1.

Η πρώτη και σημαντικότερη ένσταση συνίσταται στο ότι στις 18 Μαρτίου 1976, τρεις μέρες μετά την έκδοση του κανονισμού 567/76, εκδόθηκε νομοθετικό διάταγμα ( αριθ. 46), με το οποίο αυξήθηκε η φορολογία της αλκοόλης από οίνο και της αλκοόλης από μελάσσα κατά τέτοιο τρόπο, ώστε η αλκοόλη από οίνο να γίνει φθηνότερη από την αλκοόλη από μελάσσα. Πριν από την έκδοση του ιταλικού νομοθετικού διατάγματος, και στην πραγματικότητα μετά το 1970, τόσο η αλκοόλη από οίνο όσο και η αλκοόλη από μελάσσα βαρύνονταν με φόρο παρασκευής ύψους 90000 λιρετών ανά εκατόλιτρο. Επιπλέον, η αλκοόλη από μελάσσα βαρυνόταν με κρατικό φόρο ύψους 27000 λιρετών ανά εκατόλιτρο, μέγεθος που παρέμεινε αμετάβλητο από το 1955. Εχει γίνει δεκτό ότι, πριν από την έκδοση του παραπάνω διατάγματος, η τιμή πωλήσεως αλκοόλης από μελάσσα ήταν 143000 λιρέτες, ενώ η τιμή πωλήσεως αλκοόλης από οίνο ήταν 147000 λιρέτες ανά εκατόλιτρο. Το νομοθετικό διάταγμα 46 αύξησε το φόρο παρασκευής και για τα δύο προϊόντα σε 120000 λιρέτες, ενώ ο κρατικός φόρος αυξήθηκε σε 40000 λιρέτες για την αλκοόλη από μελάσσα. Μολονότι τα σχετικά μεγέθη δεν έχουν προσκομιστεί στο σύνολο τους, είναι, εν πάση περιπτώσει, βέβαιο ότι η αλκοόλη από οίνο επωλείτο 185000 λιρέτες, ενώ η αλκοόλη από μελάσσα 188000 λιρέτες. Η Ιταλική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι οι παραπάνω ενέργειες της απετέλεσαν νομική άσκηση της φορολογικής εξουσίας της. Το νομοθετικό διάταγμα δεν περιοριζόταν στην αλκοόλη· κάλυπτε πολλά άλλα προϊόντα και περιελάμβανε, σε σημαντικό βαθμό, αναπροσαρμοσμένους φόρους ώστε να ληφθούν υπόψη οι συνέπειες του πληθωρισμού. Η Ιταλική Κυβέρνηση, μολονότι αναγνωρίζει ότι είναι δυνατό ένα δημοσιονομικό μέτρο να είναι ασυμβίβαστο προς το κοινοτικό δίκαιο, εφόσον ο σκοπός ή οι συνέπειες του μπορούν να διαταράξουν την αγορά, διατείνεται ότι ένα τέτοιο μέτρο δεν είναι ασυμβίβαστο προς το κοινοτικό δίκαιο αν ο σκοπός και οι κύριες συνέπειες είναι δημοσιονομικής φύσεως, ενώ οποιαδήποτε άλλη επίδραση του στην αγορά είναι ελάσσονος σημασίας. Στην προκειμένη περίπτωση, κανείς δεν ισχυρίστηκε ότι οι επίδικοι φόροι δημιουργούσαν διακρίσεις και έρχονταν σε αντίθεση με το άρθρο 95 της Συνθήκης ή ότι υφίσταται οποιαδήποτε κρατική ενίσχυση αντίθετη προς το άρθρο 92. Η Επιτροπή, όμως, στηρίζεται στην απόφαση του Δικαστηρίου στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 15 και 16/76, Γαλλία κατά Επιτροπής (Race. 1979, σ. 321 και σελίδες 338 έως 341 ) όπου αναφέρεται ότι, « όσον αφορά την εφαρμογή μιας κοινοτικής ρύθμισης, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να λαμβάνουν μονομερώς πρόσθετα μέτρα που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την ισότητα μεταχείρισης μεταξύ των εμπόρων εντός ολόκληρης της Κοινότητας και να νοθεύσουν έτσι τους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των κρατών μελών ». Έστω Kt αν στην προκειμένη περίπτωση δεν επρόκειτο για ενίσχυση με την ακριβή έννοια του όρου, όπως στη γαλλική περίπτωση, όπου τόσο η πρόθεση (να παρασχεθεί πρόσθετη ενίσχυση επειδή η Γαλλική Κυβέρνηση είχε τη γνώμη ότι τα μέτρα και οι ενισχύσεις που είχε θεσπίσει η Κοινότητα ήταν ανεπαρκή) όσο και το αποτέλεσμα (δόθηκε ως ενίσχυση διπλάσιο ποσό αυτού που προοριζόταν να καλυφθεί από την κοινοτική ενίσχυση προς τη Γαλλία) ήταν ξεκάθαρα, η βασική αρχή είναι η ίδια και εφαρμόζεται στην υπό κρίση περίπτωση κατά το μέτρο που αποτελεί έμμεση ενίσχυση. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, αν διαπιστωθεί ότι ένα εθνικό μέτρο έχει ως σκοπό και ως αποτέλεσμα να παρέμβει στη λειτουργία μέτρων που έχει λάβει η Επιτροπή στο πλαίσιο μιας οργάνωσης αγοράς, το κράτος μέλος δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι ό,τι έγινε δήθεν στο πλαίσιο της κοινοτικής ρύθμισης συμφωνούσε με το κοινοτικό δίκαιο και ότι, επομένως, δικαιούται να προβάλει αξιώσεις έναντι του ΕΓΤΠΕ. Νομίζω ότι ο ισχυρισμός αυτός είναι υπερβολικός. Δεν πιστεύω ότι ένα κράτος μέλος χάνει αυτομάτως το δικαίωμα αξιώσεων του από το Ταμείο αν θεσπίσει μέτρα που είναι δυνατό να αποδειχτούν ότι δεν είχαν καμία επίδραση στη λειτουργία ενός μηχανισμού όπως αυτός που μας ενδιαφέρει, έστω και αν αυτός ήταν ο σκοπός τους. Εξάλλου, εάν υπάρχει πρόθεση να ληφθούν πρόσθετα μέτρα, τα οποία υπό κανονικές συνθήκες είναι δυνατό να συνεπάγονται στρεβλώσεις επί των πράξεων που έχουν συντελεστεί στο κοινοτικό επίπεδο, τότε είναι δυνατό να συναχθεί κάτι τέτοιο μέχρις αποδείξεως του εναντίου. Σε υποθέσεις όπως η 177/78, Pigs and Bacon Commission κατά McCarren & Co. Ltd ( Race. 1979, σ. 2161 ), οι συνεκδικασθείσες υποθέσεις 36 και 71/80, Irish Creamery Association κατά Ιρλανδίας (Συλλογή 1981, σ. 735) και υπόθεση 297/82, De samvirkende danske Landboforeninger κατά Ministeriet for Skatter og Afgifter ( Συλλογή 1983, σ. 3299 ), το Δικαστήριο, μολονότι εξέτασε το αντικείμενο των εθνικών μέτρων, τελικά συγκέντρωσε το βάρος της έρευνας του στις καταστάσεις εκείνες όπου τα εν λόγω μέτρα συνεπάγονταν ή μπορούσαν να συνεπάγονται στρεβλωτικά ή βλαπτικά αποτελέσματα. Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το Δικαστήριο στην υπόθεση 177/78 όρισε ότι οι υποχρεώσεις των κρατών μελών πρέπει να είναι τέτοιας φύσεως ώστε « να απέχουν από κάθε μέτρο το οποίο θα ήταν δυνατό να υπονομεύσει ή να δημιουργήσει εξαιρέσεις » από κοινοτική ρύθμιση. Η Επιτροπή, όσον αφορά την πρόθεση στην παρούσα υπόθεση, βασίζεται πρωτίστως στο από 24 Μαρτίου 1982 έγγραφο του Υπουργείου Γεωργίας της Ιταλίας, το οποίο αναφέρει ότι ο κοινοτικός κανονισμός δεν επέφερε το επιθυμητό αποτέλεσμα, εν μέρει λόγω του ότι η αγορά ήταν κορεσμένη αλκοόλη από οίνο και εν μέρει λόγω του ανταγωνισμού της αλκοόλης από μελάσσα, η παρασκευή της οποίας ήταν φθηνότερη. Επομένως, σύμφωνα με το έγγραφο, η έκδοση του διατάγματος 46 ήταν αναγκαία, όχι μόνο για την είσπραξη νέων εσόδων, αλλά και διότι η αύξηση της τιμής της αλκοόλης από μελάσσα επρόκειτο να ενθαρρύνει την παραγωγή και κατανάλωση αλκοόλης από οίνο. Επιπλέον, αναφέρθηκε ότι το διάταγμα 46 ήταν ανεπαρκές για την επίτευξη του στόχου των κοινοτικών μέτρων παρεμβάσεως. Κατά συνέπεια, την ίδια ημέρα της έκδοσης του διατάγματος 46, ένα άλλο διάταγμα καθόρισε σε 61000 λιρέτες ανά εκατόλιτρο, πλην φόρου, την τιμή της'αλκοόλης από επιτραπέζιους οίνους παραγωγής 1975. Στην προσφυγή αναφέρθηκε ότι το εν λόγω μέτρο δεν επέφερε κανένα αδικαιολόγητο κέρδος στους ιταλούς παραγωγούς και αποστακτές, διότι η τιμή της αγοράς ήταν 65000 λιρέτες. Εντούτοις, ο ειδικός αυτός ισχυρισμός καταρρίφθηκε όταν έγινε δεκτό ότι στην πραγματικότητα καμιά αλκοόλη δεν είχε πωληθεί στη χαμηλότερη τιμή που όρισε το δεύτερο διάταγμα. Η Ιταλική Κυβέρνηση, αναγνωρίζοντας ότι η πρόθεση αποτελεί ουσιώδες στοιχείο, προσπαθεί να αποφύγει τις συνέπειες αυτού του « ατυχούς » εγγράφου, ισχυριζόμενη ότι γράφηκε αρκετό χρόνο μετά τα γεγονότα και ότι ήταν εσφαλμένο. Εξάλλου, προερχόταν από το Υπουργείο Γεωργίας, ως προς το οποίο πουθενά δεν αναφέρθηκε ότι είχε ζητηθεί η γνώμη του πριν από τη δημοσίευση του νομοθετικού διατάγματος 46. Το τελευταίο αυτό επιχείρημα δεν μου φαίνεται πειστικό. Πράγματι, ενδέχεται να είχε ζητηθεί η γνώμη του εν λόγω υπουργείου και, εν πάση περιπτώσει, ήταν δυνατό στη συνέχεια να είχε πλήρως ενημερωθεί σχετικά με τις προθέσεις της Κυβερνήσεως και να είχε εξουσιοδοτηθεί να συντάξει το εν λόγω έγγραφο εξ ονόματος της. Δεν είναι δυνατό, κατά τη γνώμη μου, να απορριφθεί το υπουργικό αυτό έγγραφο, το οποίο προφανώς είχε συνταχθεί προσεκτικά, ως εντελώς άσχετο προς τις προθέσεις της Κυβερνήσεως. Κατά τη γνώμη μου, αποκαλύπτει ότι πρόθεση την εποχή εκείνη ήταν να ενθαρρυνθεί περαιτέρω η χρήση οίνου για απόσταξη, πέραν αυτού που προβλεπόταν από τα κοινοτικά μέτρα. Το γεγονός ότι οι εν λόγω φορολογικές επιβαρύνσεις περιλαμβάνονταν σε διάταγμα γενικής φύσεως μπορεί μεν να δείχνει ότι το διάταγμα αυτό ήταν δημοσιονομικού χαρακτήρα, αλλ' αυτό δεν σημαίνει ότι αποκλείεται και πρόθεση επηρεασμού της εφαρμογής ενός κοινοτικού μέτρου. Στην προκειμένη περίπτωση, το διάταγμα θεσπίστηκε αμέσως μετά την έκδοση του κοινοτικού κανονισμού και άρχισε να ισχύει πριν από την έναρξη της περιόδου απόσταξης, η οποία ήταν βραχείας διαρκείας. Η σχετική μεταβολή ( αύξηση της φορολογίας αλκοόλης από μελάσσα ) επήλθε κατ' αυτό το κρίσιμο χρονικό σημείο, για πρώτη φορά σε 21 χρόνια, και δεν υποστηρίχτηκε ότι μπορούσε να επέλθει στο τέλος της περιόδου. Νομίζω ότι οι παράγοντες αυτοί, μολονότι δεν πρέπει να υπερτονιστούν, παρέχουν κάποια βάση στην άποψη της Επιτροπής ως προς την πρόθεση που υποκρύπτουν τα μέτρα. Εντούτοις, το σημαντικότερο κατά τη γνώμη μου ζήτημα είναι αν το εν λόγω διάταγμα είχε τα αποτελέσματα που του αποδίδει η Επιτροπή. Δεν δέχομαι το επιχείρημα της Επιτροπής ότι η διαφορά τιμής μεταξύ αλκοόλης από οίνο και αλκοόλης από μελάσσα σήμανε αυτομάτως ότι οι αποστακτές είχαν μεγαλύτερα περιθώρια κέρδους παρά αν τους είχε καταβληθεί η κοινοτική μόνο ενίσχυση. Το κατά πόσον συνέβη κάτι τέτοιο εξαρτάται από λεπτομερή ανάλυση της δομής καθεμιάς από τις δυό τιμές, πράγμα το οποίο, ασχέτως του δημοσιονομικού στοιχείου, δεν έγινε. Ούτε μπορώ, βάσει των υπαρχόντων στοιχείων, να δεχτώ, όπως διατείνεται η Επιτροπή, ότι οι παραγωγοί εισέπραξαν ή μπορούσαν να εισπράξουν ποσό μεγαλύτερο από την κατώτατη τιμή που είχε οριστεί, αφού στην πραγματικότητα οι αποστακτές μπορούσαν να μοιραστούν μεταξύ τους τα προβαλλόμενα πρόσθετα κέρδη. Δεν υπάρχει καμιά απόδειξη περί αυτού και νομίζω ότι η Επιτροπή οφείλει να προσκομίσει τις σχετικές αποδείξεις. Εξάλλου, νομίζω ότι δεν είναι δυνατό να παραβλεφθούν τα εξής: 1) αν η αλκοόλη από οίνο μπορούσε να πωλείται φθηνότερα από την αλκοόλη από μελάσσα η πρώτη θα επωλείτο σε μεγαλύτερες ποσότητες εφόσον αμφότερες τελούν σε ανταγωνισμό μεταξύ τους 2) εξ αυτού συνάγεται ότι οι αποστακτές θα αγόραζαν μεγαλύτερες ποσότητες οίνου 3) εφόσον στόχος ήταν να καταβληθεί για τον προοριζόμενο για απόσταξη οίνο τιμή σαφώς ανώτερη της τιμής της αγοράς, οι παραγωγοί θα πραγματοποιούσαν μεγαλύτερα συνολικά κέρδη, διότι θα μπορούσαν να πωλούν περισσότερο οίνο, κι αυτό, αναμφιβόλως, θα απέβαινε εις βάρος των παραγωγών μελάσσας. Το ότι έτσι έχουν τα πράγματα επιβεβαιώνεται από το έγγραφο του Υπουργείου Γεωργίας, σύμφωνα με το οποίο, « χάρη » στα δύο διατάγματα ( για τα οποία έχει γίνει δεκτό τώρα ότι το ένα δεν είχε κανένα αποτέλεσμα), οι αποστακτικές δραστηριότητες στην Ιταλία είχαν κάποια επιτυχία, δεδομένου ότι είχε επιτραπεί η απόσταξη 2,3 εκατομμυρίων εκατολίτρων οίνου. Η δυσκολία στην υπό κρίση υπόθεση ανακύπτει από την ανάγκη διαφυλάξεως της ισορροπίας μεταξύ του δικαιώματος των κρατών μελών να θεσπίζουν τη δική τους φορολογική νομοθεσία και της ανάγκης διασφαλίσεως ότι τα κοινοτικά μέτρα δεν υπονομεύονται, εκ προθέσεως ή όχι, από μέτρα που λαμβάνονται έστω και με το πρόσχημα φορολογικών μέτρων. Νομίζω, επίσης, ότι είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη ότι, μολονότι η υπό κρίση προσφυγή έχει ασκηθεί από την Ιταλία και όχι από την Επιτροπή κατ' εφαρμογή του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, το ουσιώδες ερώτημα είναι αν η Ιταλία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη. Νομίζω ότι, στο μέτρο αυτό, και εν πάση περιπτώσει καταρχάς, η Επιτροπή φέρει το βάρος αποδείξεως αυτής της παράβασης. Σύμφωνα με το παραπάνω κριτήριο, νομίζω ότι στην προκειμένη περίπτωση η Επιτροπή απέδειξε ότι θεσπίστηκαν συμπληρωματικά μέτρα, τα οποία επηρέασαν τη λειτουργία των κοινοτικών μέτρων για την απόσταξη. Η άποψη αυτή πρέπει να γίνει δεκτή επειδή, εν κατακλείδι, μπορεί να λεχθεί ότι η Ιταλική Κυβέρνηση πραγματοποίησε το στόχο της που ήταν η επίτευξη του ίδιου αποτελέσματος με αυτό που επιδίωκε η Κοινότητα. Βεβαίως, ο δεύτερος κανονισμός 1281/76 εκδόθηκε μετά το ιταλικό διάταγμα 46. Λέγεται ότι με τον εν λόγω κανονισμό η Επιτροπή ή το Συμβούλιο, είτε έχοντας γνώση είτε οφείλοντας να έχουν γνώση του γεγονότος αυτού, αναγνώρισαν ότι το διάταγμα δεν προκάλεσε στρεβλώσεις ούτε επηρέαζε δυσμενώς το κοινοτικό σύστημα. Δεν δέχομαι το επιχείρημα αυτό. Δεν νομίζω ότι η Επιτροπή είναι δυνατό να έχει γνώση μιας εθνικής νομοθεσίας εφόσον αυτή δεν της έχει γνωστοποιηθεί. Στην προκειμένη περίπτωση, κανένας δεν υποστήριξε ότι είχε συμβεί κάτι τέτοιο. Έπρεπε να υπάρχει συστηματική επικοινωνία μεταξύ Επιτροπής και κρατών μελών σχετικά με φορολογικά ή άλλης φύσεως νομοθετικά κείμενα, τα οποία μπορούν να έχουν επιπτώσεις επί μιας μελλοντικής κοινοτικής ρυθμίσεως, ιδίως όταν ακολουθείται η διαδικασία της επιτροπής διαχειρίσεως. Επομένως, στην προκειμένη περίπτωση, δεν μπορεί να γίνει καμία διάκριση μεταξύ των δύο κανονισμών. Θα ανέκυπταν διαφορετικά ζητήματα, άσχετα προς την υπό κρίση υπόθεση, αν επρόκειτο για κοινοτικό κανονισμό αντίθετο προς υφιστάμενο εθνικό κανόνα, ιδίως όταν ο τελευταίος έχει έμμεση μάλλον παρά άμεση επίδραση σε ένα κοινοτικό πρόγραμμα, οι διατάξεις του οποίου γνωστοποιούνται στην Επιτροπή πριν από τη θέσπιση της κοινοτικής νομοθεσίας. Όσον αφορά το πρώτο σημείο αυτής της υπόθεσης, νομίζω ότι το επιχείρημα της Επιτροπής πρέπει να γίνει δεκτό στο μέτρο που έχω υποδείξει.