Υπόθεση C-191/05

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

κατά

Πορτογαλικής Δημοκρατίας

«Παράβαση κράτους μέλους — Οδηγία 79/409/ΕΟΚ — Διατήρηση των αγρίων πτηνών — Ζώνη ειδικής προστασίας — Μεταβολή χωρίς επιστημονική βάση»

Προτάσεις της γενικής εισαγγελέα J. Kokott της 23ης Φεβρουαρίου 2006

Απόφαση του Δικαστηρίου (δεύτερο τμήμα) της 13ης Ιουλίου 2006

Περίληψη της αποφάσεως

Περιβάλλον — Διατήρηση των αγρίων πτηνών — Οδηγία 79/409 — Επιλογή και οριοθέτηση των ζωνών ειδικής προστασίας

(Οδηγία του Συμβουλίου 79/409, άρθρο 4 §§ 1 και 2)

Τα κριτήρια που περιέχονται στις παραγράφους 1 και 2 του άρθρου 4 της οδηγίας 79/409, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών, πρέπει να καθοδηγούν τα κράτη μέλη κατά την επιλογή και την οριοθέτηση των ζωνών ειδικής προστασίας (ΖΕΠ). Ως εκ τούτου, αν οι περιοχές μιας ΖΕΠ δεν φιλοξενούν μεν πτηνά της στέπας, φιλοξενούν όμως άλλα είδη αγρίων πτηνών που περιλαμβάνονται στο παράρτημα I της οδηγίας και των οποίων η προστασία δικαιολόγησε τον χαρακτηρισμό της εν λόγω ΖΕΠ, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να περιορίζουν την έκταση της ή να μεταβάλλουν τα όριά της, εκτός εάν οι περιοχές που μένουν εκτός ΖΕΠ δεν περιλαμβάνονται πλέον στα εδάφη τα πιο κατάλληλα για τη διατήρηση των ειδών αγρίων πτηνών, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας.

(βλ. σκέψεις 10, 12-13)

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δεύτερο τμήμα)

της 13ης Ιουλίου 2006 ( )

«Παράβαση κράτους μέλους – Οδηγία 79/409/ΕΟΚ – Διατήρηση των αγρίων πτηνών – Ζώνη ειδικής προστασίας – Μεταβολή χωρίς επιστημονική βάση»

Στην υπόθεση C-191/05,

με αντικείμενο προσφυγή του άρθρου 226 ΕΚ λόγω παραβάσεως, η οποία ασκήθηκε στις 28 Απριλίου 2005,

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τους M. van Beek και A. Caeiros, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

προσφεύγουσα,

κατά

Πορτογαλικής Δημοκρατίας, εκπροσωπούμενης από τον L. Fernandes,

καθής,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),

συγκείμενο από τους C. W. A. Timmermans, πρόεδρο τμήματος, R. Silva de Lapuerta, P. Kūris (εισηγητή), J. Klučka και L. Bay Larsen, δικαστές,

γενική εισαγγελέας: J. Kokott

γραμματέας: R. Grass

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,

αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις της κατά τη συνεδρίαση της 23ης Φεβρουαρίου 2006,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

1 Με την προσφυγή της, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ζητεί από το Δικαστήριο να διαπιστώσει ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία, μεταβάλλοντας τα όρια της Ζώνης Ειδικής Προστασίας (στο εξής: ΖΕΠ) «Moura, Mourão, Barrancos» (στο εξής: θιγόμενη ΖΕΠ), κατά τρόπον ώστε να αφήνει εκτός αυτής περιοχές που φιλοξενούν είδη αγρίων πτηνών, η προστασία των οποίων δικαιολόγησε τον χαρακτηρισμό τής εν λόγω ΖΕΠ, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών (ΕΕ L 103, σ. 1, στο εξής: οδηγία).

2 Το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας προβλέπει τα εξής:

«Για τα είδη που αναφέρονται στο παράρτημα Ι προβλέπονται μέτρα ειδικής διατηρήσεως, που αφορούν τον οικότοπό τους, για να εξασφαλισθεί η επιβίωση και η αναπαραγωγή των ειδών αυτών στη ζώνη εξαπλώσεώς τους. Για το σκοπό αυτό λαμβάνονται υπόψη:

α) τα είδη που απειλούνται με εξαφάνιση,

β) τα είδη που είναι ευπαθή σε ορισμένες μεταβολές των οικοτόπων τους,

γ) τα είδη που θεωρούνται σπάνια διότι οι πληθυσμοί τους είναι μικροί ή η τοπική τους εξάπλωση περιορισμένη,

δ) άλλα είδη που έχουν ανάγκη ιδιαίτερης προσοχής, λόγω ιδιοτυπίας του οικοτόπου τους.

Για να πραγματοποιηθούν οι εκτιμήσεις θα ληφθούν υπόψη οι τάσεις και οι μεταβολές των επιπέδων του πληθυσμού.

Τα κράτη μέλη κατατάσσουν κυρίως σε ζώνες ειδικής προστασίας τα εδάφη τα πιο κατάλληλα, σε αριθμό και επιφάνεια, για τη διατήρηση των ειδών αυτών στη γεωγραφική θαλάσσια και χερσαία ζώνη στην οποία έχει εφαρμογή η παρούσα οδηγία.»

3 Στις 17 Οκτωβρίου 2003 και μετά από καταγγελία περί μεταβολής χωρίς καμιά επιστημονική βάση των ορίων της θιγόμενης ΖΕΠ, η Επιτροπή απηύθυνε στην Πορτογαλική Κυβέρνηση έγγραφο οχλήσεως, στο οποίο οι πορτογαλικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 19ης Δεκεμβρίου 2003.

4 Στις 9 Ιουλίου 2004, η Επιτροπή απηύθυνε στην Πορτογαλική Κυβέρνηση αιτιολογημένη γνώμη, σύμφωνα με την οποία, μεταβάλλοντας τα όρια της θιγόμενης ΖΕΠ κατά τρόπον ώστε να αφήνει εκτός αυτής περιοχές που φιλοξενούν είδη αγρίων πτηνών, η προστασία των οποίων δικαιολόγησε τον χαρακτηρισμό τής εν λόγω ΖΕΠ, η Πορτογαλική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας, καλώντας το εν λόγω κράτος μέλος να λάβει τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να συμμορφωθεί προς την ως άνω αιτιολογημένη γνώμη εντός προθεσμίας δύο μηνών από την παραλαβή της. Αφού έλαβε την απάντηση των πορτογαλικών αρχών στις 24 Φεβρουαρίου 2005 και εκτιμώντας ότι η κατάσταση παρέμενε μη ικανοποιητική, η Επιτροπή άσκησε την παρούσα προσφυγή.

5 Με το δικόγραφο της προσφυγής της, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, περιορίζοντας, με το νομοθετικό διάταγμα 141/2002 της 20ής Μαΐου 2002 (Diário da República I, σειρά A, αριθ. 116, της 20ής Μαΐου 2002), την έκταση της θιγομένης ΖΕΠ, όπως αυτή είχε οριστεί κατά τη δημιουργία της με το νομοθετικό διάταγμα 384‑B/99, της 23ης Σεπτεμβρίου 1999 (Diário da República I, σειρά A, αριθ. 223, της 29ης Σεπτεμβρίου 1999), η Πορτογαλική Κυβέρνηση άφησε χωρίς προστασία πολλά είδη αγρίων πτηνών που περιλαμβάνονται στο τυποποιημένο έντυπο δεδομένων «Natura 2000», το οποίο χρησιμοποιήθηκε ως βάση για τη δημιουργία της εν λόγω ΖΕΠ, είδη τα οποία θα έπρεπε να προστατεύονται δυνάμει της οδηγίας.

6 Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η μεταβολή των ορίων της θιγομένης ΖΕΠ στερείται οποιασδήποτε επιστημονικής βάσεως, γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με τις επιταγές της νομολογίας του Δικαστηρίου.

7 Η Πορτογαλική Κυβέρνηση αναγνωρίζει ότι, όποιο και αν είναι το περιθώριο διακριτικής ευχέρειας των κρατών μελών, η οριοθέτηση των ΖΕΠ πρέπει να υπακούει στα κριτήρια που προβλέπονται από τις διατάξεις της οδηγίας, όπως επισημαίνει η νομολογία του Δικαστηρίου.

8 Η εν λόγω κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι αυτή τη στιγμή είναι υπό επεξεργασία μια νέα οριοθέτηση της ΖΕΠ. Η οριοθέτηση αυτή θα λαμβάνει υπόψη, αφενός, τις υποχρεώσεις που συνδέονται με την κατάλληλη προστασία των ειδών που δικαιολόγησαν τον χαρακτηρισμό της εν λόγω περιοχής ως ΖΕΠ, όπως ο σταχτογερανός (Grus grus), ο μπούφος (Bubo bubo), ο μαυρόγυπας (Aegypius monachus), ο σταυραετός (Hieraaetus pennatus) και ο γυπαετός (Gyps fulvus), και, αφετέρου, την αναγκαία προστασία των πτηνών της στέπας σε κατάλληλα διαμορφωμένες εκτάσεις.

Εκτίμηση του Δικαστηρίου

9 Επιβάλλεται η υπόμνηση ότι το άρθρο 4 της οδηγίας προβλέπει, τόσο για τα είδη που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι όσο και για τα αποδημητικά είδη, ένα ειδικό και ενισχυμένο σύστημα προστασίας, το οποίο δικαιολογείται από το γεγονός ότι πρόκειται, αντιστοίχως, για τα είδη που αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη απειλή και τα είδη που αποτελούν κοινή κληρονομιά της Κοινότητας (βλ. συναφώς αποφάσεις της 23ης Μαΐου 1990, C-169/89, Van den Burg, Συλλογή 1990, σ. Ι-2143, σκέψη 11, και της 11ης Ιουλίου 1996, C‑44/95, Royal Society for the Protection of Birds, Συλλογή 1996, σ. I‑3805, σκέψεις 23 και 26).

10 Πρέπει να επισημανθεί ότι τα κριτήρια που πρέπει να καθοδηγούν τα κράτη μέλη κατά την επιλογή και την οριοθέτηση των ΖΕΠ είναι εκείνα που περιέχονται στις παραγράφους 1 και 2 του άρθρου 4 (βλ. συναφώς προπαρατεθείσα απόφαση Royal Society for the Protection of Birds, σκέψη 26).

11 Από τις διατάξεις του νομοθετικού διατάγματος 141/2002 προκύπτει ότι τα όρια της θιγομένης ΖΕΠ μεταβλήθηκαν επειδή η ΖΕΠ αυτή περιλάμβανε περιοχές που δεν αποτελούν σημαντικούς οικοτόπους για τα πτηνά της στέπας.

12 Εντούτοις, πρέπει να τονιστεί ότι, όπως ορθώς επισημαίνει η Επιτροπή, οι περιοχές που έχουν μείνει εκτός της ΖΕΠ δεν φιλοξενούν μεν πτηνά της στέπας, φιλοξενούν όμως άλλα είδη αγρίων πτηνών που περιλαμβάνονται στο παράρτημα I της οδηγίας και των οποίων η προστασία είχε δικαιολογήσει τον χαρακτηρισμό της εν λόγω ΖΕΠ, δηλαδή, μεταξύ άλλων, του σταχτογερανού (Grus grus), του μπούφου (Bubo bubo), του μαυρόγυπα (Aegypius monachus), του σταυραετού (Hieraaetus pennatus) και του γυπαετού (Gyps fulvus).

13 Υπ’ αυτές τις συνθήκες, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να περιορίζουν την έκταση των ΖΕΠ ή να μεταβάλλουν τα όριά τους, εκτός εάν οι περιοχές που μένουν εκτός ΖΕΠ δεν περιλαμβάνονται πλέον στα εδάφη τα πιο κατάλληλα για τη διατήρηση των ειδών αγρίων πτηνών, κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 1, της οδηγίας.

14 Ωστόσο, η Πορτογαλική Κυβέρνηση δεν απέδειξε ότι συντρέχει τέτοια περίπτωση στην υπό κρίση υπόθεση.

15 Συνεπώς, η προσφυγή που άσκησε η Επιτροπή πρέπει να θεωρηθεί βάσιμη.

16 Κατόπιν των ανωτέρω, διαπιστώνεται ότι, μεταβάλλοντας τα όρια της θιγομένης ΖΕΠ, κατά τρόπον ώστε να αφήνει εκτός αυτής περιοχές που φιλοξενούν είδη αγρίων πτηνών, η προστασία των οποίων δικαιολόγησε τον χαρακτηρισμό τής εν λόγω ΖΕΠ, η Πορτογαλική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας.

Επί των δικαστικών εξόδων

17 Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Επειδή η Επιτροπή ζήτησε να καταδικαστεί η Πορτογαλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα και η τελευταία ηττήθηκε, η Πορτογαλική Δημοκρατία πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφασίζει:

1) Η Πορτογαλική Δημοκρατία, μεταβάλλοντας τα όρια της Ζώνης Ειδικής Προστασίας «Moura, Mourão, Barrancos», κατά τρόπον ώστε να αφήνει εκτός αυτής περιοχές που φιλοξενούν είδη αγρίων πτηνών, η προστασία των οποίων δικαιολόγησε τον χαρακτηρισμό τής εν λόγω ΖΕΠ, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 4, παράγραφος 1, της οδηγίας 79/409/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 2ας Απριλίου 1979, περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών.

2) Καταδικάζει την Πορτογαλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.

(υπογραφές)