Απόφαση του Πρωτοδικείου (τρίτο πενταμελές τμήμα) της 20ής Απριλίου 1999. - Limburgse Vinyl Maatschappij NV, Elf Atochem SA, BASF AG, Shell International Chemical Company Ltd, DSM NV et DSM Kunststoffen BV, Wacker-Chemie GmbH, Hoechst AG, Société artésienne de vinyle, Montedison SpA, Imperial Chemical Industries plc, Hüls AG και Enichem SpA κατά Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. - Ανταγωνισμός - Άρθρο 85 της Συνθήκης ΕΚ - Αποτελέσματα ακυρωτικής δικαστικής αποφάσεως - Δικαιώματα άμυνας - Πρόστιμο. - Συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-305/94, T-306/94, T-307/94, T-313/94 έως T-316/94, T-318/94, T-325/94, T-328/94, T-329/94 και T-335/94.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1999 σελίδα II-00931



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1 Διαδικασία - Εισαγωγικό έγγραφο της δίκης - Υπόμνημα αντικρούσεως - Υπόμνημα απαντήσεως - Απαιτούμενος τύπος - Συνοπτική έκθεση των προβαλλομένων ισχυρισμών - Νομικοί ισχυρισμοί μη εκτιθέμενοι στο έγγραφο της προσφυγής και στα υπομνήματα - Συνολική παραπομπή σε άλλα έγγραφα - Απαράδεκτη

(Κανονισμός Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, άρθρο 44 § 1, στοιχ. γγ, άρθρο 46 § 1, στοιχ. ββ, και άρθρο 47 § 1)

2 Διαδικασία - Απαράδεκτο για λόγους δημοσίας τάξεως - Αυτεπάγγελτη εξέταση από τον δικαστή - Προβολή νέων ισχυρισμών κατά τη διάρκεια της δίκης

(Κανονισμός Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, άρθρο 48 § 2 και άρθρο 113)

3 Διαδικασία - Δεδικασμένο - Απόφαση του Δικαστηρίου επί αιτήσεως αναιρέσεως κρίνουσα οριστικώς τη διαφορά - Έκταση της ισχύος του δεδικασμένου

[Οργανισμός (ΕΚ) του Δικαστηρίου, άρθρο 54, εδ. 1]

4 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση, εκδιδόμενη μετά την ακύρωση μιας πρώτης αποφάσεως λόγω διαδικαστικής πλημμέλειας - Αρχή non bis in idem - Παραβίαση - Δεν υφίσταται

5 Κοινοτικό δίκαιο - Αρχές - Θεμελιώδη δικαιώματα - Τήρηση διασφαλιζόμενη από τον κοινοτικό δικαστή - Συνεκτίμηση της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

(Συνθήκη για την Ευρωπαϋκή Ένωση, άρθρο ΣΤ § 2)

6 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Υποχρεώσεις της Επιτροπής - Τήρηση εύλογης προθεσμίας - Κριτήρια εκτιμήσεως - Παράβαση - Συνέπειες

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 178 και 215, εδ. 2· κανονισμός 17 του Συμβουλίου)

7 Προσφυγή ακυρώσεως - Ακυρωτική απόφαση - Αποτελέσματα - Ακύρωση αποφάσεως της Επιτροπής διαπιστώνουσας παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού - Αποτελέσματα έναντι των αποδεκτών οι οποίοι δεν άσκησαν προσφυγή - Δεν υφίστανται

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 85, 173 και 189)

8 Προσφυγή ακυρώσεως - Ακυρωτική απόφαση - Αποτελέσματα - Ακύρωση αποφάσεως της Επιτροπής διαπιστώνουσας παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού - Ακύρωση λόγω διαδικαστικού ελαττώματος που εμφιλοχώρησε στο τελευταίο στάδιο της διαδικασίας εκδόσεως της αποφάσεως - Δεν επηρεάζονται οι προπαρασκευαστικές πράξεις

9 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Ακροάσεις - Ακύρωση, λόγω διαδικαστικής πλημμέλειας, αποφάσεως της Επιτροπής διαπιστώνουσας παράβαση - Δεν επηρεάζονται οι προπαρασκευαστικές πράξεις - Νέα απόφαση - Υποχρέωση διεξαγωγής νέας ακροάσεως - Προϋποθέσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 19 § 1· κανονισμός 99/63 της Επιτροπής)

10 Ένσταση ελλείψεως νομιμότητας - Περιεχόμενο - Πράξεις κατά των οποίων μπορεί να προβληθεί ένσταση ελλείψεως νομιμότητας - Εσωτερικός κανονισμός κοινοτικού οργάνου

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 173 και 184)

11 Πράξεις των οργάνων - Επικύρωση των εκδιδομένων πράξεων - Κανόνες επικυρώσεως - Εσωτερικός κανονισμός της Επιτροπής

(Εσωτερικός κανονισμός της Επιτροπής του 1993, άρθρο 16, εδ. 1)

12 Κοινοτικό δίκαιο - Αρχές - Αρχή της συνέχειας στη σύνθεση των διοικητικών οργάνων - Δεν υφίσταται

13 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Γλωσσικό καθεστώς - Παραρτήματα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων - Ανακοίνωση στη γλώσσα του πρωτοτύπου

(Κανονισμός 1 του Συμβουλίου, άρθρο 3· κανονισμός 99/63 της Επιτροπής, άρθρο 2 § 1)

14 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας - Δικαίωμα των εμπλεκομένων σε διαδικασία να λάβουν γνώση της εκθέσεως του συμβούλου ακροάσεων και να τη σχολιάσουν - Δεν υφίσταται

15 Προσφυγή ακυρώσεως - Πράξεις υποκείμενες σε προσφυγή - Απόφαση περί ελέγχου δυνάμει του άρθρου 14 του κανονισμού 17 - Προϋποθέσεις παραδεκτού

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 173· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 14 § 3)

16 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Εξουσίες ελέγχου της Επιτροπής - Έλεγχοι διενεργούμενοι κατόπιν εντολής - Προστασία κατά των αυθαιρέτων ή υπερβολικών αναμείξεων της δημόσιας αρχής - Προϋποθέσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 14 § 2)

17 Κοινοτικό δίκαιο - Αρχές - Δικαιώματα άμυνας - Σεβασμός στο πλαίσιο των διοικητικών διαδικασιών - Ανταγωνισμός - Απόφαση περί αιτήσεως παροχής πληροφοριών απευθυνθείσα σε επιχείρηση - Δικαίωμα αρνήσεως απαντήσεως συνεπαγομένης ομολογία παραβάσεως

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 11)

18 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Εξουσίες ελέγχου της Επιτροπής - Ξρησιμοποίηση πληροφοριών συλλεγεισών στη διάρκεια ελέγχου - Όρια

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρα 14 και 20 § 1)

19 Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Απόδειξη - Άρνηση ή αδυναμία της επιχειρήσεως να απαντήσει σε αιτήσεις παροχής πληροφοριών - Δεν αποτελεί απόδειξη

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1· κανονισμός 17 του Συμβουλίου)

20 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Ανακοίνωση των αιτιάσεων - Μεταγενέστερη ανακοίνωση εγγράφων - Προϋποθέσεις - Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας

(Κανονισμός 99/63 της Επιτροπής, άρθρο 4)

21 Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Σύνθετη παράβαση εμφανίζουσα στοιχεία συμφωνίας και στοιχεία εναρμονισμένης πρακτικής - Ενιαίος χαρακτηρισμός της ως «συμφωνίας και/ή εναρμονισμένης πρακτικής» - Επιτρέπεται - Συνέπειες από πλευράς των απαιτουμένων αποδεικτικών στοιχείων

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1)

22 Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Εναρμονισμένη πρακτική - Έννοια - Συντονισμός και συνεργασία που δεν συμβιβάζονται με την υποχρέωση να καθορίζει κάθε επιχείρηση αυτοτελώς τη συμπεριφορά της στην αγορά

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1)

23 Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Εναρμονισμένη πρακτική - Παράλληλες συμπεριφορές - Τεκμήριο υπάρξεως συνεννοήσεως - Απόδειξη της υπάρξεως συνεννοήσεως

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1)

24 Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Επιχειρήσεις στις οποίες μπορεί να προσαφθεί παράβαση συνιστάμενη στη συμμετοχή σε συνολική σύμπραξη - Κριτήρια

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1)

25 Ανταγωνισμός - Κοινοτικοί κανόνες - Παραβάσεις - Καταλογισμός - Νομικό πρόσωπο έχον την εκμετάλλευση της επιχειρήσεως κατά τον χρόνο της παραβάσεως - Έκλειψη του προσώπου - Καταλογισμός στο νομικό πρόσωπο που συνεχίζει την εκμετάλλευση

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1)

26 Ανταγωνισμός - Κοινοτικοί κανόνες - Παράβαση διαπραχθείσα από θυγατρική εταιρία - Καταλογισμός στη μητρική εταιρία - Προϋποθέσεις

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1)

27 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Πρόσβαση στον φάκελο - Αντικείμενο - Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας - Έγγραφα χρήσιμα για την άμυνα - Εκτίμηση από την Επιτροπή και μόνον - Δεν επιτρέπεται

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου)

28 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας - Αντικανονική πρόσβαση στον φάκελο - Συνέπειες

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου)

29 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Παραγραφή της διώξεως - Αναστολή - Απόφαση της Επιτροπής περί επιβολής προστίμου

(Κανονισμός 2988/74 του Συμβουλίου, άρθρο 3)

30 Πράξεις των οργάνων - Αιτιολόγηση - Υποχρέωση - Έκταση της υποχρεώσεως - Απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμα για παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού - Ευκταία η γνωστοποίηση του τρόπου υπολογισμού του προστίμου

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 190· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

31 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Εκτίμηση αναλόγως της ατομικής συμπεριφοράς της επιχειρήσεως - Μη επιβολή κυρώσεως σε άλλον επιχειρηματία - Δεν ασκεί επιρροή

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

32 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Παύση των παραβάσεων - Εξουσία της Επιτροπής - Εντολές προς τις επιχειρήσεις - Όρια

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 3 § 1)

Περίληψη

1 Δυνάμει του άρθρου 44, παράγραφος 1, στοιχείο γγ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, το δικόγραφο της προσφυγής περιέχει το αντικείμενο της διαφοράς και συνοπτική έκθεση των προβαλλομένων ισχυρισμών. Τα στοιχεία αυτά πρέπει να είναι αρκούντως σαφή και ακριβή ώστε να μπορεί ο καθού διάδικος να προετοιμάσει την άμυνά του και το Πρωτοδικείο να αποφανθεί επί της προσφυγής, ενδεχομένως χωρίς να χρειάζεται άλλα στοιχεία.

Προκειμένου να εξασφαλίζεται η ασφάλεια δικαίου και η ορθή απονομή της δικαιοσύνης, για να είναι παραδεκτή η προσφυγή πρέπει όλα τα ουσιώδη πραγματικά και νομικά στοιχεία στα οποία στηρίζεται να προκύπτουν, τουλάχιστον συνοπτικά, αλλά πάντως κατά τρόπο ομαλό και λογικό, από το ίδιο το κείμενο της προσφυγής. Το κείμενο αυτό μπορεί μεν να διευκρινίζεται και να συμπληρώνεται ως προς συγκεκριμένα στοιχεία με παραπομπές σε συγκεκριμένα χωρία συνημμένων εγγράφων, πλην όμως η γενική παραπομπή σε άλλα κείμενα, ακόμη και αν αυτά προσαρτώνται στην προσφυγή, δεν μπορεί να καλύψει την έλλειψη ουσιωδών στοιχείων στο δικόγραφο της προσφυγής. Εξάλλου, το Πρωτοδικείο δεν έχει υποχρέωση να αναζητεί και να εντοπίζει, στα συνημμένα της προσφυγής, τους ισχυρισμούς και τα επιχειρήματα που θα μπορούσε να θεωρήσει ότι αποτελούν τη βάση της προσφυγής, δεδομένου ότι τα συνημμένα αυτά επιτελούν απλώς λειτουργία αποδεικτικών και διευκρινιστικών στοιχείων.

Αυτή η ερμηνεία του άρθρου 44, παράγραφος 1, στοιχείο γγ, του Κανονισμού Διαδικασίας αφορά και τις προϋποθέσεις του παραδεκτού του υπομνήματος απαντήσεως, σκοπός του οποίου είναι, σύμφωνα με το άρθρο 47, παράγραφος 1, του ιδίου κανονισμού, η συμπλήρωση της προσφυγής, καθώς και, δυνάμει του άρθρου 46, παράγραφος 1, στοιχείο ββ, του εν λόγω κανονισμού, τις προϋποθέσεις του παραδεκτού του υπομνήματος αντικρούσεως.

2 Δυνάμει του άρθρου 113 του Κανονισμού Διαδικασίας, το Πρωτοδικείο μπορεί να εξετάσει αυτεπαγγέλτως το απαράδεκτο για λόγους δημοσίας τάξεως. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να θεωρηθούν απαράδεκτοι οι λόγοι ακυρώσεως που εκτέθηκαν για πρώτη φορά στο στάδιο του υπομνήματος απαντήσεως και οι οποίοι δεν στηρίζονται σε νομικά ή πραγματικά στοιχεία που ανέκυψαν κατά τη διάρκεια της δίκης.

3 Το δεδικασμένο καλύπτει μόνο τα πραγματικά ή νομικά ζητήματα τα οποία πράγματι ή κατ' ανάγκη επιλύθηκαν με τη δικαστική απόφαση.

Η δεύτερη φράση του άρθρου 54, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου δεν συνεπάγεται ότι το Δικαστήριο, στο πλαίσιο αναιρετικής διαδικασίας, όταν αποφαίνεται το ίδιο οριστικά επί της διαφοράς δεχόμενο έναν ή περισσότερους λόγους αναιρέσεως των αναιρεσειόντων, κρίνει ipso jure επί όλων των πραγματικών και νομικών ζητημάτων τα οποία οι αναιρεσείοντες προέβαλαν στο πλαίσιο της υποθέσεως.

4 Αν το Δικαστήριο ακυρώσει, λόγω ελλείψεως επικυρώσεως, απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού και επιβάλλουσα πρόστιμα, χωρίς να αποφανθεί επί κανενός από τους ουσιαστικούς λόγους ακυρώσεως που προέβαλαν οι προσφεύγουσες επιχειρήσεις, η δε Επιτροπή εκδώσει νέα απόφαση κατά των επιχειρήσεων αυτών, περιοριζόμενη να θεραπεύσει το τυπικό ελάττωμα που διαπίστωσε το Δικαστήριο, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή άσκησε δύο φορές διαδικασία κατά των προσφευγουσών για το ίδιο σύνολο πραγματικών περιστατικών ή ότι τους επέβαλε δύο κυρώσεις για την ίδια παράβαση κατά παραβίαση της αρχής non bis in idem.

5 Τα θεμελιώδη δικαιώματα αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των γενικών αρχών του δικαίου των οποίων την τήρηση διασφαλίζει ο κοινοτικός δικαστής. Προς τούτο, το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο εμπνέονται από τις κοινές συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών, καθώς και από τα στοιχεία που προκύπτουν από τις διεθνείς συμβάσεις περί προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου στη σύναψη των οποίων συνέβαλαν ή στις οποίες προσχώρησαν τα κράτη μέλη. Από την άποψη αυτή, η Ευρωπαϋκή Σύμβαση για τα δικαιώματα του ανθρώπου, στην οποία παραπέμπει ρητώς το άρθρο ΣΤ, παράγραφος 2, της Συνθήκης για την Ευρωπαϋκή Ένωση, ενέχει ιδιαίτερη σημασία.

6 Η παραβίαση της γενικής αρχής του κοινοτικού δικαίου περί τηρήσεως εύλογης προθεσμίας κατά την έκδοση αποφάσεων μετά το πέρας των διοικητικών διαδικασιών στον τομέα του ανταγωνισμού δεν δικαιολογεί την ακύρωση της αποφάσεως της Επιτροπής παρά μόνον αν η απόφαση αυτή συνιστά επίσης προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων. Πράγματι, όταν δεν αποδεικνύεται ότι η παρέλευση υπερβολικού χρόνου επηρέασε την ικανότητα των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων να αμυνθούν αποτελεσματικά, η μη τήρηση της αρχής της εύλογης προθεσμίας δεν ασκεί επιρροή επί του κύρους της διοικητικής διαδικασίας και, συνεπώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως η αιτία της προκλήσεως ζημίας δυναμένης να προβληθεί ενώπιον του κοινοτικού δικαστή στο πλαίσιο αγωγής ασκουμένης δυνάμει των άρθρων 178 και 215, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης.

Το εύλογον της διάρκειας της διαδικασίας ενώπιον της Επιτροπής πρέπει να εκτιμάται ενόψει των συγκεκριμένων περιστάσεων κάθε υποθέσεως και, ιδίως, του όλου πλαισίου της, της συμπεριφοράς που επέδειξαν οι εμπλεκόμενοι στη διάρκεια της διαδικασίας, της σημασίας της υποθέσεως για τις διάφορες ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις και του βαθμού πολυπλοκότητάς της.

7 Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα, όσον αφορά πλείονες επιχειρήσεις, παραβάσεις του άρθρου 85 της Συνθήκης και επιβάλλουσα σε κάθε μία από αυτές πρόστιμο, καίτοι συντάχθηκε και δημοσιεύθηκε ως μία απόφαση, πρέπει να θεωρείται ως δέσμη ατομικών αποφάσεων.

Συνεπώς, αν κάποια αποδέκτρια της αποφάσεως επιχείρηση αποφασίσει να ασκήσει προσφυγή ακυρώσεως, ο κοινοτικός δικαστής επιλαμβάνεται εκείνων μόνον των στοιχείων της αποφάσεως που την αφορούν. Αντιθέτως, τα στοιχεία της αποφάσεως που αφορούν άλλους αποδέκτες και τα οποία δεν προσβλήθηκαν δεν περιλαμβάνονται στο αντικείμενο της διαφοράς την οποία καλείται να επιλύσει ο κοινοτικός δικαστής. Κατά συνέπεια, η απόφαση μπορεί να ακυρωθεί μόνον ως προς τα μέρη της που αφορούν τον ή τους αποδέκτες των οποίων ευδοκίμησε η προσφυγή.

Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή δεν παραβιάζει την αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων απευθύνουσα, μετά από ακύρωση, εκ μέρους του Δικαστηρίου, μιας πρώτης αποφάσεως στον τομέα του ανταγωνισμού λόγω τυπικού ελαττώματος, νέα απόφαση μόνο στις αποδέκτριες της ακυρωθείσας αποφάσεως επιχειρήσεις των οποίων η προσφυγή ευδοκίμησε.

8 Η εκ μέρους του Δικαστηρίου ακύρωση αποφάσεως της Επιτροπής διαπιστώνουσας παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού, λόγω διαδικαστικού ελαττώματος που εμφιλοχώρησε στο τελευταίο στάδιο της διαδικασίας εκδόσεως της αποφάσεως αυτής και αφορά αποκλειστικά τον τρόπο εκδόσεώς της, εν προκειμένω την έλλειψη επικυρώσεως της εν λόγω πράξεως, δεν επηρεάζει το κύρος των προπαρασκευαστικών της αποφάσεως μέτρων που προηγήθηκαν του σταδίου κατά το οποίο διαπιστώθηκε το ελάττωμα αυτό.

9 Εφόσον η εκ μέρους του Δικαστηρίου ακύρωση αποφάσεως της Επιτροπής διαπιστώνουσας παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού, λόγω διαδικαστικού ελαττώματος συνισταμένου στην έλλειψη επικυρώσεως, δεν επηρεάζει το κύρος των προπαρασκευαστικών της αποφάσεως αυτής μέτρων που προηγήθηκαν του σταδίου κατά το οποίο διαπιστώθηκε το ελάττωμα, δεν απαιτείται νέα ακρόαση των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων προτού εκδώσει η Επιτροπή νέα απόφαση, εκτός εάν η απόφαση αυτή περιέχει νέες αιτιάσεις σε σχέση προς αυτές που περιείχε η ακυρωθείσα απόφαση. Συναφώς, το γεγονός ότι η νέα αυτή απόφαση εκδόθηκε υπό πραγματικές και νομικές περιστάσεις διαφορετικές από εκείνες που υπήρχαν κατά τον χρόνο της εκδόσεως της αρχικής αποφάσεως ουδόλως σημαίνει ότι η απόφαση αυτή περιέχει νέες αιτιάσεις.

10 Το άρθρο 184 της Συνθήκης αποτελεί έκφραση γενικής αρχής διασφαλίζουσας σε κάθε διάδικο το δικαίωμα να αμφισβητήσει, προκειμένου να επιτύχει την ακύρωση πράξεως που τον αφορά άμεσα και ατομικά, το κύρος προγενεστέρων πράξεων κοινοτικού οργάνου που αποτελούν τη νομική βάση της προσβαλλομένης αποφάσεως, αν ο εν λόγω διάδικος δεν διέθετε το δικαίωμα να ασκήσει, δυνάμει του άρθρου 173 της Συνθήκης, ευθεία προσφυγή κατά των πράξεων αυτών, των οποίων υφίσταται έτσι τις συνέπειες χωρίς να του έχει παρασχεθεί η δυνατότητα να ζητήσει την ακύρωσή τους.

Το άρθρο 184 της Συνθήκης πρέπει, συνεπώς, να ερμηνεύεται ευρέως προκειμένου να διασφαλίζεται πραγματικός έλεγχος της νομιμότητας των πράξεων των κοινοτικών οργάνων. Το πεδίο εφαρμογής του άρθρου αυτού πρέπει να επεκταθεί και στις πράξεις εκείνες των κοινοτικών οργάνων οι οποίες, αν και δεν έχουν τη μορφή κανονισμού, παράγουν ωστόσο ανάλογα αποτελέσματα και, ιδίως, στις διατάξεις εσωτερικού κανονισμού οργάνου οι οποίες, καίτοι δεν αποτελούν τη νομική βάση της προσβαλλομένης αποφάσεως, καθορίζουν τον ουσιώδη τύπο για την έκδοση της αποφάσεως αυτής και εξασφαλίζουν, κατά συνέπεια, στους αποδέκτες της ασφάλεια δικαίου.

Συνεπώς, στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως αποφάσεως της Επιτροπής στον τομέα του ανταγωνισμού, οι διατάξεις του εσωτερικού κανονισμού του οργάνου αυτού μπορούν να αποτελέσουν το αντικείμενο ενστάσεως ελλείψεως νομιμότητας στο μέτρο που εξασφαλίζουν την προστασία των ιδιωτών. Ωστόσο, πρέπει να υφίσταται άμεσος νομικός δεσμός μεταξύ της προσβαλλομένης ατομικής αποφάσεως και των διατάξεων του εσωτερικού κανονισμού που αποτελούν το αντικείμενο της ενστάσεως ελλείψεως νομιμότητας.

11 Οι κανόνες επικυρώσεως των πράξεων της Επιτροπής, που προβλέπονται από το άρθρο 16, πρώτο εδάφιο, του εσωτερικού της κανονισμού του 1993, αποτελούν αφεαυτών επαρκή εγγύηση για τον έλεγχο, σε περίπτωση αμφισβητήσεως, της πλήρους αντιστοιχίας μεταξύ των κοινοποιουμένων ή των δημοσιευομένων κειμένων με το κείμενο που ενέκρινε η ολομέλεια και, συνεπώς, με τη βούληση του συντάκτη τους. Πράγματι, εφόσον το κείμενο αυτό είναι προσαρτημένο στα πρακτικά και η πρώτη σελίδα του φέρει την υπογραφή του Προέδρου και του Γενικού Γραμματέα, υφίσταται μεταξύ των εν λόγω πρακτικών και των εγγράφων που καλύπτονται από τα πρακτικά αυτά ένας σύνδεσμος ο οποίος διασφαλίζει το ακριβές περιεχόμενο και τον ακριβή τύπο της αποφάσεως της ολομέλειας.

12 Δεν υπάρχει καμία γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου επιβάλλουσα τη συνέχεια στη σύνθεση του διοικητικού οργάνου που επιλαμβάνεται διαδικασίας δυναμένης να καταλήξει σε επιβολή προστίμου.

13 Τα παραρτήματα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων που δεν προέρχονται από την Επιτροπή δεν πρέπει να θεωρούνται ως «έγγραφα» κατά την έννοια του άρθρου 3 του κανονισμού 1 του Συμβουλίου, αλλά ως πειστήρια επί των οποίων στηρίζεται η Επιτροπή. Επομένως, πρέπει να γνωστοποιούνται στον αποδέκτη όπως έχουν. Η Επιτροπή ουδόλως παραβαίνει τις διατάξεις του άρθρου 3 του προμνησθέντος κανονισμού κοινοποιώντας τα παραρτήματα αυτά στη γλώσσα του πρωτοτύπου.

14 Τα δικαιώματα του αμυνομένου δεν επιτάσσουν το να μπορούν οι επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε διαδικασία του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης να σχολιάζουν την έκθεση του συμβούλου ακροάσεων. Πράγματι, η προστασία των δικαιωμάτων του αμυνομένου εξασφαλίζεται επαρκώς κατά νόμον άπαξ τα διάφορα όργανα τα οποία συμβάλλουν στην εκπόνηση της τελικής αποφάσεως έχουν ενημερωθεί ορθώς περί της επιχειρηματολογίας που ανέπτυξαν οι επιχειρήσεις απαντώντας στις αιτιάσεις που τους ανακοίνωσε η Επιτροπή, καθώς και περί των αποδεικτικών στοιχείων που επικαλέστηκε η Επιτροπή προς στήριξη των αιτιάσεών της. Η έκθεση του συμβούλου ακροάσεων συνιστά καθαρώς εσωτερικό έγγραφο της Επιτροπής, το οποίο έχει απλώς αξία γνωμοδοτήσεως και δεν έχει ως σκοπό να συμπληρώνει ή να διορθώνει την επιχειρηματολογία των επιχειρήσεων ούτε να διατυπώνει νέες αιτιάσεις ή να παρέχει νέα αποδεικτικά στοιχεία κατ' αυτών.

15 Σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 17, οι αποφάσεις περί ελέγχου είναι, αυτές καθαυτές, πράξεις δυνάμενες να αποτελέσουν το αντικείμενο προσφυγής ακυρώσεως βάσει του άρθρου 173 της Συνθήκης.

Συνεπώς, στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως κατά της τελικής αποφάσεως που εξέδωσε η Επιτροπή κατ' εφαρμογήν του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, μια επιχείρηση δεν μπορεί να επικαλεστεί το παράνομο της αποφάσεως διενέργειας ελέγχου της οποίας ήταν αποδέκτης και την οποία δεν προσέβαλε εμπροθέσμως. Αντιθέτως, στο πλαίσιο αυτής της προσφυγής και στο μέτρο που χρησιμοποιήθηκαν εναντίον της έγγραφα τα οποία συγκέντρωσε η Επιτροπή, μπορεί παραδεκτώς να αμφισβητήσει τη νομιμότητα των αποφάσεων διενέργειας ελέγχου που απευθύνονταν σε άλλες επιχειρήσεις, των οποίων τη νομιμότητα δεν είναι βέβαιο ότι θα μπορούσε οπωσδήποτε να αμφισβητήσει παραδεκτώς στο πλαίσιο ευθείας προσφυγής κατά των αποφάσεων αυτών. Ομοίως, στο πλαίσιο της προσφυγής κατά της τελικής αποφάσεως της Επιτροπής, μια επιχείρηση μπορεί παραδεκτώς να αμφισβητήσει τις συνθήκες υπό τις οποίες διεξήχθη ο έλεγχος.

16 Από το άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 προκύπτει ότι οι έλεγχοι που πραγματοποιούνται με απλή εντολή βασίζονται στην εκούσια συνεργασία των επιχειρήσεων. Εφόσον μια επιχείρηση όντως συνεργάστηκε σε έλεγχο διενεργηθέντα κατόπιν εντολής, ο λόγος ακυρώσεως που αντλείται από την υπερβολική ανάμειξη της δημόσιας αρχής στη σφαίρα των ιδιωτικών δραστηριοτήτων του ενδιαφερομένου φυσικού ή νομικού προσώπου στερείται ερείσματος, εφόσον δεν γίνεται επίκληση κανενός στοιχείου με το οποίο να υποστηρίζεται ότι η Επιτροπή υπερέβη τα όρια της συνεργασίας την οποία προσέφερε η επιχείρηση.

17 Ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας, ως θεμελιώδης αρχή, πρέπει να εξασφαλίζεται όχι μόνο στις διοικητικές διαδικασίες οι οποίες ενδέχεται να καταλήξουν στην επιβολή κυρώσεων, αλλά και στο πλαίσιο των διαδικασιών προκαταρκτικής έρευνας, όπως οι αιτήσεις παροχής πληροφοριών στις οποίες αναφέρεται το άρθρο 11 του κανονισμού 17 και οι οποίες μπορεί να έχουν καθοριστικό χαρακτήρα για την απόδειξη του παρανόμου χαρακτήρα των ενεργειών των επιχειρήσεων και τη θεμελίωση της ευθύνης τους.

Για να διαφυλάξει την πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 11, παράγραφοι 2 και 5, του κανονισμού 17, η Επιτροπή έχει μεν δικαίωμα να υποχρεώσει τις επιχειρήσεις να παράσχουν όλες τις απαραίτητες πληροφορίες που αναφέρονται σε πραγματικά περιστατικά των οποίων μπορεί να λάβει γνώση και να της προσκομίσουν, εν ανάγκη, τα σχετικά έγγραφα που κατέχουν, έστω και αν αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να αποδειχθεί, σε βάρος των ιδίων ή άλλων επιχειρήσεων, συμπεριφορά που προσβάλλει τον ελεύθερο ανταγωνισμό, δεν μπορεί, ωστόσο, εκδίδοντας απόφαση περί αιτήσεως παροχής πληροφοριών, να θίγει τα δικαιώματα άμυνας των επιχειρήσεων. Έτσι, δεν μπορεί να επιβάλει στις επιχειρήσεις την υποχρέωση να δώσουν απαντήσεις από τις οποίες θα αποδεικνυόταν η ύπαρξη παραβάσεως, με την απόδειξη της οποίας βαρύνεται η ίδια η Επιτροπή.

18 Ενόψει των άρθρων 14 και 20, παράγραφος 1, του κανονισμού 17, οι πληροφορίες που συλλέγονται στο πλαίσιο των ελέγχων δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται για σκοπούς άλλους από αυτούς που αναφέρονται στην εντολή ελέγχου ή στην απόφαση περί ελέγχου. Η υποχρέωση αυτή αποβλέπει στην προστασία, εκτός του επαγγελματικού απορρήτου, των δικαιωμάτων άμυνας των επιχειρήσεων.

Ωστόσο, δεν μπορεί εξ αυτού να συναχθεί ότι απαγορεύεται στην Επιτροπή να κινεί διαδικασία έρευνας, προκειμένου να ελέγξει την ακρίβεια ή να συμπληρώσει στοιχεία που περιήλθαν παρεμπιπτόντως σε γνώση της κατά τη διάρκεια προγενέστερου ελέγχου, στην περίπτωση που από τα στοιχεία αυτά καταφαίνεται η ύπαρξη ενεργειών αντίθετων προς τους κανόνες ανταγωνισμού της Συνθήκης. Εξάλλου, η Επιτροπή, έχοντας συγκεντρώσει έγγραφα στο πλαίσιο μιας πρώτης υποθέσεως και έχοντάς τα χρησιμοποιήσει ως ενδείξεις για να κινήσει άλλη διαδικασία, έχει το δικαίωμα να ζητήσει, βάσει εντολών ή αποφάσεων που αφορούν τη δεύτερη αυτή διαδικασία, νέα αντίγραφα των εγγράφων αυτών και να τα χρησιμοποιήσει ως αποδεικτικά στοιχεία στο πλαίσιο της δεύτερης αυτής υποθέσεως.

Πράγματι, η αντίθετη λύση θα έβαινε πέραν του αναγκαίου μέτρου για τη διασφάλιση του επαγγελματικού απορρήτου και των δικαιωμάτων άμυνας και θα παρακώλυε, συνεπώς, αδικαιολόγητα την Επιτροπή στην εκπλήρωση της αποστολής της που συνίσταται στη μέριμνα για την τήρηση των κανόνων του ανταγωνισμού στην κοινή αγορά.

19 Η άρνηση ή η αδυναμία μιας επιχειρήσεως να απαντήσει σε αιτήσεις παροχής πληροφοριών, τις οποίες της απευθύνει η Επιτροπή κατ' εφαρμογήν του άρθρου 11 του κανονισμού 17, δεν μπορούν, αυτές καθαυτές, να αποτελέσουν απόδειξη της συμμετοχής της σε ορισμένη σύμπραξη.

20 Καμία διάταξη δεν απαγορεύει στην Επιτροπή να κοινοποιεί στους ενδιαφερομένους, μετά την αποστολή της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, νέα έγγραφα τα οποία θεωρεί ότι υποστηρίζουν την άποψή της, υπό τον όρον ότι παρέχεται στις επιχειρήσεις ο αναγκαίος χρόνος προκειμένου να διατυπώσουν συναφώς τη γνώμη τους. Επομένως, το γεγονός ότι ένα έγγραφο ούτε μνημονεύθηκε ούτε επισυνάφθηκε στην ανακοίνωση των αιτιάσεων δεν μπορεί να επηρεάσει, αυτό καθαυτό, τη νομιμότητα της αποφάσεως.

21 Στο πλαίσιο μιας σύνθετης παραβάσεως, στην οποία ενεπλάκησαν πλείονες παραγωγοί επί σειράν ετών και η οποία αποσκοπούσε στην από κοινού ρύθμιση της αγοράς, δεν μπορεί να απαιτηθεί από την Επιτροπή να χαρακτηρίσει επακριβώς την παράβαση, ως προς κάθε μία επιχείρηση και σε κάθε δεδομένο χρονικό σημείο, ως συμφωνία ή ως εναρμονισμένη πρακτική, εφόσον, εν πάση περιπτώσει, το άρθρο 85 της Συνθήκης αφορά αμφότερες τις μορφές παραβάσεως.

Έτσι, η Επιτροπή έχει το δικαίωμα να χαρακτηρίσει μια τέτοια σύνθετη παράβαση ως συμφωνία «και/ή» εναρμονισμένη πρακτική, στο μέτρο που η παράβαση αυτή ενέχει στοιχεία που πρέπει να χαρακτηριστούν ως «συμφωνία» και στοιχεία που πρέπει να χαρακτηριστούν ως «εναρμονισμένη πρακτική». Σε μια τέτοια κατάσταση, ο διττός χαρακτηρισμός πρέπει να νοηθεί όχι ως χαρακτηρισμός που προϋποθέτει ταυτόχρονα και σωρευτικά την απόδειξη του ότι καθένα από τα πραγματικά αυτά στοιχεία εμφανίζει τα συστατικά στοιχεία και της συμφωνίας και της εναρμονισμένης πρακτικής, αλλά ως προσδιορίζων ένα σύνθετο όλον, που περιέχει πραγματικά στοιχεία από τα οποία ορισμένα χαρακτηρίστηκαν ως συμφωνία και άλλα ως εναρμονισμένη πρακτική κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, το οποίο δεν προβλέπει κάποιον ειδικό χαρακτηρισμό γι' αυτού του είδους τη σύνθετη παράβαση.

22 Αν το άρθρο 85 της Συνθήκης διακρίνει την έννοια της «εναρμονισμένης πρακτικής» από την έννοια των «συμφωνιών μεταξύ επιχειρήσεων» ή των «αποφάσεων ενώσεων επιχειρήσεων», αυτό γίνεται με την πρόθεση να υπαχθεί στις απαγορεύσεις αυτού του άρθρου μια μορφή συντονισμού μεταξύ επιχειρήσεων η οποία, χωρίς να έχει φθάσει μέχρι του σημείου πραγματοποιήσεως μιας συμφωνίας αυτής καθαυτήν, αντικαθιστά συνειδητά τους κινδύνους του ανταγωνισμού με μια πρακτική συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων αυτών. Τα κριτήρια του συντονισμού και της συνεργασίας, τα οποία ουδόλως απαιτούν την επεξεργασία ενός πραγματικού «σχεδίου», πρέπει να νοηθούν υπό το φως της αντιλήψεως που εμπεριέχεται στις διατάξεις περί ανταγωνισμού της Συνθήκης και σύμφωνα με την οποία κάθε επιχειρηματίας πρέπει να καθορίζει κατά τρόπο αυτοτελή την πολιτική που σκέπτεται να ακολουθήσει στην κοινή αγορά. Αυτή η απαίτηση της αυτοτέλειας δεν αποκλείει μεν το δικαίωμα των επιχειρηματιών να προσαρμόζονται ευφυώς στη διαπιστωθείσα ή αναμενόμενη συμπεριφορά των ανταγωνιστών τους, εμποδίζει όμως αυστηρά κάθε άμεση ή έμμεση επαφή μεταξύ των επιχειρηματιών που έχει ως σκοπό ή ως αποτέλεσμα είτε να επηρεάσει τη συμπεριφορά ενός υπάρχοντος ή δυνητικού ανταγωνιστή στην αγορά είτε να αποκαλύψει σ' έναν τέτοιο ανταγωνιστή τη συμπεριφορά που ένας επιχειρηματίας έχει αποφασίσει ή σχεδιάζει να ακολουθήσει ο ίδιος στην αγορά.

23 Όταν ο συλλογισμός της Επιτροπής που καταλήγει στη διαπίστωση της υπάρξεως παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού στηρίζεται στη σκέψη ότι τα αποδειχθέντα γεγονότα δεν μπορούν να εξηγηθούν διαφορετικά παρά μόνο σε συνάρτηση με εναρμονισμένη πρακτική μεταξύ των επιχειρήσεων, αρκεί να μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να εξηγήσουν διαφορετικά τα γεγονότα και να επιτρέψουν έτσι να υποκατασταθεί στην εξήγηση που δέχεται η Επιτροπή μια άλλη εξήγηση των πραγματικών περιστατικών.

Αντιθέτως, όταν η απόδειξη της εναρμονισμένης πρακτικής δεν απορρέει από την απλή διαπίστωση παραλληλίας των συμπεριφορών στην αγορά, αλλά από έγγραφα από τα οποία προκύπτει ότι οι πρακτικές ήταν το αποτέλεσμα συνεννοήσεως, στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις εναπόκειται όχι απλώς να εκθέσουν μια εναλλακτική εξήγηση των πραγματικών περιστατικών που διαπίστωσε η Επιτροπή, αλλά να αμφισβητήσουν το υποστατό των περιστατικών αυτών που αποδεικνύονται από τα έγγραφα που προσκομίζει η Επιτροπή.

24 Μια επιχείρηση μπορεί να θεωρηθεί υπαίτια συνολικής συμπράξεως, συνισταμένης στην επί σειράν ετών τακτική οργάνωση συναντήσεων μεταξύ ανταγωνιστών παραγωγών με αντικείμενο την καθιέρωση αθεμίτων πρακτικών, με στόχο την τεχνητή οργάνωση της λειτουργίας της αγοράς, έστω και αν αποδεδειγμένα δεν μετέσχε ευθέως παρά σε ένα μόνον ή σε πλείονα συστατικά στοιχεία αυτής της συμπράξεως, εφόσον, αφενός, γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει ότι η συμπαιγνία στην οποία μετείχε, ειδικότερα μέσω τακτικών συναντήσεων που οργανώνονταν επί σειράν ετών, αποτελούσε μέρος συνολικού σχεδίου με στόχο τη στρέβλωση της φυσιολογικής λειτουργίας του ανταγωνισμού και, αφετέρου, ότι το συνολικό αυτό σχέδιο κάλυπτε όλα τα συστατικά στοιχεία της συμπράξεως.

25 Άπαξ αποδειχθεί η ύπαρξη παραβάσεως, πρέπει να προσδιοριστεί το φυσικό ή νομικό πρόσωπο που ευθυνόταν για την εκμετάλλευση της επιχειρήσεως κατά τον χρόνο της διαπράξεως της παραβάσεως, ώστε να του καταλογιστεί η αντίστοιχη ευθύνη.

Ωστόσο, όταν, μεταξύ του χρόνου διαπράξεως της παραβάσεως και του χρόνου κατά τον οποίο η επιχείρηση που τη διέπραξε καλείται να υποστεί τις συνέπειες της παραβάσεως, το πρόσωπο που ευθυνόταν για την εκμετάλλευση της επιχειρήσεως αυτής έχει παύσει να υφίσταται νομικώς, πρέπει, κατά πρώτον, να εντοπιστεί το σύνολο των υλικών και των ανθρώπινων στοιχείων που συνέδραμαν στη διάπραξη της παραβάσεως για να εντοπιστεί, στη συνέχεια, το πρόσωπο που κατέστη υπεύθυνο της εκμεταλλεύσεως αυτού του συνόλου, ώστε να μην υπάρξει αδυναμία επιρρίψεως της ευθύνης στην επιχείρηση λόγω εκλείψεως του προσώπου που είχε την εκμετάλλευσή της κατά τον χρόνο διαπράξεως της παραβάσεως.

26 Το γεγονός ότι μια θυγατρική εταιρία έχει χωριστή νομική προσωπικότητα δεν αρκεί για να αποκλεισθεί η δυνατότητα καταλογισμού της συμπεριφοράς της στη μητρική εταιρία, ιδίως όταν η θυγατρική εταιρία δεν καθορίζει κατά τρόπο αυτόνομο τη συμπεριφορά της στην αγορά, αλλά εφαρμόζει ως προς τα ουσιώδη τις οδηγίες που της δίνονται από τη μητρική εταιρία.

27 Στις υποθέσεις ανταγωνισμού, η πρόσβαση στον φάκελο σκοπεί να δώσει στους αποδέκτες μιας ανακοινώσεως αιτιάσεων τη δυνατότητα να λάβουν γνώση των αποδεικτικών στοιχείων που περιλαμβάνονται στον φάκελο της Επιτροπής, προκειμένου να μπορέσουν να εκφέρουν λυσιτελώς τη γνώμη τους, βάσει των στοιχείων αυτών, επί των συμπερασμάτων στα οποία κατέληξε η Επιτροπή με την ανακοίνωση των αιτιάσεων.

Η πρόσβαση στον φάκελο εντάσσεται στις διαδικαστικές εγγυήσεις που αποσκοπούν στην προστασία των δικαιωμάτων άμυνας, θεμελιώδη αρχή ο πραγματικός σεβασμός της οποίας απαιτεί να παρέχεται στην ενδιαφερόμενη επιχείρηση η δυνατότητα, ήδη από το στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, να καταστήσει λυσιτελώς γνωστή την άποψή της ως πρoς το υποστατό και την κρισιμότητα των πραγματικών περιστατικών, αιτιάσεων και συνθηκών που επικαλείται η Επιτροπή.

Συναφώς, στο πλαίσιο της κατ' αντιδικία διαδικασίας που οργανώνει ο κανονισμός 17, δεν μπορεί να εναπόκειται στην Επιτροπή και μόνον να αποφασίζει ποια είναι τα χρήσιμα για την άμυνα έγγραφα. Ενόψει αυτής της γενικής αρχής περί ισότητας των όπλων, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή μπορεί να αποφασίζει μόνη αυτή αν θα χρησιμοποιήσει ή όχι ορισμένα έγγραφα κατά των επιχειρήσεων, ενώ σ' αυτές δεν έχει επιτραπεί η πρόσβαση στα έγγραφα αυτά και δεν έχουν μπορέσει, επομένως, να αποφασίσουν αντιστοίχως αν θα τα χρησιμοποιήσουν ή όχι για την άμυνά τους.

Πάντως, η πρόσβαση στον φάκελο δεν εκτείνεται και στα εσωτερικά έγγραφα του οργάνου, στα επιχειρηματικά απόρρητα άλλων επιχειρήσεων και τις λοιπές εμπιστευτικές πληροφορίες.

28 Στο πλαίσιο διοικητικής διαδικασίας σε υπόθεση δικαίου του ανταγωνισμού, η προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας μιας επιχειρήσεως όσον αφορά την πρόσβαση στον φάκελο της Επιτροπής δεν μπορεί να οδηγήσει στην ακύρωση αποφάσεως διαπιστώνουσας παράβαση παρά μόνον αν οι δυνατότητες άμυνας της εν λόγω επιχειρήσεως επηρεάστηκαν από τους όρους υπό τους οποίους της επιτράπηκε η πρόσβαση στον διοικητικό φάκελο. Συναφώς, αρκεί να αποδειχθεί ότι η παράλειψη ανακοινώσεως ορισμένων εγγράφων περιλαμβανομένων στον εν λόγω φάκελο μπόρεσε να επηρεάσει, σε βάρος της ενδιαφερομένης επιχειρήσεως, την εξέλιξη της διαδικασίας και το περιεχόμενο της αποφάσεως.

Σε μια τέτοια περίπτωση, η προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας που εκδηλώνεται κατά το στάδιο της διοικητικής διαδικασίας δεν μπορεί να θεραπευθεί κατά την ενώπιον του Πρωτοδικείου διαδικασία, η οποία περιορίζεται σε δικαστικό έλεγχο αποκλειστικά εντός του πλαισίου των προβαλλομένων λόγων ακυρώσεως και δεν μπορεί επομένως να αναπληρώσει την πλήρη εξέταση της υποθέσεως στο πλαίσιο μιας διοικητικής διαδικασίας.

29 Σκοπός του άρθρου 3 του κανονισμού 2988/74, περί παραγραφής του δικαιώματος διώξεως και εκτελέσεως των αποφάσεων στους τομείς του δικαίου των μεταφορών και του ανταγωνισμού, είναι να καθιστά δυνατή την αναστολή της παραγραφής όταν η Επιτροπή κωλύεται να επέμβει για έναν αντικειμενικό λόγο για τον οποίο δεν ευθύνεται και ο οποίος συνίσταται ακριβώς στο ότι εκκρεμεί προσφυγή. Πράγματι, μια απόφαση της Επιτροπής περί επιβολής προστίμου δεν μπορεί να θεωρηθεί οριστική εφόσον τρέχει ακόμα η εκ του νόμου προθεσμία ασκήσεως προσφυγής κατά της αποφάσεως αυτής ή, ενδεχομένως, επί όσο χρονικό διάστημα εκκρεμεί η προσφυγή.

30 Η επιβαλλόμενη από το άρθρο 190 της Συνθήκης αιτιολογία πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στη φύση της οικείας πράξεως και πρέπει να διαφαίνεται από αυτήν κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο η συλλογιστική του κοινοτικού οργάνου που εκδίδει την πράξη, κατά τρόπο που να καθιστά δυνατό στους ενδιαφερομένους να γνωρίζουν τους λόγους που δικαιολογούν τη λήψη του μέτρου και στο αρμόδιο δικαιοδοτικό όργανο να ασκήσει τον έλεγχό του.

Προκειμένου για απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις για παράβαση των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού, το περιεχόμενο της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως πρέπει ιδίως να εκτιμάται με γνώμονα το ότι η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να αποδεικνύεται βάσει μεγάλου αριθμού στοιχείων όπως είναι, ιδίως, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το όλο πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, και τούτο χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων που πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη. Επιπλέον, κατά τον καθορισμό του ύψους κάθε προστίμου, η Επιτροπή διαθέτει εξουσία εκτιμήσεως και δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υποχρεούται να εφαρμόσει προς τούτο έναν συγκεκριμένο μαθηματικό τύπο.

Ασφαλώς, ευκταίον είναι να μπορούν οι επιχειρήσεις - προκειμένου να καθορίζουν τη θέση τους με πλήρη επίγνωση - να γνωρίζουν λεπτομερώς, σύμφωνα με όποιο σύστημα κρίνει σκόπιμο η Επιτροπή, τον τρόπο υπολογισμού του προστίμου που τους έχει επιβληθεί, χωρίς να είναι υποχρεωμένες προς τούτο να ασκήσουν δικαστική προσφυγή κατά της αποφάσεως.

Ωστόσο, τα αριθμητικά αυτά στοιχεία δεν αποτελούν πρόσθετη και εκ των υστέρων παρεχόμενη αιτιολογία της αποφάσεως, αλλά την αριθμητική έκφραση των κριτηρίων που διατυπώνονται στην απόφαση, όταν αυτά είναι δυνατόν να προσδιοριστούν ποσοτικώς.

31 Όταν μια επιχείρηση έχει παραβεί, με τη συμπεριφορά της, το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, δεν μπορεί να αποφύγει την επιβολή κυρώσεως για τον λόγο ότι σε έναν άλλον επιχειρηματία δεν έχει επιβληθεί κανένα πρόστιμο, εφόσον μάλιστα η περίπτωση του επιχειρηματία αυτού δεν έχει καν υποβληθεί στην κρίση του Πρωτοδικείου.

32 Η εφαρμογή του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 17 μπορεί να συνεπάγεται την απαγόρευση εξακολουθήσεως ορισμένων δραστηριοτήτων, πρακτικών ή καταστάσεων, το παράνομο των οποίων διαπιστώθηκε, αλλά και την απαγόρευση της εφαρμογής παρόμοιας συμπεριφοράς στο μέλλον. Στο μέτρο που το άρθρο αυτό πρέπει να εφαρμόζεται ενόψει της διαπιστουμένης παραβάσεως, η Επιτροπή έχει την εξουσία να καθορίζει την έκταση των υποχρεώσεων που υπέχουν οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις προς παύση της παραβάσεως. Οι υποχρεώσεις που επιβάλλονται στις επιχειρήσεις δεν πρέπει, πάντως, να είναι βαρύτερες των υποχρεώσεων που είναι ενδεδειγμένες και αναγκαίες για να επιτευχθεί ο επιδιωκόμενος σκοπός, δηλαδή η αποκατάσταση της νομιμότητας σε σχέση με τους κανόνες που παραβιάστηκαν.

Διάδικοι

Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T-305/94, T-306/94, T-307/94, T-313/94, T-314/94, T-315/94, T-316/94, T-318/94, T-325/94, T-328/94, T-329/94 και T-335/94,

Limburgse Vinyl Maatschappij NV, εταιρία βελγικού δικαίου, με έδρα τις Βρυξέλλες, εκπροσωπούμενη από τον Inne G. F. Cath, δικηγόρο στο Hoge Raad der Nederlanden, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον δικηγόρο Lambert Dupong, 4-6, rue de la Boucherie,

Elf Atochem SA, εταιρία γαλλικού δικαίου, με έδρα το Παρίσι, εκπροσωπούμενη από τους Xavier de Roux, Charles-Henri Lιger και Jacques-Philippe Gunther, δικηγόρους Παρισιού, με αντικλήτο στο Λουξεμβούργο τον δικηγόρο Jacques Loesch, 11, rue Goethe,

BASF AG, εταιρία γερμανικού δικαίου, με έδρα το Ludwigshafen (Γερμανία), εκπροσωπούμενη από τον Ferdinand Hermanns, δικηγόρο Ντύσσελντορφ, με αντικλήτους στο Λουξεμβούργο τους δικηγόρους Jacques Loesch και Marc Wolters, 11, rue Goethe,

Shell International Chemical Company Ltd, εταιρία αγγλικού δικαίου, με έδρα το Λονδίνο, εκπροσωπούμενη από τους Kenneth Β. Parker, QC, δικηγόρο Αγγλίας και Ουαλίας, και John W. Osborne, solicitor, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον δικηγόρο Jean Hoss, 2, place Winston Churchill,

DSM NV και DSM Kunststoffen BV, εταιρίες ολλανδικού δικαίου, με έδρα το Heerlen (Κάτω Ξώρες), εκπροσωπούμενες από τον δικηγόρο Inne G. F. Cath, δικηγόρο στο Hoge Raad der Nederlanden, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον δικηγόρο Lambert Dupong, 4-6, rue de la Boucherie,

Wacker-Chemie GmbH, εταιρία γερμανικού δικαίου, με έδρα το Μόναχο (Γερμανία),

Hoechst AG, εταιρία γερμανικού δικαίου, με έδρα τη Φρανκφούρτη επί του Μάιν (Γερμανία),

εκπροσωπούμενες από τους Hans Hellmann και Hans-Joachim Hellmann, δικηγόρους Κολωνίας, με αντικλήτους στο Λουξεμβούργο τους δικηγόρους Jacques Loesch και Marc Wolters, 11, rue Goethe,

Sociιtι artιsienne de vinyle SA, εταιρία γαλλικού δικαίου, με έδρα το Παρίσι, εκπροσωπούμενη από τον Bernard van de Walle de Ghelcke, δικηγόρο Βρυξελλών, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον δικηγόρο Alex Schmitt, 7 Val Sainte-Croix,

Montedison SpA, εταιρία ιταλικού δικαίου, με έδρα το Μιλάνο (Ιταλία), εκπροσωπούμενη από τους Giuseppe Celona, Giorgio Aghina, δικηγόρους Μιλάνου, και Piero Angelo Maria Ferrari, δικηγόρο Ρώμης, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον δικηγόρο Georges Margue, 20, rue Philippe II,

Imperial Chemical Idustries plc, εταιρία αγγλικού δικαίου, με έδρα το Λονδίνο, εκπροσωπούμενη από τους David Vaughan, QC, και David Anderson, barrister, δικηγόρους Αγγλίας και Ουαλίας, και Victor White και Richard Coles, solicitors, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον δικηγόρο Lambert Dupong, 4-6, rue de la Boucherie,

Hόls AG, εταιρία γερμανικού δικαίου, με έδρα το Marl (Γερμανία), εκπροσωπούμενη αρχικά από τον Hansjόrgen Herrmann, δικηγόρο Κολωνίας, και στη συνέχεια από τον Frank Montag, δικηγόρο Κολωνίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον δικηγόρο Jacques Loesch, 11, rue Goethe,

Enichem SpA, εταιρία ιταλικού δικαίου, με έδρα το Μιλάνο (Ιταλία), εκπροσωπούμενη από τον Mario Siragusa, δικηγόρο Ρώμης, και την Francesca Maria Moretti, δικηγόρο Μπολόνιας, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο το δικηγορικό γραφείο Elvinger, Hoss και Prussen, 2, place Winston Churchill,

προσφεύγουσες,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης αρχικά από τους Berend Jan Drijber, Julian Currall και Marc van der Woude, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας, επικουρούμενους από τους Ιric Morgan de Rivery, δικηγόρο Παρισιού, Alexander Bφhlke, δικηγόρο Φρανκφούρτης επί του Μάιν, David Lloyd Jones, barrister, δικηγόρο Αγγλίας και Ουαλίας, Renzo Maria Morresi, δικηγόρο Μπολόνιας, και Nicholas Forwood, QC, και στη συνέχεια από τον J. Currall, επικουρούμενο επίσης από τον Marc van der Woude, δικηγόρο Βρυξελλών, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Carlos Gσmez de la Cruz, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

καθής,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση ακυρώσεως της αποφάσεως 94/599/ΕΚ της Επιτροπής, της 27ης Ιουλίου 1994, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (IV/31.865 - PVC) (ΕΕ L 239, σ. 14),

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑ$ΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ

(τρίτο πενταμελές τμήμα),

συγκείμενο από τους V. Tiili, Πρόεδρο, K. Lenaerts και A. Potocki, δικαστές,

γραμματέας: J. Palacio Gonzαlez, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας που διεξήχθη από τις 9 έως τις 12 Φεβρουαρίου 1998,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

Ιστορικό της διαφοράς

1 Κατόπιν ελέγχων που πραγματοποιήθηκαν στον τομέα του πολυπροπυλενίου στις 13 και 14 Οκτωβρίου 1983 βάσει του άρθρου 14 του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτου κανονισμού εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25, στο εξής: κανονισμός 17), η Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων άνοιξε φάκελο όσον αφορά το χλωριούχο πολυβινύλιο (στο εξής: PVC)· διενήργησε τότε διαφόρους ελέγχους στα γραφεία των εμπλεκομένων επιχειρήσεων και τους ζήτησε επανειλημμένως πληροφορίες.

2 Στις 24 Μαρτίου 1988, η Επιτροπή κίνησε αυτεπαγγέλτως, δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 17, διαδικασία κατά δεκατεσσάρων παραγωγών PVC. Στις 5 Απριλίου 1988, απηύθυνε σε κάθε μία από τις επιχειρήσεις αυτές την ανακοίνωση των αιτιάσεων που προβλέπεται από το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 25ης Ιουλίου 1963, περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 17 (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 37). Όλες οι επιχειρήσεις στις οποίες απευθυνόταν η ανακοίνωση των αιτιάσεων υπέβαλαν παρατηρήσεις τον Ιούνιο του 1988. Με εξαίρεση τη Shell International Chemical Company Ltd, η οποία δεν υπέβαλε σχετικό αίτημα, ανέπτυξαν προφορικά τις απόψεις τους στη διάρκεια του Σεπτεμβρίου 1988.

3 Την 1η Δεκεμβρίου 1988, η συμβουλευτική επιτροπή για τις συμπράξεις και τις δεσπόζουσες θέσεις διατύπωσε τη γνώμη της επί του προσχεδίου αποφάσεως της Επιτροπής.

4 Κατά το πέρας της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 89/190/ΕΟΚ, της 21ης Δεκεμβρίου 1988, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΟΚ (IV/31.865, PVC) (ΕΕ 1989, L 74, σ. 1, στο εξής: αρχική απόφαση ή απόφαση του 1988). Με την απόφαση αυτή, η Επιτροπή επέβαλε κυρώσεις, λόγω παραβάσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, στους εξής παραγωγούς PVC: Atochem SA, BASF AG, DSM NV, Enichem SpA, Hoechst AG, Hόls AG, Imperial Chemical Industries plc, Limburgse Vinyl Maatschappij NV, Montedison SpA, Norsk Hydro AS, Sociιtι artιsienne de vinyle, Shell International Chemical Company Ltd, Solvay et Cie και Wacker-Chemie GmbH.

5 Όλες αυτές οι επιχειρήσεις, πλην της Solvay et Cie (στο εξής: Solvay), προσέφυγαν κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του κοινοτικού δικαστή και ζήτησαν την ακύρωσή της.

6 Με διάταξη της 19ης Ιουνίου 1990, Τ-106/98, Norsk Hydro κατά Επιτροπής (η οποία δεν δημοσιεύθηκε στη Συλλογή), το Πρωτοδικείο έκρινε απαράδεκτη την προσφυγή της επιχειρήσεως αυτής.

7 Προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής αποφάσεως, αποφασίστηκε η συνεκδίκαση των υποθέσεων Τ-79/89, Τ-84/89, Τ-85/89, Τ-86/89, Τ-89/89, Τ-91/89, Τ-92/89, Τ-94/89, Τ-96/89, Τ-98/89, Τ-102/89 και Τ-104/89.

8 Με απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 1992, Τ-79/89, Τ-84/89, Τ-85/89, Τ-86/89, Τ-89/89, Τ-91/89, Τ-92/89, Τ-94/89, Τ-96/89, Τ-98/89, Τ-102/89 και Τ-104/89, BASF κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή 1992, σ. ΙΙ-315), το Πρωτοδικείο κήρυξε ανυπόστατη την απόφαση του 1988.

9 Κατόπιν αιτήσεως αναιρέσεως της Επιτροπής, το Δικαστήριο, με απόφαση της 15ης Ιουνίου 1994, C-137/92 P, Επιτροπή κατά BASF κ.λπ. (Συλλογή 1994, σ. Ι-2555, στο εξής: απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994), αναίρεσε την απόφαση του Πρωτοδικείου και ακύρωσε την απόφαση του 1988.

10 Κατόπιν της αποφάσεως αυτής του Δικαστηρίου, η Επιτροπή εξέδωσε, στις 27 Ιουλίου 1994, νέα απόφαση κατά των παραγωγών τους οποίους αφορούσε η αρχική απόφαση, εξαιρουμένων, ωστόσο, των Solvay και Norsk Hydro AS (στο εξής: Norsk Hydro) [απόφαση 94/599/ΕΚ της Επιτροπής, της 27ης Ιουλίου 1994, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (IV/31.865 - PVC) (ΕΕ L 239, σ. 14, στο εξής: επίδικη απόφαση)].

11 Η απόφαση περιέχει τις ακόλουθες διατάξεις:

«Άρθρο 1

Οι επιχειρήσεις BASF AG, DSM NV, Elf Atochem SA, Enichem SpA, Hoechst AG, Hόls AG, Imperial Chemical Industries plc, Limburgse Vinyl Maasschappij NV, Montedison SpA, Sociιtι artιsienne de vinyle SA, Shell International Chemical [Company] Ltd και Wacker Chemie GmbH παρέβησαν το άρθρο 85 της Συνθήκης ΕΚ συμμετέχοντας [μαζί με τη Norsk Hydro (...) και τη Solvay (...)] για τις περιόδους που προσδιορίζονται στην παρούσα απόφαση σε συμφωνία ή/και εναρμονισμένη πρακτική που ανάγεται στον Αύγουστο του 1980 περίπου και σύμφωνα με την οποία οι παραγωγοί που προμηθεύουν PVC στην Κοινότητα έλαβαν μέρος σε τακτικές συναντήσεις για να καθορίσουν τιμές-στόχους και ποσοστώσεις-στόχους, να σχεδιάσουν συντονισμένες πρωτοβουλίες για την αύξηση των τιμών και να ελέγξουν τη λειτουργία αυτών των συμπαιγνιών διακανονισμών.

Άρθρο 2

Οι επιχειρήσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1, οι οποίες συνεχίζουν να δρουν στον τομέα του PVC στην Κοινότητα (πλην των Norsk Hydro και Solvay προς τις οποίες υφίσταται ήδη έγκυρη διαταγή παύσης της παράβασης), παύουν αμέσως τις εν λόγω παραβάσεις (αν δεν το έχουν ήδη πράξει) και απέχουν στο εξής, όσον αφορά τις δραστηριότητές τους στον τομέα του PVC, από κάθε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική που ενδέχεται να έχει το ίδιο ή παρόμοιο αντικείμενο ή αποτέλεσμα, συμπεριλαμβανομένης της ανταλλαγής πληροφοριών σε θέματα που καλύπτονται, συνήθως, από το επαγγελματικό απόρρητο, με τις οποίες οι συμμετέχοντες ενημερώνονται άμεσα ή έμμεσα σχετικά με την παραγωγή, τις παραδόσεις, τις ποσότητες αποθεμάτων, τις τιμές πωλήσεων, το κόστος ή τα επενδυτικά σχέδια άλλων μεμονωμένων παραγωγών, ή με τις οποίες έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν την εκτέλεση κάθε ρητής ή σιωπηρής συμφωνίας ή εναρμονισμένης πρακτικής που αφορά τις τιμές ή την κατανομή των αγορών στην Κοινότητα. Κάθε σύστημα για την ανταλλαγή γενικών πληροφοριών στο οποίο συμμετέχουν οι παραγωγοί σχετικά με τον τομέα PVC πρέπει να λειτουργεί με τρόπο ώστε να αποκλείεται κάθε πληροφορία από την οποία να μπορεί να διαπιστωθεί η συμπεριφορά μεμονωμένων παραγωγών, ειδικότερα δε οι επιχειρήσεις απέχουν από την ανταλλαγή μεταξύ τους κάθε πρόσθετης πληροφορίας που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ανταγωνισμό και δεν καλύπτεται από τέτοιο σύστημα.

Άρθρο 3

Τα ακόλουθα πρόστιμα επιβάλλονται στις επιχειρήσεις που αναφέρονται στην παρούσα απόφαση, όσον αφορά την παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 1:

i) BASF AG: πρόστιμο 1 500 000 ECU,

ii) DSM NV: πρόστιμο 600 000 ECU,

iii) Elf Atochem SA: πρόστιμο 3 200 000 ECU,

iv) Enichem SpA: πρόστιμο 2 500 000 ECU,

v) Hoechst AG: πρόστιμο 1 500 000 ECU,

vi) Hόls AG: πρόστιμο 2 200 000 ECU,

vii) Imperial Chemical Industries plc: πρόστιμο 2 500 000 ECU,

viii) Limburgse Vinyl Maatschappij NV: πρόστιμο 750 000 ECU,

ix) Montedison SpA: πρόστιμο 1 750 000 ECU,

x) Sociιtι artιsienne de vinyle SA: πρόστιμο 400 000 ECU,

xi) Shell International Chemical Company Ltd: πρόστιμο 850 000 ECU,

xii) Wacker-Chemie GmbH: πρόστιμο 1 500 000 ECU.»

Διαδικασία

12 Με διάφορα δικόγραφα προσφυγής που κατατέθηκαν στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου κατά το χρονικό διάστημα από 5 έως 14 Οκτωβρίου 1994, οι επιχειρήσεις Limburgse Vinyl Maatschappij NV (στο εξής: LVM), Elf Atochem, BASF AG (στο εξής: BASF), Shell International Chemical Company Ltd (στο εξής: Shell), DSM NV και DSM Kunststoffen BV (στο εξής: DSM), Wacker-Chemie GmbH (στο εξής: Wacker), Hoechst AG (στο εξής: Hoechst), Sociιtι artιsienne de vinyle (στο εξής: SAV), Montedison SpA (στο εξής: Montedison), Imperial Chemical Industries plc (στο εξής: ICI), Hόls AG (στο εξής: Hόls) και Enichem SpA (στο εξής: Enichem) άσκησαν τις υπό κρίση προσφυγές.

13 Βάσει του άρθρου 64 του Κανονισμού Διαδικασίας, πραγματοποιήθηκε στις 6 Απριλίου 1995 συνάντηση μεταξύ των μελών του τρίτου πενταμελούς τμήματος και των διαδίκων. Κατά τη συνάντηση αυτή, οι διάδικοι δέχθηκαν να ανασταλεί η έγγραφη διαδικασία και να διεξαχθεί προφορική διαδικασία περιοριζόμενη στην εξέταση των αφορώντων δικονομικά ζητήματα ισχυρισμών, δήλωσαν δε ότι συμφωνούν για τη συνεκδίκαση των υποθέσεων T-305/94, T-306/94, T-307/94, T-313/94, T-314/94, T-315/94, T-316/94, T-318/94, T-325/94, T-328/94, T-329/94 και T-335/94.

14 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (τρίτο πενταμελές τμήμα) αποφάσισε να διεξαγάγει προφορική διαδικασία, περιοριζόμενη στην εξέταση των αφορώντων δικονομικά ζητήματα ισχυρισμών, χωρίς προηγούμενη διεξαγωγή αποδείξεων ή λήψη μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας.

15 Με διάταξη του προέδρου του τρίτου πενταμελούς τμήματος της 25ης Απριλίου 1995 (η οποία δεν δημοσιεύθηκε στη Συλλογή), αποφασίστηκε η συνεκδίκαση, λόγω συναφείας, των υποθέσεων T-305/94, T-306/94, T-307/94, T-313/94, T-314/94, T-315/94, T-316/94, T-318/94, T-325/94, T-328/94, T-329/94 και T-335/94 προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας, σύμφωνα με το άρθρο 50 του Κανονισμού Διαδικασίας.

16 Η προφορική διαδικασία διεξήχθη στις 13 και 14 Ιουνίου 1995.

17 Με διάταξη της 14ης Ιουλίου 1995 (η οποία δεν δημοσιεύθηκε στη Συλλογή), ο πρόεδρος του τρίτου πενταμελούς τμήματος διέταξε τη συνέχιση της έγγραφης διαδικασίας και τον χωρισμό των υποθέσεων.

18 Η έγγραφη διαδικασία περατώθηκε στις 20 Φεβρουαρίου 1996.

19 Στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας, το Πρωτοδικείο (τρίτο πενταμελές τμήμα) ενημέρωσε τους διαδίκους, με επιστολή της 7ης Μαου 1997, ότι είχε αποφασίσει να επιτρέψει σε κάθε μία από τις προσφεύγουσες την πρόσβαση στον φάκελο της Επιτροπής στην υπόθεση η οποία είχε οδηγήσει στην έκδοση της επίδικης αποφάσεως, πλην των εσωτερικών εγγράφων της Επιτροπής και των εγγράφων που περιέχουν επιχειρηματικά απόρρητα ή άλλες εμπιστευτικές πληροφορίες.

20 Αφού συμβουλεύθηκαν τον φάκελο στη διάρκεια των μηνών Ιουνίου και Ιουλίου 1997, όλες οι προσφεύγουσες, πλην των προσφευγουσών στις υποθέσεις Τ-315/94 και Τ-316/94, κατέθεσαν, είτε τον Ιούλιο είτε τον Σεπτέμβριο του 1997, παρατηρήσεις στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου. Η Επιτροπή διατύπωσε τις παρατηρήσεις της επί των παρατηρήσεων των προσφευγουσών τον Δεκέμβριο του 1997.

21 Με διάταξη της 22ας Ιανουαρίου 1998 και αφού άκουσε τους διαδίκους, ο πρόεδρος του τρίτου πενταμελούς τμήματος του Πρωτοδικείου διέταξε εκ νέου τη συνεκδίαση των υπό κρίση υποθέσεων προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας.

22 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (τρίτο πενταμελές τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία και έλαβε μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας, ζητώντας από τους διαδίκους να απαντήσουν σε ορισμένες γραπτές ερωτήσεις και να προσκομίσουν ορισμένα έγγραφα. Οι διάδικοι ανταποκρίθηκαν στα αιτήματα αυτά.

23 Οι διάδικοι αγόρευσαν και απάντησαν στις ερωτήσεις του Πρωτοδικείου κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη από τις 9 έως τις 12 Φεβρουαρίου 1998.

24 Με την ευκαιρία αυτή, δήλωσαν ότι δεν εναντιώνονταν στη συνεκδίκαση των υποθέσεων προς έκδοση κοινής αποφάσεως.

25 Κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, το Πρωτοδικείο συνεκροτείτο από τους V. Tiili, πρόεδρο, C. P. Briλt, K. Lenaerts, A. Potocki και J. D. Cooke. Κατόπιν της λήξεως της θητείας του δικαστή C. P. Briλt, στις 17 Σεπτεμβρίου 1998, στη διάσκεψη έλαβαν μέρος οι τρεις δικαστές που υπογράφουν την απόφαση, σύμφωνα με το άρθρο 32, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας.

Αιτήματα των διαδίκων

26 Κάθε προσφεύγουσα ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να ακυρώσει, εν όλω ή εν μέρει, την επίδικη απόφαση,

- επικουρικώς, να ακυρώσει το πρόστιμο που της επιβλήθηκε ή να μειώσει το ύψος του,

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

27 Στις υποθέσεις Τ-315/94, Τ-316/94 και Τ-329/94, η Wacker, η Hoechst και η Hόls ζητούν επίσης από το Πρωτοδικείο:

- να περιληφθεί στη δικογραφία η έκθεση του συμβούλου ακροάσεων και να διατάξει να κοινοποιηθεί η έκθεση αυτή στην προσφεύγουσα,

- να διατάξει να κοινοποιηθούν στην προσφεύγουσα τα πρακτικά της ακροάσεως, συμπεριλαμβανομένων των παραρτημάτων τους.

28 Εξάλλου, στις υποθέσεις Τ-315/94 και Τ-329/94, η Wacker και η Hόls ζητούν από το Πρωτοδικείο:

- να διατάξει την καθής να καταθέσει ενώπιον του Πρωτοδικείου τη γνωμοδότηση που εξέδωσε η Νομική Υπηρεσία επί των διαδικαστικών ζητημάτων που άπτονται της επίδικης αποφάσεως, καθώς και να διατάξει την κοινοποίηση της γνωμοδοτήσεως αυτής στις ως άνω προσφεύγουσες.

29 Στις υποθέσεις Τ-315/94 και Τ-316/94, η Wacker και η Hoechst ζητούν από το Πρωτοδικείο:

- να λάβει υπόψη του τη δικογραφία της υποθέσεως Τ-92/89.

30 Στην υπόθεση Τ-325/94, η Montedison ζητεί επίσης από το Πρωτοδικείο:

- να υποχρεώσει την Επιτροπή να καταβάλει αποζημίωση, καλύπτουσα τα έξοδα που άπτονται της συστάσεως ασφαλείας καθώς και κάθε άλλο έξοδο που συνεπάγεται η επίδικη απόφαση,

- να περιληφθούν στη δικογραφία της υπό κρίση υποθέσεως οι πράξεις και τα έγγραφα που προσκομίστηκαν στο πλαίσιο της υποθέσεως Τ-104/89,

- να εξετάσει ως μάρτυρες τα άτομα τα οποία, την 1η Νοεμβρίου 1982, είχαν την ιδιότητα του αναπληρωτή διευθύνοντος συμβούλου και του διευθυντή της Montedison.

31 Η Επιτροπή, σε όλες τις υπό κρίση υποθέσεις, ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να απορρίψει τις προσφυγές,

- να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα.

Επί του παραδεκτού των ισχυρισμών και λόγων ακυρώσεως από πλευράς των άρθρων 44, παράγραφος 1, 46, παράγραφος 1, και 48, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας

32 Η Επιτροπή προβάλλει, κατά διαφόρων λόγων ακυρώσεως που επικαλούνται οι προσφεύγουσες, ενστάσεις απαραδέκτου στηριζόμενες, κατά περίπτωση, στο άρθρο 44, παράγραφος 1, στοιχείο γγ, του Κανονισμού Διαδικασίας ή στο άρθρο 48, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας. Επίσης, μία προσφεύγουσα προβάλλει ένσταση απαραδέκτου στηριζόμενη στο άρθρο 46, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας. Το Πρωτοδικείο θα εξετάσει χωριστά κάθε μία από τις εν λόγω κατηγορίες ενστάσεων απαραδέκτου.

Ι - Επί των ενστάσεων απαραδέκτου που στηρίζονται στο άρθρο 44, παράγραφος 1, στοιχείο γγ, του Κανονισμού Διαδικασίας

Επιχειρήματα των διαδίκων

33 Η Επιτροπή παρατηρεί ότι το υπόμνημα της Montedison, στο στάδιο της απαντήσεως, περιέχει γενική παραπομπή στους αφορώντες δικονομικά ζητήματα ισχυρισμούς που αναπτύχθηκαν από τους διαδίκους με τις κοινές αγορεύσεις τους κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση της 13ης και της 14ης Ιουνίου 1995. Τα κείμενα των αγορεύσεων αυτών δεν επισυνάφθηκαν στο υπόμνημα, δεδομένου ότι το Πρωτοδικείο υποτίθεται ότι τα εγνώριζε.

34 Τονίζει, επίσης, ότι η Enichem απαριθμεί, στο στάδιο της απαντήσεως και ως εισαγωγή στο μέρος του υπομνήματος απαντήσεως που αφορά τους σχετικούς με δικονομικά ζητήματα ισχυρισμούς, το σύνολο των σχετικών με δικονομικά ζητήματα ισχυρισμών που ανέπτυξαν οι προσφεύγουσες με τις κοινές αγορεύσεις τους κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση της 13ης και της 14ης Ιουνίου 1995, με τους οποίους δηλώνει ότι συντάσσεται. Προς τούτο, η Enichem επισυνήψε στο υπόμνημα απαντήσεώς της το κείμενο των σημειώσεων των αγορεύσεων όλων των δικηγόρων των προσφευγουσών.

35 Όμως, κατά την Επιτροπή, οι παραπομπές αυτές δεν είναι σύμφωνες προς τις διατάξεις του άρθρου 44, παράγραφος 1, στοιχείο γγ, του Κανονισμού Διαδικασίας (διάταξη του Πρωτοδικείου της 29ης Νοεμβρίου 1993, Τ-56/92, Koelman κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. ΙΙ-1267, σκέψεις 21 έως 23). Συγκεκριμένα, το Πρωτοδικείο δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον προσφεύγοντα προσπαθώντας να αναζητήσει και να εντοπίσει το ίδιο τα στοιχεία εκείνα που περιέχονται στα έγγραφα στα οποία γίνεται παραπομπή και τα οποία θα μπορούσε να θεωρήσει ικανά να δικαιολογήσουν τα αιτήματα της προσφυγής.

36 Η Επιτροπή υποστηρίζει επίσης ότι οι λόγοι ακυρώσεως τους οποίους απαριθμεί η Shell στο κείμενο του υπομνήματος απαντήσεως και αναπτύσσει στα παραρτήματα του υπομνήματος αυτού πρέπει να κριθούν απαράδεκτοι και να μη συζητηθούν (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 13ης Δεκεμβρίου 1990, C-347/88, Επιτροπή κατά Ελλάδος, Συλλογή 1990, σ. Ι-4747, σκέψη 29, και της 13ης Μαρτίου 1992, C-43/90, Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 1992, σ. Ι-1909, σκέψη 8· απόφαση του Πρωτοδικείου της 29ης Ιουνίου 1995, Τ-37/91, ICI κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. ΙΙ-1901, σκέψη 46, και διάταξη του Πρωτοδικείου της 28ης Απριλίου 1993, Τ-85/92, de Hoe κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. ΙΙ-523).

37 Συγκεκριμένα, κάθε υπόμνημα πρέπει να αναφέρει σαφώς τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που έχουν εφαρμογή στη συγκεκριμένη υπόθεση και, με εξαίρεση το δικόγραφο της προσφυγής, να απαντά στο προηγούμενο υπόμνημα. Παραπέμποντας σε συνημμένα έγγραφα, τα οποία υποβλήθηκαν από άλλους δικηγόρους σε άλλες υποθέσεις, η προσφεύγουσα αναγκάζει το Πρωτοδικείο να προσπαθήσει να εντοπίσει το ίδιο τα στοιχεία τα οποία η Shell είχε την πρόθεση να επικαλεστεί προς στήριξη της προσφυγής της. Επιπλέον, τα συνημμένα έγγραφα δεν είναι παρά σημειώσεις τις οποίες συνέταξαν ορισμένοι δικηγόροι για την επ' ακροατηρίου συζήτηση της 13ης και 14ης Ιουνίου 1995, δεν αντιστοιχούν ωστόσο αναγκαστικά σε όσα πράγματι ειπώθηκαν· όμως δεν είναι δυνατή η πρόσβαση στα πρακτικά της επ' ακροατηρίου συζητήσεως. Εξάλλου, η προσφεύγουσα στηρίζεται μόνον σε ορισμένα μέρη των σημειώσεων των αγορεύσεων ενός από τους δικηγόρους· επιπλέον, ορισμένες από τις σημειώσεις αυτές παραπέμπουν σε επιχειρήματα που ανέπτυξαν άλλοι διάδικοι με τις προτάσεις και τα υπομνήματά τους.

38 Η Επιτροπή υπενθυμίζει, τέλος, ότι, κατά το πέρας της προφορικής διαδικασίας, για τις ανάγκες της οποίας και μόνον είχε αποφασιστεί η συνεκδίκαση των υποθέσεων, η πρόεδρος του τρίτου πενταμελούς τμήματος του Πρωτοδικείου διέταξε τον χωρισμό των υποθέσεων.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

39 Δυνάμει του άρθρου 44, παράγραφος 1, στοιχείο γγ, του Κανονισμού Διαδικασίας, το δικόγραφο της προσφυγής περιέχει το αντικείμενο της διαφοράς και συνοπτική έκθεση των προβαλλομένων ισχυρισμών. Τα στοιχεία αυτά πρέπει να είναι αρκούντως σαφή και ακριβή ώστε να μπορεί ο καθού διάδικος να προετοιμάσει την άμυνά του και το Πρωτοδικείο να αποφανθεί επί της προσφυγής, ενδεχομένως χωρίς να χρειάζεται άλλα στοιχεία. Προκειμένου να εξασφαλίζεται η ασφάλεια δικαίου και η ορθή απονομή της δικαιοσύνης, για να είναι παραδεκτή η προσφυγή πρέπει όλα τα ουσιώδη πραγματικά και νομικά στοιχεία στα οποία στηρίζεται να προκύπτουν, τουλάχιστον συνοπτικά, αλλά πάντως κατά τρόπο ομαλό και λογικό, από το ίδιο το κείμενο της προσφυγής. Το κείμενο αυτό μπορεί μεν να διευκρινίζεται και να συμπληρώνεται ως προς συγκεκριμένα στοιχεία με παραπομπές σε συγκεκριμένα χωρία συνημμένων εγγράφων, πλην όμως η γενική παραπομπή σε άλλα κείμενα, ακόμη και αν αυτά προσαρτώνται στην προσφυγή, δεν μπορεί να καλύψει την έλλειψη ουσιωδών στοιχείων (βλ., μεταξύ άλλων, την προμνησθείσα διάταξη Koelman κατά Επιτροπής, σκέψη 21). Εξάλλου, το Πρωτοδικείο δεν έχει υποχρέωση να αναζητεί και να εντοπίζει, στα συνημμένα της προσφυγής, τους ισχυρισμούς και τα επιχειρήματα που θα μπορούσε να θεωρήσει ότι αποτελούν τη βάση της προσφυγής, δεδομένου ότι τα συνημμένα αυτά επιτελούν απλώς λειτουργία αποδεικτικών και διευκρινιστικών στοιχείων (απόφαση του Πρωτοδικείου της 7ης Νοεμβρίου 1997, Τ-84/96, Cipeke κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. ΙΙ-2081, σκέψη 34).

40 Αυτή η ερμηνεία του άρθρου 44, παράγραφος 1, στοιχείο γγ, του Κανονισμού Διαδικασίας αφορά και τις προϋποθέσεις του παραδεκτού του υπομνήματος απαντήσεως, σκοπός του οποίου είναι, σύμφωνα με το άρθρο 47, παράγραφος 1, του ιδίου κανονισμού, η συμπλήρωση της προσφυγής.

41 Στην υπό κρίση περίπτωση, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η Shell, η Montedison και η Enichem, με τα υπομνήματα απαντήσεώς τους, παραπέμπουν γενικώς στους ισχυρισμούς και τα επιχειρήματα που ανέπτυξαν από κοινού ορισμένες προσφεύγουσες κατά την προφορική διαδικασία ενώπιον του Πρωτοδικείου, η οποία διεξήχθη στις 13 και 14 Ιουνίου 1995. Αυτή η γενική παραπομπή σε έγγραφα, έστω συνημμένα στο υπόμνημα απαντήσεως, δεν μπορεί να αντικαταστήσει την έκθεση των πραγματικών περιστατικών, ισχυρισμών και επιχειρημάτων στο ίδιο το κείμενο του υπομνήματος.

42 Το Πρωτοδικείο παρατηρεί επίσης ότι η Enichem συμπληρώνει το κείμενο του υπομνήματος απαντήσεως επί συγκεκριμένων σημείων με παραπομπές στα συνημμένα έγγραφα. Ωστόσο, οι παραπομπές αυτές αναφέρονται στο συνημμένο έγγραφο μόνο γενικώς και, συνεπώς, δεν παρέχουν στο Πρωτοδικείο τη δυνατότητα να εντοπίσει επακριβώς τα επιχειρήματα τα οποία θα μπορούσε να θεωρήσει ότι συμπληρώνουν τους ισχυρισμούς που αναπτύσσονται στο δικόγραφο της προσφυγής.

43 Υπό τις συνθήκες αυτές, τα υπομνήματα απαντήσεως της Shell, της Montedison και της Enichem, στο μέτρο που παραπέμπουν στις κοινές αγορεύσεις, δεν ανταποκρίνονται στις επιταγές του άρθρου 44, παράγραφος 1, στοιχείο γγ, του Κανονισμού Διαδικασίας και, επομένως, δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη.

ΙΙ - Επί της ενστάσεως απαραδέκτου που στηρίζεται στο άρθρο 46, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας

Επιχειρήματα των διαδίκων

44 Η Hόls υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν μπορεί παραδεκτώς, από πλευράς του άρθρου 46, παράγραφος 1, στοιχείο ββ, του Κανονισμού Διαδικασίας, να παραπέμψει στην έκθεση ακροατηρίου της υποθέσεως Τ-86/89, Hόls κατά Επιτροπής, προκειμένου να απαντήσει σε ορισμένους ισχυρισμούς που περιέχονται στο δικόγραφο της προσφυγής της Hόls (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 8ης Ιουλίου 1965, 19/63 και 65/63, Prakash κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1965-1968, σ. 137, της 28ης Απριλίου 1971, 4/69, Lόtticke κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 769, σκέψη 2, και προμνησθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Γερμανίας, σκέψεις 7 και 8· απόφαση του Πρωτοδικείου της 5ης Δεκεμβρίου 1990, Τ-82/89, Marcato κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. ΙΙ-735, σκέψη 22, και προμνησθείσα απόφαση ICI κατά Επιτροπής, σκέψη 47).

45 Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο τρόπος παραθέσεως τον οποίο χρησιμοποίησε στο υπόμνημα αντικρούσεως δεν συνιστά γενική παραπομπή υπό την έννοια της νομολογίας την οποία επικαλείται η προσφεύγουσα. Στην πραγματικότητα, η προσφεύγουσα παραβλέπει την ίδια τη λειτουργία των συνημμένων εγγράφων, η οποία επιτρέπει τυπική παραπομπή χωρίς περιττές επαναλήψεις. Εξάλλου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η παραπομπή στο ίδιο σύνολο ισχυρισμών άλλης προσφυγής αφορώσας τους ίδιους διαδίκους είναι παραδεκτή (προμνησθείσα απόφαση ICI κατά Επιτροπής, σκέψη 47).

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

46 Κατά το άρθρο 46, παράγραφος 1, στοιχείο ββ, του Κανονισμού Διαδικασίας, το υπόμνημα αντικρούσεως πρέπει να περιέχει τα προβαλλόμενα πραγματικά και νομικά επιχειρήματα. Τα επιχειρήματα του καθού πρέπει να εκτίθενται κατά τρόπον αρκούντως σαφή και ακριβή, έστω και συνοπτικό, στο ίδιο το κείμενο του υπομνήματος αντικρούσεως, ώστε ο μεν προσφεύγων να μπορεί να ετοιμάσει το υπόμνημα απαντήσεως, το δε Πρωτοδικείο να μπορεί να κρίνει επί της προσφυγής, ενδεχομένως χωρίς να χρειάζεται άλλα στοιχεία.

47 Στην υπό κρίση περίπτωση, στο υπόμνημα αντικρούσεως, υπό τον τίτλο «Οι επί της ουσίας ισχυρισμοί», η Επιτροπή περιορίζεται να δηλώσει ότι, «προς υπεράσπισή της, είναι υποχρεωμένη να εκθέσει στην παρούσα διαδικασία την επιχειρηματολογία που ήδη έχει αναπτύξει [στο πλαίσιο των προσφυγών που ασκήθηκαν κατά της αποφάσεως του 1988]. Αντί να επαναλάβει επί λέξει το υπόμνημα αντικρούσεώς της, θεωρεί ότι, στο παρόν στάδιο της διαδικασίας, σκόπιμο και φρόνιμο θα ήταν να παραπέμψει στην επιχειρηματολογία που διατύπωσε στην υπόθεση Τ-86/89, όπως αυτή συνοψίζεται στην έκθεση ακροατηρίου». Στη συνέχεια, αναφέρει τους αντιστοίχους τίτλους της εκθέσεως ακροατηρίου, παραπέμπει σε σελίδες της εκθέσεως αυτής και διατυπώνει παρατηρήσεις προς συμπλήρωση των ισχυρισμών στους οποίους παραπέμπει.

48 Το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι οι πραγματικοί και νομικοί ισχυρισμοί που προβάλλει η καθής υπό τον τίτλο «Οι επί της ουσίας ισχυρισμοί» εκτίθενται μόνον υπό τη μορφή τίτλων και, επομένως, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως ανταποκρινόμενοι στις προϋποθέσεις σαφήνειας και ακρίβειας που απαιτούνται ώστε να κριθούν παραδεκτοί. Ως εκ τούτου, τα εν λόγω πραγματικά και νομικά στοιχεία πρέπει να κριθούν απαράδεκτα.

ΙΙΙ - Επί των ενστάσεων απαραδέκτου που στηρίζονται στο άρθρο 48, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας

Επιχειρήματα των διαδίκων

49 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι κάθε ισχυρισμός που προβάλλεται για πρώτη φορά στο στάδιο του υπομνήματος απαντήσεως και ο οποίος δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι στηρίζεται σε νομικά και πραγματικά στοιχεία που ανέκυψαν κατά τη διάρκεια της δίκης αποτελεί νέον ισχυρισμό και πρέπει να κριθεί απαράδεκτος βάσει του άρθρου 48, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 10ης Μαρτίου 1992, T-68/89, T-77/89 και Τ-78/89, SIV κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. II-1403, σκέψη 82, της 18ης Νοεμβρίου 1992, T-16/91, Rendo κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. II-2417, σκέψη 131, και της 21ης Φεβρουαρίου 1995, T-29/92, SPO κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. II-289, σκέψη 409).

50 Εν προκειμένω, κατά την Επιτροπή, διάφοροι ισχυρισμοί προβληθέντες από τις LVM, BASF, DSM και ICI είναι, βάσει του κανόνα αυτού, απαράδεκτοι.

51 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η διάταξη του προέδρου του τρίτου πενταμελούς τμήματος του Πρωτοδικείου της 14ης Ιουλίου 1995, με την οποία διατάχθηκε η συνέχιση της έγγραφης διαδικασίας και ο χωρισμός των υποθέσεων, δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιτρέπει σ' έναν διάδικο να προβάλει όλους τους αφορώντες δικονομικά ζητήματα ισχυρισμούς, ακόμα και εκείνους τους οποίους μόνον άλλοι διάδικοι ανέπτυξαν με το δικόγραφο της προσφυγής τους.

ε52 Επιπλέον, κατά την Επιτροπή, τα περισσότερα από τα συνημμένα του υπομνήματος απαντήσεως της Hόls πρέπει να μη ληφθούν υπόψη, με την αιτιολογία ότι δεν είναι συντεταγμένα στη γλώσσα διαδικασίας, κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 35, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

53 Κατά το άρθρο 48, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας, απαγορεύεται η προβολή νέων ισχυρισμών κατά τη διάρκεια της δίκης, εκτός εάν αυτοί στηρίζονται σε νομικά και πραγματικά στοιχεία που ανέκυψαν κατά τη διαδικασία.

54 Εν προκειμένω, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η BASF προέβαλε, για πρώτη φορά με το υπόμνημα απαντήσεως, τους λόγους ακυρώσεως που αντλούνται, αντιστοίχως, από την παραβίαση της αρχής non bis in idem, από την παράβαση της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϋκό Οικονομικό Ξώρο (στο εξής: Συμφωνία ΕΟΞ), από την παράβαση του τότε ισχύοντος εσωτερικού κανονισμού της Επιτροπής, από την ύπαρξη παραγραφής, από την παράβαση της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών, της 4ης Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ), καθώς και τον ισχυρισμό περί παραβάσεως της υποχρεώσεως της Επιτροπής να ακούσει την προσφεύγουσα προτού λάβει την απόφαση να αποκλίνει από τη διαδικασία που προβλέπουν οι κανονισμοί 17 και 99/63.

55 Με το υπόμνημα απαντήσεώς της, η ICI προβάλλει λόγο ακυρώσεως αντλούμενο από την παράβαση του εσωτερικού κανονισμού της Επιτροπής, καθόσον πριν από την έκδοση της επίδικης αποφάσεως δεν ζητήθηκε η γνώμη της Νομικής Υπηρεσίας της Επιτροπής. Η ICI υποστηρίζει ότι το γεγονός ότι δεν ζητήθηκε η γνώμη της Νομικής Υπηρεσίας της Επιτροπής πριν από την έκδοση της επίδικης αποφάσεως, το οποίο αποκαλύφθηκε με την έκθεση ακροατηρίου που εκπονήθηκε στην υπόθεση Τ-307/94 πριν από την επ' ακροατηρίου συζήτηση του Ιουνίου 1995, αποτελεί νέο γεγονός που έγινε γνωστό κατά τη διάρκεια της δίκης. Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό. Συναφώς, αρκεί η παρατήρηση ότι σ' αυτήν την έκθεση ακροατηρίου δεν αναφέρεται ότι δεν ζητήθηκε καθόλου η γνώμη της Νομικής Υπηρεσίας, αλλά ότι «δεν υφίσταται γνωμοδότηση της Νομικής Υπηρεσίας ως προς το αν μπορούσε να ληφθεί νέα απόφαση για τους παραγωγούς PVC βάσει διοικητικής διαδικασίας προγενέστερης της εκθέσεως της αποφάσεως της 21ης Δεκεμβρίου 1988» («Die Kommission behauptet, es gebe kein Gutachten des Juristischen Dienstens zu der Frage, ob eine neue Entscheidung gegenόber den PVC-Herstellern auf der Grundlage des Verwaltungsverfahrens erlassen werden kφnne, das vor dem Erlaί der Entscheidung vom 21. Dezember 1988 durchgefόhrt worden sei.») Συνεπώς, δεν μπορεί να συναχθεί ότι το απόσπασμα αυτό της εκθέσεως ακροατηρίου στην υπόθεση Τ-307/94 συνιστά νέο στοιχείο, από το οποίο προκύπτει ότι δεν προηγήθηκε της εκδόσεως της επίδικης αποφάσεως γνωμοδότηση της Νομικής Υπηρεσίας.

56 Επιπλέον, στο μέτρο που με την επιχειρηματολογία της ICI πρέπει να νοηθεί ότι, στο πλαίσιο του ιδίου ισχυρισμού και δια παραπομπής στο κείμενο μιας των κοινών αγορεύσεων που έχει επισυναφθεί στο υπόμνημα απαντήσεώς της, υποστηρίζεται ότι ο εσωτερικός κανονισμός της Επιτροπής που ίσχυε κατά τον χρόνο της εκδόσεως της επίδικης αποφάσεως είναι παράνομος, παρατηρείται ότι αυτή η ένσταση ελλείψεως νομιμότητας προβλήθηκε για πρώτη φορά με το υπόμνημα απαντήσεως χωρίς, ωστόσο, η προσφεύγουσα να εμποδίστηκε να την προβάλει με το εισαγωγικό της δίκης έγγραφο.

57 Η Hόls επικαλείται, με το υπόμνημα απαντήσεώς της στο οποίο και τις επισυνάπτει, τις σημειώσεις αγορεύσεων που αντιστοιχούν στα θέματα που οι προσφεύγουσες εξέθεσαν από κοινού κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση της 13ης και 14ης Ιουνίου 1995. Πρέπει να παρατηρηθεί ότι τα θέματα τα οποία αφορούν οι σημειώσεις αυτές, στο μέτρο που εκτίθενται υπό μορφή εκτεταμένης επιχειρηματολογίας στο υπόμνημα απαντήσεως, αφορούν λόγους ακυρώσεως τους οποίους προέβαλε η προσφεύγουσα με το εισαγωγικό έγγραφο της δίκης, πλην του λόγου ακυρώσεως που αντλείται από την έλλειψη συμμετοχής της Επιβλέπουσας Αρχής της Ευρωπαϋκής Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών (στο εξής: ΕΖΕΣ), ο οποίος, συνεπώς, προβλήθηκε για πρώτη φορά με το υπόμνημα απαντήσεως.

58 Εξάλλου, το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι οι σημειώσεις των κοινών αγορεύσεων που επισυνάφθηκαν στο υπόμνημα απαντήσεως της Hόls δεν είναι συντεταγμένες στη γλώσσα διαδικασίας που επέλεξε η προσφεύγουσα και ότι η τελευταία δεν προσκόμισε μεταφράσεις αποσπασμάτων των μακροσκελών αυτών εγγράφων, κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 35, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας. Ωστόσο, υπό τις όλο ιδιαίτερες περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως και λαμβανομένου υπόψη του ότι το Πρωτοδικείο παρέσχε τη δυνατότητα χρησιμοποιήσεως οποιασδήποτε από τις γλώσσες διαδικασίας για την ανάπτυξη ορισμένων κοινών θεμάτων κατά την προφορική διαδικασία της 13ης και 14ης Ιουνίου 1995, το Πρωτοδικείο εκτιμά ότι, παρά το γεγονός ότι διετάχθη ο χωρισμός των υποθέσεων μετά την προφορική αυτή διαδικασία, η μη αποδοχή των συνημμένων αυτών τα οποία έχουν συνταχθεί σε γλώσσα που δεν είναι η γλώσσα διαδικασίας που έχει επιλέξει η προσφεύγουσα θα συνιστούσε υπερβολική τυπολατρεία. Κατά συνέπεια, τα συνημμένα στο υπόμνημα απαντήσεως της Hόls έγγραφα πρέπει να γίνουν δεκτά ως έχουν.

59 Η LVM και η DSM υποστηρίζουν, με τα υπομνήματα απαντήσεώς τους, προς στήριξη του λόγου ακυρώσεως που αντλείται από την παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας τον οποίο ήδη εξέθεσαν με το δικόγραφο της προσφυγής, ότι η Επιτροπή παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως που υπέχει από το άρθρο 190 της Συνθήκης ΕΚ. Το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι, ενόψει της διατυπώσεως της αιτιάσεως αυτής στο πλαίσιο του εν λόγω λόγου ακυρώσεως, ένας τέτοιος ισχυρισμός δεν έχει καμία αυτοτέλεια σε σχέση προς τον λόγο ακυρώσεως στο πλαίσιο του οποίου προβάλλεται. Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως χωριστός λόγος ακυρώσεως ο οποίος προβλήθηκε για πρώτη φορά με το υπόμνημα απαντήσεως.

60 Τέλος, υπενθυμίζεται ότι, δυνάμει του άρθρου 113 του Κανονισμού Διαδικασίας, το Πρωτοδικείο μπορεί να εξετάσει αυτεπαγγέλτως το απαράδεκτο για λόγους δημοσίας τάξεως.

61 Συναφώς, το Πρωτοδικείο παρατηρεί ότι η Elf Atochem υποστήριξε για πρώτη φορά με το υπόμνημα απαντήσεως ότι η Επιτροπή παρέβη την υποχρέωση συνεργασίας με την Επιβλέπουσα Αρχή της ΕΖΕΣ.

62 Όσον αφορά την SAV, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η εν λόγω προσφεύγουσα προβάλλει, με το εισαγωγικό της δίκης έγγραφο, λόγο ακυρώσεως αντλούμενο από την «παραβίαση της αρχής της χρηστής διοικήσεως και την προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας, καθόσον η διαδικασία δεν κινήθηκε εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος». Με το υπόμνημα απαντήσεως, η προσφεύγουσα προσθέτει, στο πλαίσιο του λόγου ακυρώσεως που τιτλοφορείται «Παραβίαση της αρχής της ορθής απονομής της δικαιοσύνης και προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας», ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της την ακρόαση που πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1988, καθόσον ο χρόνος δεν επαρκούσε για την εξέταση των πρακτικών της ακροάσεως προ της εκδόσεως της αποφάσεως του 1988. Το τελευταίο αυτό επιχείρημα πρέπει να θεωρηθεί ως χωριστός ισχυρισμός, καθόσον ουδόλως αφορά την κίνηση της διαδικασίας εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος. Συνεπώς, αυτός ο ισχυρισμός, ο οποίος δεν συνδέεται με κανέναν από τους λόγους ακυρώσεως που εκτίθενται στο δικόγραφο της προσφυγής, πρέπει να θεωρηθεί ότι προβλήθηκε για πρώτη φορά στο στάδιο του υπομνήματος απαντήσεως.

63 Όμως, στην προκειμένη περίπτωση, στη διάρκεια της δίκης δεν ανέκυψε κανένα νέο στοιχείο που να δικαιολογεί την εκ μέρους της Elf Atochem και της SAV καθυστερημένη προβολή των ισχυρισμών τους. Συνεπώς, οι δύο αυτές προσφεύγουσες είχαν τη δυνατότητα να επικαλεστούν αυτούς τους λόγους ακυρώσεως με τα δικόγραφα των προσφυγών τους. Ως εκ τούτου, δεν μπορούν, σύμφωνα με το άρθρο 48, παράγραφος 2, να τους προβάλουν στο στάδιο του υπομνήματος απαντήσεως.

64 Ενόψει των ανωτέρω, οι λόγοι ακυρώσεως που προβάλλουν οι Elf Atochem, BASF, SAV, ICI και Hόls, τους οποίους εξέθεσαν για πρώτη φορά με τα υπομνήματα απαντήσεώς τους και οι οποίοι δεν στηρίζονται σε νομικά ή πραγματικά στοιχεία που ανέκυψαν κατά τη διάρκεια της δίκης, πρέπει να θεωρηθούν απαράδεκτοι.

Επί του αιτήματος ακυρώσεως της επίδικης αποφάσεως

Ι - Επί των λόγων ακυρώσεως που αντλούνται από την ύπαρξη τυπικών και διαδικαστικών πλημμελειών

65 Οι διάφοροι λόγοι ακυρώσεως που επικαλούνται οι προσφεύγουσες και οι οποίοι αντλούνται από την ύπαρξη τυπικών και διαδικαστικών πλημμελειών μπορούν να καταταγούν σε τέσσερις βασικές κατηγορίες. Πρώτον, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν τόσο την εκ μέρους της Επιτροπής ερμηνεία του περιεχομένου της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994, με την οποία ακυρώθηκε η απόφαση του 1988, όσο και τις συνέπειες τις οποίες η Επιτροπή συνήγαγε από την απόφαση αυτή του Δικαστηρίου (Α). Στη συνέχεια, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι σημειώθηκαν πλημμέλειες κατά την έγκριση και επικύρωση της επίδικης αποφάσεως (Β). Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν επίσης ότι η διαδικασία που προηγήθηκε της εκδόσεως της αποφάσεως του 1998 υπήρξε πλημμελής (Γ). Τέλος, κατά τις προσφεύγουσες, η επίδικη απόφαση είναι ανεπαρκώς αιτιολογημένη όσον αφορά ορισμένα ζητήματα που εμπίπτουν στις τρεις προηγούμενες κατηγορίες (Δ).

Α - Επί των αποτελεσμάτων της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994, με την οποία ακυρώθηκε η απόφαση του 1988

66 Οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των προσφευγουσών διαρθρώνονται γύρω από τρεις χωριστές ιδέες. Πρώτον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, λόγω της εκδόσεως της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994, η Επιτροπή δεν μπορούσε να εκδώσει νέα απόφαση. Δεύτερον, ορισμένες προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994, ακυρώνοντας την απόφαση του 1988, εξαφάνισε αναδρομικώς τις προπαρασκευαστικές πράξεις που είχαν οδηγήσει την έκδοση της αποφάσεως αυτής έναντι όλων των επιχειρήσεων που υπήρξαν αποδέκτριες της εν λόγω αποφάσεως. Τρίτον, ορισμένες προσφεύγουσες θεωρούν ότι η Επιτροπή μπορούσε μεν να εκδώσει νέα απόφαση προκειμένου να συναγάγει τις συνέπειες της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994, όφειλε, ωστόσο, να τηρήσει ορισμένες διαδικαστικές επιταγές.

1. Επί της εξουσίας της Επιτροπής να εκδώσει νέα απόφαση μετά την απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994

67 Η επιχειρηματολογία των προσφευγουσών μπορεί να χωριστεί σε τρία σκέλη. Στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους, υποστηρίζεται ότι η Επιτροπή, μετά την απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994, δεν μπορούσε να εκδώσει νέα απόφαση στην «υπόθεση PVC». Το δεύτερο σκέλος περιλαμβάνει λόγους ακυρώσεως αφορώντες το διαρρεύσαν χρονικό διάστημα, σύμφωνα με τους οποίους η Επιτροπή δεν μπορούσε πλέον να ασκήσει την αρμοδιότητά της και να εκδώσει την επίδικη απόφαση. Τέλος, το τρίτο σκέλος αφορά τους λόγους ακυρώσεως που αντλούνται από τον ισχυρισμό ότι η Επιτροπή δεν έκανε χρήση της εξουσίας εκτιμήσεώς της.

68 Κάθε μία από τις κατηγορίες αυτές της επιχειρηματολογίας των προσφευγουσών θα εξεταστεί χωριστά.

α) Επί των λόγων ακυρώσεως που αντλούνται από την υποτιθέμενη αδυναμία της Επιτροπής να εκδώσει την επίδικη απόφαση

69 Προς στήριξη των ισχυρισμών τους περί αδυναμίας της Επιτροπής να εκδώσει την επίδικη απόφαση, οι προσφεύγουσες προβάλλουν δύο λόγους ακυρώσεως.

70 Ο πρώτος λόγος ακυρώσεως αντλείται από την προσβολή του δεδικασμένου. Ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως συνίσταται στην παραβίαση της αρχής non bis in idem.

Επί του λόγου ακυρώσεως που αντλείται από την προσβολή του δεδικασμένου

- Επιχειρήματα των διαδίκων

71 Η LVM, η DSM, η ICI και η Enichem υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να εκδώσει την επίδικη απόφαση χωρίς να προσβάλει το δεδικασμένο της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994.

72 Η LVM και η DSM τονίζουν ότι η διάκριση μεταξύ τυπικών και πραγματικών ελαττωμάτων επηρεαζόντων την ακυρωθείσα απόφαση δεν στηρίζεται σε καμία νομική βάση, είτε νομοθετική είτε νομολογιακή. Ούτε από το άρθρο 174 της Συνθήκης ούτε από την απόφαση του Πρωτοδικείου της 6ης Απριλίου 1995 στις υποθέσεις T-80/89, T-81/89, T-83/89, T-87/89, T-88/89, T-90/89, T-93/89, T-95/89, T-97/89, T-99/89, T-100/89, T-101/89, T-103/89, T-105/89, T-107/89 και T-112/89 (BASF κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. II-729, σκέψη 78) προκύπτει τέτοια διάκριση. Εφόσον η απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994 σιωπά, πρέπει να ερμηνευθεί ως έχουσα την έννοια ότι η υπόθεση αυτή έχει οριστικώς διευθετηθεί (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 29ης Οκτωβρίου 1980, 138/79, Roquette Frθres κατά Συμβουλίου, Συλλογή τόμος 1980/ΙΙΙ, σ. 313, σκέψη 37, και της 30ής Σεπτεμβρίου 1982, 108/81, Amylum κατά Συμβουλίου, Συλλογή 1982, σ. 3107, σκέψη 5· προτάσεις του γενικού εισαγγελέα G. Reischl στην υπόθεση αυτή, Συλλογή 1982, σ. 3139, συγκεκριμένα σ. 3151 και 3152). Το γεγονός ότι το Δικαστήριο, αναιρώντας την απόφαση του Πρωτοδικείου, έκρινε την υπόθεση ώριμη προς εκδίκαση επιβεβαιώνει την ερμηνεία αυτή.

73 Η Enichem υποστηρίζει ότι το Δικαστήριο, με την απόφαση της 15ης Ιουνίου 1994, θέλησε να κλείσει οριστικώς τη διαδικασία που είχε κινηθεί έναντι των παραγωγών PVC κάνοντας χρήση των εξουσιών που του απονέμει το άρθρο 54, πρώτο εδάφιο, δεύτερη φράση, του Οργανισμού (ΕΚ) του Δικαστηρίου. Συνεπώς, παρά το γεγονός ότι το Δικαστήριο εξέτασε ορισμένους μόνο λόγους ακυρώσεως, αποφάνθηκε επί της όλης διαφοράς. Ως εκ τούτου, το δεδικασμένο καλύπτει όλες τις πτυχές της διαφοράς.

74 Στην πραγματικότητα, η στάση της Επιτροπής οδηγεί στην αναγνώριση υπεροχής στους λόγους ακυρώσεως που αφορούν ζητήματα ουσίας σε σχέση προς τους λόγους ακυρώσεως που αφορούν διαδικαστικά ζητήματα, και οι οποίοι συνιστούν έτσι παρεπόμενους λόγους. Ως εκ τούτου, κάθε διαδικαστική πλημμέλεια μπορεί εύκολα να διορθωθεί. Κατά συνέπεια, η προβολή διαδικαστικών ελαττωμάτων ενώπιον του κοινοτικού δικαστή είναι άχρηστη και οι προσπάθειες που καταβλήθηκαν, εν προκειμένω, ενώπιον του Πρωτοδικείου και, κατόπιν, ενώπιον του Δικαστηρίου υπήρξαν μάταιες.

75 Κατά την Επιτροπή, το δεδικασμένο δεν αφορά παρά τα στοιχεία επί των οποίων το Δικαστήριο ήδη αποφάνθηκε. Όμως, στην υπό κρίση περίπτωση, ο μοναδικός λόγος ακυρώσεως της αποφάσεως του 1988 τον οποίο έλαβε υπόψη του το Δικαστήριο με την απόφαση της 15ης Ιουνίου 1994 συνίστατο στη μη κύρωση της αποφάσεως κατά τον προβλεπόμενο τύπο και, συνεπώς, μόνο η εκτίμηση των τυπικών ελαττωμάτων από το Δικαστήριο αποτελεί δεδικασμένο. Οι λοιποί λόγοι ακυρώσεως που αναφέρονται σε ζητήματα διαδικασίας καθώς και οι λόγοι ακυρώσεως που αναφέρονται σε ζητήματα ουσίας δεν εξετάστηκαν, επομένως, από το Δικαστήριο.

76 Η Επιτροπή προσθέτει ότι, μετά την ακύρωση της αποφάσεως του 1988, κανένας κανόνας δεν επέτρεπε στο Δικαστήριο να αναπέμψει την υπόθεση στο Πρωτοδικείο.

- Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

77 Το δεδικασμένο καλύπτει μόνο τα πραγματικά ή νομικά ζητήματα τα οποία πράγματι ή κατ' ανάγκη επιλύθηκαν με τη δικαστική απόφαση (απόφαση του Δικαστηρίου της 19ης Φεβρουαρίου 1991, C-281/89, Ιταλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. Ι-347, σκέψη 14, και διάταξη του Δικαστηρίου της 28ης Νοεμβρίου 1996, C-277/95 P, Lenz κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. Ι-6109, σκέψη 50).

78 Στην προκειμένη περίπτωση, πρέπει να παρατηρηθεί ότι, με την απόφαση της 15ης Ιουνίου 1994, το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το Πρωτοδικείο υπέπεσε σε νομικό σφάλμα κηρύσσοντας την απόφαση 89/190 ανυπόστατη και έκρινε ότι η αναιρεσιβληθείσα ενώπιόν του απόφαση έπρεπε να αναιρεθεί (σκέψεις 53 και 54). Υπό τις συνθήκες αυτές, το Δικαστηριο, σύμφωνα με το άρθρο 54, πρώτο εδάφιο, δεύτερη φράση, του Οργανισμού (ΕΟΚ) του Δικαστηρίου, αποφάσισε να αποφανθεί οριστικώς επί της διαφοράς, καθόσον αυτή ήταν ώριμη προς εκδίκαση (σκέψη 55).

79 Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο συνόψισε ως εξής τους λόγους ακυρώσεως που είχαν προβάλει οι προσφεύγουσες με τις προσφυγές ακυρώσεως ενώπιον του Πρωτοδικείου κατά της αποφασεως του 1988: «Η διοικητική διαδικασία που προηγήθηκε της ασκήσεως των προσφυγών πάσχει διάφορα ελαττώματα· η προσβαλλομένη απόφαση της Επιτροπής είναι ανεπαρκώς αιτιολογημένη· τα δικαιώματα άμυνας δεν έγιναν σεβαστά· το σύστημα αποδείξεως της Επιτροπής είναι αμφισβητήσιμο· η προσβαλλομένη απόφαση της Επιτροπής αντιβαίνει στο άρθρο 85 της Συνθήκης και στις γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου· η απόφαση παραβιάζει τους κανόνες περί παραγραφής· εκδόθηκε κατά κατάχρηση εξουσίας· τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν δεν είναι σύννομα» (σκέψη 56).

80 Στη συνέχεια, το Δικαστήριο παρατήρησε ότι, «[π]ρος στήριξη ιδίως του λόγου που αφορά την έλλειψη αιτιολογίας και την ανεπαρκή αιτιολόγηση της επίδικης αποφάσεως, οι προσφεύγουσες εταιρίες προέβαλαν, κατ' ουσίαν, τον ισχυρισμό ότι οι αιτιολογίες της αποφάσεως που τους κοινοποιήθηκε διέφεραν εμφανώς σε περισσότερα σημεία, ορισμένα από τα οποία ήσαν ουσιώδη, από την απόφαση που ενέκρινε η ολομέλεια της Επιτροπής κατά τη συνεδρίαση της 21ης Δεκεμβρίου 1988» (σκέψη 57). Το Δικαστήριο ανέφερε επίσης ότι «[ο]ρισμένες προσφεύγουσες ωστόσο συνήγαγαν επιπλέον από τους αμυντικούς ισχυρισμούς της Επιτροπής ότι το κείμενο της αποφάσεως δεν είχε εγκριθεί σε δύο από τις αυθεντικές γλώσσες, δηλαδή την ιταλική και ολλανδική γλώσσα, δεδομένου ότι στην ολομέλεια υποβλήθηκαν μόνο τα συντεταγμένα στην αγγλική, γαλλική και γερμανική γλώσσα σχέδια» (σκέψη 58). Στη συνέχεια, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, «[σ]το τελευταίο στάδιο της επιχειρηματολογίας τους οι προσφεύγουσες εταιρίες υποστήριξαν ότι η Επιτροπή αγνόησε το άρθρο 12 του εσωτερικού κανονισμού της» (σκέψη 59). Τέλος, το Δικαστήριο άρχισε την εξέταση «[του βασίμου] του προβληθέντος λόγου» (σκέψη 61).

81 Έχοντας διαπιστώσει ότι η Επιτροπή παρέβη τις διατάξεις του άρθρου 12, πρώτο εδάφιο, του εσωτερικού κανονισμού της, παραλείποντας να προβεί στη κύρωση της αποφάσεως του 1988 σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο αυτό, το Δικαστηριο κατέληξε στα εξής: «Συνεπώς, η απόφαση αυτή της Επιτροπής πρέπει να ακυρωθεί για παράβαση ουσιώδους τύπου, χωρίς να είναι απαραίτητο να εξετασθούν οι λοιποί λόγοι ακυρώσεως των προσφευγουσών» (σκέψη 78).

82 Συνεπώς, με την απόφαση της 15ης Ιουνίου 1994, το Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε, πράγματι ή κατ' ανάγκη, ούτε επί των λοιπών σχετικών με διαδικαστικά ζητήματα λόγων ακυρώσεως που προέβαλαν οι προσφεύγουσες ενώπιον του Πρωτοδικείου, ούτε επί των ουσιαστικών λόγων ακυρώσεως ούτε, τέλος, επί των επικουρικών λόγων που αφορούσαν να επιβληθέντα πρόστιμα.

83 Εξάλλου, κατά το άρθρο 54, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου, «[α]ν η αναίρεση κριθεί βάσιμη, το Δικαστήριο αναιρεί την απόφαση του Πρωτοδικείου. Στην περίπτωση αυτή, μπορεί είτε το ίδιο να αποφανθεί οριστικά επί της διαφοράς, εφόσον είναι ώριμη προς εκδίκαση, είτε να την αναπέμψει στο Πρωτοδικείο για να την κρίνει».

84 Η δεύτερη φράση της διατάξεως αυτής δεν συνεπάγεται ότι το Δικαστήριο, όταν αποφαίνεται το ίδιο οριστικά επί της διαφοράς δεχόμενο έναν ή περισσότερους λόγους αναιρέσεως των αναιρεσειόντων, κρίνει ipso jure επί όλων των πραγματικών και νομικών ζητημάτων τα οποία οι αναιρεσείοντες προέβαλαν στο πλαίσιο της υποθέσεως. Η αποδοχή της απόψεως της Enichem θα ισοδυναμούσε με μη αποδοχή του ότι το δεδικασμένο ισχύει νομικώς μόνον όσον αφορά τα πραγματικά και νομικά ζητήματα τα οποία πράγματι ή κατ' ανάγκην κρίθηκαν.

85 Ενόψει των ανωτέρω, αυτός ο λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.

Επί του λόγου ακυρώσεως που αντλείται από την παραβίαση της αρχής non bis in idem

- Επιχειρήματα των διαδίκων

86 Η LVM, η DSM, η Montedison και η ICI υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή παραβίασε την αρχή non bis in idem εκδίδοντας νέα απόφαση μετά την ακύρωση της αποφάσεως του 1988 από το Δικαστήριο.

87 Η LVM, η DSM και η ICI υπενθυμίζουν ότι στον κοινοτικό δικαστή εναπόκειται να εξασφαλίζει την τήρηση των γενικών αρχών του δικαίου, όπως η αρχή non bis in idem (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 5ης Μαου 1966, 18/65 και 35/65, Gutmann κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1965-1968, σ. 261, και της 15ης Μαρτίου 1967, 18/65 και 35/65, Gutmann κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1965-1968, σ. 487), η οποία διατυπώνεται και το πρωτόκολλο 7 της ΕΣΔΑ και από το άρθρο 14, παράγραφος 7, του Διεθνούς Συμφώνου για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα, που υπογράφηκε στη Νέα Υόρκη στις 16 Μαρτίου 1966.

88 Κατά την LVM και την DSM, η Επιτροπή παραβίασε αμφότερες τις πτυχές της αρχής αυτής: αφενός, επέβαλε δύο φορές κύρωση για την ίδια παράβαση· αφετέρου, κίνησε δύο φορές διαδικασία λόγω παραβάσεως - έστω και αν, τη δεύτερη φορά, η διαδικασία περιορίστηκε στην έκδοση και στην κοινοποίηση της επίδικης αποφάσεως - για το ίδιο σύνολο πραγματικών περιστατικών (προμνησθείσες αποφάσεις της 5ης Μαου 1966, Gutmann κατά Επιτροπής, σ. 174, και της 15ης Μαρτίου 1967, Gutmann κατά Επιτροπής, σ. 81, και προτάσεις του γενικού εισαγγελέα H. Mayras στην υπόθεση 7/72, Boehringer κατά Επιτροπής, απόφαση του Δικαστηρίου της 14ης Δεκεμβρίου 1972, Συλλογή τόμος 1972-1973, σ. 313, συγκεκριμένα σ. 322).

89 Προς διαπίστωση της παραβιάσεως της αρχής non bis in idem, καθοριστική σημασία έχει μόνον η ταυτότητα των προσαπτομένων πράξεων (προμνησθείσα απόφαση Boehringer κατά Επιτροπής, σκέψη 6), όπως συμβαίνει εν προκειμένω. Δεν ασκούν επιρροή ούτε το γεγονός ότι η αρχική απόφαση ακυρώθηκε, πράγμα το οποίο ανατρέπει τα νομικά αποτελέσματα και όχι το ίδιο το γεγονός ότι κινήθηκε διαδικασία για παράβαση, διαπιστώθηκε παράβαση και επιβλήθηκε πρόστιμο, ούτε το δεδικασμένο.

90 Η ICI τονίζει ότι η απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994 έχει δεσμευτικό και οριστικό χαρακτήρα, πράγμα το οποίο συνεπάγεται ότι απέκτησε ισχύ δεδικασμένου (άρθρο 65 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου), χωρίς το Δικαστήριο να αναπέμψει την υπόθεση στο Πρωτοδικείο. Εφόσον ακυρώθηκε ολόκληρη η απόφαση του 1988 και όχι μόνο μία από τις πτυχές της, η απόφαση του Δικαστηρίου συνιστά οριστική αθώωση. Συνεπώς, η Επιτροπή παραβίασε την αρχή non bis in idem εκδίδοντας την ίδια απόφαση, στηριζόμενη στα ίδια νομικά και πραγματικά στοιχεία. Η ως άνω προσφεύγουσα παρατηρεί τέλος ότι, με την απόφαση της 15ης Ιουνίου 1994, το Δικαστήριο δεν έδωσε εντολή στην Επιτροπή να εκδώσει νέα απόφαση (βλ., a contrario, την απόφαση του Δικαστηρίου της 23ης Οκτωβρίου 1974, 17/74, Transocean Marine Paint κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1974, σ. 441, σκέψη 22).

91 Η Επιτροπή τονίζει, καταρχάς, ότι η επιχειρηματολογία που αναπτύσσουν η LVM, η DSM και η ICI στο πλαίσιο αυτού του λόγου ακυρώσεως αντιφάσκει προς τον ισχυρισμό τους ότι η απόφαση του 1988, λόγω της ex tunc ακυρώσεώς της, ουδέποτε υπήρξε.

92 Στη συνέχεια, υπενθυμίζει ότι το Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι η αρχή non bis in idem έχει εφαρμογή στο κοινοτικό δίκαιο του ανταγωνισμού (προμνησθείσα απόφαση Boehringer κατά Επιτροπής) και ως εκ τούτου η εκ μέρους των προσφευγουσών επίκληση των διατάξεων της ΕΣΔΑ και του Διεθνούς Συμφώνου για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα πλεονάζει.

93 Εν πάση περιπτώσει, η επιχειρηματολογία των προσφευγουσών είναι αβάσιμη, καθότι, μετά την ακύρωση της αποφάσεως του 1988 από το Δικαστήριο, η επίδικη απόφαση πρέπει να θεωρείται ως πρώτη απόφαση επιβάλλουσα κυρώσεις για παράβαση των διατάξεων του άρθρου 85 της Συνθήκης στις επιχειρήσεις που αναπτύσσουν δραστηριότητα στην αγορά του PVC. Στις εν λόγω επιχειρήσεις δεν επιβλήθηκαν ούτε νομικώς ούτε στην πράξη δύο πρόστιμα.

94 Η Επιτροπή προσθέτει ότι ο κανόνας non bis in idem αφορά μόνο τη δυνατότητα επιβολής κυρώσεων· συνεπώς, δεν πρέπει να συγχέεται με το δεδικασμένο.

- Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

95 Οι προσφεύγουσες προσάπτουν στην Επιτροπή ότι, εκδίδοντας την επίδικη απόφαση, παραβίασαν τη γενική αρχή του δικαίου non bis in idem, η οποία απαγορεύει, αφενός, την επιβολή δύο κυρώσεων για μία και την αυτή παράβαση και, αφετέρου, την κίνηση δύο διαδικασιών διώξεως βάσει του αυτού συνόλου πραγματικών περιστατικών.

96 Συναφώς, το Πρωτοδικείο θεωρεί, στο πλαίσιο του παρόντος λόγου ακυρώσεως, ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να κινήσει διαδικασία κατά επιχειρήσεως βάσει των κανονισμών 17 και 99/63 για παράβαση των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού ή να την τιμωρήσει με την επιβολή προστίμου, λόγω συμπεριφοράς βλάπτουσας τον ανταγωνισμό ως προς την οποία το Πρωτοδικείο, ή το Δικαστήριο, έχει ήδη κρίνει ότι αποδείχθηκε, ή δεν αποδείχθηκε, από την Επιτροπή όσον αφορά την επιχείρηση αυτή.

97 Στην υπό κρίση περίπτωση, πρέπει, πρώτον, να υπομνησθεί ότι το Δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση του 1988 με την απόφαση που εξέδωσε στις 15 Ιουνίου 1994. Συνεπώς, η Επιτροπή, εκδίδοντας την επίδικη απόφαση μετά την ακύρωση αυτή, δεν επέβαλε στις προσφεύγουσες δύο κυρώσεις για την ίδια παράβαση.

98 Δεύτερον, το Δικαστήριο, με την απόφαση της 15ης Ιουνίου 1994, δεν αποφάνθηκε επί κανενός από τους ουσιαστικούς λόγους ακυρώσεως που προέβαλαν οι προσφεύγουσες όταν ακύρωσε την απόφαση του 1988 (βλ. ανωτέρω σκέψη 81). Ως εκ τούτου, εκδίδοντας την επίδικη απόφαση, η Επιτροπή περιορίστηκε να θεραπεύσει το τυπικό ελάττωμα που διαπίστωσε το Δικαστήριο. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν άσκησε δύο φορές διαδικασία κατά των προσφευγουσών για το ίδιο σύνολο πραγματικών περιστατικών.

99 Συνεπώς, αυτός ο λόγος ακυρώσεως είναι απορριπτέος.

β) Επί των λόγων ακυρώσεως που αντλούνται από την παρέλευση του χρόνου

100 Ορισμένες προσφεύγουσες επικαλούνται, προς στήριξη του αιτήματος ακυρώσεως της επίδικης αποφάσεως, διαφόρους λόγους ακυρώσεως αντλούμενους από την παρέλευση του χρόνου. Κατ' αυτές, πρώτον, η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της εύλογης προθεσμίας. Δεύτερον, ενέργησε κατά κατάχρηση δικαιώματος. Τέλος, δεν τήρησε τις αρχές που αφορούν το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη. Η επιχειρηματολογία της Επιτροπής όσον αφορά τους λόγους αυτούς, ενόψει της κοινής απαντήσεως την οποία έδωσε, θα παρατεθεί στο σύνολό της μετά την επιχειρηματολογία των προσφευγουσών.

Επιχειρήματα των διαδίκων

- Επί του λόγου ακυρώσεως που συνίσταται στην παραβίαση της αρχής της εύλογης προθεσμίας

101 Η LVM, η DSM και η ICI υποστηρίζουν ότι οι επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης δικαιούνται να αναμένουν η Επιτροπή να αποφανθεί εντός εύλογης προθεσμίας. Αυτή η εγγύηση της τηρήσεως εύλογης προθεσμίας αναγνωρίζεται από το κοινοτικό δίκαιο (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση του Δικαστηρίου της 24ης Νοεμβρίου 1987, 223/85, RSV κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ. 4617, σκέψη 14) και ισχύει ανεξάρτητα από τους κανόνες παραγραφής που καθιερώνει ο κανονισμός (ΕΟΚ) 2988/74 του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 1974, περί παραγραφής του δικαιώματος διώξεως και εκτελέσεως των αποφάσεων στους τομείς του δικαίου των μεταφορών και του ανταγωνισμού της Ευρωπαϋκής Οικονομικής Κοινότητος (ΕΕ ειδ. έκδ. 07/001, σ. 241, στο εξής: κανονισμός 2988/74).

102 Εξάλλου, από το άρθρο 6, παράγραφος 1, της ΕΣΔΑ προκύπτει ότι η απόφαση ως προς το βάσιμο κάθε κατηγορίας ποινικής φύσεως πρέπει να λαμβάνεται εντός εύλογης προθεσμίας, ούτως ώστε να αποφεύγεται η υπερβολικά μακρά περίοδος αβεβαιότητας ως προς τη νομική κατάσταση των κατηγορουμένων.

103 Η LVM και η DSM υποστηρίζουν ότι το σημείο ενάρξεως της εύλογης προθεσμίας αποτελεί κάθε διερευνητική πράξη υπό την έννοια του άρθρου 2 του κανονισμού 2988/74 (Ευρωπαϋκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, απόφαση Eckle της 15ης Ιουλίου 1982, σειρά Α, αριθ. 51, σκέψη 73, απόφαση Foti κ.λπ. της 10ης Δεκεμβρίου 1982, σειρά Α, αριθ. 56, σκέψη 52, και απόφαση Corigliano της 10ης Δεκεμβρίου 1982, σειρά Α, αριθ. 57, σκέψη 34). Το πέρας της προθεσμίας αντιστοιχεί με την ημερομηνία εκδόσεως της αρχικής αποφάσεως.

104 Εν προκειμένω, κατά τις εν λόγω προσφεύγουσες, η προθεσμία άρχισε να τρέχει τον Δεκέμβριο του 1983, ημερομηνία του ελέγχου που διενέργησε η Επιτροπή, και έληξε τον Δεκέμβριο του 1988, καλύπτοντας συνεπώς μία πενταετία, στη διάρκεια της οποίας, από τον Απρίλιο του 1984 έως τον Ιανουάριο του 1987, η Επιτροπή παρέμεινε αδρανής.

105 Όμως, στο πλαίσιο της ΕΣΔΑ, η εύλογη προθεσμία δεν μπορεί να υπερβαίνει τη διετία, πλην εξαιρετικών περιστάσεων (Ευρωπαϋκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, απόφαση Kφnig της 28ης Ιουνίου 1978, σειρά Α, αριθ. 27, σκέψεις 98 και 99). Το γεγονός και μόνον ότι η υπόθεση εμπίπτει στο δίκαιο του ανταγωνισμού δεν συνιστά, κατά τις προσφεύγουσες, εξαιρετική περίσταση.

106 Επιπλέον, η μη τήρηση εύλογης προθεσμίας για την έκδοση της αποφάσεως του 1988 και, κατά μείζονα λόγο, της επίδικης αποφάσεως δημιούργησε στις επιχειρήσεις δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ως προς το ότι δεν επρόκειτο να δοθεί συνέχεια στην έρευνα.

107 Η ICI, από την πλευρά της, θεωρεί ότι, εν προκειμένω, η καθυστέρηση αυτή διακρίνεται σε δύο φάσεις. Όσον αφορά την περίοδο της διερευνήσεως, η ICI υπογραμμίζει την παθητική στάση την οποία τήρησε η Επιτροπή από τις 5 Ιουνίου 1984, ημερομηνία κατά την οποία η προσφεύγουσα απάντησε σε απόφαση ληφθείσα βάσει του άρθρου 11, παράγραφος 5, του κανονισμού 17, έως τον Ιανουάριο του 1987, οπότε άρχισαν οι έρευνες στα γραφεία των λοιπών παραγωγών PVC. Το χρονικό αυτό διάστημα δεν είναι εύλογο (προμνησθείσα απόφαση RSV κατά Επιτροπής και αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 2ας Μαου 1995, Τ-163/94 και Τ-165/94, NTN Corporation και Koyo Seiko κατά Συμβουλίου, Συλλογή 1995, σ. ΙΙ-1381, και της 28ης Σεπτεμβρίου 1995, Τ-95/94, Sytraval και Brink's France κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. ΙΙ-2651).

108 Όσον αφορά τη διάρκεια των ενδίκων διαδικασιών, οι οποίες διήρκεσαν περίπου πέντε έτη, αυτή πρέπει να καταλογιστεί στην Επιτροπή, ενόψει των δικονομικών παραβάσεων που διαπιστώθηκαν εις βάρος της.

109 Η LVM, η DSM και η ICI καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι, έχοντας υπερβεί την εύλογη προθεσμία, η Επιτροπή δεν είχε πλέον αρμοδιότητα προς έκδοση της αποφάσεως του 1988 και, κατά μείζονα λόγο, της επίδικης αποφάσεως. Συνεπώς, η απόφαση αυτή πρέπει να ακυρωθεί λόγω αναρμοδιότητας της Επιτροπής (απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Νοεμβρίου 1987, 344/85, Ferriere San Carlo κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ. 4435, και προμνησθείσα απόφαση RSV κατά Επιτροπής).

- Επί του λόγου ακυρώσεως που αντλείται από την κατάχρηση δικαιώματος

110 Η Wacker και η Hoechst υποστηρίζουν ότι, ανεξαρτήτως της εκτιμήσεως του εφαρμοστού των κανόνων περί παραγραφής, το μεγάλο χρονικό διάστημα από το 1983 έως το 1987, περίοδο κατά την οποία η Επιτροπή παρέμεινε αδρανής, και το χρονικό διάστημα από την έναρξη της προσαπτομένης παραβάσεως έως την έκδοση της επίδικης αποφάσεως, ήτοι δεκατέσσερα έτη, συνιστούν κατάχρηση δικαιώματος. Η καθυστέρηση αυτή είναι καταλογιστέα αποκλειστικώς και μόνο στην Επιτροπή.

- Επί του λόγου ακυρώσεως που αντλείται από την παραβίαση των αρχών που αφορούν το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη

111 Η Hόls και η Enichem υποστηρίζουν ότι η Επιτροπή παραβίασε τις αρχές που αφορούν το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη.

112 Κατά την Enichem, η Επιτροπή προσέβαλε το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη, καθόσον παρήλθε μεγάλο χρονικό διάστημα από την ημερομηνία των πρώτων διερευνήσεων έως την ημερομηνία της εκδόσεως της επίδικης αποφάσεως. Οι διάδικοι βρέθηκαν έτσι σε εξαιρετικά δυσχερή και δυσάρεστη θέση λόγω του ότι είναι πλέον αδύνατη η πλήρης εξακρίβωση των πραγματικών περιστατικών.

113 Η Hόls, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι η πρακτική την οποία ακολούθησε η Επιτροπή δεν συμβιβάζεται με του κανόνες περί του δίκαιου χαρακτήρα της δίκης.

114 Πρώτον, κατά την Hόls, η Επιτροπή, καίτοι έλαβε γνώση της υποτιθεμένης παραβάσεως το αργότερο το 1983, διενέργησε έρευνα στα γραφεία της Hόls μόλις τον Σεπτέμβριο του 1987. Αυτή η καθυστέρηση στην κίνηση της διαδικασίας επηρέασε τις δυνατότητες άμυνας της Hόls και, de facto, ανέτρεψε εις βάρος της το βάρος της αποδείξεως. Η διαπίστωση αυτή ισχύει κατά μείζονα λόγο όσον αφορά το 1994. Εξάλλου, η συσσωρευθείσα καθυστέρηση είχε συνέπειες όσον αφορά το ύψος του επιβληθέντος προστίμου (απόφαση του Δικαστηρίου της 6ης Μαρτίου 1974, 6/73 και 7/73, Istituto Chemioterapico και Commercial Solvents κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1974, σ. 113).

115 Δεύτερον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η αρχή της παραγραφής αποτελεί συστατικό στοιχείο του εφαρμοστέου κοινοτικού δικαίου (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 14ης Ιουλίου 1972, 48/69, ICI κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1972-1973, σ. 99, σκέψη 49, της 18ης Οκτωβρίου 1989, 374/87, Orkem κατά Επιτροπής, Συλλογή 1989, σ. 3283, σκέψη 30· βλ. επίσης άρθρο 6 της ΕΣΔΑ και απόφαση της Ευρωπαϋκής Επιτροπής Δικαιωμάτων του Ανθρώπου της 9ης Φεβρουαρίου 1990 στην υπόθεση 13258/87, Melchers & Co. κατά Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας). Ο κανονισμός 2988/74 δεν μπορεί να έχει εξαντλήσει το ζήτημα· σε περίπτωση αντινομίας, η αρχή της παραγραφής, γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου, υπερισχύει αναγκαστικά του κανονισμού. Η παραγραφή αυτή απαγόρευε στην Επιτροπή να εκδώσει το 1994 απόφαση σχετικά με πραγματικά περιστατικά που είχαν λάβει χώρα πριν από δεκαπέντε σχεδόν έτη.

116 Προκαταρκτικώς, η Επιτροπή δεν αμφισβητεί την ύπαρξη, στο κοινοτικό δίκαιο, μιας γενικής αρχής στηριζομένης στις επιταγές της ασφάλειας δικαίου και της χρηστής διοικήσεως και επιβάλλουσας στις διοικητικές αρχές να ασκούν τις εξουσίες τους εντός ορισμένων χρονικών ορίων (απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουλίου 1970, 45/69, Boehringer κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1969-1972, σ. 461, σκέψη 6).

117 Ωστόσο, ο κανονισμός 2988/74 ανταποκρίνεται ακριβώς σ' αυτόν τον σκοπό νομικής ασφάλειας, επιτρέποντας στην Επιτροπή και στους επιχειρηματίες να γνωρίζουν εκ των προτέρων τα χρονικά όρια εντός των οποίων η Επιτροπή μπορεί να ενεργήσει προς διαπίστωση μιας παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού.

118 Ο κανονισμός αυτός αποκλείει κάθε αναφορά στα διάφορα νομικά κριτήρια της «υπερβολικής καθυστερήσεως», της μη εύλογης προθεσμίας, της καταχρήσεως δικαιώματος, της μη δίκαιης δίκης ή της παραγραφής της διώξεως. Εξάλλου, τα κριτήρια αυτά επιτείνουν απλώς τη σύγχυση και την έλλειψη ασφάλειας δικαίου, δεδομένου ότι δεν περιλαμβάνονται μεταξύ των εκ των προτέρων καθορισμένων γραπτών κανόνων (προμνησθείσα απόφαση της 15ης Ιουλίου 1970, Boehringer κατά Επιτροπής, σκέψη 47) και στηρίζονται σε ασαφή και υποκειμενική έννοια.

119 Απαντώντας στα επιχειρήματα της LVM και της DSM, η Επιτροπή διευκρινίζει ότι ο κανονισμός αυτός καθιστά επίσης αλυσιτελή την εφαρμογή του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ στη νομική κατάσταση των επιχειρήσεων. Έστω και αν γίνει δεκτό ότι η επίκληση της ΕΣΔΑ είναι προσφυής, η νομολογία την οποία επικαλούνται οι προσφεύγουσες δεν είναι συναφής, δεδομένου ότι αφορά την έννοια της εύλογης προθεσμίας σε ποινικές υποθέσεις όπου εμπλέκονται φυσικά πρόσωπα και όχι σε υποθέσεις εμπίπτουσες στον τομέα του οικονομικού δικαίου που ισχύει για τα νομικά πρόσωπα. Όμως, στον τελευταίο αυτόν τομέα, για πολύπλοκες πραγματικές καταστάσεις, η προθεσμία των δύο ετών που επικαλούνται η LVM και η DSM είναι προδή