκέψη 127 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης. Ωστόσο, το συγκεκριμένο αποδεικτικό στοιχείο έχει κατά τη γνώμη μου μικρή αποδεικτική αξία, δεδομένου ότι η FITD δεν έλαβε τα επίμαχα μέτρα σε συνέχεια της σχετικής πρόσκλησης της Τράπεζας της Ιταλίας, αλλά για να διασφαλίσει την προστασία των συμφερόντων των μελών της ( 58 ).

136. Τέταρτον, είναι άνευ σημασίας το γεγονός ότι ο έκτακτος επίτροπος υπέβαλε αίτηση στην FITD ζητώντας της να προβεί στην επίμαχη παρέμβαση, δεδομένου ότι, όπως τόνισε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 131 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, η πρωτοβουλία να ζητηθεί η συνδρομή της FITD δεν προήλθε από τον έκτακτο επίτροπο, αλλά απέρρεε από τις απαιτήσεις της BPB (καθόσον η BPB είχε θέσει ως προϋπόθεση για την εγγραφή σε αύξηση κεφαλαίου της Tercas την κάλυψη από την FITD του περιουσιακού ελλείμματος της τράπεζας αυτής).

137. Καταλήγω στο συμπέρασμα ότι, ακόμη αν το Δικαστήριο κρίνει ότι η δυνατότητα να καταλογιστεί στο κράτος ένα μέτρο ενισχύσεως που λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα πρέπει να εξετάζεται με βάση τον ίδιο βαθμό απόδειξης όπως τα μέτρα ενισχύσεως τα οποία λαμβάνονται από δημόσια επιχείρηση, δεν είναι δυνατό να γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή απέδειξε ότι η επίμαχη παρέμβαση μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος.

138. Συνεπώς, η αιτίαση σχετικά με την απόδειξη της δυνατότητας καταλογισμού μέτρου ενισχύσεως στο κράτος πρέπει να απορριφθεί, είτε για τον λόγο που εκτίθεται στο σημείο 99 ανωτέρω είτε, εν πάση περιπτώσει (ακόμη και αν το Δικαστήριο κρίνει ότι με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση το Γενικό Δικαστήριο επέβαλε υψηλότερο βαθμό απόδειξης στην περίπτωση μέτρου ενισχύσεως το οποίο λαμβάνεται από ιδιωτικό φορέα), για τον λόγο που εκτίθεται στο σημείο 137 ανωτέρω.

ii) Η αιτίαση σχετικά με την απόδειξη ότι το μέτρο ενισχύσεως χορηγείται με κρατικούς πόρους

139. Φρονώ ότι, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο δεν επέβαλε στην Επιτροπή ενισχυμένο βάρος απόδειξης ή, για την ακρίβεια, δεν επέβαλε στην Επιτροπή υψηλότερο βαθμό απόδειξης προκειμένου να στοιχειοθετήσει ότι μέτρο ενισχύσεως χορηγείται με κρατικούς πόρους στις περιπτώσεις που, όπως εν προκειμένω, οι πόροι οι οποίοι χρησιμοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση του μέτρου δεν τελούν υπό τη διαχείριση δημόσιας επιχείρησης αλλά ιδιωτικού φορέα.

140. Τούτο διότι στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δεν διατυπώνεται κάποια αρχή σύμφωνα με την οποία ο απαιτούμενος βαθμός απόδειξης είναι υψηλότερος για την Επιτροπή στις περιπτώσεις όπου οι πόροι που χρησιμοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση ενός μέτρου ενισχύσεως δεν τελούν υπό τη διαχείριση δημόσιας επιχείρησης αλλά ιδιωτικού φορέα. Συνεπώς, στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση δεν προσδιορίζεται ο προβαλλόμενος υψηλότερος βαθμός απόδειξης ο οποίος ισχύει, στην περίπτωση αυτή, για την Επιτροπή. Από τη διατύπωση των σκέψεων 88 έως 90 της απόφασης αυτής και από το γεγονός ότι οι συγκεκριμένες σκέψεις περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο που επιγράφεται «Ως προς τη δυνατότητα καταλογισμού των επίδικων μέτρων στο ιταλικό κράτος» καθίσταται σαφές ότι οι σκέψεις αυτές αφορούν μόνο τη δυνατότητα να καταλογιστεί στο κράτος το μέτρο ενισχύσεως. Επιπλέον, στις σκέψεις 133 έως 161 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, οι οποίες αφορούν το ζήτημα αν η επίμαχη παρέμβαση χρηματοδοτήθηκε με κρατικούς πόρους, δεν διατυπώνεται κάποια αρχή ανάλογη με εκείνη που υπάρχει στις σκέψεις 88 έως 90 της απόφασης αυτής. Αντιθέτως, στις σκέψεις 133 έως 161 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης, το Γενικό Δικαστήριο αναφέρεται στη νομολογία σχετικά με την έννοια της παρέμβασης μέσω κρατικών πόρων χωρίς να επιχειρεί οποιαδήποτε διάκριση μεταξύ πόρων υπό τη διαχείριση δημόσιας επιχείρησης και πόρων υπό τη διαχείριση ιδιωτικό φορέα –πράγμα που δημιουργεί ακόμα μεγαλύτερη έκπληξη, δεδομένου ότι στις σκέψεις 135 και 136 το Γενικό Δικαστήριο, παραπέμποντας στην απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2017, Επιτροπή κατά TV2/Danmark (C‑656/15 P, EU:C:2017:836), τονίζει ότι αυτή αφορά δημόσιες επιχειρήσεις ( 59 ).

141. Επιπλέον, δεν θεωρώ ότι στις σκέψεις 139 έως 161 της αναιρεσιβαλλόμενης απόφασης το Γενικό Δικαστήριο στηρίχθηκε σε στοιχεία που δεν μνημονεύονται στις αποφάσεις της 13ης Σεπτεμβρίου 2017, ENEA (C‑329/15, EU:C:2017:671), της 28ης Μαρτίου 2019, Γερμανία κατά Επιτροπής (C‑405/16 P, EU:C:2019:268), και της 15ης Μαΐου 2019, Achema κ.λπ. (C‑706/17, EU:C:2019:407), οι οποίες αφορούν μέτρα ενισχύσεως χρηματοδοτούμενα με πόρους που τελούν υπό τη διαχείριση δημόσιων επιχειρήσεων. Ειδικότερα, το γεγονός ότι η Τράπεζα της Ιταλίας δεν είχε την εξουσία να κατευθύνει τη χρήση των πόρων της FITD (δεδομένου ότι η διαδικασία έγκρισης δεν παρείχε στην Τράπεζα της Ιταλίας τη δυνατότητα να υπερβεί τον τυπικό έλεγχο της νομιμότητας της επίμαχης παρέμβασης)