ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ 30ΗΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1985. - ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΤΑ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. - ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΓΕΩΡΓΩΝ, ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΟΥΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΠΛΕΟΝΑΣΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΕΘΝΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΙΣΤΕΩΣ. - ΥΠΟΘΕΣΗ 290/83.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1985 σελίδα 00439

Σουηδική ειδική έκδοση σελίδα 00039

Φινλανδική ειδική έκδοση σελίδα 00039



Περίληψη

Διάδικοι

Αντικείμενο της υπόθεσης

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1 . Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη — Έννοια — Ενίσχυση που δεν προέρχεται από κρατικούς πόρους — Ενίσχυση που χορηγείται μέσω δημόσιων ή ιδιωτικών οργανισμών — Συμπεριλαμβάνονται αμφότερες

( Συνθήκη EOK , άρθρο 92 )

2 . Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη — Έλεγχος εκ μέρους της Επιτροπής — Εκτίμηση κατά το άρθρο 92 της Συνθήκης — Διαδικασία του άρθρου 93 , παράγραφος 2 — Προσφυγή στη διαδικασία του άρθρου 169 — Ανεπίτρεπτη

( Συνθήκη EOK , άρθρο 93 , παράγραφος 2 , και άρθρο 169 )

Περίληψη

1 . Το άρθρο 92 της Συνθήκης επιτρέπει να εκτιμηθεί αν οποιοδήποτε κρατικό μέτρο συμβιβάζεται προς την κοινή αγορά , αρκεί το μέτρο αυτό να συνεπάγεται χορήγηση οιασδήποτε μορφής ενισχύσεως . Για να θεωρηθεί ως κρατική , μια ενίσχυση δεν πρέπει κατ’ ανάγκη να χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους . Το άρθρο 92 αφορά το σύνολο των κρατικών ενισχύσεων ή των ενισχύσεων που χορηγούνται με κρατικούς πόρους , χωρίς να συντρέχει λόγος διακρίσεως μεταξύ ενισχύσεως που χορηγείται απευθείας από το κράτος ή από δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς που το τελευταίο ιδρύει ή ορίζει ως υπεύθυνους για τη διαχείριση της ενίσχυσης .

2.Προκειμένου να εκτιμηθεί αν η κατά το άρθρο 92 ενίσχυση συμβιβάζεται ή όχι προς την κοινή αγορά , η προβλεπόμενη από το άρθρο 93 , παράγραφος 2 , της Συνθήκης διαδικασία παρέχει σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη εγγυήσεις που είναι προσαρμοσμένες με ειδικό τρόπο στα συγκεκριμένα προβλήματα που εμφανίζουν οι κρατικές ενισχύσεις για τον ανταγωνισμό στο πλαίσιο της κοινής αγοράς και βαίνουν πέραν εκείνων που παρέχει η προβλεπόμενη από το άρθρο 169 της Συνθήκης διαδικασία που προηγείται της προσφυγής στην οποία δεν συμμετέχουν παρά μόνο η Επιτροπή και το οικείο κράτος μέλος . Κατά συνέπεια , παρόλον ότι η εν λόγω ειδική διαδικασία δεν συνιστά εμπόδιο προκειμένου να εκτιμηθεί , σύμφωνα με την προβλεπόμενη από το άρθρο 169 διαδικασία , κατά πόσο συμβιβάζεται προς τους κοινοτικούς κανόνες , εκτός εκείνων που περιέχει το άρθρο 92 , ένα καθεστώς ενισχύσεων , είναι πάντως απα ραίτητο η Επιτροπή να ακολουθήσει τη διαδικασία του άρθρου 93 , παράγραφος 2 , εφόσον επιδιώκει να αναγνωριστεί το ασυμβίβαστο του εν λόγω καθεστώτος , ως ενισχύσεως , προς την κοινή αγορά .

Διάδικοι

Στην υπόθεση 290/83

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων , εκπροσωπούμενη από τη Marie-Jose Jonczy , μέλος της νομικής της υπηρεσίας , με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Manfred Beschel , μέλος της νομικής της υπηρεσίας , κτίριο Jean Monnet , Kirchberg ,

προσφεύγουσα ,

κατά

Γαλλικής Δημοκρατίας , εκπροσωπούμενης από τους Gilbert Guillaume και Gerard Boivineau , με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο τη Γαλλική Πρεσβεία , 2 , rue Bertholet ,

καθής ,

Αντικείμενο της υπόθεσης

που έχει ως αντικείμενο να αναγνωριστεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία , προτρέποντας το Caisse nationale de credit agricole ( εθνικό ίδρυμα αγροτικής πίστεως ) να χορηγήσει επίδομα στους λιγότερο ευνοημένους γεωργούς , παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 5 της Συνθήκης , αν ληφθούν υπόψη οι στόχοι της εν λόγω Συνθήκης σε θέματα ανταγωνισμού και ειδικότερα οι στόχοι των άρθρων 92 και επομένων ,

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με δικόγραφο του κατέθεσε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 23 Δεκεμβρίου 1983 , η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε , δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης EOK , προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωριστεί ότι η Γαλλική Δημοκρατία , προτρέποντας το Caisse nationale de credit agricole ( εθνικό ίδρυμα αγροτικής πίστεως ) να χορηγήσει επίδομα στους λιγότερο ευνοημένους γεωργούς , παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 5 της Συνθήκης , αν ληφθούν υπόψη οι στόχοι της εν λόγω Συνθήκης σε θέματα ανταγωνισμού και ειδικότερα οι στόχοι των άρθρων της , 92 και επομένων .

2 Όπως προκύπτει από το φάκελο της δικογραφίας , μετά τη λήξη της ετήσιας γεωργικής συνελεύσεως του Δεκεμβρίου 1981 , στην οποία μετείχαν η Γαλλική Κυβέρνηση και οι γεωργικές επαγγελματικές οργανώσεις , δημοσιεύτηκαν ορισμένα μέτρα ενισχύσεως της γαλλικής γεωργίας , τα οποία η Γαλλική Κυβέρνηση κοινοποίησε στην Επιτροπή κατ’ εφαρμογή του άρθρου 93 , παράγραφος 3 , της Συνθήκης . Μεταξύ των μέτρων αυτών περιλαμβανόταν και « επίδομα αλληλεγγύης » ύψους 1,5 δισεκατομμυρίων φράγκων , για την επιδότηση των περισσότερο πληγέντων γεωργών . Το εν λόγω επίδομα χρηματοδοτήθηκε από τα πλεονάσματα διαχειρίσεως του Caisse nationale de credit agricole ( εφεξής του CNCA ), που είχαν συγκεντρωθεί κατά τη διάρκεια πολλών ετών .

3 Το επίδομα αλληλεγγύης έλαβε τη μορφή κατ’ αποκοπή επιδοτήσεως όλων των γεωργών , ο κύκλος εργασιών των οποίων ήταν κατώτερος των 250 000 γαλλικών φράγκων , το δε ύψος του ήταν αντιστρόφως ανάλογο των εισοδημάτων . Το ύψος της ενίσχυσης καθορίστηκε με τη βοήθεια των περιφερειακών διευθύνσεων γεωργίας , καταβλήθηκε δε μέσω των ταμείων της Mutualite sociale agricole ( κοινωνικής αλληλοασφαλίσεως των γεωργών ).

4 Αρχικά , με έγγραφο της 10ης Μαρτίου 1982 , η Επιτροπή κίνησε την προβλεπόμενη από το άρθρο 93 , παράγραφος 2 , διαδικασία της Συνθήκης , ως προς ορισμένα από τα κοινοποιηθέντα μέτρα , συμπεριλαμβανομένου του επιδόματος αλληλεγγύης .

5 Με τις απαντήσεις της , η Γαλλική Κυβέρνηση ισχυρίστηκε ότι τα πλεονάσματα του CNCA ήταν προϊόν τραπεζικής διαχειρίσεως ταμιευτηρίου ιδιωτικού χαρακτήρα και δεν προέρχονταν από πόρους του δημοσίου . Διευκρίνισε περαιτέρω ότι η απόφαση για τη διάθεση των εν λόγω πόρων είχε ληφθεί την παραμονή της γεωργικής συνέλευσης από το διοικητικό συμβούλιο του CNCA , στο οποίο οι εκπρόσωποι του δημοσίου αποτελούν μειοψηφία . Κατά συνέπεια , δεν επρόκειτο για κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 92 , παράγραφος 1 , της Συνθήκης .

6 Στηριζόμενη στα επιχειρήματα αυτά , η Επιτροπή έκρινε ότι δεν επρόκειτο για υπό στενή έννοια κρατική ενίσχυση , θεώρησε όμως ότι η απόφαση του CNCA να χρηματοδοτήσει το επίδομα αλληλεγγύης δεν είχε άλλη εξήγηση από την προτροπή και άσκηση πιέσεως εκ μέρους των δημόσιων αρχών . Κατόπιν αυτού , η Επιτροπή έπαυσε την κινηθείσα βάσει του άρθρου 93 , παράγραφος 2 , διαδικασία και με έγγραφο της 14ης Σεπτεμβρίου 1982 κίνησε την προβλεπόμενη από το άρθρο 169 της Συνθήκης διαδικασία , ισχυριζόμενη ότι η Γαλλική Κυβέρνηση παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 5 της Συνθήκης , η δεύτερη παράγραφος του οποίου προβλέπει ότι τα κράτη μέλη απέχουν από κάθε μέτρο που δύναται να θέσει σε κίνδυνο την πραγματοποίηση των σκοπών της Συνθήκης . Δεδομένου ότι με τις απαντήσεις της στο εν λόγω έγγραφο η Γαλλική Κυβέρνηση αμφισβήτησε ότι διέπραξε παρόμοια παράβαση , η Επιτροπή άσκησε την παρούσα προσφυγή .

7 Κατά την Επιτροπή , δεν χωρεί αμφιβολία ότι η πρωτοβουλία για τη λήψη της απόφασης του διοικητικού συμβουλίου του CNCA ανήκει στο δημόσιο . H εν λόγω απόφαση παρουσιάζει όλα τα χαρακτηριστικά απόφασης που ελήφθη υπό την πίεση των δημόσιων αρχών , ενώ το γεγονός ότι οι τελευταίες δεν διαθέτουν την πλειοψηφία στο διοικητικό συμβούλιο δεν έχει καμία σημασία συναφώς .

8 H Επιτροπή αναφέρει περαιτέρω το γεγονός ότι οι διατάξεις του γαλλικού αγροτικού κώδικα που αφορούν το CNCA δεν προβλέπουν παρά πράξεις πιστωτικού χαρακτήρα . Δεδομένου ότι από απόψεως γαλλικού δικαίου το CNCA είναι δημόσιο ίδρυμα , διέπεται από ειδικές διατάξεις . Αυτό σημαίνει ιδίως ότι το τελευταίο δεν μπορεί να χρησιμοποιεί τα περιουσιακά του στοιχεία για σκοπούς διαφορετικούς από αυτούς που προβλέπει το καταστατικό του . Στον Υπουργό Γεωργίας εναπόκειται να παρέμβει υπό την ιδιότητά του ως αρμόδια διοικητική αρχή ελέγχου , σε περίπτωση κατά την οποία το CNCA υπερακοντίζει τις εξουσίες του . Το γεγονός ότι ο Υπουργός δεν παρενέβη αποδεικνύει , κατά την Επιτροπή , ότι το δημόσιο δεν αντιτάχθηκε στο επίδομα αλληλεγγύης , μολονότι αυτό δεν συμβιβάζεται προς την εξουσία που έχει απονεμηθεί στο CNCA .

9 Υπό τις περιστάσεις αυτές , η Επιτροπή θεωρεί ότι βρίσκεται ενώπιον μέτρου αποτελέσματος ισοδύναμου με κρατική ενίσχυση , ασυμβίβαστου προς την κοινή αγορά και διεπόμενου από το άρθρο 5 της Συνθήκης . Με την ενέργειά της η Γαλλική Κυβέρνηση , δημιούργησε κατάσταση ισοδύναμη με εκείνη που απορρέει από τη χορήγηση κρατικής ενισχύσεως και , ενεργώντας έτσι , δεν απέσχε από την πρόκληση μέτρων , ικανών να θέσουν σε κίνδυνο την πραγματοποίηση των σκοπών της Συνθήκης . Τα κράτη μέλη δεν μπορούν να αποφύγουν την εκπλήρωση των υποχρεώσεών τους αναθέτοντας σε επιχειρηματίες την υλοποίηση μέτρου , το οποίο , αν θεσπιζόταν απευθείας από το δημόσιο , θα ήταν ασυμβίβαστο προς τη Συνθήκη .

10 Εξάλλου , η Γαλλική Κυβέρνηση αμφισβητεί ότι το κοινοτικό δίκαιο περιλαμβάνει έννοια του μέτρου αποτελέσματος ισοδύναμου με κρατική ενίσχυση . H νομική αυτή κατασκευή που προβάλλει η Επιτροπή δεν μπορεί να χρησιμεύσει ως έρεισμα ούτε σε , κατ’ εφαρμογή του άρθρου 93 , διαδικασία , ούτε σε , βάσει του άρθρου 169 , προσφυγή λόγω παραβάσεως .

11 Το εν λόγω μέτρο δεν συνιστά επίσης κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 92 της Συνθήκης . Δεν υπήρξε προτροπή εκ μέρους των κρατικών αρχών , έναντι των οποίων άλλωστε το CNCA απολαύει πλήρους αυτοτελείας . Ούτε οι γενικές διατάξεις που διέπουν το δημόσιο ίδρυμα στο γαλλικό διοικητικό δίκαιο , ούτε οι ειδικές διατάξεις που διέπουν το CNCA παρέχουν στη Γαλλική Κυβέρνηση το δικαίωμα παρεμβάσεως υπό την ιδιότητά της ως εποπτεύουσας αρχής σε παρόμοια περίπτωση .

12 Όπως προκύπτει από τα έγγραφα που προσκόμισε η Γαλλική Κυβέρνηση και από τις επεξηγήσεις που έδωσε ο εκπρόσωπός της κατά τη διάρκεια της προφορικής διαδικασίας , σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις του άρθρου 1 του διατάγματος 53-707 , της 9ης Αυγούστου 1953 , περί ελέγχου του δημοσίου επί των εθνικών δημοσίων επιχειρήσεων και ορισμένων οργανισμών με οικονομικό ή κοινωνικό αντικείμενο , όπως διατυπώνονται στο διάταγμα 78-173 της 16ης Φεβρουαρίου 1978 , οι αποφάσεις που αφορούν ιδίως τη διάθεση των κερδών του CNCA δεν καθίστανται οριστικές παρά μόνο αφού εγκριθούν από τη δημόσια αρχή .

13 Πρέπει να σημειωθεί ότι , κατά το άρθρο 92 , παράγραφος 1 , της Συνθήκης , είναι ασυμβίβαστες προς την κοινή αγορά , κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ των κρατών μελών εμπορικές ανταλλαγές , οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής . H γενική διατύπωση της εν λόγω διάταξης επιτρέπει να εκτιμηθεί , βάσει του άρθρου 92 , αν οποιοδήποτε κρατικό μέτρο συμβιβάζεται προς την κοινή αγορά , αρκεί το μέτρο αυτό να συνεπάγεται χορήγηση οιασδήποτε μορφής ενισχύσεως .

14 Όπως προκύπτει από τη διατύπωση του άρθρου 92 , παράγραφος 1 , για να θεωρηθεί ως κρατική μια ενίσχυση δεν πρέπει κατ’ ανάγκη να χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους . Επίσης , όπως το Δικαστήριο έκρινε με την απόφασή του της 22ας Μαρτίου 1977 ( υπόθεση 78/76 , Steinike & Weinlig , Recueil , σ . 595 ), το άρθρο 92 αφορά το σύνολο των κρατικών ενισχύσεων ή των ενισχύσεων που χορηγούνται με κρατικούς πόρους , χωρίς να συντρέχει λόγος διακρίσεως μεταξύ ενισχύσεως που χορηγείται απευθείας από το κράτος ή από δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς που το τελευταίο ιδρύει ή ορίζει ως υπεύθυνους για τη διαχείριση της ενίσχυσης .

15 Από αυτό έπεται ότι το άρθρο 92 της Συνθήκης διέπει ενίσχυση , η οποία , όπως το επίδικο επίδομα αλληλεγγύης , αποφασίστηκε και χρηματοδοτήθηκε από δημόσιο ίδρυμα , η εκτέλεση της οποίας εξαρτάται από την έγκριση των δημόσιων αρχών , οι λεπτομέρειες χορηγήσεως της οποίας αντιστοιχούν προς εκείνες μιας συνήθους κρατικής ενισχύσεως και την οποία εξάλλου η Γαλλική Κυβέρνηση εμφάνισε ότι αποτελεί τμήμα ενός συνόλου μέτρων υπέρ των γεωργών που κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή κατ’ εφαρμογή του άρθρου 93 , παράγραφος 3 .

16 Προκειμένου να εκτιμηθεί κατά πόσο μια ενίσχυση που διέπεται από το άρθρο 92 συμβιβάζεται ή όχι προς την κοινή αγορά , η Συνθήκη καθιέρωσε στο άρθρο 93 , παράγραφος 2 , ειδική διαδικασία , η οποία ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένες προϋποθέσεις και λεπτομέρειες . Κατά την εν λόγω διάταξη , η Επιτροπή δεν μπορεί να ασκήσει προσφυγή κατά κράτους μέλους παρά μόνον όταν αυτό δεν συμμορφώνεται προς απόφασή της με την οποία εντέλλεται την κατάργηση ή τροποποίηση της σχετικής ενίσχυσης . Για τη θέσπιση τέτοιας απόφασης , η εν λόγω διάταξη απαιτεί προηγουμένως να έχει ταχθεί στους ενδιαφερομένους προθεσμία για την υποβολή των παρατηρήσεών τους , ώστε να παρέχεται στα λοιπά κράτη μέλη και στους ενδιαφερόμενους κύκλους η εγγύηση ότι μπορούν να εκφράσουν την άποψή τους και στην Επιτροπή η δυνατότητα να διαφωτίζεται πλήρως ως προς το σύνολο των δεδομένων της υπόθεσης πριν από τη θέσπιση της αποφάσεώς της . Τέλος , η διάταξη αυτή παρέχει στο οικείο κράτος μέλος τη δυνατότητα να απευθυνθεί στο Συμβούλιο , προκειμένου το τελευταίο να δυνηθεί να αποφασίσει ομόφωνα αν η υπό κρίση ενίσχυση πρέπει να θεωρηθεί ότι συμβιβάζεται προς την κοινή αγορά .

17 Πρέπει , επομένως , να αναγνωριστεί ότι η προβλεπόμενη από το άρθρο 93 , παράγραφος 2 , διαδικασία παρέχει σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη εγγυήσεις που είναι προσαρμο σμένες με ειδικό τρόπο στα συγκεκριμένα προβλήματα που εμφανίζουν οι κρατικές ενισχύσεις για τον ανταγωνισμό στο πλαίσιο της κοινής αγοράς και βαίνουν πέραν εκείνων που παρέχει η προβλεπόμενη από το άρθρο 169 της Συνθήκης διαδικασία που προηγείται της προσφυγής στην οποία δεν συμμετέχουν παρά μόνο η Επιτροπή και το οικείο κράτος μέλος . Κατά συνέπεια , παρόλον ότι η εν λόγω ειδική διαδικασία δεν συνιστά εμπόδιο προκειμένου να εκτιμηθεί , σύμφωνα με την προβλεπόμενη από το άρθρο 169 διαδικασία , κατά πόσο συμβιβάζεται προς τους κοινοτικούς κανόνες , εκτός εκείνων που περιέχει το άρθρο 92 , ένα καθεστώς ενισχύσεων , είναι πάντως απαραίτητο η Επιτροπή να ακολουθήσει τη διαδικασία του άρθρου 93 , παράγραφος 2 , εφόσον επιδιώκει να αναγνωριστεί το ασυμβίβαστο του εν λόγω καθεστώτος , ως ενισχύσεως , προς την κοινή αγορά .

18 Από το σύνολο των προηγουμένων σκέψεων έπεται ότι το σύστημα των άρθρων 92 και 93 δεν περιλαμβάνει έννοια παράλληλη προς « μέτρα ισοδύναμα προς ενισχύσεις » , τα οποία υπάγονται σε καθεστώς που διαφέρει από εκείνο των αμιγών ενισχύσεων .

19 Υπό τις περιστάσεις αυτές , η προσφυγή πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη , καθόσον στηρίζεται απευθείας στο άρθρο 169 της Συνθήκης , χωρίς να έχει τηρηθεί εκ μέρους της Επιτροπής η προδικασία που προηγείται της διαδικασίας την οποία προβλέπει το άρθρο 93 .

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

20 Κατά το άρθρο 69 , παράγραφος 2 , του κανονισμού διαδικασίας , ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα . Επειδή η προσφεύγουσα ηττήθηκε , πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα .

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

αποφασίζει :

1 ) Απορρίπτει την προσφυγή ως απαράδεκτη .

2 ) Καταδικάζει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα .