ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

GERARD HOGAN

της 30ής Σεπτεμβρίου 2021 ( 1 )

Υπόθεση C‑247/20

VI

κατά

Commissioners for Her Majesty’s Revenue & Customs

[αίτηση του Social Security Appeal Tribunal

(δικαστηρίου διαφορών κοινωνικής ασφάλισης, Βόρεια Ιρλανδία)

(Ηνωμένο Βασίλειο)

για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

«Προδικαστική παραπομπή – Δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και ελεύθερης διαμονής στην επικράτεια των κρατών μελών – Οδηγία 2004/38/ΕΚ – Άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, και άρθρο 16 – Τέκνο το οποίο είναι υπήκοος κράτους μέλους και διαμένει σε έτερο κράτος μέλος – Οικονομικά ενεργή μητέρα υπήκοος τρίτης χώρας που διαθέτει επαρκείς πόρους – Παρεπόμενο δικαίωμα διαμονής της μητέρας στο κράτος μέλος υποδοχής – Δικαίωμα σε χρηματική παροχή λόγω τέκνου και σε οικογενειακό επίδομα (επίδομα τέκνου) – Προϋπόθεση “πλήρους ασφαλιστικής κάλυψης ασθενείας”»

I. Εισαγωγή

1. Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία των άρθρων 7 και 16 της οδηγίας 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ ( 2 ).

2. Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ της VI και της Her Majesty’s Revenue & Customs (φορολογικής και τελωνειακής αρχής του Ηνωμένου Βασιλείου, στο εξής: HMRC) με αντικείμενο το δικαίωμα διαμονής της προσφεύγουσας στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά τα χρονικά διαστήματα από 1ης Μαΐου 2006 έως τις 20 Αυγούστου 2006 και από 18ης Αυγούστου 2014 έως τις 25 Σεπτεμβρίου 2016, καθώς και το δικαίωμα να λάβει, για τα διαστήματα αυτά, χρηματική παροχή λόγω τέκνου (Child Tax Credit) και επίδομα τέκνου (Child Benefit).

II. Το νομικό πλαίσιο

Α. Το δίκαιο της Ένωσης

1. Η οδηγία 2004/38

3. Κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 10 και 18 της οδηγίας 2004/38: «(10) Οι απολαύοντες του δικαιώματος διαμονής δεν θα πρέπει, ωστόσο, να καθίστανται υπέρμετρο βάρος για το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους μέλους υποδοχής κατά την αρχική περίοδο διαμονής τους. Για τον σκοπό αυτό, το δικαίωμα διαμονής των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους, για χρονικά διαστήματα μεγαλύτερα των τριών μηνών, θα πρέπει να υπόκειται σε όρους. […] (18) Το δικαίωμα μόνιμης διαμονής, άπαξ αποκτηθεί, δεν θα πρέπει να υπόκειται σε όρους, προκειμένου να αποτελεί ένα πραγματικό μέσο ενσωμάτωσης στην κοινωνία του κράτους μέλους υποδοχής στο οποίο διαμένει ο πολίτης της Ένωσης.»

4. Το δικαίωμα διαμονής ρυθμίζεται στο κεφάλαιο III της οδηγίας 2004/38, με τίτλο «Δικαίωμα διαμονής». Στο κεφάλαιο αυτό, το άρθρο 7 ρυθμίζει το δικαίωμα διαμονής άνω των τριών μηνών. Το άρθρο αυτό ορίζει τα εξής: «1. Όλοι οι πολίτες της Ένωσης έχουν δικαίωμα διαμονής στην επικράτεια άλλου κράτους μέλους για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών, εφόσον: α) είναι μισθωτοί ή μη μισθωτοί στο κράτος μέλος υποδοχής, ή β) διαθέτουν επαρκείς πόρους για τον εαυτό τους και τα μέλη των οικογενειών τους, ούτως ώστε να μην επιβαρύνουν κατά τη διάρκεια της περιόδου παραμονής τους το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους μέλους υποδοχής, καθώς και πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας στο κράτος μέλος υποδοχής, ή […] δ) είναι μέλη της οικογένειας τα οποία συνοδεύουν ή πηγαίνουν να συναντήσουν πολίτη της Ένωσης που πληροί τους όρους που αναφέρονται στα στοιχεία α), β) ή γ). 2. Το δικαίωμα διαμονής που προβλέπεται στην παράγραφο 1 εκτείνεται στα μέλη της οικογένειας τα οποία δεν είναι υπήκοοι κράτους μέλους, όταν συνοδεύουν ή πηγαίνουν να συναντήσουν, στο κράτος μέλος υποδοχής, τον πολίτη της Ένωσης και εφόσον ο εν λόγω πολίτης πληροί τους όρους που αναφέρονται στην παράγραφο 1, στοιχεία α), β) ή γ). […]»

5. Το άρθρο 8, παράγραφος 4, της οδηγίας 2004/38 προβλέπει ότι «[τ]α κράτη μέλη δεν δύνανται να προσδιορίζουν το ύψος των πόρων που τα ίδια θεωρούν ως “επαρκείς πόρους”, αλλά πρέπει να λαμβάνουν υπόψη την προσωπική κατάσταση του ενδιαφερομένου. Εν πάση περιπτώσει, το εν λόγω ύψος δεν πρέπει να υπερβαίνει το όριο κάτω του οποίου οι υπήκοοι του κράτους μέλους υποδοχής είναι επιλέξιμοι για κοινωνικές παροχές ή, όπου το κριτήριο αυτό δεν εφαρμόζεται, το ύψος της κατώτατης σύνταξης κοινωνικής ασφάλισης που καταβάλλεται από το κράτος μέλος υποδοχής».

6. Στο κεφάλαιο III της οδηγίας, το άρθρο 12, με τίτλο «Διατήρηση του δικαιώματος διαμονής από τα μέλη της οικογένειας σε περίπτωση θανάτου ή αναχώρησης του πολίτη της Ένωσης», ορίζει τα εξής: «1. Με την επιφύλαξη του δεύτερου εδαφίου, ο θάνατος του πολίτη της Ένωσης ή η αναχώρησή του από το κράτος μέλος υποδοχής δεν θίγει το δικαίωμα διαμονής των μελών της οικογένειάς του τα οποία είναι υπήκοοι κράτους μέλους. Πριν από την απόκτηση δικαιώματος μόνιμης διαμονής, οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να πληρούν τους όρους που καθορίζονται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχεία α), β), γ) ή δ). 2. Με την επιφύλαξη του δευτέρου εδαφίου, ο θάνατος πολίτη της Ένωσης δεν συνεπάγεται απώλεια του δικαιώματος διαμονής των μελών της οικογένειάς του τα οποία δεν είναι υπήκοοι κράτους μέλους και διαμένουν στο κράτος μέλος υποδοχής ως μέλη της οικογένειας επί ένα έτος τουλάχιστον πριν από τον θάνατο του πολίτη της Ένωσης. Πριν από την απόκτηση του δικαιώματος μόνιμης διαμονής, το δικαίωμα διαμονής των ενδιαφερομένων εξακολουθεί να τελεί υπό την προϋπόθεση ότι μπορούν να αποδείξουν ότι είναι μισθωτοί ή μη μισθωτοί ή ότι διαθέτουν επαρκείς πόρους για τους ίδιους και τα μέλη της οικογένειάς τους, ούτως ώστε να μην επιβαρύνουν κατά τη διάρκεια της παραμονής τους το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους μέλους υποδοχής, και ότι έχουν πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας στο κράτος μέλος υποδοχής, ή ότι είναι μέλη της ήδη συσταθείσας στο κράτος μέλος υποδοχής οικογένειας ενός προσώπου το οποίο πληροί τις ανωτέρω προϋποθέσεις. Η έννοια των “επαρκών πόρων” ορίζεται στο άρθρο 8, παράγραφος 4. Τα εν λόγω μέλη της οικογένειας διατηρούν το δικαίωμα διαμονής αποκλειστικά σε προσωπική βάση. […]»

7. Στο κεφάλαιο III της οδηγίας 2004/38, το άρθρο 14, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, ορίζει τα εξής: «Οι πολίτες της Ένωσης και τα μέλη της οικογένειάς τους έχουν το δικαίωμα διαμονής που προβλέπεται στα άρθρα 7, 12 και 13, ενόσω πληρούν τους όρους των άρθρων αυτών.»

8. Στο κεφάλαιο IV της οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα μόνιμης διαμονής», το άρθρο 16 ορίζει τα εξής: «1. Οι πολίτες της Ένωσης οι οποίοι έχουν διαμείνει νομίμως για συνεχές χρονικό διάστημα πέντε ετών στο κράτος μέλος υποδοχής έχουν δικαίωμα μόνιμης διαμονής στην επικράτειά του. Το δικαίωμα αυτό δεν υπόκειται στους όρους που προβλέπονται στο Κεφάλαιο III. 2. Η παράγραφος 1 εφαρμόζεται και στα μέλη της οικογένειας που δεν είναι υπήκοοι κράτους μέλους και τα οποία έχουν διαμείνει νομίμως με τον πολίτη της Ένωσης στο κράτος μέλος υποδοχής για συνεχές χρονικό διάστημα πέντε ετών. […]»

2. Ο κανονισμός 492/2011

9. Πέραν της οδηγίας 2004/38, ο νομοθέτης της Ένωσης θέσπισε ειδικό νομοθέτημα για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων: τον κανονισμό (ΕΕ) 492/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2011, που αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στο εσωτερικό της Ένωσης ( 3 ).

10. Κατά το άρθρο 10, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 492/2011, «[τ]α τέκνα του υπηκόου κράτους μέλους που απασχολείται ή έχει απασχοληθεί κατά το παρελθόν στην επικράτεια άλλου κράτους μέλους γίνονται δεκτά στα μαθήματα γενικής εκπαιδεύσεως, μαθητείας και επαγγελματικής εκπαιδεύσεως υπό τους ίδιους όρους με τους υπηκόους αυτού του κράτους, εφόσον τα εν λόγω τέκνα διαμένουν στην επικράτειά του».

Β. Το δίκαιο του Ηνωμένου Βασιλείου

11. Η οδηγία 2004/38 μεταφέρθηκε στο δίκαιο του Ηνωμένου Βασιλείου με την Immigration (European Economic Area) Regulations 2006 [κανονιστική απόφαση του 2006 για τη μετανάστευση (Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος) (στο εξής: κανονιστική απόφαση του 2006 για τη μετανάστευση)], η οποία εν συνεχεία κωδικοποιήθηκε με την Immigration (European Economic Area) Regulations 2016 [κανονιστική απόφαση του 2016 για τη μετανάστευση (Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος) (στο εξής: κανονιστική απόφαση του 2016 για τη μετανάστευση)].

12. Το άρθρο 4, παράγραφος 1, της κανονιστικής αποφάσεως του 2016 για τη μετανάστευση ορίζει τις διάφορες κατηγορίες πολιτών της Ένωσης που προβλέπονται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ έως γʹ, της οδηγίας 2004/38, ήτοι τις κατηγορίες των «μισθωτών», των «μη μισθωτών», των «αυτοσυντηρούμενων προσώπων» και των «σπουδαστών» αντιστοίχως. Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 1, στοιχείο c, της κανονιστικής αποφάσεως του 2016 για τη μετανάστευση, ως «αυτοσυντηρούμενο πρόσωπο» νοείται: «πρόσωπο το οποίο διαθέτει: i) επαρκείς πόρους ούτως ώστε να μην επιβαρύνει κατά τη διάρκεια της περιόδου παραμονής του το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας του Ηνωμένου Βασιλείου, και ii) πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας στο Ηνωμένο Βασίλειο».

13. Στο άρθρο 4, παράγραφος 3, στοιχείο b, της κανονιστικής αποφάσεως του 2016 για τη μετανάστευση διευκρινίζεται ότι ««η απαίτηση να διαθέτει ο σπουδαστής ή το αυτοσυντηρούμενο πρόσωπο πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας στο Ηνωμένο Βασίλειο πληρούται μόνον εφόσον εκτείνεται τόσο στον σπουδαστή ή το αυτοσυντηρούμενο πρόσωπο όσο και σε όλα τα οικεία μέλη της οικογένειάς του».

14. Το άρθρο 15 της κανονιστικής αποφάσεως του 2016 για τη μετανάστευση φέρει τον τίτλο «Δικαίωμα μόνιμης διαμονής». Προβλέπει τα εξής: «1) Τα ακόλουθα πρόσωπα αποκτούν το δικαίωμα να διαμένουν μόνιμα στο Ηνωμένο Βασίλειο: a) οι υπήκοοι κράτους μέλους του ΕΟΧ που έχουν διαμείνει στο Ηνωμένο Βασίλειο δυνάμει της παρούσας κανονιστικής αποφάσεως, για συνεχές χρονικό διάστημα πέντε ετών· b) τα μέλη των οικογενειών υπηκόων κράτους μέλους του ΕΟΧ, τα οποία δεν είναι τα ίδια υπήκοοι κράτους μέλους του ΕΟΧ, αλλά έχουν διαμείνει στο Ηνωμένο Βασίλειο με τον υπήκοο ΕΟΧ δυνάμει της παρούσας κανονιστικής αποφάσεως, για συνεχές χρονικό διάστημα πέντε ετών· […]».

15. Το άρθρο 16 της κανονιστικής αποφάσεως του 2016 για τη μετανάστευση φέρει τον τίτλο «Παρεπόμενο δικαίωμα διαμονής». Αντιστοιχεί στο άρθρο 15a της κανονιστικής αποφάσεως του 2006 για τη μετανάστευση και προβλέπει τα εξής: «1) Κάθε πρόσωπο έχει παρεπόμενο δικαίωμα διαμονής κατά τη διάρκεια οποιουδήποτε χρονικού διαστήματος κατά την οποία το πρόσωπο αυτό: α) δεν είναι εξαιρούμενο πρόσωπο, και β) πληροί όλα τα κριτήρια μία ή περισσοτέρων εκ των παραγράφων 2 έως 6. 2) Τα κριτήρια της παρούσας παραγράφου είναι τα εξής: α) το εν λόγω πρόσωπο έχει την επιμέλεια υπηκόου κράτους μέλους του ΕΟΧ, και β) ο υπήκοος κράτους μέλους του ΕΟΧ: i) έχει ηλικία κάτω των 18 ετών, ii) διαμένει στο Ηνωμένο Βασίλειο ως αυτοσυντηρούμενο πρόσωπο, και iii) δεν θα μπορούσε να παραμείνει στο Ηνωμένο Βασίλειο εάν το εν λόγω πρόσωπο εγκατέλειπε το Ηνωμένο Βασίλειο επ’ αόριστον. […]»

III. Το ιστορικό της διαφοράς της κύριας δίκης

16. Η περιγραφή των πραγματικών περιστατικών από το αιτούν δικαστήριο είναι ιδιαιτέρως συνοπτική.

17. Εντούτοις, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως μπορεί να συναχθεί ότι η VI είναι Πακιστανή υπήκοος και διαμένει στη Βόρεια Ιρλανδία (Ηνωμένο Βασίλειο), όπου γεννήθηκε ο γιος της το 2004. Το τέκνο της είναι Ιρλανδός υπήκοος δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 2 του ιρλανδικού Συντάγματος που ίσχυαν κατά τον χρόνο γέννησής του. Οι διατάξεις αυτές (οι οποίες έκτοτε έχουν υποστεί σημαντικές τροποποιήσεις) προέβλεπαν ότι πρόσωπο που γεννήθηκε στη νήσο της Ιρλανδίας είναι Ιρλανδός υπήκοος εκ της γέννησης.

18. Προκύπτει επίσης ότι οι διάδικοι της κύριας δίκης δεν αμφισβητούν το γεγονός ότι, τουλάχιστον κατά το χρονικό διάστημα από τις 17 Αυγούστου 2006 έως τις 16 Αυγούστου 2014, η VI και η οικογένειά της είχαν δικαίωμα διαμονής βάσει του οποίου μπορούσε να λάβει επιδόματα κατά τον χρόνο που διέθετε πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας υπέρ της ιδίας και της οικογενείας της.

19. Το παρεπόμενο δικαίωμα διαμονής της θεμελιωνόταν στο άρθρο 15a, παράγραφοι l και 2, της κανονιστικής αποφάσεως του 2006 για τη μετανάστευση, λόγω του ότι η ίδια έχει την επιμέλεια τέκνου που είναι υπήκοος κράτους μέλους του ΕΟΧ και είναι αυτοσυντηρούμενο.

20. Δεν αμφισβητείται επίσης από τους διαδίκους ότι, λόγω της νόμιμης διαμονής του στο Ηνωμένο Βασίλειο για συνεχές χρονικό διάστημα πέντε ετών, ο γιος της VI απέκτησε δικαίωμα μόνιμης διαμονής στο Ηνωμένο Βασίλειο.

21. Αντιθέτως, οι διάδικοι της κύριας δίκης διαφωνούν ως προς το δικαίωμα της VI να λάβει χρηματική παροχή λόγω τέκνου, αφενός, και επίδομα τέκνου, αφετέρου, για τις περιόδους από 1ης Μαΐου 2006 έως τις 20 Αυγούστου 2006 και από τις 18 Αυγούστου 2014 έως τις 25 Σεπτεμβρίου 2016.

22. Κατά την HMRC, το δικαίωμα αυτό δεν υφίσταται, δεδομένου ότι η VI δεν διέθετε πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας καθ’ όλη τη διάρκεια των προαναφερόμενων χρονικών διαστημάτων. Κατά συνέπεια, δεν δικαιούτο ούτε χρηματική παροχή λόγω τέκνου ούτε επίδομα τέκνου για τα διαστήματα αυτά. Ωστόσο, η HMRC αναγνωρίζει πλέον ότι δεν μπορεί να ανακτήσει από τη VI το τυχόν υπερβάλλον χρηματικό ποσό που της κατέβαλε, διότι η VI ούτε αλλοίωσε ούτε παρέλειψε να γνωστοποιήσει κρίσιμα πραγματικά περιστατικά.

23. Το εθνικό δικαστήριο διέταξε τη συνεκδίκαση των δύο σχετικών προσφυγών που εκκρεμούν ενώπιόν του για την υποβολή της υπό κρίση αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως, διότι έχουν κοινό αντικείμενο, ήτοι το δικαίωμα διαμονής της VI στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά τα επίμαχα χρονικά διαστήματα.

IV. Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

24. Υπό τις συνθήκες αυτές, με απόφαση της 11ης Μαρτίου 2020, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 7 Απριλίου 2020, το Social Security Appeal Tribunal (δικαστήριο διαφορών κοινωνικής ασφάλισης, Ηνωμένο Βασίλειο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα: «1) Είναι υποχρεωμένος να έχει πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας ανήλικος που κατοικεί μόνιμα σε κράτος μέλος του ΕΟΧ, προκειμένου να διατηρήσει το δικαίωμα διαμονής, όπως οφείλει ως αυτοσυντηρούμενο πρόσωπο, δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 1, της κανονιστικής αποφάσεως του 2016 για τη μετανάστευση; 2) Συνάδει με το δίκαιο της Ένωσης, υπό το πρίσμα του άρθρου 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2004/38 και της νομολογίας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 23ης Φεβρουαρίου 2010, Teixeira (C‑480/08, EU:C:2010:83, σκέψη 70), η απαίτηση του άρθρου 4, παράγραφος 3, στοιχείο b, της κανονιστικής αποφάσεως του 2016 για τη μετανάστευση (βάσει της οποίας, στο Ηνωμένο Βασίλειο, το κριτήριο της πλήρους ασφαλιστικής κάλυψης ασθενείας φοιτητή ή αυτοσυντηρούμενου προσώπου, κατά το άρθρο 16, παράγραφος 2, στοιχείο b, σημείο ii, της κανονιστικής αποφάσεως του 2016 για τη μετανάστευση, πληρούται μόνον εάν η κάλυψη αυτή αφορά τόσο το συγκεκριμένο πρόσωπο όσο και όλα τα οικεία μέλη της οικογενείας του); 3) Κατόπιν της εκδόσεως της αποφάσεως Ahmad κατά Secretary of State for the Home Department του 2014 (Civ 988, σκέψη 53), θεωρούνται οι ισχύουσες συμφωνίες αμοιβαιότητας περί Κοινής Ταξιδιωτικής Περιοχής μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας οι οποίες διέπουν την ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας ως “συμφωνίες αμοιβαιότητας” και, ως εκ τούτου, συνιστούν πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας για τους σκοπούς του άρθρου 4, παράγραφος 1, της κανονιστικής αποφάσεως του 2016 για τη μετανάστευση;»

25. Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η VI, η Νορβηγική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή. Το Δικαστήριο αποφάσισε να μη διεξαχθεί επ’ ακροατηρίου συζήτηση, σύμφωνα με το άρθρο 76, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του. Με μέτρο οργανώσεως της διαδικασίας της 2ας Ιουλίου 2021, το Δικαστήριο έθεσε ερωτήσεις προς γραπτή απάντηση στην προσφεύγουσα της κύριας δίκης καθώς και σε όλους τους διαδίκους. Οι γραπτές παρατηρήσεις επί των ζητημάτων που αποτελούν το αντικείμενο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας υποβλήθηκαν από τη VI και την Επιτροπή εντός της ταχθείσας προθεσμίας.

26. Όπως υπέδειξε το Δικαστήριο, οι παρούσες προτάσεις θα επικεντρωθούν στα δύο πρώτα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο.

V. Προκαταρκτική παρατήρηση ως προς την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου

27. Την 1η Φεβρουαρίου 2020, ημερομηνία κατά την οποία ετέθη σε ισχύ η συμφωνία για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας ( 4 ), το κράτος αυτό αποχώρησε από την Ευρωπαϊκή Ένωση και, συνακόλουθα, κατέστη τρίτη χώρα. Επομένως, τα δικαστήρια του Ηνωμένου Βασιλείου, από την ημερομηνία αυτή και εφεξής, δεν μπορούν πλέον να θεωρηθούν ως δικαστήρια κράτους μέλους.

28. Εντούτοις, η προαναφερθείσα συμφωνία προβλέπει, στο άρθρο της 126, μεταβατική περίοδο μεταξύ της ημερομηνίας έναρξης ισχύος της, την 1η Φεβρουαρίου 2020, και της 31ης Δεκεμβρίου 2020. Το άρθρο 127 της ίδιας συμφωνίας ορίζει ότι, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά στη συμφωνία αυτή, το δίκαιο της Ένωσης εφαρμόζεται για το Ηνωμένο Βασίλειο και εντός αυτού κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, παράγει τα ίδια έννομα αποτελέσματα με εκείνα τα οποία παράγει εντός της Ένωσης και των κρατών μελών της και ερμηνεύεται και εφαρμόζεται σύμφωνα με τις ίδιες μεθόδους και γενικές αρχές με εκείνες που εφαρμόζονται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

29. Το άρθρο 86, παράγραφος 2, της συμφωνίας για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου προβλέπει επίσης ότι το Δικαστήριο εξακολουθεί να έχει δικαιοδοσία να εκδίδει προδικαστικές αποφάσεις κατόπιν αιτήσεων που υποβάλλονται από δικαστήρια του Ηνωμένου Βασιλείου πριν από τη λήξη της μεταβατικής περιόδου. Επιπλέον, κατά το άρθρο 86, παράγραφος 3, της ίδιας συμφωνίας, οι αιτήσεις για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως θεωρείται ότι υποβάλλονται, υπό την έννοια της παραγράφου 2 του ίδιου άρθρου, τη στιγμή κατά την οποία το εισαγωγικό της δίκης δικόγραφο καταχωρίζεται από τη Γραμματεία του Δικαστηρίου.

30. Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως υποβλήθηκε στο Δικαστήριο από δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου στις 7 Απριλίου 2020, ήτοι πριν από τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, στο πλαίσιο διαφοράς σχετικής με το δικαίωμα διαμονής της VI και το δικαίωμά της σε ορισμένες κρατικές παροχές.

31. Επομένως, αφενός, η επίμαχη στην κύρια δίκη περίπτωση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης ratione temporis, κατ’ εφαρμογήν των άρθρων 126 και 127 της συμφωνίας για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου και, αφετέρου, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να αποφανθεί προδικαστικώς, τουλάχιστον, επί των δύο πρώτων προδικαστικών ερωτημάτων που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 86, παράγραφος 2, της συμφωνίας αυτής.

VI. Ανάλυση

Α. Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος

32. Με το πρώτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί εάν ανήλικος που κατοικεί μόνιμα σε κράτος μέλος του ΕΟΧ είναι υποχρεωμένος να έχει πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας, προκειμένου να διατηρήσει το δικαίωμα διαμονής, όπως οφείλει ως αυτοσυντηρούμενο πρόσωπο, δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 1, της κανονιστικής αποφάσεως του 2016.

33. Με τον τρόπο που διατυπώνεται, τίθεται το ζήτημα εάν το ερώτημα είναι παραδεκτό ή ακόμη και εάν το Δικαστήριο έχει αρμοδιότητα να το απαντήσει. Υπενθυμίζεται συναφώς ότι το κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ σύστημα συνεργασίας στηρίζεται σε σαφή διάκριση των αρμοδιοτήτων μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου. Στο πλαίσιο διαδικασίας κινηθείσας δυνάμει του άρθρου αυτού, η ερμηνεία των εθνικών διατάξεων επαφίεται στα εθνικά δικαστήρια και όχι στο Δικαστήριο, το οποίο δεν είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί του συμβατού χαρακτήρα των κανόνων του εσωτερικού δικαίου με τις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης. Αντιθέτως, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να παρέχει στο εθνικό δικαστήριο όλα τα ερμηνευτικά στοιχεία τα οποία άπτονται του δικαίου της Ένωσης και τα οποία παρέχουν στο δεύτερο τη δυνατότητα να εκτιμήσει το συμβατό των κανόνων του εθνικού δικαίου με το δίκαιο της Ένωσης ( 5 ).

34. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο δύναται εν ανάγκη να αναδιατυπώσει τα υποβληθέντα σε αυτό ερωτήματα. Συγκεκριμένα, αποστολή του Δικαστηρίου είναι η ερμηνεία όλων των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης που τα εθνικά δικαστήρια έχουν ανάγκη προκειμένου να αποφαίνονται επί των διαφορών των οποίων επιλαμβάνονται, ακόμη και όταν τα ερωτήματα που τα εθνικά δικαστήρια υποβάλλουν δεν περιέχουν ρητή αναφορά στις εν λόγω διατάξεις ( 6 ). Προς τούτο, το Δικαστήριο καλείται να εξαγάγει από το σύνολο των παρασχεθέντων από το εθνικό δικαστήριο στοιχείων και, ιδίως, από το σκεπτικό της αποφάσεως περί παραπομπής εκείνα τα στοιχεία του δικαίου της Ένωσης τα οποία χρήζουν ερμηνείας, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της διαφοράς ( 7 ).

35. Λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας αυτής και των στοιχείων που περιέχονται στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, προκύπτει σαφώς ότι, με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, εάν το άρθρο 16 της οδηγίας 2004/38 επιβάλλει σε ανήλικο που είναι υπήκοος κράτους μέλους του ΕΟΧ να διαθέτει πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας, προκειμένου να διατηρήσει το δικαίωμά του μόνιμης διαμονής, όπως απαιτείται κατά τη διάρκεια της περιόδου προσωρινής διαμονής δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38.

36. Υπό την έννοια αυτή, στο ερώτημα πρέπει να δοθεί σαφέστατα αρνητική απάντηση. Πράγματι, μολονότι σπανίως το γράμμα ενός κανόνα δικαίου είναι απόλυτα σαφές, εντούτοις μπορεί τούτο να συμβεί: το άρθρο 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 2004/38 αποτελεί παράδειγμα μιας τέτοιας περίπτωσης. Η διάταξη αυτή προβλέπει ρητώς ότι «[ο]ι πολίτες της Ένωσης οι οποίοι έχουν διαμείνει νομίμως για συνεχές χρονικό διάστημα πέντε ετών στο κράτος μέλος υποδοχής έχουν δικαίωμα μόνιμης διαμονής στην επικράτειά του. Το δικαίωμα αυτό δεν υπόκειται στους όρους που προβλέπονται στο Κεφάλαιο III» ( 8 ).

37. Ωστόσο, η προϋπόθεση της πλήρους ασφαλιστικής κάλυψης ασθενείας περιλαμβάνεται σε μία από τις διατάξεις του προαναφερθέντος κεφαλαίου, ήτοι στο άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ. Επομένως, η προϋπόθεση αυτή δεν απαιτείται πλέον για πολίτη της Ένωσης που έχει διαμείνει νομίμως επί πέντε έτη στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής.

38. Εάν κρινόταν απαραίτητο, θα μπορούσε επίσης να μνημονευθεί και η αιτιολογική σκέψη 18 της οδηγίας 2004/38, η οποία επιβεβαιώνει σαφώς τη βούληση του νομοθέτη της Ένωσης να εξαιρέσει από την υποχρέωση πλήρωσης οιασδήποτε προϋπόθεσης τους πολίτες της Ένωσης που έχουν αποκτήσει δικαίωμα μόνιμης διαμονής. Πράγματι, κατά την αιτιολογική αυτή σκέψη, «[τ]ο δικαίωμα μόνιμης διαμονής, άπαξ αποκτηθεί, δεν θα πρέπει να υπόκειται σε όρους, προκειμένου να αποτελεί ένα πραγματικό μέσο ενσωμάτωσης στην κοινωνία του κράτους μέλους υποδοχής στο οποίο διαμένει ο πολίτης της Ένωσης».

39. Με άλλα λόγια, άπαξ και αποκτηθεί το καθεστώς μόνιμης διαμονής, οι πολίτες της Ένωσης δεν απαιτείται πλέον να πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 7 της οδηγίας 2004/38 ( 9 ).

40. Εξάλλου, η κατά τα άνω ερμηνεία του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 2004/38 έχει υιοθετηθεί από το Δικαστήριο υπό παρόμοιες περιστάσεις. Από την απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2016, Rendón Marín (C‑165/14, EU:C:2016:675), προκύπτει ότι, όταν το τέκνο υπηκόου τρίτης χώρας έχει αποκτήσει δικαίωμα μόνιμης διαμονής σε κράτος μέλος δυνάμει του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 2004/38, το δικαίωμα διαμονής του τέκνου αυτού «δεν θα υπόκειται στις προϋποθέσεις του κεφαλαίου III της εν λόγω οδηγίας και, ιδίως, του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, αυτής» ( 10 ).

41. Θα προσέθετα, τέλος, ότι στο άρθρο 16, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38 τονίζεται ότι η διάταξη αυτή εφαρμόζεται και για τα μέλη της οικογένειας που δεν είναι υπήκοοι κράτους μέλους και τα οποία έχουν διαμείνει νομίμως με τον πολίτη της Ένωσης τον οποίο αφορά το άρθρο 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 2004/38 στο κράτος μέλος υποδοχής για συνεχές χρονικό διάστημα πέντε ετών.

42. Ως εκ τούτου, σύμφωνα με τα προεκτεθέντα, είναι σαφές ότι το άρθρο 16 της οδηγίας 2004/38 έχει την έννοια ότι ανήλικος που κατοικεί εντός του ΕΟΧ και έχει αποκτήσει δικαίωμα μόνιμης διαμονής δυνάμει της διατάξεως αυτής δεν υποχρεούται να διαθέτει πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας προκειμένου να διατηρήσει το δικαίωμά του μόνιμης διαμονής.

Β. Επί του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος

43. Με το δεύτερο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί εάν το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 2004/38 έχει την έννοια ότι η προϋπόθεση πλήρους ασφαλιστικής κάλυψης ασθενείας πληρούται, όσον αφορά πρόσωπο που δεν ασκεί οικονομική δραστηριότητα, μόνον εφόσον η κάλυψη αυτή αφορά τόσο το εν λόγω πρόσωπο όσο και όλα τα οικεία μέλη της οικογένειάς του. Το αιτούν δικαστήριο μνημονεύει επίσης στο ερώτημά του τη σκέψη 70 της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 23ης Φεβρουαρίου 2010, Teixeira (C‑480/08, EU:C:2010:83, στο εξής: απόφαση Teixeira). Θα εξετάσω διαδοχικά τα δύο αυτά σημεία. Θα ολοκληρώσω με μια παρατήρηση ως προς την έννοια της «πλήρους ασφαλιστικής κάλυψης ασθενείας».

1. Τα πρόσωπα που υποχρεούνται σε πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38

44. Κατά το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38, όλοι οι πολίτες της Ένωσης έχουν δικαίωμα διαμονής στην επικράτεια άλλου κράτους μέλους για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών, εφόσον «διαθέτουν επαρκείς πόρους για τον εαυτό τους και τα μέλη των οικογενειών τους, ούτως ώστε να μην επιβαρύνουν κατά τη διάρκεια της περιόδου παραμονής τους το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους μέλους υποδοχής, καθώς και πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας στο κράτος μέλος υποδοχής».

45. Στην πραγματικότητα, μολονότι το αγγλικό κείμενο της εν λόγω διάταξης θα μπορούσε να δημιουργήσει αμφιβολίες ως προς το περιεχόμενο της υποχρέωσης πλήρους ασφαλιστικής κάλυψης ασθενείας δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38, επισημαίνεται ότι το Δικαστήριο προσφάτως ερμήνευσε τη διάταξη αυτή και απάντησε στο ζήτημα για το οποίο ερωτά το αιτούν δικαστήριο.

46. Πράγματι, στην απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, A (Δημόσια υγειονομική περίθαλψη) (C‑535/19, EU:C:2021:595), το Δικαστήριο απεφάνθη ότι, «όπως προκύπτει από το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψης 10 αυτής, τα κράτη μέλη μπορούν να απαιτήσουν από τους υπηκόους άλλου κράτους μέλους που θέλουν να επωφεληθούν του δικαιώματος διαμονής στο έδαφός τους για διάστημα άνω των τριών μηνών χωρίς να ασκούν οικονομική δραστηριότητα να διαθέτουν, για τους εαυτούς τους και τα μέλη των οικογενειών τους, πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας στο κράτος μέλος υποδοχής και επαρκείς πόρους ούτως ώστε να μην επιβαρύνουν κατά τη διάρκεια της περιόδου διαμονής τους το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους αυτού» ( 11 ).

47. Όπως διευκρινίζεται στην απόφαση αυτή, προκύπτει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38, το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να διαμένουν στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής, βάσει του άρθρου 7 της οδηγίας αυτής, διατηρείται μόνον καθόσον οι εν λόγω πολίτες και τα μέλη των οικογενειών τους πληρούν τις τιθέμενες με τη διάταξη αυτή προϋποθέσεις. Επομένως, από το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38, σε συνδυασμό με το άρθρο 14, παράγραφος 2, αυτής, προκύπτει ότι, καθ’ όλη τη διάρκεια διαμονής στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών και μικρότερο των πέντε ετών, ο πολίτης της Ένωσης που δεν ασκεί οικονομική δραστηριότητα πρέπει, μεταξύ άλλων, να διαθέτει πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας για τον εαυτό του και για τα μέλη της οικογένειάς του, προκειμένου να μην επιβαρύνει υπέρμετρα τα δημόσια οικονομικά του κράτους μέλους αυτού ( 12 ).

48. Παρά την ενδεχόμενη ασάφεια της διατύπωσης του αγγλικού κειμένου του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, η ερμηνεία αυτή είναι απολύτως σύμφωνη με τις λοιπές γλωσσικές αποδόσεις της διάταξης αυτής ( 13 ). Εντούτοις, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η διατύπωση που χρησιμοποιείται σε μία από τις γλωσσικές αποδόσεις διατάξεως του δικαίου της Ένωσης δεν πρέπει να αποτελεί τη μοναδική βάση για την ερμηνεία της διατάξεως αυτής ούτε μπορεί να της αναγνωρισθεί υπεροχή έναντι των λοιπών γλωσσικών αποδόσεων ( 14 ).

49. Επιπλέον, η ερμηνεία του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38 στην οποία προέβη το Δικαστήριο είναι επίσης σύμφωνη με την όλη οικονομία και τον σκοπό της ρύθμισης στην οποία εντάσσεται. Συναφώς, επισημαίνω, αντιστοίχως, το άρθρο 12, παράγραφος 2, και το άρθρο 14, παράγραφος 2, της οδηγίας 2004/38, καθώς και την αιτιολογική σκέψη 10 της ίδιας οδηγίας.

50. Υπό τα δεδομένα αυτά, δεν μπορώ παρά να επιβεβαιώσω ότι το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι, καθ’ όλη τη διάρκεια διαμονής στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών και μικρότερο των πέντε ετών, ο πολίτης της Ένωσης που δεν ασκεί οικονομική δραστηριότητα πρέπει να διαθέτει πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας για τον εαυτό του και για τα μέλη της οικογένειάς του.

2. Το περιεχόμενο της ερμηνείας που δόθηκε με την απόφαση Teixeira

51. Στη σκέψη 70 της αποφάσεως Teixeira, το Δικαστήριο έκρινε ότι το δικαίωμα διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής του οποίου απολαύει ο γονέας που πράγματι έχει την επιμέλεια τέκνου, το οποίο ασκεί δικαίωμα προσβάσεως στην εκπαίδευση δυνάμει του άρθρου 12 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1612/68 του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 1968, περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων στο εσωτερικό της Κοινότητας ( 15 ), δεν εξαρτάται από την προϋπόθεση να διαθέτει ο γονέας αυτός επαρκείς πόρους, ώστε να μην επιβαρύνει το σύστημα κοινωνικής προνοίας του κράτους μέλους αυτού κατά τη διάρκεια της εκεί διαμονής του, και να έχει πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας στο εν λόγω κράτος μέλος.

52. Υπενθυμίζεται ότι, μολονότι το άρθρο 12 του κανονισμού 1612/68 καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από το άρθρο 10 του κανονισμού 492/2011, εντούτοις η διατύπωση των δύο αυτών διατάξεων είναι πανομοιότυπη και, επομένως, η σχετική με την πρώτη διάταξη νομολογία του Δικαστηρίου εξακολουθεί να είναι κρίσιμη για την ερμηνεία του άρθρου 10 του κανονισμού 492/2011 ( 16 ).

53. Επομένως, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι τα τέκνα υπηκόου κράτους μέλους ο οποίος εργάζεται ή εργάστηκε στο κράτος μέλος υποδοχής, καθώς και ο έχων την επιμέλεια των τέκνων αυτών γονέας, μπορούν να επικαλεστούν αυτοτελές δικαίωμα διαμονής στο κράτος μέλος υποδοχής, δυνάμει του άρθρου 10 του κανονισμού 492/2011 και μόνο, χωρίς να υποχρεούνται να πληρούν τις προϋποθέτεις που θέτει η οδηγία 2004/38, όπως το να διαθέτουν επαρκείς πόρους και πλήρη ασφάλιση υγείας στο εν λόγω κράτος μέλος ( 17 ).

54. Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν περιείχε κανένα σχετικό στοιχείο. Ωστόσο, με την γραπτή απάντηση που υπέβαλε στις ερωτήσεις του Δικαστηρίου, η VI δήλωσε ότι ο σύζυγός της, πατέρας του παιδιού το οποίο αφορά η διαφορά, είναι Πακιστανός υπήκοος, όπως και η ίδια. Με την γραπτή απάντησή της, επομένως, η ίδια η VI αναγνωρίζει ότι δεν υποστηρίζει ότι η περίπτωσή της εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 10 του κανονισμού 492/2011 ( 18 ).

55. Υπό τις συνθήκες αυτές, το άρθρο 10 του κανονισμού 492/2011 δεν μπορεί να επηρεάσει την απάντηση στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα.

3. Τελική παρατήρηση επί της έννοιας της «πλήρους ασφαλιστικής κάλυψης ασθενείας»

56. Δεν μπορεί να παραγνωριστεί, κατά την κρίση μου, ότι ένα άλλο θεμελιώδες ζήτημα που αποτελεί τη βάση της διαφοράς μεταξύ των διαδίκων της κύριας δίκης είναι πιθανώς το ζήτημα εάν το δικαίωμα στην υγειονομική περίθαλψη που παρέχεται από δημόσιο σύστημα υγείας (ήτοι το National Health Service, εθνικό σύστημα υγείας, στο εξής: NHS) συνιστά «πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας» κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38 ( 19 ). Εξάλλου, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι στο πλαίσιο της ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου συζητήσεως τέθηκε ρητώς το ζήτημα της αναγκαιότητας υποβολής προδικαστικού ερωτήματος σχετικά με την πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας.

57. Εντούτοις, πρέπει να παραδεχθώ ότι, αφενός, ο εκπρόσωπος της προσφεύγουσας στην κύρια δίκη απάντησε σαφώς ότι «δεν απαιτείται επαναδιατύπωση ή ανάλυση του δεύτερου προδικαστικού ερωτήματος, προκειμένου να ερωτηθεί τι συνιστά“πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας”» ( 20 ), και, αφετέρου, το αιτούν δικαστήριο δεν έκρινε αναγκαίο να υποβάλει στο Δικαστήριο το ερώτημα αυτό. Πράγματι, το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα δεν αφορά ούτε τη «φύση» ούτε το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής της υποχρέωσης «ασφαλιστικής κάλυψης ασθενείας».

58. Επιπλέον, η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν περιέχει άλλες διευκρινίσεις συναφώς, πλην της μνείας αποφάσεως του Court of Appeal (εφετείου) (Αγγλία και Ουαλία) (πολιτικό τμήμα) (Ηνωμένο Βασίλειο) ( 21 ) στο λεκτικό του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος σχετικά με τις συμφωνίες αμοιβαιότητας περί Κοινής Ταξιδιωτικής Περιοχής μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας.

59. Τέλος, λυπάμαι που το Ηνωμένο Βασίλειο δεν θεώρησε σκόπιμο να υποβάλει γραπτές παρατηρήσεις ή να ζητήσει τη διεξαγωγή επ’ ακροατηρίου συζητήσεως προκειμένου να εκθέσει στο Δικαστήριο τη λειτουργία και το εύρος του δημοσίου συστήματος υγείας του ( 22 ).

60. Υπό τις συνθήκες αυτές, φρονώ ότι θα ήταν ιδιαιτέρως άσκοπη η εξέταση του ζητήματος αυτού, παρά το γεγονός ότι το αιτούν δικαστήριο δεν θα έχει πλέον τη δυνατότητα να υποβάλει σχετικό προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι το Ηνωμένο Βασίλειο επέλεξε να εγκαταλείψει την Ευρωπαϊκή Ένωση.

61. Κατά συνέπεια, οι μόνες παρατηρήσεις που μπορούν να διατυπωθούν επ’ αυτού είναι ότι, πρώτον, ο νομοθέτης της Ένωσης έλαβε υπόψη τον φόβο των κρατών μελών ότι τα δημόσια οικονομικά τους ενδέχεται να θιγούν από την άσκηση της ελευθερίας κυκλοφορίας ( 23 ), πλην όμως, δεύτερον, δεν έφτασε έως του σημείου να απαιτεί να παρέχεται η «πλήρης ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας» από ιδιώτη πάροχο και, τρίτον, προτίμησε τον όρο «πλήρης ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας», ενώ το άρθρο 1, παράγραφος 1, της προϊσχύσασας οδηγίας 90/365 απαιτούσε υγειονομική ασφάλιση που να καλύπτει «το σύνολο των κινδύνων στο κράτος μέλος υποδοχής» ( 24 ).

62. Εξάλλου, στην οδηγία 2004/38 δεν παρέχεται μεν καμία διευκρίνιση σχετικά με το πώς πρέπει να νοείται ο όρος «πλήρης», αλλά ούτε παραπέμπει η οδηγία στις εθνικές νομοθεσίες όσον αφορά την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στον εν λόγω όρο. Συνεπώς, πρέπει να γίνει δεκτό, για την εφαρμογή αυτής της οδηγίας, ότι πρόκειται για αυτοτελή έννοια του δικαίου της Ένωσης, η οποία χρήζει ενιαίας ερμηνείας σε όλα τα κράτη μέλη ( 25 ). Επιπλέον, λαμβανομένων υπόψη του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η οδηγία 2004/38 και των σκοπών που επιδιώκει, οι διατάξεις της δεν πρέπει να ερμηνεύονται περιοριστικά και δεν πρέπει, εν πάση περιπτώσει, να καθίστανται άνευ πρακτικής αποτελεσματικότητας ( 26 ). Τούτο σημαίνει, εξ αντιδιαστολής, ότι μια προϋπόθεση ικανή να θίξει την ελεύθερη κυκλοφορία –όπως αυτή που αφορά την πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας που προβλέπεται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38– πρέπει να ερμηνεύεται στενά.

63. Υπό τις συνθήκες αυτές, εκτιμώ ότι η ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας πρέπει να θεωρείται «πλήρης» κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38, εφόσον η κάλυψη της οποίας απολαύει ο πολίτης της Ένωσης αντιστοιχεί στην κάλυψη που παρέχεται δωρεάν από το κράτος μέλος υποδοχής στους δικούς του υπηκόους –και τούτο κατά μείζονα λόγο καθόσον το εν λόγω κράτος μέλος μπορεί να προβλέπει ότι η πρόσβαση στο σύστημα ασφάλισης ασθενείας του δεν θα είναι δωρεάν ( 27 )– ή στην κάλυψη που το κράτος μέλος επιβάλλει στους υπηκόους του να εξασφαλίζουν, ιδίως εφόσον οι πολίτες της Ένωσης συνεισφέρουν στη φορολογική βάση από την οποία χρηματοδοτείται το σύστημα υγείας με τον ίδιο τρόπο όπως οι υπήκοοι του οικείου κράτους μέλους.

64. Η ερμηνεία αυτή δεν είναι ικανή να επιβαρύνει υπέρμετρα τα δημόσια οικονομικά και, για τον λόγο αυτόν, είναι σύμφωνη με έναν από τους βασικούς σκοπούς της οδηγίας 2004/38. Επιπλέον, η ερμηνεία αυτή συνάδει, mutatis mutandis, με τα όσα συνεπάγεται η προϋπόθεση επαρκών πόρων που επιβάλλεται επίσης δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38. Συγκεκριμένα, κατά το άρθρο 8, παράγραφος 4, της οδηγίας 2004/38, το ύψος του ποσού που θεωρείται ως «επαρκείς πόροι» δεν μπορεί να υπερβαίνει το όριο κάτω του οποίου οι υπήκοοι του κράτους μέλους υποδοχής είναι επιλέξιμοι για κοινωνικές παροχές ή, όπου το κριτήριο αυτό δεν εφαρμόζεται, το ύψος της κατώτατης σύνταξης κοινωνικής ασφάλισης που καταβάλλεται από το κράτος μέλος υποδοχής. Επομένως, προσήκει η ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας να θεωρείται «πλήρης» όταν αντιστοιχεί σε αυτή που παρέχεται ή επιβάλλεται στους υπηκόους του κράτους μέλους υποδοχής.

VII. Πρόταση

65. Κατόπιν των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο πρώτο και στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Social Security Appeal Tribunal (δικαστήριο διαφορών κοινωνικής ασφάλισης, Βόρεια Ιρλανδία) (Ηνωμένο Βασίλειο) ως εξής: 1) Το άρθρο 16 της οδηγίας 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 29ης Απριλίου 2004, σχετικά με το δικαίωμα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους να κυκλοφορούν και να διαμένουν ελεύθερα στην επικράτεια των κρατών μελών, για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 1612/68 και την κατάργηση των οδηγιών 64/221/ΕΟΚ, 68/360/ΕΟΚ, 72/194/ΕΟΚ, 73/148/ΕΟΚ, 75/34/ΕΟΚ, 75/35/ΕΟΚ, 90/364/ΕΟΚ, 90/365/ΕΟΚ και 93/96/ΕΟΚ, έχει την έννοια ότι ανήλικος που κατοικεί εντός του ΕΟΧ και έχει αποκτήσει δικαίωμα μόνιμης διαμονής δυνάμει της διατάξεως αυτής δεν υποχρεούται να διαθέτει πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας προκειμένου να διατηρήσει το δικαίωμά του μόνιμης διαμονής. 2) Το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38 έχει την έννοια ότι, καθ’ όλη τη διάρκεια διαμονής στο έδαφος του κράτους μέλους υποδοχής για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των τριών μηνών και μικρότερο των πέντε ετών, ο πολίτης της Ένωσης που δεν ασκεί οικονομική δραστηριότητα πρέπει να διαθέτει πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας για τον εαυτό του και για τα μέλη της οικογένειάς του.

( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.

( 2 ) ΕΕ 2004, L 158, σ. 77, και διορθωτικό ΕΕ 2004, L 229, σ. 35.

( 3 ) ΕΕ 2011, L 141, σ. 1.

( 4 ) ΕΕ 2020, L 29, σ. 7 (στο εξής: συμφωνία για την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου).

( 5 ) Πρβλ. απόφαση της 18ης Νοεμβρίου 2020, Syndicat CFTC (C‑463/19, EU:C:2020:932, σκέψη 29).

( 6 ) Πρβλ. απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2016, Rendón Marín (C‑165/14, EU:C:2016:675, σκέψη 33).

( 7 ) Πρβλ. απόφαση της 13ης Σεπτεμβρίου 2016, Rendón Marín (C‑165/14, EU:C:2016:675, σκέψη 34).

( 8 ) Η υπογράμμιση δική μου.

( 9 ) Βλ. Mantu, S., και Minderhoud, P., «Exploring the Links between Residence and Social Rights for Economically Inactive EU Citizens», European Journal of Migration and Law, 2019 (21), σ. 313-337, ιδίως σ. 327.

( 10 ) Σκέψη 47.

( 11 ) Σκέψη 53 (η υπογράμμιση δική μου).

( 12 ) Πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, A (Δημόσια υγειονομική περίθαλψη) (C‑535/19, EU:C:2021:595, σκέψεις 54 και 55). Επισημαίνεται ότι η ερμηνεία αυτή ενυπήρχε ήδη είτε σε προγενέστερες αποφάσεις που αφορούσαν την οικεία προϊσχύσασα διάταξη –ήτοι, το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 90/364/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 1990, σχετικά με το δικαίωμα διαμονής (ΕΕ 1990, L 180, σ. 26)– είτε με διατύπωση που θα μπορούσε να φαίνεται διφορούμενη στο αγγλικό κείμενο. Πρβλ., αντιστοίχως, αποφάσεις της 17ης Σεπτεμβρίου 2002, Baumbast και R (C‑413/99, EU:C:2002:493, σκέψη 87), και της 19ης Σεπτεμβρίου 2013, Brey (C‑140/12, EU:C:2013:565, σκέψη 47). Μολονότι αυτή η απαρίθμηση δεν φιλοδοξεί να είναι εξαντλητική, η ακαδημαϊκή θεωρία που ελήφθη υπόψη συνηγορεί υπέρ της ερμηνείας αυτής. Πρβλ., μεταξύ άλλων, Sarolea, S., «De Strasbourg à Luxembourg, quels droits pour les familles migrantes?», Revue Québecoise de Droit International, 2020, 33 (Ειδική έκδοση), σ. 439-464, ιδίως σ. 444· de Mars, S., «Economically inactive EU migrants and the United Kingdom’s National Health Service: unreasonable burdens without real links?», E.L. Rev., 2014, 39(6), σ. 770-789, ιδίως σ. 772· και Sokol, T., «Comprehensive Sickness Insurance as a Condition for EU Citizens’ Residence in Other Member State: a Need for a Reform?», European Journal of Social Security, 2016, τόμος 18, σ. 380-398, ιδίως σ. 381 και σ. 394.

( 13 ) Ας συγκρίνουμε, για παράδειγμα, το αγγλικό κείμενο του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38 με το γερμανικό κείμενο («für sich und seine Familienangehörigen über ausreichende Existenzmittel verfügt […] und er und seine Familienangehörigen über einen umfassenden Krankenversicherungsschutz im Aufnahmemitgliedstaat verfügen»), το ισπανικό κείμενο («dispone, para sí y los miembros de su familia, de recursos suficientes […] así como de un seguro de enfermedad que cubra todos los riesgos en el Estado miembro de acogida»), το γαλλικό κείμενο («s’il dispose, pour lui et pour les membres de sa famille, de ressources suffisantes […] et d’une assurance maladie complète dans l’État membre d’accueil») ή το ιταλικό κείμενο της ίδιας διάταξης («di disporre, per se stesso e per i propri familiari, di risorse economiche sufficienti […] e di un’assicurazione malattia che copra tutti i rischi nello Stato membro ospitante»).

( 14 ) Πρβλ. απόφαση της 20ής Δεκεμβρίου 2017, Gusa (C‑442/16, EU:C:2017:1004, σκέψη 34).

( 15 ) ΕΕ ειδ. έκδ. 05/001, σ. 33, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2434/92 του Συμβουλίου, της 27ης Ιουλίου 1992 (ΕΕ 1992, L 245, σ. 1).

( 16 ) Πρβλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2020, Jobcenter Krefeld (C‑181/19, EU:C:2020:794, σκέψη 34).

( 17 ) Πρβλ. αποφάσεις της 23ης Φεβρουαρίου 2010, Ibrahim και Secretary of State for the Home Department (C‑310/08, EU:C:2010:80, σκέψεις 50 και 59), και της 6ης Οκτωβρίου 2020, Jobcenter Krefeld (C‑181/19, EU:C:2020:794, σκέψη 39).

( 18 ) Βλ. σημείο 14 της απάντησης της προσφεύγουσας της κύριας δίκης στις ερωτήσεις που έθεσε το Δικαστήριο προς γραπτή απάντηση.

( 19 ) Το ερώτημα αυτό, επομένως, διακρίνεται από το ερώτημα εάν το κράτος μέλος υποδοχής υποχρεούται να υπαγάγει δωρεάν στο δημόσιο σύστημά του ασφάλισης ασθενείας πολίτη της Ένωσης ο οποίος διαμένει στο έδαφός του βάσει του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, της οδηγίας 2004/38, χωρίς να ασκεί οικονομική δραστηριότητα. Όπως είναι γνωστό, το Δικαστήριο έδωσε αρνητική απάντηση στο ερώτημα αυτό με την απόφασή του της 15ης Ιουλίου 2021, A (Δημόσια υγειονομική περίθαλψη) (C‑535/19, EU:C:2021:595, σκέψεις 56 και 58).

( 20 ) Πρακτικά συνεδριάσεως του Appeal Tribunal της 28ης Φεβρουαρίου 2020, Spires Centre, Μπέλφαστ (Ηνωμένο Βασίλειο), τα οποία απεστάλησαν υπό τη μορφή αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως στην υπό κρίση υπόθεση.

( 21 ) Ahmad κατά Secretary of State for the Home Department [2014], EWCA Civ 988. Στην υπόθεση αυτή, το Court of Appeal (εφετείο) έκρινε ότι η κάλυψη που παρέχεται από το NHS δεν συνιστά πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας. Τούτο αμφισβητείται από τη VI. Βλ., συναφώς, de Mars, S., «Economically inactive EU migrants and the United Kingdom’s National Health Service: unreasonable burdens without real links?», E.L. Rev., 2014, 39(6), σ. 770-789.

( 22 ) Ούτε θεωρώ ότι μπορεί να εξαχθεί συμπέρασμα από το γεγονός ότι το Δικαστήριο, στην παράθεση των πραγματικών περιστατικών της αποφάσεως της 23ης Φεβρουαρίου 2010, Ibrahim και Secretary of State for the Home Department (C‑310/08, EU:C:2010:80, σκέψη 20), ανέφερε ότι η N. H. Ibrahim «[δεν διέθετε] πλήρη ασφάλιση υγείας και [καλυπτόταν] από το National Health Service (εθνικό σύστημα υγείας)».

( 23 ) Βλ. αιτιολογική σκέψη 10 της οδηγίας 2004/38 και πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, A (Δημόσια υγειονομική περίθαλψη) (C‑535/19, EU:C:2021:595, σκέψεις 55 και 62).

( 24 ) Η υπογράμμιση δική μου.

( 25 ) Πρβλ. απόφαση της 21ης Δεκεμβρίου 2011, Ziolkowski και Szeja (C‑424/10 και C‑425/10, EU:C:2011:866, σκέψη 33).

( 26 ) Πρβλ., προσφάτως, απόφαση της 11ης Απριλίου 2019, Tarola (C‑483/17, EU:C:2019:309, σκέψη 38 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

( 27 ) Πρβλ. απόφαση της 15ης Ιουλίου 2021, A (Δημόσια υγειονομική περίθαλψη) (C‑535/19, EU:C:2021:595, σκέψεις 58 και 62).