Υπόθεση T‑210/01

General Electric Company

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

«Προσφυγή ακυρώσεως — Ανταγωνισμός — Απόφαση της Επιτροπής με την οποία κηρύσσει συγκέντρωση ασυμβίβαστη προς την κοινή αγορά — Κανονισμός (ΕΟΚ) 4064/89 — Αεροναυπηγικές αγορές — Αγορά της Honeywell από την General Electric — Κάθετη ολοκλήρωση — Συνολικές συμφωνίες — Αποτελέσματα αποκλεισμού — Οριζόντιες αλληλεπικαλύψεις — Δικαιώματα άμυνας»

Απόφαση του Πρωτοδικείου (δεύτερο πενταμελές τμήμα) της 14ης Δεκεμβρίου 2005

Περίληψη της αποφάσεως

1. Προσφυγή ακυρώσεως — Αντικείμενο — Απόφαση περί ελέγχου των συγκεντρώσεων — Απόφαση που στηρίζεται σε πλείονες άξονες συλλογισμού, έκαστος των οποίων θα αρκούσε αφ’ εαυτού να στηρίξει το διατακτικό της — Πλήρωση των κριτηρίων ασυμβίβαστου προς την κοινή αγορά τουλάχιστον ως προς μία από τις σχετικές αγορές — Αβάσιμη προσφυγή

(Άρθρο 230 ΕΚ· κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου, άρθρα 2 §§ 1, στοιχείο α΄, και 3)

2. Ανταγωνισμός — Συγκεντρώσεις — Εξέταση από την Επιτροπή — Εκτιμήσεις οικονομικής φύσεως — Διακριτική εξουσία εκτιμήσεως — Δικαστικός έλεγχος — Έκταση — Όρια

(Κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου, άρθρο 2)

3. Ανταγωνισμός — Συγκεντρώσεις — Εκτίμηση της συμβατότητας με την κοινή αγορά — Δεν υφίσταται τεκμήριο

(Κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου)

4. Ανταγωνισμός — Συγκεντρώσεις — Εκτίμηση της συμβατότητας με την κοινή αγορά — Ανάλυση των δυνητικών προοπτικών εξελίξεως της οικείας αγοράς — Ανάγκη αυστηρής αναλύσεως — Δικαστικός έλεγχος — Έκταση

(Κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου, άρθρο 2 §§ 2 και 3)

5. Ανταγωνισμός — Συγκεντρώσεις — Εκτίμηση της συμβατότητας με την κοινή αγορά — Συγκέντρωση εταιριών ετερογενών δραστηριοτήτων — Έννοια — Συνεκτίμηση της πιθανότητας δημιουργίας ή ενισχύσεως δεσπόζουσας θέσεως στην αγορά αναφοράς μιας από τις επιχειρήσεις που συμμετέχουν στην πράξη συγκεντρώσεως — Επιτρέπεται — Δυνατότητα της Επιτροπής να στηριχθεί στη δυνάμενη να προβλεφθεί συμπεριφορά της εταιρίας που προκύπτει από τη συγκέντρωση — Όροι — Παρουσίαση μιας αυστηρής αναλύσεως που στηρίζεται σε στέρεες αποδείξεις

(Κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου, άρθρο 2 §§ 2 και 3)

6. Ανταγωνισμός — Συγκεντρώσεις — Εκτίμηση της συμβατότητας με την κοινή αγορά — Συγκέντρωση εταιριών ετερογενών δραστηριοτήτων — Συνεκτίμηση αντίθετων προς τον ανταγωνισμό μορφών συμπεριφοράς που δύνανται να προβλεφθούν — Επιτρέπεται — Έλλειψη υποχρεώσεως της Επιτροπής να εκτιμήσει την πιθανότητα υπάρξεως τέτοιων μορφών συμπεριφοράς με γνώμονα κινδύνους σύμφυτους με την υιοθέτηση των συγκεκριμένων μορφών συμπεριφοράς από μια επιχείρηση

(Άρθρο 82 ΕΚ· κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου, άρθρο 2 §§ 2 και 3)

7. Ανταγωνισμός — Συγκεντρώσεις — Εκτίμηση της συμβατότητας με την κοινή αγορά — Κριτήρια — Δημιουργία ή ενίσχυση δεσπόζουσας θέσεως που παρακωλύει σε μεγάλο βαθμό τον ουσιαστικό ανταγωνισμό στην κοινή αγορά — Σωρευτικός χαρακτήρας — Αλληλεπίδραση — Υποχρέωση τυπικής συνδέσεως των σκέψεων που διατυπώνονται ως προς το πρώτο κριτήριο αλλά αφορούν και το δεύτερο, με το δεύτερο αυτό κριτήριο — Δεν υφίσταται

(Άρθρα 82 και 253 ΕΚ· κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου, άρθρο 2 §§ 2 και 3)

8. Ανταγωνισμός — Δεσπόζουσα θέση — Έννοια

(Άρθρο 82 ΕΚ)

9. Ανταγωνισμός — Δεσπόζουσα θέση — Χαρακτηρισμός με κριτήριο την κατοχή ιδιαιτέρως σημαντικού μεριδίου αγοράς — Εκτίμηση της ενισχύσεως των μεριδίων αγοράς σε μια αγορά που υπόκειται σε διαγωνισμούς και χαρακτηρίζεται από τη σύναψη περιορισμένου αριθμού συμβάσεων μεγάλης αξίας

(Άρθρο 82 ΕΚ)

10. Ανταγωνισμός — Δεσπόζουσα θέση — Ύπαρξη — Επίδραση έντονου ανταγωνισμού στην οικεία αγορά — Δεν υφίσταται εφόσον υπάρχει επιχείρηση ικανή να συμπεριφέρεται χωρίς να λαμβάνει υπόψη τον ανταγωνισμό αυτόν — Οικονομικές παραχωρήσεις στις οποίες προβαίνει η επιχείρηση για να κερδίσει ορισμένους διαγωνισμούς που αφορούν προϊόντα μεγάλης αξίας — Δεν ασκούν επιρροή

(Άρθρο 82 ΕΚ)

11. Ανταγωνισμός — Κοινοτικοί κανόνες — Εφαρμογή από την Επιτροπή — Ανεξαρτησία έναντι των εκτιμήσεων των αρχών τρίτων κρατών

12. Ανταγωνισμός — Συγκεντρώσεις — Εκτίμηση της συμβατότητας με την κοινή αγορά — Αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα που απορρέουν από άμεση κάθετη σχέση — Αποτελέσματα που εξαρτώνται από τη μελλοντική συμπεριφορά της συγχωνευθείσας εταιρίας — Υποχρέωση της Επιτροπής να στηριχθεί σε στέρεες αποδείξεις ως προς την πιθανότητα επιδείξεως της προβαλλόμενης αντίθετης προς τον ανταγωνισμό συμπεριφοράς — Ελεύθερη εκτίμηση των αποδείξεων

(Κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου)

13. Ανταγωνισμός — Δεσπόζουσα θέση όσον αφορά την πώληση ουσιωδών συστατικών — Άρνηση πωλήσεως — Κατάχρηση

(Άρθρο 82 ΕΚ)

14. Ανταγωνισμός — Συγκεντρώσεις — Εξέταση από την Επιτροπή — Απόδειξη της υπάρξεως, στο εγγύς μέλλον, συμπεριφοράς που δημιουργεί ή ενισχύει δεσπόζουσα θέση — Υποχρέωση να στηριχθεί σε στέρεες αποδείξεις

(Κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου)

15. Διαδικασία — Προβολή νέων ισχυρισμών κατά τη διάρκεια της δίκης — Νέος ισχυρισμός — Έννοια — Απάντηση σε ερώτημα που τέθηκε από το Πρωτοδικείο ως μέτρο οργανώσεως της διαδικασίας — Δεν περιλαμβάνεται

(Κανονισμός Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, άρθρα 48 και 64 § 3)

16. Πράξεις των οργάνων — Αιτιολόγηση — Υποχρέωση — Απόφαση που διαφέρει από εκείνη που ελήφθη προηγουμένως σε υπόθεση που αφορούσε παρεμφερείς ή όμοιες περιπτώσεις ή τους ίδιους επιχειρηματίες — Έκταση

(Άρθρο 253 ΕΚ)

17. Ανταγωνισμός — Κοινοτικοί κανόνες — Εφαρμογή — Κανόνες που θεσπίζονται προς τούτο από την Επιτροπή — Υποχρέωσή της να συμμορφώνεται προς τους κανόνες αυτούς — Ανακοίνωση όσον αφορά τον ορισμό της αγοράς — Περιεχόμενο

(Άρθρο 82 ΕΚ· ανακοίνωση 97/C 372/03)

18. Ανταγωνισμός — Συγκεντρώσεις — Εξέταση από την Επιτροπή — Ορισμός της σχετικής αγοράς — Κριτήρια — Δυνατότητα αμοιβαίας υποκαταστάσεως των προϊόντων — Έννοια

(Κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου· ανακοίνωση της Επιτροπής 97/C 372/03, σημείο 36)

19. Ανταγωνισμός — Συγκεντρώσεις — Εκτίμηση της συμβατότητας με την κοινή αγορά — Αγορά που χαρακτηρίζεται από ανταγωνισμό έμμεσο και σχετικά περιορισμένο — Εξαγορά, από επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση, του μόνου ανταγωνιστή της — Επιτρέπεται — Προϋποθέσεις — Απόδειξη της ανυπαρξίας ουσιαστικού ανταγωνισμού στην αγορά πριν από τη συγκέντρωση

(Άρθρο 82 ΕΚ· κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου)

20. Ανταγωνισμός — Συγκεντρώσεις — Εξέταση από την Επιτροπή — Ανάληψη εκ μέρους των οικείων επιχειρήσεων δεσμεύσεων ικανών να καταστήσουν την κοινοποιηθείσα πράξη συμβατή προς την κοινή αγορά

(Κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου)

21. Διαδικασία — Εισαγωγικό δικόγραφο — Τυπικά στοιχεία του δικογράφου — Προσδιορισμός του αντικειμένου της διαφοράς — Συνοπτική έκθεση των προβαλλομένων ισχυρισμών

(Κανονισμός Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, άρθρο 44 § 1)

22. Ανταγωνισμός — Συγκεντρώσεις — Διοικητική διαδικασία — Πρόσβαση στον φάκελο — Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας — Όρια

(Κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου)

23. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Πρόσβαση στον φάκελο — Διάκριση μεταξύ στοιχείων επιβαρυντικών ή απαλλακτικών

24. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Πρόσβαση στον φάκελο — Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας — Όρια

25. Ανταγωνισμός — Συγκεντρώσεις — Διοικητική διαδικασία — Πρόσβαση στον φάκελο — Μη παροχή δικαιώματος προσβάσεως μεταξύ της αποφάσεως περί κινήσεως της διαδικασίας και της ανακοινώσεως των αιτιάσεων — Προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας — Δεν υφίσταται

(Κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου, άρθρο 6 § 1, στοιχείο γ΄)

26. Ανταγωνισμός — Συγκεντρώσεις — Διοικητική διαδικασία — Πρόσβαση στον φάκελο — Δικαίωμα προσβάσεως των μερών της συγκεντρώσεως τμηματικώς καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας — Δεν υφίσταται

(Κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου, άρθρο 18 § 1)

27. Ανταγωνισμός — Συγκεντρώσεις — Διοικητική διαδικασία — Συντομία των ενδιάμεσων προθεσμιών της διαδικασίας — Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, για την εκτίμηση της τηρήσεως των δικαιωμάτων άμυνας, η επιτακτική ανάγκη της ταχύτητας

(Κανονισμός 4064/89 του Συμβουλίου· κανονισμός 447/98 της Επιτροπής, άρθρα 13 και 21)

28. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Παρέμβαση του συμβούλου ακροάσεων — Απόφαση που τροποποιεί την υπηρεσιακή του κατάσταση κατά τη διάρκεια της διαδικασίας — Άμεση υποκατάσταση των νέων καθηκόντων στα παλαιά

(Απόφαση 2001/462 της Επιτροπής, άρθρο 2 §§ 1 και 2)

29. Κοινοτικό δίκαιο — Αρχές — Θεμελιώδη δικαιώματα — Τήρηση η οποία διασφαλίζεται από τον κοινοτικό δικαστή — Λαμβάνεται υπόψη η Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

(Άρθρο 6 § 2 ΕΕ)

1. Στο μέτρο που ορισμένα σημεία του αιτιολογικού μιας αποφάσεως είναι, αφεαυτών, ικανά να δικαιολογήσουν επαρκώς από νομικής απόψεως την απόφαση, οι πλημμέλειες τις οποίες πάσχουν άλλα σημεία του αιτιολογικού της πράξεως δεν ασκούν, εν πάση περιπτώσει, επιρροή στο διατακτικό της.

Επιπλέον, εφόσον το διατακτικό αποφάσεως της Επιτροπής στηρίζεται σε πλείονες άξονες συλλογισμού έκαστος των οποίων θα αρκούσε αφεαυτού να στηρίξει το διατακτικό αυτό, επιβάλλεται η ακύρωση της πράξεως αυτής, καταρχήν, μόνον εάν έκαστος των αξόνων αυτών πάσχει παρανομία. Στην περίπτωση αυτή, ένα σφάλμα ή άλλη παρανομία που επηρεάζει ένα μόνον άξονα της συλλογιστικής δεν αρκεί για να δικαιολογήσει την ακύρωση της επίδικης αποφάσεως, εφόσον το σφάλμα αυτό δεν ασκούσε καθοριστική επιρροή ως προς το διατακτικό στο οποίο κατέληξε το όργανο που εξέδωσε την εν λόγω απόφαση.

Ο κανόνας αυτός έχει εφαρμογή στο πλαίσιο των αποφάσεων στον τομέα του ελέγχου των συγκεντρώσεων. Συναφώς, η Επιτροπή πρέπει να απαγορεύει μια συγκέντρωση εφόσον αυτή πληροί τα κριτήρια του άρθρου 2, παράγραφος 3, του κανονισμού 4064/89. Πάντως, από το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, του κανονισμού προκύπτει ότι η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη, κατά την εκτίμηση μιας διαδικασίας συγκεντρώσεως, μεταξύ άλλων, την ανάγκη διατηρήσεως και αναπτύξεως ουσιαστικού ανταγωνισμού μέσα στην κοινή αγορά με γνώμονα, μεταξύ άλλων, τη διάρθρωση όλων των σχετικών αγορών. Επομένως, η εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμηση του ζητήματος αν μια συγκέντρωση δημιουργεί ή ενισχύει μία ή περισσότερες δεσπόζουσες θέσεις με αποτέλεσμα να παρακωλύεται σε μεγάλο βαθμό ο ουσιαστικός ανταγωνισμός πρέπει να πραγματοποιείται σε σχέση με τις συνθήκες που ισχύουν σε εκάστη των αγορών που μπορεί να επηρεαστεί από την κοινοποιηθείσα συγκέντρωση. Κατά συνέπεια, εάν διαπιστώσει ότι τα ως άνω κριτήρια πληρούνται ως προς μία μόνον από τις σχετικές αγορές, η συγκέντρωση πρέπει να κηρυχθεί ασυμβίβαστη προς την κοινή αγορά.

Ως εκ τούτου, μια τέτοια απόφαση μπορεί να ακυρωθεί μόνον εάν επιβάλλεται η διαπίστωση όχι μόνον ότι ορισμένα από τα σημεία του αιτιολογικού της πάσχουν παρανομία, αλλά, επιπλέον, ότι τα σημεία που ενδεχομένως δεν πάσχουν παρανομία δεν αρκούν για να δικαιολογήσουν την ασυμβατότητα της κοινοποιηθείσας συγκεντρώσεως προς την κοινή αγορά. Εντούτοις, η διαπίστωση αυτή δεν εξοβελίζει την ανάγκη να εξετασθεί αν ορισμένες πτυχές του ανταγωνισμού που εντοπίζονται στην προσβαλλόμενη απόφαση ενισχύονται αμοιβαίως, οπότε θα ήταν αυθαίρετη η εκτίμηση εκάστου εξ αυτών μεμονωμένως.

(βλ. σκέψεις 42-45, 48, 734)

2. Η Επιτροπή διαθέτει περιθώριο εκτιμήσεως σε οικονομικά ζητήματα ενόψει της εφαρμογής των ουσιαστικού δικαίου κανόνων του κανονισμού 4064/89 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, ειδικότερα του άρθρου του 2. Επομένως, ο έλεγχος του κοινοτικού δικαστή περιορίζεται στην εξακρίβωση της ουσιαστικής ακρίβειας των πραγματικών περιστατικών και της ελλείψεως προδήλου σφάλματος εκτιμήσεως.

Ως προς τη φύση του ελέγχου αυτού, υφίσταται ουσιώδης διάκριση μεταξύ των πραγματικών δεδομένων και διαπιστώσεων, αφενός, των οποίων την ενδεχόμενη ανακρίβεια μπορεί να ελέγξει ο δικαστής υπό το πρίσμα των επιχειρημάτων και των αποδεικτικών στοιχείων που του υποβλήθηκαν, και των εκτιμήσεων οικονομικού χαρακτήρα, αφετέρου.

Μολονότι πρέπει να αναγνωρισθεί στην Επιτροπή περιθώριο εκτιμήσεως ενόψει της εφαρμογής των ουσιαστικού δικαίου κανόνων του κανονισμού 4064/89, τούτο δεν συνεπάγεται ότι ο κοινοτικός δικαστής δεν πρέπει να ελέγχει τον νομικό χαρακτηρισμό οικονομικών δεδομένων από την Επιτροπή. Συγκεκριμένα, ο κοινοτικός δικαστής οφείλει, μεταξύ άλλων, να εξακριβώσει όχι μόνο την ακρίβεια των αποδεικτικών στοιχείων των οποίων έγινε επίκληση, την αξιοπιστία και τη συνοχή τους, αλλά οφείλει και να ελέγχει αν τα στοιχεία αυτά αποτελούν ένα σύνολο κρίσιμων δεδομένων που πρέπει να ληφθούν υπόψη για να αξιολογηθεί μια περίπλοκη κατάσταση και αν μπορούν να στηρίξουν τα συμπεράσματα που συνήχθησαν βάσει αυτών.

(βλ. σκέψεις 60, 62-63, 253)

3. Ο κανονισμός 4064/89 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων δεν δημιουργεί τεκμήριο για τη συμβατότητα κοινοποιηθείσας συγκεντρώσεως με την κοινή αγορά και, κατά συνέπεια, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή, αν έχει αμφιβολία, πρέπει να κλίνει προς την έγκριση της πράξεως συγκεντρώσεως της οποίας έχει επιληφθεί. Σε κάθε περίπτωση εναπόκειται στην Επιτροπή να διαμορφώνει σαφή άποψη ως προς τη συμβατότητα αυτή και να αποφασίζει αναλόγως.

(βλ. σκέψη 61)

4. Δεδομένου του περιθωρίου εκτιμήσεως που διαθέτει η Επιτροπή σε οικονομικά ζητήματα ενόψει της εφαρμογής των ουσιαστικού δικαίου κανόνων του κανονισμού 4064/89 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, ο πραγματικός δικαστικός έλεγχος είναι ακόμη πιο αναγκαίος όταν η Επιτροπή πραγματοποιεί ανάλυση των προοπτικών εξελίξεως μιας αγοράς που θα μπορούσαν να προκύψουν από τη μελετώμενη συγκέντρωση.

Μια τέτοια ανάλυση των προοπτικών εξελίξεως μιας αγοράς πρέπει να γίνεται με μεγάλη προσοχή, καθόσον το ζήτημα δεν είναι να εξετασθούν πράξεις του παρελθόντος, για τις οποίες συχνά υπάρχουν πολλά στοιχεία που καθιστούν δυνατό να κατανοηθούν οι αιτίες τους, ούτε καν πράξεις του παρόντος, αλλά να προβλεφθούν με λίγο-πολύ ισχυρή πιθανολόγηση πράξεις που θα λάβουν χώρα αν δεν ληφθεί καμία απόφαση που να απαγορεύει τη σχεδιαζόμενη συγκέντρωση ή να της θέτει συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η ανάλυση των προοπτικών εξελίξεως που συνίσταται στο να εξεταστεί κατά ποιον τρόπο η συγκέντρωση θα μπορέσει να μεταβάλει τους παράγοντες που καθορίζουν την κατάσταση του ανταγωνισμού στην αγορά αυτή προκειμένου να εξακριβωθεί αν το αποτέλεσμα θα είναι να δημιουργηθεί σημαντικό εμπόδιο για τον πραγματικό ανταγωνισμό απαιτεί να φανταστεί κανείς διάφορες σχέσεις αιτίου και αποτελέσματος, προκειμένου να επιλέξει εκείνες που είναι οι πιο πιθανές.

(βλ. σκέψη 64)

5. Οι συγκεντρώσεις εταιριών ετερογενών δραστηριοτήτων είναι αυτές που δεν συνεπάγονται οριζόντιες επικαλύψεις μεταξύ των δραστηριοτήτων των μερών της συγκεντρώσεως ούτε κάθετες σχέσεις μεταξύ των μερών αυτών υπό αυστηρή έννοια. Ακόμη και αν, γενικώς, οι συγκεντρώσεις αυτές δεν παράγουν αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα, μπορούν, πάντως, να έχουν τέτοια αποτελέσματα σε ορισμένες περιπτώσεις. Στο πλαίσιο μακροπρόθεσμης αναλύσεως των αποτελεσμάτων πράξεως συγκεντρώσεως εταιριών ετερογενών δραστηριοτήτων, αν η Επιτροπή μπορεί να συναγάγει, λόγω των συσπειρωτικών συνεπειών που διαπιστώνει, ότι, κατά πάσα πιθανότητα, θα δημιουργηθεί ή θα ενισχυθεί δεσπόζουσα θέση σε σχετικά εγγύς μέλλον και θα έχει ως συνέπεια ότι θα εμποδιστεί σε σημαντικό βαθμό ο πραγματικός ανταγωνισμός στην οικεία αγορά, πρέπει να την απαγορεύσει.

Συναφώς, οι πράξεις συγκεντρώσεως εταιριών ετερογενών δραστηριοτήτων δημιουργούν ορισμένα ειδικά προβλήματα, μεταξύ άλλων στο μέτρο που, αφενός, η ανάλυση της πράξεως αυτής μπορεί να συνεπάγεται ανάλυση των προοπτικών εξελίξεως μιας αγοράς με συνυπολογισμό ενός μελλοντικού χρονικού διαστήματος και, αφετέρου, μια δεδομένη συμπεριφορά εκ μέρους της συγχωνευθείσας εταιρίας μπορεί να καθορίσει κατά μεγάλο μέρος τις συνέπειες της συγκεντρώσεως αυτής. Συγκεκριμένα, οι σχέσεις αιτίου και αποτελέσματος κατόπιν μιας τέτοιας συγκεντρώσεως μπορεί να είναι δυσδιάκριτες, αβέβαιες και δυσαπόδεικτες. Στο πλαίσιο αυτό, η ποιότητα των αποδεικτικών στοιχείων που προσκομίζονται από την Επιτροπή για να αποδειχθεί η ανάγκη μιας αποφάσεως με την οποία η συγκέντρωση κηρύσσεται ασύμβατη με την κοινή αγορά είναι ιδιαιτέρως σημαντική, καθόσον τα στοιχεία αυτά πρέπει να επιρρωννύουν τις εκτιμήσεις της Επιτροπής ότι, αν δεν ληφθεί μια τέτοια απόφαση, θα είναι πιθανό το σενάριο οικονομικής εξελίξεως στο οποίο στηρίζεται το κοινοτικό αυτό όργανο.

(βλ. σκέψεις 65-66)

6. Κατά την ανάλυση από την Επιτροπή των αποτελεσμάτων πράξεως συγκεντρώσεως εταιριών ετερογενών δραστηριοτήτων, η πιθανότητα τηρήσεως ορισμένων μορφών συμπεριφοράς στο μέλλον πρέπει να υποβάλλεται σε εξαντλητική εξέταση, δηλαδή λαμβάνοντας υπόψη τόσο τα κίνητρα να επιδειχθούν τέτοιες μορφές συμπεριφοράς όσο και τους παράγοντες που μπορούν να μειώσουν ή και να εξαλείψουν τα κίνητρα αυτά, περιλαμβανομένου και του τυχόν παράνομου χαρακτήρα των πιο πάνω μορφών συμπεριφοράς.

Πάντως, θα ήταν αντίθετο προς τον προληπτικό σκοπό του κανονισμού 4064/89 να απαιτηθεί να εξετάζει η Επιτροπή, για κάθε σχέδιο συγκεντρώσεως, σε ποιο μέτρο τα κίνητρα τηρήσεως αντίθετων προς τον ανταγωνισμό μορφών συμπεριφοράς θα μειώνονταν ή και θα εξαλείφονταν λόγω της ελλείψεως νομιμότητας των σχετικών μορφών συμπεριφοράς, της πιθανότητας να εντοπιστούν οι περιπτώσεις αυτές, των διώξεων που θα μπορούσαν να ασκηθούν από τις αρμόδιες αρχές, τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο, και των κυρώσεων που θα μπορούσαν αν επιβληθούν. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή πρέπει, καταρχήν, να λαμβάνει υπόψη ότι το γεγονός ότι ορισμένη συμπεριφορά είναι ενδεχομένως παράνομη και, κατά συνέπεια, μπορεί να υποστεί κυρώσεις αποτελεί παράγοντα ικανό να μειώσει ή και να εξαλείψει τα κίνητρα μιας επιχειρήσεως να τηρήσει τη συγκεκριμένη συμπεριφορά. Αντιθέτως, η τελευταία αυτή εκτίμηση δεν απαιτεί εξαντλητική και εμπεριστατωμένη εξέταση των ρυθμίσεων των διαφόρων εφαρμοστέων εννόμων τάξεων και της κατασταλτικής πολιτικής που αυτές χαράσσουν, δεδομένου ότι μια ανάλυση που θα έχει ως σκοπό να αποδειχθεί η πιθανή ύπαρξη παραβάσεως και να εξασφαλιστεί ότι για την παράβαση αυτή θα επιβληθούν κυρώσεις εντός διαφόρων εννόμων τάξεων θα ήταν υπερβολικά θεωρητική.

Επομένως, στο μέτρο που η Επιτροπή μπορεί, χωρίς να διεξαγάγει ειδική και εμπεριστατωμένη έρευνα για το θέμα αυτό, να εντοπίσει τον παράνομο χαρακτήρα της επίμαχης συμπεριφοράς, σε σχέση με το άρθρο 82 EΚ ή με άλλες διατάξεις του κοινοτικού δικαίου τις οποίες έχει αρμοδιότητα να εφαρμόσει, οφείλει να τον διαπιστώσει και να τον λάβει υπόψη προκειμένου να εκτιμήσει την πιθανότητα τηρήσεως τέτοιας συμπεριφοράς εκ μέρους της συγχωνευθείσας εταιρίας.

Συναφώς, μολονότι η Επιτροπή μπορεί να στηριχθεί σε σύντομη ανάλυση της νομιμότητας των επίμαχων μορφών συμπεριφοράς και του βαθμού πιθανολογήσεως να κατασταλούν, βασιζόμενη στα στοιχεία τα οποία διαθέτει κατά τον χρόνο εκδόσεως της αποφάσεώς της στον τομέα του ελέγχου των συγκεντρώσεων, οφείλει, πάντως, στο πλαίσιο της εκτιμήσεώς της, να εντοπίσει τις συμπεριφορές που προβλέπει και, ενδεχομένως, να αξιολογήσει και να λάβει υπόψη το αποτρεπτικό αποτέλεσμα που θα μπορούσε να έχει ο σαφώς ή λίαν πιθανώς παράνομος χαρακτήρας τους σε σχέση με το κοινοτικό δίκαιο.

(βλ. σκέψεις 70-75, 303-304, 424-425, 468)

7. Το άρθρο 2, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 4064/89 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων θέτει δύο σωρευτικά κριτήρια που αφορούν, το μεν πρώτο, τη δημιουργία ή την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσεως και, το δεύτερο, το γεγονός ότι θα παρακωλυθεί ουσιωδώς ο ανταγωνισμός στην κοινή αγορά. Κατά συνέπεια, μια συγκέντρωση δεν μπορεί να απαγορευθεί παρά μόνον εάν συντρέχουν αμφότερα τα κριτήρια του άρθρου 2, παράγραφος 3.

Μπορεί όμως να αποτελέσει καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως το γεγονός ότι μια επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση ενισχύει τη θέση αυτή σε σημείο ώστε ο βαθμός κυριαρχίας που επιτυγχάνει παρακωλύει ουσιωδώς τον ανταγωνισμό, δηλαδή επιτρέπει να υπάρχουν μόνον επιχειρήσεις που εξαρτώνται, όσον αφορά τη συμπεριφορά τους, από την επιχείρηση που κατέχει τη δεσπόζουσα θέση. Επομένως η ενίσχυση δεσπόζουσας θέσεως μπορεί αφεαυτής να παρακωλύσει ουσιωδώς τον ανταγωνισμό, τούτο δε σε σημείο ώστε να αποτελέσει από μόνη της καταχρηστική εκμετάλλευση της θέσεως αυτής.

Επομένως, κατά μείζονα λόγο, η ενίσχυση ή η δημιουργία δεσπόζουσας θέσεως, υπό την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 3, του κανονισμού 4064/89, μπορεί να αντιστοιχεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, στην απόδειξη ουσιώδους παρακωλύσεως του αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Η διαπίστωση αυτή ουδόλως σημαίνει ότι το δεύτερο κριτήριο που θέτει το άρθρο 2 του κανονισμού 4064/89 συγχέεται νομικά με το πρώτο, αλλά απλώς ότι μπορεί να προκύψει από την ίδια πραγματική ανάλυση συγκεκριμένης αγοράς ότι συντρέχουν τα δύο κριτήρια.

Οι περιστάσεις τις οποίες μπορεί να επικαλεστεί η Επιτροπή προκειμένου να αποδείξει τον βαθμό ελλείψεως ελευθερίας δράσεως των ανταγωνιστών μιας επιχειρήσεως που είναι αναγκαίος για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δημιουργήθηκε ή ενισχύθηκε δεσπόζουσα θέση της επιχειρήσεως αυτής είναι συχνά οι ίδιες με αυτές που ασκούν επιρροή προκειμένου να εκτιμηθεί αν αυτή η δημιουργία ή ενίσχυση έχει ως συνέπεια ότι ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός παρακωλύεται ουσιωδώς στην κοινή αγορά. Πράγματι, ένα γεγονός που επηρεάζει ουσιωδώς την ελευθερία των ανταγωνιστών να καθορίσουν αυτοτελώς την εμπορική πολιτική τους μπορεί επίσης να έχει ως συνέπεια να παρακωλύει τον ουσιαστικό ανταγωνισμό.

Επομένως, στο μέτρο που από τις αιτιολογικές σκέψεις μιας αποφάσεως που διαπιστώνει την ασυμβατότητα κοινοποιηθείσας πράξεως συγκεντρώσεως προς την κοινή αγορά, ακόμη και από αυτές που αφορούν τυπικά ανάλυση της δημιουργίας ή της ενισχύσεως δεσπόζουσας θέσεως, προκύπτει ότι η πράξη αυτή θα παραγάγει σε σημαντικό βαθμό αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η απόφαση αυτή είναι παράνομη για τον λόγο και μόνον ότι η Επιτροπή δεν συνέδεσε ρητώς και ειδικώς την περιγραφή των εν λόγω στοιχείων με το δεύτερο κριτήριο του άρθρου 2 του κανονισμού 4064/89, είτε υπό το πρίσμα της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως του άρθρου 253 EΚ είτε ως προς την ουσία. Πράγματι, η αντίστροφη προσέγγιση συνίσταται στο να επιβληθεί στην Επιτροπή καθαρώς τυπική υποχρέωση που της επιβάλλει να επικαλεστεί δύο φορές ορισμένες από τις ίδιες σκέψεις, πρώτον στην ανάλυση της δημιουργίας ή της ενισχύσεως δεσπόζουσας θέσεως σε δεδομένη αγορά και δεύτερον σε σχέση με την ουσιώδη παρακώλυση του ανταγωνισμού στην κοινή αγορά.

(βλ. σκέψεις 84, 86-89)

8. Η δεσπόζουσα θέση συνάγεται από το γεγονός ότι η οικεία επιχείρηση διαθέτει οικονομική ισχύ, πράγμα που της επιτρέπει να εμποδίζει τη διατήρηση αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην αγορά αναφοράς και της προσφέρει, σε σημαντικό βαθμό, τη δυνατότητα ανεξάρτητης συμπεριφοράς έναντι των ανταγωνιστών της, των πελατών της και, σε τελική ανάλυση, των καταναλωτών. Συναφώς, η Επιτροπή δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι οι ανταγωνιστές επιχειρήσεως θα αποκλειστούν από την αγορά, έστω και μακροπροθέσμως, προκειμένου να αποδειχθεί η ύπαρξη μιας τέτοιας θέσεως.

(βλ. σκέψεις 85, 114, 243)

9. Μολονότι η σημασία των μεριδίων αγοράς μπορεί να διαφέρει από τη μια αγορά στην άλλη, ιδιαίτερα σημαντικά μερίδια αγοράς συνιστούν αφ’ εαυτών, και πλην εξαιρετικών περιστάσεων, απόδειξη της υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως. Τούτο μπορεί να συμβαίνει στην περίπτωση μεριδίου αγοράς 50 %.

Ωστόσο, σε μια αγορά που χαρακτηρίζεται από τη σύναψη περιορισμένου αριθμού συμβάσεων μεγάλης αξίας, το γεγονός ότι συγκεκριμένη επιχείρηση κέρδισε τους τελευταίους διαγωνισμούς δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι κάποιος από τους ανταγωνιστές της δεν θα μπορέσει να κερδίσει τον επόμενο διαγωνισμό. Υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτει ένα ανταγωνιστικό προϊόν και ότι άλλοι παράγοντες δεν λειτουργούν υπέρ της πρώτης εταιρίας κατά καθοριστικό τρόπο, ο ανταγωνιστής θα μπορούσε πάντοτε να κερδίσει έναν σημαντικό διαγωνισμό και να αυξήσει διαμιάς ουσιωδώς τα μερίδια αγοράς του.

Πάντως, η διαπίστωση αυτή δεν δικαιολογεί το συμπέρασμα ότι τα μερίδια αγοράς δεν έχουν καμία σχεδόν αξία για την εκτίμηση της ισχύος των διαφόρων κατασκευαστών σε αγορά της φύσεως αυτής, ιδίως στο μέτρο που τα μερίδια αυτά παραμένουν σχετικώς σταθερά ή αποκαλύπτουν τάση ενισχύσεως της θέσεως επιχειρήσεως. Aκόμη και σε μια αγορά που υπόκειται σε διαγωνισμούς, το γεγονός ότι ένας κατασκευαστής διατηρεί, μάλιστα δε ενισχύει τα μερίδια αγοράς του επί σειρά ετών, συνιστά ένδειξη ισχύος στην αγορά. Πράγματι, φθάνει υποχρεωτικά κάποια στιγμή κατά την οποία η διαφορά μεταξύ των μεριδίων αγοράς ενός κατασκευαστή και των μεριδίων αγοράς των ανταγωνιστών του δεν μπορεί πλέον να αποδοθεί στον περιορισμένο αριθμό διαγωνισμών που συνιστούν τη ζήτηση στην αγορά.

(βλ. σκέψεις 115, 149-151, 540, 571)

10. Η υποχρέωση που επιβάλλεται σε μια επιχείρηση να μειώσει τις τιμές της, υπό την πίεση μειώσεων που οφείλονται στην πρωτοβουλία των ανταγωνιστών της, είναι γενικώς ασυμβίβαστη προς την ανεξαρτησία της συμπεριφοράς που χαρακτηρίζει μια δεσπόζουσα θέση.

Πάντως, η ύπαρξη ανταγωνισμού, έστω και έντονου, σε συγκεκριμένη αγορά δεν αποκλείει την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως στην ίδια αυτή αγορά, εφόσον η εν λόγω θέση χαρακτηρίζεται ουσιωδώς από την ικανότητα της επιχειρήσεως να συμπεριφέρεται χωρίς να λαμβάνει υπόψη, στη στρατηγική αγοράς που υιοθετεί, τον ανταγωνισμό αυτόν και χωρίς, ωστόσο, να υφίσταται επιζήμιες συνέπειες από τη στάση της αυτή. Επομένως, η ενδεχόμενη ύπαρξη ανταγωνισμού στην αγορά είναι, βεβαίως, γεγονός που ασκεί επιρροή, μεταξύ άλλων, προκειμένου να εκτιμηθεί η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως, αλλά δεν είναι, αφεαυτής, καθοριστικό γεγονός συναφώς.

Για τον λόγο αυτόν, σε μια αγορά που αφορά προϊόντα πωλούμενα στο πλαίσιο διαγωνισμών οι οποίοι διεξάγονται περιοδικώς, έκαστος εκ των οποίων αφορά πωλήσεις μεγάλης αξίας, και χαρακτηρίζονται από παρατεταμένες διαπραγματεύσεις, υπάρχουν κατ’ ανάγκη οικονομικές παραχωρήσεις, υπό τη μία ή την άλλη μορφή, εκ μέρους των διαγωνιζομένων στο μέτρο που τα φαινόμενα αυτά αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα μιας τέτοιας διαδικασίας διαπραγματεύσεων. Το γεγονός και μόνον ότι μια επιχείρηση πρότεινε εκπτώσεις για να κερδίσει ορισμένους διαγωνισμούς δεν είναι, αφεαυτού, ασυμβίβαστο, σε ένα τέτοιο πλαίσιο, με την εκ μέρους της κατοχή δεσπόζουσας θέσεως.

(βλ. σκέψεις 116-117, 184, 215, 249)

11. Το γεγονός ότι οι αρμόδιες αρχές ενός ή περισσοτέρων τρίτων κρατών αξιολογούν ένα ζήτημα κατά συγκεκριμένο τρόπο στο πλαίσιο των δικών τους διαδικασιών δεν αρκεί αφεαυτού για να άρει την ορθότητα αποκλίνουσας εκτιμήσεως που υιοθέτησαν ενδεχομένως οι αρμόδιες κοινοτικές αρχές. Τα στοιχεία και τα επιχειρήματα που προβλήθηκαν στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας σε κοινοτικό επίπεδο, όπως και οι εφαρμοστέοι νομικοί κανόνες, δεν είναι κατ’ ανάγκη τα ίδια με αυτά που έλαβαν υπόψη οι αρχές των τρίτων αυτών κρατών, και οι εκατέρωθεν εκτιμήσεις ενδέχεται, κατά συνέπεια, να διαφέρουν μεταξύ τους. Εάν ο διάδικος θεωρεί ότι ο συλλογισμός που δικαιολογεί το συμπέρασμα των αρχών τρίτου κράτους έχει ιδιαίτερη σημασία και μπορεί να μεταφερθεί στο πλαίσιο κοινοτικής διαδικασίας, μπορεί πάντοτε να τον επικαλεστεί επί της ουσίας, αλλά η αποδεικτική ισχύς του συλλογισμού αυτού δεν μπορεί να είναι καθοριστική.

(βλ. σκέψη 179)

12. Τα αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα μιας συγκεντρώσεως που απορρέουν από άμεση κάθετη σχέση προμηθευτή και πελάτη εξαρτώνται από τη μελλοντική συμπεριφορά της συγχωνευθείσας εταιρίας, χωρίς την οποία η εν λόγω πτυχή της συγχωνεύσεως δεν θα έχει καμία αρνητική συνέπεια. Επομένως, στην Επιτροπή απόκειται να προσκομίσει στέρεες αποδείξεις ως προς την πιθανότητα επιδείξεως της συμπεριφοράς αυτής.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι αποδείξεις αυτές θα είναι δυνατό να αποτελούνται από οικονομικές μελέτες που αποδεικνύουν την πιθανή εξέλιξη της καταστάσεως στην αγορά και την ύπαρξη κινήτρου για τη συγχωνευθείσα εταιρία να υιοθετήσει συγκεκριμένη συμπεριφορά.

Πάντως, εφόσον η αρχή που ισχύει στο κοινοτικό δίκαιο είναι η αρχή της ελεύθερης εκτιμήσεως των αποδείξεων, η έλλειψη αυτού του είδους αποδείξεων δεν είναι αφεαυτής καθοριστική. Eιδικότερα, σε μια περίπτωση όπου είναι προφανές ότι το εμπορικό συμφέρον μιας επιχειρήσεως συνηγορεί επιτακτικά υπέρ δεδομένης συμπεριφοράς, όπως η εκμετάλλευση της δυνατότητας να προκαλέσει διαταραχές στην επιχείρηση ανταγωνιστή, η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πρόδηλο σφάλμα εκτιμήσεως καθόσον θεώρησε ότι είναι πιθανόν να τηρήσει πράγματι η συγχωνευθείσα επιχείρηση την προβλεφθείσα συμπεριφορά. Στην περίπτωση αυτή, οι απλές οικονομικές και εμπορικές συνθήκες της υπό κρίση περιπτώσεως συνιστούν τις στέρεες αποδείξεις που απαιτεί η νομολογία.

(βλ. σκέψεις 295-297, 433)

13. Μολονότι η δεσπόζουσα θέση δεν μπορεί να στερήσει μια επιχείρηση του δικαιώματος να προστατεύει τα εμπορικά συμφέροντά της, ορισμένες συμπεριφορές έχουν καταχρηστικό χαρακτήρα, εφόσον σκοπούν ειδικά στην ενίσχυση της εν λόγω δεσπόζουσας θέσεως και στην καταχρηστική εκμετάλλευσή της. Επομένως, η εκ μέρους επιχειρήσεως με δεσπόζουσα θέση άρνηση πωλήσεως ουσιώδους συστατικού στους ανταγωνιστές της συνιστά αφεαυτής κατάχρηση της εν λόγω δεσπόζουσας θέσεως.

(βλ. σκέψη 306)

14. Κατά την ανάλυση εκ μέρους της Επιτροπής των αποτελεσμάτων πράξεως συγκεντρώσεως απόκειται σε αυτή να αποδείξει, όσον αφορά τη μελλοντική εξέλιξη της αγοράς, βάσει ισχυρών αποδείξεων και με επαρκή βαθμό πιθανολογήσεως, όχι μόνον ότι η ενδεχόμενη συμπεριφορά που προβλέπει θα λάβει χώρα στο εγγύς σχετικά μέλλον, αλλά και ότι, επιπλέον, η συμπεριφορά αυτή θα καταλήξει στη δημιουργία ή στην ενίσχυση δεσπόζουσας θέσεως στο εγγύς σχετικά μέλλον. Δεν αρκεί ότι η Επιτροπή προβάλλει μια σειρά λογικών αλλά υποθετικών σταδίων, η υλοποίηση των οποίων θα έχει, όπως φοβάται, αρνητικές συνέπειες για τον ανταγωνισμό σε διάφορες αγορές. Οφείλει, αντιθέτως, να αναλύσει ειδικά την πιθανή εξέλιξη εκάστης αγοράς στην οποία ισχυρίζεται ότι κατέδειξε τη δημιουργία ή την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσεως λόγω της κοινοποιηθείσας συγκεντρώσεως, στηριζόμενη σε ισχυρές αποδείξεις.

(βλ. σκέψεις 327, 429, 433, 464)

15. Το γεγονός ότι το Πρωτοδικείο έλαβε υπόψη τις απαντήσεις που έδωσαν οι διάδικοι στις ερωτήσεις που τους υποβλήθηκαν ως μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας βάσει του άρθρου 64, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, ενώ ο έτερος διάδικος είχε τη δυνατότητα να λάβει θέση επί των στοιχείων αυτών κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, δεν συνιστά παράβαση του άρθρου 48 του κανονισμού.

(βλ. σκέψη 505)

16. Από το γεγονός ότι, σε αντίθεση με ό,τι ισχύει όταν μια απόφαση εντάσσεται στο πλαίσιο πάγιας πρακτικής όσον αφορά το περιεχόμενό της, στην περίπτωση κατά την οποία η Επιτροπή διευρύνει το περιεχόμενο πρακτικής δεν μπορεί να αρκεσθεί σε συνοπτική αιτιολόγηση αλλά οφείλει να προβεί σε ρητή αιτιολόγηση, δεν μπορεί να συναχθεί ότι η Επιτροπή οφείλει, πέραν της αιτιολογήσεως της αποφάσεώς της με παραπομπή στον φάκελο της υποθέσεως που αποτελεί αντικείμενο της αποφάσεως, να εκθέσει ειδικά τους λόγους για τους οποίους κατέληξε σε διαφορετικό συμπέρασμα από εκείνο στο οποίο κατέληξε σε προηγούμενη υπόθεση που αφορούσε παρεμφερείς ή όμοιες περιπτώσεις ή τους ίδιους επιχειρηματίες.

(βλ. σκέψη 513)

17. Η Επιτροπή δεν μπορεί να αποστεί από τους κανόνες που η ίδια επέβαλε στον εαυτό της. Επομένως, στο μέτρο που η ανακοίνωση όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού αναφέρει με επιτακτικές διατυπώσεις τη μέθοδο με την οποία η Επιτροπή προτίθεται να ορίσει τις αγορές στο μέλλον και δεν επιφυλάσσει κανένα περιθώριο εκτιμήσεως, η Επιτροπή πρέπει πράγματι να λάβει υπόψη τις διατάξεις της ανακοινώσεως αυτής.

Η Επιτροπή διατηρεί μεγάλη ελευθερία δράσεως οσάκις εκφράζεται σε ανακοίνωση κατά τρόπο που της αφήνει τη δυνατότητα να επιλέξει, μεταξύ των κατηγοριών στοιχείων ή προσεγγίσεων που μπορούν θεωρητικά να ασκήσουν επιρροή, αυτά που ενδείκνυνται καλύτερα στις συνθήκες συγκεκριμένης περιπτώσεως.

Συναφώς, η Επιτροπή δεν δεσμεύθηκε, με την ανακοίνωση όσον αφορά τον ορισμό της αγοράς, να χρησιμοποιήσει συγκεκριμένη και ειδική μέθοδο προκειμένου να εκτιμήσει τη δυνατότητα υποκαταστάσεως στο επίπεδο της ζητήσεως. Αντιθέτως, διαπίστωσε ότι η προσέγγιση που θα υιοθετήσει θα πρέπει να ποικίλλει ανάλογα με τις συνθήκες κάθε ατομικής περιπτώσεως και διατήρησε σημαντικό μέρος του περιθωρίου εκτιμήσεως που διαθέτει προκειμένου να μπορεί να αντιμετωπίσει κάθε περίπτωση με τον ενδεδειγμένο τρόπο.

(βλ. σκέψεις 516, 519)

18. Όσον αφορά την εξέταση εκ μέρους της Επιτροπής της συμβατότητας πράξεως συγκεντρώσεως με την κοινή αγορά, στο μέτρο που το σημείο 36 της ανακοινώσεως όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού διευκρινίζει ότι «[η] δυνατότητα εναλλαγής των προϊόντων από τον καταναλωτή ή οι ομοιότητες όσον αφορά τα χαρακτηριστικά τους δεν αποτελούν, καθεαυτές, επαρκή κριτήρια, δεδομένου ότι η ευαισθησία των πελατών στις μεταβολές των σχετικών τιμών εξαρτάται και από άλλους παράγοντες», από το χωρίο αυτό προκύπτει, a contrario, ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, ή μάλλον κατά γενικό κανόνα, υπό την επιφύλαξη ειδικών περιστάσεων που καταδεικνύουν το αντίθετο, προϊόντα ως προς τα οποία υφίσταται δυνατότητα εναλλαγής και τα οποία παρουσιάζουν παρεμφερή χαρακτηριστικά είναι δυνατόν να υποκαθίστανται αμοιβαία.

(βλ. σκέψη 524)

19. Όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 82 EΚ, η διαπίστωση της υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως δεν συνεπάγεται αφεαυτής αιτίαση έναντι της οικείας επιχειρήσεως, αλλά σημαίνει απλώς ότι η επιχείρηση φέρει, ανεξαρτήτως των αιτιών που δημιούργησαν τη θέση αυτή, ιδιαίτερη ευθύνη να μη θίξει με τη συμπεριφορά της τον ουσιαστικό και ανόθευτο ανταγωνισμό στην κοινή αγορά. Eπιπλέον, η έννοια της καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως του άρθρου 82 EΚ είναι αντικειμενική έννοια η οποία αφορά τις συμπεριφορές επιχειρήσεως με δεσπόζουσα θέση οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν τη δομή μιας αγοράς όπου, λόγω ακριβώς της παρουσίας της εν λόγω επιχειρήσεως, ο ανταγωνισμός είναι ήδη αποδυναμωμένος και οι οποίες έχουν ως αποτέλεσμα να εμποδίζουν, με τη χρήση διαφορετικών μέσων από εκείνα που διέπουν τον συνήθη ανταγωνισμό των προϊόντων ή υπηρεσιών βάσει των παροχών των επιχειρηματιών, τη διατήρηση του βαθμού ανταγωνισμού που υφίσταται ακόμη στην αγορά ή την ανάπτυξη του ανταγωνισμού αυτού.

Σε περίπτωση κατά την οποία ο μόνος ανταγωνισμός που υφίσταται σε δεδομένη αγορά είναι έμμεσος και ήδη σχετικά περιορισμένος, το γεγονός ότι μια επιχείρηση αγοράζει τον μόνο ανταγωνιστή που πραγματοποιεί ακόμη πωλήσεις στην αγορά αυτή είναι ιδιαζόντως επιβλαβές. Πρέπει να εφαρμοστούν, κατ’ αναλογία, οι προαναφερθείσες αρχές που διαμορφώθηκαν στο πλαίσιο της απαγορεύσεως των καταχρηστικών εκμεταλλεύσεων δεσπόζουσας θέσεως στο παρακείμενο νομικό πλαίσιο του ελέγχου των συγκεντρώσεων θεωρώντας ότι όσο σημαντικότερη είναι η ηγεμονία επιχειρήσεως τόσο περισσότερο φέρει ιδιαίτερη ευθύνη να απέχει από κάθε ενέργεια ικανή να αποδυναμώσει περαιτέρω, ή κατά μείζονα λόγο να εξαφανίσει, τον ανταγωνισμό που υπάρχει ακόμη στην αγορά.

Επομένως, υπό τις συνθήκες αυτές, στα μέρη της συγκεντρώσεως απόκειται να προσκομίσουν αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία προκύπτει ότι δεν υπήρχε ουσιαστικός ανταγωνισμός στην αγορά πριν από τη συγκέντρωση.

(βλ. σκέψεις 549-551)

20. Στο πλαίσιο του κανονισμού 4064/89 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων η Επιτροπή μπορεί μόνον να αποδεχθεί την ανάληψη δεσμεύσεων ικανών να καταστήσουν την κοινοποιηθείσα πράξη συμβατή προς την κοινή αγορά. Συναφώς, οι διαρθρωτικές δεσμεύσεις που προτείνουν οι επιχειρήσεις πληρούν το κριτήριο αυτό μόνο στο μέτρο που η Επιτροπή μπορεί να καταλήξει, με βεβαιότητα, στο συμπέρασμα ότι θα είναι δυνατόν να τεθούν σε εφαρμογή οι δεσμεύσεις αυτές και ότι οι νέες εμπορικές δομές που προκύπτουν θα είναι αρκούντως βιώσιμες και διαρκείς ώστε να μην δημιουργηθεί ούτε να ενισχυθεί στο εγγύς μέλλον δεσπόζουσα θέση ούτε να προκληθούν όσον αφορά τον ουσιαστικό ανταγωνισμό τα εμπόδια τα οποία οι δεσμεύσεις σκοπούν να εμποδίσουν.

(βλ. σκέψεις 555, 612)

21. Προκειμένου να εξασφαλισθεί η ασφάλεια δικαίου και η καλή διοίκηση της δικαιοσύνης, πρέπει, για να είναι παραδεκτή η προσφυγή, τα ουσιαστικά πραγματικά και νομικά στοιχεία στα οποία στηρίζεται να προκύπτουν, έστω συνοπτικά, αλλά κατά τρόπο συνεκτικό και κατανοητό, από το κείμενο του ίδιου του δικογράφου της προσφυγής. Συναφώς, μολονότι το σώμα του δικογράφου της προσφυγής μπορεί να στηρίζεται και να συμπληρώνεται, ως προς ειδικά σημεία, με παραπομπές σε αποσπάσματα συνημμένων σε αυτό εγγράφων, γενική παραπομπή σε άλλα έγγραφα, έστω συνημμένα στο δικόγραφο της προσφυγής, δεν μπορεί να αντισταθμίσει την έλλειψη ουσιωδών στοιχείων της νομικής επιχειρηματολογίας, τα οποία πρέπει να περιλαμβάνονται στο δικόγραφο της προσφυγής.

(βλ. σκέψη 592)

22. Η διαδικασία προσβάσεως στον φάκελο στις υποθέσεις ανταγωνισμού αποσκοπεί στο να καταστεί δυνατόν στους αποδέκτες μιας ανακοινώσεως αιτιάσεων να λάβουν γνώση των αποδεικτικών στοιχείων που περιλαμβάνονται στον φάκελο της Επιτροπής, προκειμένου να μπορέσουν να εκφέρουν λυσιτελώς γνώμη επί των συμπερασμάτων στα οποία κατέληξε η Επιτροπή βάσει των στοιχείων αυτών. Το δικαίωμα προσβάσεως στον φάκελο δικαιολογείται από την ανάγκη να εξασφαλιστεί στις επιχειρήσεις η δυνατότητα να αμυνθούν λυσιτελώς κατά των αιτιάσεων που διατυπώθηκαν εις βάρος τους με την εν λόγω ανακοίνωση.

Εντούτοις, η Επιτροπή μπορεί να αρνηθεί την πρόσβαση σε ορισμένα έγγραφα, ιδίως στα έγγραφα ή τμήματα εγγράφων που περιέχουν επιχειρηματικά απόρρητα άλλων επιχειρήσεων, στα εσωτερικά έγγραφα της Επιτροπής, στις πληροφορίες που παρέχουν τη δυνατότητα εντοπισμού των καταγγελλόντων που επιθυμούν να μην αποκαλυφθεί η ταυτότητά τους, καθώς και στις πληροφορίες που κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή υπό την επιφύλαξη τηρήσεως του εμπιστευτικού χαρακτήρα.

Μολονότι οι επιχειρήσεις έχουν δικαίωμα προστασίας των επαγγελματικών τους απορρήτων, το δικαίωμα αυτό πρέπει να σταθμίζεται με την κατοχύρωση των δικαιωμάτων άμυνας. Επομένως, η Επιτροπή μπορεί να υποχρεωθεί να συμβιβάσει αντιτιθέμενα συμφέροντα μέσω της επεξεργασίας μη εμπιστευτικών εκδοχών εγγράφων που περιέχουν επιχειρηματικά απόρρητα ή άλλα ευαίσθητα στοιχεία. Οι ίδιες αρχές έχουν εφαρμογή στην πρόσβαση στους φακέλους στις υποθέσεις συγκεντρώσεως που εξετάζονται στο πλαίσιο του κανονισμού 4064/89 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, έστω και αν η εφαρμογή των αρχών αυτών μπορεί ευλόγως να εναρμονισθεί με την επιτακτική ανάγκη ταχύτητας που χαρακτηρίζει τη γενική οικονομία του εν λόγω κανονισμού. Δεν χρειάζεται να εφαρμοστεί διαφορετική ή πλέον εκτεταμένη προστασία όσον αφορά τα δικαιώματα άμυνας στον τομέα του ελέγχου των συγκεντρώσεων απ’ ό,τι στον τομέα των παραβάσεων.

(βλ. σκέψεις 629-631)

23. Σε μια διοικητική διαδικασία στον τομέα του ανταγωνισμού επιβάλλεται να γίνει διάκριση μεταξύ των αποκλειστικά επιβαρυντικών στοιχείων και των απαλλακτικών εγγράφων ή των εγγράφων που περιέχουν απαλλακτικά στοιχεία όσον αφορά την πρόσβαση στον φάκελο. Τα επιβαρυντικά στοιχεία ασκούν επιρροή μόνο καθόσον η Επιτροπή στηρίζεται σ’ αυτά, οπότε η κοινοποίησή τους έχει σημασία, αλλά εάν δεν λαμβάνονται υπόψη ως αποδεικτικό υλικό, η μη κοινοποίησή τους δεν ασκεί καμία επιρροή στη νομιμότητα της διαδικασίας. Αντιθέτως, εάν αποδειχθεί ότι μια επιχείρηση δεν είχε πρόσβαση, στο στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, σε απαλλακτικό έγγραφο, δηλαδή σε στοιχείο το οποίο θα μπορούσε να είναι χρήσιμο για την άμυνά της και στην περίπτωση κατά την οποία η εν λόγω επιχείρηση είχε μπορέσει να το επικαλεστεί η διοικητική διαδικασία θα είχε καταλήξει σε διαφορετικό αποτέλεσμα, η συλλογιστική στην απόφαση η οποία επηρεάζεται από το έγγραφο αυτό πρέπει, καταρχήν, να θεωρηθεί εσφαλμένη.

(βλ. σκέψη 649)

24. Αίτηση εμπιστευτικής μεταχειρίσεως μπορεί να δικαιολογήσει την άρνηση προσβάσεως σε έγγραφα που προέρχονται από τρίτους, όπως οι καταγγελίες, σε διαδικασία στον τομέα του ανταγωνισμού. Πράγματι, μια επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά μπορεί να υιοθετήσει αντίποινα κατά των ανταγωνιστών, των προμηθευτών ή των πελατών που συνεργάστηκαν στην έρευνα την οποία διεξήγαγε η Επιτροπή και, υπό τις συνθήκες αυτές, οι τρίτες επιχειρήσεις που διαβιβάζουν στην Επιτροπή, κατά τη διάρκεια των ερευνών που διεξάγει, έγγραφα ως προς τα οποία εκτιμούν ότι η διαβίβασή τους θα μπορούσε να προκαλέσει αντίποινα εις βάρος τους δεν μπορούν να το πράξουν παρά μόνον γνωρίζοντας ότι η αίτησή τους για εμπιστευτική μεταχείριση θα ληφθεί υπόψη.

(βλ. σκέψη 650)

25. Το δικαίωμα ακροάσεως στις διαδικασίες περί ανταγωνισμού αφορά μόνο τις αντιρρήσεις που η Επιτροπή προτίθεται να λάβει υπόψη.

Επομένως, δεδομένου ότι με την απόφαση κινήσεως διαδικασίας δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο γ΄, του κανονισμού 4064/89 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων δεν σκοπείται να απευθυνθούν αντιρρήσεις στα μέρη, αλλά απλώς να διατυπωθούν προσωρινώς οι σοβαρές αμφιβολίες που έχει η Επιτροπή και την ωθούν στην κίνηση του δευτέρου σταδίου της έρευνας, μια επιχείρηση δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι η έλλειψη προσβάσεως στον φάκελο πριν από την αποστολή της ανακοινώσεως των αιτιάσεων υπονόμευσε τη δυνατότητά της να αμυνθεί. Το γεγονός ότι η επιχείρηση είχε, πράγματι, την ευκαιρία να υποβάλει τις γραπτές και προφορικές παρατηρήσεις της επί της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, αφού είχε πρόσβαση στον διοικητικό φάκελο της Επιτροπής, της παρέσχε τη δυνατότητα να εκφράσει εγκαίρως την άποψή της επί των αιτιάσεων που έγιναν δεκτές.

(βλ. σκέψεις 692-693)

26. Μολονότι το γράμμα του άρθρου 18, παράγραφος 1, του κανονισμού 4064/89 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων σημαίνει ότι τα μέρη συγκεντρώσεως πρέπει να είναι σε θέση να διατυπώσουν παρατηρήσεις ήδη από την κίνηση της διαδικασίας, δεν συνεπάγεται ότι η Επιτροπή πρέπει να παράσχει πρόσβαση στον διοικητικό φάκελο στο εν λόγω πρώιμο στάδιο. Η ανάγκη των μερών να έχουν πρόσβαση στον διοικητικό φάκελο της Επιτροπής προκειμένου να μπορέσουν να αμυνθούν, τελικώς, κατά των αιτιάσεων που προέβαλε η Επιτροπή με την ανακοίνωση των αιτιάσεων δεν πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι υποχρεώνει την Επιτροπή να τους επιτρέψει την πρόσβαση στον φάκελό της τμηματικώς καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, πράγμα που θα συνιστούσε δυσανάλογη επιβάρυνση για το θεσμικό όργανο.

(βλ. σκέψη 694)

27. Για να μπορέσει η Επιτροπή να τηρήσει το χρονοδιάγραμμα που προβλέπει ο κανονισμός 4064/89 για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, είναι ανάγκη οι ενδιάμεσες προθεσμίες που τάσσονται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας να είναι επίσης σύντομες. Το γεγονός αυτό καθιστά λιγότερο ευνοϊκούς, εξ ορισμού, τους όρους υπό τους οποίους πρέπει να εργασθούν όλοι οι μετέχοντες στη διαδικασία, αλλά ο νομοθέτης θεώρησε ότι το κέρδος από πλευράς ταχύτητας της διαδικασίας στο σύνολό της δικαιολογεί τις θυσίες αυτές, ιδίως προκειμένου να ληφθεί υπόψη το εμπορικό συμφέρον των μερών της κοινοποιηθείσας συγκεντρώσεως να ολοκληρώσουν το σχέδιό τους όσο το δυνατόν ταχύτερα. Συναφώς, είναι ανάγκη να λαμβάνεται υπόψη, κατά την εκτίμηση των προβαλλομένων προσβολών των δικαιωμάτων άμυνας στο πλαίσιο διαδικασίας που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 4064/89, η επιτακτική ανάγκη της ταχύτητας που χαρακτηρίζει τη γενική οικονομία του εν λόγω κανονισμού.

Επιπλέον, δυνάμει του άρθρου 21 του κανονισμού 447/98 σχετικά με τις κοινοποιήσεις, τις προθεσμίες και τις ακροάσεις που προβλέπονται στον κανονισμό 4064/89, που έχει εφαρμογή ιδίως στην προθεσμία απαντήσεως σε ανακοίνωση αιτιάσεων η οποία καθορίζεται σύμφωνα με το άρθρο 13 του ιδίου κανονισμού, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τον χρόνο που είναι αναγκαίος για την προετοιμασία των δηλώσεων και τον επείγοντα χαρακτήρα της υποθέσεως. Επομένως, στην Επιτροπή απόκειται να συμβιβάσει, στο μέτρο του δυνατού, τα δικαιώματα άμυνας των μερών και την ανάγκη ταχείας εκδόσεως οριστικής αποφάσεως.

Υπό τις συνθήκες αυτές, τα μέρη κοινοποιηθείσας συγκεντρώσεως μπορούν να επικαλεστούν τη βραχύτητα των προθεσμιών που διέθεταν στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής μόνον καθόσον οι προθεσμίες αυτές δεν είναι ανάλογες προς τη διάρκεια της διαδικασίας στο σύνολό της.

(βλ. σκέψεις 701-703)

28. Mολονότι το καθεστώς του συμβούλου ακροάσεων τροποποιήθηκε με την έναρξη της ισχύος της αποφάσεως 2001/462 σχετικά με τα καθήκοντα του συμβούλου ακροάσεων σε ορισμένες διαδικασίες ανταγωνισμού, ιδίως στο μέτρο που, σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 2, της αποφάσεως αυτής, υπάγεται εφεξής διοικητικά στο μέλος της Επιτροπής που είναι αρμόδιο για θέματα ανταγωνισμού αντί να υπάγεται στη Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού, από την απόφαση αυτή προκύπτει σαφώς ότι τα νέα καθήκοντα του συμβούλου ακροάσεων υποκαθίστανται άμεσα στα παλαιά καθήκοντα του ιδίου ονόματος δυνάμει της αποφάσεως 94/810. Υπό τις συνθήκες αυτές, ελλείψει αποφάσεως περί παύσεως των καθηκόντων του σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 1, της αποφάσεως 2001/462, ο πρώην σύμβουλος ακροάσεων εξακολούθησε να ασκεί τα καθήκοντά του μετά την έναρξη της ισχύος της αποφάσεως αυτής.

Η ερμηνεία αυτή των προμνημονευθέντων κειμένων ενισχύεται από την αντικειμενική ανάγκη που υπήρχε, ως προς τα καθήκοντα του συμβούλου ακροάσεων, να εξασφαλισθεί λειτουργική συνέχεια σύμφωνα με την αρχή της χρηστής διοικήσεως. Η απόφαση 2001/462 κατ’ ανάγκη τέθηκε σε ισχύ σε χρόνο κατά τον οποίο ορισμένες διαδικασίες βρίσκονταν ήδη εν εξελίξει. Εάν η συνέπεια της ενάρξεως της ισχύος της αποφάσεως 2001/462, σε συνδυασμό με την έλλειψη διορισμού νέου συμβούλου ακροάσεων, ήταν ότι κανείς δεν ήταν εξουσιοδοτημένος να ασκήσει τα καθήκοντα αυτά, θα ήταν αδύνατον να συνεχιστεί η διεξαγωγή των διαδικασιών αυτών, πράγμα το οποίο θα είχε στερήσει τόσο τις διατάξεις του κανονισμού 4064/89 όσο και τις διατάξεις της αποφάσεως 2001/462 από την πρακτική τους αποτελεσματικότητα όσον αφορά τις διαδικασίες αυτές. Επομένως, ο σύμβουλος ακροάσεων που ασκούσε τα καθήκοντά του κατά τον χρόνο ενάρξεως της ισχύος της αποφάσεως 2001/462 διατήρησε την εξουσία να ασκήσει τα καθήκοντα αυτά μέχρι νεωτέρας διαταγής, τουλάχιστον προκειμένου να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες των οποίων είχε ήδη επιληφθεί.

(βλ. σκέψεις 719-720)

29. Τα θεμελιώδη δικαιώματα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των γενικών αρχών του δικαίου των οποίων την τήρηση διασφαλίζει ο κοινοτικός δικαστής. Συναφώς, το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο λαμβάνουν υπόψη τις κοινές συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών καθώς και τα στοιχεία που προκύπτουν από τις διεθνείς συμβάσεις περί προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου στη σύναψη των οποίων συνέβαλαν ή στις οποίες προσχώρησαν τα κράτη μέλη. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών ενέχει, συναφώς, ιδιαίτερη σημασία. Άλλωστε, κατά το άρθρο 6, παράγραφος 2, ΕΕ, «η Ένωση σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα, όπως κατοχυρώνονται με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, [...] και όπως προκύπτουν από τις κοινές συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών, ως γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου».

(βλ. σκέψη 725)

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΥ (δεύτερο πενταμελές τμήμα)

της 14ης Δεκεμβρίου 2005 ( )

«Προσφυγή ακυρώσεως – Aνταγωνισμός – Απόφαση της Επιτροπής με την οποία κηρύσσει συγκέντρωση ασυμβίβαστη προς την κοινή αγορά – Κανονισμός (EΟΚ) 4064/89 – Αεροναυπηγικές αγορές – Aγορά της Honeywell από την General Electric – Κάθετη ολοκλήρωση – Συνολικές συμφωνίες – Αποτελέσματα αποκλεισμού – Οριζόντιες αλληλεπικαλύψεις – Δικαιώματα άμυνας»

Στην υπόθεση T-210/01,

General Electric Company, με έδρα το Fairfield, Connecticut (Ηνωμένες Πολιτείες), εκπροσωπούμενη από τον N. Green, την C. Booth, QC, τις J. Simor, K. Bacon, barristers, τον S. Baxter, solicitor, τους L. Vogel και J. Vogel, δικηγόρους, καθώς και, αρχικώς, από τον Van Kerckhove, δικηγόρο, και, στη συνέχεια, από την J. O’Leary, solicitor, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

προσφεύγουσα,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης από τους R. Lyal, P. Hellström και F. Siredey-Garnier, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

καθής,

υποστηριζομένης από

τη Rolls-Royce plc, με έδρα το Λονδίνο (Ηνωμένο Βασίλειο), εκπροσωπούμενη από τον A. Renshaw, solicitor,

και από

τη Rockwell Collins, Inc., με έδρα το Cedar Rapids, Iowa (Ηνωμένες Πολιτείες), εκπροσωπούμενη από τους T. Soames, J. Davies και A. Ryan, solicitors, και τον P. D. Camesasca, δικηγόρο,

παρεμβαίνουσες,

που έχει ως αντικείμενο την ακύρωση της αποφάσεως 2004/134/CE της Επιτροπής, της 3ης Ιουλίου 2001, που κηρύσσει συγκέντρωση ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά και τη λειτουργία της συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση COMP/M.2220 – General Electric κατά Honeywell) (ΕΕ 2004, L 48, σ. 1),

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ

ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ (δεύτερο πενταμελές τμήμα),

συγκείμενο από τους J. Pirrung, Πρόεδρο, την V. Tiili, τους A. W. H. Meij, Μ. Βηλαρά και N. J. Forwood, δικαστές,

γραμματέας: J. Plingers, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη τη γραπτή διαδικασία και κατόπιν της συνεδριάσεως της 27ης Μαΐου 2004,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Νομικό πλαίσιο

1 Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 4064/89 του Συμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989, για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων (ΕΕ L 395, σ. 1, διορθωτικά στην ΕΕ 1990, L 257, σ. 13), που τροποποιήθηκε για τελευταία φορά με τον κανονισμό (EΚ) 1310/97 του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 1997 (ΕΕ L 180, σ. 1, στο εξής, όπως διορθώθηκε και τροποποιήθηκε: κανονισμός 4064/89), ορίζει, στο άρθρο 2, παράγραφοι 2 και 3, τα εξής:

«2. Οι συγκεντρώσεις που δεν δημιουργούν ούτε ενισχύουν δεσπόζουσα θέση, με αποτέλεσμα να παρακωλύεται σε μεγάλο βαθμό ο ουσιαστικός ανταγωνισμός στην κοινή αγορά ή σε σημαντικό τμήμα της, πρέπει να κηρύσσονται συμβατές με την κοινή αγορά.

3. Οι συγκεντρώσεις που δημιουργούν ή ενισχύουν δεσπόζουσα θέση, με αποτέλεσμα να παρακωλύεται σε σημαντικό βαθμό ο ουσιαστικός ανταγωνισμός στην κοινή αγορά ή σε σημαντικό τμήμα της, πρέπει να κηρύσσονται ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά.»

Το ιστορικό της διαφοράς

2 Η General Electric Company (στο εξής: GE ή προσφεύγουσα) είναι διαφοροποιημένη βιομηχανική επιχείρηση, η οποία δραστηριοποιείται, μεταξύ άλλων, στους τομείς των κινητήρων αεροσκαφών, των οικιακών συσκευών, των εξαρτημάτων υπηρεσιών πληροφορικής, των συστημάτων παραγωγής ισχύος, των συστημάτων φωτισμού, των βιομηχανικών συστημάτων, των ιατρικών συστημάτων, των πλαστικών, της ραδιοτηλεοπτικής μεταδόσεως, των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών μεταφοράς.

3 Η Honeywell International Inc. είναι μια επιχείρηση που δραστηριοποιείται, μεταξύ άλλων, στις αγορές των προϊόντων και υπηρεσιών αεροδιαστημικής, των προϊόντων αυτοκινητοβιομηχανίας, των ηλεκτρονικών ειδών, των χημικών προϊόντων ειδικών χρήσεων, των πολυμερών συστημάτων υψηλής αποδόσεως, των συστημάτων μεταφοράς και παραγωγής ισχύος και των συστημάτων ελέγχου κτιρίων κατοικιών ή βιομηχανιών.

4 Στις 22 Οκτωβρίου 2000, η GE και η Honeywell συνήψαν συμφωνία η οποία προέβλεπε ότι η GE θα αποκτούσε το σύνολο του κεφαλαίου της Honeywell (στο εξής: συγχώνευση), η οποία θα καθίστατο εξ ολοκλήρου θυγατρική της GE.

5 Στις 5 Φεβρουαρίου 2001, η Επιτροπή παρέλαβε επισήμως κοινοποίηση της συγκεντρώσεως, σύμφωνα με το άρθρο 4 του κανονισμού 4064/89.

6 Την 1η Μαρτίου 2001, επειδή θεώρησε ότι η συγκέντρωση ήταν δυνατόν να καλύπτεται από τον κανονισμό 4064/89, η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία ελέγχου του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο γ), του εν λόγω κανονισμού και του άρθρου 57 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (EΟΧ) (στο εξής: απόφαση για διεξοδική έρευνα).

7 Στις 15 Μαρτίου 2001, η GE και η Honeywell υπέβαλαν από κοινού στην Επιτροπή τις παρατηρήσεις τους ως προς την απόφαση για διεξοδική έρευνα.

8 Στις 8 Μαΐου 2001, η Επιτροπή απέστειλε ανακοίνωση των αιτιάσεων (στο εξής: ΑΑ) στην GE, στην οποία η προσφεύγουσα απάντησε στις 24 Μαΐου 2001.

9 Στις 29 και στις 30 Μαΐου 2001, πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ της Επιτροπής, της GE και της Honeywell.

10 Στις 14 και στις 28 Ιουνίου 2001, η GE και η Honeywell πρότειναν, από κοινού, δύο διαδοχικές σειρές δεσμεύσεων προκειμένου να καταστεί η συγκέντρωση αποδεκτή από την Επιτροπή.

11 Στις 3 Ιουλίου 2001, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 2004/134/EΚ (υπόθεση COMP/M.2220 – General Electric/Honeywell) (ΕΕ 2004, L 48, σ. 1), με την οποία κήρυξε τη συγκέντρωση ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά και με τη Συμφωνία EΟΧ (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση).

Η προσβαλλόμενη απόφαση

12 Το διατακτικό της προσβαλλομένης αποφάσεως ορίζει τα εξής:

«Άρθρο πρώτο

Η συγκέντρωση με την οποία η [GE] αποκτά τον έλεγχο της επιχείρησης Honeywell International Inc. κηρύσσεται ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά και με τη Συμφωνία ΕΟΧ.

Άρθρο 2

Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην

[GE]

[...]»

13 Oι αιτιολογικές σκέψεις της προσβαλλομένης αποφάσεως μπορούν να συνοψισθούν ως εξής.

14 Kατά την Επιτροπή, η GE κατείχε ήδη από μόνη της, πριν από τη συγκέντρωση, δεσπόζουσα θέση στις αντίστοιχες παγκόσμιες αγορές αντιδραστήρων αεριωθήσεως για μεγάλα εμπορικά αεροσκάφη και για μεγάλα περιφερειακά αεριωθούμενα αεροσκάφη (βλ., αντιστοίχως, τις αιτιολογικές σκέψεις 45 έως 83 και 84 έως 87 της προσβαλλομένης αποφάσεως, καθώς και τις αιτιολογικές σκέψεις 107 έως 229). Η σταθερότητα της θέσεώς της στην αγορά, σε συνδυασμό με τον οικονομικό μοχλό που αντιπροσωπεύουν η χρηματοπιστωτική ισχύς της και η κάθετη ένταξή της στη χρηματοδοτική μίσθωση αεροσκαφών, περιλαμβάνεται μεταξύ των στοιχείων που κατέστησαν δυνατό το συμπέρασμα ότι η προσφεύγουσα κατέχει δεσπόζουσα θέση στις αγορές αυτές. Η έρευνα κατέδειξε επίσης ότι η Honeywell ήταν ήδη ο κύριος προμηθευτής αεροηλεκτρονικών και μη αεροηλεκτρονικών προϊόντων (αιτιολογικές σκέψεις 241 έως 275) καθώς και κινητήρων μεσαίων επιχειρηματικών αεριωθουμένων (αιτιολογικές σκέψεις 88 και 89) και εκκινητήρων για κινητήρες, ειδικότερα κινητήρες για μεγάλα εμπορικά αεροσκάφη, καθόσον τα τμήματα αυτά αποτελούν σημαντικό συστατικό στοιχείο για την κατασκευή των κινητήρων (αιτιολογικές σκέψεις 331 έως 340).

15 Η συγκέντρωση των δραστηριοτήτων των δύο εταιριών προκάλεσε τη δημιουργία ή την ενίσχυση δεσποζουσών θέσεων σε πλείονες αγορές. Η Επιτροπή θεώρησε, μεταξύ άλλων, ότι η υφιστάμενη δεσπόζουσα θέση της GE στην παγκόσμια αγορά κινητήρων για μεγάλα εμπορικά αεροσκάφη θα ενισχυόταν λόγω των «κάθετων» αποτελεσμάτων της συγχωνεύσεως που θα προερχόταν από την ένταξη της δραστηριότητας της GE, η οποία έγκειται στην κατασκευή των κινητήρων αυτών, στη δραστηριότητα της Honeywell που έγκειται στην κατασκευή εκκινητήρων για τους ίδιους αυτούς κινητήρες (αιτιολογικές σκέψεις 419 έως 427 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Κατέληξε επίσης στη δημιουργία δεσποζουσών θέσεων στις διάφορες παγκόσμιες αγορές αεροηλεκτρονικών και μη αεροηλεκτρονικών προϊόντων στις οποίες η Honeywell κατείχε ήδη ηγετικές θέσεις πριν από τη συγχώνευση λόγω δύο τύπων αποτελεσμάτων που καλούνται «συσπειρωτικές συνέπειες». Κατά την Επιτροπή, πρώτον, τα αποτελέσματα αυτά προέκυπταν από μια διαδικασία που καλείται «μετάθεση των μεριδίων αγοράς» (share shifting) και συνίσταται στην επέκταση στις αγορές αυτές της οικονομικής ισχύος της GE Capital, εταιρίας που ανήκει στον όμιλο της προσφεύγουσας, καθώς και των εμπορικών πλεονεκτημάτων που απορρέουν από την αγορά και χρηματοδοτική μίσθωση αεροσκαφών, κυρίως από την GE Capital Aviation Services (GECAS), επίσης εταιρία του ομίλου της προσφεύγουσας (αιτιολογικές σκέψεις 342 έως 348 και 405 έως 411). Δεύτερον, η Επιτροπή προέβλεψε αποτελέσματα που απορρέουν από τη μελλοντική στρατηγική της συγχωνευθείσας εταιρίας η οποία έγκειται σε συνολικές συμφωνίες –καθαρές, τεχνικές και μικτές– που περιλαμβάνουν συγχρόνως κινητήρες της πρώην GE, αφενός, και αεροηλεκτρονικά και μη αεροηλεκτρονικά προϊόντα της πρώην Honeywell, αφετέρου (αιτιολογικές σκέψεις 349 έως 404). Η Επιτροπή έκρινε ότι η μελλοντική στρατηγική συνολικών συμφωνιών θα ενίσχυε και την υφιστάμενη δεσπόζουσα θέση της GE στην αγορά των κινητήρων για μεγάλα εμπορικά αεροσκάφη.

16 Επιπλέον, η Επιτροπή κατέληξε στην ενίσχυση της ήδη υπάρχουσας δεσπόζουσας θέσεως της GE στην παγκόσμια αγορά κινητήρων για μεγάλα περιφερειακά αεριωθούμενα καθώς και στη δημιουργία δεσπόζουσας θέσεως της συγχωνευθείσας εταιρίας στην παγκόσμια αγορά κινητήρων αεριωθουμένων επιχειρηματικών αεροσκαφών, ιδίως λόγω των «οριζόντιων αλληλεπικαλύψεων», εφόσον η GE και η Honeywell ήσαν αμφότερες παρούσες ως κατασκευάστριες στις αγορές αυτές πριν από τη συγχώνευση (αιτιολογικές σκέψεις 428 έως 431 και 435 έως 437 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Θεώρησε επίσης ότι θα εδημιουργείτο δεσπόζουσα θέση, ιδίως λόγω οριζόντιας αλληλεπικαλύψεως μεταξύ των δύο μερών της κοινοποιηθείσας συγχωνεύσεως στην παγκόσμια αγορά των μικρών αεριοστροβίλων θαλάσσης (αιτιολογικές σκέψεις 468 έως 477).

17 Έτσι, αφού θεώρησε τις δεσμεύσεις που πρότειναν τα μέρη της συγχωνεύσεως ανεπαρκείς για την επίλυση του συνόλου των προβλημάτων ανταγωνισμού που προκύπτουν από τη συγκέντρωση (αιτιολογικές σκέψεις 500 έως 533 και 546 έως 563 της προσβαλλομένης αποφάσεως), η Επιτροπή κατέληξε, στην αιτιολογική σκέψη 567 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι η συγκέντρωση θα οδηγούσε στη δημιουργία ή στην ενίσχυση πλειόνων δεσποζουσών θέσεων που θα έχουν ως συνέπεια να παρεμποδίζουν σε σημαντικό βαθμό τον πραγματικό ανταγωνισμό στην κοινή αγορά και ότι η συγκέντρωση θα έπρεπε, επομένως, να κηρυχθεί ασυμβίβαστη προς την κοινή αγορά, σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 3, του κανονισμού 4064/89.

Διαδικασία

18 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 12 Σεπτεμβρίου 2001, η προσφεύγουσα άσκησε την υπό κρίση προσφυγή. Κατά την ίδια ημερομηνία, και η Honeywell άσκησε προσφυγή κατά της προσβαλλομένης αποφάσεως (υπόθεση T-209/01).

19 Με δικόγραφα που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 11, 15 και 16 Ιανουαρίου 2002, αντιστοίχως, η Rolls-Royce plc, η Rockwell Collins Inc. (στο εξής: Rockwell) και η Thales SA ζήτησαν να παρέμβουν στην παρούσα διαδικασία προς υποστήριξη των αιτημάτων της Επιτροπής.

20 Η προσφεύγουσα ζήτησε την εμπιστευτική μεταχείριση, έναντι των παρεμβαινουσών, ορισμένων στοιχείων που περιλαμβάνονται στα έγγραφά της και στα έγγραφα της Επιτροπής.

21 Με διάταξη της 26ης Ιουνίου 2002, ο πρόεδρος του πρώτου τμήματος του Πρωτοδικείου έκανε δεκτές τις αιτήσεις παρεμβάσεως της Rolls-Royce και της Rockwell. Με την ίδια διάταξη, έκανε δεκτή την αίτηση εμπιστευτικής μεταχειρίσεως που υπέβαλε η προσφεύγουσα, με την επιφύλαξη των παρατηρήσεων των εν λόγω παρεμβαινουσών. Σύμφωνα με το άρθρο 116, παράγραφος 6, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, η αίτηση παρεμβάσεως της Thales έγινε δεκτή βάσει της εκθέσεως ακροατηρίου κατά την προφορική διαδικασία.

22 Επειδή η σύνθεση των τμημάτων του Πρωτοδικείου τροποποιήθηκε με απόφαση του Πρωτοδικείου της 13ης Σεπτεμβρίου 2004 (ΕΕ C 251, σ. 12), ο εισηγητής δικαστής τοποθετήθηκε στο δεύτερο τμήμα, στο οποίο υπήχθη, κατά συνέπεια, η υπό κρίση υπόθεση.

23 Κατ’ εφαρμογή του άρθρου 14 του Κανονισμού Διαδικασίας και κατόπιν προτάσεως του δευτέρου τμήματος, το Πρωτοδικείο αποφάσισε, αφού άκουσε τους διαδίκους σύμφωνα με το άρθρο 51 του εν λόγω κανονισμού, την παραπομπή της υποθέσεως σε τμήμα μείζονος συνθέσεως.

24 Με έγγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 2 Φεβρουαρίου 2004, η Thales παραιτήθηκε από την παρέμβασή της. Με διάταξη της 23ης Μαρτίου 2004, ο πρόεδρος του δευτέρου τμήματος μείζονος συνθέσεως του Πρωτοδικείου έκανε δεκτή την παραίτηση αυτή, αφού άκουσε τους λοιπούς διαδίκους.

25 Με διάταξη της 17ης Μαρτίου 2004, η προσφεύγουσα ζήτησε τη συνεκδίκαση της υπό κρίση υποθέσεως με την υπόθεση T-209/01. Ο πρόεδρος του δευτέρου τμήματος μείζονος συνθέσεως έφερε το ζήτημα της αποφάσεως περί ενδεχόμενης συνεκδικάσεως ενώπιον του εν λόγω δικαστικού σχηματισμού, σύμφωνα με το άρθρο 50 του Κανονισμού Διαδικασίας.

26 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο αποφάσισε την έναρξη της προφορικής διαδικασίας και υπέβαλε ερωτήσεις στους διαδίκους στο πλαίσιο μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας που προβλέπονται στο άρθρο 64 του Κανονισμού Διαδικασίας. Ζήτησε επίσης από την Επιτροπή να προσκομίσει ορισμένα έγγραφα πριν από τη συνεδρίαση. Οι διάδικοι συμμορφώθηκαν προς τις αιτήσεις αυτές.

27 Οι διάδικοι αγόρευσαν και απάντησαν στις ερωτήσεις του Πρωτοδικείου κατά τη συνεδρίαση της 27ης Μαΐου 2004. Στο τέλος της συνεδριάσεως αυτής, ολοκληρώθηκε η προφορική διαδικασία.

28 Με έγγραφο της 8ης Ιουνίου 2004, η προσφεύγουσα κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου αίτηση επαναλήψεως της προφορικής διαδικασίας καθώς και πρόσθετες παρατηρήσεις ως προς ορισμένες πτυχές της υποθέσεως, στις οποίες είχαν επισυναφθεί πλείονα νέα έγγραφα. Με διάταξη της 8ης Ιουλίου 2004, το Πρωτοδικείο αποφάσισε να διατάξει την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας, σύμφωνα με το άρθρο 62 του Κανονισμού Διαδικασίας.

29 Αφού άκουσε τους διαδίκους, το Πρωτοδικείο διέταξε μέτρο οργανώσεως της διαδικασίας, σύμφωνα με το άρθρο 64 του Κανονισμού Διαδικασίας, το οποίο συνίστατο στην προσθήκη στον φάκελο των εγγράφων και των παρατηρήσεων που κατέθεσε η προσφεύγουσα στις 8 Ιουνίου 2004. Οι παρατηρήσεις της Επιτροπής και των παρεμβαινουσών ως προς τη συνάφεια των εν λόγω στοιχείων προστέθηκαν επίσης στον φάκελο.

30 Κατόπιν αιτήσεως του Πρωτοδικείου, οι διάδικοι κατέθεσαν παρατηρήσεις και συμπληρωματικά έγγραφα σε σχέση με τα ζητήματα που έθεσε η προσφεύγουσα στις αρχικές παρατηρήσεις της. Και τα στοιχεία αυτά προστέθηκαν στον φάκελο.

31 Η προφορική διαδικασία έληξε, στη συνέχεια, εκ νέου στις 23 Νοεμβρίου 2004.

Αιτήματα των διαδίκων

32 Η προσφεύγουσα ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση,

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

33 Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από τη Rolls-Royce και τη Rockwell, ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να απορρίψει την προσφυγή,

– να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.

Σκεπτικό

34 Με τα έγγραφά της, η προσφεύγουσα θέτει μια σειρά ζητημάτων σχετικά με το περιεχόμενο της προσφυγής της, την έκταση του ελέγχου του Πρωτοδικείου και τα γενικά κριτήρια που εφάρμοσε η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση. Τα ζητήματα αυτά θα εξετασθούν προκαταρκτικώς.

35 Η προσφεύγουσα αμφισβητεί την ορθότητα της διαπιστώσεως στην οποία προέβη η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση, η οποία αποτελεί την αφετηρία άλλων πτυχών της αναλύσεως της καταστάσεως του ανταγωνισμού, ότι δηλαδή η προσφεύγουσα κατείχε δεσπόζουσα θέση, πριν από τη συγχώνευση, στην αγορά των κινητήρων για μεγάλα εμπορικά αεροσκάφη. Η πτυχή αυτή θα εξετασθεί πρώτη.

36 Η προσφεύγουσα βάλλει επίσης κατά των συμπερασμάτων της Επιτροπής σχετικά με την κάθετη αλληλεπικάλυψη, τις συνέπειες της συγκεντρώσεως και τις οριζόντιες αλληλεπικαλύψεις που προκάλεσε η συγχώνευση. Τα ζητήματα αυτά θα εξετασθούν διαδοχικά, ως δεύτερο, τρίτο και τέταρτο στη σειρά.

37 Τέλος, η προσφεύγουσα επικαλείται διαδικαστικές πλημμέλειες της προσβαλλομένης αποφάσεως. Οι πτυχές αυτές θα εξετασθούν τελευταίες.

A – Προκαταρκτικά ζητήματα

1. Επί της αιτήσεως συνεκδικάσεως

38 Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η διάταξη περί συνεκδικάσεως δύο υποθέσεων στο πλαίσιο των οποίων οι προσφεύγουσες είναι διαφορετικές δεν μπορεί να μεταβάλει το περιεχόμενο του δικογράφου της προσφυγής που κατέθεσε χωριστά εκάστη εξ αυτών, διότι άλλως θα επηρεαζόταν η ανεξαρτησία και η αυτοτέλεια των χωριστών προσφυγών τους (απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Ιουνίου 2001, C-280/99 P έως C 282/99 P, Moccia Irme κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2001, σ. I-4717, σκέψεις 61 έως 68, ειδικότερα το σημείο 66).

39 Το Πρωτοδικείο κρίνει ότι παρέλκει η συνεκδίκαση της υποθέσεως αυτής με την υπόθεση T-209/01, λαμβανομένης υπόψη, μεταξύ άλλων, της διαφοράς του περιεχομένου μεταξύ των δύο προσφυγών. Επομένως, απορρίπτει τη σχετική αίτηση που διατύπωσε η προσφεύγουσα με το από 17 Μαρτίου 2004 έγγραφό της.

2. Επί της διαρθρώσεως μεταξύ των διαφόρων σκελών που δικαιολογούν το συμπέρασμα της Επιτροπής ως προς την ασυμβατότητα της συγκεντρώσεως προς την κοινή αγορά

Τα επιχειρήματα των διαδίκων

40 Η προσφεύγουσα επισημαίνει ότι, με το υπόμνημα αντικρούσεως, η Επιτροπή υπογράμμισε ότι τα στοιχεία της συλλογιστικής της στην προσβαλλόμενη απόφαση ενισχύονται αμοιβαίως οπότε θα ήταν αυθαίρετη η μεμονωμένη εκτίμηση εκάστου εξ αυτών. Επομένως, δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστεί εν προκειμένω, κατ’ αναλογία, η λύση που απορρέει από την απόφαση του Πρωτοδικείου της 22ας Οκτωβρίου 2002, T-310/01, Schneider Electric κατά Επιτροπής (Συλλογή 2002, σ. II-4071), κατά την οποία τα σφάλματα στα οποία υπέπεσε η Επιτροπή κατά την ανάλυση ορισμένων εξεταζομένων αγορών δεν αρκούν για να δικαιολογήσουν την ακύρωση αποφάσεως, εφόσον αυτή στηρίζεται και σε ανάλυση άλλων αγορών που αποδεικνύεται βάσιμη. Κατά την προφορική διαδικασία, η προσφεύγουσα υπογράμμισε, συναφώς, ότι το Πρωτοδικείο δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη δική του εκτίμηση ως προς τη συγκέντρωση στην εκτίμηση της Επιτροπής. Επομένως, στην περίπτωση κατά την οποία θα κρινόταν ότι ορισμένοι από τους λόγους που διατυπώθηκαν στην προσβαλλόμενη απόφαση πάσχουν ακυρότητα ενώ άλλοι όχι, δεν θα εναπέκειτο στον κοινοτικό δικαστή να εκτιμήσει αν τα βάσιμα στοιχεία του συλλογισμού αρκούν για να θεμελιώσουν το συμπέρασμα της Επιτροπής ως προς την ασυμβατότητα της κοινοποιηθείσας συγχωνεύσεως με την κοινή αγορά.

41 Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση στηρίζεται σε ένα συνδυασμό πραγματικών και νομικών στοιχείων τα οποία αλληλοσυμπληρώνονται και καλύπτουν οριζόντιες, κάθετες και ετερογενείς επιπτώσεις. Πάντως, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι έκαστο των στοιχείων αυτών δικαιολογεί αυτοτελώς την απαγόρευση της συγκεντρώσεως.

Η εκτίμηση του Πρωτοδικείου

42 Επισημαίνεται, καταρχάς, ότι, στο μέτρο που ορισμένα σημεία του αιτιολογικού μιας αποφάσεως είναι, αφ’ εαυτών, ικανά να δικαιολογήσουν επαρκώς από νομικής απόψεως την απόφαση, οι πλημμέλειες τις οποίες πάσχουν άλλα σημεία του αιτιολογικού της πράξεως δεν ασκούν, εν πάση περιπτώσει, επιρροή στο διατακτικό της (βλ., κατ’ αναλογία, την απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 2001, C-302/99 P και C-308/99 P, Επιτροπή και Γαλλία κατά TF1, Συλλογή 2001, σ. I-5603, σκέψεις 26 έως 29).

43 Επιπλέον, εφόσον το διατακτικό αποφάσεως της Επιτροπής στηρίζεται σε πλείονες άξονες συλλογισμού έκαστος των οποίων θα αρκούσε αφ’ εαυτού να στηρίξει το διατακτικό αυτό, επιβάλλεται η ακύρωση της πράξεως αυτής, καταρχήν, μόνον εάν έκαστος των αξόνων αυτών πάσχει παρανομία. Στην περίπτωση αυτή, ένα σφάλμα ή άλλη παρανομία που επηρεάζει ένα μόνον άξονα της συλλογιστικής δεν αρκεί για να δικαιολογήσει την ακύρωση της επίδικης αποφάσεως, εφόσον το σφάλμα αυτό δεν ασκούσε καθοριστική επιρροή ως προς το διατακτικό στο οποίο κατέληξε το όργανο που εξέδωσε την εν λόγω απόφαση (βλ., κατ’ αναλογία, την απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 2002, T-126/99, Graphischer Maschinenbau κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II-2427, σκέψεις 49 έως 51, και παρατεθείσα νομολογία).

44 Ο κανόνας αυτός έχει εφαρμογή στο πλαίσιο των αποφάσεων στον τομέα του ελέγχου των συγκεντρώσεων (βλ., υπό την έννοια αυτή, την απόφαση Schneider Electric κατά Επιτροπής, σκέψη �40 ανωτέρω, σκέψεις 404 έως 420).

45 Επιβάλλεται, συναφώς, η υπόμνηση ότι η Επιτροπή πρέπει να απαγορεύει μια συγκέντρωση εφόσον αυτή πληροί τα κριτήρια του άρθρου 2, παράγραφος 3, του κανονισμού 4064/89. Πάντως, από το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο α΄, του κανονισμού προκύπτει ότι η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη, κατά την εκτίμηση μιας διαδικασίας συγκεντρώσεως, μεταξύ άλλων, την ανάγκη διατηρήσεως και αναπτύξεως ουσιαστικού ανταγωνισμού μέσα στην κοινή αγορά με γνώμονα, μεταξύ άλλων, τη διάρθρωση όλων των σχετικών αγορών. Επομένως, η εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμηση του ζητήματος αν μια συγκέντρωση δημιουργεί ή ενισχύει μία ή περισσότερες δεσπόζουσες θέσεις με αποτέλεσμα να παρακωλύεται σε μεγάλο βαθμό ο ουσιαστικός ανταγωνισμός πρέπει να πραγματοποιείται σε σχέση με τις συνθήκες που ισχύουν σε εκάστη των αγορών που μπορεί να επηρεαστεί από την κοινοποιηθείσα συγκέντρωση. Κατά συνέπεια, εάν διαπιστώσει ότι τα ως άνω κριτήρια πληρούνται ως προς μία μόνον από τις σχετικές αγορές, η συγκέντρωση πρέπει να κηρυχθεί ασυμβίβαστη προς την κοινή αγορά.

46 Eν προκειμένω, η Επιτροπή διευκρίνισε με την αιτιολογική σκέψη 567 της προσβαλλομένης αποφάσεως ότι, «για όλους αυτούς τους λόγους, συνάγεται το συμπέρασμα ότι η προτεινόμενη συγκέντρωση οδηγεί στη δημιουργία ή στην ενίσχυση δεσπόζουσας θέσης στις αγορές [κινητήρων για μεγάλα εμπορικά αεριωθούμενα αεροσκάφη], [κινητήρων για επιχειρηματικά αεριωθούμενα αεροσκάφη], των αεροηλεκτρονικών και μη αεροηλεκτρονικών προϊόντων, καθώς και των μικρών αεροστροβίλων θαλάσσης, η οποία παρεμποδίζει σε σημαντικό βαθμό τον πραγματικό ανταγωνισμό στην κοινή αγορά».

47 Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν δημιουργεί ιεραρχική σχέση μεταξύ των προβλημάτων ανταγωνισμού που διαπιστώνονται σε εκάστη των αγορών που εξέτασε η Επιτροπή και απαρίθμησε, στη συνέχεια, στο συμπέρασμά της, το οποίο παρατέθηκε στην προηγούμενη σκέψη. Αντιθέτως μάλιστα, και λαμβανομένου υπόψη του γράμματος του άρθρου 2 του κανονισμού 4064/89, το συμπέρασμα αυτό δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι, για εκάστη των απαριθμουμένων αγορών, η κοινοποιηθείσα συγκέντρωση θα οδηγούσε στη δημιουργία ή, ενδεχομένως, την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσεως στην αγορά αυτή με αποτέλεσμα να παρακωλύεται σε μεγάλο βαθμό ο ουσιαστικός ανταγωνισμός στην κοινή αγορά.

48 Λαμβανομένων υπόψη των προηγουμένων σκέψεων, πρέπει να θεωρηθεί ότι η προσβαλλόμενη απόφαση μπορεί να ακυρωθεί μόνον εάν επιβάλλεται η διαπίστωση όχι μόνον ότι ορισμένα από τα σημεία του αιτιολογικού της πάσχουν παρανομία, αλλά, επιπλέον, ότι τα σημεία που ενδεχομένως δεν πάσχουν παρανομία δεν αρκούν για να δικαιολογήσουν την ασυμβατότητα της κοινοποιηθείσας συγκεντρώσεως προς την κοινή αγορά. Εντούτοις, η διαπίστωση αυτή δεν εξοβελίζει την ανάγκη να εξετασθεί αν ορισμένες πτυχές του ανταγωνισμού που εντοπίζονται στην προσβαλλόμενη απόφαση ενισχύονται αμοιβαίως όπως υποστηρίζει η Επιτροπή στο υπόμνημα αντικρούσεως, οπότε θα ήταν αυθαίρετη η εκτίμηση εκάστου εξ αυτών μεμονωμένως.

3. Επί των προταθεισών δεσμεύσεων

49 Καταρχάς, προκειμένου περί της ισχύος της δεύτερης σειράς δεσμεύσεων, της 28ης Ιουνίου 2001, είναι σαφές ότι τα μέρη της συγκεντρώσεως κατέθεσαν, στις 14 Ιουνίου 2001, μια πρώτη σειρά δεσμεύσεων (βλ. τις αιτιολογικές σκέψεις 485 έως 533 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Η Επιτροπή υποστηρίζει, χωρίς να αντικρούεται συναφώς από την προσφεύγουσα, ότι η ημερομηνία εκείνη ήταν η τελευταία δυνατή για την υποβολή προτάσεως δεσμεύσεων, σύμφωνα με το άρθρο 18, παράγραφος 2, του κανονισμού (EΚ) 447/98 της Επιτροπής, της 1ης Μαρτίου 1998, σχετικά με τις προθεσμίες και τις ακροάσεις που προβλέπονται στον κανονισμό 4064/89 (ΕΕ L 61, σ. 1). Πάντως, τα μέρη της συμπράξεως πρότειναν τη δεύτερη σειρά δεσμεύσεων στις 28 Ιουνίου 2001 (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 534 έως 566 της προσβαλλομένης αποφάσεως), αναφέροντας ότι οι δεσμεύσεις αυτές αντικαθιστούσαν τις δεσμεύσεις που προτάθηκαν στις 14 Ιουνίου 2001.

50 Επιβάλλεται, συναφώς, η διαπίστωση ότι οι μόνες διαφορές μεταξύ των δύο σειρών δεσμεύσεων αφορούν τη δέσμευση συμπεριφοράς σχετικά με τη GECAS και τις διαρθρωτικές δεσμεύσεις σχετικά με τις μελετώμενες εκχωρήσεις ορισμένων δραστηριοτήτων της Honeywell στις διάφορες αγορές αεροηλεκτρονικών και μη αεροηλεκτρονικών προϊόντων. Η ενδεχόμενη επίπτωση των διαφορών αυτών θα εξετασθεί κατωτέρω στο πλαίσιο της επί της ουσίας εξετάσεως των συνεπειών συγκεντρώσεως.

51 Αφού αμφισβήτησε, με το δικόγραφο της προσφυγής της, την ορθότητα της αρνήσεως της Επιτροπής να λάβει υπόψη τις δεσμεύσεις συμπεριφοράς, η προσφεύγουσα επισήμανε επίσης, κατά την προφορική διαδικασία, ότι, με την άρνηση αυτή, η Επιτροπή νόθευσε όλη τη διοικητική διαδικασία και στέρησε τα μέρη της συγκεντρώσεως από τη δυνατότητα να προτείνουν δεσμεύσεις ικανές να επιλύσουν, μεταξύ άλλων, τα προβλήματα ανταγωνισμού που απορρέουν από τις οριζόντιες αλληλεπικαλύψεις που εντόπισε η Επιτροπή. Λαμβανομένης υπόψη της λίαν ευρείας εκτάσεως του ισχυρισμού αυτού, προσήκει να εξετασθεί στο πλαίσιο του παρόντος προκαταρκτικού τμήματος.

52 Συναφώς, η Επιτροπή διατύπωσε με σαφήνεια, στην από 8 Μαΐου 2001 ανακοίνωση αιτιάσεων για την υπό κρίση υπόθεση, τις αιτιάσεις που αφορούν όλες τις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό συνέπειες της συγχωνεύσεως, και ιδίως αυτές που αφορούν τα οριζόντια και κάθετα αποτελέσματα που απορρέουν απ’ αυτήν, αιτιάσεις οι οποίες περιελήφθησαν μεταγενέστερα στην προσβαλλόμενη απόφαση (βλ., ειδικότερα, σημεία 118 έως 122, 124 έως 126, 459 έως 468, 469 έως 471, 473, 474, 578 έως 586 και 612 έως 633 της εν λόγω ανακοινώσεως αιτιάσεων). Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, για να απαντήσει στις εκτιθέμενες στην ανακοίνωση αιτιάσεων αιτιάσεις της Επιτροπής, η προσφεύγουσα πρότεινε, μεταξύ άλλων, διαρθρωτικές δεσμεύσεις στις 14 Ιουνίου 2001, τις οποίες η Επιτροπή εξέτασε και, στη συνέχεια, απέρριψε διότι πρακτικοί λόγοι εμπόδιζαν την υλοποίησή τους. Ενώπιον του Πρωτοδικείου, η προσφεύγουσα δεν προσκόμισε στοιχεία ούτε προέβαλε επιχειρήματα για να εξηγήσει ειδικά ως προς τι η απόρριψη των δεσμεύσεων αυτών ήταν παράνομη ή αδικαιολόγητη (βλ., ειδικότερα, σκέψεις �487, �555 και επ., �564 in fine, και �610 κατωτέρω). Στο μέτρο που οι επίμαχες δεσμεύσεις παρουσίαζαν κενά από τεχνικής ή εμπορικής απόψεως, οπότε η Επιτροπή δεν τις θεώρησε επαρκείς για να της παράσχουν τη δυνατότητα να εγκρίνει την επίμαχη συγκέντρωση, τα κενά αυτά δεν μπορούν να αποδοθούν στην Επιτροπή ούτε, ειδικότερα, σε ενδεχόμενη επιφύλαξη εκ μέρους της να δεχθεί την εν δυνάμει αποτελεσματικότητα άλλων δεσμεύσεων συμπεριφοράς. Πράγματι, απόκειται στα μέρη της κοινοποιηθείσας συγκεντρώσεως να υποβάλουν πλήρεις και αποτελεσματικές από πάσης απόψεως δεσμεύσεις, καταρχήν πριν από τις 14 Ιουνίου 2001.

53 Στο πλαίσιο των παρατηρήσεών της κατόπιν της επαναλήψεως της προφορικής διαδικασίας, η προσφεύγουσα διόρθωσε την απάντησή της σε μία ερώτηση κατά τη συνεδρίαση, παραδεχόμενη ότι η Επιτροπή την είχε πράγματι ενημερώσει, στις 22 Ιουνίου 2001, ως προς τους λόγους για τους οποίους οι δεσμεύσεις της, που κατατέθηκαν στις 14 Ιουνίου 2001, έπρεπε να απορριφθούν. Υποστήριξε, στη συνέχεια, ότι η Επιτροπή της είχε δημιουργήσει την εντύπωση ότι αρκούσε να ενισχύσει τη δέσμευσή της ως προς τη μελλοντική συμπεριφορά της GECAS ώστε η συγκέντρωση να κηρυχθεί συμβατή προς την κοινή αγορά. Για να στηρίξει την άποψή της προσκόμισε, στο μεταγενέστερο αυτό στάδιο της διαδικασίας, δύο ανακοινωθέντα Τύπου της 14ης και της 18ης Ιουνίου 2001 και ένα άρθρο της 11ης Φεβρουαρίου 2002, που αποδίδει συνέντευξη με το μέλος της Επιτροπής που τότε ήταν αρμόδιο για τον ανταγωνισμό. Κατ’ ουσίαν, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή της παρέσχε διαβεβαιώσεις που είχαν ως συνέπεια να της δημιουργήσουν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη.

54 Επιβάλλεται, καταρχάς, η διαπίστωση ότι την επανάληψη της ένδικης διαδικασίας ζήτησε η προσφεύγουσα, όσον αφορά τις δεσμεύσεις, αποκλειστικά και μόνο για να της παρασχεθεί η δυνατότητα να διορθώσει το πραγματικό σφάλμα του οποίου έγινε μνεία στην προηγούμενη σκέψη. Επομένως, στο μέτρο που επικαλείται τις επαφές της με την Επιτροπή, οι προτάσεις της είναι οψιγενείς και, κατά συνέπεια, απαράδεκτες. Επιπλέον, η σχετική με τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη επιχειρηματολογία, η οποία προβάλλεται για πρώτη φορά κατά την προφορική διαδικασία, συνιστά νέο ισχυρισμό και πρέπει να απορριφθεί, σύμφωνα με το άρθρο 48, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας.

55 Eν πάση περιπτώσει, το δικαίωμα επικλήσεως της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης ανήκει σε κάθε ιδιώτη ο οποίος βρίσκεται σε κατάσταση από την οποία προκύπτει ότι η κοινοτική διοίκηση του δημιούργησε βάσιμες προσδοκίες (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 11ης Μαρτίου 1987, 265/85, Van den Bergh en Jurgens κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ. 1155, σκέψη 44, και της 26ης Ιουνίου 1990, C-152/88, Sofrimport κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. I-2477, σκέψη 26). Eν προκειμένω, οι επαφές τις οποίες προβάλλει η προσφεύγουσα και οι οποίες πραγματοποιήθηκαν μεταξύ αυτής και των υπηρεσιών της Επιτροπής κατόπιν της υποβολής της πρώτης σειράς δεσμεύσεων στις 14 Ιουνίου 2001, σε σχέση με τη δυνατότητα υποβολής νέας σειράς διαφορετικής ως προς ορισμένες απόψεις από την πρώτη σειρά δεσμεύσεων, δεν μπορούσαν να δημιουργήσουν τέτοιες προσδοκίες ούτε, κατά συνέπεια, δικαιολογημένη εμπιστοσύνη.

56 Από τις προηγούμενες σκέψεις προκύπτει ότι τα επιχειρήματα σχετικά με τις δεσμεύσεις που πρότεινε η προσφεύγουσα κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση και στο πλαίσιο της επαναλήψεως της προφορικής διαδικασίας πρέπει να απορριφθούν.

4. Επί των προδιαγραφών που ισχύουν για τις αποδείξεις και επί της εκτάσεως του ελέγχου στον οποίο προβαίνει ο κοινοτικός δικαστής

Τα επιχειρήματα των διαδίκων

57 Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι μια συγκέντρωση συσπειρωτικής φύσεως, όπως αυτή που κοινοποιήθηκε εν προκειμένω, σπανίως έχει ως συνέπεια τη δημιουργία και την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσεως, σε αντιδιαστολή προς τις συγκεντρώσεις οριζόντιας ή κάθετης φύσεως. Επομένως, κάθε ισχυρισμός περί του αντιθέτου καθιστά αναγκαία την ιδιαίτερα πειστική απόδειξη περί της υπάρξεως ειδικού μηχανισμού που καταλήγει σε νόθευση του ανταγωνισμού.

58 Στις παρατηρήσεις της επί των υπομνημάτων παρεμβάσεως καθώς και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η προσφεύγουσα στηρίζεται συναφώς στην απόφαση του Πρωτοδικείου της 25ης Οκτωβρίου 2002, T-5/02, Tetra Laval κατά Επιτροπής (Συλλογή 2002, σ. II-4381), για να υπογραμμίσει ότι η απόδειξη συσπειρωτικών συνεπειών καθιστά αναγκαία ακριβή εξέταση, στηριζόμενη σε αδιάσειστες αποδείξεις, ότι η συνεκτίμηση μελλοντικών συμπεριφορών απαιτεί ιδιαίτερη σύνεση και ότι η ανάλυση της Επιτροπής πρέπει να είναι ιδιαιτέρως εύλογη προκειμένου περί αποτελεσμάτων που πρόκεινται να εμφανισθούν μετά την πάροδο ορισμένου χρόνου. Eπισήμανε επίσης ότι, κατά την απόφαση εκείνη, στην Επιτροπή εναπόκειται να λάβει υπόψη το αποτρεπτικό αποτέλεσμα που μπορεί να προκύψει για μια επιχείρηση από την απαγόρευση της καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως δεσπόζουσας θέσεως που διατυπώνει το άρθρο 82 EΚ.

59 Κατά την Επιτροπή και τις παρεμβαίνουσες, ούτε ο κανονισμός 4064/89 ούτε η νομολογία απαιτούν υψηλότερο επίπεδο αποδείξεως για μια συγκέντρωση συσπειρωτικής φύσεως.

Η εκτίμηση του Πρωτοδικείου

Γενικές θεωρήσεις

60 Επιβάλλεται, καταρχάς, η υπόμνηση ότι η Επιτροπή διαθέτει περιθώριο εκτιμήσεως σε οικονομικά ζητήματα ενόψει εφαρμογής των ουσιαστικού δικαίου κανόνων του κανονισμού 4064/89, ειδικότερα του άρθρου του 2. Επομένως, ο έλεγχος του κοινοτικού δικαστή περιορίζεται στην εξακρίβωση της ουσιαστικής ακρίβειας των πραγματικών περιστατικών και της ελλείψεως προδήλου σφάλματος εκτιμήσεως (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 31ης Μαρτίου 1998, C-68/94 και C-30/95, Γαλλία κ.λπ. κατά Επιτροπής, καλούμενη «Kali & Salz», Συλλογή 1998, σ. I-1375, σκέψεις 223 και 224, και της 15ης Φεβρουαρίου 2005, C-12/03 P, Επιτροπή κατά Tetra Laval, Συλλογή 2005, σ. I-987, σκέψη 38).

61 Επιπλέον, ο κανονισμός 4064/89 δεν θέτει τεκμήριο ως προς τη συμβατότητα ή την ασυμβατότητα κοινοποιηθείσας συγκεντρώσεως προς την κοινή αγορά. Δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή πρέπει να κλίνει προς την έγκριση κάθε πράξεως συγκεντρώσεως η οποία εμπίπτει στην αρμοδιότητά της, στην περίπτωση κατά την οποία θα είχε αμφιβολία, αλλά αντιθέτως ότι πρέπει πάντοτε να αποφασίζει θετικά προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση (βλ., υπό την έννοια αυτή, την απόφαση Tetra Laval κατά Επιτροπής, σκέψη �58 ανωτέρω, σκέψη 120).

62 Ως προς τη φύση του ελέγχου του κοινοτικού δικαστή, πρέπει να υπογραμμιστεί η ουσιώδης διάκριση που υφίσταται μεταξύ των πραγματικών δεδομένων και διαπιστώσεων, αφενός, των οποίων την ενδεχόμενη ανακρίβεια μπορεί να ελέγξει ο δικαστής υπό το πρίσμα των επιχειρημάτων και των αποδεικτικών στοιχείων που του υποβλήθηκαν, και των εκτιμήσεων οικονομικού χαρακτήρα, αφετέρου.

63 Μολονότι πρέπει να αναγνωρισθεί στην Επιτροπή περιθώριο εκτιμήσεως ενόψει της εφαρμογής των ουσιαστικού δικαίου κανόνων του κανονισμού 4064/89, τούτο δεν συνεπάγεται ότι ο κοινοτικός δικαστής δεν πρέπει να ελέγχει τον νομικό χαρακτηρισμό οικονομικών δεδομένων από την Επιτροπή. Συγκεκριμένα, ο κοινοτικός δικαστής οφείλει, μεταξύ άλλων, να εξακριβώσει όχι μόνο την ακρίβεια των αποδεικτικών στοιχείων των οποίων έγινε επίκληση, την αξιοπιστία και τη συνοχή τους, αλλά οφείλει και να ελέγχει αν τα στοιχεία αυτά αποτελούν ένα σύνολο κρίσιμων δεδομένων που πρέπει να ληφθούν υπόψη για να αξιολογηθεί μια περίπλοκη κατάσταση και αν μπορούν να στηρίξουν τα συμπεράσματα που συνήχθησαν βάσει αυτών (απόφαση Επιτροπή κατά Tetra Laval, σκέψη �60 ανωτέρω, σκέψη 39).

64 Ναι μεν οι αρχές αυτές εφαρμόζονται σε όλες τις εκτιμήσεις οικονομικής φύσεως, πλην όμως ο πραγματικός δικαστικός έλεγχος είναι ακόμη πιο αναγκαίος όταν η Επιτροπή πραγματοποιεί ανάλυση των προοπτικών εξελίξεως μιας αγοράς που θα μπορούσαν να προκύψουν από τη μελετώμενη συγκέντρωση. Όπως τόνισε το Δικαστήριο στην απόφασή του Επιτροπή κατά Tetra Laval, σκέψη �60 ανωτέρω (σκέψεις 42 και 43), η ανάλυση των προοπτικών εξελίξεως μιας αγοράς, όπως οι αναλύσεις που είναι αναγκαίες όταν πρόκειται να ελεγχθούν συγκεντρώσεις, πρέπει να γίνεται με μεγάλη προσοχή, καθόσον το ζήτημα δεν είναι να εξετασθούν πράξεις του παρελθόντος, για τις οποίες συχνά υπάρχουν πολλά στοιχεία που καθιστούν δυνατό να κατανοηθούν οι αιτίες τους, ούτε καν πράξεις του παρόντος, αλλά να προβλεφθούν με λίγο-πολύ ισχυρή πιθανολόγηση πράξεις που θα λάβουν χώρα αν δεν ληφθεί καμία απόφαση που να απαγορεύει τη σχεδιαζόμενη συγκέντρωση ή να της θέτει συγκεκριμένες προϋποθέσεις (βλ., υπό την έννοια αυτή, την απόφαση Tetra Laval κατά Επιτροπής, σκέψη �58 ανωτέρω, σκέψη 155). Η ανάλυση των προοπτικών που συνίσταται στο να εξεταστεί κατά ποιον τρόπο η συγκέντρωση θα μπορέσει να μεταβάλει τους παράγοντες που καθορίζουν την κατάσταση του ανταγωνισμού στην αγορά αυτή προκειμένου να εξακριβωθεί αν το αποτέλεσμα θα είναι να δημιουργηθεί σημαντικό εμπόδιο για τον πραγματικό ανταγωνισμό απαιτεί να φανταστεί κανείς διάφορες σχέσεις αιτίου και αποτελέσματος, προκειμένου να επιλέξει εκείνες που είναι οι πιο πιθανές.

Aντιμετώπιση των συσπειρωτικών συνεπειών

65 Οι συγκεντρώσεις εταιριών ετερογενών δραστηριοτήτων είναι αυτές που δεν συνεπάγονται οριζόντιες επικαλύψεις μεταξύ των δραστηριοτήτων των μερών της συγκεντρώσεως ούτε κάθετες σχέσεις μεταξύ των μερών αυτών υπό αυστηρή έννοια. Ακόμη και αν, γενικώς, οι συγκεντρώσεις αυτές δεν παράγουν αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα, μπορούν, πάντως, να έχουν τέτοια αποτελέσματα σε ορισμένες περιπτώσεις (απόφαση Tetra Laval κατά Επιτροπής, σκέψη �58 ανωτέρω, σκέψη 142). Στο πλαίσιο μακροπρόθεσμης αναλύσεως των αποτελεσμάτων πράξεως συγκεντρώσεως εταιριών ετερογενών δραστηριοτήτων, αν η Επιτροπή μπορεί να συναγάγει, λόγω των συσπειρωτικών συνεπειών που διαπιστώνει, ότι, κατά πάσα πιθανότητα, θα δημιουργηθεί ή θα ενισχυθεί δεσπόζουσα θέση σε σχετικά εγγύς μέλλον και θα έχει ως συνέπεια ότι θα εμποδιστεί σε σημαντικό βαθμό ο πραγματικός ανταγωνισμός στην οικεία αγορά, πρέπει να την απαγορεύσει (απόφαση Tetra Laval κατά Επιτροπής, σκέψη �58 ανωτέρω, σκέψη 153, και παρατεθείσα νομολογία).

66 Συναφώς, όπως τόνισε και το Δικαστήριο στην απόφασή του Επιτροπή κατά Tetra Laval, σκέψη �60 ανωτέρω, οι πράξεις συγκεντρώσεως εταιριών ετερογενών δραστηριοτήτων δημιουργούν ορισμένα ειδικά προβλήματα, μεταξύ άλλων στο μέτρο που, αφενός, η ανάλυση της πράξεως αυτής μπορεί να συνεπάγεται ανάλυση των προοπτικών εξελίξεως μιας αγοράς με συνυπολογισμό ενός μελλοντικού χρονικού διαστήματος και, αφετέρου, μια δεδομένη συμπεριφορά εκ μέρους της συγχωνευθείσας εταιρίας μπορεί να καθορίσει κατά μεγάλο μέρος τις συνέπειες της συγκεντρώσεως αυτής. Συγκεκριμένα, οι σχέσεις αιτίου και αποτελέσματος κατόπιν μιας τέτοιας συγκεντρώσεως μπορεί να είναι δυσδιάκριτες, αβέβαιες και δυσαπόδεικτες. Στο πλαίσιο αυτό, η ποιότητα των αποδεικτικών στοιχείων που προσκομίζονται από την Επιτροπή για να αποδειχθεί η ανάγκη μιας αποφάσεως με την οποία η συγκέντρωση κηρύσσεται ασύμβατη με την κοινή αγορά είναι ιδιαιτέρως σημαντική, καθόσον τα στοιχεία αυτά πρέπει να επιρρωννύουν τις εκτιμήσεις της Επιτροπής ότι, αν δεν ληφθεί μια τέτοια απόφαση, θα είναι πιθανό το σενάριο οικονομικής εξελίξεως στο οποίο στηρίζεται το κοινοτικό αυτό όργανο (απόφαση Επιτροπή κατά Tetra Laval, σκέψη �60 ανωτέρω, σκέψη 44· βλ. επίσης, υπό την έννοια αυτή, την απόφαση Tetra Laval κατά Επιτροπής, σκέψη �58 ανωτέρω, σκέψη 155).

67 Eν προκειμένω, η Επιτροπή θεώρησε, με την προσβαλλόμενη απόφαση, ότι η συγκέντρωση θα συνεπαγόταν, πρώτον, ευθεία κάθετη ολοκλήρωση μεταξύ της κατασκευής εκκινητήρων και κινητήρων, δεύτερον, συσπειρωτικές συνέπειες και, τρίτον, οριζόντιες αλληλεπικαλύψεις σε ορισμένες αγορές.

68 Από την περιγραφή των συσπειρωτικών συνεπειών στην προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει κατ’ ουσίαν ότι, κατά την Επιτροπή, η συγκέντρωση θα μετάβαλλε αμέσως ή, πάντως σε σύντομο χρόνο, τις συνθήκες ανταγωνισμού σε ορισμένες αγορές λόγω των αποτελεσμάτων αυτών, και θα συνεπαγόταν έτσι τη δημιουργία ή την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσεως στις αγορές αυτές, λόγω της ισχύος και των εμπορικών δυνατοτήτων που προκύπτουν από τη δεσπόζουσα θέση που υπάρχει ήδη στην πρώτη αγορά (βλ. σκέψεις �325 επ. και �399 επ. κατωτέρω). Πάντως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι συνέπειες αυτές θα απέρρεαν από τη συγκέντρωση μόνο στο μέτρο που η συγχωνευθείσα εταιρία θα είχε υιοθετήσει ορισμένες συμπεριφορές κατόπιν της συγκεντρώσεως, πράγμα το οποίο η Επιτροπή θεωρούσε πιθανό. Πρόκειται, κατά την Επιτροπή, για την δυνάμενη να προβλεφθεί επέκταση σε νέες αγορές, κατόπιν της συγχωνεύσεως, ορισμένων εμπορικών πρακτικών επιζήμιων για τον ανταγωνισμό τις οποίες η Επιτροπή εντόπισε στο ένα ή στο άλλο μέρος της συγχωνεύσεως πριν από τη συγχώνευση.

69 Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή όφειλε να προσκομίσει αδιάσειστες αποδείξεις προς στήριξη του συμπεράσματός της ότι η συγχωνευθείσα οντότητα θα υιοθετούσε πιθανόν τις προβλεφθείσες συμπεριφορές. Eλλείψει των συμπεριφορών αυτών, ο συνδυασμός των θέσεων των δύο μερών της συγχωνεύσεως σε γειτονικές αλλά χωριστές αγορές δεν θα μπορούσε να καταλήξει στη δημιουργία ή στην ενίσχυση δεσποζουσών θέσεων, εφόσον οι θέσεις αυτές δεν θα είχαν επιπτώσεις εμπορικού χαρακτήρα οι μεν επί των δε.

Αντιμετώπιση των παραγόντων που μπορούν να αποτρέψουν τη συγχωνευθείσα εταιρία από την υιοθέτηση ορισμένων συμπεριφορών που προβλέπει η προσβαλλόμενη απόφαση

70 Με την απόφασή του Tetra Laval κατά Επιτροπής, σκέψη �58 ανωτέρω, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι, μολονότι είναι πρόσφορο να λαμβάνονται υπόψη οι αντικειμενικές παροτρύνσεις για την υιοθέτηση αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορών τις οποίες δημιουργεί μια συγχώνευση, η Επιτροπή υποχρεούται επίσης να εξετάζει σε ποιο μέτρο οι εν λόγω παροτρύνσεις θα μειωθούν, αν όχι εξαλειφθούν, λόγω του μη σύννομου χαρακτήρα της εν λόγω συμπεριφοράς, ιδίως σε σχέση με την απαγόρευση της καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως δεσπόζουσας θέσεως του άρθρου 82 EΚ, της πιθανότητας αποκαλύψεώς της, της διώξεώς της από τις αρμόδιες αρχές, τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο, και των οικονομικών κυρώσεων που μπορεί να προκύψουν (σκέψη 159 της αποφάσεως). Με τις παρατηρήσεις της επί των υπομνημάτων παρεμβάσεως, η προσφεύγουσα επικαλέστηκε τη νομολογία αυτή προς στήριξη της επιχειρηματολογίας της ότι ορισμένες από τις πρακτικές που η Επιτροπή θεωρεί ικανές να δημιουργήσουν ή να ενισχύσουν δεσπόζουσες θέσεις στην πραγματικότητα δεν θα εκδηλωθούν.

71 Επιληφθέν αιτήσεως αναιρέσεως, το Δικαστήριο έκρινε συναφώς, με την απόφασή του Επιτροπή κατά Tetra Laval, σκέψη �60 ανωτέρω (σκέψεις 74 έως 78), ότι ορθώς το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η πιθανότητα τηρήσεως ορισμένων μορφών συμπεριφοράς στο μέλλον έπρεπε να υποβληθεί σε εξαντλητική εξέταση, δηλαδή λαμβάνοντας υπόψη τόσο τα κίνητρα να επιδειχθούν τέτοιες μορφές συμπεριφοράς όσο και οι παράγοντες που μπορούν να μειώσουν ή και να εξαλείψουν τα κίνητρα αυτά, περιλαμβανομένου και του τυχόν παράνομου χαρακτήρα των πιο πάνω μορφών συμπεριφοράς.

72 Πάντως, έκρινε επίσης ότι θα ήταν αντίθετο προς τον προληπτικό σκοπό του κανονισμού 4064/89 να απαιτηθεί να εξετάζει η Επιτροπή, για κάθε σχέδιο συγκεντρώσεως, σε ποιο μέτρο τα κίνητρα τηρήσεως αντίθετων προς τον ανταγωνισμό μορφών συμπεριφοράς θα μειώνονταν ή και θα εξαλείφονταν λόγω της ελλείψεως νομιμότητας των σχετικών μορφών συμπεριφοράς, της πιθανότητας να εντοπιστούν οι περιπτώσεις αυτές, των διώξεων που θα μπορούσαν να ασκηθούν από τις αρμόδιες αρχές, τόσο σε κοινοτικό όσο και σε εθνικό επίπεδο, και των κυρώσεων που θα μπορούσαν αν επιβληθούν. Κατά συνέπεια, κατέληξε ότι το Πρωτοδικείο υπέπεσε σε νομική πλάνη όταν απέρριψε τα συμπεράσματα της Επιτροπής σχετικά με την τήρηση, από τη νέα εταιρία, των αντιθέτων προς τον ανταγωνισμό μορφών συμπεριφοράς που αποτελούσαν αντικείμενο της υποθέσεως εκείνης (απόφαση Επιτροπή κατά Tetra Laval, σκέψη �60 ανωτέρω, σκέψεις 76 και 77).

73 Από τις προηγούμενες σκέψεις προκύπτει ότι η Επιτροπή πρέπει, καταρχήν, να λαμβάνει υπόψη ότι το γεγονός ότι ορισμένη συμπεριφορά είναι ενδεχομένως παράνομη και, κατά συνέπεια, μπορεί να υποστεί κυρώσεις αποτελεί παράγοντα ικανό να μειώσει ή και να εξαλείψει τα κίνητρα μιας επιχειρήσεως να τηρήσει τη συγκεκριμένη συμπεριφορά. Αντιθέτως, η τελευταία αυτή εκτίμηση δεν απαιτεί εξαντλητική και εμπεριστατωμένη εξέταση των ρυθμίσεων των διαφόρων εφαρμοστέων εννόμων τάξεων και της κατασταλτικής πολιτικής που αυτές χαράσσουν, δεδομένου ότι μια ανάλυση που θα έχει ως σκοπό να αποδειχθεί η πιθανή ύπαρξη παραβάσεως και να εξασφαλιστεί ότι για την παράβαση αυτή θα επιβληθούν κυρώσεις εντός διαφόρων εννόμων τάξεων θα ήταν υπερβολικά θεωρητική.

74 Επομένως, στο μέτρο που η Επιτροπή μπορεί, χωρίς να διεξαγάγει ειδική και εμπεριστατωμένη έρευνα για το θέμα αυτό, να εντοπίσει τον παράνομο χαρακτήρα της επίμαχης συμπεριφοράς, σε σχέση με το άρθρο 82 EΚ ή με άλλες διατάξεις του κοινοτικού δικαίου τις οποίες έχει αρμοδιότητα να εφαρμόσει, οφείλει να τον διαπιστώσει και να τον λάβει υπόψη προκειμένου να εκτιμήσει την πιθανότητα τηρήσεως τέτοιας συμπεριφοράς εκ μέρους της συγχωνευθείσας εταιρίας (βλ., υπό την έννοια αυτή, την απόφαση Επιτροπή κατά Tetra Laval, σκέψη �60 ανωτέρω, σκέψη 74).

75 Συναφώς, μολονότι η Επιτροπή μπορεί να στηριχθεί σε σύντομη ανάλυση της νομιμότητας των επίμαχων μορφών συμπεριφοράς και του βαθμού πιθανολογήσεως να κατασταλούν, βασιζόμενη στα στοιχεία τα οποία διαθέτει κατά τον χρόνο εκδόσεως της αποφάσεώς της στον τομέα του ελέγχου των συγκεντρώσεων, οφείλει, πάντως, στο πλαίσιο της εκτιμήσεώς της, να εντοπίσει τις συμπεριφορές που προβλέπει και, ενδεχομένως, να αξιολογήσει και να λάβει υπόψη το αποτρεπτικό αποτέλεσμα που θα μπορούσε να έχει ο σαφώς ή λίαν πιθανώς παράνομος χαρακτήρας τους σε σχέση με το κοινοτικό δίκαιο.

76 Επομένως, πρέπει να εξετασθεί, στις επόμενες σκέψεις της αποφάσεως αυτής, αν η Επιτροπή στήριξε τη μακροπρόθεσμη ανάλυση της πιθανότητας συσπειρωτικών συνεπειών σε αρκούντως γερές αποδείξεις, λαμβάνοντας υπόψη συναφώς τους προαναφερθέντες κανόνες.

5. Επί της ελλείψεως αποδείξεως σχετικά με την αισθητή παρακώλυση του ουσιαστικού ανταγωνισμού

Τα επιχειρήματα των διαδίκων

77 Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι, κατά το άρθρο 2, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 4064/89, προκειμένου να απαγορεύσει μια συγκέντρωση, η Επιτροπή πρέπει να αποδείξει, πρώτον, ότι η συγκέντρωση αυτή δημιουργεί ή ενισχύει δεσπόζουσα θέση και, δεύτερον, ότι αυτή η δεσπόζουσα θέση παρακωλύει σε σημαντικό βαθμό τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό στην κοινή αγορά. Ο σωρευτικός χαρακτήρας των κριτηρίων αυτών επιβεβαιώνεται από τις προπαρασκευαστικές εργασίες του κανονισμού 4064/89 από τις οποίες προκύπτει ότι το δεύτερο κριτήριο θεσπίστηκε κατόπιν εισηγήσεως της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής και κατόπιν αιτήσεως της Γαλλικής Κυβερνήσεως. Ο εν λόγω σωρευτικός χαρακτήρας επιβεβαιώθηκε από το Πρωτοδικείο, μεταξύ άλλων, με την απόφαση της 19ης Μαΐου 1994, Τ-2/93, Air France κατά Επιτροπής (Συλλογή 1994, σ. II-323, σκέψη 79), και με την απόφαση Tetra Laval κατά Επιτροπής, σκέψη �58 ανωτέρω.

78 Η Επιτροπή θα πρέπει να αποδείξει ότι πληρούνται και τα δύο αυτά κριτήρια. Ειδικότερα, στην Επιτροπή εναπόκειται να αποδείξει ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να εμφανιστούν αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα, και όχι μόνον ότι ενδέχεται να εμφανισθούν, να προσδιορίσει ποσοτικά τα αποτελέσματα αυτά και να αποδείξει ότι θα προκύψουν από τη συγκέντρωση και όχι από τις συνθήκες της αγοράς που επικρατούσαν προηγουμένως. Η προϋπόθεση έχει ιδιαίτερη σημασία στις περιπτώσεις κατά τις οποίες, όπως εν προκειμένω, η συγκέντρωση αφορά επιχειρήσεις με ετερογενείς δραστηριότητες, για την οποία γίνεται δεκτό ότι σπανίως έχει αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα.

79 Κατά την προσφεύγουσα, όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή δεν εξέτασε το ζήτημα αν η συγκέντρωση θα παρεμπόδιζε σε σημαντικό βαθμό τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Πράγματι, προκειμένου για εκάστη των αγορών ως προς τις οποίες η Επιτροπή θεωρεί ότι θα υπήρχε δημιουργία ή ενίσχυση δεσπόζουσας θέσεως, περιορίζεται να καταλήξει, με ασαφείς ισχυρισμούς χωρίς αριθμητικά δεδομένα, στο συμπέρασμα περί αποκλεισμού των ανταγωνιστών από τις αγορές αυτές και περί αρνητικού αποτελέσματος για τον ανταγωνισμό.

80 Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η μόνη μνεία του δευτέρου κριτηρίου του άρθρου 2 του κανονισμού 4064/89 εμφανίζεται στο γενικό συμπέρασμα της αιτιολογικής σκέψεως 567. Είναι προφανές ότι η Επιτροπή υπέθεσε απλώς ότι η υποτιθέμενη δημιουργία ή η υποτιθέμενη ενίσχυση δεσποζουσών θέσεων στις επίμαχες αγορές θα συνεπαγόταν αυτομάτως τα αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα που απαιτεί το δεύτερο κριτήριο του άρθρου 2 του εν λόγω κανονισμού.

81 Εξάλλου, η Επιτροπή δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι η πλήρωση του δευτέρου αυτού κριτηρίου είχε αποδειχθεί εμμέσως στο πλαίσιο της εξετάσεως της δημιουργίας ή της ενισχύσεως δεσποζουσών θέσεων. Δεν θα αρκούσε να «ανακυκλωθούν» τα πραγματικά περιστατικά που χρησιμοποιήθηκαν για να αποδειχθεί η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως και να χρησιμοποιηθούν χωρίς άλλη ανάλυση για να στηρίξουν ένα συμπέρασμα σχετικό με σημαντική παρακώλυση του ανταγωνισμού. Η αναπόφευκτη συνέπεια τέτοιας πλημμέλειας στην ανάλυση είναι η ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως. Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η προσβαλλόμενη απόφαση πρέπει να αρκεί αφεαυτής. Επομένως, είναι σκόπιμο να μη ληφθούν υπόψη τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισαν η Επιτροπή και οι παρεμβαίνουσες μετά από την έκδοση της αποφάσεως αυτής.

82 Η έλλειψη οποιασδήποτε θεωρήσεως ως προς την εφαρμογή του δευτέρου κριτηρίου του άρθρου 2 του κανονισμού 4064/89 συνιστά άλλωστε κατάφωρη παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, καθόσον δεν παρέχει στην προσφεύγουσα τη δυνατότητα να ενημερωθεί ως προς τους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή θεωρεί ότι η συγκέντρωση συνιστά de facto σημαντικό εμπόδιο του αποτελεσματικού ανταγωνισμού.

83 Η Επιτροπή παραδέχεται ότι υπάρχει ακαδημαϊκή συζήτηση ως προς την ενιαία ή διττή φύση του άρθρου 2 του κανονισμού 4064/89, αλλά ισχυρίζεται ότι η σημασία της είναι περιορισμένη. Καθόσον την αφορά, θεωρεί ότι πρέπει να δοθεί έμφαση στο κριτήριο της δημιουργίας ή της ενισχύσεως δεσπόζουσας θέσεως και η στρέβλωση του ανταγωνισμού να αντιμετωπισθεί ως η συνέπειά της. Εν πάση περιπτώσει, αν υποτεθεί ότι το κριτήριο είναι διττό, η Επιτροπή και η Rockwell θεωρούν ότι οι πιθανές συνέπειες της συγκεντρώσεως εξετάσθηκαν εν προκειμένω κατά τρόπο ενδελεχή και εμπεριστατωμένο.

Η εκτίμηση του Πρωτοδικείου

84 Από παγία νομολογία του Πρωτοδικείου προκύπτει ότι το άρθρο 2, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 4064/89 θέτει δύο σωρευτικά κριτήρια που αφορούν, το μεν πρώτο, τη δημιουργία ή την ενίσχυση δεσπόζουσας θέσεως και, το δεύτερο, το γεγονός ότι θα παρακωλυθεί ουσιωδώς ο ανταγωνισμός στην κοινή αγορά (βλ., υπό την έννοια αυτή, τις αποφάσεις του Πρωτοδικείου Air France κατά Επιτροπής, σκέψη �77 ανωτέρω, σκέψη 79· της 27ης Νοεμβρίου 1997, T-290/94, Kaysersberg κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. II-2137, σκέψη 156, και Tetra Laval κατά Επιτροπής, σκέψη �58 ανωτέρω, σκέψη 146). Κατά συνέπεια, μια συγκέντρωση δεν μπορεί να απαγορευθεί παρά μόνον εάν συντρέχουν αμφότερα τα κριτήρια του άρθρου 2, παράγραφος 3.

85 Επιβάλλεται να υπομνησθεί, συναφώς, ότι η δεσπόζουσα θέση την οποία αφορά η διάταξη του άρθρου 2, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 4064/89 αφορά μια κατάσταση οικονομικής ισχύος που κατέχουν μία ή περισσότερες επιχειρήσεις, η οποία τους επιτρέπει να παρεμποδίσουν τη διατήρηση ουσιαστικού ανταγωνισμού στη σχετική αγορά, παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να συμπεριφέρονται σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητα έναντι των ανταγωνιστών, των πελατών τους και, τελικά, των καταναλωτών (απόφαση του Πρωτοδικείου της 25ης Μαρτίου 1999, Τ-102/96, Gencor κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. II-753, σκέψη 200).

86 Επιβάλλεται να τονισθεί επίσης ότι, στο πλαίσιο της καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως δεσπόζουσας θέσεως υπό την έννοια του άρθρου 82 EΚ, το Δικαστήριο έκρινε ότι μπορεί να αποτελέσει καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως το γεγονός ότι μια επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση ενισχύει τη θέση αυτή σε σημείο ώστε ο βαθμός κυριαρχίας που επιτυγχάνει παρακωλύει ουσιωδώς τον ανταγωνισμό, δηλαδή επιτρέπει να υπάρχουν μόνον επιχειρήσεις που εξαρτώνται, όσον αφορά τη συμπεριφορά τους, από την επιχείρηση που κατέχει τη δεσπόζουσα θέση (απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Φεβρουαρίου 1973, 6/72, Europemballage και Continental Can κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1972-1973, σ. 445, σκέψη 26). Από τη νομολογία αυτή προκύπτει ότι η ενίσχυση δεσπόζουσας θέσεως μπορεί αφεαυτής να παρακωλύσει ουσιωδώς τον ανταγωνισμό, τούτο δε σε σημείο ώστε να αποτελέσει από μόνη της καταχρηστική εκμετάλλευση της θέσεως αυτής.

87 Επομένως, κατά μείζονα λόγο, η ενίσχυση ή η δημιουργία δεσπόζουσας θέσεως, υπό την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 3, του κανονισμού 4064/89, μπορεί να αντιστοιχεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, στην απόδειξη ουσιώδους παρακωλύσεως του αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Η διαπίστωση αυτή ουδόλως σημαίνει ότι το δεύτερο κριτήριο που θέτει το άρθρο 2 του κανονισμού 4064/89 συγχέεται νομικά με το πρώτο, αλλά απλώς ότι μπορεί να προκύψει από την ίδια πραγματική ανάλυση συγκεκριμένης αγοράς ότι συντρέχουν τα δύο κριτήρια.

88 Οι περιστάσεις τις οποίες μπορεί να επικαλεστεί η Επιτροπή προκειμένου να αποδείξει τον βαθμό ελλείψεως ελευθερίας δράσεως των ανταγωνιστών μιας επιχειρήσεως που είναι αναγκαίος για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δημιουργήθηκε ή ενισχύθηκε δεσπόζουσα θέση της επιχειρήσεως αυτής είναι συχνά οι ίδιες με αυτές που ασκούν επιρροή προκειμένου να εκτιμηθεί αν αυτή η δημιουργία ή ενίσχυση έχει ως συνέπεια ότι ο αποτελεσματικός ανταγωνισμός παρακωλύεται ουσιωδώς στην κοινή αγορά. Πράγματι, ένα γεγονός που επηρεάζει ουσιωδώς την ελευθερία των ανταγωνιστών να καθορίσουν αυτοτελώς την εμπορική πολιτική τους μπορεί επίσης να έχει ως συνέπεια να παρακωλύει τον ουσιαστικό ανταγωνισμό.

89 Επομένως, στο μέτρο που από τις αιτιολογικές σκέψεις μιας αποφάσεως που διαπιστώνει την ασυμβατότητα κοινοποιηθείσας πράξεως συγκεντρώσεως προς την κοινή αγορά, ακόμη και από αυτές που αφορούν τυπικά ανάλυση της δημιουργίας ή της ενισχύσεως δεσπόζουσας θέσεως, προκύπτει ότι η πράξη αυτή θα παραγάγει σε σημαντικό βαθμό αντίθετα προς τον ανταγωνισμό αποτελέσματα, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η απόφαση αυτή είναι παράνομη για τον λόγο και μόνον ότι η Επιτροπή δεν συνέδεσε ρητώς και ειδικώς την περιγραφή των εν λόγω στοιχείων με το δεύτερο κριτήριο του άρθρου 2 του κανονισμού 4064/89, είτε υπό το πρίσμα της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως του άρθρου 253 EΚ είτε ως προς την ουσία. Πράγματι, η αντίστροφη προσέγγιση συνίσταται στο να επιβληθεί στην Επιτροπή καθαρώς τυπική υποχρέωση που της επιβάλλει να επικαλεστεί δύο φορές ορισμένες από τις ίδιες σκέψεις, πρώτον στην ανάλυση της δημιουργίας ή της ενισχύσεως δεσπόζουσας θέσεως σε δεδομένη αγορά και δεύτερον σε σχέση με την ουσιώδη παρακώλυση του ανταγωνισμού στην κοινή αγορά.

90 Εν προκειμένω, η Επιτροπή δήλωσε ρητώς, στην αιτιολογική σκέψη 567 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι, «για όλους αυτούς τους λόγους», η προτεινόμενη συγκέντρωση οδηγεί στη δημιουργία ή στην ενίσχυση δεσπόζουσας θέσεως σε πλείονες διαφορετικές αγορές, με συνέπεια να παρεμποδίζεται σε σημαντικό βαθμό ο πραγματικός ανταγωνισμός στην κοινή αγορά (βλ. παραπομπή in extenso στη σκέψη �46 ανωτέρω). Σε αντιδιαστολή προς τους ισχυρισμούς της προσφεύγουσας ως προς το σημείο αυτό και σύμφωνα με την άποψη που εξέφρασε η Επιτροπή ενώπιον του