ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ

PEDRO CRUZ VILLALÓN

της 19ης Ιουλίου 2012 ( 1 )

Υπόθεση C-577/10

Ευρωπαϊκή Επιτροπή

κατά

Βασιλείου του Βελγίου

«Παράβαση κράτους μέλους — Άρθρο 56 ΣΛΕΕ — Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών — Εθνική ρύθμιση που επιβάλλει υποχρέωση προηγούμενης δηλώσεως στους παρέχοντες υπηρεσίες που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη — Αυτοαπασχολούμενοι — Δυσμενής διάκριση — Αντικειμενικά δικαιολογούμενη διαφοροποίηση — Περιορισμός στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών — Ποινικές κυρώσεις — Δικαιολογίες — Πρόληψη της απάτης — Προστασία από τον αθέμιτο ανταγωνισμό — Προστασία των εργαζομένων — Οικονομικά εξαρτημένοι αυτοαπασχολούμενοι — “Οιονεί αυτοαπασχολούμενοι” — Αναλογικότητα — Αρχή της συνεκτικότητας»

1. Με την παρούσα προσφυγή για τη διαπίστωση παραβάσεως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να κρίνει ότι το σύστημα που θέσπισε το Βασίλειο του Βελγίου, δυνάμει του οποίου επιβάλλεται στους παρέχοντες υπηρεσίες που είναι εγκατεστημένοι σε άλλο κράτος μέλος υποχρέωση προηγούμενης δηλώσεως (το αποκαλούμενο σύστημα «Limosa») ( 2 ), δεν συνάδει με την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών κατά την έννοια του άρθρου 56 ΣΛΕΕ. Η Επιτροπή φρονεί, κυρίως, ότι το εν λόγω σύστημα συνιστά δυσμενή διάκριση η οποία δεν δικαιολογείται από λόγους δημόσιας τάξεως, δημόσιας ασφάλειας ή δημόσιας υγείας, κατά την έννοια του άρθρου 52 ΣΛΕΕ. Επικουρικώς, εντούτοις, εξετάζει αν το σύστημα μπορεί να δικαιολογηθεί λόγω του σκοπού γενικού συμφέροντος τον οποίο επικαλείται το Βασίλειο του Βελγίου και οι οποίοι συνίστανται στην ανάγκη πραγματοποιήσεως των ελέγχων που είναι απαραίτητοι για την τήρηση επιτακτικών απαιτήσεων γενικού συμφέροντος και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, εν πάση περιπτώσει, το επίδικο σύστημα δεν είναι αναγκαίο για την επίτευξη των εν λόγω σκοπών, ενώ παράλληλα είναι δυσανάλογο.

2. Δεδομένου ότι είναι αδύνατον να αμφισβητηθεί ευχερώς ότι το σύστημα Limosa δεν εφαρμόζεται αδιακρίτως, κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου, η δυσκολία έγκειται στο να προσδιοριστεί αν η κρινόμενη υπόθεση μπορεί να εξεταστεί υπό το πρίσμα της αναλύσεως την οποία προβάλλει επικουρικώς η Επιτροπή, όπως έχει ήδη πράξει το Δικαστήριο στην περίπτωση μέτρων που επηρεάζουν την παροχή υπηρεσιών με απόσπαση μισθωτών.

3. Πράγματι, η ιδιομορφία της κρινόμενης υποθέσεως έγκειται στο ότι, αντιθέτως προς συναφείς ή παρόμοιες υποθέσεις τις οποίες έχει κρίνει μέχρι σήμερα το Δικαστήριο και οι οποίες αφορούσαν μέτρα που επηρέαζαν τους παρέχοντες υπηρεσίες στο μέτρο που λειτουργούσαν μέσω της αποσπάσεως των μισθωτών τους σε κράτος μέλος διαφορετικό από το κράτος μέλος εγκαταστάσεώς τους, η Επιτροπή στρέφεται κατά του συστήματος Limosa στο μέτρο που επηρεάζει τους ίδιους τους παρέχοντες υπηρεσίες ως αυτοαπασχολούμενους.

4. Με τις παρούσες προτάσεις μου προτείνω στο Δικαστήριο να προσεγγίσει την κρινόμενη προσφυγή για τη διαπίστωση παραβάσεως, η οποία αφορά αυτοαπασχολούμενους, κατά τρόπο συγκρίσιμο με τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τις υποθέσεις που αφορούν αποσπασμένους μισθωτούς, και συνεπώς να παραμερίσει το επιχείρημα ότι το σύστημα Limosa συνεπάγεται δυσμενείς διακρίσεις και δεν δικαιολογείται από τους σκοπούς που αναφέρονται στο άρθρο 52 ΣΛΕΕ, εντάσσοντας στην ανάλυση στην οποία θα προβεί την εξέταση των επιτακτικών απαιτήσεων γενικού συμφέροντος τις οποίες επικαλείται το Βασίλειο του Βελγίου. Θα πρέπει, ειδικότερα, να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η πραγματική κατάσταση των αυτοαπασχολούμενων μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να υποκρύπτει καταστάσεις που είναι εξίσου άξιες προστασίας με την κατάσταση των μισθωτών, ιδίως στην περίπτωση των «οικονομικά εξαρτημένων αυτοαπασχολούμενων», οι οποίοι καμιά φορά χαρακτηρίζονται και «οικονομικά εξαρτημένοι ανεξάρτητοι εργαζόμενοι» ή «εν τοις πράγμασι μισθωτοί» ( 3 ), αλλά και φαινόμενα περισσότερο παράτυπα, τυπική περίπτωση των οποίων αποτελεί το φαινόμενο των «οιονεί αυτοαπασχολούμενων». Εντούτοις, στον βαθμό κατά τον οποίο το σύστημα Limosa θεσπίζει γενική προηγούμενη υποχρέωση για την παροχή μεγάλου αριθμού υπηρεσιών, απαιτεί εξαιρετικά αυστηρή εξέταση της αναγκαιότητας και της αναλογικότητάς του, καθώς και, εν τέλει, της συνεκτικότητάς του.

I – Η εθνική νομοθεσία

5. Οι εθνικές διατάξεις στις οποίες θεμελιώνει η Επιτροπή την προσφυγή λόγω παραβάσεως είναι τα άρθρα 137, σημείο 8, 138, τρίτη περίπτωση, 153 και 157, σημείο 3, του νόμου-προγράμματος της 27ης Δεκεμβρίου 2006 ( 4 ), όπως ισχύει από την 1η Απριλίου 2007, τα οποία περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο VIII που διέπει την «προηγούμενη δήλωση των αποσπασμένων μισθωτών και αυτοαπασχολούμενων». Η εν λόγω προηγούμενη δήλωση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σχέδιο δημιουργίας υπηρεσίας μιας στάσης για το σύνολο των ενεργειών που συνδέονται με την εργασία στο Βέλγιο, δηλαδή το σύστημα Limosa.

6. Το άρθρο 137 του επίδικου νόμου-προγράμματος ορίζει: «Για την εφαρμογή του παρόντος κεφαλαίου και των σχετικών εκτελεστικών διαταγμάτων νοείται ως: […] 7° αυτοαπασχολούμενος: κάθε φυσικό πρόσωπο που ασκεί επαγγελματική δραστηριότητα για την οποία δεν προσλαμβάνεται βάσει συμβάσεως εργασίας ή κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως· 8° αποσπασμένος αυτοαπασχολούμενος: α) το πρόσωπο του σημείου 7° το οποίο ασκεί, στο πλαίσιο προσωρινής ή μερικής απασχολήσεως, μία ή περισσότερες ανεξάρτητες δραστηριότητες στο Βέλγιο χωρίς να κατοικεί μονίμως στη χώρα και το οποίο εργάζεται συνήθως στο έδαφος μιας ή περισσότερων χωρών εκτός του Βελγίου, β) το πρόσωπο που μεταβαίνει στο Βέλγιο, προερχόμενο από το εξωτερικό, με σκοπό να ασκήσει προσωρινά στη χώρα ανεξάρτητη επαγγελματική δραστηριότητα ή να εγκατασταθεί προσωρινώς στη χώρα ως αυτοαπασχολούμενος. […]»

7. Το άρθρο 138 του επίδικου νόμου-προγράμματος διευκρινίζει: «Το παρόν κεφάλαιο εφαρμόζεται: […] στους αποσπασμένους αυτοαπασχολούμενους· […]».

8. Το άρθρο 153 του επίδικου νόμου-προγράμματος ορίζει: «Πριν από την άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας, ο αποσπασμένος στο Βέλγιο αυτοαπασχολούμενος ή ο εξουσιοδοτημένος αντιπρόσωπός του υποχρεούται να υποβάλει ηλεκτρονικά στο Institut national d’assurances sociales pour travailleurs indépendants δήλωση σύμφωνα με το άρθρο 154, το περιεχόμενο της οποίας καθορίζεται από τον Βασιλέα. Πριν από την έναρξη της πρακτικής εξασκήσεώς του στο έδαφος του Βελγίου, ο αποσπασμένος αυτοαπασχολούμενος ασκούμενος ή το ίδρυμα στο οποίο πραγματοποιεί τις σπουδές ή την επαγγελματική του κατάρτιση υποχρεούται να υποβάλει ηλεκτρονικά στο Institut national d’assurances sociales pour travailleurs indépendants, δήλωση σύμφωνα με το άρθρο 154, το περιεχόμενο της οποίας καθορίζεται από τον Βασιλέα. Αν ο αποσπασμένος αυτοαπασχολούμενος ή ο εξουσιοδοτημένος αντιπρόσωπός του ή ο αποσπασμένος αυτοαπασχολούμενος ασκούμενος ή το ίδρυμα στο οποίο πραγματοποιεί τις σπουδές ή την επαγγελματική του κατάρτιση αδυνατούν να υποβάλουν ηλεκτρονικά την εν λόγω δήλωση, μπορούν να την αποστείλουν με τηλεομοιοτυπία ή ταχυδρομικά στο Institut national d’assurances sociales pour travailleurs indépendants, κατά τον τρόπο που ορίζει ο εν λόγω οργανισμός. Μετά την υποβολή της δηλώσεως των προηγούμενων εδαφίων, ο δηλών λαμβάνει απόδειξη παραλαβής σύμφωνα με το άρθρο 3 του προαναφερθέντος νόμου της 24ης Φεβρουαρίου 2003. Αν η δήλωση υποβληθεί με τηλεομοιοτυπία ή ταχυδρομικά, το Institut national d’assurances sociales pour travailleurs indépendants αποστέλλει απόδειξη παραλαβής με τηλεομοιοτυπία ή ταχυδρομικά, σύμφωνα με υπόδειγμα που καθορίζει. Η προθεσμία εντός της οποίας μπορεί να ακυρωθεί η προηγούμενη δήλωση ορίζεται από τον Βασιλέα. Αν η απόσπαση παραταθεί πέραν της αρχικά προβλεπόμενης διάρκειας, ο δηλών υποχρεούται να υποβάλει νέα δήλωση πριν τη λήξη της αρχικά προβλεπόμενης διάρκειας αποσπάσεως».

9. Το άρθρο 157 του επίδικου νόμου-προγράμματος ορίζει: «Επιφυλασσομένων των διατάξεων των άρθρων 269 έως 274 του Ποινικού Κώδικα, επιβάλλεται φυλάκιση οκτώ ημερών έως ενός έτους και πρόστιμο 500 έως 2500 ευρώ ή μία μόνον από τις εν λόγω ποινές: […] 3° στον αποσπασμένο αυτοαπασχολούμενο που δεν συμμορφώνεται με τις διατάξεις του παρόντος κεφαλαίου και των εκτελεστικών του διαταγμάτων.»

II – Η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία

10. Με επιστολή της 22ας Ιουνίου 2007, η Επιτροπή επέστησε την προσοχή του Βασιλείου του Βελγίου στα προβλήματα που φαινόταν να προκαλεί, δυνάμει του άρθρου 49 ΕΚ (νυν άρθρο 56 ΣΛΕΕ), η υποχρέωση που επιβάλλεται στους αυτοαπασχολούμενους παρέχοντες υπηρεσίες να εγγράφονται και να δηλώνουν προηγουμένως τις δραστηριότητές τους στο πλαίσιο του συστήματος Limosa, και καλούσε το εν λόγω κράτος να της γνωστοποιήσει κάθε πληροφορία που θα μπορούσε να είναι χρήσιμη για την κατανόηση του εν λόγω συστήματος, καθώς και τους λόγους που δικαιολογούν τη θέσπιση ενός τέτοιου γενικού συστήματος δηλώσεως.

11. Με επιστολή της 12ης Ιουλίου 2007, το Βασίλειο του Βελγίου εξέθεσε το πλαίσιο και τη φιλοσοφία του συστήματος Limosa, υπογραμμίζοντας ότι το σύστημα επιδίωκε διάφορους σύννομους σκοπούς, και ειδικότερα τη διοικητική απλοποίηση και τη συγκέντρωση αξιόπιστων στατιστικών πληροφοριών, καθώς και τη βελτίωση της εποπτείας και του ελέγχου των αλλοδαπών δραστηριοτήτων στο Βέλγιο.

12. Εντούτοις, η Επιτροπή, με έγγραφο οχλήσεως της 2ας Φεβρουαρίου 2009, εξέφρασε και πάλι τις ανησυχίες της σχετικά με το σύστημα Limosa και ζήτησε από το Βασίλειο του Βελγίου να διατυπώσει τις παρατηρήσεις του σχετικά και να απαντήσει σε πολυάριθμες ερωτήσεις. Η Επιτροπή επισήμανε ότι οι διατάξεις του επίδικου νόμου-προγράμματος συνιστούσαν ασφαλώς περιορισμό στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, ή ακόμα και έμμεση διάκριση λόγω ιθαγένειας. Υποστήριξε, επίσης, ότι οι δικαιολογίες τις οποίες προέβαλλε το Βασίλειο του Βελγίου δεν αντιστοιχούσαν σε καμία από τις τρεις απαιτήσεις τις οποίες προβλέπει το άρθρο 46 ΕΚ, δεν συνιστούσαν επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος και, εν πάση περιπτώσει, δεν συνάδουν με την αρχή της αναλογικότητας.

13. Με επιστολή της 31ης Μαρτίου 2009, το Βασίλειο του Βελγίου απάντησε στις παρατηρήσεις που διατύπωσε η Επιτροπή με το έγγραφο οχλήσεως, επισημαίνοντας, πρώτον, ότι οι παρατηρήσεις της Επιτροπής αφορούσαν αποκλειστικά τους αυτοαπασχολούμενους παρέχοντες υπηρεσίες και όχι τις περιπτώσεις στις οποίες είναι εφαρμοστέα η οδηγία 96/71/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 1996, σχετικά με την απόσπαση εργαζομένων στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών ( 5 ). Εξέθεσε ότι ο γενικός σκοπός της υποχρεώσεως δηλώσεως Limosa ήταν η εποπτεία και ο έλεγχος των αλλοδαπών δραστηριοτήτων στο Βέλγιο, για σκοπούς κοινωνικής προστασίας των έννομων συμφερόντων όλων των ενδιαφερομένων, η διατήρηση της δημοσιονομικής ισορροπίας των συστημάτων κοινωνικών ασφαλίσεων και η καταπολέμηση της εισφοροδιαφυγής, της φοροδιαφυγής και του αθέμιτου ανταγωνισμού, καθώς και η συγκέντρωση αξιόπιστων στατιστικών πληροφοριών και η διοικητική απλοποίηση. Το σύστημα Limosa επιτρέπει, ιδίως, την αποτροπή του φαινομένου των οιονεί αυτοαπασχολούμενων, και ειδικότερα τις δόλιες ενέργειες καταστρατηγήσεως των στοιχειωδών κανόνων που προβλέπει η οδηγία 96/71 σε θέματα κοινωνικής προστασίας, με τις οποίες αποσπασμένοι εργαζόμενοι παρουσιάζονται ως αυτοαπασχολούμενοι.

14. Με αιτιολογημένη γνώμη της 8ης Οκτωβρίου 2009, την οποία απέστειλε στις βελγικές αρχές με επιστολή της 9ης Οκτωβρίου 2009, η Επιτροπή επανέλαβε τις αιτιάσεις της κατά της δηλώσεως Limosa, διευκρινίζοντας ότι θεωρούσε ασύμβατες με το άρθρο 56 ΣΛΕΕ, καθόσον αφορούν τους αυτοαπασχολούμενους παρέχοντες υπηρεσίες, τις διατάξεις των άρθρων 137, σημείο 8, 138, τρίτη περίπτωση, 153 και 157, σημείο 3, του επίδικου νόμου-προγράμματος, επιφυλασσόμενη να εξετάσει στη συνέχεια, εφόσον συντρέχει λόγος, την κατάσταση των αποσπασμένων εργαζομένων κατά την έννοια της οδηγίας 96/71.

15. Το Βασίλειο του Βελγίου απάντησε στην αιτιολογημένη γνώμη με επιστολή της 11ης Δεκεμβρίου 2009, με την οποία επέμεινε καθ’ ολοκληρία στις θέσεις του. Συνέχισε να αρνείται ότι το σύστημα Limosa μπορεί να θεωρηθεί περιορισμός της ελεύθερης κυκλοφορίας των αυτοαπασχολούμενων και υπογράμμισε εκ νέου ότι ο περιορισμός αυτός ήταν, εν πάση περιπτώσει, δικαιολογημένος, μεταξύ άλλων, για λόγους κοινωνικής προστασίας των εργαζομένων, διατηρήσεως της δημοσιονομικής ισορροπίας των κοινωνικών ασφαλίσεων και αποτελεσματικής προλήψεως της απάτης, ενώ αποτελούσε το λιγότερο περιοριστικό μέσο για την επίτευξη αυτών των σκοπών.

III – Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

16. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή άσκησε την παρούσα προσφυγή, με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 10 Δεκεμβρίου 2010.

17. Με την από 11 Απριλίου 2011 διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου, έγινε δεκτή η παρέμβαση του Βασιλείου της Δανίας υπέρ του Βασιλείου του Βελγίου.

18. Το Βασίλειο του Βελγίου, το Βασίλειο της Δανίας και η Επιτροπή ανέπτυξαν προφορικώς τα επιχειρήματά τους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 29ης Μαρτίου 2012.

19. Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο: — να διαπιστώσει ότι το Βασίλειο του Βελγίου, θεσπίζοντας τα άρθρα 137, σημείο 8, 138, τρίτη περίπτωση, 153 και 157, σημείο 3, του επίδικου νόμου-προγράμματος, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τις διατάξεις του άρθρου 56 ΣΛΕΕ, και — να καταδικάσει το Βασίλειο του Βελγίου στα δικαστικά έξοδα.

20. Το Βασίλειο του Βελγίου ζητεί από το Δικαστήριο: — να κηρύξει την προσφυγή αβάσιμη, λόγω του ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε την ύπαρξη της φερομένης παραβάσεως· — σε περίπτωση που κρίνει το αίτημα της Επιτροπής επαρκώς τεκμηριωμένο, να διαπιστώσει ότι το Βασίλειο του Βελγίου, θεσπίζοντας τα άρθρα 137, σημείο 8, 138, τρίτη περίπτωση, 153 και 157, σημείο 3, του επίδικου νόμου-προγράμματος, δεν παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τις διατάξεις του άρθρου 56 ΣΛΕΕ, και — κατά συνέπεια, να απορρίψει την προσφυγή και να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

IV – Ανάλυση

Α – Συνοπτική παρουσίαση των επιχειρημάτων των διαδίκων

21. Η Επιτροπή υποστηρίζει, κυρίως, ότι το σύστημα Limosa συνιστά περιορισμό που προκαλεί δυσμενή διάκριση πλήττουσα την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών από αυτοαπασχολούμενους, ο οποίος μπορεί ενδεχομένως να δικαιολογηθεί μόνο για τους λόγους που απαριθμούνται στο άρθρο 52 ΣΛΕΕ και οι οποίοι αφορούν τη δημόσια τάξη, τη δημόσια ασφάλεια ή τη δημόσια υγεία. Εφόσον το Βασίλειο του Βελγίου δεν επικαλέστηκε κάποια από αυτές τις δικαιολογίες, η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να κρίνει ότι παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τις διατάξεις του άρθρου 56 ΣΛΕΕ. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι με τον κύριο λόγο προσφυγής της ζητεί από το Δικαστήριο να διαπιστώσει την ύπαρξη παραβάσεως εκ μέρους του Βασιλείου του Βελγίου γι’ αυτόν μόνο τον λόγο.

22. Η Επιτροπή επιμένει, επίσης, ότι η προσφυγή της αφορά μόνο τους αυτοαπασχολούμενους και όχι τους αποσπασμένους μισθωτούς που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 96/71, με αποτέλεσμα η συναφής νομολογία, και ειδικότερα η απόφαση του Δικαστηρίου της 19ης Ιανουαρίου 2006, C-244/04, Επιτροπή κατά Γερμανίας ( 6 ), μολονότι μπορεί να αποτελέσει σημείο συγκρίσεως και αφετηρία σκέψεων, να μην είναι λυσιτελής εν προκειμένω, διότι οι ιδιομορφίες των αντίστοιχων καταστάσεων των παρεχόντων υπηρεσίες (αυτοαπασχολούμενων) και των αποσπασμένων μισθωτών καθιστούν αδύνατο τον συστηματικό παραλληλισμό τους.

23. Εντούτοις, η Επιτροπή επικουρικώς εξέτασε διά μακρών, με το εισαγωγικό δικόγραφο της προσφυγής της, τους διάφορους σκοπούς γενικού συμφέροντος τους οποίους επικαλέστηκε το Βασίλειο του Βελγίου προκειμένου να δικαιολογήσει το σύστημα Limosa, καθώς και την αναγκαιότητα και την αναλογικότητά του, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι το σύστημα αποτελεί, εν πάση περιπτώσει, αδικαιολόγητο περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών από αυτοαπασχολούμενους.

24. Το Βασίλειο του Βελγίου, υποστηριζόμενο ως επί το πολύ από το Βασίλειο της Δανίας, φρονεί, αντιθέτως, ότι το εν λόγω σύστημα δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι προκαλεί δυσμενείς διακρίσεις, εφόσον, αφενός, ισχύει και για τους Βέλγους υπηκόους που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη, αφετέρου δε, εν πάση περιπτώσει, η κατάσταση των παρεχόντων υπηρεσίες που είναι εγκατεστημένοι στο Βέλγιο δεν μπορεί να συγκριθεί με την κατάσταση των παρεχόντων υπηρεσίες που είναι εγκατεστημένοι σε άλλα κράτη μέλη. Υποστηρίζει επίσης ότι το σύστημα Limosa συνιστά ελάχιστο μόνον περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, ότι οι επιπτώσεις του στην ελευθερία αυτή είναι απολύτως έμμεσες και υποθετικές και, κατά συνέπεια, δεν είναι δυνατόν να απαγορευθεί βάσει του άρθρου 56 ΣΛΕΕ, εν πάση δε περιπτώσει, δικαιολογείται από επιτακτικές απαιτήσεις γενικού συμφέροντος και συνάδει απολύτως με την αρχή της αναλογικότητας.

Β – Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

25. Είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί, πρώτον, ότι το Δικαστήριο είχε πολλές ευκαιρίες να κρίνει προσφυγές για τη διαπίστωση παραβάσεως ή να απαντήσει σε προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με διάφορες πτυχές της εφαρμογής στους αποσπασμένους μισθωτούς, τόσο της οδηγίας 96/71 ( 7 ) όσο και του άρθρου 56 ΣΛΕΕ ( 8 ), μερικές δε φορές και των δύο ταυτόχρονα ( 9 ). Αντιθέτως, αυτή είναι η πρώτη φορά που καλείται να κρίνει διαφορά της ίδιας φύσεως, η οποία όμως αφορά ειδικά τον ίδιο τον παρέχοντα υπηρεσίες ως αυτοαπασχολούμενο ( 10 ).

26. Μολονότι είναι αυτονόητο, όπως υποστήριξε η Επιτροπή, ότι η νομολογία του Δικαστηρίου που αφορά ειδικά την οδηγία 96/71 δεν είναι ευθέως λυσιτελής, διότι δεν μπορεί να μεταφερθεί άνευ ετέρου στο πλαίσιο της κρινόμενης υποθέσεως, εντούτοις το σύνολο των προπαρατεθεισών αποφάσεων συνιστά ένα νομολογιακό πλαίσιο αναφοράς που μπορεί και πρέπει να επηρεάσει, τουλάχιστον εν μέρει, την απάντηση που θα δοθεί στο ζήτημα το οποίο θέτει η κρινόμενη υπόθεση.

27. Το κυριότερο συμπέρασμα που απορρέει από αυτή τη νομολογία είναι ότι το Δικαστήριο ακολουθεί προσεκτική, κατά περίπτωση προσέγγιση, όταν κρίνει εθνικά μέτρα περιοριστικά της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών που μπορούν να δικαιολογηθούν λόγω της ανάγκης να εξασφαλισθεί, ιδίως, ο έλεγχος της τηρήσεως επιτακτικών απαιτήσεων γενικού συμφέροντος. Μολονότι τα μέτρα αυτά εκ φύσεως δεν είναι εφαρμοστέα αδιακρίτως και μπορεί να θεωρηθεί εκ προοιμίου ότι προκαλούν δυσμενείς διακρίσεις, το Δικαστήριο δεν τους αποδίδει συστηματικά ανάλογο χαρακτηρισμό, αλλά αντιθέτως προσπαθεί να εξετάσει εξαντλητικά το βάσιμο των δικαιολογητικών τους λόγων, εφόσον γίνεται σχετική επίκληση, καθώς και την αναγκαιότητα και την αναλογικότητά τους ( 11 ).

28. Εντούτοις, η προσέγγιση αυτή δεν είναι απολύτως συμβατή με την, περισσότερο ορθόδοξη σε τελική ανάλυση, προσέγγιση σύμφωνα με την οποία τα μέτρα που δεν εφαρμόζονται αδιακρίτως θεωρείται ότι ενέχουν δυσμενείς διακρίσεις. Η απόφαση του Δικαστηρίου της 18ης Ιουλίου 2007, στην υπόθεση Επιτροπή κατά Γερμανίας ( 12 ), εκφράζει σαφέστατα αυτή τη δυαδικότητα και την ιδιαίτερη προσοχή που αποδίδει το Δικαστήριο στις δικαιολογίες τις οποίες προβάλλουν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της εξετάσεως αυτών των επιτακτικών λόγων ελέγχου ( 13 ).

29. Μολονότι είναι αλήθεια ότι η γενική προσέγγιση που ακολούθησε το Δικαστήριο στις διάφορες προαναφερθείσες υποθέσεις οι οποίες είναι ανάλογες με την κρινόμενη δεν φαίνεται να είναι σε όλες τις περιπτώσεις συνεπής με την υπόλοιπη νομολογία για την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών ή με τη νομολογία που αφορά τις λοιπές ελευθερίες, εντούτοις η προσέγγιση αυτή εξηγείται και δικαιολογείται από ορισμένες παραδοχές θεμελιώδους σημασίας.

30. Συναφώς, θα πρέπει να υπογραμμίσει κανείς ότι το Δικαστήριο έχει τονίσει επανειλημμένα ότι αναγνωρίζει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να ελέγχουν την τήρηση των διατάξεων του εθνικού δικαίου και του δικαίου της Ένωσης στον τομέα της παροχής υπηρεσιών ( 14 ) ή ότι δέχεται το βάσιμο μέτρων ελέγχου που είναι αναγκαία για να εξακριβωθεί η τήρηση απαιτήσεων οι οποίες δικαιολογούνται βάσει λόγων γενικού συμφέροντος ( 15 ), διευκρινίζοντας όμως ότι οι έλεγχοι αυτοί πρέπει να τηρούν τα όρια που επιβάλλει το δίκαιο της Ένωσης ( 16 ) και δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να καθιστούν πλασματική την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών ( 17 ).

31. Με την απόφαση dos Santos Palhota ( 18 ), ειδικότερα, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι τα κράτη μέλη παραμένουν ελεύθερα να καθορίζουν, τηρουμένης της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των γενικών αρχών του δικαίου, τους διοικητικούς κανόνες εφαρμογής που προορίζονται να καθιστούν δυνατή την εξακρίβωση της τηρήσεως των ουσιαστικού δικαίου εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων σχετικά με τους όρους εργασίας και απασχολήσεως των αποσπώμενων εργαζομένων, οι οποίες συντονίζονται με την οδηγία 96/71 ( 19 ).

32. Σε ένα ελαφρώς διαφορετικό πλαίσιο, το Δικαστήριο δέχθηκε επίσης ότι το κράτος μέλος υποδοχής μπορεί, εντός ορισμένων ορίων και με απόλυτο σεβασμό του δικαίου της Ένωσης, να λάβει μέτρα προκειμένου να εμποδίσει την καταστρατήγηση της ελευθερίας την οποία εγγυάται το άρθρο 56 ΣΛΕΕ ή τη χρησιμοποίησή της από παρέχοντα υπηρεσίες για τη διάπραξη απάτης ( 20 ).

33. Το Βασίλειο του Βελγίου, όπως και το Βασίλειο της Δανίας, υποστηρίζει κυρίως ότι η διαφοροποίηση μεταξύ των δύο κατηγοριών παρεχόντων υπηρεσίες την οποία θεσπίζει ο επίδικος νόμος-πρόγραμμα δικαιολογείται αντικειμενικά λόγω της διαφορετικής καταστάσεως στην οποία βρίσκονται οι δύο κατηγορίες όσον αφορά τους ελέγχους τους οποίους τα δύο κράτη μέλη φρονούν ότι πρέπει να μπορούν να συνεχίσουν να πραγματοποιούν, ελλείψει εναρμονίσεως των εθνικών νομοθεσιών, ιδίως στον τομέα της απασχολήσεως και της εργασίας ( 21 ), και οι οποίοι είναι απαραίτητοι για την προστασία των επιτακτικών απαιτήσεων γενικού συμφέροντος, τις οποίες επικαλείται το Βασίλειο του Βελγίου, σχετικά με την αποτροπή της απάτης γενικά και του φαινομένου των «οιονεί αυτοαπασχολούμενων» ειδικότερα, με την πρόληψη του αθέμιτου ανταγωνισμού και του κοινωνικού ντάμπινγκ, καθώς και με την προστασία των εργαζομένων.

34. Κατά συνέπεια, ακολουθώντας τη γενική κατεύθυνση που υποδεικνύει η νομολογία, θα εξετάσω διαδοχικά αν το σύστημα Limosa συνιστά περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών (υπό 1), αν μπορεί, ενδεχομένως, να δικαιολογηθεί για επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος (υπό 2) και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, αν είναι απολύτως σύμφωνο με τις απαιτήσεις που απορρέουν από την αρχή της αναλογικότητας (υπό 3).

Γ – Η εξέταση του συστήματος Limosa υπό το πρίσμα της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών

1. Ένα αποτρεπτικό σύστημα που συνιστά εμπόδιο στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών

35. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι το σύστημα Limosa συνιστά εμπόδιο στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, τόσο από την άποψη των παρεχόντων υπηρεσίες, οι οποίοι πλήττονται από αυτό, όσο και από την άποψη των αποδεκτών των εν λόγω υπηρεσιών που είναι εγκατεστημένοι στο Βέλγιο.

36. Το επίκεντρο του συστήματος Limosa, με άλλα λόγια η φιλοσοφία η οποία το ενέπνευσε, παρουσιάζει, κατ’ αρχάς, χαρακτηριστικά που αποθαρρύνουν τους παρέχοντες υπηρεσίες οι οποίοι επιθυμούν να ασκήσουν τις δραστηριότητές τους στο Βέλγιο, για τον απλό λόγο ότι τους επιβάλλει, αφενός, να εγγραφούν δημιουργώντας λογαριασμό και, αφετέρου, να δηλώνουν κανονικά πριν από κάθε παροχή υπηρεσίας, χρησιμοποιώντας τα δεδομένα του εν λόγω λογαριασμού, ορισμένες λεπτομερείς πληροφορίες, μεταξύ των οποίων η ημερομηνία και η διάρκεια, η φύση και ο τόπος παροχής της υπηρεσίας, καθώς και τα στοιχεία ταυτοποιήσεως του πελάτη που είναι εγκατεστημένος στο Βέλγιο. Οι ενέργειες αυτές συνιστούν ασφαλώς μη αμελητέα διοικητική επιβάρυνση, ιδίως για τους βιοτέχνες και τις μικρές επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν προσωπικό ικανό να τις διεκπεραιώσει, και πολύ περισσότερο για την παροχή υπηρεσιών πολύ μικρής διάρκειας η οποία απαιτεί ταχύτατη παρέμβαση.

37. Εξάλλου, το σύστημα Limosa αποθαρρύνει επίσης τους αποδέκτες των υπηρεσιών, καθόσον τους επιβάλλει να αναφέρουν τους παρέχοντες υπηρεσίες οι οποίοι δεν τους επιδεικνύουν την απόδειξη παραλαβής από την οποία προκύπτει η υποβολή της δηλώσεως Limosa, με την απειλή ποινικών κυρώσεων.

38. Εντούτοις, το Βασίλειο του Βελγίου υποστήριξε ότι οι επιπτώσεις του συστήματος Limosa στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών είναι εντελώς αμελητέες ή εντελώς έμμεσες και τυχαίες, με αποτέλεσμα το σύστημα να μην μπορεί να χαρακτηριστεί περιορισμός.

39. Τα δύο αυτά επιχειρήματα πρέπει να απορριφθούν. Ανεξαρτήτως του ότι το Δικαστήριο ουδέποτε δέχθηκε, στο πλαίσιο της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, επιχειρήματα αυτού του είδους, επισημαίνεται απλώς ότι, όπως υποστήριξε η Επιτροπή, παρά το ότι η σημασία ή η ένταση του περιοριστικού αποτελέσματος μέτρου για την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών δύνανται ενδεχομένως να ληφθούν υπόψη στο πλαίσιο της εξετάσεως της αναλογικότητάς του, εντούτοις δεν δύνανται να αποτρέψουν τον χαρακτηρισμό του μέτρου ως περιοριστικού ( 22 ).

40. Κατά συνέπεια, το σύστημα Limosa μπορεί να γίνει δεκτό μόνον υπό την προϋπόθεση να δικαιολογείται από επιτακτικές απαιτήσεις γενικού συμφέροντος, υπό την επιφύλαξη ότι το προστατευόμενο συμφέρον δεν προστατεύεται από τη νομοθεσία του κράτους μέλους εγκαταστάσεως, ότι ανταποκρίνεται απολύτως στις απαιτήσεις σαφήνειας, ασφάλειας δικαίου ( 23 ) και συνεκτικότητας και ότι είναι απολύτως αναλογικό, δηλαδή δεν υπερβαίνει το αντικειμενικώς αναγκαίο προς τούτο και ότι το αποτέλεσμα αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί με λιγότερο αναγκαστικούς κανόνες ( 24 ).

2. Πειστικές δικαιολογίες

41. Όπως προκύπτει από τα κυριότερα επιχειρήματα που προέβαλε το Βασίλειο του Βελγίου, καθώς και από τις απαντήσεις της Επιτροπής, ο περιορισμός της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών τον οποίο συνιστά το σύστημα Limosa ενδέχεται να δικαιολογείται από σκοπούς γενικού συμφέροντος που άπτονται, κατ’ αρχάς, της προστασίας των αυτοαπασχολούμενων, αλλά και, ευρύτερα, της προστασίας των οικονομικά εξαρτώμενων αυτοαπασχολούμενων, καθώς και της προστασίας των μισθωτών, μέσω της αποτροπής του φαινομένου των «οιονεί αυτοαπασχολούμενων», όπως θα αναλύσω στη συνέχεια.

42. Πράγματι, το Βασίλειο του Βελγίου επικαλέστηκε τρεις σειρές δικαιολογιών, από τις οποίες η πρώτη αφορούσε την πρόληψη του αθέμιτου ανταγωνισμού στην κοινωνική του διάσταση, η οποία περιλαμβάνει την καταπολέμηση του κοινωνικού ντάμπινγκ ( 25 ), η δεύτερη τη διατήρηση της δημοσιονομικής ισορροπίας των κοινωνικών ασφαλίσεων, καθώς και την ανάγκη να προληφθεί η απάτη και να καταπολεμηθούν οι καταχρήσεις, ειδικότερα δε να αποτραπεί το φαινόμενο των οιονεί αυτοαπασχολούμενων, και η τρίτη την ανάγκη να εξασφαλιστεί η προστασία των ίδιων των αυτοαπασχολούμενων, οι όροι απασχόλησης και εργασίας τους, και ιδίως η υγεία και η ασφάλειά τους, στο πλαίσιο της νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης ( 26 ), όπως υπογράμμισε το Βασίλειο της Δανίας.

43. Η Επιτροπή υπογράμμισε, συναφώς, ότι το Βασίλειο του Βελγίου απλώς επικαλέστηκε τους σκοπούς της καταπολέμησης της απάτης και τον κίνδυνο καταστρατηγήσεως των κανόνων που διέπουν την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων από τους «οιονεί αυτοαπασχολούμενους», χωρίς να προβάλει κάποιο συγκεκριμένο στοιχείο που να επιτρέπει να εκτιμηθεί η αναγκαιότητα και η αναλογικότητα των ληφθέντων μέτρων. Με το επιχείρημα αυτό, η Επιτροπή δέχεται κατ’ αρχήν, όπως υπογράμμισε το Βασίλειο του Βελγίου, το βάσιμο των μέτρων ελέγχου που είναι απαραίτητα για την καταπολέμηση της απάτης και των καταχρήσεων, αλλά αμφισβητεί αν το σύστημα Limosa, λαμβανομένης υπόψη της φιλοσοφίας και του συγκεκριμένου τρόπου εφαρμογής του, πληροί τα κριτήρια της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας.

44. Κατ’ αρχάς, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, αναμφίβολα, η ανάγκη να εξασφαλιστεί η προστασία της υγείας, της ασφάλειας και της υγιεινής των αυτοαπασχολούμενων και, ευρύτερα, οι όροι απασχολήσεως και εργασίας τους ( 27 ) συνιστά σκοπό άξιο προστασίας που διακρίνεται από τις εξαιρέσεις της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών για λόγους δημόσιας υγείας ή δημόσιας ασφάλειας, οι οποίες προβλέπονται από το άρθρο 46 ΕΚ, και ότι, εφόσον οι νομοθεσίες δεν έχουν εναρμονιστεί ως προς το σημείο αυτό ( 28 ), συνιστά επιτακτική απαίτηση δημοσίου συμφέροντος που μπορεί να δικαιολογήσει περιορισμό στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών.

45. Συναφώς, αρκεί να υπενθυμιστεί ότι το πρωτογενές δίκαιο, και ιδίως οι διατάξεις του άρθρου 3, παράγραφος 3, ΣΕΕ, του άρθρου 9 ΣΛΕΕ και του άρθρου 31 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης εγγυώνται πλέον υψηλό επίπεδο κοινωνικής προστασίας του εργαζομένου, χωρίς να κάνουν πάντοτε διάκριση μεταξύ μισθωτών και μη, καθώς και ότι, όπως έχω εκθέσει με τις προτάσεις μου στην υπόθεση Santos Palhota κ.λπ. ( 29 ), οι διατάξεις αυτές πρέπει πλέον να λαμβάνονται υπόψη κατά την ερμηνεία των νομοθετικών διατάξεων του πρωτογενούς δικαίου που ορίζουν τις ελευθερίες.

46. Στο σημείο αυτό αξίζει να επισημανθεί ότι το υψηλό επίπεδο προστασίας το οποίο πρέπει να επιδιώκει η Ένωση πρέπει να ωφελεί το σύνολο των εργαζομένων, τόσο τους μισθωτούς όσο και τους αυτοαπασχολούμενους, αλλά και όλους τους εργαζομένους που βρίσκονται σε ενδιάμεση κατάσταση, καθώς και ότι επιβάλλεται ιδιαίτερη επαγρύπνηση όσον αφορά τους οικονομικά εξαρτημένους αυτοαπασχολούμενους ή τις κατηγορίες που εξομοιώνονται με αυτούς ( 30 ).

47. Εξάλλου, το Δικαστήριο έχει δεχθεί ως επιτακτική απαίτηση γενικού συμφέροντος που είναι ικανή να δικαιολογήσει περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών την αποτροπή της απάτης γενικά, μεταξύ άλλων στον τομέα των τυχερών παιχνιδιών ( 31 ), ή την αποτροπή της φοροδιαφυγής ειδικότερα ( 32 ), αλλά δεν είχε μέχρι σήμερα την ευκαιρία να εξετάσει την εν λόγω δικαιολογία σε ένα πλαίσιο όπως αυτό της κρινόμενης υποθέσεως.

48. Μολονότι, κατά τα φαινόμενα, ο νομοθέτης της Ένωσης δεν έκρινε μέχρι σήμερα ότι οι «οιονεί αυτοαπασχολούμενοι» συνιστούν ειδικό πρόβλημα ( 33 ), ούτε ότι προσπάθησε να προσδιορίσει τι μπορεί να υποκρύπτει αυτή η πραγματικότητα ( 34 ), εντούτοις το φαινόμενο αυτό αναφέρεται σε πολλά έγγραφα ( 35 ) και μπορούν να βρεθούν αριθμητικά στοιχεία που μαρτυρούν τη σημασία του ( 36 ), πράγμα που επιτρέπει να εκτιμηθεί ευχερώς η δικαιολογία την οποία επικαλείται το Βασίλειο του Βελγίου.

49. Εν προκειμένω, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η ανάγκη να αποτραπεί το φαινόμενο των οιονεί αυτοαπασχολούμενων και να διεξάγονται οι απαραίτητοι για τον σκοπό αυτό έλεγχοι συνιστά επιτακτική απαίτηση γενικού συμφέροντος που είναι ικανή να δικαιολογήσει περιορισμό στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. Η απαίτηση αυτή, η οποία επιτρέπει, ιδίως, να εξασφαλιστεί η τήρηση των στοιχειωδών κανόνων της οδηγίας 96/71, συνδέεται με την προστασία των εργαζομένων, την οποία το Δικαστήριο έχει αναγνωρίσει εδώ και πολύ καιρό ως επιτακτική απαίτηση γενικού συμφέροντος ( 37 ).

50. Ο σκοπός της αποτροπής του φαινομένου των οιονεί αυτοαπασχολούμενων μπορεί επίσης να συνδεθεί με τον σκοπό της προλήψεως του αθέμιτου ανταγωνισμού, τον οποίο το Δικαστήριο έχει χαρακτηρίσει επιτακτική απαίτηση γενικού συμφέροντος ( 38 ), και ευρύτερα με τον σκοπό της προλήψεως του κοινωνικού ντάμπινγκ, τον οποίο επικαλείται το Βασίλειο του Βελγίου ( 39 ), εφόσον, όπως υπογράμμισε η Επιτροπή με τα υπομνήματά της, συμβάλλει στην επίτευξη του σκοπού της κοινωνικής προστασίας των εν τοις πράγμασι μισθωτών οι οποίοι παρουσιάζονται ως οιονεί αυτοαπασχολούμενοι.

51. Μολονότι μπορεί να γίνει δεκτό ότι το σύστημα Limosa ανταποκρίνεται σε επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος, όπως η προστασία της ασφάλειας και της υγείας των αυτοαπασχολούμενων και η αποτροπή του φαινομένου των οιονεί αυτοαπασχολούμενων, οι περιορισμοί στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών τους οποίους συνεπάγεται δεν μπορούν να γίνουν δεκτοί παρά μόνον αν το σύστημα είναι απολύτως αναλογικό, δηλαδή αν είναι ικανό να εξασφαλίσει την επίτευξη των σκοπών που επιδιώκει και δεν υπερβαίνει το απαραίτητο για την επίτευξή τους μέτρο.

3. Απαιτήσεις δυσανάλογες σε σχέση με τους επιδιωκόμενους σκοπούς

52. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, εν πάση περιπτώσει και πέραν των διακρίσεων τις οποίες συνεπάγεται, το σύστημα Limosa, λόγω της φιλοσοφίας του, του πεδίου και του τρόπου εφαρμογής του, υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια του ανεκτού από το δίκαιο της Ένωσης.

53. Υπογραμμίζει, πρώτον, ότι το σύστημα Limosa ανατρέπει τον κανόνα, δηλαδή την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, και την εξαίρεσή του και ότι, λόγω του εξαιρετικά εκτεταμένου και οριζόντιου πεδίου εφαρμογής του και του προληπτικού του χαρακτήρα, δημιουργεί γενικό τεκμήριο απάτης, που δεν στηρίζεται σε κανένα στατιστικό στοιχείο. Επίσης, εκφράζει αμφιβολίες για τη συνεκτικότητα του συστήματος Limosa και για το κατά πόσον το σύστημα είναι ικανό να επιτύχει τους σκοπούς τους οποίους διακηρύσσει το Βασίλειο του Βελγίου, δεδομένου ότι αποκλείεται η δυνατότητα αιφνίδιων επιτόπιων ελέγχων στις περιπτώσεις στις οποίες οι παρέχοντες υπηρεσίες είτε απαλλάσσονται από την υποχρέωση δηλώσεως είτε τους επιβάλλεται η υποχρέωση υποβολής απλοποιημένης δηλώσεως. Τέλος, φρονεί ότι, λαμβανομένων υπόψη των υποχρεώσεων διοικητικής συνεργασίας που βαρύνουν τα κράτη μέλη, και ιδίως των υποχρεώσεων τις οποίες προβλέπει η οδηγία 2006/123, το σύστημα Limosa δεν είναι αναγκαίο για την επίτευξη του σκοπού της αποτροπής της απάτης, γενικά, και του φαινομένου των οιονεί αυτοαπασχολούμενων ειδικότερα.

54. Κατ’ αρχάς, πρέπει να επισημανθεί ότι, αφενός, η προθεσμία μεταφοράς της οδηγίας 2006/123 έληγε στις 28 Δεκεμβρίου 2009, ήτοι σε ημερομηνία μεταγενέστερη της εκδόσεως της αιτιολογημένης γνώμης, ενώ, αφετέρου, όπως υπογράμμισε το Βασίλειο του Βελγίου, ο μηχανισμός τον οποίο θεσπίζει κατέστη πραγματικά λειτουργικός μόνο μετά την έναρξη ισχύος των πρακτικών μέτρων εφαρμογής ( 40 ). Κατά συνέπεια, η εν λόγω οδηγία δεν μπορεί να συνεκτιμηθεί στο πλαίσιο της αξιολογήσεως της κρινόμενης προσφυγής για τη διαπίστωση παραβάσεως. Έτσι, η αναλογικότητα του συστήματος Limosa θα εξεταστεί κατά κύριο λόγο υπό το πρίσμα των πορισμάτων της νομολογίας του Δικαστηρίου, λαμβανομένου υπόψη ότι, καίτοι ο μηχανισμός συνεργασίας τον οποίο θεσπίζει η οδηγία 2006/123 μπορεί ενδεχομένως να αποτελέσει σημείο αναφοράς ( 41 ), εντούτοις, εκείνο που κυρίως αποδεικνύει είναι η ανάγκη να θεσπιστούν μέσα που να επιτρέπουν στα κράτη μέλη να ασκούν τις ελεγκτικές αρμοδιότητές τους με απόλυτο σεβασμό, μεταξύ άλλων, της αρχής της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών και της αρχής της αναλογικότητας.

55. Θα πρέπει να υπογραμμιστεί, εξάλλου, ότι η Επιτροπή υποστηρίζει ότι αυτό που πρέπει να χαρακτηριστεί μη απαραίτητο και/ή δυσανάλογο είναι το ίδιο το σύστημα Limosa, δηλαδή η φιλοσοφία και η λειτουργία του, και όχι ορισμένες μόνο πτυχές του, όπως για παράδειγμα οι κυρώσεις από τις οποίες συνοδεύεται ή η υποχρέωση του παρέχοντος υπηρεσίες να επιδείξει την απόδειξη παραλαβής από την οποία προκύπτει ότι έχει εκπληρώσει τις διατυπώσεις της προηγούμενης δηλώσεως.

56. Συναφώς, θα πρέπει να υπενθυμιστεί ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει επανειλημμένα, σε υποθέσεις που αφορούσαν απόσπαση μισθωτών, ότι η απαίτηση απλής προηγούμενης δηλώσεως είναι δυνατόν να αποτελεί απαραίτητο και πρόσφορο μέσο που επιτρέπει στο κράτος μέλος, στο έδαφος του οποίου παρέχεται η υπηρεσία, να ελέγχει ότι η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών δεν χρησιμοποιείται για σκοπό διαφορετικό από την παροχή της οικείας υπηρεσίας ή ότι οι εργαζόμενοι τελούν σε σύννομη κατάσταση, ιδίως όσον αφορά τους όρους κατοικίας, άδειας εργασίας και κοινωνικοασφαλιστικής καλύψεως, στο κράτος μέλος στο οποίο είναι εγκατεστημένος ο παρέχων την υπηρεσία ( 42 ).

57. Εν προκειμένω, μπορεί κατ’ αρχήν να γίνει δεκτό ότι η προηγούμενη δήλωση της ημερομηνίας και του τόπου παροχής υπηρεσιών, καθώς και του ονόματος του αποδέκτη των υπηρεσιών αυτών, την οποία επιβάλλει το σύστημα Limosa στους παρέχοντες υπηρεσίες που είναι εγκατεστημένοι σε κράτος μέλος διαφορετικό από το Βασίλειο του Βελγίου είναι αναγκαία για την πραγματοποίηση των ελέγχων διά των οποίων εξασφαλίζεται η τήρηση των στοιχειωδών κανόνων της οδηγίας 96/71 για την κοινωνική προστασία (η αποτροπή του φαινομένου των οιονεί αυτοαπασχολούμενων) και των όρων απασχολήσεως και εργασίας των αυτοαπασχολούμενων (η προστασία των πραγματικά αυτοαπασχολούμενων). Πράγματι, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, χωρίς αυτές τις πληροφορίες, είναι πρακτικά αδύνατον για το κράτος μέλος υποδοχής να διενεργήσει αιφνίδιους ελέγχους επιτόπου. Εξάλλου, ελλείψει μηχανισμών διοικητικής συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών και αντιθέτως προς ό,τι ισχύει για τους αυτοαπασχολούμενους που είναι εγκατεστημένοι στο έδαφός του, είναι πρακτικά αδύνατον για το κράτος μέλος υποδοχής να αναζητήσει και να συγκεντρώσει σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πληροφορίες που είναι απαραίτητες για την πραγματοποίηση ανάλογων ελέγχων.

58. Εντούτοις, το γεγονός ότι ένας μηχανισμός προηγούμενης δηλώσεως, όπως το σύστημα Limosa, είναι απαραίτητος για τη διενέργεια των ελέγχων που είναι αναγκαίοι για την εξασφάλιση της τηρήσεως επιτακτικών απαιτήσεων γενικού συμφέροντος δεν αρκεί για να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι συνάδει απολύτως με την αρχή της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών. Ένα τέτοιο σύστημα θα πρέπει, κατ’ αρχάς, να είναι ικανό να εγγυηθεί πλήρως την επίτευξη των επιδιωκόμενων σκοπών, ενώ οι υποχρεώσεις που επιβάλλει δεν πρέπει να συνεπάγονται υπερβολική επιβάρυνση των οικείων επιχειρήσεων σε σχέση με τους επιδιωκόμενους σκοπούς. Διευκρινίζεται επίσης ότι οι εν λόγω σκοποί πρέπει να μην μπορούν να πραγματοποιηθούν με λιγότερο περιοριστικούς κανόνες. Πρέπει επίσης να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της σαφήνειας και της ασφάλειας δικαίου ( 43 ) και να συνάδει με την αρχή της συνεκτικότητας ( 44 ), σημείο που πρέπει να εξεταστεί πριν από οτιδήποτε άλλο.

59. Εν προκειμένω, πρώτον, η υποχρέωση προηγούμενης δηλώσεως την οποία επιβάλλει το σύστημα Limosa συνοδεύεται από μεγάλο αριθμό εξαιρέσεων, χωρίς να καθίστανται σαφείς οι λόγοι που δικαιολογούν τις εξαιρέσεις αυτές ή τα κριτήρια βάσει των οποίων καθορίζονται, ενώ το Βασίλειο του Βελγίου δεν παρέσχε οποιαδήποτε εξήγηση για τον λόγο υπάρξεώς τους, υπό το πρίσμα των επιδιωκόμενων σκοπών.

60. Εντούτοις, αν η ανάγκη εξασφαλίσεως των όρων που επιτρέπουν τη διεξαγωγή αιφνίδιων ελέγχων επιτόπου επιβάλλεται για λόγους προστασίας των εργαζομένων, η ίδια απαίτηση θα πρέπει, κατ’ αρχήν, να ισχύει για το σύνολο των παρεχόντων υπηρεσίες, εκτός αν προσδιοριστεί σαφώς διαφοροποίηση βασιζόμενη σε αντικειμενική διαφορά που άπτεται, για παράδειγμα, της φύσεως των παρεχομένων υπηρεσιών.

61. Δεδομένου ότι το Βασίλειο του Βελγίου δεν έδωσε καμία εξήγηση σχετικά, δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί ότι οι επιλογές στις οποίες προέβη δεν συνάδουν με τους διακηρυσσόμενους σκοπούς, ότι το σύστημα Limosa δεν επιτρέπει την πλήρη επίτευξη των εν λόγω σκοπών και ότι οι περιορισμοί στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών τους οποίους συνεπάγεται δεν συνάδουν, κατά συνέπεια, με τις αρχές της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας.

62. Εξάλλου, δεύτερον, οι απαιτήσεις του συστήματος Limosa ελαφρύνονται ουσιαστικά σε ορισμένες περιπτώσεις, δεδομένου ότι οι αυτοαπασχολούμενοι παρέχοντες υπηρεσίες που ασκούν ουσιαστικό μέρος των δραστηριοτήτων τους στο Βέλγιο υποχρεούνται, σύμφωνα με τις εξηγήσεις που παρέσχε το Βασίλειο του Βελγίου, να υποβάλουν απλοποιημένη μόνο δήλωση, η οποία ισχύει για δώδεκα μήνες, και όχι προηγούμενη δήλωση πριν από κάθε παροχή υπηρεσίας. Διευκρινίζεται ότι η δυνατότητα αυτή δεν ισχύει για τους κλάδους των οικοδομών και των κατασκευών.

63. Αν και το σύστημα Limosa αποδεικνύεται, και από αυτή την άποψη, ότι δεν συνάδει απολύτως με τους επιδιωκόμενους σκοπούς, επιβάλλεται επίσης η διαπίστωση ότι η πρόβλεψη απλοποιημένης δηλώσεως γεννά αμφιβολίες όσον αφορά την απόλυτη αναλογικότητα, ή ακόμα και την αναγκαιότητα της «κανονικής» δηλώσεως.

64. Κατόπιν των προεκτεθέντων, φρονώ ότι το σύστημα Limosa, όπως προβλέπεται από τον επίδικο νόμο-πρόγραμμα όσον αφορά τους αυτοαπασχολούμενους, δεν συνάδει με το άρθρο 56 ΣΛΕΕ και ότι, συνεπώς, η προσφυγή για τη διαπίστωση παραβάσεως την οποία άσκησε η Επιτροπή πρέπει να γίνει δεκτή.

65. Θα πρέπει επίσης, κατά συνέπεια, να καταδικαστεί το Βασίλειο του Βελγίου στα δικαστικά έξοδα, σύμφωνα με το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.

V – Πρόταση

66. Εν κατακλείδι, προτείνω στο Δικαστήριο να κρίνει ως εξής: 1) Το Βασίλειο του Βελγίου, θεσπίζοντας τα άρθρα 137, σημείο 8, 138, τρίτη περίπτωση, 153 και 157, σημείο 3, του νόμου-προγράμματος της 27ης Δεκεμβρίου 2006, όπως ισχύει από την 1η Απριλίου 2007, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 56 ΣΛΕΕ. 2) Καταδικάζει το Βασίλειο του Βελγίου στα δικαστικά έξοδα.

( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.

( 2 ) Ακρωνύμιο του ολλανδικού όρου «Landenoverschrijdend Informatiesysteem ten behoeve van Migratieonderzoek bij de Sociale Administratie» («διασυνοριακό σύστημα πληροφοριών για την έρευνα στον τομέα της μετανάστευσης εκ μέρους των αρχών κοινωνικών ασφαλίσεων).

( 3 ) Σχετικά με αυτούς τους εργαζομένους, βλ., ιδίως, Πράσινη βίβλο της Επιτροπής «Εκσυγχρονισμός του εργατικού δικαίου για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του 21ου αιώνα» [COM(2006) 708 τελικό]· Antonmattei, P.-H., και Sciberras, J.-C, Le travail économiquement dépendant: quelle protection, Rapport à M. le Ministre du travail, des relations sociales de la famille et de la solidarité, Νοέμβριος 2008.

( 4 ) Moniteur belge της 28ης Δεκεμβρίου 2006, σ. 75178 (στο εξής: επίδικος νόμος-πρόγραμμα).

( 5 ) ΕΕ L 18, σ. 1.

( 6 ) Συλλογή 2006, σ. 885.

( 7 ) Αποφάσεις της 14ης Απριλίου 2005, C-341/02, Επιτροπή κατά Γερμανίας (Συλλογή 2005, σ. I-2733), της 12ης Οκτωβρίου 2004, C-60/03, Wolff & Müller (Συλλογή 2004, σ. I-9553), της 3ης Απριλίου 2008, C-346/06, Rüffert (Συλλογή 2008, σ. I-1989), καθώς και της 10ης Φεβρουαρίου 2011, C-307/09 έως C-309/09, Vicoplus (που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή). Για τις πτυχές της αποσπάσεως εργαζομένων που άπτονται των κοινωνικών ασφαλίσεων, βλ. απόφαση της 26ης Ιανουαρίου 2006, C-2/05, Herbosch Kiere (Συλλογή 2006, σ. I-1079).

( 8 ) Αποφάσεις της 23ης Νοεμβρίου 1999, C-369/96 και C-376/96, Arblade κ.λπ. (Συλλογή 1999, σ. I-8453), της 25ης Οκτωβρίου 2001, C-49/98, C-50/98, C-52/98 έως C-54/98 και C-68/98 έως C-71/98, Finalarte κ.λπ. (Συλλογή 2001, σ. I-7831), της 15ης Μαρτίου 2001, C-165/98, Mazzoleni και ISA (Συλλογή 2001, σ. I-2189), της 24ης Ιανουαρίου 2002, C-164/99, Portugaia Construções (Συλλογή 2002, σ. I-787), της 18ης Ιουλίου 2007, C-490/04, Επιτροπή κατά Γερμανίας (Συλλογή 2007, σ. I-6095), καθώς και της 7ης Οκτωβρίου 2010, C-515/08, dos Santos Palhota κ.λπ. (Συλλογή 2010, σ. I-9133). Όσον αφορά τη συγκεκριμένη περίπτωση της αποσπάσεως από επιχείρηση κράτους μέλους μισθωτών υπηκόων τρίτου κράτους σε άλλο κράτος μέλος, βλ. αποφάσεις της 19ης Ιανουαρίου 2006, C-244/04, Επιτροπή κατά Γερμανίας (Συλλογή 2006, σ. I-885), της 21ης Σεπτεμβρίου 2006, C-168/04, Επιτροπή κατά Αυστρίας (Συλλογή 2006, σ. I-9041), καθώς και της 1ης Οκτωβρίου 2009, C-219/08, Επιτροπή κατά Βελγίου (Συλλογή 2009, σ. I-9213).

( 9 ) Αποφάσεις της 18ης Δεκεμβρίου 2007, C-341/05, Laval un Partneri (Συλλογή 2007, σ. I-11767), της 19ης Ιουνίου 2008, C-319/06, Επιτροπή κατά Λουξεμβούργου (Συλλογή 2008, σ. I-4323), διάταξη της 16ης Ιουνίου 2010, C-298/09, RANI Slovakia.

( 10 ) Εντούτοις, το Δικαστήριο έχει κρίνει υποθέσεις που αφορούσαν αυτοαπασχολούμενους· βλ., για παράδειγμα, αποφάσεις της 5ης Ιουνίου 1997, C-398/95, SETTG (Συλλογή 1997, σ. I-3091), για τους ξεναγούς· της 19ης Φεβρουαρίου 2002, C-309/99, Wouters κ.λπ. (Συλλογή 2002, σ. I-1577), για τους δικηγόρους· διάταξη της 19ης Ιουνίου 2008, C-104/08, Kurt, για τις σχολές οδηγήσεως.

( 11 ) Βλ., συναφώς, ιδίως νομολογία για την απόσπαση εργαζομένων που παρατίθεται στο σημείο 25 των παρουσών προτάσεων.

( 12 ) Προπαρατεθείσα, σκέψεις 83 έως 88.

( 13 ) Πράγματι, στην υπόθεση εκείνη το Δικαστήριο είχε κληθεί να εξετάσει δύο πτυχές της γερμανικής νομοθεσίας σχετικά με την απόσπαση εργαζομένων. Αφενός, έκρινε ότι το μέτρο το οποίο επέβαλλε στον εργοδότη να διατηρεί ορισμένα έγγραφα στη γερμανική γλώσσα, και συνεπώς επέβαλλε υποχρέωση μεταφράσεως στους εργοδότες που δεν ήταν εγκατεστημένοι σε γερμανόφωνο κράτος μέλος, ήταν δικαιολογημένο λόγω της ανάγκης να καθίστανται δυνατοί οι αναγκαίοι έλεγχοι προς διασφάλιση της τηρήσεως των έννομων υποχρεώσεων που απέρρεαν από την εν λόγω ρύθμιση. Αφετέρου, έκρινε ότι το μέτρο με το οποίο είχε επιβληθεί στις επιχειρήσεις προσωρινής απασχολήσεως που ήταν εγκατεστημένες σε άλλα κράτη μέλη η υποχρέωση να παρέχουν εγγράφως ορισμένες πληροφορίες σχετικά με τη διάθεση εργαζομένου σε επιχείρηση στη Γερμανία δεν ήταν εφαρμοστέο αδιακρίτως, δεν μπορούσε να δικαιολογηθεί από λόγους δημόσιας τάξεως, δημόσιας ασφάλειας και δημόσιας υγείας τους οποίους προβλέπει το άρθρο 52 ΣΛΕΕ και συνεπώς ήταν αντίθετο προς το άρθρο 56 ΣΛΕΕ.

( 14 ) Προπαρατεθείσες αποφάσεις Επιτροπή κατά Αυστρίας (σκέψη 43), και της 19ης Ιανουαρίου 2006, Επιτροπή κατά Γερμανίας (σκέψη 36).

( 15 ) Αποφάσεις Arblade κ.λπ. (προπαρατεθείσα, σκέψη 39), της 25ης Οκτωβρίου 2001, C-493/99, Επιτροπή κατά Γερμανίας (Συλλογή 2001, σ. I-8163, σκέψη 20), dos Santos Palhota κ.λπ. (προπαρατεθείσα, σκέψη 48). Βλ., μεταξύ άλλων, Gardenés Santiago, M., «Le détachement transnational de travailleurs dans le cadre des prestations de services: un sujet spécialement difficile pour le marché intérieur», σε Mélanges en l’honneur du Professeur Joël Molinier, LGDJ, εκδ. Lextenso, 2012, σ. 255, 259.

( 16 ) Απόφαση της 27ης Μαρτίου 1990, C-113/98, Rush Portuguesa (Συλλογή 1990, σ. Ι-1417).

( 17 ) Όσον αφορά αυτό το «κριτήριο», βλ., εκτός από την προπαρατεθείσα απόφαση C-244/04, Επιτροπή κατά Γερμανίας (σκέψη 36), προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Léger (σημείο 71) στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Αυστρίας και προτάσεις του γενικού εισαγγελέα P. Mengozzi (σημείο 63) στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 8ης Σεπτεμβρίου 2010, C-46/08, Carmen Media Group (Συλλογή 2010, σ. I-8149).

( 18 ) Προπαρατεθείσα, σκέψεις 26 και 27.

( 19 ) Βλ., επίσης, προπαρατεθείσες αποφάσεις Επιτροπή κατά Γερμανίας (σκέψη 19), καθώς και Laval un Partneri (σκέψη 60).

( 20 ) Σχετικά, βλ. αποφάσεις της 3ης Δεκεμβρίου 1974, 33/74, van Binsbergen (Συλλογή τόμος 1974, σ. 513, σκέψη 13), της 26ης Νοεμβρίου 1975, 39/75, Coenen κ.λπ. (Συλλογή τόμος 1975, σ. 485, σκέψη 9), της 4ης Δεκεμβρίου 1986, 205/84, Επιτροπή κατά Γερμανίας (Συλλογή 1986, σ. 3755, σκέψη 22), της 27ης Σεπτεμβρίου 1989, 130/88, van de Bijl (Συλλογή 1989, σ. 3039, σκέψη 26), καθώς και της 16ης Δεκεμβρίου 1992, C-211/91, Επιτροπή κατά Βελγίου (Συλλογή 1992, σ. I-6757, σκέψη 12).

( 21 ) Προπαρατεθείσα απόφαση Finalarte κ.λπ. (σκέψη 73).

( 22 ) Βλ., συναφώς, προπαρατεθείσα απόφαση C-244/04, Επιτροπή κατά Γερμανίας (σκέψη 33).

( 23 ) Προπαρατεθείσα απόφαση C-319/06, Επιτροπή κατά Λουξεμβούργου (σκέψεις 77 έως 82).

( 24 ) Αποφάσεις 205/84, Επιτροπή κατά Γερμανίας (προπαρατεθείσα, σκέψεις 27 και 29), της 26ης Φεβρουαρίου 1991, C-180/89, Επιτροπή κατά Ιταλίας (Συλλογή 1991, σ. I-709, σκέψεις 17 και 18), της 20ής Μαΐου 1992, C-106/91, Ramrath (Συλλογή 1992, σ. I-3351, σκέψεις 30 και 31), καθώς και της 27ης Οκτωβρίου 2011, C-255/09, Επιτροπή κατά Πορτογαλίας (Συλλογή 2011, σ. Ι-10547, σκέψη 72).

( 25 ) Το Βασίλειο του Βελγίου παραπέμπει συναφώς στις προπαρατεθείσες αποφάσεις Wolff & Müller και Laval un Partneri.

( 26 ) Βλ., ιδίως, σύσταση 2003/134/ΕΚ του Συμβουλίου, της 18ης Φεβρουαρίου 2003, για τη βελτίωση της προστασίας της υγείας και της ασφάλειας κατά την εργασία στους αυτοαπασχολούμενους (ΕΕ L 53, σ. 45)· βλ., επίσης, οδηγία 92/57/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 24ης Ιουνίου 1992, σχετικά με τις ελάχιστες προδιαγραφές ασφάλειας και υγείας που πρέπει να εφαρμόζονται στα προσωρινά ή κινητά εργοτάξια (όγδοη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 16, παράγραφος 1, της οδηγίας 89/391/ΕΟΚ) (ΕΕ L 245, σ. 6, διορθωτικό ΕΕ L 41, 18 Φεβρουαρίου 1993, σ. 50).

( 27 ) Γενικά, χωρίς να υπεισέλθω σε λεπτομέρειες, το κρίσιμο εν προκειμένω είναι ο έλεγχος της τηρήσεως των θεμελιωδών εθνικών, ευρωπαϊκών και διεθνών κανόνων εργασίας. Συναφώς θα αναφέρω απλώς την οδηγία 2003/88/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Νοεμβρίου 2003, σχετικά με ορισμένα στοιχεία της οργάνωσης του χρόνου εργασίας (ΕΕ L 299, σ. 9.), η οποία άπτεται της κοινωνικής πολιτικής της Ένωσης και της οποίας το υποκειμενικό πεδίο εφαρμογής δεν καθορίζεται βάσει του δεσμού εξαρτήσεως που συνδέει τον εργαζόμενο με τον εργοδότη.

( 28 ) Όσον αφορά τον καταμερισμό αρμοδιοτήτων μεταξύ των κρατών μελών και της Ένωσης στον τομέα αυτό, βλ. γνωμοδότηση 2/91, της 19ης Μαρτίου 1993 (Συλλογή 1993, σ. I-1061, σκέψεις 13 έως 21), σχετικά με την Σύμβαση 170 της Διεθνούς Οργανώσεως Εργασίας για την ασφάλεια κατά τη χρησιμοποίηση χημικών προϊόντων στην εργασία. Επισημαίνεται ότι, στην προαναφερθείσα Πράσινη βίβλο «Εκσυγχρονισμός του εργατικού δικαίου για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του 21ου αιώνα», η Επιτροπή υπογράμμισε ότι «το πρόβλημα των προσώπων που εμφανίζονται ως αυτοαπασχολούμενοι προκειμένου να καταστρατηγήσουν την εθνική νομοθεσία πρέπει να αντιμετωπιστεί κατά κύριο λόγο από τα κράτη μέλη».

( 29 ) Σκέψεις 51 έως 53.

( 30 ) Συναφώς, αξίζει να υπογραμμιστεί ότι ο χαρακτηρισμός του αυτοαπασχολούμενου εμπίπτει στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, μολονότι το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι ο τυπικός χαρακτηρισμός του μη μισθωτού εργαζομένου σε σχέση με το εθνικό δίκαιο δεν αποκλείει να πρέπει ένα πρόσωπο να χαρακτηρισθεί ως εργαζόμενος υπό την έννοια του άρθρου 141, παράγραφος 1, EΚ εάν η ανεξαρτησία του είναι πλασματική, καλύπτουσα έτσι μια εργασιακή σχέση υπό την έννοια του εν λόγω άρθρου· βλ. απόφαση της 13ης Ιανουαρίου 2004, C-256/01, Allonby (Συλλογή 2004, σ. I-873, σκέψη 71).

( 31 ) Βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2003, C-6/01, Anomar κ.λπ. (Συλλογή 2003, σ. I-8621, σκέψη 75), της 6ης Μαρτίου 2007, C-338/04, C-359/04 και C-360/04, Placanica κ.λπ. (Συλλογή 2007, σ. I-1891, σκέψη 46), της 8ης Σεπτεμβρίου 2009, C-42/07, Liga Portuguesa de Futebol Profissional και Bwin International (Συλλογή 2009, σ. I-7633, σκέψη 56), καθώς και της 3ης Ιουνίου 2010, C-203/08, Sporting Exchange (Συλλογή 2010, σ. I-4695, σκέψη 26).

( 32 ) Αποφάσεις της 11ης Οκτωβρίου 2007, C-451/05, ELISA (Συλλογή 2007, σ. I-8251, σκέψη 81), της 11ης Ιουνίου 2009, C-155/08 και C-157/08, X και Passenheim-van Schoot (Συλλογή 2009, σ. I-5093, σκέψη 45), και της 6ης Οκτωβρίου 2009, C-153/08, Επιτροπή κατά Ισπανίας (Συλλογή 2009, σ. I-9735, σκέψη 36).

( 33 ) Βλ., εντούτοις, ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 96/71 (ΕΕ 2006, C 313 E, σ. 452), με το οποίο το Κοινοβούλιο «ζητεί να ενθαρρυνθούν οι ανταλλαγές μεταξύ των υπηρεσιών επιθεώρησης εργασίας των κρατών μελών, προκειμένου να καταστεί δυνατή η κοινή εκστρατεία για την καταπολέμηση της ψευδοαυτοαπασχόλησης, ιδίως με ανταλλαγή πληροφοριών»· ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 6ης Μαΐου 2009 σχετικά με την ανανεωμένη κοινωνική ατζέντα (ΕΕ 2010, C 212 E, σ. 11, σκέψη 33), με το οποίο «καλεί την Επιτροπή να αναλάβει πρωτοβουλίες που θα οδηγήσουν σε σαφή διάκριση μεταξύ των εργοδοτών, των πραγματικά αυτοαπασχολούμενων και των μικρών επιχειρηματιών, αφενός, και των εργαζομένων, αφετέρου». Βλ., ιδίως, απάντηση της Επιτροπής στη γραπτή ερώτηση E-5333/2009 του κ. De Rossa, με θέμα «Πρωτοβουλία της ΕΕ για σαφή διάκριση μεταξύ πραγματικής αυτοαπασχόλησης και ψευδούς αυτοαπασχόλησης» (ΕΕ 2011, C 10 E), στην οποία αναφέρει τις μελέτες που διεξάγονται για όλα αυτά τα θέματα και παραπέμπει στην ανακοίνωση της Επιτροπής στο Συμβούλιο, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και στην Επιτροπή των Περιφερειών, της 24ης Οκτωβρίου 2007, σχετικά με τα αποτελέσματα της δημόσιας διαβούλευσης για την Πράσινη βίβλο της Επιτροπής «Εκσυγχρονισμός του εργατικού δικαίου για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του 21ου αιώνα», [COM(2007) 627 τελικό, σ. 7 και 8].

( 34 ) Εντούτοις, βλ., συναφώς, την οδηγία 2006/123/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 12ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με τις υπηρεσίες στην εσωτερική αγορά (ΕΕ L 376, σ. 36), με την [87η] αιτιολογική σκέψη της οποίας αναγνωρίζεται στα κράτη μέλη το δικαίωμα να κάνουν διάκριση μεταξύ αυτοαπασχολούμενων και μισθωτών, συμπεριλαμβανομένων των «οιονεί αυτοαπασχολούμενων», και διευκρινίζεται ότι πρέπει να καθορίζεται ως δραστηριότητα που ασκείται στο πλαίσιο αυτοαπασχολήσεως, κατά την έννοια των άρθρων 43 ΕΚ (49 ΣΛΕΕ) και 49 ΕΚ (56 ΣΛΕΕ) «κάθε δραστηριότητα του εν λόγω προσώπου εκτός της σχέσης εξάρτησης». Κατά συνέπεια, μπορεί να θεωρηθεί ότι οιονεί αυτοαπασχολούμενος είναι το πρόσωπο που ασκεί δραστηριότητα στο πλαίσιο σχέσεως εξαρτήσεως με τρίτο, ενώ παρουσιάζει τον εαυτό του ή παρουσιάζεται από τον εργοδότη ως αυτοαπασχολούμενος με σκοπό την καταστρατήγηση των στοιχειωδών κανόνων τους οποίους προβλέπει το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 96/71. Πέραν τούτου, είναι αυτονόητο ότι το καθεστώς του αυτοαπασχολούμενου παρουσιάζει πολυάριθμες διαφορές, από κοινωνική, οικονομική και φορολογική άποψη, από το καθεστώς του μισθωτού.

( 35 ) Βλ., εκτός από την Πράσινη βίβλο της Επιτροπής «Εκσυγχρονισμός του εργατικού δικαίου για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του 21ου αιώνα» και την ανακοίνωση της Επιτροπής που την ακολούθησε (προπαρατεθείσες), απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2008, C-161/07, Επιτροπή κατά Αυστρίας (Συλλογή 2008, σ. I-10671)· ανακοίνωση της Επιτροπής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών, της 18ης Απριλίου 2012, «Στοχεύοντας σε μια ανάκαμψη με άφθονες θέσεις απασχόλησης» [COM(2012) 173 τελικό, σημείο 2.1.1]· Λευκή βίβλο της Επιτροπής, της 1ης Ιουλίου 2011, «Χάρτης πορείας για έναν Ενιαίο Ευρωπαϊκό Χώρο Μεταφορών – Για ένα ανταγωνιστικό και ενεργειακά αποδοτικό σύστημα μεταφορών», [COM(2011) 144 τελικό, σημείο 8]· γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Νέες τάσεις στον τομέα της αυτοαπασχόλησης – η ειδική περίπτωση της οικονομικά εξαρτώμενης αυτοαπασχόλησης» (ΕΕ 2011, C 18, σ. 44), η οποία αποκλείει από το αντικείμενο της έρευνάς της τους οιονεί αυτοαπασχολούμενους. Βλ. επίσης, όσον αφορά την ασφάλεια και την υγεία στην εργασία των οιονεί αυτοαπασχολούμενων, γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής σχετικά με την ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών – «Βελτίωση της ποιότητας και της παραγωγικότητας στην εργασία: κοινοτική στρατηγική 2007-2012 για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία» [COM(2007) 62 τελικό] (ΕΕ 2008, C 224, σ. 88).

( 36 ) Γνωμοδότηση πρωτοβουλίας της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Εργασία και φτώχεια: η αναγκαιότητας μιας σφαιρικής προσέγγισης» (ΕΕ 2009, C 318, σ. 52), στην οποία αναφέρεται, μεταξύ των παραγόντων της φτώχειας των εργαζομένων, το επισφαλές καθεστώς της εργασιακής σχέσεως, σημαντική εκδήλωση του οποίου είναι το φαινόμενο των οιονεί αυτοαπασχολούμενων, που αφορά περίπου 29 εκατομμύρια άτομα, κυρίως στον κλάδο της οικοδομής και των δημοσίων έργων. Εντούτοις, η Επιτροπή υπογραμμίζει με τα υπομνήματά της ότι τα σχετικά στοιχεία είναι σπάνια, όπως αποδεικνύεται από έκθεση που εκπονήθηκε από τον καθηγητή Yves Jorens, Travail indépendant et faux travail indépendant dans le secteur de la construction, Fédération européenne des travailleurs du bâtiment et du bois. Βλ., επίσης, Grignon, F., «Le BTP français face à l’élargissement de l’Europe», ενημερωτική έκθεση 28 (2006-2007), Γερουσία, 18 Οκτωβρίου 2006 (www.senat.fr).

( 37 ) Βλ., μεταξύ άλλων, προπαρατεθείσες αποφάσεις Mazzoleni και ISA (σκέψη 27), Portugaia Construções (σκέψη 20), καθώς και Wolff & Müller (σκέψη 35).

( 38 ) Βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Wolff & Müller (σκέψη 41), με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι η αποφυγή του αθέμιτου ανταγωνισμού εκ μέρους επιχειρήσεων που αμείβουν τους εργαζομένους τους σε επίπεδο χαμηλότερο από τον κατώτατο μισθό μπορεί να ληφθεί υπόψη ως επιτακτική απαίτηση.

( 39 ) Βλ. γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα την Ανακοίνωση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Επιτροπή των Περιφερειών «Προς μια καλύτερη λειτουργία της ενιαίας αγοράς υπηρεσιών με την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της διαδικασίας αμοιβαίας αξιολόγησης σύμφωνα με την οδηγία για τις υπηρεσίες» [COM(2011) 20 τελικό] (ΕΕ 2011, C 318, σ. 109, σημεία 4.4 και 4.11). Στον τομέα των μεταφορών, βλ. γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα «Οδικές μεταφορές – χρόνος εργασίας των αυτοαπασχολούμενων οδηγών» (ΕΕ 2009, C 27, σ. 49, σημεία 1.4, 3.3, 4.8, 4.14)· γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής με θέμα Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την τροποποίηση της οδηγίας 2002/15/ΕΚ για την οργάνωση του χρόνου εργασίας των εκτελούντων κινητές δραστηριότητες οδικών μεταφορών (ΕΕ 2009, C 228, σ. 78).

( 40 ) Απόφαση 2009/739/ΕΚ της Επιτροπής, της 2ας Οκτωβρίου 2009, περί καθορισμού των πρακτικών ρυθμίσεων για την ανταλλαγή πληροφοριών με ηλεκτρονικά μέσα μεταξύ κρατών μελών βάσει του κεφαλαίου VI της οδηγίας 2006/123 (ΕΕ C 263, σ. 32).

( 41 ) Όπως και οι εργασίες που διεξάγονται στο πλαίσιο της αναθεωρήσεως του νομοθετικού πλαισίου που διέπει την απόσπαση εργαζομένων· βλ. πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 21ης Μαρτίου 2012, για την επιβολή της οδηγίας 96/71/ΕΚ σχετικά με την απόσπαση εργαζομένων στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών [COM(2012) 131 τελικό], καθώς και έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής, Impact asessment, Revision of the legislative framework on the posting of workers in the context of provision of services [SWD(2012) 63 τελικό].

( 42 ) Βλ. αποφάσεις της 21ης Οκτωβρίου 2004, C-445/03, Επιτροπή κατά Λουξεμβούργου (Συλλογή 2004, σ. I-10191, σκέψη 46), C-244/04, Επιτροπή κατά Γερμανίας (προπαρατεθείσα, σκέψη 41), καθώς και C-219/08, Επιτροπή κατά Βελγίου (προπαρατεθείσα, σκέψη 16).

( 43 ) Προπαρατεθείσα απόφαση της 19ης Ιουνίου 2008, Επιτροπή κατά Λουξεμβούργου (σκέψεις 77 έως 82).

( 44 ) Όπως έχει κρίνει επανειλημμένα το Δικαστήριο, εθνική νομοθεσία είναι κατάλληλη να διασφαλίσει την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού μόνον αν σκοπεί πράγματι στην επίτευξή του με συνοχή και συστηματικότητα· βλ. αποφάσεις της 10ης Μαρτίου 2009, C-169/07, Hartlauer (Συλλογή 2009, σ. I-1721, σκέψη 55)· της 12ης Ιανουαρίου 2010, C-341/08, Petersen (Συλλογή 2010, σ. I-47, σκέψη 53), καθώς και της 21ης Ιουλίου 2011, C-159/10 και C-160/10, Fuchs και Köhler (Συλλογή 2011, σ. Ι-6919, σκέψη 85). Όσον αφορά τη νομολογία για τα τυχερά παιχνίδια, βλ. σημείο 38 των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα Α. La Pergola στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 1999, C-124/97, Läärä κ.λπ. (Συλλογή 1999, σ. I-6067), καθώς και, μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 21ης Οκτωβρίου 1999, C-67/98, Zenatti (Συλλογή 1999, σ. I-7289, σκέψεις 35 και 36)· της 6ης Νοεμβρίου 2003, C-243/01, Gambelli κ.λπ. (Συλλογή 2003, σ. I-13031, σκέψεις 62 και 67), και Placanica κ.λπ., προπαρατεθείσα (σκέψη 53). Σε διαφορετικά πλαίσια, βλ. αποφάσεις της 17ης Ιουλίου 2008, C-500/06, Corporación Dermoestética (Συλλογή 2008, σ. I-5785, σκέψεις 39 και 40)· της 19ης Μαΐου 2009, C-171/07 και C-172/07, Apothekerkammer des Saarlandes κ.λπ. (Συλλογή 2009, σ. I-4171, σκέψη 42)· της 21ης Δεκεμβρίου 2011, C-28/09, Επιτροπή κατά Αυστρίας (Συλλογή 2011, σ. Ι-13525, σκέψη 126), καθώς και της 10ης Μαΐου 2012, C-357/10 έως C-359/10, Duomo Gpa κ.λπ. (σκέψη 47). Για το ίδιο θέμα, βλ. Mathisen, G., Consistency and coherence as conditions for justification of Member States measures restricting free movement, CMLR, 2010, σ. 1021.