ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

MANUEL CAMPOS SÁNCHEZ-BORDONA

της 9ης Ιουλίου 2019 ( 1 )

Υπόθεση C‑414/18

Iccrea Banca SpA Istituto Centrale del Credito Cooperativo

κατά

Banca d’Italia

[αίτηση του Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio

(περιφερειακού διοικητικού πρωτοδικείου Λατίου, Ιταλία)

για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

«Προδικαστική παραπομπή – Παραδεκτό – Αναρμοδιότητα του εθνικού δικαστηρίου για τον έλεγχο της νομιμότητας των πράξεων του Ενιαίου Συμβουλίου Εξυγιάνσεως – Υποχρέωση προσβολής των πράξεων του Ενιαίου Συμβουλίου Εξυγιάνσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου – Εναρμόνιση νομοθεσιών – Τραπεζική ένωση – Ανάκαμψη και εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων – Τακτικές και έκτακτες συνεισφορές προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως – Καθορισμός της εκ των προτέρων συνεισφοράς προς το Ενιαίο Ταμείο Εξυγιάνσεως για το 2016 – Συνεισφορές των ιδρυμάτων συνεταιριστικής πίστεως – Προσαρμογή των συνεισφορών στο προφίλ κινδύνου – Άρθρο 5, παράγραφος 1, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) 2015/63 – Αποκλεισμός συγκεκριμένων υποχρεώσεων από τον υπολογισμό των συνεισφορών»

1. Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως παρέχει στο Δικαστήριο τη δυνατότητα να αποσαφηνίσει δύο αμφιλεγόμενα ζητήματα σε σχέση με τις συνεισφορές που τα πιστωτικά ιδρύματα οφείλουν να καταβάλλουν στο Ενιαίο Ταμείο Εξυγιάνσεως (στο εξής: ΕΤΕ) ή στα εθνικά ταμεία εξυγιάνσεως για τη χρηματοδότησή τους: – αφενός, ποιο όργανο είναι αρμόδιο για τον δικαστικό έλεγχο των αποφάσεων του Ενιαίου Συμβουλίου Εξυγιάνσεως (στο εξής: ΕΣΕ) σχετικά με τις συνεισφορές αυτές, όταν οι εν λόγω αποφάσεις κοινοποιούνται στα τραπεζικά ιδρύματα από εθνική αρχή εξυγιάνσεως (στο εξής: ΕΑΕ) όπως η Banca d’Italia (Τράπεζα της Ιταλίας)· – αφετέρου, εάν, για τον υπολογισμό των συνεισφορών υπέρ των εθνικών ταμείων εξυγιάνσεως, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι εσωτερικές υποχρεώσεις μεταξύ ιδρυμάτων συνεταιριστικού τραπεζικού ομίλου ή εάν οι υποχρεώσεις αυτές μπορούν να αποκλείονται.

I. Το νομικό πλαίσιο

Α. Το δίκαιο της Ένωσης

1. Οι κανόνες σχετικά με τις συνεισφορές των πιστωτικών ιδρυμάτων προς τα εθνικά ταμεία εξυγιάνσεως στο σύνολο της Ένωσης

α) Η οδηγία 2014/59/ΕΕ ( 2 )

2. Όσον αφορά την παράθεση των άρθρων 100, 102, 103 και 104 της οδηγίας αυτής, παραπέμπω στις προτάσεις που ανέπτυξα προσφάτως στην υπόθεση C‑255/18, State Street Bank International ( 3 ).

β) Ο κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός (ΕΕ) 2015/63 ( 4 )

3. Οι αιτιολογικές σκέψεις 8 και 9 διαλαμβάνουν τα εξής: «(8) Ο υπολογισμός των συνεισφορών σε ατομικό επίπεδο θα οδηγούσε, στην περίπτωση ομίλων, στη διπλή προσμέτρηση ορισμένων υποχρεώσεων, κατά τον προσδιορισμό της βασικής ετήσιας συνεισφοράς των διαφόρων οντοτήτων του ομίλου, δεδομένου ότι οι υποχρεώσεις που συνδέονται με τις συμφωνίες τις οποίες συνάπτουν μεταξύ τους οι οντότητες του ιδίου ομίλου θα ήταν μέρος των συνολικών υποχρεώσεων που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τον προσδιορισμό της βασικής ετήσιας συνεισφοράς κάθε οντότητας του ομίλου. Επομένως, ο προσδιορισμός της βασικής ετήσιας συνεισφοράς θα πρέπει να εξειδικευθεί περαιτέρω στην περίπτωση ομίλων, ώστε να αντανακλά την αλληλοδιασύνδεση των οντοτήτων του ομίλου και να αποφευχθεί η διπλή προσμέτρηση των ενδοομιλικών ανοιγμάτων. […] (9) Για τον σκοπό του υπολογισμού της βασικής ετήσιας συνεισφοράς μιας οντότητας του ομίλου, στο σύνολο των υποχρεώσεων που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη δεν θα πρέπει να περιλαμβάνονται οι υποχρεώσεις που προκύπτουν από οποιαδήποτε σύμβαση την οποία έχει συνάψει η εν λόγω οντότητα του ομίλου με οποιαδήποτε άλλη οντότητα που αποτελεί μέρος του ιδίου ομίλου. Ωστόσο, η εξαίρεση αυτή θα πρέπει να είναι δυνατή μόνον εφόσον κάθε οντότητα του ομίλου είναι εγκατεστημένη στην Ένωση, περιλαμβάνεται στην ίδια ενοποίηση με τη μέθοδο της ολικής ενοποίησης, υπόκειται σε κατάλληλες κεντρικές διαδικασίες αξιολόγησης, μέτρησης και ελέγχου των κινδύνων, και εφόσον δεν υπάρχει κανένα τρέχον ή προβλεπόμενο ουσιώδες, πρακτικό ή νομικό κώλυμα για την άμεση εξόφληση των σχετικών υποχρεώσεων, όταν καθίστανται απαιτητές. Με τον τρόπο αυτόν, αναμένεται να αποφευχθεί η περίπτωση να εξαιρούνται υποχρεώσεις από τη βάση υπολογισμού των συνεισφορών, εάν δεν υπάρχουν εγγυήσεις ότι θα καλύπτονται τα ενδοομιλικά δανειοδοτικά ανοίγματα, σε περίπτωση που επιδεινωθεί η χρηματοοικονομική ευρωστία του ομίλου. […]»

4. Το άρθρο 4 («Καθορισμός των ετήσιων συνεισφορών») προβλέπει τα εξής: «1. Οι αρχές εξυγίανσης καθορίζουν τις ετήσιες συνεισφορές που πρέπει να καταβληθούν από κάθε ίδρυμα ανάλογα με το προφίλ κινδύνου του, με βάση τις πληροφορίες που παρέχει το ίδρυμα σύμφωνα με το άρθρο 14 και εφαρμόζοντας τη μέθοδο που παρατίθεται στο παρόν τμήμα. 2. Η αρχή εξυγίανσης ορίζει την ετήσια συνεισφορά που αναφέρεται στην παράγραφο 1 με βάση το ετήσιο επίπεδο-στόχο της χρηματοδοτικής ρύθμισης εξυγίανσης, λαμβάνοντας υπόψη το επίπεδο-στόχο που πρέπει να επιτευχθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2024, σύμφωνα με το άρθρο 102, παράγραφος 1, της οδηγίας [2014/59] και με βάση το μέσο ποσό των καλυπτόμενων καταθέσεων του προηγούμενου έτους, υπολογιζόμενο ανά τρίμηνο, όλων των πιστωτικών ιδρυμάτων με άδεια λειτουργίας στο έδαφός της.»

5. Το άρθρο 5 («Προσαρμογή κινδύνου της βασικής ετήσιας συνεισφοράς») ορίζει τα εξής: «1. Οι συνεισφορές που αναφέρονται στο άρθρο 103, παράγραφος 2, της οδηγίας [2014/59] υπολογίζονται αποκλείοντας τις ακόλουθες υποχρεώσεις: α) τις ενδοομιλικές υποχρεώσεις που απορρέουν από συναλλαγές που συνήφθησαν από ένα ίδρυμα με ίδρυμα του ιδίου ομίλου, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται όλες οι ακόλουθες προϋποθέσεις: i) κάθε ίδρυμα είναι εγκατεστημένο στην Ένωση· ii) κάθε ίδρυμα περιλαμβάνεται στην ίδια ενοποιημένη εποπτεία, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 6 έως 17 του κανονισμού (ΕΕ) 575/2013 [του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με τις απαιτήσεις προληπτικής εποπτείας για πιστωτικά ιδρύματα και επιχειρήσεις επενδύσεων και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) 648/2012 (ΕΕ 2013, L 176, σ. 1)], με τη μέθοδο της ολικής ενοποίησης και υπόκειται σε κατάλληλες κεντρικές διαδικασίες αξιολόγησης κινδύνου, μέτρησης και ελέγχου· iii) δεν υπάρχει κανένα τρέχον ή προβλεπόμενο ουσιώδες, πρακτικό ή νομικό κώλυμα για την άμεση εξόφληση της οφειλόμενης υποχρέωσης· […] στ) στην περίπτωση των ιδρυμάτων που χορηγούν προνομιακά δάνεια, τις υποχρεώσεις του ενδιάμεσου ιδρύματος έναντι της εκδότριας ή άλλης αναπτυξιακής τράπεζας ή άλλου ενδιάμεσου ιδρύματος και τις υποχρεώσεις της αρχικής αναπτυξιακής τράπεζας προς τα συνεισφέροντα μέρη της, στον βαθμό που το ποσό των εν λόγω υποχρεώσεων αντιστοιχίζεται με τα προνομιακά δάνεια του εν λόγω ιδρύματος.»

2. Οι κανόνες σχετικά με τις συνεισφορές των πιστωτικών ιδρυμάτων προς το ΕΤΕ στο πλαίσιο της τραπεζικής ενώσεως

α) Ο κανονισμός (ΕΕ) 806/2014 ( 5 )

6. Η αιτιολογική σκέψη 120 έχει ως εξής: «Ο [Eνιαίος Mηχανισμός Eνίσχυσης] συγκεντρώνει το Συμβούλιο Εξυγίανσης, το Συμβούλιο, την Επιτροπή και τις αρχές εξυγίανσης των συμμετεχόντων κρατών μελών. Το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να ελέγχει τη νομιμότητα των αποφάσεων που εκδίδει το Συμβούλιο Εξυγίανσης, το Συμβούλιο και η Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 263 ΣΛΕΕ, καθώς και να καθορίζει την εξωσυμβατική ευθύνη τους. Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να αποφαίνεται προδικαστικώς κατόπιν αιτήσεως των εθνικών δικαστικών αρχών όσον αφορά το κύρος και την ερμηνεία των πράξεων των θεσμικών και λοιπών οργάνων ή οργανισμών της Ένωσης. Οι εθνικές δικαστικές αρχές θα πρέπει να είναι αρμόδιες, σύμφωνα με την εθνική τους νομοθεσία, για τον έλεγχο της νομιμότητας των αποφάσεων που εκδίδουν οι αρχές εξυγίανσης των συμμετεχόντων κρατών μελών κατά την άσκηση των καθηκόντων που τους ανατίθενται με τον παρόντα κανονισμό, καθώς και για τον καθορισμό της εξωσυμβατικής ευθύνης τους.»

7. Το άρθρο 67 προβλέπει τα εξής: «1. Ιδρύεται Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης (Ταμείο). Τροφοδοτείται σύμφωνα με τους κανόνες για τη μεταβίβαση των χρηματοδοτικών πόρων που εισπράττονται σε εθνικό επίπεδο προς το Ταμείο όπως αυτοί ορίζονται στη συμφωνία. […] 3. Ιδιοκτήτης του Ταμείου είναι το Συμβούλιο Εξυγίανσης. 4. Τις εισφορές που αναφέρονται στα άρθρα 69, 70 και 71 τις συγκεντρώνουν οι εθνικές αρχές εξυγίανσης από τις οντότητες που αναφέρονται στο άρθρο 2 και τις μεταβιβάζουν στο Ταμείο.»

8. Σε σχέση με τις εκ των προτέρων εισφορές, το άρθρο 70 ορίζει τα εξής: «1. Η ατομική εισφορά κάθε ιδρύματος εισπράττεται τουλάχιστον ετησίως και υπολογίζεται κατ’ αναλογία προς το ύψος των υποχρεώσεών του (εξαιρουμένων των ιδίων κεφαλαίων) μείον τις καλυπτόμενες καταθέσεις, σε σχέση με το σύνολο των υποχρεώσεων (εξαιρουμένων των ιδίων κεφαλαίων) μείον τις καλυπτόμενες καταθέσεις, όλων των ιδρυμάτων με άδεια λειτουργίας στο έδαφος όλων των συμμετεχόντων κρατών μελών. 2. Το Συμβούλιο Εξυγίανσης υπολογίζει ετησίως, κατόπιν διαβούλευσης με την ΕΚΤ ή την εθνική αρμόδια αρχή και σε στενή συνεργασία με τις εθνικές αρχές εξυγίανσης, τις επιμέρους εισφορές, προκειμένου να εξασφαλίσει ότι οι εισφορές που οφείλονται από το σύνολο των ιδρυμάτων με άδεια λειτουργίας στο έδαφος των συμμετεχόντων κρατών μελών δεν υπερβαίνουν το 12,5 % του επιπέδου-στόχου. […]»

β) Ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 2015/81 ( 6 )

9. Το άρθρο 4 («Υπολογισμός των ετήσιων εισφορών») ορίζει τα εξής: «Για κάθε περίοδο εισφοράς, το Συμβούλιο Εξυγίανσης υπολογίζει την ετήσια εισφορά που οφείλεται από κάθε ίδρυμα με βάση το ετήσιο επίπεδο-στόχο του Ταμείου, κατόπιν διαβούλευσης με την ΕΚΤ ή τις αρμόδιες εθνικές αρχές και σε στενή συνεργασία με τις εθνικές αρχές εξυγίανσης. Το ετήσιο επίπεδο-στόχος καθορίζεται σε συνάρτηση με το επίπεδο-στόχο του Ταμείου που αναφέρεται στο άρθρο 69, παράγραφος 1, και στο άρθρο 70 του κανονισμού (ΕΕ) 806/2014 και με τη μεθοδολογία που ορίζεται στον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό (ΕΕ) 2015/63.»

10. Το άρθρο 5 έχει ως εξής: «1. Το Συμβούλιο Εξυγίανσης γνωστοποιεί στις οικείες εθνικές αρχές εξυγίανσης τις αποφάσεις του για τον υπολογισμό των ετήσιων εισφορών των ιδρυμάτων που έχουν άδεια λειτουργίας στο έδαφός τους. 2. Μετά τη λήψη της γνωστοποίησης που αναφέρεται στην παράγραφο 1, κάθε εθνική αρχή εξυγίανσης κοινοποιεί σε κάθε ίδρυμα που έχει άδεια λειτουργίας στο οικείο κράτος μέλος την απόφαση του Συμβουλίου Εξυγίανσης για τον υπολογισμό της ετήσιας εισφοράς που οφείλεται από το εν λόγω ίδρυμα.»

Β. Το εθνικό δίκαιο: το νομοθετικό διάταγμα 180/2015 ( 7 )

11. Η οδηγία 2014/59 ενσωματώθηκε στο ιταλικό δίκαιο μέσω του νομοθετικού διατάγματος 180, της 16ης Νοεμβρίου 2015.

12. Όσον αφορά την παράθεση των άρθρων 2, παράγραφος 1, 3, παράγραφος 1, 78, 81, παράγραφοι 1 και 2, και 83 του νομοθετικού αυτού διατάγματος, παραπέμπω, ομοίως, στις προτάσεις στην υπόθεση State Street Bank International.

II. Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα

13. Η Iccrea Banca SpA Istituto Centrale del Credito Cooperativo (στο εξής: Iccrea Banca) είναι τράπεζα η οποία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως τράπεζα «δευτέρου επιπέδου», καθόσον είναι επικεφαλής δικτύου πιστωτικών ιδρυμάτων, τα οποία, στην Ιταλία, καλούνται «Banche di Credito Cooperativo» (τράπεζες συνεταιριστικής πίστεως, στο εξής: ΤΣΠ) ( 8 ).

14. Ο καταστατικός σκοπός της Iccrea Banca είναι να «καταστήσει πληρέστερη, εντατικότερη και αποτελεσματικότερη τη δραστηριότητα των τραπεζών συνεταιριστικής πίστεως, υποστηρίζοντας και ενισχύοντας τη δράση τους μέσω της ασκήσεως καθηκόντων σχετιζομένων με τις πιστώσεις, μέσω τεχνικής διαμεσολαβήσεως και μέσω χρηματοοικονομικής στηρίξεως με κάθε τρόπο».

15. Η Τράπεζα της Ιταλίας, με διαδοχικές αποφάσεις της ( 9 ), απαίτησε από την Iccrea Banca την καταβολή των τακτικών, εκτάκτων και προσθέτων συνεισφορών προς το ιταλικό εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως για τα έτη 2015 και 2016, καθώς και των συνεισφορών προς το ΕΤΕ για το 2016.

16. Η Iccrea Banca ζήτησε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου την ακύρωση των αποφάσεων της Τράπεζας της Ιταλίας, βάλλοντας κατά των τρόπων υπολογισμού των επιβληθεισών συνεισφορών ( 10 ).

17. Κατά την Iccrea Banca: – η Τράπεζα της Ιταλίας όφειλε να λάβει υπόψη ότι οι υποχρεώσεις μεταξύ αυτής και των ΤΣΠ αποτελούσαν ενδοομιλικές υποχρεώσεις και ότι, εν πάση περιπτώσει, οι υποχρεώσεις αυτές έπρεπε να τύχουν μεταχειρίσεως όμοιας με εκείνη των προνομιακών δανείων· – η Τράπεζα της Ιταλίας δεν έλαβε υπόψη, κατά τον υπολογισμό των συνεισφορών, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ενοποιημένου συστήματος μεταξύ της προσφεύγουσας και των ΤΣΠ· – η Τράπεζα της Ιταλίας δεν έλαβε υπόψη τον υποστηρικτικό ρόλο που επιτελεί η Iccrea Banca εντός του συστήματος των ΤΣΠ και την ύπαρξη ενός «εν τοις πράγμασι ομίλου», οι υποχρεώσεις του οποίου έπρεπε να εμπίπτουν στις εξαιρέσεις του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63. Εν πάση περιπτώσει, οι υποχρεώσεις αυτές δεν έπρεπε να υπόκεινται, δυνάμει των αρχών της αναλογικότητας, της απαγορεύσεως των διακρίσεων και της ίσης μεταχειρίσεως, σε διπλή προσμέτρηση (και σε διπλή συνεισφορά)· – εν συνόψει, το ποσό των οφειλομένων από αυτήν συνεισφορών προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως και το ΕΤΕ έπρεπε να είναι πολύ χαμηλότερο από εκείνο που της ζητήθηκε.

18. Η Τράπεζα της Ιταλίας υποστηρίζει, καταρχάς, ότι το αιτούν δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί των αιτημάτων της Iccrea Banca σχετικά με τις συνεισφορές προς το ΕΤΕ για το 2016. Προβάλλει άλλες τυπικής φύσεως αντιρρήσεις ( 11 ), ενώ, ως προς την ουσία, υποστηρίζει ότι: – μεταξύ της Iccrea Banca και των ΤΣΠ δεν υφίσταται πραγματική σχέση ελέγχου ή δεσπόζουσας επιρροής, για τους σκοπούς εφαρμογής της προϋποθέσεως του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63· – δεν μπορεί να προσδίδεται νομική διάσταση σε ένα αμιγώς πραγματικό στοιχείο, όπως η «επιχειρηματική αποστολή» την εκπλήρωση της οποίας επιδιώκει η Iccrea Banca μέσω των συμβατικών σχέσεών της με τις ΤΣΠ. Ουδόλως αρκεί το γεγονός ότι η Iccrea Banca επιτελεί λειτουργία τράπεζας «παρέχουσας υπηρεσίες» εντός του συστήματος των ΤΣΠ· – δεν είναι, ως εκ τούτου, δυνατόν, οι υποχρεώσεις έναντι των ΤΣΠ να τυγχάνουν προνομιακής μεταχειρίσεως.

19. Στο πλαίσιο αυτό, το Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (περιφερειακό διοικητικό πρωτοδικείο Λατίου, Ιταλία) υποβάλλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα: «Πρέπει να θεωρηθεί ότι το άρθρο 5, παράγραφος 1, και ιδίως τα στοιχεία αʹ και στʹ, του κανονισμού 2015/63, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα των αρχών περί των οποίων γίνεται λόγος στον κανονισμό αυτόν, καθώς και στην οδηγία 2014/59, στον κανονισμό 2014/806 και στο άρθρο 120 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και υπό το πρίσμα των θεμελιωδών αρχών της ίσης μεταχειρίσεως, της απαγορεύσεως των διακρίσεων και της αναλογικότητας κατά το άρθρο 21 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και της απαγορεύσεως της διπλής συνεισφοράς, με σκοπό τον υπολογισμό των συνεισφορών που προβλέπονται στο άρθρο 103, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/59, αποκλείει την εφαρμογή του καθεστώτος που προβλέπεται για τις ενδοομιλικές υποχρεώσεις και στην περίπτωση επίσης “εν τοις πράγμασι” ομίλου ή, εν πάση περιπτώσει, στην περίπτωση διασυνδέσεων μεταξύ ιδρύματος και άλλων τραπεζών ενός ιδίου συστήματος; Μπορεί, αντιθέτως, πάντοτε υπό το πρίσμα των εν λόγω αρχών, η ευνοϊκή μεταχείριση της οποίας τυγχάνουν οι προνομιακές υποχρεώσεις κατά το ίδιο άρθρο 5 να εφαρμοστεί αναλογικώς επίσης στις υποχρεώσεις τράπεζας του λεγόμενου “δευτέρου επιπέδου” έναντι των άλλων τραπεζών του συστήματος (τράπεζες συνεταιριστικής πίστεως) ή πρέπει αυτό το τελευταίο χαρακτηριστικό ενός ιδρύματος, το οποίο συγκεκριμένα λειτουργεί ως κεντρικό ίδρυμα στο εσωτερικό ενός διασυνδεδεμένου και ενοποιημένου συνόλου μικρών τραπεζών, επίσης στις σχέσεις με την ΕΚΤ και τη χρηματοοικονομική αγορά, να οδηγεί, σύμφωνα με την ισχύουσα ρύθμιση, σε οποιαδήποτε προσαρμογή κατά την έκθεση των χρηματοοικονομικών πληροφοριών από την εθνική αρχή εξυγιάνσεως στους οργανισμούς της Ένωσης και κατά τον προσδιορισμό των συνεισφορών που οφείλονται από το ίδρυμα στο Ταμείο Εξυγιάνσεως σύμφωνα με τις πραγματικές υποχρεώσεις του και το συγκεκριμένο προφίλ κινδύνου του;»

20. Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Iccrea Banca, η Τράπεζα της Ιταλίας και η Ιταλική και η Ισπανική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή. Στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 30ής Απριλίου 2019 παρέστησαν όλες οι ανωτέρω, συμπεριλαμβανομένου του ΕΣΕ, το οποίο εκλήθη από το Δικαστήριο να μετάσχει κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 24, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

III. Ανάλυση των προδικαστικών ερωτημάτων

Α. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις σε σχέση με τις συνεισφορές προς τα εθνικά ταμεία εξυγιάνσεως και προς το ΕΤΕ

21. Με τις προτάσεις State Street Bank International (σημεία 33 έως 51) εξέθεσα τα βασικά στοιχεία για τη χρηματοδότηση των μηχανισμών ανακάμψεως και εξυγιάνσεως τραπεζών, η εναρμόνιση των οποίων πραγματοποιήθηκε με την οδηγία 2014/59. Χωρίς να είναι αναγκαία η εκ νέου έκθεσή τους, παραπέμπω απλώς στο περιεχόμενό τους για την καλύτερη κατανόηση του νέου αυτού ρυθμιστικού πλαισίου.

Β. Επί του παραδεκτού των προδικαστικών ερωτημάτων

22. Με τις αποφάσεις τις οποίες προσέβαλε η Iccrea Banca ( 12 ) ζητείται, αφενός, η καταβολή των συνεισφορών του 2015 και του 2016 προς το ιταλικό εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως και, αφετέρου, η καταβολή των συνεισφορών του 2016 προς το ΕΤΕ.

23. Η Τράπεζα της Ιταλίας προέβαλε, στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης, αναρμοδιότητα του αιτούντος δικαστηρίου να αποφανθεί επί των δύο αποφάσεων που αφορούν τις συνεισφορές προς το ΕΤΕ για το 2016, καθόσον, στην πραγματικότητα, το περιεχόμενό τους είχε εγκριθεί από το ΕΣΕ.

24. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά, ωστόσο, ότι είναι αρμόδιο να ελέγξει τη νομιμότητα των ως άνω αποφάσεων. Αναφέρει ότι «η Τράπεζα της Ιταλίας δεν ενεργεί απλώς ως διαμεσολαβητής μεταξύ του ΕΣΕ και των πιστωτικών ιδρυμάτων –οι δε αποφάσεις της κατά μείζονα λόγο δεν συνιστούν απλή γνωστοποίηση του περιεχομένου αποφάσεως που ελήφθη από το ΕΣΕ–, αλλά διαδραματίζει, αντιθέτως, ενεργό και αποφασιστικό ρόλο τόσο στο στάδιο προσδιορισμού της συνεισφοράς όσο και στο στάδιο εισπράξεως των σχετικών ποσών, καθόσον εκδίδει τη μόνη απόφαση η οποία παράγει δεσμευτικά αποτελέσματα έναντι των πιστωτικών ιδρυμάτων» ( 13 ).

25. Η Επιτροπή υποστηρίζει επίσης ότι το αιτούν δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να αποφανθεί επί της νομιμότητας των δύο αυτών αποφάσεων του ΕΣΕ και θεωρεί, ως εκ τούτου, απαράδεκτα τα προδικαστικά ερωτήματα ως προς τις αποφάσεις αυτές.

26. Οι αντιρρήσεις της Τράπεζας της Ιταλίας και της Επιτροπής υποστηρίχθηκαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση από την Ισπανική και την Ιταλική Κυβέρνηση (από την τελευταία, μόνο μερικώς και με ορισμένες διαφοροποιήσεις), φρονώ δε, όπως εν συνεχεία εκθέτω, ότι πρέπει να γίνουν δεκτές. Απαιτούν, σε κάθε περίπτωση, ενδελεχή ανάλυση, διότι εγείρουν για πρώτη φορά, εάν δεν απατώμαι, το λεπτό ζήτημα του δικαστικού ελέγχου των αποφάσεων του ΕΣΕ σχετικά με τις συνεισφορές προς το ΕΤΕ.

27. Δεν έχω αμφιβολίες ως προς την αρμοδιότητα του αιτούντος δικαστηρίου να αποφανθεί επί της νομιμότητας των πέντε αποφάσεων της Τράπεζας της Ιταλίας σχετικά με τις τακτικές, έκτακτες και πρόσθετες ( 14 ) συνεισφορές προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως για τα οικονομικά έτη 2015 και 2016. Πρόκειται για ad hoc αποφάσεις της Τράπεζας της Ιταλίας στη λήψη των οποίων δεν μετέχει το ΕΣΕ και οι οποίες συνδέονται με τη χρηματοδότηση του ιταλικού εθνικού ταμείου εξυγιάνσεως. Οι συνεισφορές αυτές χρησιμοποιούνται, κατά κύριο λόγο, για την εξυγίανση των λιγότερο σημαντικών πιστωτικών ιδρυμάτων, τα οποία δεν εντάσσονται στον ΕΕΜ (Ενιαίο Εποπτικό Μηχανισμό) και στον ΕΜΕ [Ενιαίο Μηχανισμό Ενίσχυσης], αλλά εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2014/59 και του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63.

28. Τα προδικαστικά ερωτήματα είναι, ως εκ τούτου, παραδεκτά μόνον κατά το μέρος που αφορούν τις πέντε αυτές αποφάσεις της Τράπεζας της Ιταλίας σχετικά με τις συνεισφορές προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως. Το αιτούν δικαστήριο δύναται να αποφανθεί επί της νομιμότητάς τους, ως προς την ουσία, βάσει της απαντήσεως που θα λάβει από το Δικαστήριο ( 15 ).

29. Αντιθέτως, το προδικαστικό ερώτημα πρέπει να κριθεί εν μέρει απαράδεκτο ως προς τις δύο αποφάσεις της Τράπεζας της Ιταλίας με τις οποίες γνωστοποιείται στην Iccrea Banca το ποσό της τακτικής συνεισφοράς της προς το ΕΤΕ για το 2016. Το αιτούν δικαστήριο δεν μπορεί να αποφανθεί επί της νομιμότητάς τους, καθόσον προέρχονται από το ΕΣΕ.

30. Είναι αληθές ότι το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ποια ερμηνεία πρέπει να δοθεί στο άρθρο 5 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63, χωρίς να αμφισβητεί το κύρος του, ούτε, προφανώς, το κύρος των αποφάσεων του ΕΣΕ σχετικά με τις συνεισφορές του 2016 προς το ΕΤΕ. Επικεντρώνεται, τουναντίον, στις αποφάσεις της Τράπεζας της Ιταλίας με τις οποίες εφαρμόζονται οι προηγούμενες αποφάσεις του ΕΣΕ. Ωστόσο, εάν το αιτούν δικαστήριο κρίνει τελικώς ότι οι τρόποι υπολογισμού των συνεισφορών των ιδρυμάτων συνεταιριστικής πίστεως προς το ΕΤΕ για το 2016 είναι εσφαλμένοι, θα αμφισβητεί, στην πραγματικότητα, το κύρος των αποφάσεων του ΕΣΕ, τις οποίες η Τράπεζα της Ιταλίας δεν θα μπορεί να εφαρμόσει στην Iccrea Banca. Ως εκ τούτου, το επίμαχο στη διαφορά της κύριας δίκης (ορθότερα, σε μέρος αυτής) ζήτημα είναι η νομιμότητα των δύο αυτών αποφάσεων του ΕΣΕ.

31. Κατόπιν τούτου, είναι σαφές, κατά την άποψή μου, ότι εθνικό δικαστήριο δεν μπορεί να αποφαίνεται επί του κύρους των αποφάσεων του ΕΣΕ, ο έλεγχος της νομιμότητας των οποίων εναπόκειται αποκλειστικώς στο Δικαστήριο. Δύο είναι τα επιχειρήματα υπέρ της εκτιμήσεως αυτής: αφενός, η σκοπιμότητα να ισχύσει η λογική της αποφάσεως του Δικαστηρίου Berlusconi και Fininvest ( 16 ) και για τις αποφάσεις του ΕΣΕ, και, αφετέρου, η εφαρμογή της νομολογίας TWD Textilwerke Deggendorf ( 17 ).

1. Συγκεντρωτικός δικαστικός έλεγχος των αποφάσεων του ΕΣΕ

32. Στην υπόθεση Berlusconi και Fininvest, το Δικαστήριο κλήθηκε να αποφανθεί επί του δικαστικού ελέγχου των αποφάσεων που λαμβάνονται στο πλαίσιο σύνθετης διοικητικής διαδικασίας με αντικείμενο την έγκριση της αποκτήσεως ή της αυξήσεως ειδικών συμμετοχών σε πιστωτικά ιδρύματα στο πλαίσιο του ΕΕΜ. Έκρινε, εν συνόψει, ότι το άρθρο 263 ΣΛΕΕ δεν επιτρέπει στα εθνικά δικαστήρια να ασκούν έλεγχο νομιμότητας επί των πράξεων που έχουν χαρακτήρα κινήσεως της διαδικασίας, προπαρασκευαστικό χαρακτήρα ή χαρακτήρα μη δεσμευτικής προτάσεως και που έχουν εκδοθεί από τις εθνικές αρμόδιες αρχές στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας.

33. Η κρίση αυτή, με τη σειρά της, στηριζόταν σε δύο παραδοχές: – όταν οι πράξεις των εθνικών αρχών αποτελούν στάδιο της διαδικασίας κατά την οποία θεσμικό όργανο της Ένωσης ασκεί μόνο του την εξουσία προς λήψη τελικής αποφάσεως, χωρίς να δεσμεύεται από τις προπαρασκευαστικές πράξεις ή τις προτάσεις των εθνικών αρχών, πρόκειται για πράξεις της Ένωσης ( 18 )· – όταν το δίκαιο της Ένωσης κατοχυρώνει την αποκλειστική εξουσία ενός θεσμικού οργάνου της Ένωσης προς λήψη αποφάσεων, εναπόκειται στον δικαστή της Ένωσης, δυνάμει της αποκλειστικής αρμοδιότητάς του βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, να αποφαίνεται επί της νομιμότητας της τελικής αποφάσεως την οποία λαμβάνει το εν λόγω θεσμικό όργανο της Ένωσης. Επαφίεται αποκλειστικώς και μόνο στον δικαστή της Ένωσης να εξετάζει, προς διασφάλιση της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας των ενδιαφερομένων, τα τυχόν ελαττώματα των προπαρασκευαστικών πράξεων ή των προτάσεων των εθνικών αρχών τα οποία είναι ικανά να θίξουν το κύρος της τελικής αποφάσεως ( 19 ).

34. Όπως εξέθεσα με τις προτάσεις μου στην ως άνω υπόθεση ( 20 ), στις σύνθετες διοικητικές διαδικασίες στις οποίες μετέχουν εθνικές αρχές και αρχές της Ένωσης, το κρίσιμο στοιχείο για να καθοριστεί εάν ο δικαστικός έλεγχος πρέπει να ασκηθεί από τον δικαστή της Ένωσης ή από τα εθνικά δικαστήρια είναι η εξουσία λήψεως της τελικής αποφάσεως. Εάν η εξουσία λήψεως αποφάσεως ανήκει σε όργανο της Ένωσης, ο δικαστικός έλεγχος θα ασκείται, σύμφωνα με το άρθρο 263 ΣΛΕΕ, από τον δικαστή της Ένωσης.

35. Ομοίως, όσον αφορά τις τακτικές συνεισφορές προς το ΕΤΕ, αυτές καθορίζονται μέσω σύνθετης διοικητικής διαδικασίας στην οποία μετέχουν οι εθνικές αρχές εξυγιάνσεως ( 21 ), η τελική, όμως, επ’ αυτών απόφαση εναπόκειται στο ΕΣΕ.

36. Η απόφαση Berlusconi και Fininvest, καίτοι εξεδόθη σε σχέση με σύνθετη διοικητική διαδικασία διαφορετική εκείνης που ακολουθείται για τον καθορισμό των συνεισφορών προς το ΕΤΕ, μπορεί, εντούτοις, να ισχύσει κατ’ επέκταση και για την τελευταία. Ως εκ τούτου,, ο δικαστικός έλεγχος της αποφάσεως του ΕΣΕ εναπόκειται αποκλειστικώς στον δικαστή της Ένωσης, όπως εν συνεχεία επιχειρώ να εξηγήσω.

37. Με την απόφαση SRB/ES/SRF/2016/06, της 15ης Απριλίου 2016, το ΕΣΕ καθόρισε, δυνάμει των άρθρων 54, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, και 70, παράγραφος 2, του κανονισμού ΕΜΕ, το ετήσιο ποσό των εκ των προτέρων συνεισφορών προς το ΕΤΕ για το οικονομικό έτος 2016 σε σχέση με έκαστο εκ των υποχρέων προς καταβολή πιστωτικών ιδρυμάτων –μεταξύ αυτών, της Iccrea Banca. Λόγω ενός σφάλματος υπολογισμού, οι εν λόγω συνεισφορές τροποποιήθηκαν με την απόφαση του ΕΣΕ SRB/ES/SRF/2016/13, της 20ής Μαΐου 2016, με την οποία έγινε διόρθωση των εκ των προτέρων συνεισφορών προς το ΕΤΕ για το 2016 ( 22 ).

38. Αμφότερες οι αποφάσεις ελήφθησαν δυνάμει του άρθρου 70, παράγραφος 2, του κανονισμού ΕΜΕ και του άρθρου 4 του εκτελεστικού κανονισμού 2015/81. Σύμφωνα με τα άρθρα αυτά, το ΕΣΕ υπολογίζει, για κάθε περίοδο συνεισφοράς, την ετήσια εισφορά που οφείλεται από κάθε ίδρυμα με βάση το ετήσιο επίπεδο-στόχο του Ταμείου, κατόπιν διαβουλεύσεως με την ΕΚΤ ή τις αρμόδιες εθνικές αρχές και σε στενή συνεργασία με τις ΕΑΕ ( 23 ).

39. Κατά το άρθρο 6 του εκτελεστικού κανονισμού 2015/81, το ΕΤΕ ορίζει τους μορφότυπους και τις παραστάσεις των δεδομένων που πρέπει να χρησιμοποιούνται από τα ιδρύματα για την υποβολή των πληροφοριών που απαιτούνται για τον υπολογισμό των ετήσιων εισφορών, προκειμένου να ενισχυθούν η συγκρισιμότητα των υποβαλλόμενων πληροφοριών και η αποτελεσματικότητα της επεξεργασίας στην οποία υποβάλλονται οι πληροφορίες που λαμβάνονται. Το ΕΤΕ κάνει όλο και συχνότερη χρήση της αρμοδιότητας αυτής με σκοπό να οργανωθεί η συλλογή δεδομένων από τις ΕΑΕ ( 24 ).

40. Κατά το προπαρασκευαστικό αυτό στάδιο, οι ΕΑΕ περιορίζονται, ακολουθώντας τις οδηγίες του ΕΣΕ, στη συλλογή και διαβίβαση προς αυτό των στοιχείων των πιστωτικών ιδρυμάτων, χρησιμοποιώντας τους προαναφερθέντες μορφότυπους και παραστάσεις. Η «στενή συνεργασία» των ΕΑΕ, στην οποία αναφέρεται το άρθρο 70, παράγραφος 2, του κανονισμού ΕΜΕ, περιορίζεται σε αυτή τη δραστηριότητα.

41. Οι ΕΑΕ δεν προβαίνουν σε κανενός είδους προπαρασκευαστική ανάλυση ή επεξεργασία δεδομένων (όπως διευκρίνισε η Τράπεζα της Ιταλίας κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση) ούτε υποβάλλουν κάποια πρόταση αποφάσεως προς το ΕΣΕ ( 25 ). Η δραστηριότητα των ΕΑΕ συνίσταται σε απλή επιχειρησιακή υποστήριξη.

42. Βάσει των στοιχείων σχετικά με τα υπαγόμενα στον ΕΕΜ και τον ΕΜΕ ιδρύματα, το ΕΣΕ αποφασίζει το ποσό των εκ των προτέρων συνεισφορών που έκαστο εξ αυτών οφείλει να καταβάλει στο ΕΤΕ. Μόνον το ΕΣΕ μπορεί να λάβει την απόφαση αυτή, διότι, στο πλαίσιο ενός ενιαίου ταμείου εξυγιάνσεως με επίπεδο-στόχο σε ευρωπαϊκή κλίμακα, η ετήσια εισφορά καθενός εκ των ιδρυμάτων που έχουν άδεια λειτουργίας στο έδαφος όλων των συμμετεχόντων κρατών μελών εξαρτάται από τις εισφορές όλων των ιδρυμάτων που υπόκεινται στον ΕΜΕ ( 26 ).

43. Συνεπώς, οι ΕΑΕ δεν μπορούν να υπολογίζουν τις ετήσιες συνεισφορές προς το ΕΤΕ, δεδομένου ότι η απόφαση αυτή λαμβάνεται μόνον σε κεντρικό επίπεδο. Αρμόδιο για τον καθορισμό του συνολικού ποσοστού της ετήσιας συνεισφοράς προς το ΕΤΕ είναι το ΕΣΕ, ως η μοναδική υπηρεσία της Ένωσης που διαθέτει τα συνολικά συγκεντρωτικά στοιχεία, με τις καταθέσεις σε όλα τα ιδρύματα, και τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατό τον προσδιορισμό του οικείου παράγοντα κινδύνου. Επομένως, το ΕΣΕ, και μόνον αυτό, διαθέτει όλα τα αναγκαία στοιχεία για τον καθορισμό των τακτικών συνεισφορών προς το ΕΤΕ, έργο που πραγματοποιεί σε ετήσια βάση ( 27 ).

44. Περαιτέρω, το ΕΣΕ λαμβάνει την απόφασή του σχετικά με τις τακτικές συνεισφορές προς το ΕΤΕ σε εκτελεστική σύνοδο και όχι σε σύνοδο ολομέλειας, και, ως εκ τούτου, οι εκπρόσωποι των ΕΑΕ ( 28 ) δεν μετέχουν καν σε αυτήν.

45. Αφ’ ης στιγμής το ΕΣΕ καθορίσει το ποσό των ετήσιων συνεισφορών εκάστου ιδρύματος, το άρθρο 5 του εκτελεστικού κανονισμού 2015/81 ορίζει ότι κοινοποιεί στις αρμόδιες ΕΑΕ τις αποφάσεις του για τον υπολογισμό των ετήσιων εισφορών των ιδρυμάτων με άδεια λειτουργίας στο έδαφος καθεμίας εκ των αρχών αυτών. Ο τελευταίος κρίκος της αλυσίδας αυτής, έστω και βοηθητικής απλής φύσεως, είναι ότι οι ΕΑΕ κοινοποιούν σε έκαστο από τα υπαγόμενα στη δικαιοδοσία τους ιδρύματα «την απόφαση του Συμβουλίου Εξυγίανσης για τον υπολογισμό της ετήσιας εισφοράς που οφείλεται από το εν λόγω ίδρυμα».

46. Το ΕΣΕ δεν γνωστοποιεί απευθείας σε κάθε πιστωτικό ίδρυμα το ποσό στο οποίο ανέρχεται η ετήσια συνεισφορά του προς το ΕΤΕ. Η εν λόγω γνωστοποίηση πραγματοποιείται, επαναλαμβάνω, από τις ΕΑΕ, πλην όμως, το άρθρο 5 του εκτελεστικού κανονισμού 2015/81 αναφέρει επί λέξει ότι αυτό που κοινοποιείται είναι η «απόφαση του ΕΣΕ».

47. Η διαδικασία αυτή κοινοποιήσεως δεν αποτελεί λόγο για να μην θεωρείται η απόφαση του ΕΣΕ ως αυτό που όντως είναι, ήτοι ως πραγματική «απόφαση» κατά την έννοια του άρθρου 288, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι ορίζει ονομαστικώς το ποσό που κάθε πιστωτικό ίδρυμα οφείλει να καταβάλει ως ετήσια εισφορά προς το ΕΤΕ.

48. Ο ρόλος της Τράπεζας της Ιταλίας, ως ΕΑΕ, έναντι της Iccrea Banca σε σχέση με τις αποφάσεις του ΕΣΕ SRB/ES/SRF/2016/06 και SRB/ES/SRF/2016/13 ήταν απλώς αυτός του οργάνου κοινοποιήσεως των τελευταίων, το περιεχόμενο των οποίων ούτε καθορίζεται ούτε ελέγχεται από την Τράπεζα της Ιταλίας. Οι ΕΑΕ δεν έχουν αρμοδιότητα να τροποποιούν το ποσό των τακτικών συνεισφορών προς το ΕΤΕ ούτε διαθέτουν τα στοιχεία που απαιτούνται για την πραγματοποίηση των αλλαγών αυτών ( 29 ).

49. Δεν συμμερίζομαι την άποψη που διατύπωσε το ΕΣΕ (με ορισμένη ασάφεια) κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, την οποία έχει υποστηρίξει και ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ( 30 ), ότι οι αποφάσεις του σχετικά με τις ετήσιες συνεισφορές προς το ΕΤΕ απευθύνονται στις ΕΑΕ και δεν παράγουν κανένα έννομο αποτέλεσμα έναντι των πιστωτικών ιδρυμάτων. Το ΕΣΕ υποστηρίζει, ειδικότερα, ότι οι εκδοθείσες το 2016 αποφάσεις του απευθύνονταν στις ΕΑΕ και ότι οι αρχές αυτές εξέδωσαν εθνικές διοικητικές πράξεις για τη γνωστοποίηση του ποσού των ετήσιων συνεισφορών εκάστου ιδρύματος προς το ΕΤΕ, με τις πράξεις αυτές να είναι οι μόνες που μπορούν να προσβληθούν ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.

50. Το ΕΣΕ υποστήριξε επιμόνως κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι έχει συντρέχουσα αρμοδιότητα με τις ΕΑΕ ως προς τη λήψη των αποφάσεων σχετικά με τις ετήσιες συνεισφορές προς το ΕΤΕ. Κατά την άποψή του, πρόκειται για σύνθετη διοικητική διαδικασία στο πλαίσιο της οποίας οι ΕΑΕ είναι επιφορτισμένες με την τελική συγκέντρωση των εν λόγω συνεισφορών ( 31 ). Καθόσον η απόφαση Berlusconi και Fininvest συνηγορεί, ως προς τις διαδικασίες αυτές, υπέρ ενός ενιαίου δικαστικού ελέγχου, το ΕΣΕ θεωρεί ενδεδειγμένο, για λόγους αποτελεσματικότερης δικαστικής προστασίας και πραγματικής ασφάλειας δικαίου, ο δικαστικός έλεγχος να εναπόκειται στα εθνικά δικαστήρια.

51. Η επιχειρηματολογία αυτή του ΕΣΕ, εκ διαμέτρου αντίθετη προς εκείνη της Επιτροπής, δεν είναι, κατά την άποψή μου, πειστική και έχει συμβάλει στη δημιουργία ανασφάλειας τόσο ως προς τα χαρακτηριστικά των αποφάσεων που καθορίζουν τις ετήσιες συνεισφορές προς το ΕΤΕ όσο και ως προς τις δυνατότητες δικαστικού τους ελέγχου. Οι εκκρεμείς ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου προσφυγές ακυρώσεως καθώς και η πρακτική των ΕΑΕ είναι δηλωτικές της σύνθετης αυτής καταστάσεως ( 32 ), η οποία χρήζει επείγουσας αποσαφηνίσεως.

52. Οι λόγοι που εξέθεσα προηγουμένως με οδηγούν στην εκτίμηση ότι, στο πλαίσιο της επίμαχης σύνθετης διοικητικής διαδικασίας, η αποκλειστική εξουσία λήψεως αποφάσεως ανήκει στο ΕΣΕ. Ακριβώς επειδή πρόκειται για απόφαση οργανισμού της Ένωσης, το άρθρο 86, παράγραφος 2, του κανονισμού ΕΜΕ προβλέπει ότι τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα της Ένωσης, καθώς επίσης κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο, μπορούν να ασκήσουν προσφυγή ενώπιον του Δικαστηρίου κατά των αποφάσεων του ΕΣΕ, σύμφωνα με το άρθρο 263 ΣΛΕΕ ( 33 ).

53. Εν αντιθέσει προς ό,τι ισχυρίζεται η Iccrea Banca, η διαπίστωση αυτή δεν μπορεί να κλονιστεί από την αναφορά που κάνει η αιτιολογική σκέψη 120 του κανονισμού ΕΜΕ στη δράση των εθνικών δικαστικών αρχών.

54. Η αιτιολογική αυτή σκέψη αναφέρεται στον έλεγχο των εθνικών δικαστηρίων επί των αποφάσεων των ΕΑΕ σε ζητήματα ως προς τα οποία ο κανονισμός ΕΜΕ τους παρέχει εξουσία λήψεως αποφάσεως. Τέτοιος έλεγχος προβλέπεται όσον αφορά τις πράξεις που εκδίδουν οι ΕΑΕ σχετικά με τις τακτικές συνεισφορές προς τα εθνικά ταμεία εξυγιάνσεως τις οποίες τα λιγότερο σημαντικά πιστωτικά ιδρύματα, μη ενταγμένα στον ΕΕΜ ή τον ΕΜΕ, οφείλουν να καταβάλλουν ετησίως.

55. Επομένως, με βάση τη λογική στην οποία στηρίχθηκε η απόφαση Berlusconi και Fininvest, εκτιμώ ότι ο έλεγχος της νομιμότητας των αποφάσεων του ΕΣΕ και των ενεργειών των ΕΑΕ που μετέχουν στη σύνθετη αυτή διοικητική διαδικασία εναπόκειται αποκλειστικώς στο Δικαστήριο.

2. Εφαρμογή της νομολογίας TWD Textilwerke Deggendorf

56. Κατά τη νομολογία TWD Textilwerke Deggendorf, η οποία προσφάτως επιβεβαιώθηκε με την απόφαση Georgsmarienhütte κ.λπ. ( 34 ), το φυσικό ή νομικό πρόσωπο με αδιαμφισβήτητη ενεργητική νομιμοποίηση για την άσκηση προσφυγής ακυρώσεως κατά αποφάσεως οργανισμού της Ένωσης στερείται της δυνατότητας να προσβάλει το κύρος της εν λόγω αποφάσεως ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων εάν αφήσει να παρέλθει άπρακτη η δίμηνη προθεσμία για την άσκηση προσφυγής ακυρώσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η ασφάλεια δικαίου και δίδεται προτεραιότητα στην προσφυγή ακυρώσεως έναντι της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως περί εκτιμήσεως του κύρους, ως ενδεδειγμένη δικονομική οδό για την άσκηση του ελέγχου της νομιμότητας των αποφάσεων των οργανισμών της Ένωσης.

57. Στο πλαίσιο της διαφοράς σχετικά με τις τακτικές συνεισφορές προς το ΕΣΕ για το 2016, η Iccrea Banca άσκησε, στις 28 Ιουλίου 2017, προσφυγή ακυρώσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου κατά της αποφάσεως του ΕΣΕ SRB/ES/SRF/2016/06 της 15ης Απριλίου 2016, χωρίς, όμως, να προσβάλει την απόφαση του ΕΣΕ SRB/ES/SRF/2016/13 της 20ής Μαΐου 2016, με την οποία είχαν διορθωθεί οι εκ των προτέρων εισφορές προς το ΕΤΕ για το 2016.

58. Η προσφυγή αυτή κρίθηκε απαράδεκτη από το Γενικό Δικαστήριο ως ασκηθείσα εκτός της προβλεπομένης στο άρθρο 263, έκτο εδάφιο, ΣΛΕΕ προθεσμίας ( 35 ).

59. Η ενεργητική νομιμοποίηση της Iccrea Banca για την (εμπρόθεσμη) άσκηση της ως άνω προσφυγής ακυρώσεως είναι, κατά την άποψή μου, αδιαμφισβήτητη, καθόσον το ίδρυμα αυτό κατονομάζεται ρητώς στο παράρτημα της αποφάσεως, όπως επίσης και το ποσό που όφειλε να καταβάλει ως τακτική συνεισφορά προς το ΕΤΕ για το 2016 ( 36 ), απόδειξη ότι η προσβληθείσα απόφαση αφορούσε ατομικά και άμεσα την Iccrea Banca.

60. Κατά συνέπεια, η εφαρμογή της νομολογίας TWD Textilwerke Deggendorf οδηγεί στη διαπίστωση ότι η Iccrea Banca έχει απολέσει τη δυνατότητα να αμφισβητήσει ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, στο πλαίσιο ένδικης διαδικασίας κατά της κοινοποιήσεως από την οικεία ΕΑΕ των αποφάσεων του ΕΣΕ σε σχέση με τις τακτικές συνεισφορές προς το ΕΤΕ για το 2016, το κύρος των εν λόγω αποφάσεων ( 37 ).

61. Επιπλέον, δεν εντοπίζω κάποια εθνική πράξη εκτελέσεως των αποφάσεων του ΕΣΕ που η Iccrea Banca θα μπορούσε να προσβάλει ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και που θα της επέτρεπε, εμμέσως, να αμφισβητήσει το κύρος των αποφάσεων του ΕΣΕ μέσω προδικαστικής παραπομπής περί εκτιμήσεως του κύρους τους ( 38 ). Οι κοινοποιήσεις των δύο αποφάσεων του ΕΣΕ σχετικά με τις συνεισφορές προς το ΕΤΕ για το 2016 δεν μπορούν να θεωρηθούν πράξεις της Τράπεζας της Ιταλίας δεκτικές προσφυγής. Στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης αμφισβητείται η νομιμότητα της κοινοποιηθείσας πράξεως και όχι η ύπαρξη πλημμελειών ή ελλείψεων της κοινοποιήσεως αυτής καθαυτήν.

62. Τα προαναφερθέντα επιβεβαιώνονται από τη νομολογία Foto-Frost ( 39 ), κατά την οποία εθνικό δικαστήριο δεν μπορεί να κρίνει ανίσχυρη πράξη οργανισμού της Ένωσης και να εκδώσει οποιουδήποτε είδους απόφαση αντίθετη προς την εν λόγω πράξη ή κωλύουσα την εφαρμογή της ( 40 ). Το εθνικό δικαστήριο δεν μπορεί, συνεπώς, να κρίνει ανίσχυρες τις αποφάσεις του ΕΣΕ σχετικά με τις συνεισφορές προς το ΕΤΕ για το 2016 ούτε να λάβει οποιοδήποτε άλλο μέτρο ικανό να δυσχεράνει ή να μεταβάλει την εφαρμογή τους.

63. Εν συνόψει, τα προδικαστικά ερωτήματα είναι απαράδεκτα κατά το μέρος που αφορούν τις αποφάσεις του ΕΣΕ σχετικά με τις συνεισφορές προς το ΕΤΕ για το 2016, οι οποίες κοινοποιήθηκαν στην Iccrea Banca από την Τράπεζα της Ιταλίας, προσήκει δε η απάντησή τους μόνο σε σχέση με τις αποφάσεις που έχουν ως αντικείμενο τις συνεισφορές προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως.

Γ. Επί της ουσίας: Τακτικές συνεισφορές των τραπεζών συνεταιριστικής πίστεως προς τα ταμεία εξυγιάνσεως τραπεζών

64. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί εάν, για τον υπολογισμό των τακτικών συνεισφορών προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως, οι υποχρεώσεις τράπεζας του λεγόμενου «δευτέρου επιπέδου» έναντι των λοιπών τραπεζών του συστήματος ΤΣΠ εμπίπτουν στις εξαιρέσεις του άρθρου 5, παράγραφος 1, και ιδίως στα στοιχεία αʹ και στʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63.

65. Το άρθρο αυτό ορίζει ότι οι συνεισφορές υπολογίζονται αποκλειομένων των ενδοομιλικών υποχρεώσεων οι οποίες απορρέουν από συναλλαγές που συνήφθησαν από ένα ίδρυμα με ίδρυμα του ιδίου τραπεζικού ομίλου (στοιχείο αʹ) και των υποχρεώσεων οι οποίες αντιστοιχούν σε προνομιακά δάνεια (στοιχείο στʹ). Σε ένα αλληλοσυνδεόμενο σύστημα ΤΣΠ, όπως αυτό της Iccrea Banca, η απάντηση θα εξαρτηθεί από τον τρόπο με τον οποίον οργανώνονται οι εντός του συστήματος αυτού σχέσεις.

66. Ο γενικός κανόνας (άρθρο 103, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/59) είναι ότι «[η] συνεισφορά κάθε ιδρύματος καθορίζεται κατ’ αναλογία προς το ποσό των υποχρεώσεών του (εξαιρουμένων των ιδίων κεφαλαίων) μείον τις καλυπτόμενες καταθέσεις, σε σύγκριση με τις συνολικές υποχρεώσεις (εξαιρουμένων των ιδίων κεφαλαίων) μείον τις καλυπτόμενες καταθέσεις όλων των ιδρυμάτων με άδεια λειτουργίας στο έδαφος του κράτους μέλους». Το άρθρο αυτό προσθέτει ότι «[ο]ι συνεισφορές αυτές προσαρμόζονται ανάλογα με το προφίλ κινδύνου των ιδρυμάτων, σύμφωνα με τα κριτήρια που εγκρίνονται βάσει της παραγράφου 7».

67. Κατά συνέπεια, το κρίσιμο στοιχείο για τον καθορισμό του ποσού της τακτικής συνεισφοράς ενός πιστωτικού ιδρύματος προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως είναι οι υποχρεώσεις του. Το ποσό των τελευταίων χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό της συνεισφοράς, δεδομένου ότι το σύνολο των υποχρεώσεων ενός ιδρύματος αντικατοπτρίζει τον κίνδυνο που αυτό συνιστά για το εν λόγω εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως. Το ποσό της τακτικής συνεισφοράς προκύπτει, κατ’ αρχήν, από την εφαρμογή ορισμένου ποσοστού επί του ύψους των υποχρεώσεων εκάστου πιστωτικού ιδρύματος, το οποίο, επομένως, αποτελεί τη βάση υπολογισμού.

68. Ωστόσο, η εφαρμογή του ανωτέρω γενικού (αριθμητικού) κανόνα προσαρμόζεται, σύμφωνα με το άρθρο 103, παράγραφος 2, τελευταία περίοδος, της οδηγίας 2014/59, με βάση μια πρόσθετη τεχνική παράμετρο, ήτοι το προφίλ κινδύνου των ιδρυμάτων.

69. Η παράγραφος 7 του άρθρου 103 ανέθεσε στην Επιτροπή την εξουσία να «εκδίδει κατ’ εξουσιοδότηση πράξεις σύμφωνα με το άρθρο 115, προκειμένου να εξειδικεύσει την έννοια της προσαρμογής των συνεισφορών ανάλογα με το προφίλ κινδύνου των ιδρυμάτων». Μεταξύ άλλων παραμέτρων ( 41 ), η Επιτροπή μπορούσε να λάβει υπόψη «την έκθεση του ιδρύματος σε κινδύνους, συμπεριλαμβανομένης της σπουδαιότητας των εμπορικών του δραστηριοτήτων, των εκτός ισολογισμού ανοιγμάτων και του βαθμού μόχλευσής του».

70. Η Επιτροπή έκανε χρήση της δυνατότητας αυτής θεσπίζοντας τον κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμό 2015/63, ο οποίος διέπει τη μέθοδο βάσει της οποίας υπολογίζονται και προσαρμόζονται στο προφίλ κινδύνου των ιδρυμάτων οι συνεισφορές των πιστωτικών ιδρυμάτων προς τα εθνικά ταμεία εξυγιάνσεως. Το άρθρο 4 επαναλαμβάνει ότι οι ετήσιες τακτικές συνεισφορές υπολογίζονται από τις ΕΑΕ σε συνάρτηση με τις υποχρεώσεις των πιστωτικών ιδρυμάτων, κατόπιν προσαρμογής τους στο προφίλ κινδύνου, και με βάση: – το ετήσιο επίπεδο-στόχο χρηματοδοτήσεως των εθνικών ταμείων εξυγιάνσεως, το οποίο πρέπει να ανέλθει στο 1 % των καταθέσεων το 2024· και – το μέσο ποσό των καλυπτόμενων καταθέσεων του προηγούμενου έτους, υπολογιζόμενο ανά τρίμηνο, όλων των πιστωτικών ιδρυμάτων με άδεια λειτουργίας στο έδαφος εκάστης εκ των ΕΑΕ.

71. Το άρθρο 5 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63 προβλέπει την «προσαρμογή κινδύνου της βασικής ετήσιας συνεισφοράς» και ορίζει, στην παράγραφο 1, ότι οι συνεισφορές που αναφέρονται στο άρθρο 103, παράγραφος 2, της οδηγίας 2014/59 υπολογίζονται αποκλειομένων ορισμένων ειδών υποχρεώσεων. Μεταξύ των τελευταίων υφίστανται δύο είδη υποχρεώσεων που έχουν σημασία για την υπό κρίση υπόθεση: οι ενδοομιλικές υποχρεώσεις και οι υποχρεώσεις σχετικά με προνομιακά δάνεια.

72. Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται εάν, στην περίπτωση των εν τοις πράγμασι τραπεζικών ομίλων, όπως αυτός της Iccrea Banca, οι υποχρεώσεις μεταξύ του κεντρικού ιδρύματος και των συνδεόμενων με αυτό ΤΣΠ μπορούν να θεωρηθούν ενδοομιλικές υποχρεώσεις. Εάν όχι, ερωτά περαιτέρω εάν θα ήταν δυνατή η επ’ αυτών εφαρμογή, κατ’ αναλογίαν, του αποκλεισμού που προβλέπεται για τις υποχρεώσεις σε σχέση με προνομιακά δάνεια.

73. Κατά την Iccrea Banca, οι υποχρεώσεις του κεντρικού ιδρύματος ενός συστήματος συνεταιριστικής πίστεως έναντι των συνδεόμενων με αυτό ΤΣΠ αποτελούν ενδοομιλικές υποχρεώσεις ή, σε διαφορετική περίπτωση, πρέπει να εξομοιώνονται με υποχρεώσεις σχετικές με προνομιακά δάνεια. Η Τράπεζα της Ιταλίας, η Επιτροπή και η Ισπανική και η Ιταλική Κυβέρνηση υποστηρίζουν την αντίθετη άποψη, με την οποία συντάσσομαι διότι είναι η πλέον συνάδουσα, κατά την εκτίμησή μου, με το γράμμα και τον σκοπό του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63.

1. Οι εσωτερικές υποχρεώσεις συστήματος συνεταιριστικής πίστεως δεν αποτελούν ενδοομιλικές υποχρεώσεις

74. Κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63, από τις υποχρεώσεις που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό της τακτικής συνεισφοράς αποκλείονται οι «ενδοομιλικές υποχρεώσεις που απορρέουν από συναλλαγές που συνήφθησαν από ένα ίδρυμα με ίδρυμα του ιδίου ομίλου, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται όλες οι ακόλουθες προϋποθέσεις: i) κάθε ίδρυμα είναι εγκατεστημένο στην Ένωση· ii) κάθε ίδρυμα περιλαμβάνεται στην ίδια ενοποιημένη εποπτεία, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 6 έως 17 του [κανονισμού 575/2013], με τη μέθοδο της ολικής ενοποίησης και υπόκειται σε κατάλληλες κεντρικές διαδικασίες αξιολόγησης κινδύνου, μέτρησης και ελέγχου· και iii) δεν υπάρχει κανένα τρέχον ή προβλεπόμενο ουσιώδες, πρακτικό ή νομικό κώλυμα για την άμεση εξόφληση της οφειλόμενης υποχρέωσης».

75. Συνεπώς, ο αποκλεισμός των ενδοομιλικών υποχρεώσεων εφαρμόζεται μόνο στις συναλλαγές μεταξύ ιδρυμάτων του ιδίου τραπεζικού ομίλου.

76. Το άρθρο 3 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63 παραπέμπει, ως προς την εφαρμογή του, στους ορισμούς της οδηγίας 2014/59. Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, σημείο 26, της οδηγίας αυτής, ως όμιλος νοείται η «μητρική επιχείρηση και οι θυγατρικές της», τα δε σημεία 5 και 6 παραπέμπουν στους ορισμούς της θυγατρικής και της μητρικής επιχειρήσεως του άρθρου 4 του κανονισμού 575/2013. Ο τελευταίος παρέπεμπε, με τη σειρά του, στην οδηγία 83/349/ΕΟΚ ( 42 ), η οποία καταργήθηκε με την οδηγία 2013/34 ( 43 ). Στο άρθρο 2, σημεία 9 και 10, της οδηγίας 83/349 ορίζονται τόσο η μητρική επιχείρηση («η επιχείρηση που ελέγχει μία ή περισσότερες θυγατρικές επιχειρήσεις») όσο και η θυγατρική επιχείρηση («η επιχείρηση που ελέγχεται από μητρική επιχείρηση, συμπεριλαμβανομένης ενδεχόμενης θυγατρικής αρχικής μητρικής επιχείρησης»).

77. Από τις διασταυρούμενες αυτές παραπομπές συνάγεται ότι τραπεζικός όμιλος υφίσταται όταν η μητρική εταιρία ελέγχει τις θυγατρικές. Ο de jure έλεγχος συγκεκριμενοποιείται, μεταξύ άλλων, με την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου· με το δικαίωμα διορισμού ή ανακλήσεως της πλειοψηφίας των μελών του διοικητικού, διαχειριστικού ή εποπτικού οργάνου άλλης επιχειρήσεως· και με την άσκηση κυριαρχικής επιρροής σε θυγατρική επιχείρηση βάσει συμβάσεως που έχει συνάψει με την επιχείρηση αυτή ή σύμφωνα με την ιδρυτική της πράξη ή τις καταστατικές διατάξεις της επιχειρήσεως αυτής. Ο όμιλος πρέπει να διαθέτει ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις και ενοποιημένη έκθεση διαχειρίσεως του ιδίου ομίλου, υποχρέωση που ισχύει και όταν υφίσταται de facto έλεγχος της μητρικής εταιρίας επί των θυγατρικών της ( 44 ).

78. Από τις εκτιθέμενες στη διάταξη περί παραπομπής πληροφορίες δεν φαίνεται να προκύπτει ότι, κατά τις κρίσιμες εν προκειμένω ημερομηνίες, η Iccrea Banca ασκούσε άμεσο ή εν τοις πράγμασι έλεγχο επί των ΤΣΠ με τις οποίες συνδεόταν ( 45 ). Οι εκτιμήσεις που εκθέτω κατωτέρω εκκινούν από την προκείμενη αυτή. Εναπόκειται, εν πάση περιπτώσει, στο αιτούν δικαστήριο να εκτιμήσει τα πραγματικά περιστατικά και τις σχέσεις μεταξύ των διαφόρων ιδρυμάτων.

79. Οι λειτουργίες που επιτελεί η Iccrea Banca για λογαριασμό των ΤΣΠ με τις οποίες συνδέεται δεν καταδεικνύουν την ύπαρξη ελέγχου από την πρώτη επί των δευτέρων που θα μπορούσε να εξομοιωθεί με τον έλεγχο που μητρική εταιρία ασκεί επί των θυγατρικών της.

80. Πράγματι, σύμφωνα με τη διάταξη περί παραπομπής ( 46 ), η Iccrea Banca επέχει θέση απλού τεχνικού και χρηματοδοτικού «συνδέσμου» μεταξύ των ΤΣΠ και του ιταλικού και αλλοδαπού πιστωτικού συστήματος. Παρέχει στις ΤΣΠ υπηρεσίες διακρατικής φύσεως, υπηρεσίες πληρωμών, υπηρεσίες αυτόματης διαχείρισης χρήματος, διακανονισμού και φυλάξεως τίτλων και υπηρεσίες χρηματοοικονομικής φύσεως, ενεργώντας ως κεντρική χρηματοδοτική εταιρία του συστήματος των ΤΣΠ, διαχειριζόμενη επίσης τη ρευστότητα ( 47 ).

81. Η Τράπεζα της Ιταλίας αμφισβητεί, ωστόσο, τον ισχυρισμό της Iccrea Banca ότι, χωρίς τη διαμεσολάβησή της, οι ΤΣΠ δεν θα μπορούσαν να έχουν αυτοτελή πρόσβαση στις στοχευμένες πράξεις πιο μακροπρόθεσμης αναχρηματοδοτήσεως (Targeted Longer-Term Refinancing Operations, TLTRO) της ΕΚΤ.

82. Επιπλέον, μεταξύ των σωρευτικών προϋποθέσεων που το άρθρο 5, παράγραφος 1, τάσσει για τον αποκλεισμό των ενδοομιλικών υποχρεώσεων από τον υπολογισμό των τακτικών συνεισφορών προς εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως είναι η πλήρης ένταξη του ιδρύματος στην ίδια ενοποιημένη εποπτεία, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 6 έως 17 του κανονισμού 575/2013, με τη μέθοδο της ολικής ενοποιήσεως και η υπαγωγή του σε κατάλληλες κεντρικές διαδικασίες αξιολογήσεως κινδύνου, μετρήσεως και ελέγχου.

83. Εξάλλου, από τις πληροφορίες που παρασχέθηκαν στο Δικαστήριο (και επιβεβαιώθηκαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση), προκύπτει ότι η Iccrea Banca και οι ΤΣΠ με τις οποίες συνεργάζεται δεν υπόκεινται σε ενοποιημένη εποπτεία ως ενιαίος τραπεζικός όμιλος στο πλαίσιο του ΕΕΜ. Ουδόλως υπάγονται σε κάποια εξαίρεση από την επί ατομικής βάσεως εποπτεία, δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 575/2013.

84. Σύμφωνα με το τελευταίο αυτό άρθρο, οι αρμόδιες αρχές έχουν τη δυνατότητα να μην εφαρμόσουν την επί ατομικής βάσεως εποπτεία σε θυγατρική πιστωτικού ιδρύματος, εφόσον τόσο η θυγατρική όσο και το πιστωτικό ίδρυμα έχουν άδεια λειτουργίας και εποπτεύονται από το ίδιο κράτος μέλος και η θυγατρική περιλαμβάνεται στην πραγματοποιούμενη σε ενοποιημένη βάση εποπτεία του πιστωτικού ιδρύματος το οποίο αποτελεί τη μητρική επιχείρηση, και εφόσον συντρέχουν αυστηρές προϋποθέσεις ( 48 ), ούτως ώστε να εξασφαλίζεται ότι τα ίδια κεφάλαια είναι καταλλήλως κατανεμημένα μεταξύ της μητρικής επιχειρήσεως και των θυγατρικών.

2. Οι εσωτερικές υποχρεώσεις συστήματος συνεταιριστικής πίστεως δεν μπορούν να εξομοιωθούν με υποχρεώσεις σχετικές με προνομιακά δάνεια

85. Κατά το άρθρο 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63, για τον υπολογισμό της τακτικής συνεισφοράς αποκλείονται οι υποχρεώσεις «στην περίπτωση των ιδρυμάτων που χορηγούν προνομιακά δάνεια, τις υποχρεώσεις του ενδιάμεσου ιδρύματος έναντι της εκδότριας ή άλλης αναπτυξιακής τράπεζας ή άλλου ενδιάμεσου ιδρύματος και τις υποχρεώσεις της αρχικής αναπτυξιακής τράπεζας προς τα συνεισφέροντα μέρη της, στον βαθμό που το ποσό των εν λόγω υποχρεώσεων αντιστοιχίζεται με τα προνομιακά δάνεια του εν λόγω ιδρύματος».

86. Η Iccrea Banca δεν εμπίπτει στην εξαίρεση αυτή ούτε από απόψεως υποκειμενικού πεδίου εφαρμογής ούτε από απόψεως καθ’ ύλην πεδίου εφαρμογής, καθόσον: – δεν αποτελεί αναπτυξιακή τράπεζα ( 49 )· – δεν χορηγεί προνομιακά δάνεια, κατά την έννοια του άρθρου 3, σημείο 28, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63, σε μη ανταγωνιστική και μη κερδοσκοπική βάση· – είναι πιστωτικό ίδρυμα το οποίο ελέγχεται από ιδιώτες μετόχους και όχι από το Δημόσιο ή από ιταλική διοικητική αρχή· – δεν επιδιώκει σκοπούς δημόσιας διοικητικής αρχής.

87. Συνεπώς, τα δάνεια που χορηγεί και οι μεταφορές που διενεργεί η Iccrea Banca υπέρ των ΤΣΠ με τις οποίες συνδέεται (καθώς επίσης με τρίτους) δεν εμπεριέχουν κάποιο στοιχείο αναπτύξεως ή προωθήσεως των σκοπών δημόσιας διοικήσεως, ούτε χαίρουν της στηρίξεως της δημόσιας διοικήσεως.

88. Υπό τις συνθήκες αυτές, ενδεχόμενη εφαρμογή της εξαιρέσεως του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο στʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63 θα περιήγαγε την Iccrea Banca σε ευνοϊκότερη θέση από εκείνη των λοιπών ιδιωτικών τραπεζών και θα στρέβλωνε τον ανταγωνισμό.

89. Προσθέτω ότι, όπως υποστηρίζει η Ιταλική Κυβέρνηση, η επέμβαση της Iccrea Banca στις πράξεις TLTRO της ΕΚΤ ουδόλως συνδέεται με προνομιακά δάνεια: η ΕΚΤ παρέχει τη χρηματοδότηση αυτή με επιτόκια αγοράς και μέσω ανταγωνιστικών δημοπρασιών.

3. Συσταλτική ερμηνεία των εξαιρέσεων του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63

90. Εξ όσων εξετέθησαν προηγουμένως συνάγεται ότι οι υποχρεώσεις της Iccrea Banca έναντι των ΤΣΠ με τις οποίες συνδέεται δεν υπάγονται στις εξαιρέσεις του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63 για τον υπολογισμό των τακτικών συνεισφορών προς τα εθνικά ταμεία εξυγιάνσεως.

91. Ωστόσο, κατά το αιτούν δικαστήριο και την Iccrea Banca, θα ήταν δυνατή η ευρεία ή αναλογική ερμηνεία των εξαιρέσεων αυτών ή, ακόμη, η καθιέρωση νέας ερμηνείας μέσω της νομολογίας, κατά τρόπο ώστε οι εσωτερικές υποχρεώσεις του κεντρικού ιδρύματος ενός συστήματος συνεταιριστικής πίστεως έναντι των ιδρυμάτων που το απαρτίζουν να λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό των τακτικών συνεισφορών.

92. Η προτεινόμενη αυτή λύση δεν μπορεί να γίνει δεκτή.

93. Όπως κάθε εξαίρεση, έτσι και οι εξαιρέσεις του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63 πρέπει να ερμηνεύονται συσταλτικώς για να μην αποδυναμώνεται ο υπερισχύων γενικός κανόνας.

94. Η εξαίρεση των ενδοομιλικών υποχρεώσεων απηχεί την υφιστάμενη διασύνδεση των φορέων του ομίλου και έχει ως σκοπό να αποτρέψει τον διπλό υπολογισμό των ενδοομιλικών ανοιγμάτων. Η εξαίρεση αυτή υπόκειται στην τήρηση αυστηρών προϋποθέσεων ( 50 ), μέσω των οποίων αποτρέπεται ο αποκλεισμός των υποχρεώσεων από τη βάση υπολογισμού όταν δεν υφίστανται εγγυήσεις ότι τα ενδοομιλικά χρηματοδοτικά ανοίγματα είναι καλυμμένα σε περίπτωση επιδεινώσεως της χρηματοπιστωτικής ευρωστίας του ομίλου ( 51 ).

95. Στην περίπτωση ομίλων τραπεζών συνεταιριστικής πίστεως, όπως η Iccrea Banca και οι συνδεόμενες με αυτήν ΤΣΠ, ο νομοθέτης της Ένωσης εκτίμησε ότι δεν υφίστανται εγγυήσεις ότι τα ενδοομιλικά χρηματοδοτικά ανοίγματα είναι καλυμμένα σε περίπτωση επιδεινώσεως της χρηματοπιστωτικής ευρωστίας του ομίλου. Για τον λόγο αυτόν, επέλεξε να μην εξαιρέσει το είδος αυτό υποχρεώσεων από τις υποχρεώσεις που χρησιμοποιούνται για τον υπολογισμό των τακτικών συνεισφορών, όπερ εξηγεί την απουσία του εν λόγω είδους από την απαρίθμηση του άρθρου 5, παράγραφος 1, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63.

96. Το Δικαστήριο, όπως είναι λογικό, δεν μπορεί να μεταβάλει την επιλογή αυτή του νομοθέτη της Ένωσης, εκτός εάν αμφισβητηθεί το κύρος της, αίτημα που ούτε το αιτούν δικαστήριο ούτε οι μετέχοντες στην παρούσα προδικαστική διαδικασία έχουν εγείρει.

IV. Πρόταση

97. Βάσει των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο Tribunale Amministrativo Regionale per il Lazio (περιφερειακό διοικητικό πρωτοδικείο Λατίου, Ιταλία) ως εξής: «1) Τα προδικαστικά ερωτήματα είναι απαράδεκτα κατά το μέρος που αφορούν τις αποφάσεις του Ενιαίου Συμβουλίου Εξυγιάνσεως σχετικά με τις συνεισφορές προς το Ενιαίο Ταμείο Εξυγιάνσεως για το 2016, οι οποίες κοινοποιήθηκαν από την Τράπεζα της Ιταλίας στην Iccrea Banca SpA Istituto Centrale del Credito Cooperativo. Οι αποφάσεις αυτές μπορούν να προσβληθούν μόνον ενώπιον του Δικαστηρίου, τα δε εθνικά δικαστήρια δεν έχουν αρμοδιότητα να τις ακυρώσουν. 2) Όσον αφορά τις αποφάσεις της Τράπεζας της Ιταλίας σχετικά με τις συνεισφορές προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως, οι εξαιρέσεις που προβλέπει το άρθρο 5, παράγραφος 1, ιδίως στοιχεία αʹ και στʹ, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού (ΕΕ) 2015/63 της Επιτροπής, της 21ης Οκτωβρίου 2014, για τη συμπλήρωση της οδηγίας 2014/59/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τις εκ των προτέρων συνεισφορές σε χρηματοδοτικές ρυθμίσεις εξυγίανσης, δεν έχουν εφαρμογή στις εσωτερικές υποχρεώσεις συστήματος τραπεζών συνεταιριστικής πίστεως όπως το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης. Οι υποχρεώσεις αυτές πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό των τακτικών συνεισφορών προς το εν λόγω εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως.»

( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ισπανική.

( 2 ) Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, για τη θέσπιση πλαισίου για την ανάκαμψη και την εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων και επιχειρήσεων επενδύσεων και για την τροποποίηση της οδηγίας 82/891/ΕΟΚ του Συμβουλίου, και των οδηγιών 2001/24/ΕΚ, 2002/47/ΕΚ, 2004/25/ΕΚ, 2005/56/ΕΚ, 2007/36/ΕΚ, 2011/35/ΕΕ, 2012/30/ΕΕ και 2013/36/ΕΕ, καθώς και των κανονισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 και (ΕΕ) αριθ. 648/2012 (ΕΕ 2014, L 173, σ. 190).

( 3 ) Προτάσεις της 26ης Ιουνίου 2019 (στο εξής: προτάσεις State Street Bank International).

( 4 ) Κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμός της Επιτροπής, της 21ης Οκτωβρίου 2014, για τη συμπλήρωση της οδηγίας 2014/59/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τις εκ των προτέρων συνεισφορές σε χρηματοδοτικές ρυθμίσεις εξυγίανσης (ΕΕ 2015, L 11, σ. 44).

( 5 ) Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 2014, περί θεσπίσεως ενιαίων κανόνων και διαδικασίας για την εξυγίανση πιστωτικών ιδρυμάτων και ορισμένων επιχειρήσεων επενδύσεων στο πλαίσιο ενός Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης και ενός Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης και τροποποιήσεως του κανονισμού (ΕΕ) 1093/2010 (ΕΕ 2014, L 225, σ. 1· στο εξής: κανονισμός ΕΜΕ).

( 6 ) Κανονισμός του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 2014, περί ενιαίων όρων εφαρμογής του κανονισμού 806/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου όσον αφορά τις εκ των προτέρων εισφορές στο Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης (ΕΕ 2015, L 15, σ. 1).

( 7 ) Decreto legislativo 16 novembre 2015, n. 180. Attuazione della direttiva 2014/59/UE del Parlamento europeo e del Consiglio, del 15 maggio 2014, che istituisce un quadro di risanamento e risoluzione degli enti creditizi e delle imprese di investimento e che modifica la direttiva 82/891/CEE del Consiglio, e le direttive 2001/24/CE, 2002/47/CE, 2004/25/CE, 2005/56/CE, 2007/36/CE, 2011/35/UE, 2012/30/UE e 2013/36/UE e i regolamenti (UE) n. 1093/2010 e (UE) n. 648/2012, del Parlamento europeo e del Consiglio (GURI αριθ. 267, της 16ης Νοεμβρίου 2015· στο εξής: νομοθετικό διάταγμα 180/2015).

( 8 ) Το Testo Unico Bancario του 1993 μετέτρεψε τις «Casse Rurali e Artigiane» (αγροτικές και εμπορικές τράπεζες) σε «Banche di Credito Cooperativo» (τράπεζες συνεταιριστικής πίστεως).

( 9 ) Οι αποφάσεις αυτές είναι οι εξής:

– απόφαση αριθ. 1249264/15, της 24ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με την καταβολή της τακτικής συνεισφοράς προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως για το 2015·

– απόφαση αριθ. 1262091/15, της 26ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με την καταβολή της έκτακτης συνεισφοράς προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως για το 2015·

– απόφαση αριθ. 1547337/16, της 29ης Δεκεμβρίου 2016, με την οποία η Τράπεζα της Ιταλίας ενημέρωσε την Iccrea Banca σχετικά με την υποχρέωσή της να καταβάλει δύο συμπληρωματικές ετήσιες δόσεις στο εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως για το 2016 συνεπεία του καθεστώτος εξυγιάνσεως των Banca delle Marche s.p.a., Banca Popolare dell’Etruria e del Lazio s.c.p.a., Cassa di Risparmio della Provincia di Chieti s.p.a. και Cassa di Risparmio di Ferrara s.p.a.·

– απόφαση αριθ. 333162/17, της 14ης Μαρτίου 2017, σχετικά με την καταβολή 36687705 ευρώ ως πρόσθετη συνεισφορά προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως για το 2016·

– απόφαση αριθ. 334520/17, της 14ης Μαρτίου 2017, σχετικά με την καταβολή συμπληρωματικής συνεισφοράς προς το εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως για το 2015, με σκοπό την αποζημίωση διαμεσολαβητή ο οποίος είχε αχρεωστήτως καταβάλει συνεισφορές στο εθνικό ταμείο εξυγιάνσεως για το 2015·

– απόφαση αριθ. 585821/16, της 3ης Μαΐου 2016, για την καταβολή στο ΕΤΕ των συνεισφορών του 2016·

– απόφαση αριθ. 709417/16, της 27ης Μαΐου 2016, για τη διόρθωση των συνεισφορών του 2016 προς το ΕΤΕ, οι οποίες είχαν απαιτηθεί με την προηγούμενη απόφαση.

( 10 ) Ζήτησε, επίσης, την αναστολή ισχύος τους, την εξόφληση των ποσών που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως, καθώς και την καταδίκη σε αποκατάσταση των ζημιών της.

( 11 ) Προβάλλει ότι το δικαίωμα ασκήσεως προσφυγής δεν μπορεί πλέον να ασκηθεί· ότι η προσφυγή είναι απαράδεκτη καθόσον δεν κοινοποιήθηκε σε έναν, τουλάχιστον, από τους ενδιαφερόμενους· ότι ελλείπει η παθητική νομιμοποίηση· και ότι ελλείπει επίσης η ενεργητική νομιμοποίηση και το έννομο συμφέρον της προσφεύγουσας.

( 12 ) Βλ. υποσημείωση 9.

( 13 ) Διάταξη περί παραπομπής, σημείο 4.1.

( 14 ) Οι πρόσθετες συνεισφορές δεν προβλέπονται από τους κανόνες της Ένωσης, επεβλήθησαν δε προς συμπλήρωση των πόρων του εθνικού ταμείου εξυγιάνσεως οι οποίοι, συνεπεία των πραγματοποιηθεισών διαδικασιών εξυγιάνσεως, κατέστησαν ανεπαρκείς. Από το 2016, η Τράπεζα της Ιταλίας δύναται να απαιτεί την καταβολή τέτοιων συνεισφορών σύμφωνα με το άρθρο 1 του νόμου του 2016 περί σταθερότητας (Disposizioni per la formazione del bilancio annuale e pluriennale dello Stato, legge di stabilità 2016, GURI αριθ. 302, της 30ής Δεκεμβρίου 2015) και το άρθρο 25 του νομοθετικού διατάγματος 237, της 23ης Δεκεμβρίου 2016 (Decreto-legge 23 dicembre 2016, n.o 237, recante disposizioni urgenti per la tutela del risparmio nel settore creditizio, GURI αριθ. 299, της 23ης Δεκεμβρίου 2016), το οποίο απέκτησε ισχύ νόμου, κατόπιν τροποποιήσεων, με τον νόμο 15, της 17ης Φεβρουαρίου 2017 (GURI αριθ. 43, της 21ης Φεβρουαρίου 2017).

( 15 ) Όπως είναι λογικό, δεν εναπόκειται στο Δικαστήριο να αποφανθεί επί των λοιπών λόγων απαραδέκτου, δικονομικής φύσεως, που προεβλήθησαν με τις αντίστοιχες προσφυγές κατά των αποφάσεων αυτών της Τράπεζας της Ιταλίας.

( 16 ) Απόφαση της 19ης Δεκεμβρίου 2018 (C‑219/17, στο εξής: απόφαση Berlusconi και Fininvest, EU:C:2018:1023).

( 17 ) Απόφαση της 9ης Μαρτίου 1994 (C‑188/92, στο εξής: απόφαση TWD Textilwerke Deggendorf, EU:C:1994:90, σκέψη 17).

( 18 ) Απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2007, Σουηδία κατά Επιτροπής (C‑64/05 P, EU:C:2007:802, σκέψεις 93 και 94· και απόφαση Berlusconi και Fininvest, σκέψη 43).

( 19 ) Απόφαση Berlusconi και Fininvest, σκέψη 44. Βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση της 22ας Οκτωβρίου 1987, Foto-Frost (314/85, EU:C:1987:452, σκέψη 17).

( 20 ) Προτάσεις της 27ης Ιουνίου 2018 (C‑219/17, EU:C:2018:502, σημεία 60 έως 63).

( 21 ) Η παρέμβαση των εθνικών αρχών στις διαδικασίες αυτές είναι, κατά τα λοιπά, λιγότερο σημαντική, από ποιοτικής απόψεως, απ’ ό,τι στις διαδικασίες για την έγκριση της αποκτήσεως ειδικών συμμετοχών.

( 22 ) Η πρώτη απόφαση καθόρισε την ετήσια συνεισφορά της Iccrea Banca προς το ΕΤΕ για το 2016 στα 18309577 ευρώ και η δεύτερη τη μείωσε στα 18292713 ευρώ.

( 23 ) Ορισμένες πρόσθετες διευκρινίσεις σχετικά με τη συνεργασία μεταξύ του ΕΤΕ και των ΕΑΕ περιλαμβάνονται στην Decision of the Plenary Session of the Board SRB/PS/2016/07, of 28 June 2016 establishing the framework for the practical arrangements for the cooperation within the Single Resolution Mechanism between the single Resolution Board and the national resolution authorities, https://srb.europa.eu/sites/srbsite/files/srb_ps_2016_07.pdf.

( 24 ) Βλ. πληροφορίες στη σελίδα https://srb.europa.eu/en/content/data-collection.

( 25 ) Η διαφορά με τη διαδικασία εγκρίσεως ειδικών συμμετοχών σε πιστωτικά ιδρύματα, η οποία εξετάστηκε με την απόφαση Berlusconi και Fininvest, είναι σαφής, καθόσον στην υπόθεση εκείνη η εθνική αρχή (Τράπεζα της Ιταλίας) υπέβαλε πράγματι πρόταση αποφάσεως στην ΕΚΤ, κατόπιν προηγούμενου προπαρασκευαστικού σταδίου. Εξ ου, η λογική της αποφάσεως Berlusconi και Fininvest επιβάλλεται, κατά μείζονα λόγο, σε υποθέσεις όπως η επίμαχη εν προκειμένω.

( 26 ) Αιτιολογική σκέψη 11 του εκτελεστικού κανονισμού 2015/81.

( 27 ) Βλ. τα στοιχεία για τον υπολογισμό των τακτικών συνεισφορών προς το ΕΤΕ για τα έτη 2016, 2017, 2018 και 2019 στη σελίδα https://srb.europa.eu/en/content/ex-ante-contributions-0.

( 28 ) Ούτως προκύπτει από τη συνδυαστική ανάγνωση των άρθρων 50, 53 και 54 του κανονισμού ΕΜΕ.

( 29 ) Το ΕΣΕ επιχειρεί να εναρμονίσει την εισπρακτική πρακτική των ΕΑΕ, όπως αναφέρεται στην ετήσια έκθεσή του για το έτος 2017, σ. 39. Στην έκθεση αυτή επισημαίνεται ότι «το ΕΣΕ, από κοινού με τις ΕΑΕ, εργάστηκε για την εναρμόνιση της διαδικασίας γνωστοποιήσεως των ποσών των εισφορών στα ιδρύματα. Χάρις στο έργο αυτό προέκυψαν δύο επιτεύγματα:

– Η “απόφαση-βάση υπολογισμού” του 2017. Η απόφαση αυτή είχε ως σκοπό να παράσχει διευκρινίσεις σε σχέση με τη μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό των εκ των προτέρων εισφορών του 2017. Μετέφερε τις προπαρασκευαστικές πράξεις σχετικά με τον υπολογισμό στον οποίον είχε προβεί το ΕΣΕ σε προηγούμενα στάδια. Οι ΕΑΕ απέστειλαν, από κοινού με τις κοινοποιήσεις τους, την απόφαση αυτή στο σύνολο των ιδρυμάτων.

– Ένα “εναρμονισμένο παράρτημα” για κάθε ίδρυμα. Το έγγραφο αυτό παρέσχε στα ιδρύματα τα ουσιώδη στοιχεία εισροών που είχαν χρησιμοποιηθεί κατά τον υπολογισμό, τις ενδιάμεσες τιμές υπολογισμού και την οριστική συνεισφορά. Καταρτίστηκε σε στενή συνεργασία με τις ΕΑΕ.»

( 30 ) Διάταξη της 19ης Νοεμβρίου 2018, Iccrea Banca κατά Επιτροπής και ΕΣΕ (T‑494/17, EU:T:2018:804, σκέψη 26)· και τρεις διατάξεις της ιδίας ημερομηνίας στις υποθέσεις T‑661/16, Credito Fondiario κατά ΕΣΕ, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2018:806· T‑14/17, Landesbank Baden-Württemberg κατά ΕΣΕ, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2018:812, και T‑42/17, VR-Bank Rheing-Sieg κατά ΕΣΕ, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2018:813. Το Γενικό Δικαστήριο δεν χρειάστηκε, σε καμία εκ των υποθέσεων αυτών, να αποφανθεί επί της απόψεως του ΕΣΕ, διότι οι προσφυγές ακυρώσεως κατά των αποφάσεων σχετικά με τις συνεισφορές του 2016 προς το ΕΤΕ είχαν ασκηθεί εκπροθέσμως.

( 31 ) Φρονώ ότι από το άρθρο 67, παράγραφος 4, του κανονισμού ΕΜΕ, το οποίο παρέχει στις ΕΑΕ την εξουσία να συγκεντρώνουν τις ετήσιες συνεισφορές και να τις αποδίδουν στο ΕΤΕ, δεν προκύπτει ότι οι ΕΑΕ μπορούν να καθορίζουν τις ετήσιες συνεισφορές προς το ΕΤΕ. Οι ΕΑΕ έχουν την εξουσία να συγκεντρώνουν τα ποσά που καθορίζει το ΕΣΕ, για τη νομιμότητα των οποίων υπεύθυνο είναι το τελευταίο και όχι οι ίδιες οι ΕΑΕ. Οι πλημμέλειες κατά τη διαδικασία συγκεντρώσεως, οι οποίες περιορίζονται στα οικεία στάδια, μπορούν πράγματι να αποτελέσουν αντικείμενο προσφυγής ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.

( 32 ) Παραδείγματος χάριν, η ισπανική ΕΑΕ, με την ονομασία Fondo de Reestructuración Ordenada Bancaria [ταμείο για την ομαλή αναδιάρθρωση του τραπεζικού κλάδου (FROB)], ανέφερε στην κοινοποίησή της προς ίδρυμα συνεταιριστικής πίστεως, παρόμοιο με την Iccrea Banca, ότι μπορούσε να ασκήσει προσφυγή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου κατά των αποφάσεων του ΕΣΕ σχετικά με τις εισφορές προς το ΕΤΕ για το 2016. Το εν λόγω ίδρυμα άσκησε προσφυγή ακυρώσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, της οποίας η εκδίκαση εκκρεμεί (υπόθεση T‑323/16, Banco Cooperativo Español κατά ΕΤΕ).

( 33 ) Παρέθεσα το περιεχόμενό του στο σημείο 6 των παρουσών προτάσεων. Η αιτιολογική σκέψη 120 του κανονισμού ΕΜΕ επαναλαμβάνει ότι «[τ]ο Δικαστήριο είναι αρμόδιο να ελέγχει τη νομιμότητα των αποφάσεων που εκδίδει το [ΕΣΕ], το Συμβούλιο και η Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 263 ΣΛΕΕ, καθώς και να καθορίζει την εξωσυμβατική ευθύνη τους».

( 34 ) Αποφάσεις TWD Textilwerke Deggendorf, σκέψη 17· και της 25ης Ιουλίου 2018, Georgsmarienhütte κ.λπ.(C‑135/16, EU:C:2018:582, σκέψη 14).

( 35 ) Σύμφωνα με τη διάταξη της 19ης Νοεμβρίου 2018, Iccrea Banca κατά Επιτροπής και ΕΣΕ (T‑494/17, EU:T:2018:804), η Iccrea Banca έλαβε γνώση της αποφάσεως του ΕΣΕ μέσω επιστολής της Τράπεζας της Ιταλίας της 3ης Μαΐου 2016, παραληφθείσας την ίδια ημερομηνία, με την οποία ενημερωνόταν ότι το ΕΣΕ είχε υπολογίσει την εκ των προτέρων συνεισφορά της προς το ΕΤΕ για το 2016, και της γνωστοποιούνταν το ποσό που όφειλε να καταβάλει, άφησε, όμως, να παρέλθει πλέον του ενός έτους προτού προσφύγει στο Γενικό Δικαστήριο. Βλ. σκέψεις 35 και 36 της εν λόγω διατάξεως.

( 36 ) Το γεγονός ότι το ΕΣΕ είχε ταχθεί υπέρ της αρμοδιότητας των εθνικών δικαστηρίων να ελέγχουν τη νομιμότητα των αποφάσεων σχετικά με τις τακτικές συνεισφορές προς το ΕΤΕ ουδόλως εμποδίζει τη συναγωγή του συμπεράσματος αυτού.

( 37 ) «[Η] δυνατότητα διαδίκου να προβάλει, στο πλαίσιο προσφυγής ενώπιον εθνικού δικαστηρίου, την ακυρότητα διατάξεων που περιέχονται σε πράξη της Ένωσης η οποία αποτελεί το έρεισμα εθνικής διοικητικής αποφάσεως που εκδόθηκε εις βάρος του, προϋποθέτει είτε ότι άσκησε επίσης, δυνάμει του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, προσφυγή ακυρώσεως κατά της εν λόγω πράξεως της Ένωσης εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας είτε ότι δεν άσκησε την προσφυγή αυτή διότι δεν είχε, πέραν πάσης αμφιβολίας, το σχετικό δικαίωμα (πρβλ. αποφάσεις της 17ης Φεβρουαρίου 2011, Bolton Alimentari, C‑494/09, EU:C:2011:87, σκέψεις 22 και 23· της 28ης Μαρτίου 2017, Rosneft, C‑72/15, EU:C:2017:236, σκέψη 67· και της 25ης Ιουλίου 2018, Georgsmarienhütte κ.λπ., C‑135/16, EU:C:2018:582, σκέψη 17).

( 38 ) «Το γεγονός ότι, προκειμένου φυσικό ή νομικό πρόσωπο να αμφισβητήσει τη νομιμότητα πράξεως της Ένωσης, πρέπει να ασκήσει προσφυγή ακυρώσεως βάσει του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, εφόσον έχει, πέραν πάσης αμφιβολίας, ενεργητική νομιμοποίηση κατά την έννοια του τετάρτου εδαφίου του άρθρου αυτού, δεν θίγει τη δυνατότητά του να αμφισβητήσει ενώπιον των αρμόδιων εθνικών δικαστηρίων τη νομιμότητα των εθνικών πράξεων εκτελέσεως της πράξεως αυτής» (απόφαση της 25ης Ιουλίου 2018, Georgsmarienhütte κ.λπ., C‑135/16, EU:C:2018:582, σκέψη 22).

( 39 ) Απόφαση της 22ας Οκτωβρίου 1987 (314/85, EU:C:1987:452, σκέψεις 15 έως 18)· βλ. επίσης αποφάσεις της 6ης Οκτωβρίου 2015, Schrems (C‑362/14, EU:C:2015:650, σκέψη 62)· και της 28ης Μαρτίου 2017, Rosneft (C‑72/15, EU:C:2017:236, σκέψεις 78 και 79).

( 40 ) Υπό την ίδια έννοια, «όταν τα εθνικά δικαστήρια κρίνουν συμφωνίες, αποφάσεις ή πρακτικές δυνάμει του άρθρου 101 ΣΛΕΕ, οι οποίες έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο απόφασης της Επιτροπής, δεν μπορούν να λαμβάνουν αποφάσεις που συγκρούονται με την απόφαση την οποία έχει λάβει η Επιτροπή». «Η αρχή αυτή ισχύει και όταν τα εθνικά δικαστήρια επιλαμβάνονται αγωγής αποζημιώσεως για ζημία προκληθείσα από σύμπραξη ή πρακτική η οποία κρίθηκε αντίθετη προς το άρθρο 101 ΣΛΕΕ με απόφαση του οργάνου αυτού» (αποφάσεις της 14ης Σεπτεμβρίου 2000, Masterfoods και HB, C‑344/98, EU:C:2000:689, σκέψη 52· και της 6ης Νοεμβρίου 2012, Otis κ.λπ., C‑199/11, EU:C:2012:684, σκέψεις 50 και 51).

( 41 ) Οι άλλες παράμετροι είναι: «β) η σταθερότητα και η ποικιλία των πηγών χρηματοδότησης της εταιρείας και τα μη βαρυνόμενα περιουσιακά στοιχεία υψηλής ρευστότητας· γ) η χρηματοοικονομική κατάσταση του ιδρύματος· δ) η πιθανότητα να τεθεί το ίδρυμα υπό καθεστώς εξυγίανσης· ε) ο βαθμός στον οποίον το ίδρυμα είχε επωφεληθεί στο παρελθόν από έκτακτη δημόσια χρηματοοικονομική στήριξη· στ) η πολυπλοκότητα της δομής του ιδρύματος και η δυνατότητα εξυγίανσής του· ζ) η σημασία του ιδρύματος για τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος ή της οικονομίας ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών ή της Ένωσης· η) κατά πόσον το ίδρυμα είναι μέρος ενός ΘΣΠ [θεσμικού συστήματος προστασίας]».

( 42 ) Έβδομη οδηγία του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 1983, βασιζόμενη στο άρθρο 54 παράγραφος 3 περίπτωση ζ) της Συνθήκης για τους ενοποιημένους λογαριασμούς (ΕΕ 1983, L 193, σ. 1).

( 43 ) Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2013, σχετικά με τις ετήσιες οικονομικές καταστάσεις, τις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις και συναφείς εκθέσεις επιχειρήσεων ορισμένων μορφών, την τροποποίηση της οδηγίας 2006/43/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου και την κατάργηση των οδηγιών 78/660/ΕΟΚ και 83/349/ΕΟΚ του Συμβουλίου (ΕΕ 2013, L 182, σ. 19).

( 44 ) Βλ. άρθρο 22, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 2013/34.

( 45 ) Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση η Τράπεζα της Ιταλίας ανέφερε ότι, στην Ιταλία, οι ΤΣΠ δεν μπορούσαν να εντάσσονται σε τραπεζικούς ομίλους έως το 2019, έτος κατά το οποίο ετέθη ισχύ σχετική νομοθετική μεταρρύθμιση και η Iccrea Banca και διάφορες ΤΣΠ συνέστησαν τραπεζικό όμιλο που εγκρίθηκε, ως τέτοιος, από την ΕΚΤ.

( 46 ) Διάταξη περί παραπομπής, σημείο 3.1.

( 47 ) Ειδικότερα, η Iccrea Banca προσφέρει στις ΤΣΠ σειρά υπηρεσιών για την πρόσβαση με δομημένο τρόπο σε εγγυημένες χρηματοδοτήσεις (cash pooling) είτε στην ΕΚΤ είτε στην αγορά, έναντι ανοίγματος πιστώσεως που περιβάλλεται με εγγυήσεις τίτλων. Παρέχει, κατ’ αυτόν τον τρόπο, στις επιμέρους ΤΣΠ τη δυνατότητα να πραγματοποιούν πράξεις αναχρηματοδοτήσεως με την ΕΚΤ ή να έχουν πρόσβαση σε χρηματοοικονομικές αγορές.

( 48 ) Οι προϋποθέσεις αυτές είναι οι εξής:

«α) δεν υπάρχει κανένα τρέχον ή προβλεπόμενο ουσιώδες πρακτικό ή νομικό κώλυμα για την άμεση μεταφορά ιδίων κεφαλαίων ή την εξόφληση υποχρεώσεων από τη μητρική επιχείρηση,

β) είτε η μητρική επιχείρηση παρέχει ικανοποιητικές αποδείξεις στην αρμόδια αρχή όσον αφορά τη συνετή διαχείριση της θυγατρικής και έχει δηλώσει, με τη συγκατάθεση της αρμόδιας αρχής, ότι εγγυάται τις υποχρεώσεις τις οποίες έχει αναλάβει η θυγατρική είτε οι κίνδυνοι της θυγατρικής είναι αμελητέοι,

γ) οι διαδικασίες της μητρικής επιχείρησης όσον αφορά την αξιολόγηση, τη μέτρηση και τον έλεγχο των κινδύνων καλύπτουν τη θυγατρική,

δ) η μητρική επιχείρηση κατέχει περισσότερο από το 50 % των δικαιωμάτων ψήφου που συνδέονται με μετοχές στο κεφάλαιο της θυγατρικής ή έχει δικαίωμα να διορίζει ή να απολύει την πλειονότητα των μελών του διοικητικού οργάνου της θυγατρικής».

( 49 ) Κατά το άρθρο 3, σημείο 27, του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63, ως αναπτυξιακή τράπεζα νοείται «κάθε επιχείρηση ή οντότητα που έχει συσταθεί από κεντρική ή περιφερειακή κυβέρνηση κράτους μέλους η οποία χορηγεί προνομιακά δάνεια σε μη ανταγωνιστική, μη κερδοσκοπική βάση για την προώθηση στόχων δημόσιας πολιτικής της εν λόγω κυβέρνησης, υπό την προϋπόθεση ότι η εν λόγω κυβέρνηση έχει υποχρέωση να προστατεύει την οικονομική βάση της επιχείρησης ή της οντότητας και να διατηρεί τη βιωσιμότητά της καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου ζωής της ή ότι τουλάχιστον το 90 % της αρχικής χρηματοδότησής της ή του προνομιακού δανείου που χορηγεί είναι εγγυημένα άμεσα ή έμμεσα από την εν λόγω κυβέρνηση».

( 50 ) Κάθε φορέας πρέπει να είναι εγκατεστημένος στην Ένωση, να περιλαμβάνεται στην ίδια ενοποίηση με τη μέθοδο της ολικής ενοποίησης, να υπόκειται σε κατάλληλες κεντρικές διαδικασίες αξιολογήσεως, μετρήσεως και ελέγχου των κινδύνων, και να μην υπάρχει κανένα τρέχον ή προβλεπόμενο ουσιώδες πρακτικό ή νομικό κώλυμα για την άμεση εξόφληση των σχετικών υποχρεώσεων, όταν αυτές καθίστανται απαιτητές.

( 51 ) Βλ. τις αιτιολογικές σκέψεις 8 και 9 του κατ’ εξουσιοδότηση κανονισμού 2015/63.