Υπόθεση T-110/07

Siemens AG

κατά

Ευρωπαϊκής Επιτροπής

«Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Αγορά των έργων εξοπλισμού μεταγωγής με μόνωση αερίου – Απόφαση που διαπιστώνει παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ – Κατανομή της αγοράς – Επιπτώσεις εντός της κοινής αγοράς – Έννοια του όρου “διαρκής παράβαση” – Διάρκεια της παραβάσεως – Παραγραφή – Πρόστιμα – Αναλογικότητα – Επιβαρυντικές περιστάσεις – Πρωτοστατούσα επιχείρηση – Ελαφρυντικές περιστάσεις – Συνεργασία»

Περίληψη της αποφάσεως

1. Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Εναρμονισμένη πρακτική – Νόθευση του ανταγωνισμού – Κριτήρια εκτιμήσεως – Σκοπός αντίθετος προς τους κανόνες του ανταγωνισμού – Επαρκής διαπίστωση

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ· Συμφωνία ΕΟΧ, άρθρο 53 § 1)

2. Κοινοτικό δίκαιο – Αρχές – Θεμελιώδη δικαιώματα – Τεκμήριο αθωότητας – Διαδικασία επί υποθέσεων ανταγωνισμού – Δυνατότητα εφαρμογής του

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ· άρθρο 6 § 2 ΕΕ)

3. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση – Τρόπος αποδείξεως – Επίκληση δέσμης ενδείξεων

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

4. Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων – Απόδειξη της παραβάσεως – Επίκληση, από την Επιτροπή, δηλώσεων άλλων εμπλεκομένων στην παράβαση επιχειρήσεων – Επιτρέπεται

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ· Συμφωνία ΕΟΧ, άρθρο 53)

5. Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων – Απόδειξη της παραβάσεως – Εκτίμηση της αποδεικτικής αξίας εγγράφου – Κριτήρια

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

6. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση – Η Επιτροπή φέρει το βάρος αποδείξεως της παραβάσεως και της διάρκειάς της

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ· ανακοίνωση 2002/C 45/03 της Επιτροπής)

7. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας – Ανακοίνωση των αιτιάσεων – Προσκόμιση συμπληρωματικών αποδεικτικών στοιχείων μετά την κοινοποίηση της ανακοινώσεως αιτιάσεων – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 25)

8. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση – Η Επιτροπή φέρει το βάρος αποδείξεως της παραβάσεως και της διάρκειάς της – Εύρος του βάρους αποδείξεως

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 25)

9. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας – Περιεχόμενο της αρχής – Όρια – Δικαίωμα της επιχειρήσεως να εξετάσει τους μάρτυρες κατηγορίας – Δεν περιλαμβάνεται

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

10. Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Συμμετοχή επιχειρήσεως σε σύμπραξη

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

11. Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Παράβαση – Ενιαίος χαρακτήρας της παραβάσεως – Κριτήρια εκτιμήσεως

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ· Συμφωνία ΕΟΧ, άρθρο 53· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 25 § 2)

12. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα της παραβάσεως

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 A, εδ. 4 και 6)

13. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Μη δεσμευτική ή εξαντλητική απαρίθμηση των κριτηρίων

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2)

14. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Περιθώριο εκτιμήσεως της Επιτροπής – Αύξηση της τάξεως μεγέθους των προστίμων

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2)

15. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Απόφαση περί επιβολής προστίμου – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο

(Άρθρο 253 ΕΚ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2)

16. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Επιβαρυντικές περιστάσεις – Επιχείρηση που πρωτοστατεί στην παράβαση ή την υποκινεί

(Κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 2, τρίτη περίπτωση)

17. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Επιβαρυντικές περιστάσεις – Επιχείρηση που πρωτοστατεί στην παράβαση

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

18. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Μη επιβολή ή μείωση του προστίμου έναντι της συνεργασίας που παρέσχε η επιχείρηση κατά της οποίας κινήθηκε η διαδικασία

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ· κανονισμός 1/2003 του Συμβουλίου, άρθρο 23 § 2· ανακοίνωση 2002/C 45/03 της Επιτροπής, σημεία 22 και 29)

1. Για να διαπιστωθεί αν μια εναρμονισμένη πρακτική εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ, είναι περιττό να εξετάζονται οι επιπτώσεις της, όταν προκύπτει ότι έχει ως αντικείμενο την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς. Τούτο ισχύει, κατ’ αναλογία, και για το άρθρο 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ).

(βλ. σκέψη 40)

2. Το τεκμήριο της αθωότητας, όπως απορρέει από το άρθρο 6, παράγραφος 2, της Συμβάσεως για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, καταλέγεται στα θεμελιώδη δικαιώματα, τα οποία, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου και όπως, εξάλλου, επιβεβαιώνεται από το άρθρο 6, παράγραφος 2, ΕΕ, αποτελούν γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου.

Λόγω της φύσεως των συγκεκριμένων παραβάσεων, καθώς και της φύσεως και της αυστηρότητας των κυρώσεων που αυτές επισύρουν, η αρχή του τεκμηρίου της αθωότητας διέπει, μεταξύ άλλων, τις διαδικασίες σχετικά με παραβάσεις των κανόνων του ανταγωνισμού, οι οποίες επισύρουν πρόστιμα ή κυρώσεις. Η αρχή αυτή πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνεται υπόψη στο πλαίσιο προσφυγής με αίτημα την ακύρωση αποφάσεως περί επιβολής προστίμου. Η αμφιβολία του δικαστή λειτουργεί υπέρ της επιχειρήσεως στην οποία απευθύνεται η απόφαση που διαπιστώνει παράβαση. Συνεπώς, ο δικαστής δεν μπορεί να συμπεράνει ότι η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς κατά νόμον την ύπαρξη της επίδικης παραβάσεως, εφόσον διατηρεί ακόμη αμφιβολίες ως προς το ζήτημα αυτό, ιδίως στο πλαίσιο προσφυγής με την οποία επιδιώκεται η ακύρωση αποφάσεως περί επιβολής προστίμου.

(βλ. σκέψεις 44-45)

3. Στον τομέα του ανταγωνισμού, η Επιτροπή πρέπει να προβάλει συγκεκριμένα και συγκλίνοντα στοιχεία που αποδεικνύουν την παράβαση και θεμελιώνουν αταλάντευτα την πεποίθηση ότι οι προβαλλόμενες παραβάσεις περιορίζουν σημαντικά τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ. Ωστόσο, δεν είναι απαραίτητο κάθε αποδεικτικό στοιχείο που προσκομίζει η Επιτροπή να πληροί οπωσδήποτε τα κριτήρια αυτά σε σχέση προς κάθε στοιχείο της παραβάσεως. Αρκεί η δέσμη των ενδείξεων που επικαλείται το εν λόγω όργανο, συνολικώς εκτιμώμενη, να ανταποκρίνεται στην απαίτηση αυτή. Η ύπαρξη θίγουσας τον ανταγωνισμό πρακτικής ή συμφωνίας πρέπει να συνάγεται από ορισμένο αριθμό συμπτώσεων και ενδείξεων οι οποίες, συνολικά θεωρούμενες, μπορούν να αποτελέσουν, ελλείψει άλλης εύλογης εξηγήσεως, απόδειξη περί παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού.

Όταν η Επιτροπή διαπιστώνει την ύπαρξη παραβάσεως στηριζόμενη αποκλειστικά στη συμπεριφορά των εμπλεκομένων επιχειρήσεων στην αγορά, αρκεί οι επιχειρήσεις αυτές να αποδείξουν τη συνδρομή περιστάσεων που φωτίζουν διαφορετικά τα αποδειχθέντα από την Επιτροπή γεγονότα, καθιστώντας δυνατή την υποκατάσταση άλλης εύλογης εξηγήσεως στην εξήγηση βάσει της οποίας η Επιτροπή διαπίστωσε την παράβαση των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού. Επομένως, η διαφορετική εξήγηση των πραγματικών περιστατικών έχει σημασία μόνον όταν η Επιτροπή στηρίζεται αποκλειστικά στη συμπεριφορά των εμπλεκομένων επιχειρήσεων στην αγορά. Αντιθέτως, η εξήγηση αυτή καθίσταται άνευ σημασίας όταν η παράβαση δεν συνάγεται απλώς, αλλά αποδεικνύεται με αποδεικτικά στοιχεία. Εξάλλου, βάσει της αρχής της ελεύθερης εκτιμήσεως των αποδείξεων, η παράβαση μπορεί να αποδειχθεί με κάθε αποδεικτικό μέσο, οπότε η ύπαρξη εναλλακτικής εξηγήσεως καθίσταται άνευ σημασίας όταν η παράβαση έχει αποδειχθεί επαρκώς κατά νόμο με αποδεικτικά στοιχεία πέραν των εγγράφων.

(βλ. σκέψεις 46-49, 51)

4. Όσον αφορά τα αποδεικτικά μέσα με τα οποία μπορεί να αποδειχθεί παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ), στο κοινοτικό δίκαιο υπερισχύει η αρχή της ελεύθερης εκτιμήσεως των αποδείξεων. Ειδικότερα, καμία διάταξη ή γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου δεν απαγορεύει στην Επιτροπή να επικαλείται κατά επιχειρήσεως δηλώσεις άλλων εμπλεκομένων επιχειρήσεων. Σε αντίθετη περίπτωση, το βάρος αποδείξεως των αντίθετων στα άρθρα 81 ΕΚ και 82 ΕΚ πράξεων, το οποίο φέρει η Επιτροπή, θα ήταν δυσβάστακτο και ασυμβίβαστο προς την αποστολή της επιτηρήσεως της καλής εφαρμογής των διατάξεων αυτών, η οποία της έχει ανατεθεί από τη Συνθήκη.

(βλ. σκέψη 50)

5. Στον τομέα του ανταγωνισμού, το μόνο πρόσφορο κριτήριο προς εκτίμηση των προσκομιζομένων αποδείξεων έγκειται στην αξιοπιστία τους. Σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες που διέπουν την απόδειξη, η αξιοπιστία και, συνεπώς, η αποδεικτική αξία ενός εγγράφου εξαρτάται από την προέλευσή του, τις περιστάσεις υπό τις οποίες καταρτίστηκε, τον αποδέκτη του και την αξιοπιστία του περιεχομένου του. Ιδιαίτερη σημασία έχει το αν το έγγραφο έχει καταρτιστεί σε άμεση χρονική συνάφεια με τα πραγματικά περιστατικά. Εξάλλου, οι δηλώσεις που αντίκεινται στα συμφέροντα του δηλούντος πρέπει, καταρχήν, να θεωρούνται ως ιδιαιτέρως αξιόπιστα αποδεικτικά στοιχεία.

Επομένως, πρέπει να χαρακτηριστεί ως στοιχείο με υψηλή αποδεικτική αξία η μαρτυρία προσώπου το οποίο, καθ’ όλη σχεδόν τη διάρκεια της συμπράξεως, ήταν εκ των εκπροσώπων ενός εκ των σημαντικότερων μετεχόντων στη σύμπραξη και, ως εκ τούτου, είναι άμεσος μάρτυρας των περιστατικών που καταθέτει.

(βλ. σκέψεις 54, 75)

6. Στον τομέα του ανταγωνισμού, η υποβολή αιτήματος περί εφαρμογής της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, προς μείωση του προστίμου, δεν δημιουργεί οπωσδήποτε παρότρυνση προσκομίσεως παραποιημένων αποδεικτικών στοιχείων. Συγκεκριμένα, κάθε προσπάθεια παραπλανήσεως της Επιτροπής μπορεί να δημιουργήσει αμφιβολίες όσον αφορά την ειλικρίνεια, καθώς και την πληρότητα της συνεργασίας του αιτούντος, με συνέπεια να τίθεται σε κίνδυνο η δυνατότητά του να επωφεληθεί πλήρως από την ανακοίνωση περί συνεργασίας.

Αν, όμως, οι δηλώσεις επιχειρήσεως στην οποία προσάπτεται παράβαση των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού αμφισβητούνται από άλλες επιχειρήσεις στις οποίες επίσης προσάπτεται συμμετοχή σε κοινή ρύθμιση, οι δηλώσεις αυτές δεν αρκούν προς απόδειξη της υπάρξεως και του περιεχομένου της κοινής ρυθμίσεως, εφόσον δεν τεκμηριώνονται από άλλα αποδεικτικά στοιχεία.

(βλ. σκέψεις 65-66)

7. Η αντίρρηση αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Συγκεκριμένα, η ανακοίνωση των αιτιάσεων πρέπει να παρέχει στους ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να λαμβάνουν όντως γνώση των πράξεων που τους προσάπτει η Επιτροπή, πράγμα που συμβαίνει όταν η τελική απόφαση δεν καταλογίζει στους ενδιαφερομένους παραβάσεις διαφορετικές από εκείνες που αναφέρονται στην ανακοίνωση αιτιάσεων και στηρίζεται μόνο σε πραγματικά περιστατικά επί των οποίων οι ενδιαφερόμενοι είχαν την ευκαιρία να παράσχουν εξηγήσεις. Ενώ οι παραβάσεις που καταλογίζονται σε επιχείρηση βάσει αποφάσεως δεν πρέπει να διαφέρουν από τις γνωστοποιηθείσες με την ανακοίνωση αιτιάσεων, δεν ισχύει εντούτοις το ίδιο για τα πραγματικά περιστατικά που ελήφθησαν υπόψη, διότι, ως προς αυτά, αρκεί να έχει δοθεί στις επιχειρήσεις αυτές η δυνατότητα να διατυπώσουν την άποψή τους επί όλων των προσαπτομένων σε αυτές πραγματικών περιστατικών. Συγκεκριμένα, έχει κριθεί ότι καμία διάταξη δεν απαγορεύει στην Επιτροπή να κοινοποιεί στους ενδιαφερομένους, μετά την αποστολή της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, νέα έγγραφα τα οποία θεωρεί ότι υποστηρίζουν την άποψή της, υπό τον όρον ότι παρέχεται στις επιχειρήσεις ο αναγκαίος χρόνος προκειμένου να διατυπώσουν συναφώς την άποψή τους.

(βλ. σκέψεις 86-87)

8. Η πλευρά ή η αρχή που προβάλλει παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού είναι εκείνη που οφείλει να αποδείξει την ύπαρξη παραβάσεως, αποδεικνύοντας, επαρκώς κατά νόμο τα περιστατικά που συνιστούν την παράβαση. Εξάλλου, η επιχείρηση που επικαλείται προς όφελός της μέσο άμυνας έναντι της διαπιστώσεως μιας παραβάσεως οφείλει να αποδείξει ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις επικλήσεως αυτού του μέσου άμυνας, οπότε η εν λόγω αρχή υποχρεούται να παραθέσει άλλα αποδεικτικά στοιχεία.

Η γενική αρχή ότι η Επιτροπή οφείλει να αποδείξει όλα τα στοιχεία της υποστάσεως της παραβάσεως, περιλαμβανομένης της διάρκειάς της, τα οποία ενδεχομένως επηρεάζουν τις τελικές διαπιστώσεις της όσον αφορά τη σοβαρότητα της παραβάσεως δεν αναιρείται από το γεγονός ότι η εμπλεκόμενη επιχείρηση προβάλλει αμυντικό ισχυρισμό περί παραγραφής, τη συνδρομή της οποίας οφείλει, καταρχήν, να αποδείξει αυτή.

Συγκεκριμένα, απαραίτητη προϋπόθεση για την προβολή τέτοιου αμυντικού ισχυρισμού είναι να έχει αποδειχθεί η διάρκεια της παραβάσεως, καθώς και η ημερομηνία παύσεώς της. Πλην όμως, τα περιστατικά αυτά δεν αρκούν προς αντιστροφή του βάρους αποδείξεως σε βάρος της εμπλεκόμενης επιχειρήσεως. Αφενός, η διάρκεια της παραβάσεως, της οποίας η διαπίστωση προϋποθέτει να έχει προσδιοριστεί η ημερομηνία λήξεώς της, αποτελεί ένα από τα ουσιώδη στοιχεία της παραβάσεως, το βάρος αποδείξεως της οποίας φέρει η Επιτροπή, ανεξαρτήτως του ότι η αμφισβήτηση των στοιχείων αυτών αποτελεί επίσης μέρος του αμυντικού ισχυρισμού περί παραγραφής. Αφετέρου, το συμπέρασμα αυτό δικαιολογείται από το γεγονός ότι η μη παραγραφή της διωκόμενης από την Επιτροπή παραβάσεως, βάσει του κανονισμού 1/2003, συνιστά αντικειμενικό έννομο κριτήριο που απορρέει από την αρχή της ασφάλειας δικαίου και, συνεπώς, προϋπόθεση του κύρους της αποφάσεως με την οποία επιβάλλονται κυρώσεις. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή οφείλει να τηρεί το κριτήριο αυτό ακόμη και αν η επιχείρηση δεν προβάλλει σχετικό αμυντικό ισχυρισμό.

Πάντως, η κατανομή αυτή του βάρους αποδείξεως μπορεί παρά ταύτα να διαφοροποιηθεί, εφόσον η μία πλευρά επικαλείται πραγματικά στοιχεία τα οποία είναι ικανά να υποχρεώσουν την άλλη πλευρά να παράσχει εξήγηση ή αιτιολογία, ελλείψει της οποίας τεκμαίρεται ότι η απόδειξη έχει προσκομισθεί. Συγκεκριμένα, αν η Επιτροπή αποδείξει την ύπαρξη συμφωνίας, εναπόκειται στην επιχείρηση που μετείχε στη συμφωνία να αποδείξει ότι αποστασιοποιήθηκε από τη συμφωνία, προσκομίζοντας αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία να προκύπτει με σαφήνεια η βούλησή της να απέχει από την εν λόγω συμφωνία και η γνωστοποίηση της βουλήσεως αυτής στις λοιπές μετέχουσες επιχειρήσεις.

(βλ. σκέψεις 173-176)

9. Η θεμελιώδης αρχή του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας επιτάσσει να παρέχεται στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων η δυνατότητα, ήδη από το στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, να καταστήσουν λυσιτελώς γνωστή την άποψή τους ως προς το υποστατό και τη σημασία των πραγματικών περιστατικών, των αιτιάσεων και των περιστάσεων που επικαλείται η Επιτροπή. Επομένως, η απάντηση επιχειρήσεως στην ανακοίνωση αιτιάσεων της Επιτροπής δεν μπορεί να αποτελέσει επιβαρυντικό στοιχείο για άλλη εμπλεκόμενη στην έρευνα επιχείρηση, εφόσον αυτή δεν είχε πρόσβαση στην εν λόγω απάντηση πριν την έκδοση της αποφάσεως της Επιτροπής.

Αντιθέτως, η εν λόγω αρχή δεν επιτάσσει να παρέχεται στις επιχειρήσεις αυτές, κατά τη διοικητική διαδικασία, δυνατότητα εξετάσεως των μαρτύρων που καταθέτουν ενώπιον της Επιτροπής.

(βλ. σκέψεις 189, 199)

10. Η επιχείρηση που δεν αποστασιοποιείται δημοσίως από την παράβαση στην οποία μετείχε ή δεν την καταγγέλλει στις διοικητικές αρχές ενθαρρύνει τη συνέχιση της παραβάσεως και δυσχεραίνει την αποκάλυψή της, οπότε η σιωπηρή αυτή αποδοχή της παραβάσεως συνιστά ενδεχομένως συνέργεια ή παθητική συμμετοχή στην παράβαση.

(βλ. σκέψη 222)

11. Πολλά είναι τα κριτήρια που λαμβάνονται υπόψη για να διαπιστωθεί αν μια παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) είναι ενιαία ή όχι και, συγκεκριμένα, το αν οι συγκεκριμένες πρακτικές είχαν κοινό ή διαφορετικό αντικείμενο, το αν αφορούν κοινά προϊόντα και υπηρεσίες, το αν μετείχαν σε αυτές οι ίδιες επιχειρήσεις και το αν χρησιμοποιήθηκαν οι ίδιες μέθοδοι για την εφαρμογή τους. Άλλα κριτήρια που λαμβάνονται υπόψη είναι η ταυτότητα των φυσικών προσώπων που εμπλέκονται για λογαριασμό των επιχειρήσεων και το γεωγραφικό πεδίο εφαρμογής των επίμαχων πρακτικών.

Όσον αφορά την έννοια του κοινού στόχου των πρακτικών που θίγουν τον ανταγωνισμό, το αν ένα σύνολο συμφωνιών και πρακτικών αντίθετων στο άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ συνιστά ενιαία και συνεχή παράβαση εξαρτάται αποκλειστικά από αντικειμενικά στοιχεία, όπως είναι ο κοινός στόχος των εν λόγω συμφωνιών και πρακτικών. Το κριτήριο αυτό πρέπει να εξετάζεται αποκλειστικά με βάση το περιεχόμενο των συμφωνιών ή των πρακτικών αυτών και να μη συγχέεται με το υποκειμενικό στοιχείο της προθέσεως της επιχειρήσεως να μετάσχει σε ενιαία και διαρκή παράβαση. Αντιθέτως, το υποκειμενικό στοιχείο της προθέσεως μπορεί και πρέπει να λαμβάνεται υπόψη μόνον κατά την εκτίμηση της συμμετοχής της κάθε επιχειρήσεως σε μια τέτοια ενιαία και διαρκή συμφωνία. Συναφώς, αρκεί το ότι η εμπλεκόμενη επιχείρηση εισήλθε εκ νέου στη σύμπραξη, γνωρίζοντας ότι πρόκειται για την ίδια σύμπραξη στην οποία μετείχε στο παρελθόν. Για να μπορεί να προβληθεί σε βάρος της ότι πρόκειται για ενιαία παράβαση, αρκεί ακόμη και το ότι η εμπλεκόμενη επιχείρηση γνώριζε τα προαναφερθέντα ουσιώδη κριτήρια, τα οποία στηρίζουν τη διαπίστωση περί ενιαίας παραβάσεως, έστω και αν η ίδια δεν συμπέρανε ότι επρόκειτο για τέτοια παράβαση.

(βλ. σκέψεις 241, 246, 253)

12. Κατά το σημείο 1 A, τέταρτο και έκτο εδάφιο, των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΑΧ, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η πραγματική οικονομική δυνατότητα του αυτουργού της παράβασης να προξενήσει σημαντική ζημία σε άλλους οικονομικούς παράγοντες και οι επιπτώσεις της συμπεριφοράς εκάστης επιχειρήσεως στον ανταγωνισμό, ιδίως όταν υπάρχουν σημαντικές διαφορές ως προς το μέγεθος μεταξύ επιχειρήσεων που έχουν διαπράξει παράβαση. Αντιθέτως, οι κατευθυντήριες γραμμές δεν προβλέπουν ότι η πραγματική οικονομική δυνατότητα ή οι επιπτώσεις της συμπεριφοράς εκάστης επιχειρήσεως πρέπει να εξετάζονται βάσει συγκεκριμένου κριτηρίου, όπως το μερίδιό τους στην αγορά του συγκεκριμένου προϊόντος εντός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) ή εντός της κοινής αγοράς. Επομένως, στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή δύναται να εφαρμόσει το κριτήριο που θεωρεί πρόσφορο βάσει των περιστάσεων εκάστης υποθέσεως.

(βλ. σκέψη 279)

13. Η σοβαρότητα των παραβάσεων των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού πρέπει να αποδεικνύεται βάσει μεγάλου αριθμού στοιχείων όπως είναι, ιδίως, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το όλο πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, και τούτο χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων που πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη. Μεταξύ των στοιχείων που μπορούν να ληφθούν υπόψη κατά την εκτίμηση της σοβαρότητας των παραβάσεων περιλαμβάνονται η συμπεριφορά εκάστης των επιχειρήσεων, ο ρόλος που διαδραμάτισε εκάστη από αυτές στη δημιουργία των εναρμονισμένων πρακτικών, το κέρδος που αποκόμισαν από τις πρακτικές αυτές, το μέγεθός τους και η αξία των οικείων εμπορευμάτων, καθώς και ο κίνδυνος που αντιπροσωπεύουν παραβάσεις της μορφής αυτής για τους στόχους της Κοινότητας.

Επομένως, αφενός, είναι δυνατό να λαμβάνεται υπόψη για τον καθορισμό του προστίμου τόσο ο ολικός κύκλος εργασιών της επιχειρήσεως, που αποτελεί ένδειξη, έστω κατά προσέγγιση και ατελή, του μεγέθους και της οικονομικής ισχύος της, όσο και το ποσοστό του κύκλου εργασιών που προέρχεται από τα εμπορεύματα που συνιστούν το αντικείμενο της παραβάσεως και που, συνεπώς, μπορούν να παράσχουν ένδειξη για την έκτασή της. Ως εκ τούτου, δεν πρέπει, αφετέρου, να προσδίδεται ούτε στο ένα ούτε στο άλλο από τα ποσά αυτά δυσανάλογη σημασία σε σχέση με τα άλλα στοιχεία εκτιμήσεως και, κατά συνέπεια, ο ορθός καθορισμός του προστίμου δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα απλού υπολογισμού που στηρίζεται στον ολικό κύκλο εργασιών. Έτσι έχουν ιδίως τα πράγματα όταν τα οικεία εμπορεύματα δεν αντιπροσωπεύουν παρά μόνο ένα μικρό ποσοστό κύκλου εργασιών.

Η απαρίθμηση των στοιχείων που δύνανται να ληφθούν υπόψη προς εκτίμηση της σοβαρότητας μιας παραβάσεως δεν είναι δεσμευτική ούτε εξαντλητική. Επομένως, η Επιτροπή έχει την ευχέρεια να λάβει υπόψη της άλλα στοιχεία ή να προσδώσει μικρότερη σημασία σε κάποιο από τα προαναφερθέντα στοιχεία ή, ακόμη, να μην τα λάβει καν υπόψη της, εφόσον κρίνει ότι έτσι επιβάλλουν οι περιστάσεις της υποθέσεως.

Εξάλλου, η «αξία των οικείων εμπορευμάτων» αποτελεί ένδειξη του ποσοστού του συνολικού κύκλου εργασιών των εμπλεκομένων επιχειρήσεων που προέρχεται από τα προϊόντα που αποτελούν αντικείμενο της συμπράξεως και όχι ένδειξη του μεγέθους της αγοράς των προϊόντων αυτών εντός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ).

(βλ. σκέψεις 286-288)

14. Η προγενέστερη πρακτική της Επιτροπής κατά την έκδοση αποφάσεων δεν αποτελεί νομικό πλαίσιο για την επιβολή προστίμων στον τομέα του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή διαθέτει, στο πλαίσιο του κανονισμού 1/2003, διακριτική ευχέρεια κατά τον καθορισμό του προστίμου, ώστε να καθοδηγεί τις επιχειρήσεις προς την κατεύθυνση της τηρήσεως των κανόνων του ανταγωνισμού. Επομένως, το γεγονός ότι η Επιτροπή είχε επιβάλει στο παρελθόν πρόστιμα ορισμένου ύψους για ορισμένες μορφές παραβάσεων δεν της στερεί τη δυνατότητα να αυξάνει το ύψος αυτό, εντός των ορίων που τίθενται από τον κανονισμό 1/2003, αν τούτο κρίνεται απαραίτητο προς εξασφάλιση της εφαρμογής της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού. Η αποτελεσματική εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού απαιτεί η Επιτροπή να μπορεί οποτεδήποτε να προσαρμόζει το επίπεδο των προστίμων στις ανάγκες της πολιτικής αυτής.

Επομένως, οι επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε διοικητική διαδικασία η οποία μπορεί να καταλήξει στην επιβολή προστίμου δεν μπορούν να έχουν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ότι η Επιτροπή δεν θα υπερβεί το ύψος των προστίμων που έχει επιβάλει παλαιότερα. Κατά συνέπεια, οι εν λόγω επιχειρήσεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το ενδεχόμενο να αποφασίσει η Επιτροπή ανά πάσα στιγμή αύξηση του προστίμου σε σχέση με το παρελθόν.

(βλ. σκέψεις 290-291)

15. Όσον αφορά τον υπολογισμό του προστίμου που επέβαλε η Επιτροπή για παράβαση των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού, ο συνιστάμενος στην υποχρέωση αιτιολογήσεως ουσιώδης τύπος τηρείται εφόσον η Επιτροπή αναφέρει, με την απόφασή της, τα στοιχεία εκτιμήσεως που της επέτρεψαν να εκτιμήσει τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως, χωρίς να οφείλει να παραθέσει αναλυτικότερη αιτιολογία ή αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τον τρόπο υπολογισμού του προστίμου.

Ειδικότερα, η παράθεση των αριθμητικών στοιχείων που επηρέασαν, ιδίως όσον αφορά το επιδιωκόμενο αποτρεπτικό αποτέλεσμα, την άσκηση της εξουσίας εκτιμήσεως της Επιτροπής κατά τον καθορισμό των προστίμων είναι μια ευχέρεια που είναι επιθυμητό να χρησιμοποιεί η Επιτροπή, αλλά η οποία βαίνει πέραν των επιταγών που απορρέουν από την υποχρέωση αιτιολογήσεως.

(βλ. σκέψεις 311-312)

16. Για να χαρακτηριστεί ως «πρωτοστατούσα», η επιχείρηση πρέπει να αποτελεί σημαντική κινητήρια δύναμη για τη σύμπραξη και να έχει ειδική και συγκεκριμένη ευθύνη ως προς τη λειτουργία της. Το γεγονός αυτό πρέπει να εξεταστεί σφαιρικά σε σχέση με το πλαίσιο της συγκεκριμένης υποθέσεως. Ο χαρακτηρισμός μιας επιχειρήσεως ως «πρωτοστατούσας» έχει γίνει δεκτός, μεταξύ άλλων, όταν αποδείχθηκε ότι η επιχείρηση άσκησε καθήκοντα συντονιστή της συμπράξεως, μεταξύ άλλων οργανώνοντας και επανδρώνοντας με προσωπικό τη γραμματεία που ήταν επιφορτισμένη με τη λειτουργία της συμπράξεως, ή όταν η εν λόγω επιχείρηση επιτελεί κεντρικό ρόλο για τη λειτουργία της συμπράξεως, διοργανώνοντας π.χ. μεγάλο αριθμό συναντήσεων, συγκεντρώνοντας και διανέμοντας στοιχεία στο πλαίσιο της συμπράξεως, αναλαμβάνοντας την εκπροσώπηση ορισμένων μελών στο πλαίσιο της συμπράξεως ή διατυπώνοντας προτάσεις σχετικά με τη λειτουργία της συμπράξεως. Είναι βεβαίως δυνατόν να χαρακτηριστούν ως πρωτοστατούσες δύο ή και περισσότερες επιχειρήσεις ταυτοχρόνως, ιδίως στην περίπτωση των συμπράξεων με μεγάλο αριθμό μετεχόντων.

Εξάλλου, όπως προκύπτει από τη διατύπωση του σημείου 2, τρίτη περίπτωση, των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ επιχειρήσεως που «πρωτοστατεί» στην παράβαση και επιχειρήσεως που έχει «προτρέψει» άλλες επιχειρήσεις να μετάσχουν σε αυτή. Συγκεκριμένα, ενώ ο ρόλος του υποκινητή αφορά το χρονικό σημείο της συστάσεως ή της διευρύνσεως μιας συμπράξεως, ο ρόλος της πρωτοστατούσας επιχειρήσεως αφορά τη λειτουργία της εν λόγω συμπράξεως. Επομένως, η πρωτοστατούσα στην παράβαση επιχείρηση και η υποκινήτρια της παραβάσεως δεν βρίσκονται σε όμοια κατάσταση, οπότε η διαφορετική μεταχείριση της επιχειρήσεως που έχει χαρακτηριστεί ως υποκινήτρια σε σχέση με την επιχείρηση που έχει χαρακτηριστεί ως πρωτοστατούσα δεν συνιστά παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως.

(βλ. σκέψεις 337, 345, 348)

17. Ακόμη και αν υποτεθεί ότι η Επιτροπή κακώς παρέλειψε να χαρακτηρίσει μια επιχείρηση ως πρωτοστατούσα, παρά τον σημαντικό ρόλο της στο πλαίσιο της συμπράξεως, το νομικό αυτό σφάλμα προς όφελος τρίτου δεν δικαιολογεί να γίνει δεκτός ο λόγος ακυρώσεως της αποφάσεως της Επιτροπής. Συγκεκριμένα, η τήρηση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως ή της απαγορεύσεως των διακρίσεων πρέπει να συνδυάζεται με την τήρηση της αρχής της νομιμότητας, σύμφωνα με την οποία κανείς δεν μπορεί να επικαλείται υπέρ αυτού παρανομία που διαπράχθηκε προς όφελος τρίτου.

(βλ. σκέψη 358)

18. Η μείωση των προστίμων σε περίπτωση συνεργασίας των επιχειρήσεων που μετείχαν σε παραβάσεις του κοινοτικού δίκαίου του ανταγωνισμού θεμελιώνεται στην εκτίμηση ότι η συνεργασία αυτή διευκολύνει την Επιτροπή στη διαπίστωση της παραβάσεως και, ενδεχομένως, στον τερματισμό της.

Όπως αναφέρεται στην παράγραφο 29 της ανακοινώσεως σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων, η εν λόγω ανακοίνωση δημιουργεί δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στις επιχειρήσεις που επιθυμούν να ενημερώσουν την Επιτροπή για την ύπαρξη συμπράξεως. Λόγω της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης την οποία έχουν αντλήσει από την ως άνω ανακοίνωση οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να συνεργασθούν με την Επιτροπή, η Επιτροπή υποχρεούται, ως εκ τούτου, να συμμορφωθεί προς την εν λόγω ανακοίνωση κατά την εκτίμηση της συνεργασίας της επιχειρήσεως ενόψει του καθορισμού του επιβλητέου σε αυτήν προστίμου.

Εντός των ορίων που χαράσσει η ανακοίνωση περί συνεργασίας, η Επιτροπή διαθέτει, πάντως, διακριτική ευχέρεια όταν εκτιμά αν τα αποδεικτικά στοιχεία που έχει οικειοθελώς προσκομίσει μια επιχείρηση διαθέτουν πρόσθετη αποδεικτική αξία κατά την έννοια της παραγράφου 22 της ανακοινώσεως και αν πρέπει να μειωθεί το πρόστιμο της επιχειρήσεως αυτής κατ’ εφαρμογήν της εν λόγω ανακοινώσεως.

(βλ. σκέψεις 374-376)





ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δεύτερο τμήμα)

της 3ης Μαρτίου 2011 ( )

«Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Αγορά των έργων εξοπλισμού μεταγωγής με μόνωση αερίου – Απόφαση που διαπιστώνει παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ – Κατανομή της αγοράς – Επιπτώσεις εντός της κοινής αγοράς – Έννοια του όρου “διαρκής παράβαση” – Διάρκεια της παραβάσεως – Παραγραφή – Πρόστιμα – Αναλογικότητα – Επιβαρυντικές περιστάσεις – Πρωτοστατούσα επιχείρηση – Ελαφρυντικές περιστάσεις – Συνεργασία»

Στην υπόθεση T‑110/07,

Siemens AG, με έδρα το Βερολίνο (Γερμανία) και το Μόναχο (Γερμανία), εκπροσωπούμενη αρχικώς από τους I. Brinker, T. Loest και C. Steinle, στη συνέχεια, από τους Ι. Brinker και C. Steinle, δικηγόρους,

προσφεύγουσα,

κατά

Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εκπροσωπούμενης αρχικώς από τους F. Arbault και O. Weber, στη συνέχεια, από τους X. Lewis και R. Sauer, και, τέλος, από τον R. Sauer και την Α. Αντωνιάδη,

καθής,

με αντικείμενο αίτημα περί μερικής ακυρώσεως της αποφάσεως C(2006) 6762 τελικό της Επιτροπής, της 24ης Ιανουαρίου 2007, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση COMP/F/38.899 – Εξοπλισμός μεταγωγής με μόνωση αερίου), καθώς και, επικουρικώς, αίτημα μειώσεως του επιβληθέντος στην προσφεύγουσα προστίμου,

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),

συγκείμενο από τους I. Pelikánová (εισηγήτρια), πρόεδρο, K. Jürimäe και S. Soldevila Fragoso, δικαστές,

γραμματέας: K. Andová, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 16ης Δεκεμβρίου 2009,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Ιστορικό της διαφοράς

1 Η προσφεύγουσα Siemens AG είναι εταιρία εισηγμένη στο χρηματιστήριο, η οποία δραστηριοποιείται στους τομείς της ηλεκτρομηχανικής και της ηλεκτρονικής. Εδρεύει στο Βερολίνο (Γερμανία) και στο Μόναχο (Γερμανία).

2 Ο εξοπλισμός μεταγωγής με μόνωση αερίου (στο εξής: ΕΜΜΑ) χρησιμοποιείται για τον έλεγχο της ροής ενέργειας στα δίκτυα ηλεκτρικού ρεύματος. Πρόκειται για βαρέος τύπου ηλεκτρικό υλικό που αποτελεί το κύριο εξάρτημα ετοίμων προς λειτουργία υποσταθμών ηλεκτρικού ρεύματος. Οι υποσταθμοί είναι επικουρικοί σταθμοί μετασχηματισμού του ηλεκτρικού ρεύματος. Πέραν του μετασχηματιστή, άλλα βασικά εξαρτήματα των υποσταθμών είναι τα συστήματα ελέγχου, οι διακόπτες, οι συσσωρευτές, οι φορτιστές και ο εξοπλισμός μεταγωγής. Ο εξοπλισμός μεταγωγής προστατεύει τον μετασχηματιστή από υπερφόρτωση και/ή απομονώνει το κύκλωμα και τον μετασχηματιστή που έχει υποστεί βλάβη.

3 Ο εξοπλισμό μεταγωγής φέρει είτε μόνωση αερίου είτε μόνωση αέρα είτε υβριδική μόνωση, η οποία συνδυάζει τις δύο προηγούμενες τεχνικές. ΕΜΜΑ πωλούνται σε όλο τον κόσμο είτε ως αναπόσπαστα τμήματα ετοίμων προς λειτουργία υποσταθμών ηλεκτρικού ρεύματος είτε ως ανταλλακτικά που πρέπει να ενσωματωθούν στους εν λόγω υποσταθμούς. Ο ΕΜΜΑ αποτελεί περίπου το 30 έως 60 % της συνολικής τιμής του υποσταθμού.

4 Στις 3 Μαρτίου 2004, η ABB Ltd γνωστοποίησε στην Επιτροπή πρακτικές που θίγουν τον ανταγωνισμό στον τομέα των ΕΜΜΑ και υπέβαλε προφορικό αίτημα απαλλαγής από το πρόστιμο, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής της 19ης Φεβρουαρίου 2002, σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (ΕΕ 2002, C 45, σ. 3, στο εξής: ανακοίνωση περί συνεργασίας).

5 Οι καταγγελθείσες από την ABB πρακτικές συνίσταντο σε συντονισμό των πωλήσεων ΕΜΜΑ παγκοσμίως και περιελάμβαναν κατανομή των αγορών, καθορισμό ποσοστώσεων και διατήρηση των αντίστοιχων μεριδίων αγοράς, ανάθεση της κατασκευής ΕΜΜΑ σε προκαθορισμένους προς τούτο κατασκευαστές και χειραγώγηση μειοδοτικών διαγωνισμών (νόθευση διαγωνισμών), ώστε οι συμβάσεις να συνάπτονται με τους κατασκευαστές αυτούς, καθορισμό τιμών διά πολύπλοκων χειρισμών στην περίπτωση έργων ΕΜΜΑ που δεν είχαν ανατεθεί κατά τα ανωτέρω, καταγγελία συμβάσεων δικαιόχρησης με εταιρίες που δεν μετείχαν στη σύμπραξη και ανταλλαγή απόρρητων πληροφοριακών στοιχείων σχετικά με την αγορά.

6 Προς συμπλήρωση του προφορικού αιτήματός της περί απαλλαγής από το πρόστιμο, η ABB διατύπωσε προφορικές παρατηρήσεις και υπέβαλε αποδεικτικά έγγραφα. Στις 25 Απριλίου 2004, η Επιτροπή δέχθηκε υπό όρους το αίτημα της ABB.

7 Βάσει των δηλώσεων της ABB, η Επιτροπή κίνησε έρευνα στο πλαίσιο της οποίας διενήργησε στις 11 και 12 Μαΐου 2004 επιτόπιους ελέγχους στις εγκαταστάσεις της Areva T&D SA, της Siemens AG, του ομίλου VA Tech, της Hitachi Ltd και της Japan AE Power Systems Corp (στο εξής: JAEPS).

8 Στις 20 Απριλίου 2006, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση αιτιάσεων, την οποία κοινοποίησε σε 20 εταιρίες, περιλαμβανομένης της Siemens.

9 Στις 18 και 19 Ιουλίου 2006 η Επιτροπή διεξήγαγε ακρόαση.

10 Στις 24 Ιανουαρίου 2007, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση C(2006) 6762 τελικό, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση COMP/F/38.899 – Εγκαταστάσεις μεταγωγής με μόνωση αερίου) (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση). Η απόφαση κοινοποιήθηκε στη Siemens στις 8 Φεβρουαρίου 2007.

11 Εκτός της Siemens, η προσβαλλόμενη απόφαση απευθύνεται στις ABB, Alstom, SA, Areva, SA, Areva T&D AG, Areva T&D Holding SA και Areva T&D SA, Fuji Electric Holdings Co., Ltd και Fuji Electric Systems Co., Ltd (στο εξής, από κοινού: Fuji), Hitachi Ltd και Hitachi Europe Ltd (στο εξής, από κοινού: Hitachi), JAEPS, Mitsubishi Electric System Corp. (στο εξής: Melco), Nuova Magrini Galileo SpA, Schneider Electric SA, Siemens AG Österreich, Siemens Transmission & Distribution Ltd (στο εξής: Reyrolle), Siemens Transmission & Distribution SA, Toshiba Corp. και VA Tech Transmission & Distribution GmbH & Co. KEG.

12 Με τις αιτιολογικές σκέψεις 113 έως 123 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή τονίζει ότι οι μετέχουσες στη σύμπραξη επιχειρήσεις συντόνιζαν την ανάθεση έργων ΕΜΜΑ σε παγκόσμια κλίμακα, εξαιρουμένων ορισμένων αγορών, βάσει συμφωνημένων κανόνων, με σκοπό τη διατήρηση των ποσοστώσεων οι οποίες ως επί το πλείστον αντιστοιχούσαν στα μερίδια αγοράς που ανέκαθεν κατείχαν οι εν λόγω επιχειρήσεις, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους. Διευκρίνισε ότι η ανάθεση έργων ΕΜΜΑ γινόταν βάσει μιας κοινής «ιαπωνικής» ποσοστώσεως και μιας κοινής «ευρωπαϊκής» ποσοστώσεως, οι οποίες εν συνεχεία κατανέμονταν μεταξύ ιαπωνικών και ευρωπαϊκών επιχειρήσεων αντιστοίχως. Με συμφωνία υπογραφείσα στη Βιέννη στις 15 Απριλίου 1988 (στο εξής: συμφωνία GQ), καθορίστηκαν οι κανόνες αναθέσεως έργων ΕΜΜΑ είτε σε Ιάπωνες είτε σε Ευρωπαίους κατασκευαστές και οι κανόνες καταλογισμού της αξίας των έργων στην αντίστοιχη ποσόστωση.

13 Εξάλλου, με τις αιτιολογικές σκέψεις 124 έως 132 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι οι μετέχουσες στη σύμπραξη επιχειρήσεις κατέληξαν σε άτυπη ρύθμιση (στο εξής: κοινή ρύθμιση), δυνάμει της οποίας τα έργα ΕΜΜΑ στην Ιαπωνία, αφενός, και στις χώρες των Ευρωπαίων κατασκευαστών, αφετέρου, οι οποίες ονομάζονταν από κοινού «κατασκευάστριες χώρες» έργων ΕΜΜΑ, προορίζονταν αποκλειστικά για τις μετέχουσες στο καρτέλ ιαπωνικές και ευρωπαϊκές εταιρίες αντιστοίχως. Τα έργα ΕΜΜΑ στις «κατασκευάστριες χώρες» δεν περιλαμβάνονταν στην ανταλλαγή πληροφοριακών στοιχείων μεταξύ των δύο αυτών ομάδων και δεν συνυπολογίζονταν στις αντίστοιχες ποσοστώσεις. Η συμφωνία GQ περιλάμβανε επίσης κανόνες σχετικά με την ανταλλαγή, μεταξύ των δύο αυτών ομάδων, πληροφοριακών στοιχείων απαραίτητων για τη λειτουργία του καρτέλ, την οποία εξασφάλιζαν οι ασκούντες γραμματειακά καθήκοντα στο πλαίσιο των δύο ομάδων, για τη χειραγώγηση των αντίστοιχων διαγωνισμών και για τον καθορισμό τιμών όσον αφορά τα έργα ΕΜΜΑ των οποίων η ανάθεση δεν ήταν δυνατόν να προκαθορισθεί. Κατά το παράρτημα 2 της συμφωνίας GQ, η συμφωνία ίσχυε παγκοσμίως, με εξαίρεση τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, την Ιαπωνία και 17 χώρες της Δυτικής Ευρώπης. Επιπλέον, σύμφωνα με την κοινή ρύθμιση, τα έργα ΕΜΜΑ στις λοιπές ευρωπαϊκές χώρες εκτός των «κατασκευαστριών» προορίζονταν αποκλειστικά για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις του καρτέλ, καθώς οι ιαπωνικές αντίστοιχες είχαν δεσμευθεί να μη μετέχουν σε διαγωνισμούς για έργα ΕΜΜΑ στην Ευρώπη.

14 Κατά την Επιτροπή, η κατανομή των έργων ΕΜΜΑ μεταξύ των Ευρωπαίων κατασκευαστών έγινε βάσει συμφωνίας υπογραφείσας στη Βιέννη στις 15 Απριλίου 1988, με τίτλο «E-Group Operation Agreement for GQ-Agreement» (Συμφωνία της ομάδας E για την εφαρμογή της συμφωνίας GQ) (στο εξής: συμφωνία EQ). Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ανάθεση έργων ΕΜΜΑ στην Ευρώπη γινόταν βάσει κανόνων και διαδικασιών πανομοιότυπων με τους ισχύοντες για την ανάθεση έργων ΕΜΜΑ σε άλλες χώρες. Ειδικότερα, τα έργα ΕΜΜΑ στην Ευρώπη αποτελούσαν επίσης αντικείμενο γνωστοποιήσεως, καταγραφής, προκαθορισμένης αναθέσεως, χειραγωγήσεως και τιμολογήσεως στο κατώτατο δυνατό επίπεδο.

15 Με την αιτιολογική σκέψη 142 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι, στο κείμενο των συμφωνιών GQ και EQ, καθώς και στο πλαίσιο της οργανώσεως και της λειτουργίας της συμπράξεως, οι μετέχοντες στη σύμπραξη ταυτοποιούνταν με κωδικό σχηματιζόμενο από αριθμούς για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και από γράμματα για τις ιαπωνικές επιχειρήσεις που μετείχαν στο καρτέλ. Οι αρχικοί κωδικοί αντικαταστάθηκαν από αριθμούς τον Ιούλιο του 2002.

16 Με το άρθρο 1, στοιχείο ιε΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η Siemens μετείχε στην παράβαση από τις 15 Απριλίου 1988 έως την 1η Σεπτεμβρίου 1999 και από τις 26 Μαρτίου 2002 έως τις 11 Μαΐου 2004.

17 Για την παράβαση που καταλογίστηκε με το άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως, επιβλήθηκε στη Siemens, με το άρθρο 2, στοιχείο ιγ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως, πρόστιμο ύψους 396 562 500 ευρώ.

Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων

18 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου [νυν Γενικού Δικαστηρίου] στις 16 Απριλίου 2007, η Siemens άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.

19 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (δεύτερο τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία.

20 Στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας του άρθρου 64 του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, οι διάδικοι κλήθηκαν να απαντήσουν σε έγγραφα ερωτήματα του Γενικού Δικαστηρίου. Οι διάδικοι απάντησαν εμπρόθεσμα στα ερωτήματα αυτά.

21 Οι διάδικοι αγόρευσαν και απάντησαν σε προφορικά ερωτήματα του Πρωτοδικείου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 16ης Δεκεμβρίου 2009.

22 Η Siemens ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:

– να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση κατά το μέτρο που την αφορά,

– επικουρικώς, να μειώσει το πρόστιμο που της επιβλήθηκε,

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

23 Η Επιτροπή ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:

– να απορρίψει την προσφυγή,

– να καταδικάσει τη Siemens στα δικαστικά έξοδα.

Σκεπτικό

24 Προς στήριξη της προσφυγής ακυρώσεως, η Siemens προβάλλει τρεις λόγους. Ο πρώτος αντλείται από παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ και του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (στο εξής: Συμφωνία ΕΟΧ). Ο δεύτερος από παράβαση του άρθρου 25 του κανονισμού 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα [81 ΕΚ και 82 ΕΚ] (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1). Ο τρίτος από πλάνη περί το δίκαιο κατά τον υπολογισμό του προστίμου.

I – Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ και του άρθρου 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας ΕΟΧ

25 Ο πρώτος λόγος διαιρείται σε δύο σκέλη. Στο πλαίσιο του πρώτου, η Siemens προβάλλει «ανεπαρκή περιγραφή των προσαπτομένων παραβάσεων». Στο πλαίσιο του δεύτερου, «εσφαλμένη ανάλυση των υποτιθέμενων συμφωνιών και των επιπτώσεών τους στην κοινή αγορά».

Α – Επί του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από «ανεπαρκή περιγραφή των προσαπτομένων παραβάσεων»

1. Επιχειρήματα των διαδίκων

26 Η Siemens προβάλλει ότι η Επιτροπή δεν περιέγραψε επακριβώς ούτε απέδειξε επαρκώς την παράβαση που της προσάπτει. Υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι η Επιτροπή, πρώτον, δεν απέδειξε ότι οι προσαπτόμενες ενέργειες συνιστούν ενιαία και συνεχή παράβαση, δεύτερον, δεν περιέγραψε συγκεκριμένα τις επιπτώσεις της συμπράξεως στην κοινή αγορά και, τρίτον, δεν απέδειξε την εν γένει πρόθεση της προσφεύγουσας να μετάσχει στην ίδια παράβαση δύο φορές.

27 Η Επιτροπή προβάλλει ότι ο συγκεκριμένος λόγος ακυρώσεως είναι απορριπτέος ως ελλιπώς τεκμηριωμένος. Υποστηρίζει, ακόμη, ότι τα επιχειρήματα της Siemens είναι αβάσιμα.

2. Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου

28 Διαπιστώνεται ότι το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως περιλαμβάνει αποκλειστικά αιτιάσεις που είτε προβάλλονται σε άλλα μέρη της προσφυγής είτε πρέπει να εξεταστούν στο πλαίσιο άλλων λόγων, οι οποίοι επίσης αφορούν το άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως, με το οποίο διαπιστώθηκε η καταλογισθείσα παράβαση. Συγκεκριμένα, η αιτίαση περί μη αποδείξεως του ενιαίου και συνεχούς χαρακτήρα της παραβάσεως προβάλλεται και στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του δεύτερου λόγου ακυρώσεως, η δε δεύτερη αιτίαση, σχετικά με την πρόθεση της Siemens να μετάσχει στην παράβαση αυτή, πρέπει εξεταστεί στο ίδιο αυτό πλαίσιο. Ομοίως, η αιτίαση σχετικά με παράλειψη συγκεκριμένης περιγραφής των επιπτώσεων της συμπράξεως στην κοινή αγορά προβάλλεται πολύ αναλυτικότερα στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως. Επομένως, ο πρώτος λόγος ακυρώσεως δεν έχει αυτοτελή χαρακτήρα.

29 Παρέλκει, συνεπώς, να αποφανθεί το Γενικό Δικαστήριο επί του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως.

Β – Επί του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως, σχετικά με «εσφαλμένη ανάλυση των υποτιθέμενων συμφωνιών και των συνεπειών τους για την κοινή αγορά»

30 Στο πλαίσιο του δεύτερου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως, η Siemens προβάλλει τρεις αιτιάσεις και, συγκεκριμένα, ότι δεν υπήρξε σύμπραξη με επιπτώσεις εντός του ΕΟΧ, ότι δεν υπήρξε κατανομή των αγορών μεταξύ Ιαπώνων και Ευρωπαίων κατασκευαστών και ότι δεν υπήρχε προστασία των «κατασκευαστριών χωρών».

31 Οι τρεις αυτές αιτιάσεις σχετίζονται στενά μεταξύ τους. Συγκεκριμένα, αφενός, η δεύτερη και η τρίτη εξ αυτών αφορούν τις προς απόδειξη διαπιστώσεις της Επιτροπής περί συμπράξεως η οποία είχε επιπτώσεις στο εσωτερικό του ΕΟΧ, ζήτημα που αποτελεί αντικείμενο της πρώτης αιτιάσεως. Αφετέρου, οι τρεις αιτιάσεις συνδέονται επίσης στον βαθμό που αφορούν τα ίδια αποδεικτικά στοιχεία που έχει προσκομίσει η Επιτροπή. Επομένως, πρέπει να εξεταστούν από κοινού.

1. Επιχειρήματα των διαδίκων

32 Η Siemens προβάλλει ότι η παράβαση που της καταλογίζεται δεν έχει επαρκώς στοιχειοθετηθεί με την προσβαλλόμενη απόφαση, όσον αφορά την πρώτη φάση της συμμετοχής της σε αυτήν από το 1988 έως το 1999. Ειδικότερα, είναι εσφαλμένη η εκτίμηση της Επιτροπής ότι η συμφωνία GQ και η συμφωνία EQ αποδεικνύουν ότι έχει διαπραχθεί παράβαση έχουσα επιπτώσεις εντός του ΕΟΧ, διότι οι χώρες του ΕΟΧ εξαιρούνται ρητώς από το πεδίο εφαρμογής των συμφωνιών αυτών. Η παράβαση αυτή δεν αποδεικνύεται ούτε από τα λοιπά στοιχεία που προσκόμισε η Επιτροπή.

33 Συναφώς, κατά τη Siemens, η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι οι Ευρωπαίοι και οι Ιάπωνες κατασκευαστές είχαν αποφασίσει, στο πλαίσιο της κοινής ρυθμίσεως, να μη δραστηριοποιούνται στις αγορές στις αντίστοιχες χώρες. Η ρητή εξαίρεση των 17 ευρωπαϊκών κρατών από το πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας GQ και ο προβαλλόμενος συνυπολογισμός των έργων ΕΜΜΑ στην Ευρώπη στη συνολική ποσόστωση ή, ακόμη, οι δηλώσεις της Hitachi ή της Fuji, τις οποίες επικαλείται η Επιτροπή, δεν αποδεικνύουν ότι υπήρξε γεωγραφική κατανομή της αγοράς. Αντιθέτως, το γεγονός ότι οι μετέχοντες στη συμφωνία GQ δεν διέθεταν τα προϊόντα τους σε ορισμένες ευρωπαϊκές αγορές οφείλεται αποκλειστικά στο ότι η πρόσβαση στις αγορές αυτές προσέκρουσε σε τεχνικά και οικονομικά εμπόδια.

34 Η Siemens αμφισβητεί τόσο την ύπαρξη γεωγραφικής κατανομής των ευρωπαϊκών αγορών, σύμφωνα με την αρχή των «κατασκευαστριών χωρών» ή των «εγχώριων αγορών», όσο και τη συμμετοχή της στις λεγόμενες «προκαταρκτικές συμφωνίες» τις οποίες επικαλείται η Επιτροπή προς στήριξη της απόψεώς της περί κατανομής των αγορών εντός του ΕΟΧ. Τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκόμισε η Επιτροπή συναφώς είναι ανεπαρκή. Τέλος, η μη δραστηριοποίηση ορισμένων κατασκευαστών σε ορισμένες εθνικές αγορές οφείλεται σε άλλους λόγους και όχι στην ύπαρξη παράνομης συμπράξεως.

35 Η Επιτροπή αμφισβητεί τα επιχειρήματα της Siemens.

2. Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου

36 Επισημαίνεται, καταρχάς, ότι, με τα δικόγραφά της, η Siemens παραδέχεται ρητώς τα εκτιθέμενα με την προσβαλλόμενη απόφαση πραγματικά περιστατικά που σχετίζονται με τη δεύτερη φάση της συμμετοχής της στην παράβαση, από το 2002 έως το 2004. Ο πρώτος λόγος που προβάλλει η Siemens αφορά, επομένως, μόνον την πρώτη φάση της συμμετοχής της στην παράβαση, από το 1988 έως το 1999. Επομένως, τα αποδεικτικά στοιχεία που επικαλείται η Επιτροπή εξετάζονται στο πλαίσιο του συγκεκριμένου σκέλους του πρώτου λόγου ακυρώσεως μόνο στον βαθμό που σχετίζονται με το διάστημα μεταξύ 1988 και 1999 ή στον βαθμό που καθιστούν δυνατή την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με το διάστημα αυτό.

37 Συναφώς, είναι απορριπτέο το επιχείρημα της Επιτροπής ότι, εφόσον πρόκειται για την ίδια παράβαση, οι διαπιστώσεις της σχετικά με το διάστημα μεταξύ 2002 και 2004 ισχύουν και για το προηγούμενο διάστημα. Συγκεκριμένα, χωρίς να απαιτείται, προς το παρόν, να κριθεί αν πρόκειται για ενιαία παράβαση, η οποία καλύπτει τα δύο χρονικά διαστήματα της συμμετοχής της Siemens στη σύμπραξη, μόνον κατά περίπτωση μπορεί να εξεταστεί αν από τα αποδεικτικά στοιχεία που αφορούν συγκεκριμένο διάστημα της παραβάσεως είναι δυνατόν να αντληθούν συμπεράσματα όσον αφορά και την πρώτη φάση της συμμετοχής της Siemens στην παράβαση.

38 Εξάλλου, η άποψη της Επιτροπής ότι η Siemens απλώς αμφισβητεί τις επιπτώσεις της συμπράξεως στον ανταγωνισμό εντός του ΕΟΧ, ενώ αυτό που της προσάπτεται με την προσβαλλόμενη απόφαση είναι συμμετοχή σε σύμπραξη με σκοπό τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς, δεν μπορεί να έχει ως συνέπεια την περιορισμένη εξέταση των προσαπτομένων στη Siemens πραγματικών περιστατικών. Συγκεκριμένα, η Siemens, όπως προκύπτει από το σύνολο των όσων αναπτύσσει με τα δικόγραφά της, δεν αμφισβητεί μόνον ότι η προσαπτόμενη παράβαση είχε επιπτώσεις στην κοινή αγορά και στον ΕΟΧ (εκτός του Λιχτενστάιν και της Ισλανδίας), αλλά και ότι σκοπός της συμπράξεως ήταν η νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς και του ΕΟΧ.

39 Επομένως, το ζήτημα επί του οποίου διαφωνούν οι διάδικοι είναι αν η Επιτροπή απέδειξε την ύπαρξη, κατά το διάστημα 1988 έως 1999, συμπράξεως έχουσας επιπτώσεις στην κοινή αγορά και στον ΕΟΧ.

40 Πρέπει, συνεπώς, να εξεταστεί αν η συμφωνία GQ και η συμφωνία EQ αποδεικνύουν την ύπαρξη συμπράξεως έχουσας επιπτώσεις στην κοινή αγορά και στον ΕΟΧ. Συναφώς, δεν απαιτείται να εξεταστεί χωριστά η συνδρομή των περιπτώσεων που προβλέπει διαζευκτικά το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ. Συγκεκριμένα, κατά πάγια νομολογία, προκειμένου να διαπιστωθεί αν η εναρμονισμένη πρακτική εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ, είναι περιττό να εξετάζονται οι επιπτώσεις της, όταν προκύπτει ότι έχει ως αντικείμενο την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς (βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Ιουνίου 2009, C‑8/08, T‑Mobile Netherlands κ.λπ., Συλλογή 2009, σ. Ι-4529, σκέψη 29 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Η προπαρατεθείσα νομολογία ισχύει, κατ’ αναλογία, και για το άρθρο 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας ΕΟΧ.

41 Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως, θα πρέπει στη συνέχεια να εξεταστεί αν η ύπαρξη κοινής ρυθμίσεως για την οποία κάνει λόγο η Επιτροπή στοιχειοθετείται επαρκώς από άλλα στοιχεία.

42 Ωστόσο, πριν την εξέταση των προαναφερθέντων ζητημάτων, πρέπει να υπομνηστούν οι κανόνες περί του βάρους αποδείξεως, δεδομένου ότι οι διάδικοι διαφωνούν και επί του ζητήματος αυτού.

Επί του βάρους αποδείξεως

43 Υπενθυμίζεται, καταρχάς, ότι εναπόκειται στην Επιτροπή να αποδείξει τις παραβάσεις που διαπιστώνει, παραθέτοντας στοιχεία που αποδεικνύουν επαρκώς κατά νόμον τα περιστατικά που στοιχειοθετούν την παράβαση (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 17ης Δεκεμβρίου 1998, C‑185/95 P, Baustahlgewebe κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. Ι‑8417, σκέψη 58, και της 8ης Ιουλίου 1999, C‑49/92 P, Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, Συλλογή 1999, σ. Ι‑4125, σκέψη 86).

44 Στο πλαίσιο αυτό, η αμφιβολία του δικαστή λειτουργεί υπέρ της επιχειρήσεως στην οποία απευθύνεται η απόφαση που διαπιστώνει παράβαση. Συνεπώς, ο δικαστής δεν μπορεί να συμπεράνει ότι η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς κατά νόμον την ύπαρξη της επίδικης παραβάσεως, εφόσον διατηρεί ακόμη αμφιβολίες ως προς το ζήτημα αυτό, ιδίως στο πλαίσιο προσφυγής με την οποία επιδιώκεται η ακύρωση αποφάσεως περί επιβολής προστίμου (απόφαση του Πρωτοδικείου της 27ης Σεπτεμβρίου 2006, T‑44/02 OP, T‑54/02 OP, T‑56/02 OP, T‑60/02 OP και T‑61/02 OP, Dresdner Bank κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑3567, σκέψη 60).

45 Συγκεκριμένα, στη δεύτερη αυτή περίπτωση, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η αρχή του τεκμηρίου της αθωότητας, όπως απορρέει από το άρθρο 6, παράγραφος 2, της Συμβάσεως για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, που υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ), το οποίο καταλέγεται στα θεμελιώδη δικαιώματα που, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου και όπως, εξάλλου, επιβεβαιώνεται από το άρθρο 6, παράγραφος 2, ΕΕ, αποτελούν γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου. Λόγω της φύσεως των επίμαχων παραβάσεων, καθώς και της φύσεως και της αυστηρότητας των κυρώσεων που αυτές επισύρουν, η αρχή του τεκμηρίου της αθωότητας διέπει, μεταξύ άλλων, τις διαδικασίες σχετικά με παραβάσεις των κανόνων του ανταγωνισμού, οι οποίες επισύρουν πρόστιμα ή κυρώσεις (βλ., συναφώς, αποφάσεις του Δικαστηρίου της 8ης Ιουλίου 1999, C‑199/92 P, Hüls κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. I‑4287, σκέψεις 149 και 150, και C‑235/92 P, Montecatini κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. I‑4539, σκέψεις 175 και 176).

46 Είναι, συνεπώς, αναγκαίο να προβάλει η Επιτροπή συγκεκριμένα και συγκλίνοντα στοιχεία που αποδεικνύουν την παράβαση (απόφαση Dresdner Bank κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 44 ανωτέρω, σκέψη 62) και θεμελιώνουν αταλάντευτα την πεποίθηση ότι οι προβαλλόμενες παραβάσεις περιορίζουν σημαντικά τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, ΕΚ (απόφαση του Πρωτοδικείου της 21ης Ιανουαρίου 1999, T‑185/96, T‑189/96 και T‑190/96, Riviera Auto Service κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. II‑93, σκέψη 47).

47 Σημειωτέον, ωστόσο, ότι δεν είναι απαραίτητο κάθε αποδεικτικό στοιχείο που προσκομίζει η Επιτροπή να πληροί οπωσδήποτε τα κριτήρια αυτά σε σχέση προς κάθε στοιχείο της παραβάσεως. Αρκεί η δέσμη των ενδείξεων που επικαλείται το εν λόγω όργανο, συνολικώς εκτιμώμενη, να ανταποκρίνεται στην απαίτηση αυτή (βλ. απόφαση Dresdner Bank κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 44 ανωτέρω, σκέψη 63 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

48 Επειδή, εξάλλου, είναι γνωστό ότι οι θίγουσες τον ανταγωνισμό συμφωνίες απαγορεύονται και, ως εκ τούτου, εφαρμόζονται με μυστικότητα, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να προσκομίσει αποδείξεις που πιστοποιούν ρητά τις συνεννοήσεις μεταξύ των εμπλεκομένων επιχειρήσεων. Τα αποσπασματικά και διάσπαρτα στοιχεία που διαθέτει ενδεχομένως η Επιτροπή μπορούν σε κάθε περίπτωση να συμπληρωθούν με τη συναγωγή συμπερασμάτων που καθιστούν δυνατή την ανασύσταση των κρίσιμων περιστατικών. Η ύπαρξη θίγουσας τον ανταγωνισμό πρακτικής ή συμφωνίας πρέπει να συνάγεται από ορισμένο αριθμό συμπτώσεων και ενδείξεων οι οποίες, συνολικά θεωρούμενες, μπορούν να αποτελέσουν, ελλείψει άλλης εύλογης εξηγήσεως, απόδειξη περί παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού (απόφαση Dresdner Bank κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 44 ανωτέρω, σκέψεις 64 και 65, και απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Ιανουαρίου 2004, C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P και C‑219/00 P, Aalborg Portland κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. I‑123, σκέψεις 55 έως 57).

49 Όταν, πάντως, η Επιτροπή διαπιστώνει την ύπαρξη παραβάσεως στηριζόμενη αποκλειστικά στη συμπεριφορά των εμπλεκομένων επιχειρήσεων στην αγορά, αρκεί οι επιχειρήσεις αυτές να αποδείξουν τη συνδρομή περιστάσεων που φωτίζουν διαφορετικά τα αποδειχθέντα από την Επιτροπή γεγονότα, καθιστώντας δυνατή την υποκατάσταση άλλης εύλογης εξηγήσεως στην εξήγηση βάσει της οποίας η Επιτροπή διαπίστωσε την παράβαση των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού (βλ., συναφώς, απόφαση του Πρωτοδικείου της 8ης Ιουλίου 2004, T‑67/00, T‑68/00, T‑71/00 και T‑78/00, JFE Engineering κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. II‑2501, σκέψη 186 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

50 Όσον αφορά τα αποδεικτικά μέσα με τα οποία μπορεί να αποδειχθεί παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ, επισημαίνεται ότι στο κοινοτικό δίκαιο υπερισχύει η αρχή της ελεύθερης εκτιμήσεως των αποδείξεων (απόφαση του Πρωτοδικείου της 8ης Ιουλίου 2004, T‑50/00, Dalmine κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. II‑2395, σκέψη 72). Ειδικότερα, καμία διάταξη ή γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου δεν απαγορεύει στην Επιτροπή να επικαλείται κατά επιχειρήσεως δηλώσεις άλλων εμπλεκομένων επιχειρήσεων. Σε αντίθετη περίπτωση, το βάρος αποδείξεως των αντίθετων στα άρθρα 81 ΕΚ και 82 ΕΚ πράξεων, το οποίο φέρει η Επιτροπή, θα ήταν δυσβάστακτο και ασυμβίβαστο προς την αποστολή της επιτηρήσεως της καλής εφαρμογής των διατάξεων αυτών, η οποία της έχει ανατεθεί από τη Συνθήκη ΕΚ (απόφαση JFE Engineering κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 49 ανωτέρω, σκέψη 192).

51 Επομένως, η διαφορετική εξήγηση των πραγματικών περιστατικών έχει σημασία μόνον όταν η Επιτροπή στηρίζεται αποκλειστικά στη συμπεριφορά των εμπλεκομένων επιχειρήσεων στην αγορά. Αντιθέτως, η εξήγηση αυτή καθίσταται άνευ σημασίας όταν η παράβαση δεν συνάγεται απλώς, αλλά αποδεικνύεται με αποδεικτικά στοιχεία. Εξάλλου, βάσει της προαναφερθείσας στην προηγούμενη σκέψη αρχής της ελεύθερης εκτιμήσεως των αποδείξεων, η παράβαση μπορεί να αποδειχθεί με κάθε αποδεικτικό μέσο, οπότε η ύπαρξη εναλλακτικής εξηγήσεως καθίσταται άνευ σημασίας όταν η παράβαση έχει αποδειχθεί επαρκώς κατά νόμο με αποδεικτικά στοιχεία πέραν των εγγράφων (βλ., συναφώς, απόφαση του Πρωτοδικείου της 20ής Απριλίου 1999, T‑305/94 έως T‑307/94, T‑313/94 έως T‑316/94, T‑318/94, T‑325/94, T‑328/94, T‑329/94 και T‑335/94, Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. II‑931, σκέψεις 727 και 728).

52 Εν προκειμένω, όσον αφορά τα αμφισβητούμενα από τη Siemens στοιχεία, πρέπει, συνεπώς, να εξεταστεί αν οι παραβάσεις που της προσάπτει η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση έχουν στοιχειοθετηθεί με αποδεικτικά στοιχεία ή αν απλώς συνάγονται από τη συμπεριφορά των εμπλεκομένων επιχειρήσεων στην αγορά. Μόνον αν ισχύει το δεύτερο πρέπει στη συνέχεια να εξεταστεί αν η συμπεριφορά των εν λόγω επιχειρήσεων στην αγορά επιδέχεται άλλη εξήγηση, ικανή ανατρέψει τις διαπιστώσεις στις οποίες καταλήγει η προσβαλλόμενη απόφαση.

53 Αντιθέτως, κατά τη νομολογία, δεδομένου ότι είναι γνωστό ότι οι θίγουσες τον ανταγωνισμό συμφωνίες απαγορεύονται και, ως εκ τούτου, εφαρμόζονται με μυστικότητα, η σύμπραξη μπορεί να αποδειχθεί με δέσμη συγκλινουσών ενδείξεων (βλ. σκέψη 48 ανωτέρω). Επομένως, η Siemens δεν μπορεί να αμφισβητήσει την απόδειξη της συμπράξεως, υποστηρίζοντας ότι κάθε μια από τις ενδείξεις που προέβαλε η Επιτροπή, μεμονωμένα εξεταζόμενη, δεν αρκεί προς απόδειξη των προσαπτομένων σε αυτήν παραβάσεων. Συγκεκριμένα, τα στοιχεία που συνθέτουν το εν λόγω σύνολο ενδείξεων που παρέθεσε η Επιτροπή δεν μπορούν εξ ορισμού να αποτελέσουν, μεμονωμένα, πλήρεις αποδείξεις της παραβάσεως.

54 Όσον αφορά την αξία των διαφόρων αποδεικτικών στοιχείων, τονίζεται ότι το μόνο πρόσφορο κριτήριο προς εκτίμηση των προσκομιζομένων αποδείξεων έγκειται στην αξιοπιστία τους (βλ. απόφαση του Πρωτοδικείου της 8ης Ιουλίου 2004, T‑44/00, Mannesmannröhren-Werke κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. II‑2223, σκέψη 84 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία, αποφάσεις Dalmine κατά Επιτροπής, σκέψη 50 ανωτέρω, σκέψη 72, και JFE Engineering κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 49 ανωτέρω, σκέψη 273). Σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες που διέπουν την απόδειξη, η αξιοπιστία και, συνεπώς, η αποδεικτική αξία ενός εγγράφου εξαρτάται από την προέλευσή του, τις περιστάσεις υπό τις οποίες καταρτίστηκε, τον αποδέκτη του και την αξιοπιστία του περιεχομένου του (απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Μαρτίου 2000, T‑25/95, T‑26/95, T‑30/95 έως T‑32/95, T‑34/95 έως T‑39/95, T‑42/95 έως T‑46/95, T‑48/95, T‑50/95 έως T‑65/95, T‑68/95 έως T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95 και T‑104/95, Cimenteries CBR κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. II‑491, σκέψη 1053, προτάσεις του δικαστή B. Vesterdorf, ασκήσαντος καθήκοντα γενικού εισαγγελέα στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση του Πρωτοδικείου της 24ης Οκτωβρίου 1991, Τ-1/89, Rhône Poulenc κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. ΙΙ-867, ΙΙ-869, II‑956). Ιδιαίτερη σημασία έχει το αν το έγγραφο έχει καταρτιστεί σε άμεση χρονική συνάφεια με τα πραγματικά περιστατικά (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 11ης Μαρτίου 1999, T‑157/94, Ensidesa κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. II‑707, σκέψη 312, και της 16ης Δεκεμβρίου 2003, T‑5/00 και T‑6/00, Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied και Technische Unie κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II 5761, σκέψη 181) ή από μάρτυρα που έχει άμεση γνώση των εν λόγω περιστατικών (απόφαση JFE Engineering κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 49 ανωτέρω, σκέψη 207). Εξάλλου, οι δηλώσεις που αντίκεινται στα συμφέροντα του δηλούντος πρέπει, καταρχήν, να θεωρούνται ως ιδιαιτέρως αξιόπιστα αποδεικτικά στοιχεία (απόφαση JFE Engineering κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 49 ανωτέρω, σκέψεις 207, 211 και 212).

Επί της αποδεικτικής αξίας της συμφωνίας GQ και της συμφωνίας EQ

55 Όσον αφορά, καταρχάς, τη συμφωνία GQ, οι διάδικοι συμφωνούν ότι αυτή προέβλεπε, όσον αφορά τα έργα ΕΜΜΑ, σύμπραξη σε παγκόσμιο επίπεδο, περιλαμβάνουσα, μεταξύ άλλων, ανταλλαγή, διά τυποποιημένων εντύπων, πληροφοριακών στοιχείων σχετικά με διαγωνισμούς και συναφθείσες συμβάσεις, καθορισμό αντίστοιχων ποσοστώσεων για τις ομάδες των Ευρωπαίων και των Ιαπώνων κατασκευαστών, κατανομή των συμβάσεων μεταξύ των μετεχόντων στη σύμπραξη, νόθευση των διαγωνισμών, καθορισμό κατώτατων τιμών και αντιμετώπιση των επιχειρήσεων που δεν μετείχαν στη σύμπραξη. Σημειωτέον, πάντως, ότι, όπως προβάλλει η Siemens, η συμφωνία GQ δεν προέβλεπε εφαρμογή της στην Ευρώπη. Συγκεκριμένα, το παράρτημα 2 της συμφωνίας αυτής, σχετικά με το εδαφικό πεδίο εφαρμογής της, προβλέπει πέντε γεωγραφικές ενότητες. Η πρώτη περιλαμβάνει την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, εξαιρουμένων των δώδεκα κρατών που ήταν τότε μέλη της Κοινότητας, καθώς και της Αυστρίας, της Σουηδίας, της Ελβετίας, της Φινλανδίας και της Νορβηγίας. Όσον αφορά τον ΕΟΧ, στο πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας περιλαμβάνονταν μόνον το Λιχτενστάιν και η Ισλανδία – πράγμα που καθίσταται σημαντικό μόνο μετά την έναρξη ισχύος της Συμφωνίας ΕΟΧ την 1η Ιανουαρίου 1994. Η δεύτερη ενότητα περιλαμβάνει την Ασία, πλην της Ιαπωνίας.

56 Επομένως, το περιεχόμενο της συμφωνίας GQ δεν αρκεί για να αποδειχθεί η ύπαρξη συμπράξεως έχουσας επιπτώσεις στην κοινή αγορά και στον ΕΟΧ.

57 Όσον αφορά, στη συνέχεια, τη συμφωνία EQ, τονίζεται ότι αυτή είναι απλώς εκτελεστική της συμφωνίας GQ, όπως επιβεβαιώνεται από τον τίτλο της και από τις διατάξεις του προοιμίου της, όπου αναφέρεται, μεταξύ άλλων, ότι η συμφωνία EQ εφαρμόζεται στο πλαίσιο της εκτελέσεως της συμφωνίας GQ, οι δε κανόνες της συμφωνίας EQ υπερτερούν αυτών της συμφωνίας GQ. Κατ’ ουσίαν, η συμφωνία EQ περιέχει κανόνες σχετικά με την περαιτέρω κατανομή της κοινής «ευρωπαϊκής» ποσοστώσεως μεταξύ των Ευρωπαίων κατασκευαστών. Η κατανομή αυτή γινόταν σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 4 της συμφωνίας EQ και σύμφωνα με τις ποσοστώσεις που ορίζονται στο άρθρο 8 αυτής.

58 Επομένως, δεδομένου ότι σκοπός της συμφωνίας EQ είναι, καταρχήν, μόνον η κατανομή της κοινής «ευρωπαϊκής» ποσοστώσεως που καθορίστηκε με τη συμφωνία GQ, η οποία, όπως προαναφέρθηκε, εξαιρεί από το πεδίο εφαρμογής της την κοινή αγορά και το μεγαλύτερο μέρος του ΕΟΧ, το περιεχόμενο της συμφωνίας EQ δεν συνιστά απόδειξη συμπράξεως έχουσας επιπτώσεις στην κοινή αγορά και στον ΕΟΧ. Κατά συνέπεια, όπως προαναφέρθηκε στη σκέψη 39 ανωτέρω, πρέπει να εξεταστεί αν η Επιτροπή απέδειξε με άλλο τρόπο την ύπαρξη τέτοιων επιπτώσεων. Όσον αφορά τα συμπεράσματα που αντλούνται από τη συμφωνία GQ και τη συμφωνία EQ, πέραν του περιεχομένου τους, αυτά θα εξεταστούν με τις σκέψεις 140 επ. κατωτέρω, οι οποίες αφορούν τα έγγραφα αποδεικτικά στοιχεία.

Επί της αποδείξεως της κοινής ρυθμίσεως

59 Καταρχάς, το γεγονός ότι, κατά τις διατάξεις της συμφωνίας GQ, στις οποίες παραπέμπει επίσης η συμφωνία EQ, η ευρωπαϊκή και η ιαπωνική αγορά εξαιρούνται ρητώς από το πεδίο εφαρμογής τους δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι η σύμπραξη δεν είχε επιπτώσεις στις ευρωπαϊκές αγορές ή ότι δεν υπήρξε γεωγραφική κατανομή ή ότι δεν ορίστηκαν «κατασκευάστριες χώρες». Συγκεκριμένα, ο περιορισμός αυτός του πεδίου εφαρμογής μπορεί να σημαίνει ότι οι μετέχουσες στη σύμπραξη επιχειρήσεις δεν νόθευαν τον ανταγωνισμό στις εν λόγω αγορές, αλλά μπορεί να σημαίνει επίσης, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, ότι ο καθορισμός και ο έλεγχος των ποσοστώσεων μεταξύ της ευρωπαϊκής και της ιαπωνικής ομάδας δεν ήταν αναγκαίος στις συγκεκριμένες αγορές, λόγω της αποκλειστικής προσβάσεως της κάθε ομάδας στην αντίστοιχη αγορά.

60 Τονίζεται ότι ρύθμιση που αποσκοπεί στη διατήρηση των προνομιακών θέσεων που ανέκαθεν κατείχαν οι μετέχοντες στη σύμπραξη στην ευρωπαϊκή και στην ιαπωνική αγορά αντιστοίχως, εφόσον αποδειχθεί, συνιστά σύμπραξη έχουσα επιπτώσεις στην κοινή αγορά, διότι καταργεί τον δυνητικό ανταγωνισμό μεταξύ Ευρωπαίων και Ιαπώνων κατασκευαστών στην κοινή αγορά. Τούτο θα ίσχυε ακόμη και αν η Επιτροπή δεν αποδείκνυε την περαιτέρω κατανομή της ευρωπαϊκής αγοράς μεταξύ των Ευρωπαίων κατασκευαστών. Όπως, όμως, διαπιστώνεται κατωτέρω, η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς κατά νόμον όλα τα περιστατικά που αμφισβητεί η Siemens στο πλαίσιο του πρώτου λόγου ακυρώσεως.

61 Τα στοιχεία που παραθέτει η Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση προς απόδειξη της υπάρξεως και του περιεχομένου της κοινής ρυθμίσεως είναι οι δηλώσεις της ABB, του μάρτυρα M., της Fuji και της Hitachi, η μη αμφισβήτηση εκ μέρους της Alstom, των εταιριών που αποτελούν τον όμιλο Areva και του ομίλου με επικεφαλής την εταιρία VA Technologie (στο εξής: όμιλος VA Tech) της υπάρξεως της κοινής ρυθμίσεως, ο προσκομισθείς από την ABB κατάλογος με τα έργα ΕΜΜΑ που συζητήθηκαν στο πλαίσιο της συμπράξεως, καθώς και ορισμένα έγγραφα. Απαιτείται, συνεπώς, να εξεταστεί το περιεχόμενο και η αποδεικτική αξία καθενός από τα στοιχεία αυτά.

Επί των δηλώσεων της ΑBB και του μάρτυρα Μ.

62 Η ΑΒΒ επιβεβαίωσε, με τις δηλώσεις της, τα περί προστασίας της Δυτικής Ευρώπης και της Ιαπωνίας έναντι των ανταγωνιστών και ανέφερε ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι Ιάπωνες κατασκευαστές σκόπευαν, σε αντίθεση με τα συμφωνηθέντα, να μετάσχουν σε ευρωπαϊκούς διαγωνισμούς, με συνέπεια να ανακύψουν προβλήματα εντός της συμπράξεως, τα οποία εν τέλει επιλύθηκαν. Εξάλλου, με δήλωση της 3ης Φεβρουαρίου 2005, η ABB επισήμανε ότι τα αποτελέσματα από τις αναθέσεις έργων ΕΜΜΑ εντός της κοινής αγοράς –εξαιρουμένων των «κατασκευαστριών χωρών»– καταλογίζονταν εν συνεχεία στις ποσοστώσεις που αναλογούσαν σε παγκόσμιο επίπεδο στους Ευρωπαίους κατασκευαστές που μετείχαν στη σύμπραξη. Τέλος, με δήλωση της 4ης Οκτωβρίου 2005, η ABB παραδέχθηκε την ύπαρξη του συστήματος των «κατασκευαστριών χωρών», στο πλαίσιο του οποίου, στις χώρες όπου υπήρχε ένας μόνον κατασκευαστής, αυτός αναλάμβανε κατ’ αποκλειστικότητα όλα τα προαναφερθέντα έργα, ενώ στις χώρες όπου υπήρχαν περισσότεροι, κατένειμαν τα έργα μεταξύ τους.

63 Η Siemens προβάλλει, συναφώς, ότι οι δηλώσεις αυτές της ABB στερούνται αποδεικτικής ισχύος, καθώς δεν στηρίζονται σε συγκεκριμένα και επαληθεύσιμα στοιχεία. Η Επιτροπή φρονεί, αντιθέτως, ότι η δήλωση επιχειρήσεως που επιθυμεί απαλλαγή από το πρόστιμο έχει ιδιαίτερη αποδεικτική αξία, διότι είναι αντίθετη προς το συμφέρον του δηλούντος.

64 Όσον αφορά τον βαθμό της αξιοπιστίας των δηλώσεων της ABB, τονίζεται ότι η ABB, ως η πρώτη που κατήγγειλε τη σύμπραξη, ευλόγως προσδοκούσε πλήρη απαλλαγή από το πρόστιμο, σύμφωνα με το σημείο 8 της ανακοινώσεως περί συνεργασίας. Επομένως, δεν αποκλείεται να μεγιστοποίησε τη σημασία των καταγγελλομένων παραβάσεων, ώστε να βλάψει τους ανταγωνιστές της στην αγορά.

65 Τούτο, όμως, δεν σημαίνει ότι οι δηλώσεις της ABB πρέπει να θεωρηθούν παντελώς αναξιόπιστες. Έχει κριθεί, συναφώς, ότι η υποβολή αιτήματος περί εφαρμογής της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, προς μείωση του προστίμου, δεν δημιουργεί οπωσδήποτε παρότρυνση προσκομίσεως παραποιημένων αποδεικτικών στοιχείων. Συγκεκριμένα, κάθε προσπάθεια παραπλανήσεως της Επιτροπής μπορεί να δημιουργήσει αμφιβολίες όσον αφορά την ειλικρίνεια, καθώς και την πληρότητα της συνεργασίας του αιτούντος, με συνέπεια να τίθεται σε κίνδυνο η δυνατότητά του να επωφεληθεί πλήρως από την ανακοίνωση περί συνεργασίας (απόφαση του Πρωτοδικείου της 16ης Νοεμβρίου 2006, T‑120/04, Peróxidos Orgánicos κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑4441, σκέψη 70).

66 Δεδομένου, πάντως, ότι οι δηλώσεις της ABB αμφισβητούνται από άλλες επιχειρήσεις στις οποίες επίσης προσάπτεται συμμετοχή στην κοινή ρύθμιση, δεν αρκούν προς απόδειξη της υπάρξεως και του περιεχομένου της κοινής ρυθμίσεως, εφόσον δεν τεκμηριώνονται από άλλα αποδεικτικά στοιχεία (βλ., συναφώς, αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998, T‑337/94, Enso-Gutzeit κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II‑1571, σκέψη 91, και της 25ης Οκτωβρίου 2005, T‑38/02, Groupe Danone κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. II‑4407, σκέψη 285).

67 Πρέπει, συνεπώς, να εξεταστεί αν και κατά πόσον οι δηλώσεις της ABB περί κατανομής της αγοράς μεταξύ Ευρωπαίων και Ιαπώνων κατασκευαστών και υπάρξεως «κατασκευαστριών χωρών» τεκμηριώνονται από άλλα στοιχεία που παραθέτει η Επιτροπή.

68 Διαπιστώνεται, συναφώς, ότι η Επιτροπή επικαλείται, με την προσβαλλόμενη απόφαση, τις δηλώσεις του μάρτυρα Μ., πρώην υπαλλήλου της ABB, ο οποίος εκπροσωπούσε την επιχείρηση σε επίπεδο λειτουργίας της συμπράξεως από το 1988 έως τον Απρίλιο του 2002.

69 Σχετικά, πάντως, με τη φύση των δηλώσεων του Μ., επισημαίνεται, καταρχάς, ότι η μαρτυρία του δεν μπορεί να διαχωριστεί και να θεωρηθεί ανεξάρτητη από αυτή της ABB. Συγκεκριμένα, πέραν του ότι εργαζόταν στην εταιρία αυτή καθ’ όλο τον επαγγελματικό βίο του –γεγονός που, όπως ορθώς προβάλλει η Επιτροπή, δεν συνεπάγεται οπωσδήποτε ταύτιση των συμφερόντων τους– επιπλέον κατέθεσε ενώπιον της Επιτροπής υπό την ιδιότητα του εκπροσώπου της ABB, στο πλαίσιο της υποχρεώσεως συνεργασίας που υπείχε η εταιρία αυτή προκειμένου να τύχει απαλλαγής από το πρόστιμο, σύμφωνα με την παράγραφο 11 της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, και επικουρούμενος από δικηγόρο της ABB, όπως προδήλως προκύπτει από το εισαγωγικό τμήμα της απομαγνητοφωνημένης καταθέσεώς του κατά την ακρόαση της 23ης Σεπτεμβρίου 2005. Η Επιτροπή, εξάλλου, εξομοιώνει, στις υποσημειώσεις 90 και 91 της προσβαλλομένης αποφάσεως, τη μαρτυρία του Μ. με τις δηλώσεις της ABB.

70 Κατά συνέπεια, οι δηλώσεις του Μ. δεν αποτελούν στοιχείο που τεκμηριώνει τις δηλώσεις της ABB, κατά την έννοια της νομολογίας που παρατίθεται στη σκέψη 66 ανωτέρω, αλλά μέρος των δηλώσεων της ΑΒΒ. Το γεγονός αυτό δεν αναιρεί παντελώς την αποδεικτική αξία των δηλώσεων του Μ. Χρησιμεύουν κυρίως προς διευκρίνιση των δηλώσεων της ABB. Απαιτείται, ωστόσο, επιβεβαίωση των πληροφοριακών στοιχείων που αντλούνται από τη μαρτυρία του Μ. με άλλα αποδεικτικά στοιχεία, ώστε να στοιχειοθετηθεί επαρκώς η ύπαρξη και το περιεχόμενο της κοινής ρυθμίσεως, όπως ακριβώς απαιτείται επιβεβαίωση των στοιχείων που αντλούνται από τις δηλώσεις της ABB, παρά το γεγονός ότι ο Μ. δεν έχει, αντιθέτως προς την ABB, ίδιο συμφέρον να μεγιστοποιήσει τις διαπραχθείσες από τους ανταγωνιστές της ΑΒΒ παραβάσεις. Τούτο ισχύει, εξάλλου, και για τις δηλώσεις του V.-A., εργαζομένου της ABB, ο οποίος κατέθεσε στην Επιτροπή υπό συνθήκες όμοιες με τις περιγραφόμενες στην προηγούμενη σκέψη όσον αφορά τον Μ.

71 Όσον αφορά το περιεχόμενο των δηλώσεών του, ο Μ. κατέθεσε ότι η αρχή της προστασίας των εγχώριων αγορών είχε πρωταρχική σημασία για τη σύναψη της συμπράξεως και ότι η σύμπραξη δεν θα λειτουργούσε χωρίς την τήρηση της αρχής αυτής.

72 Κατά τον Μ., αυτός είναι ο λόγος για τον οποίον, κατά τον καθορισμό των ποσοστώσεων των επιχειρήσεων που συνήψαν τη σύμπραξη το 1988, το μερίδιο αγοράς εκάστης επιχειρήσεως υπολογίστηκε χωρίς να ληφθούν υπόψη οι εγχώριες αγορές των Ιαπώνων και των Ευρωπαίων κατασκευαστών αντιστοίχως, δηλαδή δεν ελήφθησαν υπόψη, αφενός, η Ιαπωνία ως εγχώρια αγορά των ιαπωνικών επιχειρήσεων, και, αφετέρου, η Γερμανία, η Γαλλία η Σουηδία, η Ελβετία και η Ιταλία ως εγχώριες αγορές των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

73 Ο Μ. επισήμανε ακόμη ότι οι ευρωπαϊκές χώρες, πέραν των «κατασκευαστριών χωρών», είχαν αποκλειστεί από το σύστημα κατανομής των έργων που προέβλεπε η συμφωνία GQ, για να μη θιγούν οι εναρμονισμένες πρακτικές που είχαν διαμορφωθεί με την πάροδο των ετών μεταξύ των κατασκευαστών σε τοπικό επίπεδο. Αντιθέτως, η αξία των συμβάσεων που είχε συνάψει κάθε κατασκευαστής λαμβανόταν υπόψη στο πλαίσιο του ελέγχου τηρήσεως των ποσοστώσεων της ευρωπαϊκής και της ιαπωνικής ομάδας, καθώς και των ποσοστώσεων κάθε επιχειρήσεως.

74 Ο Μ. εκτίμησε, εξάλλου, ότι η είσοδος των ιαπωνικών επιχειρήσεων στην ευρωπαϊκή αγορά δεν προσέκρουε σε ανυπέρβλητα τεχνικής ή εμπορικής φύσεως εμπόδια και ήταν μεσοπρόθεσμα δυνατή, υπό την προϋπόθεση της πραγματοποιήσεως ορισμένων επενδύσεων. Επομένως, κατά την άποψή του, η αποχή των ιαπωνικών επιχειρήσεων από την ευρωπαϊκή αγορά οφειλόταν στην τήρηση των κανόνων της συμπράξεως και όχι σε τεχνικούς λόγους.

75 Όσον αφορά την αξιοπιστία της μαρτυρίας του Μ., πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, καθ’ όλη σχεδόν τη διάρκεια της συμπράξεως, από το 1988 έως το 2002, ήταν εκ των εκπροσώπων της ABB στο πλαίσιο της συμπράξεως και ότι η ΑΒΒ ήταν ένας από τους σημαντικότερους μετέχοντες σε αυτή. Ήταν, επομένως, άμεσος μάρτυρας των περιστατικών που κατέθεσε. Κατά συνέπεια, η κατάθεσή του πρέπει, καταρχήν, να χαρακτηριστεί ως στοιχείο με υψηλή αποδεικτική αξία.

76 Εξάλλου, οι δηλώσεις του Μ. χαρακτηρίζονται από συνοχή και σαφήνεια, παρά το γεγονός ότι ο Μ. δεν ανακαλεί λεπτομερώς όλα τα περιστατικά σχετικά με τη λειτουργία της συμπράξεως στην οποία μετείχε επί δεκατέσσερα έτη εκπροσωπώντας την ABB. Κρίνεται, πάντως, εύλογη η ύπαρξη ορισμένων επουσιωδών ανακριβειών σε μια μαρτυρία που καλύπτει τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα.

77 Επομένως, οι δηλώσεις του Μ. κρίνονται αξιόπιστες, έστω και αν, όπως προαναφέρθηκε, πρέπει να θεωρούνται ως δηλώσεις πραγματοποιηθείσες εξ ονόματος της ABB.

78 Η κρίση αυτή δεν αναιρείται από τα επιχειρήματα που προέβαλε η Siemens προς αμφισβήτηση της αξιοπιστίας της μαρτυρίας του Μ. και, ιδίως, από τις δήθεν αντιφάσεις μεταξύ της εν λόγω μαρτυρίας και αυτής του V.-A. Συγκεκριμένα, τα επιχειρήματα της Siemens ότι, αφενός, ο V.-A. κατέθεσε ότι τα κράτη μέλη του ΕΟΧ, όπως και τα κράτη της Βόρειας Αμερικής, δεν περιλαμβάνονταν στο πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας GQ και, αφετέρου, ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι η μαρτυρία του V.-A. είναι λιγότερο αξιόπιστη από αυτή του Μ. δεν ευσταθούν, διότι η μαρτυρία του V.-A. δεν αντιφάσκει προς αυτή του Μ.

79 Σημειωτέον, συναφώς, ότι ο V.-A, σύμφωνα με τη δήλωσή του της 21ης Σεπτεμβρίου 2005, μετέσχε το 1997 και το 1998 σε έξι έως δέκα μόνο συναντήσεις σε επίπεδο λειτουργίας της συμπράξεως, είχε περιορισμένες γνώσεις και, ως προς το ζήτημα αυτό, εξαρτιόταν από τον Μ., καθώς μόνον αυτός διέθετε ορισμένα πληροφοριακά στοιχεία όσον αφορά την εξαίρεση της Βόρειας Αμερικής και της Ευρώπης από το πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας GQ.

80 Περαιτέρω, ο V.-A. επισήμανε μια διαφορά μεταξύ της εξαιρέσεως της Βόρειας Αμερικής και της εξαιρέσεως της Ευρώπης, διευκρινίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαιρέθηκαν λόγω των αυστηρών κυρώσεων με τις οποίες απειλούνται οι μετέχοντες σε συμπράξεις στη χώρα αυτή, υποθέτει δε ότι η κατανομή των έργων στην Ευρώπη γινόταν όντως από τις μετέχουσες στη σύμπραξη επιχειρήσεις, όχι όμως κατά τις συναντήσεις στις οποίες μετείχε ο ίδιος.

81 Τέλος, ο V.-A. ανέφερε ότι, κατά τις συναντήσεις στις οποίες μετείχε, υπήρξε μάρτυρας αντιπαραθέσεων μεταξύ των εκπροσώπων της ομάδας των Ιαπώνων κατασκευαστών και της ομάδας των Ευρωπαίων κατασκευαστών, λόγω των προσπαθειών των Ιαπώνων κατασκευαστών να διεισδύσουν στις ευρωπαϊκές αγορές, παρά τη συμφωνία περί μη ανταγωνισμού με τους Ευρωπαίους κατασκευαστές στη Δυτική Ευρώπη. Διευκρίνισε, επίσης, ότι δεν υπήρχε κανένα ανυπέρβλητο τεχνικής ή εμπορικής φύσεως εμπόδιο όσον αφορά την είσοδο των Ιαπώνων κατασκευαστών στις ευρωπαϊκές αγορές.

82 Δεδομένου ότι, όπως ο ίδιος αναφέρει, ο V.-A. είχε περιορισμένες γνώσεις όσον αφορά τη λειτουργία της συμπράξεως, οι δηλώσεις του δεν αντιφάσκουν προς αυτές του Μ., αντιθέτως, μάλιστα, τις επιβεβαιώνουν ως προς ορισμένα σημεία, ιδίως όσον αφορά την κατανομή των αγορών μεταξύ Ευρωπαίων και Ιαπώνων κατασκευαστών. Μολονότι η Επιτροπή δεν το διευκρίνισε ρητώς με την προσβαλλόμενη απόφαση, η μαρτυρία του V.-A. αποτελεί για τη Siemens επιβαρυντικό μάλλον, παρά ελαφρυντικό, στοιχείο. Είναι, συνεπώς, απορριπτέο το επιχείρημα της Siemens περί αντιφάσεως μεταξύ των καταθέσεων των Μ. και V.-A.

83 Συμπερασματικώς, οι δηλώσεις του Μ., οι οποίες κρίνονται ιδιαίτερα αξιόπιστες, αποτελούν στοιχείο αποδεικτικό της κατοχυρώσεως της αρχής της προστασίας των «κατασκευαστριών χωρών», όσον αφορά την αποκλειστική πρόσβαση των Ευρωπαίων κατασκευαστών στις ευρωπαϊκές αγορές, εξαιρουμένων των «κατασκευαστριών χωρών» και για τον συνυπολογισμό των πωλήσεων στις αγορές κατά τον έλεγχο της τηρήσεως των παγκοσμίων ποσοστώσεων. Πάντως, όπως προαναφέρθηκε στη σκέψη 70 ανωτέρω, οι δηλώσεις του Μ., για να αποτελέσουν επαρκές αποδεικτικό στοιχείο περί της υπάρξεως και του περιεχομένου της κοινής ρυθμίσεως, πρέπει, όπως και οι δηλώσεις της ABB, να επιβεβαιωθούν από άλλα στοιχεία.

Επί των δηλώσεων της Fuji

84 Η Fuji δήλωσε ότι γνώριζε για την κοινή ρύθμιση σύμφωνα με την οποία οι Ιάπωνες κατασκευαστές ήταν υποχρεωμένοι να απέχουν από την ευρωπαϊκή αγορά. Προβάλλει, ωστόσο, ότι η ίδια δεν δραστηριοποιούνταν στην ευρωπαϊκή αγορά, διότι δεν είχε τη δυνατότητα να προμηθεύει με ΕΜΜΑ την Ευρώπη λόγω της συνδρομής άλλων λόγων και, συγκεκριμένα, διότι το περιορισμένο μερίδιό της στην παγκόσμια αγορά δεν δικαιολογούσε την πραγματοποίηση των απαιτούμενων δαπανών για τη δημιουργία ευρωπαϊκής βάσης παραγωγής. Όσον αφορά το μόνο έργο ΕΜΜΑ που πραγματοποίησε η Fuji στην Ευρώπη, στην Τσεχική Δημοκρατία το 1995, προβάλλει ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, ενήργησε ως υπεργολάβος άλλης ιαπωνικής εταιρίας, η οποία της παρέδωσε τον ΕΜΜΑ στην Ιαπωνία. Συνεπώς, η Fuji θεωρεί ότι το έργο αυτό πραγματοποιήθηκε στην Ιαπωνία και δεν αποδεικνύει ότι είχε εν γένει τη δυνατότητα να πραγματοποιεί τέτοια έργα στην Ευρώπη.

85 Η Siemens προβάλλει, συναφώς, ότι η Fuji δήλωσε τα προαναφερθέντα μετά την ακρόαση για την οποία έγινε λόγος στη σκέψη 9 ανωτέρω, όταν δηλαδή η μαρτυρία της δεν μπορούσε πλέον να θεωρείται αμερόληπτη και αντικειμενική. Κατά τη νομολογία, πάντως, μόνον τα έγγραφα των οποίων γίνεται μνεία στην ανακοίνωση αιτιάσεων αποτελούν νόμιμα αποδεικτικά μέσα (βλ. αποφάσεις του Δικαστηρίου της 3ης Ιουλίου 1991, C-62/86, AKZO κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. Ι‑3359, σκέψη 21, και του Πρωτοδικείου της 16ης Δεκεμβρίου 2003, Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied και Technische Unie κατά Επιτροπής, σκέψη 54 ανωτέρω, σκέψη 34 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

86 Η αντίρρηση αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή. Συγκεκριμένα, η ανακοίνωση των αιτιάσεων πρέπει να παρέχει στους ενδιαφερομένους τη δυνατότητα να λαμβάνουν όντως γνώση των πράξεων που τους προσάπτει η Επιτροπή, πράγμα που συμβαίνει όταν η τελική απόφαση δεν καταλογίζει στους ενδιαφερομένους παραβάσεις διαφορετικές από εκείνες που αναφέρονται στην ανακοίνωση αιτιάσεων και στηρίζεται μόνο σε πραγματικά περιστατικά επί των οποίων οι ενδιαφερόμενοι είχαν την ευκαιρία να παράσχουν εξηγήσεις (απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουλίου 1970, 41/69, ACF Chemiefarma κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 397, σκέψη 94· αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, T‑191/98, T‑212/98 έως T‑214/98, Atlantic Container Line κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II‑3275, σκέψη 138, και της 29ης Απριλίου 2004, T‑236/01, T‑239/01, T‑244/01 έως T‑246/01, T‑251/01 και T‑252/01, Tokai Carbon κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. II‑1181, σκέψη 47).

87 Ενώ οι παραβάσεις που καταλογίζονται σε επιχείρηση βάσει αποφάσεως δεν πρέπει να διαφέρουν από τις γνωστοποιηθείσες με την ανακοίνωση αιτιάσεων, δεν ισχύει εντούτοις το ίδιο για τα πραγματικά περιστατικά που ελήφθησαν υπόψη, διότι, ως προς αυτά, αρκεί να έχει δοθεί στις επιχειρήσεις αυτές η δυνατότητα να διατυπώσουν την άποψή τους επί όλων των προσαπτομένων σε αυτές πραγματικών περιστατικών. Συγκεκριμένα, έχει κριθεί ότι καμία διάταξη δεν απαγορεύει στην Επιτροπή να κοινοποιεί στους ενδιαφερομένους, μετά την αποστολή της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, νέα έγγραφα τα οποία θεωρεί ότι υποστηρίζουν την άποψή της, υπό τον όρον ότι παρέχεται στις επιχειρήσεις ο αναγκαίος χρόνος προκειμένου να διατυπώσουν συναφώς την άποψή τους (απόφαση του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002, T‑23/99, LR AF 1998 κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II‑1705, σκέψη 190· επ’ αυτού, βλ., επίσης, απόφαση του Δικαστηρίου της 25ης Οκτωβρίου 1983, 107/82, AEG κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 3151, σκέψη 29).

88 Εν προκειμένω, πάντως, δεν αμφισβητείται ότι, με έγγραφο της 25ης Αυγούστου 2006, η Επιτροπή γνωστοποίησε στη Siemens τις δηλώσεις της Fuji, ζητώντας της να υποβάλει παρατηρήσεις επ’ αυτών. Επιπλέον, οι εν λόγω δηλώσεις δεν περιείχαν νέες αιτιάσεις σε βάρος της Siemens, σε σχέση με τις διατυπωθείσες με την ανακοίνωση αιτιάσεων, αλλά μόνον ένα νέο αποδεικτικό στοιχείο που τεκμηριώνει τη διατυπωθείσα με την εν λόγω ανακοίνωση αιτίαση περί κοινής ρυθμίσεως μεταξύ Ιαπώνων και Ευρωπαίων κατασκευαστών, στο πλαίσιο της οποίας οι πρώτοι δεσμεύονταν να μην εισέλθουν στην ευρωπαϊκή αγορά.

89 Επομένως, οι δηλώσεις της Fuji μπορούν να ληφθούν υπόψη ως αποδεικτικό στοιχείο σε βάρος της Siemens.

90 Όσον αφορά την αξιοπιστία των δηλώσεων της Fuji, τονίζεται ότι, εφόσον αυτή παραδέχεται, έστω εμμέσως, ότι η απουσία της από την ευρωπαϊκή αγορά οφείλεται εν μέρει στην κοινή ρύθμιση, παραδέχεται γεγονός που η Επιτροπή δύναται να λάβει υπόψη της σε βάρος της εταιρίας αυτής. Όπως, όμως, έχει κριθεί, οι δηλώσεις που αντίκεινται στα συμφέροντα του δηλούντος πρέπει, καταρχήν, να θεωρούνται ως ιδιαιτέρως αξιόπιστα αποδεικτικά στοιχεία (απόφαση JFE Engineering κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 49 ανωτέρω, σκέψη 211).

91 Τούτο ισχύει παρά το γεγονός ότι, εν προκειμένω, η Fuji υπέβαλε αίτημα εφαρμογής της ανακοινώσεως περί συνεργασίας. Συγκεκριμένα, πρώτον, η Fuji προέβη στις εν λόγω δηλώσεις όχι στο πλαίσιο του αιτήματός της αυτού, αλλά σε απάντηση της ανακοινώσεως αιτιάσεων, έστω και αν τα δύο αυτά έγγραφα καταρτίστηκαν σχεδόν ταυτόχρονα. Δεύτερον, η παραδοχή της Fuji ότι γνώριζε για την κατανομή των ευρωπαϊκών και των ιαπωνικών αγορών δεν λειτουργεί επιβαρυντικά μόνο για τις λοιπές επιχειρήσεις –οπότε η δήλωσή της θα έπρεπε να ληφθεί υπόψη με περίσκεψη–, αλλά εμπεριέχει και την παραδοχή ότι διέπραξε παράβαση. Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, εν προκειμένω, η δήλωση της Fuji έχει αυξημένο βαθμό αξιοπιστίας.

92 Όσον αφορά, τέλος, το περιεχόμενο της δηλώσεως της Fuji, τονίζεται ότι, με τη δήλωση αυτή, η Fuji όχι μόνον παραδέχεται την κατανομή των αγορών μεταξύ Ευρωπαίων και Ιαπώνων κατασκευαστών, αλλά παραθέτει και λεπτομερή στοιχεία σχετικά με τους στόχους των επιχειρήσεων που μετείχαν στη σύμπραξη, από τα οποία είναι δυνατόν να συναχθούν άλλα συμπεράσματα. Συγκεκριμένα, η Fuji αναφέρει ότι η κοινή ρύθμιση δεν αποτελούσε τον κύριο λόγο απουσίας της από την ευρωπαϊκή αγορά και παραθέτει τους λόγους για τους οποίους κατέληξε στην επιλογή αυτή. Ειδικότερα, το επιχείρημα ότι το μερίδιό της στην παγκόσμια αγορά ήταν πολύ περιορισμένο και δεν δικαιολογούσε την πραγματοποίηση των δαπανών που απαιτούνταν για την ανάπτυξη ευρωπαϊκής βάσεως παραγωγής οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οι Ιάπωνες κατασκευαστές –και, αντιστρόφως, οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές– που κατείχαν υψηλότερο μερίδιο αγοράς μπορούσαν να υπερβούν τα τεχνικής και εμπορικής φύσεως εμπόδια όσον αφορά την είσοδό τους στις προστατευόμενες, προς όφελος των ανταγωνιστών τους, αντίστοιχες αγορές και να καταστήσουν τέτοιες επενδύσεις κερδοφόρες. Υπ’ αυτό το πρίσμα, όσο μεγαλύτερο το μερίδιο αγοράς της επιχειρήσεως τόσο περιορίζεται η σημασία, ως προς αυτή, του επιχειρήματος περί εμποδίων τεχνικής και εμπορικής φύσεως και, αντιστρόφως, τόσο αυξάνεται η σημασία της επιβληθείσας με την κοινή ρύθμιση απαγορεύσεως εισόδου στις αγορές όπου δραστηριοποιούνταν η έτερη ομάδα κατασκευαστών.

93 Πάντως, με κριτήριο τα μερίδια αγοράς που έλαβε υπόψη της η Επιτροπή με τις αιτιολογικές σκέψεις 484 έως 488 της προσβαλλομένης αποφάσεως, τα οποία υπολογίστηκαν βάσει των σχετικών με τις πωλήσεις αριθμητικών στοιχείων που προέρχονται από τις επιχειρήσεις και δεν αμφισβητούνται εν προκειμένω, προκύπτει ότι η Fuji ήταν μακράν ο μικρότερος κατασκευαστής ΕΜΜΑ μεταξύ των μετεχόντων στη σύμπραξη, με μερίδιο που δεν υπερέβαινε το 2 % του παγκοσμίου κύκλου εργασιών που πραγματοποιούσαν οι μετέχουσες στη σύμπραξη επιχειρήσεις από τα έργα ΕΜΜΑ. Τα μερίδια αγοράς των λοιπών ιαπωνικών επιχειρήσεων ήταν σαφώς μεγαλύτερα και κυμαίνονταν από 15 έως 20 % για τη Melco, από 8 έως 12 % για την Toshiba και από 4 έως 7 % για τη Hitachi. Το μερίδιο αγοράς της Siemens κυμαινόταν μεταξύ 23 και 29 %. Επομένως, από τη δήλωση της Fuji συνάγεται ότι η προστασία της ευρωπαϊκής και της ιαπωνικής αγοράς προς όφελος, αντιστοίχως, των Ευρωπαίων και των Ιαπώνων κατασκευαστών λειτουργούσε προς το συμφέρον των περισσοτέρων από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, οι οποίες, έχοντας μερίδιο αγοράς σαφώς μεγαλύτερο από αυτό της Fuji, μπορούσαν να επωμιστούν το κόστος εισόδου στις αγορές όπου δραστηριοποιούνταν η έτερη ομάδα κατασκευαστών.

94 Σημειωτέον, εξάλλου, ότι η Επιτροπή δεν αμφισβητεί την ύπαρξη εμποδίων τεχνικής και εμπορικής φύσεως όσον αφορά την είσοδο στις αγορές όπου δραστηριοποιούνταν αντίστοιχα η ευρωπαϊκή και η ιαπωνική ομάδα κατασκευαστών, αλλά το επιχείρημα ότι δεν υπήρχε επικερδής τρόπος υπερβάσεως των εμποδίων αυτών. Επικαλείται, συναφώς, το παράδειγμα δύο έργων ΕΜΜΑ στην Τσεχική Δημοκρατία. Το πρώτο έργο ανατέθηκε στη Fuji ενώ για το δεύτερο υπέβαλε προσφορά η Melco, πράγμα που η Siemens δεν αμφισβητεί. Τούτο αποδεικνύει ότι η είσοδος των Ιαπώνων κατασκευαστών στις ευρωπαϊκές αγορές δεν προσέκρουσε σε ανυπέρβλητα εμπόδια τεχνικής και εμπορικής φύσεως και επιβεβαιώνει, ως εκ τούτου, το επιχείρημα της Επιτροπής ότι οι μετέχουσες στη σύμπραξη επιχειρήσεις είχαν υποκειμενικό συμφέρον να μην επιχειρήσουν οι κατασκευαστές της έτερης ομάδας να υπερβούν τα εμπόδια αυτά.

95 Κατά συνέπεια, οι δηλώσεις της Fuji αποτελούν ιδιαίτερα αξιόπιστο στοιχείο που αποδεικνύει την κατανομή των ευρωπαϊκών και των ιαπωνικών αγορών προς όφελος των αντίστοιχων ομάδων κατασκευαστών.

Επί των δηλώσεων της Hitachi

96 Η Hitachi δήλωσε ότι τα έργα ΕΜΜΑ στην Ευρώπη που κατανέμονταν μεταξύ των Ευρωπαίων κατασκευαστών καταλογίζονταν στην κοινή «ευρωπαϊκή» ποσόστωση στο πλαίσιο της συμφωνίας GQ και ότι, για τον λόγο αυτόν, έως το 1999, οι Ιάπωνες κατασκευαστές ενημερώνονταν εκ των υστέρων για το αποτέλεσμα της κατανομής των έργων ΕΜΜΑ στην Ευρώπη μεταξύ των Ευρωπαίων κατασκευαστών. Με την απάντησή της στην ανακοίνωση αιτιάσεων, η Hitachi ανέφερε συγκεκριμένα τα εξής:

«Η Hitachi επιβεβαιώνει ότι, έως το 1999, οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές ΕΜΜΑ γνωστοποιούσαν στους Ιάπωνες κατασκευαστές ΕΜΜΑ λεπτομερή στοιχεία όσον αφορά τα έργα ΕΜΜΑ που επρόκειτο να υλοποιήσουν στην Ευρώπη. Η Hitachi επιβεβαιώνει, ακόμη, ότι τα στοιχεία αυτά γνωστοποιούνταν προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι η αξία των υλοποιούμενων στην Ευρώπη έργων συνυπολογιζόταν κατά τη συμφωνία επί των ποσοστώσεων για τα εκτός Ευρώπης έργα που αντιστοιχούν σε Ευρωπαίους και Ιάπωνες κατασκευαστές, βάσει της συμφωνίας GQ […]

Για να γίνει αντιληπτή η περιορισμένη πρακτική σημασία του μηχανισμού αυτού κατά το διάστημα που είχε τεθεί σε ισχύ (δηλαδή έως το 2002), πρέπει να τονιστεί ότι η γνωστοποίηση στοιχείων σχετικά με τα υλοποιούμενα στην Ευρώπη έργα στο πλαίσιο της συμφωνίας GQ δεν είχε σχέση με την οικειοθελή αποχή των Ιαπώνων κατασκευαστών από την ευρωπαϊκή αγορά ούτε αποδεικνύει την ύπαρξη τέτοιας βουλήσεως εκ μέρους τους, δεδομένου ότι δεν υφίστατο “κοινή ρύθμιση”. Αυτό που ίσως έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία είναι, εν πάση περιπτώσει, ότι η ανάθεση έργων ΕΜΜΑ στην Ευρώπη στο πλαίσιο της συμπράξεως μεταξύ ευρωπαϊκών επιχειρήσεων δεν ήταν “απόρροια” της ανταλλαγής πληροφοριακών στοιχείων μεταξύ Ευρωπαίων και Ιαπώνων κατασκευαστών ΕΜΜΑ, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή. Γνωστοποίηση στοιχείων μεταξύ Ευρωπαίων και Ιαπώνων κατασκευαστών ΕΜΜΑ γινόταν μετά την ανάθεση των έργων ΕΜΜΑ στην Ευρώπη.»

97 Η δήλωση αυτή είναι διαφωτιστική από πολλές απόψεις. Πρώτον, η Hitachi, επιβεβαιώνοντας ρητώς ότι τα έργα ΕΜΜΑ που υλοποιούσαν οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές στην Ευρώπη καταλογίζονταν στη δική τους συνολική ποσόστωση στο πλαίσιο της συμφωνίας GQ, επιβεβαιώνει και την άποψη της Επιτροπής ότι οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές, μεταξύ των οποίων και η Siemens, προέβαιναν σε συμφωνίες με αντικείμενο τα εν λόγω έργα εντός της κοινής αγοράς (κατά τα πρώτα έτη λειτουργίας της συμπράξεως, η αγορά της Ανατολικής Ευρώπης δεν ήταν ακόμη προσβάσιμη) και ότι, ως εκ τούτου, η σύμπραξη όντως είχε συνέπειες για την κοινή αγορά και τον ΕΟΧ.

98 Δεύτερον, η δήλωση της Hitachi αποτελεί επίσης, ανεξαρτήτως της βουλήσεως του δηλούντος, ένδειξη υπέρ της απόψεως της Επιτροπής ότι πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές συνολικά είχαν αποκλειστικά οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές. Συγκεκριμένα, η Hitachi τόνισε επανειλημμένως ότι οι Ιάπωνες κατασκευαστές ενημερώνονταν εκ των υστέρων. Αφενός, συμπεραίνει εξ αυτού ότι οι εν λόγω κατασκευαστές δεν μετείχαν στις εναρμονισμένες πρακτικές που ακολουθούσαν οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές στις ευρωπαϊκές αγορές. Αφετέρου, φρονεί ότι το εν λόγω στοιχείο δεν έχει σχέση με τη δέσμευση των Ιαπώνων κατασκευαστών να απέχουν από τις ευρωπαϊκές αγορές ούτε επιβεβαιώνει την ύπαρξη τέτοιας δεσμεύσεως, και, ως εκ τούτου, η Hitachi αμφισβητεί την ύπαρξη της κοινής ρυθμίσεως.

99 Πάντως, το γεγονός ότι, όπως παραδέχεται και η Hitachi, τα έργα ΕΜΜΑ στην Ευρώπη, τα οποία κατανέμονταν μεταξύ των Ευρωπαίων κατασκευαστών, καταλογίζονταν στην παγκόσμια ποσόστωση δεν θα μπορούσε να εξηγηθεί λογικώς, αν, εν πάση περιπτώσει, η αποχή των Ιαπώνων κατασκευαστών από τις ευρωπαϊκές αγορές οφείλονταν σε τεχνικούς ή εμπορικούς λόγους. Συγκεκριμένα, σε μια τέτοια περίπτωση, οι Ευρωπαίοι κατασκευαστές δεν θα είχαν λόγο να συμφωνήσουν στον καταλογισμό των έργων αυτών στην παγκόσμια ποσόστωσή τους, δεχόμενοι έτσι αναγκαστικά τη μείωση του αριθμού και της αξίας των έργων ΕΜΜΑ που θα μπορούσαν να διεκδικήσουν στις παγκόσμιες αγορές στο πλαίσιο της συμπράξεως. Αντιθέτως, η συμφωνία τους ως προς το συγκεκριμένο αντάλλαγμα αποδεικνύει ότι η αποχή των Ιαπώνων κατασκευαστών από τις ευρωπαϊκές αγορές είχε για τους Ευρωπαίους τέτοια αξία ώστε να δικαιολογεί την παραχώρηση του εν λόγω ανταλλάγματος.

100 Όσον αφορά την αξιοπιστία της δηλώσεως της Hitachi, τονίζεται ότι η εν λόγω εταιρία ζήτησε να υπαχθεί στην ανακοίνωση περί συνεργασίας. Επομένως, οι δηλώσεις της πρέπει να συνεκτιμηθούν με περίσκεψη αν είναι επιβαρυντικές αποκλειστικά για τις λοιπές επιχειρήσεις. Πλην όμως, τούτο δεν συμβαίνει εν προκειμένω. Συγκεκριμένα, η δήλωση της Hitachi ότι οι Ιάπωνες κατασκευαστές είχαν δεχθεί να απέχουν από τις ευρωπαϊκές αγορές είναι εξίσου επιβαρυντική για την ίδια και για τους λοιπούς μετέχοντες στη σύμπραξη, καθόσον επιβεβαιώνει πραγματικό περιστατικό δυνάμενο να ληφθεί υπόψη σε βάρος της. Είναι, επιπλέον, προφανές ότι η Hitachi δεν είχε επίγνωση όλων των συμπερασμάτων που θα μπορούσαν να αντληθούν από τη δήλωσή της, ιδίως όσον αφορά την αποκλειστική πρόσβαση των Ευρωπαίων κατασκευαστών στις ευρωπαϊκές αγορές, πράγμα που ενισχύει την αξιοπιστία της δηλώσεώς της.

101 Συνεπώς, οι δηλώσεις της Hitachi κρίνονται ιδιαίτερα αξιόπιστες.

Επί της μη αμφισβητήσεως, από την Areva, την Alstom και τον όμιλο VA Tech, της διαπιστώσεως περί υπάρξεως κοινής ρυθμίσεως

102 Όσον αφορά τη μη αμφισβήτηση, από την Areva, την Alstom και τον όμιλο VA Tech, της υπάρξεως κοινής ρυθμίσεως, από τα έγγραφα της δικογραφίας προκύπτει ότι το γεγονός αυτό είτε έχει μειωμένη αποδεικτική αξία είτε δεν αρκεί προς τεκμηρίωση των επιχειρημάτων της Επιτροπής.

103 Όσον αφορά, πρώτον, τις Areva και Alstom, η Επιτροπή αναφέρει, με την αιτιολογική σκέψη 125 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι οι δύο αυτές εταιρίες δεν αμφισβήτησαν την ύπαρξη κοινής ρυθμίσεως, σκοπούσας τη διαφύλαξη των προνομιούχων θέσεων που ανέκαθεν κατείχαν στις εγχώριες αγορές οι μετέχουσες στη σύμπραξη επιχειρήσεις, με τις αντίστοιχες απαντήσεις τους στην ανακοίνωση αιτιάσεων και με τις μεταγενέστερες δηλώσεις τους, της 21ης και της 26ης Νοεμβρίου αντιστοίχως, μετά την κοινοποίηση της απαντήσεως της Fuji, η οποία παραδέχθηκε την ύπαρξη της κοινής ρυθμίσεως. Πλην όμως, η Siemens και η Επιτροπή δεν αναφέρθηκαν, με τα δικόγραφα που κατέθεσαν στο Γενικό Δικαστήριο, στη μη αμφισβήτηση, από τις Areva και Alstom, της υπάρξεως κοινής ρυθμίσεως. Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να γίνει δεκτό ότι το ζήτημα αυτό δεν περιλαμβάνεται στο αντικείμενο της υπό κρίση διαφοράς.

104 Όσον αφορά, δεύτερον, τον όμιλο VA Tech, η Επιτροπή επισημαίνει, με την αιτιολογική σκέψη 125 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι ο όμιλος αυτός δεν αμφισβήτησε ευθέως, με την απάντησή του στην ανακοίνωση αιτιάσεων, τα σχετικά με την κοινή ρύθμιση στοιχεία. Συναφώς, διαπιστώνεται, πρώτον, ότι η εν λόγω απάντηση δεν περιλαμβάνεται στη δικογραφία και ότι υπόψη του Γενικού Δικαστηρίου τέθηκε μόνον το απόσπασμα που παραθέτει η Επιτροπή στην υποσημείωση 79 της προσβαλλομένης αποφάσεως: «Ακόμη και χωρίς την υποτιθέμενη κοινή ρύθμιση, οι Ιάπωνες κατασκευαστές θα αποκλείονταν από την ευρωπαϊκή αγορά λόγω των ιδιαίτερα υψηλών εμποδίων όσον αφορά την είσοδο σε αυτή, όπως θα αποδειχθεί λεπτομερώς κατωτέρω». Δεύτερον, το γεγονός απλώς και μόνον ότι μια εταιρία δεν αμφισβήτησε ευθέως ορισμένα πραγματικά περιστατικά έχει πολύ περιορισμένη αποδεικτική αξία, διότι, κατά μείζονα λόγο, δεν είναι δυνατόν να εξεταστεί, βάσει ενός τέτοιου μεμονωμένου αποσπάσματος, το πλαίσιο της μη αμφισβητήσεως. Τρίτον, επισημαίνεται ότι, ακόμη και εξεταζόμενο μεμονωμένα, το εν λόγω απόσπασμα δεν έχει το περιεχόμενο που του αποδίδει η Επιτροπή. Συναφώς, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στη λέξη «υποτιθέμενη» με την οποία ο όμιλος VA Tech χαρακτηρίζει την κοινή ρύθμιση. Από τη χρήση της λέξεως αυτής προκύπτει ότι ο όμιλος VA Tech, ενώ δεν αμφισβητεί ευθέως την ύπαρξη της επίμαχης ρυθμίσεως, εντούτοις δεν την παραδέχεται, ούτε καν εμμέσως. Αντιθέτως, το παρατιθέμενο απόσπασμα πρέπει να ερμηνευθεί ως έμμεση αμφισβήτηση της υπάρξεως της κοινής ρυθμίσεως.

105 Επομένως, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η προβαλλόμενη από την Επιτροπή μη αμφισβήτηση, εκ μέρους της Areva, της Alstom και του ομίλου VA Tech, της υπάρξεως κοινής ρυθμίσεως αποτελεί στοιχείο που επιβεβαιώνει την άποψη της Επιτροπής σχετικά με τον αποκλεισμό των ευρωπαϊκών αγορών προς όφελος των Ευρωπαίων κατασκευαστών και την προστασία των «κατασκευαστριών χωρών».

Επί του καταλόγου των έργων ΕΜΜΑ στην Ευρώπη

106 Ο κατάλογος ένδεκα έργων ΕΜΜΑ, στον οποίον αναφέρεται η Επιτροπή με την αιτιολογική σκέψη 164 της προσβαλλομένης αποφάσεως, αποτελεί ουσιαστικά απόσπασμα καταλόγου με τίτλο «Enquirylist1», ο οποίος προσκομίστηκε από την ΑΒΒ και περιλαμβάνει τα έργα ΕΜΜΑ που συζητήθηκαν στο πλαίσιο της συμπράξεως από το 1988 έως το 1999 (στο εξής: γενικός κατάλογος), περιέχει δε στοιχεία σχετικά, μεταξύ άλλων, με τις προθεσμίες υποβολής προσφορών, τις επιχειρήσεις που εκδήλωσαν ενδιαφέρον για καθένα από τα έργα και το αποτέλεσμα των συζητήσεων στο πλαίσιο της συμπράξεως (δηλαδή την ανάθεση του έργου σε μέλος της συμπράξεως ή τον καθορισμό κατώτατης τιμής).

107 Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά, από τα ένδεκα έργα ΕΜΜΑ στην Ευρώπη που περιλαμβάνονται στον γενικό κατάλογο, τα έξι ανατέθηκαν στην επιχείρηση που είχε επιλεγεί στο πλαίσιο της συμπράξεως και, συγκεκριμένα, τρία στην ΑΒΒ και τρία στη Siemens. Ως προς τα λοιπά πέντε έργα, στον γενικό κατάλογο διευκρινίζεται ότι αυτά δεν ανατέθηκαν σε μετέχουσα στη σύμπραξη επιχείρηση, πλην όμως καθορίστηκε κατώτατη τιμή, δηλαδή οι μετέχουσες στη σύμπραξη ευρωπαϊκές επιχειρήσεις συμφώνησαν επί της κατώτατης τιμής που θα πρότειναν στο πλαίσιο τυχόν υποβολής προσφορών για τους συγκεκριμένους διαγωνισμούς.

108 Η Siemens επιχείρησε, αρχικώς, να εγείρει αμφιβολίες ως προς την αξιοπιστία των στοιχείων που περιλαμβάνονται στον γενικό κατάλογο, χωρίς, πάντως, να αμφισβητήσει ρητώς το υποστατό των έργων που περιλαμβάνονται σε αυτόν ούτε, ειδικότερα, το υποστατό των ένδεκα έργων ΕΜΜΑ στην Ευρώπη ή, ακόμη, το γεγονός ότι τα έργα αυτά αποτέλεσαν αντικείμενο συζητήσεων στο πλαίσιο της συμπράξεως.

109 Στο πλαίσιο αυτό, η Siemens προέβαλε, μεταξύ άλλων, ότι ορισμένα από τα έργα αυτά αναφέρονται περισσότερες από μία φορές, ότι πολλά από αυτά ουδέποτε υλοποιήθηκαν και ότι δεν προκύπτει από κανένα σημείο του γενικού καταλόγου ότι της ανατέθηκε έργο ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ. Η ανάθεση δύο έργων σε αυτή ήταν αποτέλεσμα σύμφωνων με τον ανταγωνισμό ενεργειών. Η Siemens επικαλείται, ακόμη, ανάλυση του γενικού καταλόγου στην οποία προέβη ανεξάρτητη εταιρία, από την οποία προκύπτει ότι, μεταξύ άλλων, τα έργα ΕΜΜΑ εντός του ΕΟΧ δεν κατανέμονταν βάσει συστήματος που λειτουργούσε κατά τρόπο όμοιο με τον προβλεπόμενο από τη συμφωνία GQ και τη συμφωνία EQ.

110 Επιπλέον, με την απάντησή της σε έγγραφα ερωτήματα του Γενικού Δικαστηρίου προ της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως, η Siemens αμφισβήτησε ότι στο πλαίσιο της συμπράξεως υπήρξε συνεννόηση για τα ένδεκα έργα ΕΜΜΑ στην Ευρώπη που περιλαμβάνονται στον γενικό κατάλογο.

111 Τα επιχειρήματα αυτά θα εξεταστούν με τις σκέψεις 116 έως 138 κατωτέρω.

– Επί της προελεύσεως και της ημερομηνίας καταρτίσεως του γενικού καταλόγου, καθώς και επί του χαρακτηρισμού του ως αποδεικτικού στοιχείου

112 Διαπιστώνεται ότι, όπως προέβαλε η Siemens, δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί με βεβαιότητα η προέλευση και η ημερομηνία καταρτίσεως του γενικού καταλόγου.

113 Συναφώς, τονίζεται, πάντως, ότι, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 88 και την υποσημείωση 21 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η ΑΒΒ προσκόμισε τον γενικό κατάλογο στις 7 Μαΐου 2004, δηλαδή μια ημέρα μετά την ημερομηνία που αναγράφεται στην αρχή της πρώτης σελίδας, 6 Μαρτίου 2004, η οποία είναι, κατά πάσα πιθανότητα, είτε η ημερομηνία καταρτίσεως είτε η ημερομηνία εκτυπώσεως του εγγράφου. Εξάλλου, στον εν λόγω κατάλογο οι αναφορές στην ΑΒΒ είναι επιπλέον κωδικοποιημένες σε σχέση με τους λοιπούς μετέχοντες στη σύμπραξη. Συγκεκριμένα, οι Ευρωπαίοι –εξαιρέσει της ΑΒΒ– και οι Ιάπωνες μετέχοντες στη σύμπραξη έχουν καταχωριστεί στη στήλη «Μετέχων» του καταλόγου αυτού, σε δύο ομάδες, με τους αντίστοιχους κωδικούς που χρησιμοποιούνταν στο πλαίσιο της συμπράξεως. Αντιθέτως, η ABB «κρύβεται», σύμφωνα με την έκφραση που χρησιμοποίησε ο Μ. κατά την ακρόασή του από την Επιτροπή στις 23 Σεπτεμβρίου 2005, στη στήλη «GCs», όπου καταχωρίζονται κατ’ αρχήν οι γενικές συμβάσεις. Σύμφωνα με τα όσα ανέφερε ο Μ., πρόκειται για προφύλαξη ληφθείσα κατόπιν έρευνας που διεξήγαγε η αρμόδια για τον ανταγωνισμό σουηδική αρχή ως προς την ΑΒΒ.

114 Τα δύο αυτά στοιχεία οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ο γενικός κατάλογος καταρτίστηκε αρχικώς από την ABB, στο πλαίσιο της παρακολουθήσεως της λειτουργίας της συμπράξεως, και επανεκτυπώθηκε προκειμένου να προσκομιστεί στην Επιτροπή. Πρέπει, συνεπώς, να γίνει δεκτή η εκδοχή αυτή, η οποία, άλλωστε είναι η ευνοϊκότερη για τη Siemens και συμβαδίζει με τις δηλώσεις της εν λόγω εταιρίας, η οποία υποστηρίζει ότι δεν κατάρτισε αυτή τον γενικό κατάλογο.

115 Κατά συνέπεια, πρέπει να γίνει δεκτό, όπως υποστηρίζει η Siemens, ότι ο γενικός κατάλογος συμπεριλαμβάνεται στις δηλώσεις της ABB. Συγκεκριμένα, ο γενικός κατάλογος δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αποδεικτικό έγγραφο, δεδομένου ότι, όπως προαναφέρθηκε, είτε έχει καταρτιστεί από την ABB είτε έχει εκτυπωθεί από την ABB από εσωτερικό ηλεκτρονικό αρχείο σε χρονικό πλαίσιο συναφές προς αυτό εντός του οποίου πραγματοποιήθηκαν οι δηλώσεις της εν λόγω εταιρίας προς στήριξη του αιτήματός της υπαγωγής στην ανακοίνωση περί συνεργασίας. Κατά συνέπεια, τα προεκτεθέντα στις σκέψεις 64 έως 67 ανωτέρω, σχετικά με την αποδεικτική αξία των δηλώσεων της ABB ισχύουν και όσον αφορά τον γενικό κατάλογο. Ειδικότερα, τα στοιχεία που προκύπτουν από τον γενικό κατάλογο δεν αρκούν προς τεκμηρίωση των δηλώσεων της ABB, αλλ’ αντιθέτως χρήζουν τεκμηρίωσης από άλλα αποδεικτικά στοιχεία, σύμφωνα με τη νομολογία που παρατίθεται στη σκέψη 66 ανωτέρω.

– Επί του επιχειρήματος ότι τα έργα ΕΜΜΑ στην Ευρώπη που αναγράφονται στον γενικό κατάλογο δεν συζητήθηκαν στο πλαίσιο της συμπράξεως

116 Όπως αναφέρθηκε στη σκέψη 110 ανωτέρω, με την απάντησή της σε έγγραφα ερωτήματα του Γενικού Δικαστηρίου προ της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως, η Siemens αμφισβήτησε για πρώτη φορά ότι υπήρξε συνεννόηση, στο πλαίσιο της συμπράξεως, για τα ένδεκα έργα ΕΜΜΑ στην Ευρώπη που περιλαμβάνονται στον γενικό κατάλογο. Βεβαίως, απαντώντας σε σχετική ερώτηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ανέφερε ότι διατύπωσε την αμφισβήτηση αυτή κατά την ενώπιον της Επιτροπής διοικητική διαδικασία και με το δικόγραφο της προσφυγής της. Το δικόγραφο της προσφυγής, πάντως, περιέχει, συναφώς, μόνον τα στοιχεία που παρατίθενται στη σκέψη 109 ανωτέρω, ακόμη δε και αν υποτεθεί ότι η Siemens διατύπωσε τέτοια αμφισβήτηση κατά τη διοικητική διαδικασία, τούτο δεν θεραπεύει την παράλειψη διατυπώσεως της εν λόγω αμφισβητήσεως ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου με το δικόγραφο της προσφυγής. Συνεπώς, το επιχείρημα της Siemens ότι δεν έγιναν συζητήσεις στο πλαίσιο της συμπράξεως για τα ένδεκα έργα ΕΜΜΑ στην Ευρώπη που περιλαμβάνονται στον γενικό κατάλογο είναι απορριπτέος ως εκπρόθεσμος, σύμφωνα με το άρθρο 48, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας.

117 Πρέπει, ακόμη, να ληφθεί ιδιαίτερα υπόψη ο λεπτομερής χαρακτήρας των στοιχείων που περιέχει ο γενικός κατάλογος. Συγκεκριμένα, στον κατάλογο αυτόν καταγράφονται, μεταξύ άλλων, τα χαρακτηριστικά του εξοπλισμού που απαιτούνταν για την υλοποίηση των επίμαχων έργων, η προθεσμία υποβολής προσφορών, οι ημερομηνίες διεξαγωγής συζητήσεων στο πλαίσιο της συμπράξεως, τα έργα για τα οποία ενδιαφερόταν κάθε μετέχων στη σύμπραξη, η επωνυμία του πιθανού αναδόχου ή η επίτευξη συμφωνίας επί της κατώτατης τιμής και, ενδεχομένως, η ανάθεση του έργου στον μετέχοντα στη σύμπραξη. Δεν είναι δυνατόν να αμφισβητηθούν στοιχεία τέτοιας ποικιλίας και ακρίβειας με το απλό επιχείρημα ότι δεν έγιναν στο πλαίσιο της συμπράξεως συζητήσεις για τα ένδεκα έργα ΕΜΜΑ στην Ευρώπη.

118 Υπενθυμίζεται, συναφώς, ότι η Siemens δεν αμφισβήτησε ότι εκτελούσε γραμματειακά καθήκοντα στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής ομάδας της συμπράξεως από το 1988 έως το 1999. Είναι, συνεπώς, βέβαιο ότι γνώριζε για όλα τα έργα που είχαν συζητηθεί μεταξύ των μελών της ευρωπαϊκής ομάδας κατασκευαστών και, ως εκ τούτου, αν εντόπιζε κάποιο σφάλμα, μπορούσε να αμφισβητήσει τεκμηριωμένα και συγκεκριμένα, με τα στοιχεία που είχε στη διάθεσή της, όλα τα έργα που παραθέτει η ABB. Η Siemens, εφόσον δεν έκανε χρήση της δυνατότητας αυτής, χωρίς να δώσει συναφώς, κάποια εξήγηση, δεν μπορεί να αμφισβητήσει εγκύρως ότι, στο πλαίσιο της συμπράξεως, υπήρξαν συνεννοήσεις με αντικείμενο τα έργα που περιλαμβάνονται στον γενικό κατάλογο και, ειδικότερα, τα ένδεκα έργα εντός του ΕΟΧ.

119 Είναι απορριπτέα ως εσφαλμένη η άποψη που διατύπωσε η Siemens, με την απάντησή της στις έγγραφες ερωτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου πριν την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, σύμφωνα με την οποία τα ένδεκα επίμαχα έργα ήταν εκτός ΕΟΧ κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών. Συγκεκριμένα, στα ένδεκα αυτά έργα για τα οποία έγιναν συζητήσεις στο πλαίσιο της συμπράξεως από το 1992 έως το 1998 καταλέγονται τρία έργα στην Ισπανία, ένα στη Δανία, ένα στην Ιρλανδία και ένα στην Πορτογαλία, δηλαδή σε κράτη μέλη που προσχώρησαν στην Κοινότητα πριν το 1988. Ομοίως, τα δύο έργα στη Φινλανδία, του 1994 και του 1995, καλύπτονται αναμφισβήτητα από τη Συμφωνία ΕΟΧ και τη Συνθήκη ΕΚ, αντιστοίχως, καθώς η Δημοκρατία της Φινλανδίας έγινε μέλος του ΕΟΧ την 1η Ιανουαρίου 1994 και μέλος της Κοινότητας την 1η Ιανουαρίου 1995. Η διαπίστωση αυτή ισχύει και όσον αφορά ένα έργο στην Ισλανδία και δύο έργα στη Νορβηγία, όλα του 1998, όταν η Δημοκρατία της Ισλανδίας και το Βασίλειο της Νορβηγίας ήταν μέλη του ΕΟΧ. Επομένως, όταν συζητούνταν τα επίμαχα έργα, όλες αυτές οι χώρες ήταν μέλη είτε της κοινής αγοράς είτε του ΕΟΧ.

120 Εξάλλου, είναι απορριπτέο το επιχείρημα της Siemens ότι ο γενικός κατάλογος είναι «ασαφής». Είναι αληθές ότι ο κατάλογος αυτός έχει καταρτιστεί με τη μορφή πίνακα και περιέχει διάφορους κωδικούς με αριθμούς και/ή γράμματα. Ωστόσο, δόθηκαν στην Επιτροπή διευκρινίσεις σχετικά με τους κωδικούς αυτούς, κυρίως από τον μάρτυρα Μ. κατά την ακρόασή του στις 23 Σεπτεμβρίου 2005, οπότε, υπό το πρίσμα των διευκρινίσεων αυτών, πρέπει να γίνει δεκτό ότι από τον γενικό κατάλογο σχηματίζεται σαφής εικόνα όσον αφορά τον τρόπο χειρισμού των έργων ΕΜΜΑ στο πλαίσιο της συμπράξεως.

– Επί των έργων που υποστηρίζεται ότι έχουν καταχωρ