Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Jacobs της 13ης Νοεμβρίου 1997. - Henia Babahenini κατά Βελγικού Δημοσίου. - Αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως: Tribunal du travail de Charleroi - Βέλγιο. - Συμφωνία Συνεργασίας ΕΟΚ-Αλγερίας - Άρθρο 39, παράγραφος 1 - Αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως - Άμεσο αποτέλεσμα - Πεδίο εφαρμογής - Επίδομα αναπηρίας. - Υπόθεση C-113/97.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1998 σελίδα I-00183



Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα

1 Στην παρούσα υπόθεση, την οποία υπέβαλε το tribunal du travail de Charleroi (Βέλγιο), το Δικαστήριο ερωτάται αν ένα κράτος μέλος μπορεί να αρνηθεί να καταβάλει στη σύζυγο Αλγερινού εργαζομένου, που κατοικεί μαζί του στο κράτος αυτό, παροχή κοινωνικής ασφαλίσεως την οποία το κράτος αυτό καταβάλλει στους δικούς του υπηκόους.

2 Τα κοινωνικοασφαλιστικά δικαιώματα των Αλγερινών εργαζομένων και των οικογενειών τους που κατοικούν εντός της Κοινότητας διέπονται από τη Συμφωνία Συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϋκής Οικονομικής Κοινότητας και της Λαϋκής Δημοκρατίας της Αλγερίας, που υπεγράφη στις 26 Απριλίου 1976 στο Αλγέρι και εγκρίθηκε εξ ονόματος της Κοινότητος με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2210/78 του Συμβουλίου (1) (στο εξής: Συμφωνία).

3 Σκοπός της Συμφωνίας είναι να προαγάγει τη συνεργασία μεταξύ των συμβαλλομένων μερών σε όλους τους τομείς, για να συμβάλει στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της Αλγερίας και να ευνοήσει την ενίσχυση των σχέσεων των δύο μερών (2).

4 Το άρθρο 39, παράγραφος 1, ορίζει ότι, με την επιφύλαξη των διατάξεων των επομένων παραγράφων - που δεν ασκούν επιρροή στην παρούσα υπόθεση -, οι αλγερινής υπηκοότητος εργαζόμενοι και τα μέλη της οικογενείας τους που διαμένουν με αυτούς απολαύουν, στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως, καθεστώτος που χαρακτηρίζεται από την απουσία κάθε διακρίσεως βασιζομένης στην ιθαγένεια, σε σχέση με τους υπηκόους των κρατών μελών στα οποία απασχολούνται.

5 Η Babahenini, Αλγερινή υπήκοος γεννηθείσα στις 12 Ιουλίου 1944, ζει στο Βέλγιο με τον σύζυγό της, επίσης Αλγερινό υπήκοο, και τα τέκνα τους. Δεν έχει εργαστεί στο Βέλγιο· ο σύζυγός της όμως λαμβάνει βελγική σύνταξη λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου, εξ ου συνάγεται ότι έχει εργαστεί στο Βέλγιο. Η αίτηση της Babahenini για τη χορήγηση βελγικού επιδόματος αναπηρίας απορρίφθηκε, με την αιτιολογία ότι δεν πληρούσε την τιθέμενη από τον ισχύοντα βελγικό νόμο προϋπόθεση ιθαγενείας (3). Το άρθρο 4 του νόμου αυτού απαιτεί, για να λαμβάνει κανείς επίδομα αναπηρίας, να κατοικεί όντως στο Βέλγιο και να έχει τη βελγική ιθαγένεια, ή να υπάγεται στον κανονισμό (ΕΟΚ) 1408/71 (4), να είναι άπατρις ή πρόσφυγας ή να εδικαιούτο, μέχρι το 21ο έτος της ηλικίας του, προσαυξήσεως οικογενειακού επιδόματος λόγω αναπηρίας. Η Babahenini προσέφυγε κατά της απορριπτικής αποφάσεως ενώπιον του tribunal de travail de Charleroi, το οποίο υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

«Εν όψει του άρθρου 39 της Συμφωνίας Συνεργασίας που συνήφθη μεταξύ της Ευρωπαϋκής Οικονομικής Κοινότητος και της Λαϋκής Δημοκρατίας της Αλγερίας και εγκρίθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2210/78, επιτρέπεται σε ένα κράτος μέλος να αρνείται τη χορήγηση επιδομάτων αναπηρίας (εν προκειμένω των προβλεπομένων με τον βελγικό νόμο της 27ης Φεβρουαρίου 1987) σε πάσχοντα αναπηρία Αλγερινό υπήκοο, ο οποίος δεν έχει εργαστεί ο ίδιος στο Βέλγιο, όταν αυτός κατοικεί στο Βέλγιο με τον σύζυγό του, Αλγερινό υπήκοο, ο οποίος λαμβάνει βελγική σύνταξη λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου;»

6 Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η Βελγική Κυβέρνηση και η Επιτροπή. Επ' ακροατηρίου συζήτηση δεν διεξήχθη.

7 Σχετικά με την έννοια και το περιεχόμενο του άρθρου 39, παράγραφος 1, της Συμφωνίας και της ταυτόσημης διατάξεως (5) της Συμφωνίας Συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϋκής Οικονομικής Κοινότητας και του Βασιλείου του Μαρόκου (6) υφίσταται ήδη νομολογία του Δικαστηρίου. Η νομολογία αυτή, την οποία συνόψισα με τις προτάσεις μου στην υπόθεση Djabali (7), καθιερώνει τις παρακάτω αρχές.

8 Πρώτον, ο όρος «εργαζόμενος» περικλείει και τον πρώην εργαζόμενο (8), οπότε ο Babahenini, ο οποίος λαμβάνει βελγική σύνταξη λόγω συμπληρώσεως συντάξιμου χρόνου, μπορεί να θεωρηθεί ότι συγκαταλέγεται μεταξύ των καλυπτομένων από το άρθρο 39, παράγραφος 1, προσώπων.

9 Δεύτερον, ο όρος «κοινωνική ασφάλιση» δεν μπορεί να οριστεί διαφορετικά απ' ό,τι ορίζεται στον κανονισμό 1408/71 (9). Επειδή δε η καλυπτόμενη από τον κανονισμό 1408/71 ύλη ρητώς περιλαμβάνει το βελγικό επίδομα αναπηρίας (υπέρ μειονεκτούντων ατόμων) (10), το επίδομα αυτό εμπίπτει στο καθ' ύλην πεδίο εφαρμογής του άρθρου 39, παράγραφος 1.

10 Τρίτον, το άρθρο 39, παράγραφος 1, παράγει άμεσα αποτελέσματα, οπότε τα πρόσωπα επί των οποίων εφαρμόζεται δικαιούνται να το επικαλούνται στο πλαίσιο δικών ενώπιον εθνικών δικαστηρίων (11).

11 Κατά την αντίληψή μου, από τις παραπάνω προτάσεις έπεται αδιαμφισβήτητα ότι η Babahenini δικαιούται του επιδόματος αναπηρίας εφόσον δικαιούται αυτού - και όντως φαίνεται ότι δικαιούται - ένας Βέλγος υπήκοος ευρισκόμενος σε ανάλογη θέση (ας σημειωθεί ότι η προϋπόθεση της κατοικίας στο Βέλγιο για την καταβολή τέτοιου είδους παροχής είναι έγκυρη (12)). Είναι μέλος της οικογενείας πρώην εργαζομένου αλγερινής ιθαγένειας, μαζί με τον οποίον ζει, και, επομένως, δικαιούται, δυνάμει του άρθρου 39, παράγραφος 1, να απολαύει, στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως, μεταχειρίσεως απαλλαγμένης από κάθε διάκριση λόγω ιθαγενείας σε σχέση προς τους υπηκόους του κράτους μέλους όπου απασχολήθηκε ο σύζυγός της.

12 Στην ίδια κατεύθυνση βρίσκονται και οι παρατηρήσεις της Επιτροπής. Η Βελγική Κυβέρνηση, αντιθέτως, υποστηρίζει διαφορετική άποψη (το συμπέρασμά της ότι πρέπει να δοθεί αρνητική απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα οφείλεται απλώς σε παραδρομή). Παραπέμπει στη διάκριση που έχει κάνει το Δικαστήριο στην υπόθεση Kermaschek (13) μεταξύ παραγώγων και πρωτογενών δικαιωμάτων των μελών της οικογενείας του εργαζομένου, όταν αξιώνουν ορισμένες παροχές εμπίπτουσες στον κανονισμό 1408/71, υποστηρίζει δε ότι αξίωση του επιδόματος αναπηρίας χωρεί μόνον όταν αποτελεί ίδιον δικαίωμα του αιτούντος και ότι, επομένως, η Babahenini δεν μπορεί να το απαιτήσει επικαλούμενη την ιδιότητα του συζύγου της. Όπως επισημαίνει, όμως, η Επιτροπή, το Δικαστήριο έχει αρνηθεί να εφαρμόσει τη διάκριση αυτή επί αξιώσεων εκ του άρθρου 39, παράγραφος 1, της Συμφωνίας (14)· εν πάση δε περιπτώσει, το Δικαστήριο, στην υπόθεση Cabanis-Issarte (15), στένεψε τον κανόνα, τον οποίο είχε θέσει στην υπόθεση Kermaschek, επί ορισμένων αυστηρώς οριζομένων περιστάσεων, οι οποίες δεν περικλείουν τα πραγματικά περιστατικά της παρούσας υποθέσεως.

Συμπέρασμα

13 Καταλήγω, επομένως, ότι το άρθρο 39 της Συμφωνίας Συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϋκής Οικονομικής Κοινότητος και της Λαϋκής Δημοκρατίας της Αλγερίας απαγορεύει σε κράτος μέλος να αρνείται, λόγω ιθαγενείας, τη χορήγηση επιδόματος αναπηρίας σε πάσχον αναπηρία πρόσωπο αλγερινής ιθαγενείας που δεν έχει εργασθεί το ίδιο στο Βέλγιο, όταν το πρόσωπο αυτό κατοικεί στο Βέλγιο με τον σύζυγό του, Αλγερινό υπήκοο, ο οποίος έχει εργασθεί στο Βέλγιο.

(1) - Κανονισμός (ΕΟΚ) 2210/78 του Συμβουλίου, της 26ης Σεπτεμβρίου 1978, περί συνάψεως συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϋκής Οικονομικής Κοινότητος και της Λαϋκής Δημοκρατίας της Αλγερίας (ΕΕ ειδ. έκδ. 11/010, σ. 3).

(2) - Άρθρο 1.

(3) - Νόμος της 27ης Φεβρουαρίου 1987 περί επιδομάτων αναπηρίας (υπέρ μειονεκτούντων ατόμων).

(4) - Κανονισμός του Συμβουλίου της 14ης Ιουνίου 1971 περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας. Η πιο πρόσφατη κωδικοποίησή του είναι δημοσιευμένη ως μέρος I του παραρτήματος Α του κανονισμού (ΕΚ) 118/97 του Συμβουλίου, της 2ας Δεκεμβρίου 1996 (ΕΕ 1997, L 28, σ. 1).

(5) - Άρθρο 41, παράγραφος 1.

(6) - Που υπογράφηκε στο Ραμπάτ στις 27 Απριλίου 1976 και εγκρίθηκε εξ ονόματος της Κοινότητας με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2211/78 του Συμβουλίου, της 26ης Σεπτεμβρίου 1978 (ΕΕ ειδ. έκδ. 11/010, σ. 130).

(7) - Προτάσεις της 15ης Μαου 1997, υπόθεση C-314/96 (η οποία εκκρεμεί).

(8) - Απόφαση της 31ης Ιανουαρίου 1991, C-18/90, Kziber (Συλλογή 1991, σ. I-199, σκέψη 27).

(9) - Απόφαση της 20ής Απριλίου 1994, C-58/93, Yousfi (Συλλογή 1994, σ. I-1353, σκέψη 28).

(10) - Βλ. άρθρα 4, παράγραφος 2, στοιχείο αα, και 10α και παράρτημα IIα.

(11) - Απόφαση της 5ης Απριλίου 1995, C-103/94, Krid (Συλλογή 1995, σ. I-719, σκέψη 24).

(12) - Άρθρο 10α του κανονισμού 1408/71.

(13) - Απόφαση της 23ης Νοεμβρίου 1976, 40/76 (Συλλογή τόμος 1976, σ. 599).

(14) - Απόφαση Krid, προαναφερθείσα στην υποσημείωση 11, σκέψη 39.

(15) - Απόφαση της 30ής Απριλίου 1996, C-308/93 (Συλλογή 1996, σ. I-2097).