ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τέταρτο τμήμα)

της 7ης Ιουνίου 2011 ( )

«Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Αγορά των μεθακρυλικών ενώσεων – Απόφαση που διαπιστώνει παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ – Καταλογισμός της παραβατικής συμπεριφοράς – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Αρχή της ίσης μεταχειρίσεως – Αρχή της χρηστής διοικήσεως – Πρόστιμα – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Συγκεκριμένος αντίκτυπος στην αγορά – Αποτρεπτικό αποτέλεσμα του προστίμου – Υποτροπή – Αρχή non bis in idem – Αρχή της αναλογικότητας – Ελαφρυντικές περιστάσεις – Μη εφαρμογή των συμφωνιών στην πράξη – Καταλογισμός της ευθύνης πληρωμής στο πλαίσιο ομίλου εταιριών – Πλήρης δικαιοδοσία»

Στην υπόθεση T‑217/06,

Arkema France, με έδρα την Colombes (Γαλλία),

Altuglas International SA, με έδρα το Puteaux (Γαλλία),

Altumax Europe SAS, με έδρα το Puteaux,

εκπροσωπούμενες αρχικώς από τους A. Winckler, S. Sorinas Jimeno και P. Geffriaud, στη συνέχεια, από τους Sorinas Jimeno και E. Jégou, δικηγόρους,

προσφεύγουσες,

κατά

Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εκπροσωπούμενης αρχικώς από τους F. Arbault και V. Bottka και, στη συνέχεια, από τους Bottka και F. Castillo de la Torre,

καθής,

με αντικείμενο, κυρίως, αίτημα ακυρώσεως της αποφάσεως Ε(2006) 2098 τελικό της Επιτροπής, της 31ης Μαΐου 2006, σχετικά με διαδικασία δυνάμει του άρθρου 81 [ΕΚ] και του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (Υπόθεση COMP/F/38.645 – Μεθακρυλικές ενώσεις), στο μέτρο που αφορά τις προσφεύγουσες, και, επικουρικώς, αίτημα ακυρώσεως ή μειώσεως του προστίμου που επιβλήθηκε στις προσφεύγουσες με την εν λόγω απόφαση,

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα),

συγκείμενο από τους O. Czúcz, πρόεδρο, I. Labucka (εισηγήτρια) και K. O’Higgins, δικαστές,

γραμματέας: T. Weiler, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 15ης Δεκεμβρίου 2009,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Ιστορικό της διαφοράς

Εισαγωγή

1 Με την απόφαση E(2006) 2098 τελικό της Επιτροπής, της 31ης Μαΐου 2006, σχετικά με διαδικασία δυνάμει του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (Υπόθεση COMP/F/38.645 – Μεθακρυλικές ενώσεις) (στο εξής: προσβαλλομένη απόφαση), η Επιτροπή επέβαλε στην Arkema SA και στις θυγατρικές της Altuglas International SA (στο εξής: Altuglas) και Altumax Europe SAS (στο εξής: Altumax, και οι τρεις από κοινού: Arkema), αλληλεγγύως και εις ολόκληρον, πρόστιμο ύψους 219 131 250 ευρώ, διότι συμμετείχαν σε σύμπραξη στον τομέα των μεθακρυλικών ενώσεων από τις 23 Ιανουαρίου 1997 έως τις 12 Σεπτεμβρίου 2002 (στο εξής: επίδικη σύμπραξη). Οι μητρικές τους εταιρίες Total SA και Elf Aquitaine SA κρίθηκαν αλληλεγγύως υπεύθυνες για την καταβολή του προστίμου έως το ποσό των 140,4 εκατομμυρίων και 181,5 εκατομμυρίων ευρώ αντίστοιχα (άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

2 Η Arkema (πρώην Atofina SA) είναι ανώνυμη εταιρία του γαλλικού δικαίου, η οποία συγκεντρώνει τρεις κλάδους δραστηριοτήτων: τα προϊόντα βινυλίου, τη βιομηχανική χημεία και τα προϊόντα αποδόσεως. Κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών στα οποία αναφέρεται η προσβαλλομένη απόφαση, η Arkema ανήκε στην Elf Aquitaine, αρχικά σε ποσοστό 97,6 % και, στη συνέχεια, μετά την εξαγορά του ομίλου Elf από την Total Fina SA στις 17 Απριλίου 2000, σε ποσοστό 96,48 %. Από την ημερομηνία αυτή και έπειτα, και κατά το λοιπό χρονικό διάστημα που διήρκεσε η σχετική παράβαση, η ίδια η Elf Aquitaine ανήκε κατά ποσοστό 99,43 % στην Total (πρώην Total Fina και στη συνέχεια TotalFinaElf SA) (αιτιολογικές σκέψεις 265 και 266 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

3 Στις 18 Μαΐου 2006, και επ’ ευκαιρία της εισαγωγής της στο χρηματιστήριο, η Arkema μετονομάστηκε σε Arkema France.

4 Οι Altuglas (πρώην Atohaas και Atoglas SA) και Altumax είναι οι κύριες θυγατρικές της Arkema που δραστηριοποιούνται στον τομέα των μεθακρυλικών ενώσεων και, ειδικότερα, στο μεθακρυλικό πολυμεθύλιο (στο εξής: PMMA) και που συμμετείχαν στις εναρμονισμένες πρακτικές που περιγράφονται στην προσβαλλομένη απόφαση (αιτιολογική σκέψη 259 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Η Altumax ανήκε κατά 100 % στην Arkema καθ’ όλη τη διάρκεια της παραβάσεως. Η Altuglas ανήκε κατά ποσοστό 100 % στην Arkema από το 1998. Πριν από τη χρονολογία αυτή, η Elf Atochem SA κατείχε μόνο το 50 % του κεφαλαίου της, αλλά ήταν υπεύθυνη για την τρέχουσα διαχείρισή της (αιτιολογική σκέψη 263 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

Διοικητική διαδικασία

5 Η έρευνα που οδήγησε στην έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως κινήθηκε μετά την υποβολή από την Degussa AG, στις 20 Δεκεμβρίου 2002, αιτήσεως μη επιβολής προστίμου, δυνάμει της ανακοινώσεως της Επιτροπής της 19ης Φεβρουαρίου 2002, σχετικά με τη μη επιβολή και τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (καρτέλ) (ΕΕ C 45, σ. 3, στο εξής: ανακοίνωση περί συνεργασίας).

6 Στις 25 και 26 Μαρτίου 2003, η Επιτροπή πραγματοποίησε ελέγχους, ιδίως στις εγκαταστάσεις της Arkema. Κατόπιν των ελέγχων αυτών, η Arkema υπέβαλε, στις 3 Απριλίου 2003, αίτηση μη επιβολής ή μειώσεως του ύψους του προστίμου δυνάμει της ανακοινώσεως περί συνεργασίας (αιτιολογική σκέψη 60 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

7 Στις 17 Αυγούστου 2005, η Επιτροπή κοινοποίησε αιτιάσεις, μεταξύ άλλων, προς την Total, την Elf Aquitaine, την Arkema, την Altuglas και την Altumax, σχετικά με παράβαση στον τομέα των μεθακρυλικών ενώσεων (αιτιολογική σκέψη 85 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

8 Στις 15 και 16 Δεκεμβρίου 2005, πραγματοποιήθηκε ακρόαση στην οποία παρευρέθηκαν όλοι οι αποδέκτες των κοινοποιηθεισών αιτιάσεων (αιτιολογική σκέψη 87 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

9 Στις 31 Μαΐου 2006, η Επιτροπή εξέδωσε την προσβαλλομένη απόφαση.

Η προσβαλλομένη απόφαση

10 Υπάρχουν δύο πτυχές της προσβαλλομένης αποφάσεως που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την επίλυση της υπό κρίση διαφοράς: ο προσδιορισμός της ταυτότητας των αποδεκτών της και ο υπολογισμός του προστίμου.

Αποδέκτες της προσβαλλομένης αποφάσεως

11 Αφού επισήμανε την ανάγκη να προσδιοριστούν τα νομικά πρόσωπα στα οποία έπρεπε να αποδοθεί η παράβαση (αιτιολογική σκέψη 245 της προσβαλλομένης αποφάσεως), η Επιτροπή έκρινε ότι η Altuglas, η Altumax, η Arkema και η Elf Aquitaine ήταν εις ολόκληρον υπεύθυνες για την παράβαση για την οποία είχαν κριθεί υπεύθυνες η Altuglas και η Altumax κατά το διάστημα από 23 Ιανουαρίου 1997 έως 12 Σεπτεμβρίου 2002. Η Total θεωρήθηκε εις ολόκληρον υπεύθυνη για την παράβαση που διέπραξαν η Altuglas και η Altumax από την 1η Μαΐου 2000 έως τη 12η Σεπτεμβρίου 2002 (αιτιολογική σκέψη 277 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

12 Ειδικότερα, όσον αφορά την ευθύνη της Elf Aquitaine, η Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη ότι τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της Arkema είχαν διοριστεί από την Elf Aquitaine και ότι η τελευταία συμμετείχε στο κεφάλαιο της θυγατρικής της αρχικά κατά ποσοστό 97,6 % και, μετά τον Απρίλιο του 2000, κατά ποσοστό 96,48 %, συνήγαγε το συμπέρασμα ότι η Elf Aquitaine ασκούσε αποφασιστική επιρροή και πραγματικό έλεγχο επί της συμπεριφοράς της Arkema (αιτιολογική σκέψη 265 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

13 Όσον αφορά την ευθύνη της Total, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι, από τον Απρίλιο του 2000 και μέχρι το πέρας της παραβάσεως, η εν λόγω εταιρία ήλεγχε άμεσα ή έμμεσα το κεφάλαιο όλων των εταιριών εκμεταλλεύσεως του ομίλου, συμπεριλαβανομένων εκείνων που είχαν λάβει ενεργώς μέρος στην επίμαχη σύμπραξη. Υπό τις περιστάσεις αυτές, η Επιτροπή εκτίμησε ότι η Total ασκούσε αποφασιστική επιρροή επί της συμπεριφοράς των θυγατρικών της Elf Aquitaine, Arkema, Altuglas και Altumax και κοινοποίησε αιτιάσεις σε όλες τις ως άνω εταιρίες (αιτιολογική σκέψη 267 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

14 Η Arkema, αφενός, και οι Total και Elf Aquitaine, αφετέρου, διαβίβασαν χωριστές απαντήσεις στις κοινοποιηθείσες αιτιάσεις, με τις οποίες υποστήριζαν, μεταξύ άλλων, ότι η Arkema έπρεπε να είναι ο μοναδικός αποδέκτης της προσβαλλομένης αποφάσεως (αιτιολογικές σκέψεις 268 και 269 της αποφάσεως αυτής). Η Επιτροπή απέρριψε τα επιχειρήματά τους και επιβεβαίωσε την ευθύνη και των πέντε εταιριών που αναφέρθηκαν στην προηγούμενη σκέψη (αιτιολογικές σκέψεις 270 έως 277 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Στο εξής, όλες οι εν λόγω εταιρίες θα αναφέρονται από κοινού ως «όμιλος Total».

Υπολογισμός του προστίμου

15 Όσον αφορά τον υπολογισμό του προστίμου, η Επιτροπή εξέτασε πρώτα τη σοβαρότητα της παραβάσεως και διαπίστωσε, κατ’ αρχάς, ότι, δεδομένης της φύσεώς της και του ότι κάλυπτε το σύνολο της επικράτειας του ΕΟΧ, η παράβαση ήταν πολύ σοβαρή, κατά την έννοια των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού αριθ. 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της συνθήκης ΕΚΑΧ (ΕΕ 1998, C 9, σ. 3, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές) (αιτιολογικές σκέψεις 319 έως 331 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Στη συνέχεια, η Επιτροπή υιοθέτησε διαφοροποιημένη αντιμετώπιση των εταιριών που συμμετείχαν στην παράβαση, τοποθετώντας τον όμιλο Total στην πρώτη κατηγορία, αφού έλαβε υπόψη τον κύκλο εργασιών που είχε πραγματοποιήσει η Arkema εντός του ΕΟΧ για τα τρία προϊόντα από PMMA. Επί της βάσεως αυτής, έλαβε ως ποσό εκκινήσεως, στην περίπτωση του ομίλου, τα 65 εκατομμύρια ευρώ (αιτιολογικές σκέψεις 332 έως 336 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Τέλος, λαμβάνοντας υπόψη τον κύκλο εργασιών της Total παγκοσμίως, η Επιτροπή εφάρμοσε πολλαπλασιαστικό συντελεστή 3 στο πρόστιμο που επέβαλε στον όμιλο Total, προκειμένου να εξασφαλίσει το αποτρεπτικό αποτέλεσμα του προστίμου. Έτσι, το ποσό εκκινήσεως του προστίμου ανέρχεται στα 195 εκατομμύρια ευρώ (αιτιολογικές σκέψεις 337 έως 350 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

16 Δεύτερον, η Επιτροπή εξέτασε τη διάρκεια της παραβάσεως και διαπίστωσε ότι, επειδή η Arkema είχε συμμετάσχει στην παράβαση για χρονικό διάστημα πέντε ετών και επτά μηνών, το ποσό εκκινήσεως έπρεπε να προσαυξηθεί κατά 55 %. Η προσαύξηση αυτή εφαρμόστηκε στις περιπτώσεις της Elf Aquitaine, της Arkema, της Altuglas και της Altumax. Στην περίπτωση της Total, η οποία κατείχε το κεφάλαιο των θυγατρικών της για μικρότερο χρονικό διάστημα, η Επιτροπή προσαύξησε το πρόστιμο κατά 20 % (αιτιολογικές σκέψεις 351 έως 353 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Έτσι, το βασικό ποσό του προστίμου που υπολογίστηκε εις βάρος της Arkema (μαζί με την Elf Aquitaine) ανέρχεται σε 302,25 εκατομμύρια ευρώ. Η Total υποχρεώθηκε να καταβάλει αλληλεγγύως και εις ολόκληρον 234 εκατομμύρια ευρώ από το ως άνω ποσό (αιτιολογική σκέψη 354 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

17 Τρίτον, η Επιτροπή εξέτασε την ενδεχόμενη συνδρομή επιβαρυντικών περιστάσεων. Όσον αφορά την Arkema, η Επιτροπή, λαμβάνοντας υπόψη ότι η εταιρία αυτή ήταν ήδη αποδέκτρια τριών παλαιότερων αποφάσεων, έκρινε ότι η διάπραξη παραβάσεως της ίδιας φύσεως αποτελούσε υποτροπή και αποφάσισε να προσαυξήσει το βασικό ποσό του προστίμου της Arkema κατά 50 %. Η Επιτροπή διευκρίνισε, ωστόσο, ότι οι Total και Elf Aquitaine δεν είχαν ενεργήσει καθ’ υποτροπήν και ότι, επομένως, η προσαύξηση αυτή είχε εφαρμογή μόνο στις περιπτώσεις της Arkema, της Altuglas και της Altumax (αιτιολογική σκέψη 369 της προσβαλλομένης αποφάσεως και υποσημείωση 250 σε αυτή την αιτιολογική σκέψη).

18 Τέταρτον, η Επιτροπή απέρριψε τις ελαφρυντικές περιστάσεις που προέβαλε ο όμιλος Total.

19 Στο στάδιο αυτό, και βάσει των επιβαρυντικών και ελαφρυντικών περιστάσεων που ελήφθησαν ή δεν ελήφθησαν υπόψη, το ποσό του προστίμου ανερχόταν στα 365 218 750 ευρώ για τις Arkema, Altuglas και Altumax. Για την Total, το ποσό του προστίμου καθοριζόταν στα 234 εκατομμύρια ευρώ. Για τη δε Elf Aquitaine, το ποσό του προστίμου παρέμενε στα 302,25 εκατομμύρια ευρώ (αιτιολογική σκέψη 397 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 23, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΚ) 1/2003 του Συμβουλίου, της 16ης Δεκεμβρίου 2002, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της συνθήκης (ΕΕ 2003, L 1, σ. 1), η Επιτροπή εκτίμησε ότι το πρόστιμο δεν υπερέβαινε το 10 % του κύκλου εργασιών της εν λόγω επιχειρήσεως (αιτιολογικές σκέψεις 398 και 399 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

20 Πέμπτον, τέλος, η Επιτροπή προέβη σε εφαρμογή της ανακοινώσεως περί συνεργασίας και αποφάσισε, κατ’ εφαρμογήν του σημείου 23, εδάφιο β΄, πρώτη περίπτωση, της ανακοινώσεως αυτής, να μειώσει κατά 40 % το ποσό του προστίμου που θα είχε άλλως επιβληθεί στον όμιλο Total (αιτιολογικές σκέψεις 403 έως 410 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

21 Έτσι, στο άρθρο 2, στοιχείο β΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή προσδιόρισε το τελικό ποσό του προστίμου ως εξής:

«Arkema [...], Altuglas [...] και Altumax [...], από κοινού και εις ολόκληρον υπεύθυνες: 219,13125 εκατ. ευρώ. Του ποσού αυτού, η Total SA είναι από κοινού και εις ολόκληρον υπεύθυνη για 140,4 εκατ. ευρώ και η Elf Aquitaine SA είναι από κοινού και εις ολόκληρον υπεύθυνη για 181,35 εκατ. ευρώ».

Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων

22 Με δικόγραφο που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου [νυν Γενικού Δικαστηρίου] στις 10 Αυγούστου 2006, οι προσφεύγουσες Arkema France, Altuglas και Altumax άσκησαν την κρινομένη προσφυγή.

23 Κατόπιν τροποποιήσεως της συνθέσεως των τμημάτων του Πρωτοδικείου, ο εισηγητής δικαστής τοποθετήθηκε στο τέταρτο τμήμα, στο οποίο και ανατέθηκε, κατά συνέπεια, η υπό κρίση υπόθεση.

24 Κατόπιν εισηγήσεως του εισηγητή δικαστή, το Γενικό Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία και, στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας, αφενός, να καλέσει τους διαδίκους να απαντήσουν σε ορισμένες ερωτήσεις και, αφετέρου, να καλέσει την Επιτροπή να προσκομίσει ένα έγγραφο. Οι διάδικοι ανταποκρίθηκαν στα αιτήματα αυτά εντός της ταχθείσας προθεσμίας.

25 Οι διάδικοι αγόρευσαν και απάντησαν στις ερωτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 15ης Δεκεμβρίου 2009. Μετά το πέρας της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως, η προφορική διαδικασία ολοκληρώθηκε.

26 Με διάταξη της 26ης Νοεμβρίου 2010, το Γενικό Δικαστήριο αποφάσισε να επαναλάβει την προφορική διαδικασία, σύμφωνα με το άρθρο 62 του Κανονισμού του Διαδικασίας, προκειμένου να καλέσει τους διαδίκους, στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας, να προσκομίσουν έγγραφα και να απαντήσουν σε ερωτήσεις. Οι διάδικοι ανταποκρίθηκαν στα αιτήματα αυτά εντός των προθεσμιών που τους ετάχθησαν. Κατόπιν τούτου, η προφορική διαδικασία ολοκληρώθηκε στις 9 Μαρτίου 2011.

27 Οι προσφεύγουσες ζητούν από το Γενικό Δικαστήριο:

– να ακυρώσει την προσβαλλομένη απόφαση κατά το μέτρο που τις αφορά,

– επικουρικώς, να ακυρώσει ή να μειώσει το ύψος του προστίμου που τους επιβλήθηκε με την προσβαλλομένη απόφαση,

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

28 Η Επιτροπή ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:

– να απορρίψει την προσφυγή,

– να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα.

Σκεπτικό

29 Προς στήριξη των αιτημάτων τους, οι προσφεύγουσες προβάλλουν, κατ’ ουσίαν, οκτώ λόγους ακυρώσεως. Με τον πρώτο λόγο ακυρώσεως προβάλλεται παράβαση των κανόνων περί καταλογισμού στη μητρική εταιρία των πρακτικών που εφαρμόζει μια θυγατρική της, καθώς και της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων. Με τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως προβάλλεται εσφαλμένη εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών από την Επιτροπή κατά τον καταλογισμό της παραβάσεως της Arkema στην Total και την Elf Aquitaine. Με τον τρίτο λόγο ακυρώσεως προβάλλεται παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως και παραβίαση της αρχής της χρηστής διοικήσεως κατά την εφαρμογή των κανόνων περί καταλογισμού. Με τον τέταρτο λόγο ακυρώσεως προβάλλεται μη εφαρμογή, κατά τον προσδιορισμό του ποσού εκκινήσεως του προστίμου στα 65 εκατομμύρια ευρώ, του κριτηρίου του αντικτύπου που είχε η παράβαση στην αγορά. Με τον πέμπτο λόγο ακυρώσεως προβάλλεται η ύπαρξη πλάνης περί το δίκαιο και τα πράγματα όσον αφορά την προσαύξηση του ποσού εκκινήσεως του προστίμου, η οποία πραγματοποιήθηκε με σκοπό την επίτευξη αποτρεπτικού αποτελέσματος. Με τον έκτο λόγο ακυρώσεως προβάλλονται πλάνες περί το δίκαιο στις οποίες υπέπεσε η Επιτροπή κατά την αύξηση του προστίμου λόγω υποτροπής. Με τον έβδομο λόγο ακυρώσεως προβάλλεται πλάνη κατά την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, διότι η Επιτροπή δεν προέβη σε μείωση του προστίμου των προσφευγουσών λόγω μη εφαρμογής στην πράξη ορισμένων από τις πρακτικές που αποδίδονται στην Arkema. Με τον όγδοο λόγο ακυρώσεως προβάλλονται πλάνες περί το δίκαιο και τα πράγματα συνισταμένων στην άρνηση της Επιτροπής να προβεί σε μείωση του προστίμου των προσφευγουσών λόγω «άλλων παραγόντων». Επιπλέον, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, οι προσφεύγουσες προέβαλαν και έναν ακόμη λόγο, με τον οποίον αμφισβήτησαν την προσαύξηση του προστίμου με σκοπό την επίτευξη αποτρεπτικού αποτελέσματος.

Επί του πρώτου λόγου, με τον οποίον προβάλλεται παράβαση των κανόνων περί καταλογισμού στη μητρική εταιρία των πρακτικών που εφαρμόζει μια θυγατρική της και την παραβίαση της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων

30 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, καταφεύγοντας στο τεκμήριο ότι μια μητρική εταιρία ασκεί πραγματικά αποφασιστική επιρροή επί της θυγατρικής της όταν κατέχει το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο του κεφαλαίου της (στο εξής: τεκμήριο ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής), χωρίς, όμως, να προσκομίζει απόδειξη του πραγματικού ελέγχου, η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο (πρώτο σκέλος του εξεταζόμενου λόγου). Παραβίασε, έτσι, την αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων, καθώς εφάρμοσε στην περίπτωση της Arkema κριτήρια αποδεικτικής βεβαιότητας διαφορετικά από εκείνα που εφάρμοσε στην περίπτωση των λοιπών θυγατρικών που συμμετείχαν στις προσαπτόμενες πρακτικές (δεύτερο σκέλος του εξεταζόμενου λόγου).

Επί του πρώτου σκέλους, που αφορά την παράβαση των κανόνων περί καταλογισμού στη μητρική εταιρία των πρακτικών που εφαρμόζει μια θυγατρική της

– Επιχειρήματα των διαδίκων

31 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, κατά πάγια νομολογία και κατά την πρακτική που ακολουθεί η Επιτροπή κατά τη λήψη αποφάσεων, όταν η επιχείρηση που διέπραξε την παράβαση ανήκει σε όμιλο εταιριών, μόνη υπεύθυνη για τη διαπραχθείσα παράβαση είναι, κατ’ αρχήν, η εν λόγω θυγατρική. Μόνον υπό ορισμένες περιστάσεις μπορούν οι ενέργειες της θυγατρικής να αποδοθούν στη μητρική εταιρία. Αυτό ισχύει είτε όταν η μητρική εταιρία ασκεί πραγματικά αποφασιστική επιρροή επί της συμπεριφοράς της θυγατρικής της, λαμβανομένης υπόψη της αδυναμίας της τελευταίας να καθορίσει αυτόνομη εμπορική πολιτική, είτε όταν η μητρική εταιρία έχει εμπλακεί (ενεργητικώς ή παθητικώς, με το να γνωρίζει απλώς τα γεγονότα) στην παράβαση που διέπραξε η θυγατρική.

32 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, δυνάμει της εφαρμοστέας νομολογίας, μόνη η κατοχή του 100 % του κεφαλαίου (πολλώ μάλλον του 99,43, του 97,6 ή του 96,48 %) δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι η μητρική εταιρία ασκεί πραγματικά αποφασιστική επιρροή στην εμπορική πολιτική της θυγατρικής της. Κατά τις προσφεύγουσες, η νομολογία ανέκαθεν απαιτούσε συναφώς επιπλέον στοιχεία, όπως το γεγονός ότι, κατά τη διοικητική διαδικασία, η μητρική εταιρία παρουσιαζόταν ως ο μόνος συνομιλητής της Επιτροπής για λογαριασμό του ομίλου, η μη αμφισβήτηση της εξουσίας αποφασιστικού ελέγχου επί της θυγατρικής και η απουσία οποιασδήποτε αποδείξεως ως προς την αυτονομία της θυγατρικής.

33 Εν προκειμένω, όμως, πέραν της άμεσης ή έμμεσης κατοχής του συνόλου σχεδόν του κεφαλαίου της Arkema από τις τότε μητρικές της εταιρίες, η Επιτροπή δεν προσκόμισε με την προσβαλλομένη απόφαση κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι η Total ή/και η Elf Aquitaine ασκούσαν πραγματικά, στη διάρκεια της επίμαχης περιόδου, αποφασιστική επιρροή επί της εμπορικής πολιτικής της Arkema ή επί της εφαρμογής των αποδιδόμενων σε αυτήν πρακτικών. Ειδικότερα, κατά τις προσφεύγουσες, το γεγονός που αναφέρει η Επιτροπή στην προσβαλλομένη απόφαση ότι τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της Arkema είχαν διοριστεί από την Elf Aquitaine κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών αποτελεί απλώς λογική συνέπεια της κατοχής από την τελευταία κατά πλειοψηφία του κεφαλαίου της Arkema και δεν μπορούσε να αποδείξει την άσκηση αποφασιστικής επιρροής επί της εταιρίας αυτής.

34 Κατά συνέπεια, οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι, στηριζόμενη στο τεκμήριο της ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής, αποκλειστικά βάσει της άμεσης ή έμμεσης κατοχής του συνόλου σχεδόν του κεφαλαίου της Arkema, προκειμένου να καταλογίσει τις περιγραφόμενες στην προσβαλλομένη απόφαση πρακτικές στην Total και την Elf Aquitaine, η Επιτροπή υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο η οποία δικαιολογεί την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως.

35 Τέλος, όταν ερωτήθηκαν από το Γενικό Δικαστήριο σχετικά με τις συνέπειες της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, C‑97/08 P, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή 2009, σ. I‑8237), για την κρινομένη διαφορά, οι προσφεύγουσες υποστήριξαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως επί της οποίας εκδόθηκε η εν λόγω απόφαση, και ιδίως ο έλεγχος που ασκούσε η μητρική εταιρία στις θυγατρικές της που συμμετείχαν στην παράβαση, ήταν διαφορετικά από εκείνα στης επίδικης υποθέσεως. Εξάλλου, οι προσφεύγουσες επισήμαναν ότι, στην υπόθεση εκείνη, ο βαθμός συμμετοχής της μητρικής εταιρίας στο κεφάλαιο της θυγατρικής της ήταν 100 %, ενώ, στην επίδικη υπόθεση, δεν πρόκειται για το ίδιο ποσοστό (αλλά για ποσοστά 99,43, 97,6 και 96,48 %). Εν πάση περιπτώσει, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, αν η ως άνω απόφαση Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιτρέπει τον καταλογισμό της παραβάσεως μιας θυγατρικής στη μητρική της εταιρία, χωρίς κανένα επιπλέον στοιχείο πέραν του συνδέσμου της κατοχής κεφαλαίου, τότε η νομολογία αυτή θα πρέπει να επανεξεταστεί, καθόσον εισάγει καθεστώς αντικειμενικής ευθύνης ασύμβατο με τον κανονισμό 1/2003.

36 Η Επιτροπή δηλώνει ότι συμμερίζεται την άποψη των προσφευγουσών ως προς το ότι μόνον υπό ορισμένες περιστάσεις μπορεί η ευθύνη για την παραβατική συμπεριφορά μιας θυγατρικής να αποδοθεί στη μητρική εταιρία. Τέτοια δυνατότητα υφίσταται όταν η μητρική εταιρία ασκεί πραγματικά αποφασιστική επιρροή στη συμπεριφορά της θυγατρικής της. Ωστόσο, κατά την Επιτροπή, προκύπτει από πάγια νομολογία ότι ορθώς η ίδια συνήγαγε το συμπέρασμα ότι μια εταιρία που κατέχει το σύνολο ή σχεδόν το σύνολο του κεφαλαίου της θυγατρικής της ασκεί πραγματικά αποφασιστική επιρροή στη θυγατρική της, δεδομένου ότι η μητρική εταιρία δεν ανέτρεψε το τεκμήριο της ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής προσκομίζοντας αποδείξεις της αυτόνομης συμπεριφοράς της θυγατρικής της.

– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου

37 Υπενθυμίζεται ότι, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 245 έως 252 και 259 έως 277 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή καταλόγισε την επίδικη παράβαση στην Total και την Elf Aquitaine, διότι αποτελούσαν μια ενιαία επιχείρηση με την Arkema και τις θυγατρικές της Altuglas και Altumax, οι οποίες είχαν συμμετάσχει στις εναρμονισμένες πρακτικές. Για να καταλήξει στο συμπέρασμα αυτό, η Επιτροπή στηρίχθηκε στο τεκμήριο, στο οποίο αναφέρθηκε και με τις κοινοποιηθείσες αιτιάσεις, ότι η Total και η Elf Aquitaine ασκούσαν αποφασιστική επιρροή επί της συμπεριφοράς των θυγατρικών τους. Όσον αφορά την Elf Aquitaine, το τεκμήριο της ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής στηριζόταν στο γεγονός ότι είχε διορίσει τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της Arkema, καθώς και στο γεγονός ότι συμμετείχε στο κεφάλαιο της Arkema κατά ποσοστό 97,6 % και, στη συνέχεια, κατά ποσοστό 96,48 % (αιτιολογική σκέψη 265 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Όσον αφορά την Total, το εν λόγω τεκμήριο στηρίχθηκε στο γεγονός ότι, από τον Απρίλιο του 2000, η Total ήλεγχε άμεσα ή έμμεσα το κεφάλαιο όλων των εταιριών του ομίλου, συμπεριλαμβανομένων των εταιριών που είχαν παίξει άμεσο ρόλο στην επίδικη σύμπραξη, λόγω της συμμετοχής της κατά 99,43 % στο κεφάλαιο της Elf Aquitaine (αιτιολογικές σκέψεις 266 και 267 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Από την τελευταία αυτή απόφαση προκύπτει ότι, στην απάντησή τους προς τις κοινοποιηθείσες αιτιάσεις, οι εμπλεκόμενες εταιρίες προέβαλαν, μεν, ορισμένα επιχειρήματα με σκοπό να ανατρέψουν το τεκμήριο της ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής, αλλά και ότι η Επιτροπή έκρινε τα επιχειρήματα αυτά ανεπαρκή (βλ., μεταξύ άλλων, τις αιτιολογικές σκέψεις 272 και 274 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

38 Στη συνέχεια, είναι σκόπιμη η υπενθύμιση της νομολογίας του Δικαστηρίου επί του ζητήματος αυτού.

39 Επιβάλλεται, συναφώς, η επισήμανση ότι το δίκαιο ανταγωνισμού της Ενώσεως αφορά τις δραστηριότητες των επιχειρήσεων και ότι η έννοια της επιχειρήσεως καλύπτει κάθε φορέα ο οποίος ασκεί οικονομική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως του νομικού καθεστώτος που τον διέπει και του τρόπου χρηματοδοτήσεώς του (βλ. απόφαση Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 35, σκέψη 54 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

40 Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει επίσης ότι, στο πλαίσιο αυτό, ο όρος επιχείρηση πρέπει να νοείται ως οικονομική ενότητα, έστω και αν, από νομική άποψη, η οικονομική αυτή ενότητα αποτελείται από περισσότερα φυσικά ή νομικά πρόσωπα (βλ. απόφαση Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 35, σκέψη 55 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

41 Όταν ένας τέτοιος φορέας παραβαίνει τους κανόνες του ανταγωνισμού, ευθύνεται για την παράβαση αυτή, σύμφωνα με την αρχή της προσωπικής ευθύνης (βλ. απόφαση Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 35, σκέψη 56 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

42 Η παράβαση του δικαίου ανταγωνισμού της Ενώσεως πρέπει να καταλογίζεται κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση σε ένα νομικό πρόσωπο, στο οποίο πρόκειται ενδεχομένως να επιβληθούν πρόστιμα, και οι κοινοποιούμενες αιτιάσεις πρέπει να απευθύνονται προς αυτό. Οι κοινοποιούμενες αιτιάσεις πρέπει, επίσης, να αναφέρουν την ιδιότητα υπό την οποία το πρόσωπο αυτό θεωρείται υπόλογο για τις αποδιδόμενες σε αυτό πράξεις (βλ. απόφαση Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 35, σκέψη 57 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

43 Από πάγια νομολογία προκύπτει ότι η συμπεριφορά μιας θυγατρικής μπορεί να καταλογισθεί στη μητρική εταιρία, ιδίως όταν η θυγατρική, μολονότι έχει χωριστή νομική προσωπικότητα, δεν καθορίζει κατά τρόπο αυτόνομο τη συμπεριφορά της στην αγορά, αλλά εφαρμόζει κυρίως τις οδηγίες που της δίνονται από τη μητρική εταιρία, λαμβανομένων υπόψη, ιδίως, των οικονομικών, οργανωτικών και νομικών σχέσεων που συνδέουν τα δύο αυτά νομικά πρόσωπα (βλ. απόφαση Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 35, σκέψη 58 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

44 Πράγματι, αυτό συμβαίνει διότι, σε μια τέτοια περίπτωση, η μητρική και η θυγατρική εταιρία συναποτελούν τμήμα της ίδιας οικονομικής ενότητας και, ως εκ τούτου, συνιστούν μία και μόνη επιχείρηση, κατά την ως άνω έννοια. Συνεπώς, το γεγονός ότι η μητρική και η θυγατρική εταιρία συνιστούν μία και μόνη επιχείρηση, κατά την έννοια του άρθρου 81 ΕΚ, παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να απευθύνει μια απόφαση περί επιβολής προστίμου στη μητρική εταιρία, χωρίς να απαιτείται να αποδείξει την εμπλοκή της εταιρίας αυτής στην παράβαση (βλ. απόφαση Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 35, σκέψη 59).

45 Το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει ότι, στην ειδική περίπτωση στην οποία μια μητρική εταιρία κατέχει το 100 % του κεφαλαίου της θυγατρικής που διέπραξε παράβαση των κανόνων της Ενώσεως για τον ανταγωνισμό, αφενός, η μητρική εταιρία είναι σε θέση να ασκεί αποφασιστική επιρροή επί της συμπεριφοράς της θυγατρικής αυτής και, αφετέρου, υφίσταται μαχητό τεκμήριο ότι η εν λόγω μητρική εταιρία ασκεί όντως αποφασιστική επιρροή επί της συμπεριφοράς της θυγατρικής της (βλ. απόφαση Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 35, σκέψη 60 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

46 Επομένως, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, αρκεί να αποδείξει η Επιτροπή ότι η μητρική εταιρία κατέχει το σύνολο του κεφαλαίου μιας θυγατρικής για να συναχθεί ότι η μητρική εταιρία ασκεί αποφασιστική επιρροή επί της εμπορικής πολιτικής της θυγατρικής αυτής. Στη συνέχεια, η Επιτροπή θα είναι σε θέση να θεωρήσει τη μητρική εταιρία συνυπεύθυνη για την καταβολή του επιβληθέντος στη θυγατρική προστίμου, εκτός αν η μητρική εταιρία, στην οποίαν απόκειται να ανατρέψει το τεκμήριο αυτό, αποδείξει ότι η θυγατρική της ενεργεί στην αγορά κατά τρόπο αυτόνομο (βλ. απόφαση Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 35, σκέψη 61 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

47 Υπό το πρίσμα της ως άνω νομολογίας του Δικαστηρίου, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η μέθοδος που ακολούθησε εν προκειμένω η Επιτροπή προκειμένου να καταλογίσει την επίδικη παράβαση στις μητρικές εταιρίες των προσφευγουσών, όπως περιγράφεται ανωτέρω, στη σκέψη 37, είναι ορθή.

48 Αφενός, σε αντίθεση με όσα διατείνονται οι προσφεύγουσες, ο καταλογισμός αυτός δεν στηρίχθηκε μόνο στην κατοχή του κεφαλαίου, αλλά και στη διαπίστωση ότι το τεκμήριο της ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής δεν είχε ανατραπεί (βλ., ιδίως, τις αιτιολογικές σκέψεις 272 και 274 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

49 Αφετέρου, από την ως άνω νομολογία (βλ. ιδίως ανωτέρω, σκέψεις 45 και 46) προκύπτει σαφώς ότι το ποσοστό κατοχής του κεφαλαίου μιας θυγατρικής συνιστά επαρκές κριτήριο για την εφαρμογή του εν λόγω τεκμηρίου και απαλλάσσει την Επιτροπή από την υποχρέωση να προσκομίσει επιπλέον στοιχεία σχετικά με την πραγματική άσκηση επιρροής από τη μητρική εταιρία, όπως απαιτούν οι προσφεύγουσες.

50 Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από τα επιχειρήματα των προσφευγουσών, σύμφωνα με τα οποία τα πραγματικά περιστατικά της αποφάσεως Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 35, και, ιδίως, ο έλεγχος που ασκούσε η μητρική εταιρία επί των θυγατρικών της στην υπόθεση εκείνη, ήταν διαφορετικά από αυτά της επίδικης υποθέσεως. Ειδικότερα, μολονότι τέτοια επιπλέον στοιχεία όντως προσκομίστηκαν στην υπόθεση εκείνη (απόφαση του Πρωτοδικείου της 12ης Δεκεμβρίου 2007, T‑112/05, Akzo Nobel κλπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2007, σ. II‑5049, σκέψεις 13 και 54), προκύπτει σαφώς τόσο από την προπαρατεθείσα απόφαση της 12ης Δεκεμβρίου 2007, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής (σκέψεις 61 και 62), όσο και από την απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 35 (σκέψεις 61 και 62), ότι η εφαρμογή του τεκμηρίου αυτού δεν εξαρτάται από την ύπαρξη τέτοιων επιπλέον στοιχείων.

51 Πρέπει, επιπλέον, να επισημανθεί ότι η ως άνω νομολογία αφορά συγκεκριμένα την «ειδική περίπτωση στην οποία μια μητρική εταιρία κατέχει το 100 % του κεφαλαίου της θυγατρικής» (απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 35, σκέψη 60). Στην προκειμένη περίπτωση, η Total και η Elf Aquitaine δεν κατέχουν το σύνολο του κεφαλαίου των αντίστοιχων θυγατρικών τους.

52 Εντούτοις, πρέπει να επισημανθεί ότι οι προσφεύγουσες, μολονότι αναφέρθηκαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση σε αυτή τη διαφορά ως προς τα πραγματικά περιστατικά (βλ. ανωτέρω, σκέψη 35), δεν προέβαλαν κανένα συγκεκριμένο επιχείρημα κατά της εφαρμογής των ίδιων αποδεικτικών κανόνων στις δύο περιπτώσεις, και μάλιστα παρά το γεγονός ότι η προβληματική ως προς την εφαρμογή του τεκμηρίου της ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής σε περιπτώσεις πέραν εκείνης στην οποία η μητρική εταιρία κατέχει το σύνολο του κεφαλαίου της θυγατρικής της αποτέλεσε αντικείμενο γραπτής ερωτήσεως του Γενικού Δικαστηρίου προς την Επιτροπή και, αργότερα, αντικείμενο συζητήσεως στο ακροατήριο.

53 Εν πάση περιπτώσει, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η μητρική εταιρία, η οποία κατέχει το σύνολο σχεδόν του κεφαλαίου της θυγατρικής της, βρίσκεται, κατ’ αρχήν, σε θέση ανάλογη με εκείνη του αποκλειστικού κυρίου, όσον αφορά την εξουσία της να ασκεί αποφασιστική επιρροή επί της συμπεριφοράς της θυγατρικής της, λαμβανομένων υπόψη των οικονομικών, οργανωτικών και νομικών δεσμών που τη συνδέουν με την εν λόγω θυγατρική. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή ορθώς εφάρμοσε στην περίπτωση αυτή τους ίδιους κανόνες αποδείξεως, δηλαδή την προσφυγή στο τεκμήριο ότι η εν λόγω μητρική εταιρία κάνει πραγματική χρήση της εξουσίας της να ασκεί αποφασιστική επιρροή επί της συμπεριφοράς της θυγατρικής της. Αυτό δεν αποκλείει, βεβαίως, το ενδεχόμενο, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι μειοψηφούντες μέτοχοι να διαθέτουν, ως προς τη θυγατρική, δικαιώματα που να τους επιτρέπουν να αμφισβητήσουν την ως άνω αναλογία. Εντούτοις, πέραν του ότι τέτοια δικαιώματα σπανίως συνδέονται με πολύ μικρά μερίδια, όπως αυτά της επίδικης υποθέσεως, κανένα στοιχείο τέτοιας φύσεως δεν προσκομίστηκε εν προκειμένω από τις προσφεύγουσες. Ορθώς, επομένως, η Επιτροπή εφάρμοσε το τεκμήριο της ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής όσον αφορά τις μητρικές εταιρίες των προσφευγουσών.

54 Τέλος, όσον αφορά το επιχείρημα ότι, κατ’ ουσίαν, η νομολογία που διαμορφώθηκε με την απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής (ανωτέρω σκέψη 35), πρέπει να επανεξεταστεί, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά ότι, υπό τις περιστάσεις της επίδικης υποθέσεως, δεν είναι αρμόδιο να επανέλθει σε ένα νομικό ζήτημα που κρίθηκε σαφώς από το Δικαστήριο με πρόσφατη απόφαση.

55 Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.

Επί του δεύτερου σκέλους, που αφορά την παραβίαση της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων

– Επιχειρήματα των διαδίκων

56 Οι προσφεύγουσες επισημαίνουν ότι, μολονότι, στην περίπτωσή τους, η Επιτροπή στηρίχθηκε αποκλειστικά στο τεκμήριο της ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής προκειμένου να καταλογίσει την παράβαση στη μητρική εταιρία, για τις περισσότερες από τις λοιπές θυγατρικές που ήταν αποδέκτες της προσβαλλομένης αποφάσεως έλαβε υπόψη συμπληρωματικά στοιχεία. Οι προσφεύγουσες επικαλούνται συναφώς τη μεταχείριση που επεφύλαξε με την προσβαλλομένη απόφαση η Επιτροπή στην Degussa, την ICI plc και την Lucite International Ltd.

57 Ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή προέβη σε αδικαιολόγητη δυσμενή διάκριση κατά τη χρησιμοποίηση των αποδείξεων. Οι προσφεύγουσες τονίζουν ότι, αν η Επιτροπή είχε εφαρμόσει στην περίπτωση της Arkema το ίδιο κριτήριο αποδεικτικής βεβαιότητας με εκείνο που εφάρμοσε στις λοιπές επιχειρήσεις, θα είχε οπωσδήποτε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η παράβαση έπρεπε να καταλογιστεί μόνο στην Arkema.

58 Εξάλλου, όσον αφορά το επιχείρημα της Επιτροπής ότι η προσβαλλομένη απόφαση αναφέρεται στον διορισμό των μελών του διοικητικού συμβουλίου της Atofina από την Elf Aquitaine, οι προσφεύγουσες επισημαίνουν ότι πρόκειται απλώς για λογική συνέπεια της κατά πλειοψηφία κατοχής του κεφαλαίου της Arkema και υποστηρίζουν ότι το στοιχείο αυτό δεν έχει κοινά σημεία με τα στοιχεία που έλαβε υπόψη η Επιτροπή στην περίπτωση της Degussa, στην περίπτωση της οποίας συνεκτίμησε την ενεργό συμμετοχή της μητρικής εταιρίας στην παράβαση. Εν πάση περιπτώσει, οι προσφεύγουσες επισημαίνουν ότι το στοιχείο αυτό ισχύει μόνο για την περίπτωση της Elf Aquitaine και όχι για την περίπτωση της Total.

59 Η Επιτροπή αμφισβητεί την επιχειρηματολογία αυτή.

– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου

60 Υπενθυμίζεται ότι η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως ή της απαγορεύσεως των διακρίσεων επιβάλλει να μην αντιμετωπίζονται διαφορετικά παρόμοιες καταστάσεις και να μην αντιμετωπίζονται κατά τον ίδιο τρόπο διαφορετικές καταστάσεις, εκτός αν η αντιμετώπιση αυτή δικαιολογείται αντικειμενικά (βλ. απόφαση της 11ης Σεπτεμβρίου 2006, C‑227/04 P, Lindorfer κατά Συμβουλίου, Συλλογή 2006, σ. I‑6767, σκέψη 63 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

61 Επιβάλλεται να θεωρηθεί ότι οι προσφεύγουσες δεν αποδεικνύουν ότι η Επιτροπή παραβίασε την αρχή αυτή όταν καταλόγισε την επίδικη παράβαση σους αποδέκτες της προσβαλλομένης αποφάσεως.

62 Κατ’ αρχάς, διαπιστώνεται ότι η περίπτωση της ICI Acrylics δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτή των προσφευγουσών. Πράγματι, από την προσβαλλομένη απόφαση προκύπτει σαφώς ότι η ICI Acrylics –η εταιρία που συμμετείχε άμεσα στην επίδικη παράβαση– ήταν μια απλή εμπορική μονάδα της ICI χωρίς δική της νομική προσωπικότητα και όχι μια θυγατρική που της ανήκε ή σχεδόν της ανήκε κατά 100 % (βλ. ιδίως αιτιολογικές σκέψεις 280, 287 και 288 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν εφάρμοσε στην περίπτωση της ICI το τεκμήριο της ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής (ενισχυόμενο ή όχι από άλλα στοιχεία), αλλά προσδιόρισε απλώς το νομικό πρόσωπο του οποίου αποτελούσε μέρος, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, η οικονομική μονάδα που διέπραξε την παράβαση (αιτιολογικές σκέψεις 288 και 289 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

63 Στη συνέχεια, όσον αφορά την Degussa, πρέπει να επισημανθεί ότι, στην αιτιολογική σκέψη 255 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή διαπίστωσε τα εξής:

«Η Röhm GmbH & Co. KG (θυγατρική της Degussa κατά ποσοστό 100 %) και η Para-Chemie GmbH (θυγατρική της Röhm κατά ποσοστό 100 %) είναι ανεξάρτητα νομικά πρόσωπα. Δεδομένου ότι η Degussa κατείχε άμεσα ή έμμεσα κατά ποσοστό 100 % τις δύο αυτές εταιρίες […] και ότι το εποπτικό συμβούλιο της Röhm αποτελούνταν εν μέρει από διευθυντικά στελέχη της Degussa […], η Επιτροπή θεωρεί την Degussa υπεύθυνη για την παραβατική συμπεριφορά της Röhm […] και της Para-Chemie […]».

64 Όσον αφορά τη Lucite International, η Επιτροπή έκρινε, με τη αιτιολογική σκέψη 294 της προσβαλλομένης αποφάσεως, τα εξής:

«Η Lucite International UK Ltd είναι μία από τις θυγατρικές που η εταιρία αυτή κατέχει κατά ποσοστό 100 %. Επιπλέον, τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της Lucite International […] ήταν, κατά το χρονικό διάστημα που διήρκεσε η παράβαση, μέλη του διοικητικού συμβουλίου της Lucite International UK […]».

65 Έτσι, είναι ακριβές ότι, προκειμένου να καταλογίσει στην Degussa και τη Lucite International την παραβατική συμπεριφορά των αντίστοιχων θυγατρικών τους, η Επιτροπή στηρίχθηκε στο τεκμήριο της ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής που απορρέει από το γεγονός ότι η μητρική εταιρία κατέχει το 100 % του κεφαλαίου της θυγατρικής, αναφέροντας, πάντως, και ένα συμπληρωματικό στοιχείο, δηλαδή, στη μία περίπτωση, την παρουσία στο εποπτικό συμβούλιο της θυγατρικής διευθυντικών στελεχών της μητρικής εταιρίας και, στην άλλη περίπτωση, το γεγονός ότι μητρική και θυγατρική εταιρία είχαν το ίδιο διοικητικό συμβούλιο.

66 Εντούτοις, από τα παραπάνω δεν προκύπτει ότι η Degussa και η Lucite International, καθώς και οι θυγατρικές τους, έτυχαν διαφορετικής μεταχειρίσεως από εκείνη των προσφευγουσών και των μητρικών εταιριών τους, η οποία να συνιστά παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως.

67 Πράγματι, επιβάλλεται η επισήμανση ότι, όπως και οι μητρικές εταιρίες των προσφευγουσών, η Degussa και η Lucite International θεωρήθηκαν επίσης υπεύθυνες για την παραβατική συμπεριφορά των θυγατρικών τους (αιτιολογικές σκέψεις 258 και 296 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Κανένα, όμως, στοιχείο της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η Επιτροπή θα τις απάλλασσε από την ευθύνη αυτή αν δεν είχε επικαλεστεί τα παραπάνω συμπληρωματικά στοιχεία.

68 Επιβάλλεται, συναφώς, η υπενθύμιση ότι, στις αιτιολογικές σκέψεις 245 έως 252 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή εξέθεσε τις αρχές που την οδήγησαν στον προσδιορισμό των αποδεκτών της προσβαλλομένης αποφάσεως. Από αυτές προκύπτει σαφώς ότι, ενώπιον της κατοχής του συνόλου ή σχεδόν του συνόλου του κεφαλαίου μιας θυγατρικής, η Επιτροπή θεωρούσε ότι νομιμοποιούνταν να διαπιστώσει ότι η θυγατρική αυτή δεν ήταν αυτόνομη, βάσει του τεκμηρίου της ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής και μόνον, υπό την προϋπόθεση ότι το τεκμήριο αυτό δεν είχε ανατραπεί κατά τη διοικητική διαδικασία, και, ως εκ τούτου, να καταλογίσει την παραβατική συμπεριφορά της θυγατρικής αυτής στη μητρική εταιρία για τον λόγο ότι η τελευταία αποτελούσε μέρος της ίδιας επιχειρήσεως (βλ. ιδίως αιτιολογικές σκέψεις 247 και 248 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

69 Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, μόνον ως εκ περισσού επικαλέστηκε την ύπαρξη άλλων στοιχείων πέραν του συνδέσμου της κατοχής κεφαλαίου, όταν είχε στη διάθεσή της τέτοια στοιχεία. Εξάλλου, όσον αφορά τον όμιλο Total, η Επιτροπή επικαλέστηκε και το γεγονός ότι τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της Arkema είχαν διοριστεί από την Elf Aquitaine. Ωστόσο, η Επιτροπή ουδαμώς υποστήριξε ότι ο καταλογισμός της παραβατικής συμπεριφοράς μιας θυγατρικής που ανήκει ή σχεδόν ανήκει κατά ποσοστό 100 % στη μητρική εταιρία εξαρτάται από την ύπαρξη τέτοιων συμπληρωματικών στοιχείων. Η ερμηνεία αυτή, εξάλλου, επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι, στην περίπτωση ορισμένων μητρικών εταιριών, η προσβαλλομένη απόφαση αναφέρεται αποκλειστικά στον σύνδεσμο κατοχής κεφαλαίου. Αυτό ισχύει για την Total (αιτιολογική σκέψη 266) και για τις εταιρίες του ομίλου Barlo, δηλαδή την Barlo Plastics Europe NV, την Barlo Plastics NV και την Barlo Group plc (αιτιολογική σκέψη 301).

70 Κατά τα λοιπά, επιβάλλεται η υπενθύμιση ότι η μεθοδολογία που ακολούθησε εν προκειμένω η Επιτροπή προκειμένου να καταλογίσει την επίδικη παράβαση στις μητρικές εταιρίες των προσφευγουσών είναι ορθή, όπως προκύπτει από τα παραπάνω (βλ. ανωτέρω, σκέψη 47).

71 Συνεπώς, το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως, καθώς και, ως εκ τούτου, ο πρώτος λόγος ακυρώσεως στο σύνολό του, πρέπει να απορριφθούν.

Επί του δεύτερου λόγου ακυρώσεως, με τον οποίον προβάλλεται εσφαλμένη εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών από την Επιτροπή κατά τον καταλογισμό της παραβάσεως της Arkema στην Total και την Elf Aquitaine

72 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, ακόμη και αν ήθελε υποτεθεί ότι η μέθοδος της προσφυγής στο τεκμήριο της ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής μπορεί να εφαρμοστεί στην περίπτωσή τους, η Επιτροπή εσφαλμένως καταλόγισε στην πραγματικότητα την παράβαση στην Total και την Elf Aquitaine. Πράγματι, οι προσφεύγουσες διατείνονται ότι έχουν αποδείξει, πρώτον, ότι οι διευθύνοντες των Elf Aquitaine και Total ουδόλως εμπλέκονται στις επίμαχες πρακτικές και, δεύτερον, ότι η Arkema καθορίζει αυτόνομα την εμπορική της πολιτική.

Επί του πρώτου σκέλους, που αφορά την παράβλεψη της μη εμπλοκής των διευθυντικών στελεχών των Total και Elf Aquitaine στις περιγραφόμενες στην προσβαλλομένη απόφαση πρακτικές

– Επιχειρήματα των διαδίκων

73 Οι προσφεύγουσες επισημαίνουν ότι η Επιτροπή δεν ισχυρίζεται, με την προσβαλλομένη απόφαση, ότι τα διευθυντικά στελέχη της Elf Aquitaine ή της Total εμπλέκονται καθ’ οιονδήποτε τρόπο στις επίμαχες πρακτικές ή ότι είχαν γνώση των παραβάσεων που διαπράχθηκαν. Προβάλλουν, εξάλλου, ότι, κατά τη διάρκεια της έρευνας, η Επιτροπή δεν απηύθυνε κανένα αίτημα παροχής πληροφοριών στις επιχειρήσεις αυτές, ούτε προέβη σε ελέγχους στις εγκαταστάσεις τους.

74 Κατά τις προσφεύγουσες, από την πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής προκύπτει ότι, στις περιπτώσεις που η μητρική εταιρία δεν έχει συμμετάσχει ενεργητικώς ή παθητικώς στην παράβαση, η Επιτροπή μπορεί να μην καταλογίσει στη μητρική εταιρία την παράβαση που διέπραξε η θυγατρική της, ακόμη και αν αυτή ανήκει κατά πλειοψηφία ή κατά το σύνολο του κεφαλαίου της στη μητρική.

75 Εξάλλου, οι προσφεύγουσες επισημαίνουν συναφώς ότι ο όμιλος στον οποίον ανήκαν κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών επέμενε στην απόλυτη τήρηση των κανόνων του ανταγωνισμού, γεγονός που οδήγησε, εξάλλου, την Arkema να θέσει σε εφαρμογή πρόγραμμα συμμορφώσεως προς το δίκαιο του ανταγωνισμού από τον Ιανουάριο του 2001, δηλαδή μερικούς μόνο μήνες μετά την εξαγορά του ομίλου Elf από την Total Fina, στις 17 Απριλίου 2000. Ως εκ τούτου, οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι αν η Total ή/και η Elf Aquitaine μπορούσαν να γνωρίζουν τις πρακτικές νοθεύσεως του ανταγωνισμού που εφάρμοζε η Arkema, θα είχαν διατάξει αμέσως την παύση τους.

76 Συνεπώς, κατά τις προσφεύγουσες, η Επιτροπή θα μπορούσε να είχε στηριχθεί στο στοιχείο αυτό προκειμένου να κρίνει ότι οι εν λόγω εταιρίες, μολονότι κατείχαν το σύνολο σχεδόν του κεφαλαίου της Arkema κατά την ύποπτη περίοδο, δεν ήταν υπεύθυνες για την παραβατική συμπεριφορά της στην αγορά του PMMA.

77 Η Επιτροπή αμφισβητεί την επιχειρηματολογία αυτή.

– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου

78 Επιβάλλεται η υπενθύμιση ότι, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 245 έως 252 και 259 έως 277 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή καταλόγισε την επίδικη παράβαση στις Total και Elf Aquitaine για τον λόγο ότι, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, συναποτελούσαν έναν ενιαίο οικονομικό φορέα και, ως εκ τούτου, μια ενιαία επιχείρηση, κατά την έννοια του δικαίου ανταγωνισμού, με την Arkema και τις θυγατρικές της Altuglas και Altumax, οι οποίες είχαν συμμετάσχει στις εναρμονισμένες πρακτικές. Προκειμένου να καταλήξει στο συμπέρασμα αυτό, η Επιτροπή στηρίχθηκε στο τεκμήριο της ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής και διαπίστωσε ότι το τεκμήριο αυτό δεν είχε ανατραπεί κατά τη διοικητική διαδικασία. Όπως, δε, προκύπτει από την εξέταση του πρώτου λόγου ακυρώσεως, η εν λόγω μέθοδος επελέγη ορθώς.

79 Όπως, όμως, προκύπτει από τη νομολογία, το γεγονός ότι μια μητρική εταιρία και η θυγατρική της συναποτελούν μια ενιαία επιχείρηση, κατά την έννοια του άρθρου 81 ΕΚ, επιτρέπει στην Επιτροπή να απευθύνει μια απόφαση επιβολής προστίμου στη μητρική εταιρία, χωρίς να είναι αναγκαίο να αποδείξει τη χωριστή εμπλοκή της εταιρίας αυτής στην παράβαση (βλ. απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 209, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 35, σκέψη 50). Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη να αποδείξει την άμεση εμπλοκή των διευθυνόντων της μητρικής εταιρίας ή ακόμη και την εκ μέρους τους γνώση των προσαπτόμενων πραγματικών περιστατικών. Ομοίως, η συμπεριφορά της Επιτροπής κατά τη διοικητική διαδικασία, και, ιδίως, το γεγονός ότι δεν απηύθυνε κανένα αίτημα παροχής πληροφοριών στις μητρικές εταιρίες, ούτε προέβη σε ελέγχους στις εγκαταστάσεις τους, είναι αδιάφορα για το αν οι εταιρίες αυτές αποτελούν μαζί με τη θυγατρική τους μια ενιαία επιχείρηση κατά την έννοια του άρθρου 81 ΕΚ.

80 Όσον αφορά την πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής, την οποίαν επικαλούνται οι προσφεύγουσες, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η Επιτροπή εξαρτούσε, τον καταλογισμό στη μητρική εταιρία της παραβάσεως από την άμεση εμπλοκή των διευθυντικών της στελεχών στην παράβαση, ουδόλως θα άλλαζε η κατάσταση όσον αφορά τη νομιμότητα της προσβαλλομένης αποφάσεως ως προς την πτυχή αυτή, δεδομένου ότι η μέθοδος που εφαρμόστηκε εν προκειμένω ήταν ορθή. Εξάλλου, με το υπόμνημα απαντήσεώς τους, οι προσφεύγουσες διευκρινίζουν ότι δεν υποστηρίζουν ότι μόνον η μη συμμετοχή μιας μητρικής εταιρίας στην παράβαση που διέπραξε η θυγατρική της αρκεί για να αποκλειστεί η ευθύνη της μητρικής εταιρίας, αλλά ότι αποτελεί ένα μόνο στοιχείο που η Επιτροπή μπορεί να λάβει υπόψη προς τον σκοπό αυτόν.

81 Τέλος, όπως ορθώς υποστηρίζει η Επιτροπή, το γεγονός ότι οι διευθύνοντες της μητρικής εταιρίας δεν εμπλέκονται άμεσα ή αγνοούν τα προσαπτόμενα πραγματικά περιστατικά, ακόμη και αν μπορούσε να αποδειχθεί, δεν αρκεί για να ανατρέψει το τεκμήριο της ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής.

82 Ως εκ τούτου, το πρώτο σκέλος του εξεταζόμενου λόγου πρέπει να απορριφθεί.

Επί του δεύτερου σκέλους, που αφορά την μη συνεκτίμηση των πραγματικών περιστατικών που αποδεικνύουν ότι η Arkema καθορίζει πραγματικά αυτόνομα την εμπορική της πολιτική

– Επιχειρήματα των διαδίκων

83 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Arkema απέδειξε, κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, ότι η εμπορική της πολιτική ουδέποτε καθορίστηκε από την Elf Aquitaine ή από την Total κατά το χρονικό διάστημα στο οποίο αναφέρεται η προσβαλλομένη απόφαση. Έτσι, το γεγονός ότι, από νομικής απόψεως, αποτελούσε θυγατρική της Elf Aquitaine κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών και το γεγονός ότι τα μέλη του διοικητικού της συμβουλίου είχαν διοριστεί από την τελευταία δεν επηρέαζαν την αυτονομία της κατά τον καθορισμό της εμπορικής της πολιτικής. Κατά συνέπεια, καταλογίζοντας την παράβαση που διέπραξε η Arkema στις τότε μητρικές της εταιρίες, η Επιτροπή προέβη σε εσφαλμένη εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών.

84 Πρώτον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι το γεγονός ότι ούτε η Total ούτε η Elf Aquitaine καθορίζουν την εμπορική πολιτική των θυγατρικών τους προκύπτει από την ίδια τη δομή του ομίλου. Οι επιχειρήσεις αυτές είναι στην πραγματικότητα εταιρίες holding, μέτοχοι σε πολλούς ομίλους εταιριών, που ενεργούν αυτόνομα στους αντίστοιχους κλάδους δραστηριοτήτων τους.

85 Δεύτερον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Arkema απέδειξε ότι καθορίζει εντελώς αυτόνομα την εμπορική της πολιτική όσον αφορά το PMMA, ιδίως όσον αφορά την πολιτική τιμών και επιλογής των πελατών της. Αναφέρουν ότι η ίδια η Arkema ήταν η μητρική εταιρία στον κλάδο των χημικών προϊόντων και ότι, στην πραγματικότητα, ήταν εκείνη που έδινε κατευθυντήριες γραμμές στις δικές της θυγατρικές, όπως η Altuglas και η Altumax. Στο επίπεδο πάνω από την Arkema, η σχέση ήταν αποκλειστικά και μόνον εκείνη που επικρατεί συνήθως μεταξύ ενός μετόχου που μεριμνά για τη διαφύλαξη των οικονομικών συμφερόντων του και μιας ανεξάρτητης διοικήσεως, επιφορτισμένης με τη διαχείριση του κλάδου των χημικών προϊόντων. Έτσι, ο ρόλος της Total και της Elf Aquitaine περιοριζόταν στο να εγκρίνουν τις μεγάλες επενδύσεις και να λαμβάνουν λογιστικές και οικονομικές πληροφορίες σχετικά με τα αποτελέσματα της θυγατρικής της, όπως απαιτεί η εφαρμοστέα νομοθεσία. Οι προσφεύγουσες παραπέμπουν σχετικά στο εσωτερικό σημείωμα με τίτλο «Εσωτερικές εξουσίες και ανάληψη δαπανών», που προσαρτάται στο δικόγραφο της προσφυγής.

86 Οι προσφεύγουσες διακρίνουν συναφώς δύο περιόδους: μία από το 1992 έως το 2000 και μία από το 2001 έως το 2004.

87 Όσον αφορά την περίοδο από το 1992 έως το 2000, αναφέρουν ότι η εμπορική πολιτική στις σχετικές με το PMMA δραστηριότητες καθοριζόταν από την Elf Atochem κατά τρόπο αυτόνομο, μέσω του τμήματος «Ενδιάμεσα οργανικά προϊόντα συνθέσεως» (στο εξής: DIOS). Οι βασικές κατευθύνσεις αυτής της εμπορικής πολιτικής, υπό τη μορφή ενός πενταετούς επιχειρηματικού σχεδίου, εγκρίνονταν εκ των προτέρων κάθε χρόνο από την επιτροπή γενικής διευθύνσεως της Elf Atochem, η οποία ενέκρινε και τον προϋπολογισμό του DIOS.

88 Όσον αφορά την περίοδο από το 2001 έως το 2004, η εμπορική πολιτική στις σχετικές με το PMMA δραστηριότητες καθοριζόταν από την Arkema διαμέσου της Atoglas (η οποία μετονομάστηκε σε Altuglas). Οι βασικές κατευθύνσεις αυτής της εμπορικής πολιτικής, υπό τη μορφή ενός πενταετούς επιχειρηματικού σχεδίου, εγκρίνονταν εκ των προτέρων κάθε χρόνο από την επιτροπή διευθύνσεως χημικών προϊόντων, εκτελεστικού οργάνου του κλάδου χημικών προϊόντων. Ο προϋπολογισμός των σχετικών με το PMMA δραστηριοτήτων αποτελούσε το αντικείμενο μιας παρουσιάσεως στην εκτελεστική επιτροπή της Total, στο πλαίσιο της παρουσιάσεως του συνολικού προϋπολογισμού της Atoglas. Η εν λόγω εκτελεστική επιτροπή παρενέβαινε, όσον αφορά τις επενδύσεις, στη λήψη αποφάσεων που αφορούσαν ποσά άνω των 10 εκατομμυρίων ευρώ και αξιολογούσε τα επίπεδα κινδύνου και αποδοτικότητας των επενδύσεων αυτών.

89 Οι προσφεύγουσες τονίζουν ιδιαιτέρως ότι ούτε η Total ούτε η Elf Aquitaine καθόριζαν την εμπορική πολιτική της Arkema όσον αφορά δραστηριότητες όπως οι επίδικες στην κρινομένη υπόθεση, οι οποίες αντιπροσώπευαν ένα ελάχιστο μόνο ποσοστό του κύκλου εργασιών τους. Υπενθυμίζουν συναφώς ότι το 2002 (τελευταίο έτος της παραβάσεως), ο κύκλος εργασιών που πραγματοποίησε η Arkema όσον αφορά την πώληση PMMA ανερχόταν στα 416 εκατομμύρια ευρώ, ποσό που αντιπροσώπευε το 2,1 % του συνολικού κύκλου εργασιών του κλάδου χημικών προϊόντων και το 0,4 % του συνολικού κύκλου εργασιών του ομίλου Elf Aquitaine/Total.

90 Εξάλλου, οι προσφεύγουσες υπογραμμίζουν ότι, ακόμη και αν ήθελε υποτεθεί ότι ισχύει το τεκμήριο ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής, η εμπλεκόμενη επιχείρηση θα έπρεπε, προκειμένου να έχει τη δυνατότητα να ανατρέψει το τεκμήριο αυτό, να βαρύνεται με την απόδειξη της απουσίας πραγματικού ελέγχου της μητρικής εταιρίας επί της εμπορικής πολιτικής της θυγατρικής στη σχετική αγορά και, επομένως, εν προκειμένω, στην αγορά του PMMA. Κατά την άποψή τους, μια διαφορετική προσέγγιση που θα απαιτούσε την απόδειξη της πλήρους αυτονομίας της θυγατρικής έναντι της μητρικής εταιρίας, και, ως εκ τούτου, την άρνηση της αόριστης δυνατότητας της μητρικής εταιρίας να ασκεί αποφασιστική επιρροή επί της θυγατρικής της, σε περίπτωση στην οποία κατέχει το 100 % του κεφαλαίου της θυγατρικής αυτής, θα αποτελούσε probatio diabolica και θα εισήγε νέο αμάχητο τεκμήριο.

91 Τρίτον, οι προσφεύγουσες επισημαίνουν ότι ο γενικός έλεγχος που ασκούσαν η Total και η Elf Aquitaine επί της Arkema έρχεται σε αντίθεση με τον έλεγχο που ασκούσε η Arkema επί των θυγατρικών της Altuglas και Altumax, οι οποίες λειτουργούσαν στο πλαίσιο της Arkema, τόσο από επιχειρηματικής όσο και από λειτουργικής απόψεως. Οι προσφεύγουσες τονίζουν επίσης ότι, καθ’ όλη τη διάρκεια της ένδικης διαδικασίας, η Arkema παρενέβαινε για λογαριασμό της και για λογαριασμό των θυγατρικών της και ότι ουδέποτε αμφισβήτησε, κατά τη διάρκεια της έρευνας, ότι ασκούσε πραγματικό έλεγχο επί των θυγατρικών της.

92 Ειδικότερα, αφενός, από επιχειρηματικής απόψεως, σε αντίθεση με την Elf Aquitaine και την Total, οι οποίες ήταν απούσες στη διαδικασία παρασκευής μεθακρυλικών ενώσεων, η Arkema δραστηριοποιούνταν στην παραγωγή μεθακρυλικών ενώσεων από μεθύλιο, το οποίο αποτελεί πρώτη ύλη προοριζόμενη –εν μέρει– για δέσμια χρήση από τις θυγατρικές της Altuglas και Altumax για την παραγωγή και διανομή του PMMA.

93 Αφετέρου, από λειτουργικής απόψεως, η σχετική με το PMMA δραστηριότητα, μολονότι ασκείται από τις θυγατρικές της Arkema (Altuglas και Altumax), ήταν πάντοτε ενταγμένη στην εμπορική οργάνωση της Arkema, αρχικά στο πλαίσιο του DIOS, μέχρι το 2000, και, στη συνέχεια, από το 2001 και μετά, μέσω μιας εμπορικής μονάδας που ασχολούνταν ειδικά με το PMMA. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της σχετικής περιόδου, η πλειονότητα των μελών του διοικητικού συμβουλίου της εταιρίας Altuglas αποτελούνταν από εκπροσώπους των νομικών και οικονομικών τμημάτων της Arkema. Τα μέλη αυτά, επιπλέον, είχαν ασκήσει καθήκοντα όχι μόνον εντός της Arkema, αλλά και εντός της Altuglas, που δεν διέθετε δικές της νομικές και οικονομικές υπηρεσίες. Τέλος, όλοι οι υπάλληλοι της Altuglas που εμπλέκονται στις πρακτικές τις οποίες αφορά η προσβαλλομένη απόφαση ενημέρωναν ένα μέλος της διοικήσεως της Arkema, τον M. G., ο οποίος, κατά το χρονικό διάστημα της παραβάσεως, διατέλεσε διαδοχικά διευθυντής του DIOS μέχρι το 2000 και μέλος της επιτροπής διευθύνσεως του κλάδου χημικών προϊόντων από το 2001 και εντεύθεν.

94 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν, εξάλλου, ότι αυτή η λειτουργική και επιχειρηματική αφομοίωση μεταξύ της Arkema και των θυγατρικών της Altuglas και Altumax επιβεβαιώθηκε το 2004, κατά την αναδιοργάνωση του κλάδου χημικών προϊόντων του ομίλου Total και την ίδρυση της Arkema, και, στη συνέχεια, τον Μάιο του 2006, με την εισαγωγή της Arkema στο χρηματιστήριο.

95 Τέταρτον, οι προσφεύγουσες υπογραμμίζουν ότι κανένα από τα έγγραφα που προσκομίστηκαν κατά τη διαδικασία δεν αποδεικνύει ότι η Arkema είχε δεχθεί, αμέσως ή εμμέσως, οποιαδήποτε οδηγία ή σύσταση εκ μέρους της Elf Aquitaine ή της Total, σχετικά με την εμπορική πολιτική που όφειλε να ακολουθεί στις αγορές των μεθακρυλικών ενώσεων, και τούτο μολονότι η Επιτροπή κατέσχεσε στην έδρα της Arkema εκατοντάδες έγγραφα.

96 Πέμπτον, οι προσφεύγουσες επισημαίνουν ότι η θέση που έλαβε η Επιτροπή με την προσβαλλομένη απόφαση έρχεται σε αντίθεση με την ίδια της την προηγούμενη πρακτική. Πράγματι, στην απόφαση Ε(2003) 4570 τελικό της Επιτροπής, της 10ης Δεκεμβρίου 2003, σχετικά με διαδικασία κατ’ εφαρμογή του άρθρου 81 της συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (Υπόθεση COMP/E-2/37.857 – Οργανικά υπεροξείδια), στο εξής: απόφαση Οργανικά υπεροξείδια), η Επιτροπή δεν καταλόγισε στην Elf Aquitaine την ευθύνη για την παράβαση που είχε διαπράξει η Arkema, παρά τον σύνδεσμο κατοχής κεφαλαίου που υφίστατο μεταξύ των δύο εταιριών. Με τον τρόπο αυτόν, η Επιτροπή δέχθηκε ότι η Arkema έχαιρε πραγματικής αυτονομίας κατά τον καθορισμό της εμπορικής της πολιτικής. Κατά τις προσφεύγουσες, εφόσον η περίοδος που καλύπτεται από την απόφαση Οργανικά υπεροξείδια συμπίπτει εν μέρει με την περίοδο στην οποίαν αναφέρεται η προσβαλλομένη απόφαση και οι οικονομικές και χρηματοοικονομικές σχέσεις που συνέδεαν την Arkema και την Elf Aquitaine ήταν πανομοιότυπες στις δύο υποθέσεις, η Επιτροπή δεν νομιμοποιούνταν να αποκλίνει από τη θέση που είχε λάβει στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Οργανικά υπεροξείδια.

97 Εξάλλου, ο περιορισμένος και συνολικός έλεγχος που ασκούσαν οι Total και Elf Aquitaine επί των θυγατρικών τους επιβεβαιώθηκε προσφάτως από τη γαλλική επιτροπή ανταγωνισμού, η οποία διαπίστωσε, με μια απόφαση που αφορούσε τη διανομή καυσίμων στους αυτοκινητοδρόμους, ότι οι Total Raffinage Distribution SA και Elf Antar France SA διέθεταν επαρκή αυτονομία κατά τον καθορισμό της εμπορικής τους πολιτικής.

98 Τέλος, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή υπέπεσε πολλαπλώς σε πλάνη περί το δίκαιο κατά την εκτίμηση της φύσεως και της κατανομής του βάρους αποδείξεως. Θεωρούν ότι, δεδομένου ότι το τεκμήριο ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής που εφαρμόζει η Επιτροπή δεν συνοδεύεται από κανένα επιπλέον στοιχείο που να αποδεικνύει τον πραγματικό έλεγχο των μητρικών εταιριών επί της εμπορικής πολιτικής της Arkema όσον αφορά την αγορά του PMMA, το γεγονός και μόνον ότι η Arkema προσκόμισε, κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, στοιχεία που αποδείκνυαν την πραγματική της αυτονομία στην αγορά αρκούσε για να αντιστρέψει το βάρος αποδείξεως. Κατά την άποψή τους, απέκειτο πλέον στην Επιτροπή να αποδείξει ότι, παρά τα στοιχεία αυτά, οι Total και Elf Aquitaine ασκούσαν επί των θυγατρικών τους αποφασιστική επιρροή, όσον αφορά τη σχετική αγορά.

99 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι τα στοιχεία που προσκόμισαν οι προσφεύγουσες κατά τη διοικητική διαδικασία, τα οποία περιλήφθηκαν και στο δικόγραφο της προσφυγής, ακόμη και αν εκτιμηθούν στο σύνολό τους, δεν αρκούν για να αποδείξουν ότι η συμπεριφορά της Arkema στην αγορά ήταν αυτόνομη σε σχέση με εκείνη της Elf Aquitaine και, ως εκ τούτου, να ανατρέψουν το τεκμήριο ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής.

– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου

100 Κατ’ αρχάς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, σε αντίθεση με όσα υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες (βλ. ανωτέρω, σκέψεις 90 και 98), η Επιτροπή δεν αγνόησε εν προκειμένω τους κανόνες που διέπουν το βάρος αποδείξεως.

101 Υπενθυμίζεται, συναφώς, ότι, όπως προκύπτει από τη νομολογία που καθιέρωσε η απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής (ανωτέρω σκέψη 35, σκέψη 61), στη μητρική εταιρία απόκειται, προκειμένου να ανατρέψει το τεκμήριο ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής, να «αποδείξει κατ’ ουσίαν» ότι η θυγατρική κινείται στην αγορά κατά τρόπο αυτόνομο. Στη δε Επιτροπή απόκειται να εξετάσει τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία και όχι να προσκομίσει στοιχεία που να αποδεικνύουν θετικά την ύπαρξη μιας τέτοιας επιρροής. Εξάλλου, αν αρκούσε για την αμφισβήτηση του εν λόγω τεκμηρίου η απλή προβολή μη αποδεικνυόμενων ισχυρισμών από τον ενδιαφερόμενο διάδικο, το τεκμήριο αυτό θα στερούνταν οποιασδήποτε χρησιμότητας.

102 Ωστόσο, πρέπει, κατ’ αρχάς, να επισημανθεί ότι στην απάντησή τους προς τις κοινοποιηθείσες αιτιάσεις οι προσφεύγουσες προσκόμισαν πολύ λίγα συγκεκριμένα στοιχεία, προκειμένου να υποστηρίξουν την άποψή τους περί αυτονομίας της Arkema στην αγορά. Ειδικότερα, το τμήμα III.2 της απαντήσεως αυτής με τίτλο «Η Arkema έχαιρε [κατά το χρονικό διάστημα της παραβάσεως] πραγματικής αυτονομίας κατά τον καθορισμό της εμπορικής της πολιτικής», δεν παραπέμπει σε κανένα έγγραφο που να υποστηρίζει τα όσα προβάλλονται στην εν λόγω απάντηση. Προκύπτει, έτσι, ότι ορθώς η Επιτροπή διαπιστώνει, στην αιτιολογική σκέψη 272 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι όλα όσα υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες δεν αποδεικνύονται επαρκώς με στοιχεία. Έτσι, όπως προκύπτει από την προηγούμενη σκέψη, ορθώς συνάγεται από τη διαπίστωση αυτή το συμπέρασμα ότι το τεκμήριο ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής δεν ανετράπη.

103 Επιπλέον, σε αντίθεση με όσα υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, η προσέγγιση που υιοθετήθηκε στην προσβαλλομένη απόφαση δεν αποτελεί probatio diabolica. Πράγματι, από τη νομολογία προκύπτει ότι, προκειμένου να διαπιστωθεί αν μια θυγατρική εταιρία καθορίζει τη συμπεριφορά της στην αγορά κατά τρόπο αυτόνομο, πρέπει να ληφθούν υπόψη όλα τα κρίσιμα στοιχεία που αφορούν τις οργανωτικές, οικονομικές και νομικές σχέσεις μεταξύ της θυγατρικής και της μητρικής εταιρίας, τα οποία ενδέχεται να διαφέρουν ανάλογα με την περίπτωση και δεν μπορούν, επομένως, να αποτελέσουν αντικείμενο εξαντλητικής απαριθμήσεως (βλ., συναφώς, απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 35, σκέψεις 73 και 74). Κατά συνέπεια, στις προσφεύγουσες απέκειτο να προσκομίσουν όλα τα στοιχεία σχετικά με τις οργανωτικές, οικονομικές και νομικές σχέσεις μεταξύ της θυγατρικής αυτής και της μητρικής εταιρίας, τα οποία αποδείκνυαν, κατά τη γνώμη τους, ότι δεν αποτελούσαν μια ενιαία οικονομική οντότητα (βλ., συναφώς, απόφαση του Πρωτοδικείου της 12ης Δεκεμβρίου 2007, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 50, σκέψη 65). Όμως, το ότι οι προσφεύγουσες δεν ήταν, ενδεχομένως, σε θέση να προσκομίσουν στην προκειμένη περίπτωση τέτοια αποδεικτικά στοιχεία, δεν σημαίνει ότι το εν λόγω τεκμήριο δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να ανατραπεί.

104 Στο πλαίσιο αυτών, ακριβώς, των γενικών παρατηρήσεων πρέπει να εξεταστούν τα ειδικά επιχειρήματα που προβάλλουν οι προσφεύγουσες.

105 Κατ’ αρχάς, οι προσφεύγουσες στηρίζονται στο γεγονός ότι οι Total και Elf Aquitaine είναι εταιρίες συμμετοχών (holding) για να υποστηρίξουν ότι η αυτονομία των θυγατρικών τους απορρέει από την ίδια τη δομή του ομίλου.

106 Επιβάλλεται η διαπίστωση, αφενός, ότι η άποψη ότι οι Total και Elf Aquitaine αποτελούν εταιρίες συμμετοχών δεν στηρίζεται σε κανένα αποδεικτικό στοιχείο.

107 Αφετέρου, δε, η άποψη αυτή, ακόμη και αν ευσταθούσε, δεν θα αρκούσε προκειμένου να αποκλείσει το ενδεχόμενο οι μητρικές εταιρίες να ασκούσαν αποφασιστική επιρροή επί των θυγατρικών τους, μεταξύ άλλων συντονίζοντας τις χρηματοοικονομικές επενδύσεις εντός του ομίλου. Πράγματι, έχει ήδη κριθεί ότι, στην περίπτωση ομίλου εταιριών, σκοπός της εταιρίας συμμετοχών είναι να συγκεντρώνει τις συμμετοχές της σε διάφορες εταιρίες, προκειμένου να διασφαλίζεται ενιαία διεύθυνση (απόφαση του Πρωτοδικείου της 8ης Οκτωβρίου 2008, T‑69/04, Schunk και Schunk Kohlenstoff-Technik κατά Επιτροπής, Συλλογή 2008, σ. II‑2567, σκέψη 63). Στην προκειμένη περίπτωση, οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται και οι ίδιες ότι οι μητρικές τους εταιρίες παρενέβαιναν στη λήψη των σημαντικότερων αποφάσεων, οι οποίες θα μπορούσαν να έχουν αντίκτυπο σε ολόκληρο τον όμιλο. Τα επιχειρήματα αυτά, όχι μόνο δεν αναιρούν την άποψη περί ενιαίας οικονομικής οντότητας αποτελούμενης από τις προσφεύγουσες και τις μητρικές εταιρίες, αλλά μάλλον επιβεβαιώνουν ότι έργο των τελευταίων ήταν να εξασφαλίζουν ενιαία διαχείριση και συντονισμό, κατά τρόπον ώστε να επηρεάζουν τη συμπεριφορά των θυγατρικών στην αγορά.

108 Δεύτερον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι απέδειξαν ότι η Arkema καθόριζε εντελώς αυτόνομα την εμπορική πολιτική της όσον αφορά το PMMA. Ειδικότερα, υποστηρίζουν ότι η Arkema ήταν η μητρική εταιρία του κλάδου χημικών προϊόντων και ότι έδινε η ίδια κατευθυντήριες γραμμές στις δικές της θυγατρικές, όπως η Altuglas και η Altumax. Όσον αφορά την Total και την Elf Aquitaine, ο ρόλος τους περιοριζόταν στο να εγκρίνουν τις μεγάλες επενδύσεις και να λαμβάνουν λογιστικές και οικονομικές πληροφορίες όσον αφορά τα αποτελέσματα της θυγατρικής τους, όπως απαιτεί η εφαρμοστέα νομοθεσία.

109 Πρέπει να επισημανθεί, συναφώς, αφενός, ότι οι απόψεις των προσφευγουσών δεν στηρίζονται σε κανένα αποδεικτικό στοιχείο. Δεδομένου, όμως, ότι πρόκειται για απόψεις που αφορούν την οργάνωση και τη δομή του ομίλου Total, καθώς και τις εξουσίες που αντιστοιχούν στις διάφορες εταιρίες του ομίλου, η προσκόμιση συγκεκριμένων αποδεικτικών στοιχείων ήταν, κατ’ αρχήν, δυνατή.

110 Βεβαίως, οι προσφεύγουσες προσκόμισαν συνημμένο στο δικόγραφο της προσφυγής ένα εσωτερικό σημείωμα με τίτλο «Εσωτερικές εξουσίες και ανάληψη δαπανών», προκειμένου να υποστηρίξουν το επιχείρημά τους ότι η μητρική εταιρία περιοριζόταν να εγκρίνει τις σημαντικότερες από τις επενδύσεις που πραγματοποιούσε η Arkema. Εντούτοις, όπως αναφέρει η Επιτροπή, χωρίς να αντικρούεται από τις προσφεύγουσες, το έγγραφο αυτό δεν περιεχόταν στην απάντηση προς τις κοινοποιηθείσες αιτιάσεις. Εξάλλου, όταν ερωτήθηκαν σχετικώς κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, οι προσφεύγουσες επιβεβαίωσαν ότι το εν λόγω έγγραφο δεν είχε προσκομιστεί κατά τη διοικητική διαδικασία. Όπως, όμως, προκύπτει από την απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Akzo Nobel κ.λπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 35 (σκέψη 61), όταν η Επιτροπή εφαρμόζει το τεκμήριο της ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής, είναι σε θέση να θεωρήσει τη μητρική εταιρία εις ολόκληρον υπεύθυνη για την καταβολή του προστίμου που επιβλήθηκε στη θυγατρική της, εκτός αν η μητρική εταιρία, στην οποία απόκειται να ανατρέψει αυτό το τεκμήριο, προσκομίσει επαρκή αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία να αποδεικνύεται ότι η θυγατρική ενεργούσε στην αγορά κατά τρόπο αυτόνομο. Έτσι, η Επιτροπή ορθώς συνήγαγε το συμπέρασμα, στην αιτιολογική σκέψη 272 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι τα σχετικά επιχειρήματα δεν στηρίζονταν σε επαρκείς αποδείξεις.

111 Αφετέρου, και σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν τα επιχειρήματα αυτά ήταν βάσιμα, δεν θα αρκούσαν για να ανατρέψουν το τεκμήριο ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής, καθόσον αφορούν αποκλειστικά τον καθορισμό της εμπορικής πολιτικής όσον αφορά το PMMA. Πράγματι, σε αντίθεση με όσα υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, προκειμένου να διαπιστωθεί αν μια θυγατρική καθορίζει αυτόνομα τη συμπεριφορά της στην αγορά, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, όχι μόνο τα στοιχεία που αφορούν την εμπορική πολιτική στον τομέα των προϊόντων για τα οποία εφαρμόστηκε η σύμπραξη, αλλά και όλα τα κρίσιμα στοιχεία που αφορούν τις οργανωτικές, οικονομικές και νομικές σχέσεις μεταξύ της θυγατρικής αυτής και της μητρικής εταιρίας (βλ., συναφώς, απόφαση της 10ης Σεπτεμβρίου 2009, Akzo Nobel κλπ. κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 35, σκέψεις 67, 68, 73 και 74, και προτάσεις της γενικής εισαγγελέως Kokott στην υπόθεση εκείνη, Συλλογή 2009, σ. I‑8241).

112 Εξάλλου, ορισμένοι από τα όσα υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες περιέχουν ενδείξεις ότι οι εταιρίες αυτές αποτελούσαν ενιαία οικονομική οντότητα με τις μητρικές τους εταιρίες.

113 Συγκεκριμένα, οι προσφεύγουσες παραδέχονται ότι οι Total και Elf Aquitaine έπρεπε να εγκρίνουν τις μεγάλες επενδύσεις της θυγατρικής τους. Η άσκηση, όμως, μιας τέτοιας εξουσίας αποτελεί ένδειξη ότι η θυγατρική ενεργεί στην αγορά λαμβάνοντας υπόψη τα συμφέροντα της μητρικής εταιρίας (βλ., συναφώς, απόφαση του Πρωτοδικείου, της 8ης Ιουλίου 2008, T‑54/03, Lafarge κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 547).

114 Ομοίως, οι προσφεύγουσες επικαλούνται επανειλημμένως την ύπαρξη ενός κλάδου χημικών προϊόντων της Total. Απαντώντας σε γραπτό ερώτημα του Γενικού Δικαστηρίου, οι προσφεύγουσες επιβεβαίωσαν ότι, από τον Μάιο του 2000 μέχρι το τέλος της διάρκειας της παραβάσεως, ο κλάδος χημικών προϊόντων περιελάμβανε, όχι μόνο την Arkema και τις θυγατρικές της, αλλά και άλλες εταιρίες του ομίλου Total. Οι προσφεύγουσες εξήγησαν ότι, μετά τη συγχώνευση της Total Fina και της Elf Aquitaine, το σύνολο των δραστηριοτήτων των προηγούμενων ομίλων που αφορούσαν τα χημικά προϊόντα τέθηκαν, από λειτουργικής απόψεως, υπό την αιγίδα της Arkema (τότε Atofina). Εντούτοις, αυτή η συγκέντρωση δραστηριοτήτων δεν συνοδεύτηκε συστηματικά από μια συγκέντρωση κεφαλαίων. Όμως, ένας τέτοιος διαχωρισμός του ομίλου σε κλάδους, ο οποίος, επιπλέον, δεν λαμβάνει υπόψη του τους κεφαλαιουχικούς δεσμούς μεταξύ των εταιριών του ομίλου, αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι τον συντονισμό των δραστηριοτήτων των κλάδων αυτών έχει η μητρική εταιρία που βρίσκεται στην κορυφή του ομίλου. Μια τέτοια λειτουργία της μητρικής εταιρίας είναι ικανή να αποκλείσει την αυτόνομη συμπεριφορά της θυγατρικής στην αγορά (βλ., συναφώς, αποφάσεις Lafarge κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 113, σκέψη 549, και Schunk και Schunk Kohlenstoff-Technik κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 107, σκέψη 64).

115 Όσον αφορά τα υποστηριζόμενα σχετικά με το ότι η σχετική με το PMMA δραστηριότητα αποτελεί ένα ελάχιστο μόνο μέρος του συνολικού κύκλου εργασιών της Total και της Elf Aquitaine, δεν αποδεικνύουν ότι η μητρική εταιρία παραχώρησε στη θυγατρική της πλήρη αυτονομία να καθορίζει τη συμπεριφορά της στην αγορά. Εξάλλου, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω, η αυτονομία μιας θυγατρικής σε σχέση με τη μητρική της εταιρία δεν πρέπει να εκτιμάται αποκλειστικά με βάση τη δραστηριότητά της στον τομέα των προϊόντων για τα οποία εφαρμόστηκε η σύμπραξη. Κατά συνέπεια, ακόμη και αν ήθελε υποτεθεί ότι ένα τέτοιο επιχείρημα ασκεί επιρροή στην υπόθεση, θα έπρεπε να εκτιμηθεί η σημασία που έχει η Arkema στο σύνολό της για τις μητρικές της εταιρίες (βλ., συναφώς, απόφαση Schunk και Schunk Kohlenstoff-Technik κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 107, σκέψη 66). Οι προσφεύγουσες, ωστόσο, δεν προέβαλαν σχετικά επιχειρήματα.

116 Τρίτον, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα ότι ο συνολικός έλεγχος που ασκούσαν οι Total και Elf Aquitaine επί της Arkema έρχεται σε αντίθεση με τον έλεγχο που ασκούσε η Arkema επί των δικών της θυγατρικών Altuglas και Altumax. Αφενός, πρόκειται, ακόμη μια φορά, για επιχείρημα που δεν στηρίζεται σε επαρκή αποδεικτικά στοιχεία όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων εταιριών. Αφετέρου, ακόμη και αν ευσταθούσε το επιχείρημα ότι οι Total και Elf Aquitaine διατηρούσαν λιγότερο στενούς δεσμούς με την Arkema απ’ ότι η τελευταία με τις δικές της θυγατρικές, αυτό δεν θα αρκούσε για να αποδείξει την αυτόνομη συμπεριφορά της Arkema στην αγορά.

117 Τέταρτον, όσον αφορά το επιχείρημα ότι η αναδιοργάνωση του κλάδου χημικών προϊόντων του ομίλου Total και η σύσταση της Arkema το 2004 και, στη συνέχεια, η εισαγωγή της στο χρηματιστήριο το 2006 επιβεβαιώνουν την αυτονομία της τελευταίας αυτής εταιρίας, αρκεί η διαπίστωση ότι πρόκειται για στοιχεία μεταγενέστερα της περιόδου της παραβάσεως, τα οποία, ως εκ τούτου, δεν μπορούν να αποδείξουν την αυτονομία της εν λόγω εταιρίας κατά την περίοδο αυτή. Επιπλέον, η έκφραση «αναδιοργάνωση του κλάδου χημικών προϊόντων του ομίλου Total» αφήνει να εννοηθεί ότι η Total είχε αναλάβει το έργο του συντονισμού όσον αφορά τον εν λόγω κλάδο χημικών προϊόντων.

118 Πέμπτον, όσον αφορά το επιχείρημα ότι από κανένα στοιχείο του φακέλου δεν προκύπτει ότι η Arkema είχε λάβει οδηγίες ή συστάσεις από την Elf Aquitaine ή από την Total όσον αφορά την εμπορική πολιτική στην αγορά των μεθακρυλικών ενώσεων, είναι καθεαυτό αλυσιτελές, δεδομένου ότι η αυτονομία της Arkema δεν πρέπει να εκτιμηθεί αποκλειστικά σε σχέση με την αγορά αυτή. Εξάλλου, όπως έχει κριθεί, το γεγονός ότι από τα στοιχεία του φακέλου δεν προκύπτει ότι η μητρική εταιρία έδινε οδηγίες στη θυγατρική της δεν αποδεικνύει ότι δεν υφίσταντο τέτοιες οδηγίες (βλ., συναφώς, απόφαση Lafarge κατά Επιτροπής, ανωτέρω σκέψη 113, σκέψη 545).

119 Έκτον, τέλος, πρέπει να εξεταστεί το επιχείρημα ότι η θέση που έλαβε η Επιτροπή με την προσβαλλομένη απόφαση έρχεται σε αντίθεση με την προηγούμενη πρακτική της, όπως αυτή προκύπτει από την απόφαση Οργανικά υπεροξείδια, με την οποία δεν καταλόγισε την παράβαση της Arkema στην Elf Aquitaine.

120 Επιβάλλεται, συναφώς, η διαπίστωση ότι από την απόφαση Οργανικά υπεροξείδια (αιτιολογικές σκέψεις 373 έως 391), την οποίαν επικαλούνται οι προσφεύγουσες, προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν εξέτασε το ζήτημα της ευθύνης της μητρικής εταιρίας της Arkema και, ειδικότερα, δεν αποφάνθηκε επί του ζητήματος της αυτονομίας της σε σχέση με τη μητρική εταιρία. Ως εκ τούτου, ακόμη και αν ήθελε υποτεθεί ότι τα πραγματικά περιστατικά στην υπόθεση εκείνη ήταν παρόμοια με αυτά της επίδικης υποθέσεως, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι η απόφαση εκείνη συνιστούσε κάποια εγγύηση όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίον η Επιτροπή αντιλαμβανόταν τις σχέσεις μεταξύ της Arkema και των μητρικών της εταιριών, ούτε, εξάλλου, όσον αφορά το κριτήριο του καταλογισμού που πρέπει να εφαρμοστεί στον εν λόγω όμιλο εταιριών.

121 Εξάλλου, η προσβαλλομένη απόφαση δεν είναι η πρώτη με την οποίαν η Επιτροπή καταλογίζει στην Elf Aquitaine την ευθύνη για την παράβαση που διέπραξε η Arkema. Πράγματι, με την απόφαση Ε(2004) 4876 τελικό της Επιτροπής, της 19ης Ιανουαρίου 2005, σχετικά με τη διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 [ΕΚ] και του άρθρου 53 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ (Υπόθεση C.37.773 — MCAA) (στο εξής: MCAA), η Επιτροπή είχε ήδη προβεί σε τέτοιο καταλογισμό εις βάρος της Elf Aquitaine, και πάλι βάσει του τεκμηρίου ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής επί της θυγατρικής της, το οποίο δεν ανατράπηκε.

122 Εν πάση περιπτώσει, από τη νομολογία προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν υποχρεούται να διαπιστώνει σε κάθε περίπτωση αν η παραβατική συμπεριφορά μιας θυγατρικής μπορεί να καταλογιστεί στη μητρική της εταιρία (βλ., συναφώς, απόφαση του Πρωτοδικείου, της 14ης Δεκεμβρίου 2006, T‑259/02 έως T‑264/02 και T‑271/02, Raiffeisen Zentralbank Österreich κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑5169, σκέψεις 330 και 331, η οποία επικυρώθηκε με την απόφαση του Δικαστηρίου της 24ης Σεπτεμβρίου 2009, C‑125/07 P, C‑133/07 P, C‑135/07 P και C‑137/07 P, Erste Group Bank κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2009, σ. I‑8681, σκέψη 82). Κατά συνέπεια, ακόμη και αν υποτεθεί ότι οι προσφεύγουσες και η Elf Aquitaine συναποτελούσαν μια ενιαία επιχείρηση και κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών για τα οποία κατηγορήθηκαν με την απόφαση Οργανικά υπεροξείδια, μόνο το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν εξέτασε τη δυνατότητα να απευθύνει την απόφαση αυτή στη μητρική εταιρία των προσφευγουσών και να της επιβάλει πρόστιμο δεν έρχεται σε αντίθεση με το γεγονός ότι το πράττει στη επίδικη υπόθεση, σύμφωνα με τις αρχές που απορρέουν από τη νομολογία όσον αφορά τον καταλογισμό.

123 Κατά τα λοιπά, ακόμη και αν η Επιτροπή ήταν υποχρεωμένη να εξετάσει το ενδεχόμενο να καταλογίσει στην Elf Aquitaine την παράβαση που διαπιστώθηκε με την απόφαση Οργανικά υπεροξείδια, το γεγονός ότι δεν το έπραξε μαρτυρεί απλώς και μόνον ότι υπέπεσε σε σφάλμα στην υπόθεση εκείνη και δεν μπορεί, ως εκ τούτου, να προβληθεί λυσιτελώς από τις προσφεύγουσες στην επίδικη υπόθεση.

124 Κατόπιν των ανωτέρω, επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι τα στοιχεία που προσκομίστηκαν από τις προσφεύγουσες, ακόμη και αν ληφθούν υπόψη στο σύνολό τους, δεν αρκούν για να ανατρέψουν το τεκμήριο, σύμφωνα με το οποίο οι Total και Elf Aquitaine ασκούσαν πραγματικά αποφασιστική επιρροή επί της συμπεριφοράς των θυγατρικών τους.

125 Συνεπώς, το δεύτερο σκέλος του εξεταζόμενου λόγου ακυρώσεως, και, ως εκ τούτου, και ο δεύτερος λόγος πρέπει να απορριφθούν στο σύνολό τους.

Επί του τρίτου λόγου ακυρώσεως, με τον οποίον προβάλλεται αθέτηση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως και παραβίαση της αρχής της χρηστής διοικήσεως κατά την εφαρμογή των κανόνων περί καταλογισμού

126 Ο λόγος αυτός διακρίνεται περαιτέρω σε δύο σκέλη.

Επί του πρώτου σκέλους, που αφορά την αθέτηση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως

– Επιχειρήματα των διαδίκων

127 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, στον βαθμό που η προσβαλλομένη απόφαση δεν απαντά σε όλα τα επιχειρήματα που προέβαλε η Arkema προκειμένου να αποδείξει τον αυτόνομο χαρακτήρα της εμπορικής της πολιτικής, η Επιτροπή αθέτησε την υποχρέωσή της αιτιολογήσεως. Εξάλλου, οι εξηγήσεις που έδωσε η Επιτροπή με το υπόμνημά της αντικρούσεως δεν είναι ικανές να θεραπεύσουν την παράλειψη αυτή.

128 Αφενός, οι προσφεύγουσες τονίζουν ότι η Επιτροπή δεν απαντά στο σύνολο των επιχειρημάτων που ανέπτυξε η Arkema, τα οποία συνοψίζονται στην αιτιολογική σκέψη 269 της προσβαλλομένης αποφάσεως. Ειδικότερα, δεν απαντά στα επιχειρήματα κατά τα οποία ο διορισμός των μελών του διοικητικού συμβουλίου της Arkema από την Elf Aquitaine δεν αποδεικνύει αφ’ εαυτού την άσκηση πραγματικού ελέγχου και ότι η Arkema έχαιρε πλήρους αυτονομίας κατά τον καθορισμό της εμπορικής της πολιτικής, καθώς η υποχρέωση λογοδοσίας περιοριζόταν στα γενικά στοιχεία που γνωστοποιούσε στο πλαίσιο της κανονικής λειτουργίας ενός ομίλου επιχειρήσεων και αφορούσε κυρίως λογιστικά και οικονομικά ζητήματα, καθώς και ζητήματα ελέγχου.

129 Αφετέρου, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή δεν απάντησε σε ορισμένα επιχειρήματα που προέβαλε η Arkema με την απάντησή της στις κοινοποιηθείσες αιτιάσεις, τα οποία δεν περιέχονται ούτε καν συνοπτικά στην προσβαλλομένη απόφαση. Πρόκειται για τα επιχειρήματα κατά τα οποία οι διευθύνοντες των Elf Aquitaine και Total ουδέποτε ενεπλάκησαν στις επίμαχες πρακτικές και ο έλεγχος που ασκούσαν οι μητρικές εταιρίες περιοριζόταν στην έγκριση των σημαντικότερων επενδύσεων και ήταν υπερβολικά γενικός για να περιορίσει την αυτονομία της Arkema, ιδίως όσον αφορά τον καθορισμό των τιμών.

130 Οι προσφεύγουσες θεωρούν ότι η Επιτροπή, ακόμη και αν δεν υποχρεούται να συζητήσει όλα τα πραγματικά και νομικά ζητήματα που τίθενται κατά τη διαδικασία της διοικητικής διαδικασίας, υποχρεούται, πάντως, να εξετάζει το βάσιμο όλων των επιχειρημάτων που προβάλλονται για την ανατροπή του τεκμηρίου ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής στο σύνολό τους. Κάθε άλλη προσέγγιση θα ισοδυναμούσε με την εφαρμογή ενός νέου αμάχητου τεκμηρίου.

131 Εξάλλου, η έλλειψη αιτιολογήσεως προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη βλάβη στην επίδικη υπόθεση, στο μέτρο που, αφενός, η προσέγγιση που υιοθετήθηκε από την Επιτροπή είναι νέα, όπως αναγνωρίζει και η ίδια στην αιτιολογική σκέψη 271 της προσβαλλομένης αποφάσεως, και, αφετέρου, ως προς τις λοιπές θυγατρικές που κατηγορούνται με την προσβαλλομένη απόφαση, η Επιτροπή επισήμανε την ύπαρξη επιπλέον ενδείξεων, οι οποίες ενισχύουν το τεκμήριο ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής από τις μητρικές τους εταιρίες. Οι προσφεύγουσες υπογραμμίζουν ότι, κατά την νομολογία, η υποχρέωση αιτιολογήσεως που βαρύνει την Επιτροπή ενισχύεται ακόμη περισσότερο όταν η απόφασή της βαίνει αισθητώς πέραν των προηγούμενων αποφάσεων (απόφαση του Δικαστηρίου της 8ης Νοεμβρίου 2001, C‑228/99, Silos, Συλλογή 2001, σ. I‑8401, σκέψη 28, διατάξεις του Πρωτοδικείου, της 21ης Ιανουαρίου 2004, T‑245/03, FNSEA κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. II‑271, σκέψη 52, και T‑217/03, FNCBV κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II‑239, σκέψη 66).

132 Η Επιτροπή αρνείται ότι αθέτησε την υποχρέωσή της για αιτιολόγηση.

– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου

133 Όσον αφορά την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει η Επιτροπή, υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, η επιβαλλόμενη από το άρθρο 253 ΕΚ αιτιολογία πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στη φύση της επίδικης πράξεως και ότι πρέπει να διαφαίνεται από αυτήν κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο η συλλογιστική του κοινοτικού οργάνου που εξέδωσε την προσβαλλόμενη πράξη, κατά τρόπο που να καθιστά δυνατό στους ενδιαφερομένους να γνωρίζουν τους λόγους που δικαιολογούν τη λήψη του μέτρου και στο αρμόδιο δικαιοδοτικό όργανο να ασκεί τον έλεγχό του. Η υποχρέωση αιτιολογήσεως πρέπει να εκτιμάται αναλόγως των περιστάσεων της συγκεκριμένης περιπτώσεως και, ιδίως, του περιεχομένου της πράξεως, της φύσεως των προβαλλομένων λόγων και του συμφέροντος που έχουν ενδεχομένως στην παροχή διευκρινίσεων οι αποδέκτες ή άλλα πρόσωπα τα οποία η πράξη αφορά άμεσα και ατομικά. Η αιτιολογία δεν απαιτείται να διασαφηνίζει όλα τα ουσιώδη πραγματικά και νομικά στοιχεία, καθόσον το ζήτημα αν η αιτιολογία μιας πράξεως ικανοποιεί τις απαιτήσεις του άρθρου 253 ΕΚ πρέπει να εκτιμάται βάσει όχι μόνο του περιεχομένου της αλλά και του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται, καθώς και του συνόλου των κανόνων δικαίου που διέπουν το σχετικό θέμα (βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 2ας Απριλίου 1998, C‑367/95 P, Επιτροπή κατά Sytraval και Brink’s France, Συλλογή 1998, σ. I‑1719, σκέψη 63 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

134 Έχει ήδη κριθεί ότι, όταν μια απόφαση εφαρμογής του άρθρου 81 ΕΚ αφορά πολλούς αποδέκτες και θέτει ζήτημα καταλογισμού της παραβάσεως, όπως συμβαίνει στην επίδικη υπόθεση, πρέπει να περιέχει επαρκή αιτιολογία ως προς καθέναν των αποδεκτών της, ειδικότερα ως προς εκείνους οι οποίοι, κατά τη διατύπωση της εν λόγω αποφάσεως, πρέπει να υποστούν τις συνέπειες της παραβάσεως αυτής (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998, T‑327/94, SCA Holding κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II‑1373, σκέψη 78, και της 27ης Σεπτεμβρίου 2006, T‑330/01, Akzo Nobel κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. II‑3389, σκέψη 93). Ως εκ τούτου, για να είναι αρκούντως αιτιολογημένη έναντι των μητρικών εταιριών των προσφευγουσών, η προσβαλλομένη απόφαση έπρεπε να εκθέτει εμπεριστατωμένα τους λόγους που δικαιολογούν τον καταλογισμό της παραβάσεως στις εταιρίες αυτές (βλ., συναφώς, προπαρατεθείσα απόφαση SCA Holding κατά Επιτροπής, σκέψη 80).

135 Εξάλλου, στο μέτρο που ο καταλογισμός αυτός επηρεάζει την κατάσταση των προσφευγουσών, που οι προσφεύγουσες αμφισβήτησαν τον καταλογισμό αυτόν κατά τη διοικητική διαδικασία και που έχουν, επομένως, έννομο συμφέρον να αμφισβητήσουν την προσβαλλομένη απόφαση ως προς το σημείο αυτό, πρέπει, τόσο οι ίδιες όσο και οι μητρικές τους εταιρίες, να είναι σε θέση να γνωρίζουν τους λόγους που δικαιολογούν τη θέση της Επιτροπής.

136 Επομένως, όταν, όπως συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση, η Επιτροπή στηρίζει τον καταλογισμό της παραβάσεως στο τεκμήριο ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής και οι εμπλεκόμενες εταιρίες έχουν προβάλει, κατά τη διοικητική διαδικασία, στοιχεία προς ανατροπή του τεκμηρίου αυτού, η απόφαση πρέπει να εκθέτει εμπεριστατωμένα τους λόγους που δικαιολογούν την άποψη ότι τα στοιχεία αυτά δεν μπορούν να ανατρέψουν το ως άνω τεκμήριο.

137 Εν προκειμένω, με την απάντησή τους στις κοινοποιηθείσες αιτιάσεις, οι προσφεύγουσες υποστήριξαν, μεταξύ άλλων, ότι, καθ’ όλο το διάστημα που διήρκεσε η παράβαση, η Arkema έχαιρε πραγματικής αυτονομίας κατά τον καθορισμό της εμπορικής της πολιτικής. Προς στήριξη της θέσεως αυτής, οι προσφεύγουσες προέβαλαν, κατ’ ουσίαν, τα ίδια επιχειρήματα με εκείνα που εξετάστηκαν στο πλαίσιο του δεύτερου λόγου ακυρώσεως.

138 Από τα ανωτέρω, ωστόσο, προκύπτει ότι η Επιτροπή απάντησε στα επιχειρήματα αυτά στην αιτιολογική σκέψη 272 της προσβαλλομένης αποφάσεως, υποστηρίζοντας ότι «[τ]α λοιπά επιχειρήματα [αποτελούσαν] απλούς ισχυρισμούς [που] δεν αποδεικνύονταν επαρκώς ώστε να ανατρέψουν το τεκμήριο ευθύνης της Total και της Elf Aquitaine για τις πράξεις της θυγατρικής τους Atofina». Εσφαλμένως, λοιπόν, υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες ότι η Επιτροπή δεν απάντησε στο επιχείρημά τους, το οποίο περιέχεται στην αιτιολογική σκέψη 269, στοιχείο γ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως, σύμφωνα με το οποίο η Arkema διαμόρφωνε με απόλυτη αυτονομία την εμπορική της πολιτική και τη συμπεριφορά της στην αγορά.

139 Εξάλλου, πρέπει να κριθεί ότι, υπό τις περιστάσεις της επίδικης υποθέσεως, η ως άνω κρίση που περιέχεται στην αιτιολογική σκέψη 272 της προσβαλλομένης αποφάσεως πληροί τις απαιτήσεις της νομολογίας.

140 Πράγματι, η Επιτροπή εξέθεσε με τον τρόπο αυτόν τον λόγο για τον οποίον είχε θεωρήσει ότι τα στοιχεία που προέβαλαν οι προσφεύγουσες και οι μητρικές τους εταιρίες δεν αρκούσαν για να ανατρέψουν το τεκμήριο ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής. Επομένως, η προσβαλλομένη απόφαση τους παρέσχε τα αναγκαία στοιχεία για να υπερασπιστούν τα δικαιώματά τους. Συγκεκριμένα, οι προσφεύγουσες είχαν τη δυνατότητα είτε να αμφισβητήσουν την ακρίβεια της κρίσεως αυτής, υποστηρίζοντας ότι είχαν αποδείξει όσα υποστηρίζουν με επαρκή στοιχεία, είτε να αμφισβητήσουν την επιρροή της κρίσεως αυτής στην επίδικη υπόθεση, υπογραμμίζοντας ότι τα όσα υποστήριζαν, ακόμη και αν δεν αποδείχθηκαν, αρκούσαν εν προκειμένω για να ανατρέψουν το εν λόγω τεκμήριο. Η αιτιολόγηση αυτή προσλαμβάνει ιδιαίτερη σημασία αν αντιπαραβληθεί στο γνωστό στις προσφεύγουσες σχετικό απόσπασμα της απαντήσεως στις κοινοποιηθείσες αιτιάσεις, το οποίο δεν παραπέμπει σε κανένα άλλο έγγραφο προς στήριξη των όσων εκτίθενται σε αυτό (βλ. ανωτέρω, σκέψεις 102 επ.).

141 Επιπλέον, όπως ορθώς υποστηρίζει η Επιτροπή, προκύπτει από τη νομολογία ότι, βεβαίως, υποχρεούται, δυνάμει του άρθρου 253 ΕΚ, να αιτιολογεί τις αποφάσεις της αναφέροντας τα πραγματικά και νομικά στοιχεία από τα οποία εξαρτάται η νομιμότητα του μέτρου, καθώς και τη συλλογιστική που την οδήγησε στη λήψη της αποφάσεώς της, αλλά δεν υποχρεούται να εξετάζει όλα τα νομικά και πραγματικά ζητήματα που έχει εγείρει καθένας από τους ενδιαφερομένους κατά τη διοικητική διαδικασία (απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Δεκεμβρίου 1985, 240/82 έως 242/82, 261/82, 262/82, 268/82 και 269/82, Stichting Sigarettenindustrie κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1985, σ. 3831, σκέψη 88, και απόφαση του Πρωτοδικείου, της 24ης Οκτωβρίου 1991, T‑3/89, Atochem κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. II‑1177, σκέψη 222). Έτσι, το γεγονός ότι η Επιτροπή οφείλει να εκθέτει στην απόφασή της για ποιους λόγους θεωρεί ότι τα προβληθέντα στοιχεία δεν αρκούν για να ανατρέψουν το τεκμήριο ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής, δεν σημαίνει ότι ήταν υποχρεωμένη σε κάθε περίπτωση να εξετάζει συγκεκριμένα καθένα από τα στοιχεία που προέβαλαν οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις. Μια γενική απάντηση, όπως εκείνη που δόθηκε στην κρινομένη υπόθεση, δύναται, αναλόγως των περιστάσεων της επίδικης υποθέσεως, να αρκεί για να δώσει τη δυνατότητα στην επιχείρηση να υπερασπίσει αποτελεσματικά τα δικαιώματά της και στο Γενικό Δικαστήριο να ασκήσει τον έλεγχό του.

142 Το δε γεγονός ότι η αιτιολογική σκέψη 269 της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν περιέχει όλα τα επιχειρήματα της Arkema δεν ασκεί καθοριστική επιρροή.

143 Αφενός, όσον αφορά το επιχείρημα ότι ο έλεγχος που ασκούσαν οι μητρικές εταιρίες περιοριζόταν στην έγκριση των σημαντικότερων επενδύσεων και ήταν πολύ γενικός για να περιορίσει την αυτονομία της Arkema, ιδίως όσον αφορά τον καθορισμό των τιμών, συμπίπτει με το επιχείρημα ότι «η Atofina [διαμόρφωνε] την εμπορική της πολιτική και τη συμπεριφορά της στην αγορά με απόλυτη αυτονομία», το οποίο περιέχεται στην αιτιολογική σκέψη 269, στοιχείο γ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως και στο οποίο δίδεται απάντηση με την αιτιολογική σκέψη 272 της αποφάσεως αυτής. Εξάλλου, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι τα σημεία 115 και 117 της απαντήσεως των προσφευγουσών στις κοινοποιηθείσες αιτιάσεις, στα οποία περιεχόταν το επιχείρημα αυτό, δεν παραπέμπουν σε κανένα έγγραφο που να τα υποστηρίζει. Οι προσφεύγουσες ήταν, επομένως, σε θέση να κατανοήσουν ότι η κρίση που διατύπωσε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 272 της προσβαλλομένης αποφάσεως συνιστούσε και απάντηση στο επιχείρημα αυτό.

144 Αφετέρου, όσον αφορά το επιχείρημα κατά το οποίο τα διευθυντικά στελέχη της Total και της Elf Aquitaine ουδέποτε είχαν εμπλακεί στις επίμαχες πρακτικές, προκύπτει από την απάντηση των προσφευγουσών στις κοινοποιηθείσες αιτιάσεις (βλ. ιδίως σημεία 91 έως 105) ότι προέβαλαν το επιχείρημα αυτό, στα σημεία 99 έως 101 της απαντήσεως, όχι για να ανατρέψουν το τεκμήριο ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής, αλλά για να αποδείξουν ότι «[κ]αμία άμεση ή έμμεση συμμετοχή στις επίμαχες πρακτικές δεν μπορεί […] να καταλογιστεί στην Elf Aquitaine ή στην Total». Από τα όσα προηγήθηκαν, ωστόσο, προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν στηρίχθηκε στο στοιχείο αυτό προκειμένου να καταλογίσει την επίδικη παράβαση στις μητρικές εταιρίες των προσφευγουσών. Ως εκ τούτου, το γεγονός ότι δεν αναφέρθηκε με την προσβαλλομένη απόφαση στο επιχείρημα αυτό σε καμιά περίπτωση δεν αποτελεί παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως.

145 Όσον αφορά το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν απάντησε σαφώς στο επιχείρημα που περιελήφθη στην αιτιολογική σκέψη 269 της προσβαλλομένης αποφάσεως, σύμφωνα με το οποίο ο διορισμός των μελών του διοικητικού συμβουλίου της Arkema από την Elf Aquitaine δεν αποδείκνυε την άσκηση πραγματικού ελέγχου, πρέπει να επισημανθεί ότι η Επιτροπή δεν ισχυρίστηκε με την προσβαλλομένη απόφαση ότι το στοιχείο αυτό αρκούσε για να στηρίξει τον καταλογισμό της επίδικης παραβάσεως στις μητρικές εταιρίες των προσφευγουσών. Βεβαίως, η Επιτροπή υπογράμμισε, στην αιτιολογική σκέψη 264 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι «[τ]α μέλη του διοικητικού συμβουλίου της Arkema […] διορίζονταν από την Elf Aquitaine […]» και ότι το γεγονός αυτό, καθώς και ο σύνδεσμος κατοχής κεφαλαίου μεταξύ των δύο εταιριών, της επέτρεπε να θεωρήσει ότι η Elf Aquitaine ασκούσε αποφασιστική επιρροή και πραγματικό έλεγχο στη συμπεριφορά της θυγατρικής της Arkema. Εντούτοις, όπως διαπιστώθηκε ανωτέρω, στις σκέψεις 68 και 69, από την οικονομία της προσβαλλομένης αποφάσεως προκύπτει ότι το στοιχείο αυτό διατηρήθηκε μόνον ως εκ περισσού και ότι δεν οφειλόταν σε αυτό ο καταλογισμός της επίδικης παραβάσεως στις μητρικές εταιρίες των προσφευγουσών. Κατά συνέπεια, η απουσία σαφούς απαντήσεως στο επιχείρημα αυτό δεν εμπόδισε τις προσφεύγουσες να πληροφορηθούν τους λόγους του καταλογισμού αυτού ούτε να τον αμφισβητήσουν ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου.

146 Επιπλέον, όσον αφορά το επιχείρημα που αναφέρεται στο περιεχόμενο της αιτιολογικής σκέψεως 271 της προσβαλλομένης αποφάσεως, πρέπει να σημειωθεί ότι η Επιτροπή διαπίστωσε σε αυτήν τα εξής:

«[Τ]ο γεγονός ότι, σε προηγούμενη υπόθεση, η Επιτροπή απηύθυνε την απόφασή της αποκλειστικά στην Atofina δεν την εμποδίζει, καθεαυτό, να απευθύνει εν προκειμένω την απόφασή της τόσο στην Atofina όσο και στην Total/Elf Aquitaine. Η Επιτροπή διαθέτει τη διακριτική ευχέρεια να καταλογίσει ευθύνη σε μητρική εταιρία σε περιστάσεις όπως αυτές της προκειμένης υποθέσεως […] και το γεγονός ότι δεν έκανε χρήση της εξουσίας αυτής σε προγενέστερη απόφαση δεν την εμποδίζει να το πράξει με την παρούσα».

147 Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι από το απόσπασμα αυτό δεν προκύπτει σε καμιά περίπτωση ότι η Επιτροπή υιοθέτησε εν προκειμένω νέα θέση, όπως προβάλλουν οι προσφεύγουσες. Η θέση της Επιτροπής σκοπό έχει απλώς να αντικρούσει το επιχείρημα που παρουσιάζεται στην αιτιολογική σκέψη 268 της προσβαλλομένης αποφάσεως, σύμφωνα με το οποίο προηγούμενη απόφαση που απευθύνθηκε στην Arkema δεν είχε καταλογίσει τη συμπεριφορά της τελευταίας στη μητρική της εταιρία (απόφαση Οργανικά υπεροξείδια). Εξάλλου, πρέπει να επισημανθεί ότι, πριν την προσβαλλομένη απόφαση, το τεκμήριο ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής, στηριζόμενο αποκλειστικά στον σύνδεσμο της κατοχής κεφαλαίου, είχε ήδη εφαρμοστεί από την Επιτροπή στην απόφαση MCAΑ, με την οποίαν είχε καταλογίσει την παράβαση της Arkema στην Elf Aquitaine.

148 Εν πάση περιπτώσει, κατά τη νομολογία που επικαλούνται οι προσφεύγουσες, η Επιτροπή οφείλει μόνο να αναπτύσσει σαφώς τη συλλογιστική της όταν λαμβάνει, στο πλαίσιο της πρακτικής της λήψεως αποφάσεων, μία απόφαση που βαίνει αισθητώς πέραν των προηγούμενων αποφάσεων. Δεν αρκεί, επομένως, σε μια τέτοια περίπτωση, μία συνοπτική αιτιολογία, ιδίως σε σχέση με πάγια πρακτική λήψεως αποφάσεων (βλ., συναφώς, απόφαση Silos, ανωτέρω σκέψη 131, σκέψη 28). Όπως, όμως, προκύπτει από τα ανωτέρω, με την προσβαλλομένη απόφαση, η Επιτροπή απάντησε σαφώς στα επιχειρήματα της Arkema που σκοπούσαν να αποδείξουν την αυτονομία της εμπορικής της πολιτικής.

149 Τέλος, το γεγονός ότι, όσον αφορά άλλες θυγατρικές που ενοχοποιούνται με την προσβαλλομένη απόφαση, η Επιτροπή προέβαλε την ύπαρξη επιπλέον στοιχείων που ενισχύουν το τεκμήριο ασκήσεως αποφασιστικής επιρροής από τις μητρικές τους εταιρίες, δεν ασκεί επιρροή ως προς την επάρκεια της αιτιολογίας όσον αφορά τις προσφεύγουσες. Εξάλλου, από τα ανωτέρω (βλ. ανωτέρω, σκέψεις 68 και 69) προκύπτει ότι τα εν λόγω επιπλέον στοιχεία αναφέρθηκαν ως εκ περισσού.

150 Κατά συνέπεια, το πρώτο σκέλος του εξεταζόμενου λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.

Επί του δεύτερου σκέλους, που αφορά την παραβίαση της αρχής της χρηστής διοικήσεως

– Επιχειρήματα των διαδίκων

151 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, κατά τη νομολογία, βάσει της αρχής της χρηστής διοικήσεως, η Επιτροπή υποχρεούται να εξετάζει με επιμέλεια και αμεροληψία όλα τα κρίσιμα στοιχεία της επίδικης υποθέσεως. Η υποχρέωση αυτή έχει θεμελιώδη σημασία στις διοικητικές διαδικασίες κατά τις οποίες τα κοινοτικά όργανα διαθέτουν εξουσία εκτιμήσεως προκειμένου να είναι σε θέση να εκτελούν τα καθήκοντά τους, όπως είναι οι διαδικασίες σε υποθέσεις ανταγωνισμού.

152 Στην προκειμένη περίπτωση, στηριζόμενη σε ένα απλό τεκμήριο ελέγχου και παραλείποντας να απαντήσει, όπως εκτέθηκε ανωτέρω, στα επιχειρήματα που προέβαλε η Arkema προκειμένου να ανατρέψει το τεκμήριο αυτό (ιδίως εκείνα που αφορούν τη μη επιρροή στην υπόθεση του διορισμού των μελών του διοικητικού συμβουλίου από την Elf Aquitaine και την εμπορική αυτονομία της Arkema), η Επιτροπή δεν εξέτασε με επιμέλεια τα κρίσιμα στοιχεία της επίδικης υποθέσεως και παραβίασε την αρχή της χρηστής διοικήσεως.

153 Εξάλλου, οι προσφεύγουσες απορρίπτουν τα επιχειρήματα της Επιτροπής κατά τα οποία η εξεταζόμενη αιτίαση συμπίπτει με εκείνη που αναφέρεται στην έλλειψη αιτιολογίας. Τονίζουν ότι η αρχή της χρηστής διοικήσεως διακρίνεται από την υποχρέωση αιτιολογήσεως και επιδιώκει διαφορετικό σκοπό.

154 Η Επιτροπή αμφισβητεί την επιχειρηματολογία αυτή.

– Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου

155 Επιβάλλεται η υπενθύμιση ότι, κατά πάγια νομολογία, στις περιπτώσεις που τα κοινοτικά όργανα διαθέτουν εξουσία εκτιμήσεως, προκειμένου να είναι σε θέση να εκπληρώνουν τα καθήκοντά τους, η τήρηση των εγγυήσεων με τις οποίες η έννομη τάξη της Ενώσεως περιβάλλει τη διεξαγωγή των διοικητικών διαδικασιών έχει ακόμη πιο θεμελιώδη σημασία. Μεταξύ αυτών των εγγυήσεων περιλαμβάνεται, ιδίως, η υποχρέωση του αρμοδίου οργάνου να ερευνά, με επιμέλεια και αμεροληψία, όλα τα κρίσιμα στοιχεία της συγκεκριμένης περιπτώσεως (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 1991, C-269/90, Technische Universität München, Συλλογή 1991, σ. Ι-5469, σκέψη 14, και του Πρωτοδικείου της 24ης Ιανουαρίου 1992, T-44/90, La Cinq κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. ΙΙ-1, σκέψη 86). Η υποχρέωση αυτή απορρέει από την αρχή της χρηστής διοικήσεως (βλ., συναφώς, απόφαση του Πρωτοδικείου, της 6ης Ιουλίου 2000, T‑62/98, Volkswagen κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. II‑2707, σκέψη 269).

156 Οι προσφεύγουσες περιορίζονται να υποστηρίξουν προς στήριξη της εξεταζόμενης αιτιάσεως ότι η Επιτροπή στηρίχθηκε σε ένα απλό τεκμήριο αποφασιστικής επιρροής, την οποίαν ασκούσαν σε αυτές οι μητρικές τους εταιρίες, και δεν απάντησε στα επιχειρήματα που προέβαλε η Arkema για να ανατρέψει το τεκμήριο αυτό, ιδίως εκείνα που αφορούσαν τη μη επιρροή, στην επίδικη υπόθεση, του διορισμού των μελών του διοικητικού συμβουλίου από την Elf Aquitaine και την εμπορική αυτονομία της Arkema.

157 Ωστόσο, από τα ανωτέρω προκύπτει ότι, κατ’ αρχάς, η προσφυγή σε ένα τέτοιο τεκμήριο είναι καθ’ όλα νόμιμη. Στη συνέχεια, όπως προκύπτει από την εξέταση του πρώτου σκέλους του εξεταζόμενου λόγου, η ανάγνωση των σχετικών αποσπασμάτων της απαντήσεως στις κοινοποιηθείσες αιτιάσεις, καθώς και της προσβαλλομένης αποφάσεως, οδηγεί στη διαπίστωση ότι η Επιτροπή απάντησε στα κρίσιμα επιχειρήματα των προσφευγουσών και ιδίως σε εκείνα που αφορούσαν την εμπορική αυτονομία της Arkema (επιχείρημα που περιέχεται στην αιτιολογική σκέψη 269, στοιχείο γ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως, στο οποίο δίδεται απάντηση με την αιτιολογική σκέψη 272 της ίδιας αποφάσεως). Πρέπει να επισημανθεί συναφώς ότι ο συνοπτικός χαρακτήρας της αιτιολογίας που παρέχεται εκεί, σύμφωνα με την οποία «[τ]α λοιπά επιχειρήματα αποτελούν απλούς ισχυρισμούς [που] δεν αποδεικνύονται επαρκώς ώστε να ανατρέψουν το τεκμήριο», δεν επιτρέπει από μόνος του να διαπιστωθεί παράβαση της υποχρεώσεως εξετάσεως των κρίσιμων στοιχείων που προέκυψαν από τη διοικητική διαδικασία με επιμέλεια και αμεροληψία. Εξάλλου, από τα ανωτέρω (βλ. ανωτέρω, σκέψεις 102 επ.) προκύπτει ότι η κρίση που περιέχεται στην αιτιολογική σκέψη 272 της προσβαλλομένης αποφάσεως είναι ακριβής, γεγονός που προϋποθέτει επιμελή και αμερόληπτη έρευνα εκ μέρους της Επιτροπής.

158 Τέλος, όσον αφορά το επιχείρημα ότι ο διορισμός των μελών του διοικητικού συμβουλίου της Arkema από την Elf Aquitaine δεν αποδεικνύει από μόνος του την άσκηση πραγματικού ελέγχου, αρκεί η διαπίστωση ότι η Επιτροπή δεν υποστήριξε το αντίθετο με την προσβαλλομένη απόφαση. Πράγματι, η αποφασιστική επιρροή που ασκούσαν οι μητρικές εταιρίες των προσφευγουσών στις τελευταίες διαπιστώθηκε βάσει ενός τεκμηρίου, το οποίο δεν ανατράπηκε κατά τη διοικητική διαδικασία. Όπως μόλις διαπιστώθηκε, ο διορισμός των μελών του διοικητικού συμβουλίου της Arkema από την Elf Aquitaine αναφέρθηκε στο πλαίσιο αυτό ως εκ περισσού. Υπό τις περιστάσεις αυτές, το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν απάντησε συγκεκριμένα στο επιχείρημα αυτό δεν συνιστά αθέτηση της υποχρεώσεως χρηστής διοικήσεως.

159 Κατά τα λοιπά, επιβάλλεται η επισήμανση ότι, πέραν του περιεχομένου της προσβαλλομένης αποφάσεως, οι προσφεύγουσες δεν προβάλλουν κανένα άλλο στοιχείο προς στήριξη της αιτιάσεώς τους.

160 Ως εκ τούτου, το δεύτερο σκέλος του εξεταζόμενου λόγου ακυρώσεως και, κατά συνέπεια, και ο τρίτος λόγος ακυρώσεως στο σύνολό του, πρέπει να απορριφθούν.

Επί του τέταρτου λόγου ακυρώσεως, με τον οποίον προβάλλεται παράβλεψη, κατά τον προσδιορισμό του ποσού εκκινήσεως του προστίμου στα 65 εκατομμύρια ευρώ, του κριτηρίου του συγκεκριμένου αντικτύπου που είχε η παράβαση στην αγορά

Επιχειρήματα των διαδίκων

161 Στο πλαίσιο του εξεταζόμενου λόγου ακυρώσεως, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, με το να προσδιορίσει το ποσό εκκινήσεως του προστίμου στα 65 εκατομμύρια ευρώ, η Επιτροπή παρέβλεψε το κριτήριο του συγκεκριμένου αντικτύπου στην αγορά, το οποίο προβλέπεται στο σημείο 1 A, πρώτο εδάφιο, των κατευθυντηρίων γραμμών.

162 Κατ’ αρχάς, οι προσφεύγουσες διατείνονται ότι το ποσό εκκινήσεως του προστίμου, ήτοι τα 65 εκατομμύρια ευρώ, είναι υπερβολικό, στον βαθμό που η παράβαση είχε πολύ περιορισμένο αντίκτυπο στις αγορές των σχετικών προϊόντων.

163 Υποστηρίζουν συναφώς, πρώτον, ότι, σε αντίθεση με όσα αναφέρει η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 329 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ο αντίκτυπος στην αγορά ήταν υπολογίσιμος. Κατά συνέπεια, έπρεπε να είχε ληφθεί υπόψη κατά τον προσδιορισμό της σοβαρότητας της παραβάσεως, σύμφωνα με τη νομολογία και τις κατευθυντήριες γραμμές.

164 Πράγματι, κατά πάγια νομολογία, προκειμένου να εκτιμηθεί ο συγκεκριμένος αντίκτυπος στην αγορά, η Επιτροπή πρέπει να αναφερθεί στο πλαίσιο του ανταγωνισμού, όπως θα είχε διαμορφωθεί αν δεν υπήρχε παράβαση. Κάτι τέτοιο προϋποθέτει, επομένως, ότι γνωρίζει την εξέλιξη της καταστάσεως του ανταγωνισμού στη σχετική αγορά κατά τη διάπραξη της παραβάσεως και ότι είναι σε θέση να συγκρίνει την εξέλιξη αυτή με εξωγενή στοιχεία της αγοράς.

165 Με την απάντησή τους στις κοινοποιηθείσες αιτιάσεις, όμως, οι προσφεύγουσες παρείχαν στην Επιτροπή τα αναγκαία για τον σκοπό αυτόν στοιχεία, δηλαδή λεπτομερείς πληροφορίες για την εξέλιξη των τιμών των σχετικών τριών προϊόντων από PMMA από το 1995 έως το 2003, λαμβάνοντας υπόψη και την εξέλιξη των τιμών των πρώτων υλών τους. Επιπλέον, ο αντίκτυπος της παραβάσεως μπορούσε επίσης να υπολογιστεί βάσει των στοιχείων που αφορούσαν την εξέλιξη των μεριδίων που κατείχαν στην αγορά διάφοροι παραγωγοί κατά τη διάρκεια της παραβάσεως, στοιχείων τα οποία είχε στην κατοχή της η Επιτροπή, όπως προκύπτει από το κείμενο των κοινοποιηθεισών αιτιάσεων.

166 Δεύτερον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, αν η Επιτροπή είχε προβεί σε ποσοτικοποίηση του αντικτύπου της παραβάσεως στην αγορά, θα είχε οπωσδήποτε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο αντίκτυπος αυτός ήταν περιορισμένος και θα είχε, επομένως, καθορίσει το ποσό εκκινήσεως του προστίμου της Arkema σε επίπεδο χαμηλότερο από τα 65 εκατομμύρια ευρώ.

167 Οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται, συναφώς, ότι ο συγκεκριμένος αντίκτυπος της παραβάσεως ήταν σε κάθε περίπτωση αμελητέος, καθόσον η εκτίμηση των τιμών των εν λόγω προϊόντων ήταν στενά συνδεδεμένη με εκείνη των τιμών των πρώτων υλών που χρησιμοποιήθηκαν για την παρασκευή τους, για τις οποίες καμία παράβαση δεν διαπιστώθηκε, όπως προκύπτει από τα σχεδιαγράμματα που προσκόμισε η Arkema σε παράρτημα της απαντήσεώς της στις κοινοποιηθείσες αιτιάσεις.

168 Επιπλέον, η Επιτροπή αναγνώρισε και η ίδια, με την προσβαλλομένη απόφαση, ότι η παράβαση είχε εξαιρετικά περιορισμένο αντίκτυπο στις σχετικές αγορές. Έτσι, στην αιτιολογική σκέψη 104 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η οποία αφορά τη γενική περιγραφή της εφαρμογής των συμφωνιών, παραδέχθηκε ότι η συμφωνηθείσα αύξηση των τιμών δεν κατέστη δυνατόν να εφαρμοστεί σε όλες τις περιπτώσεις. Επίσης, από διάφορες αιτιολογικές σκέψεις της προσβαλλομένης αποφάσεως, οι οποίες αφορούν αντίστοιχα τα τρία εν λόγω προϊόντα, προκύπτει ότι η αύξηση των τιμών που συμφωνήθηκε σε διάφορες συναντήσεις είτε δεν κατέστη δυνατόν να εφαρμοστεί είτε είχε πολύ περιορισμένο μόνον αποτέλεσμα.

169 Εξάλλου, απαντώντας στα επιχειρήματα της Επιτροπής, οι προσφεύγουσες διευκρινίζουν ότι δεν αμφισβητούν ότι ακόμη και η μερική εφαρμογή μιας συμφωνίας μπορεί να συνιστά ένδειξη για την ύπαρξη συγκεκριμένου αντικτύπου μιας τέτοιας συμφωνίας στην αγορά, ούτε ότι η εν λόγω συμφωνία είχε κάποι