Συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-236/01, T-239/01, T-244/01 έως T-246/01, T-251/01 και T-252/01

Tokai Carbon Co. Ltd κ.λπ.

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

«Ανταγωνισμός – Σύμπραξη – Αγορά των ηλεκτροδίων γραφίτη – Καθορισμός των τιμών και κατανομή των αγορών – Υπολογισμός του ποσού των προστίμων – Σώρευση των κυρώσεων – Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό του ποσού των προστίμων – Εφαρμογή – Βαρύτητα και διάρκεια της παραβάσεως – Επιβαρυντικές περιστάσεις – Ελαφρυντικές περιστάσεις – Ικανότητα πληρωμής του προστίμου – Συνεργασία κατά τη διοικητική διαδικασία – Όροι πληρωμής»

Απόφαση του Πρωτοδικείου (δεύτερο τμήμα) της 29ης Απριλίου 2004

Περίληψη της αποφάσεως

1. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας – Πρόσβαση στον φάκελο – Υποχρέωση παροχής προσβάσεως στο σύνολο του φακέλου – Όρια – Έγγραφα που περιέχουν επιχειρηματικά απόρρητα και εσωτερικά έγγραφα – Εξαίρεση – Κοινοποίηση εσωτερικών εγγράφων υπό εξαιρετικές συνθήκες

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ και 82 ΕΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου)

2. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας – Ανακοίνωση αιτιάσεων – Προσκόμιση πρόσθετων αποδεικτικών στοιχείων μετά την αποστολή της ανακοινώσεως αιτιάσεων – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 19 § 1)

3. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Ακροάσεις – Υποχρέωση του συμβούλου ακροάσεων να συντάξει τελική έκθεση σχετικά με τον σεβασμό του δικαιώματος ακροάσεως – Περιεχόμενο

(Απόφαση 2001/462 της Επιτροπής, άρθρα 15 και 16)

4. Προσφυγή ακυρώσεως – Ισχυρισμοί – Αμφισβήτηση του υποστατού των πραγματικών περιστατικών που ελήφθησαν υπόψη με απόφαση επιβάλλουσα κυρώσεις λόγω παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού – Παραδεκτό – Προϋπόθεση – Δεν συντρέχει αναγνώριση του υποστατού αυτού κατά τη διοικητική διαδικασία

(Άρθρο 230 ΕΚ)

5. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Μείωση του ποσού ως ανταμοιβή για τη συνεργασία που συνίσταται στην έλλειψη αμφισβητήσεως του υποστατού ορισμένων γεγονότων – Αμφισβήτηση των εν λόγω γεγονότων ενώπιον του Πρωτοδικείου – Δυνατότητα του Πρωτοδικείου, κατά την άσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας του, να αυξήσει το ποσό του προστίμου

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

6. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Κοινοτικές κυρώσεις και κυρώσεις επιβληθείσες σε κράτος μέλος ή τρίτο κράτος για παράβαση της εθνικής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού – Παραβίαση της αρχής «ne bis in idem» – Δεν συντρέχει – Σώρευση – Επιτρέπεται – Υποχρέωση της Επιτροπής να λαμβάνει υπόψη, κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου, την επιβληθείσα για τους ίδιους λόγους κύρωση σε κράτος μέλος – Υποχρέωση που δεν ισχύει στην περίπτωση κυρώσεως επιβληθείσας εντός τρίτου κράτους

(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ενώσεως, άρθρο 50· πρωτόκολλο αριθ. 7 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, άρθρο 4· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

7. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Δυνατότητα αυξήσεως του ποσού των προστίμων για την ενίσχυση του αποτρεπτικού τους χαρακτήρα – Υποχρέωση συνυπολογισμού, στο πλαίσιο αυτό, των προστίμων που έχουν ήδη επιβληθεί εντός τρίτου κράτους – Δεν ισχύει

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ και 82 ΕΚ· Συμφωνία ΕΟΧ, άρθρο 53 § 1· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

8. Κοινοτικό δίκαιο – Αρχές – Προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης – Προϋποθέσεις – Διασφαλίσεις προερχόμενες από τον αρμόδιο για θέματα ανταγωνισμού γενικό διευθυντή ως προς τον καθορισμό του ύψους του προστίμου – Δεν γίνονται δεκτές λόγω της αποκλειστικής αρμοδιότητας του σώματος των επιτρόπων

(Εσωτερικός κανονισμός της Επιτροπής, άρθρο 1)

9. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής – Αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας του Πρωτοδικείου – Δυνατότητα, στο πλαίσιο αυτό, συνυπολογισμού πρόσθετων στοιχείων που δεν αναφέρονται στην απόφαση με την οποία επιβλήθηκε το πρόστιμο

(Άρθρο 229 ΕΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 17)

10. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Νομικό πλαίσιο – Άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 – Θέσπιση από την Επιτροπή νέων κατευθυντήριων γραμμών σε σχέση με την προγενέστερη πρακτική της ως προς τη λήψη αποφάσεων – Παραβίαση των αρχών της μη αναδρομικότητας και της ασφάλειας δικαίου – Δεν συντρέχει

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

11. Ανταγωνισμός – Κοινοτικοί κανόνες – Παραβάσεις – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Αύξηση του γενικού ύψους των προστίμων – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 §§ 1 και 2)

12. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κύκλος εργασιών που πρέπει να ληφθεί υπόψη για τον υπολογισμό του προστίμου – Εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής, τηρουμένου του ορίου που θέτει το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15, § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

13. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Συνυπολογισμός του παγκόσμιου κύκλου εργασιών που πραγματοποιήθηκε σε σχέση με τα εμπορεύματα που αποτέλεσαν αντικείμενο της παραβάσεως – Επιτρέπεται – Όρια

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

14. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Αξιολόγηση της σοβαρότητας μιας παραβάσεως βάσει των συνεπειών της – Συνυπολογισμός των αποτελεσμάτων του συνόλου της παραβάσεως και όχι της ατομικής συμπεριφοράς των επιχειρήσεων που μετέχουν στην κυρωθείσα σύμπραξη

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 A)

15. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κατανομή του συνολικού ποσού μεταξύ διαφόρων ομίλων επιχειρήσεων – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις

(Κανονισμός του Συμβουλίου 17, άρθρο 15 § 2)

16. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Μέθοδος υπολογισμού οριζόμενη από τις κατευθυντήριες γραμμές που θέσπισε η Επιτροπή – Απόφαση της Επιτροπής να συμμορφωθεί με αυτές σε συγκεκριμένη περίπτωση – Συνέπειες – Υποχρέωση αιτιολογήσεως οποιασδήποτε παρεκκλίσεως

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

17. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμα – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο – Μνεία των στοιχείων εκτιμήσεως βάσει των οποίων η Επιτροπή αξιολόγησε τη σοβαρότητα της παραβάσεως – Ανεπαρκής μνεία

(Άρθρο 253 ΕΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

18. Ανταγωνισμός – Κοινοτικοί κανόνες – Παραβάσεις – Καταλογισμός – Νομικό πρόσωπο υπεύθυνο για την εκμετάλλευση της επιχειρήσεως κατά τον χρόνο της παραβάσεως

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

19. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα των παραβάσεων – Αντίστοιχος ρόλος των επιχειρήσεων που μετείχαν στην παράβαση

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

20. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα των παραβάσεων – Ελαφρυντικές περιστάσεις – Παθητικός ή μιμητικός ρόλος της επιχειρήσεως

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

21. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα των παραβάσεων – Ελαφρυντικές περιστάσεις – Υποχρέωση της Επιτροπής να τηρήσει την προγενέστερη πρακτική της ως προς τη λήψη αποφάσεων – Δεν συντρέχει – Εφαρμογή εκ μέρους επιχειρήσεως προγράμματος συμμορφώσεως των πρακτικών της με τους κανόνες του ανταγωνισμού – Κακή οικονομική κατάσταση του τομέα δραστηριότητας της επιχειρήσεως

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

22. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Όριο προβλεπόμενο από το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 – Λεπτομέρειες εφαρμογής

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

23. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Οικονομική κατάσταση της οικείας επιχειρήσεως – Συνεκτίμηση – Υποχρέωση της Επιτροπής να τηρήσει την προγενέστερη πρακτική της ως προς τη λήψη αποφάσεων – Δεν συντρέχει

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

24. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Αίτηση παροχής πληροφοριών – Δικαιώματα άμυνας – Δικαίωμα απόλυτης σιωπής – Δεν ισχύει – Δικαίωμα αρνήσεως παροχής απαντήσεως που να συνεπάγεται αναγνώριση της παραβάσεως

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 11 § 5)

25. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Μείωση του ποσού του προστίμου ως ανταμοιβή για τη συνεργασία της εμπλεκομένης επιχειρήσεως – Συνεργασία εντασσόμενη στο πλαίσιο απαντήσεως σε αίτηση παροχής πληροφοριών – Συνεκτίμηση

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 96/C 207/04 της Επιτροπής)

26. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Μείωση του ποσού του προστίμου ως ανταμοιβή για τη συνεργασία της εμπλεκομένης επιχειρήσεως – Έννοια των «αποδεικτικών στοιχείων»

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 96/C 207/04 της Επιτροπής)

27. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Μείωση του ποσού του προστίμου ως ανταμοιβή για τη συνεργασία της εμπλεκομένης επιχειρήσεως – Πληροφορίες ως προς την ύπαρξη υπαλλήλου της Επιτροπής που δεν τηρεί το καθήκον πίστης – Συνεκτίμηση

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 96/C 207/04 της Επιτροπής)

28. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής – Περιεχόμενο – Εξουσία καθορισμού των λεπτομερειών πληρωμής των προστίμων – Επιβολή τόκων υπερημερίας

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

1. Η Επιτροπή υποχρεούται, προκειμένου να παράσχει στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις τη δυνατότητα να αμυνθούν αποτελεσματικά κατά των αιτιάσεων που διατυπώνονται κατ’ αυτών στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, να τους παρέχει πρόσβαση σε ολόκληρο τον φάκελο έρευνας της υποθέσεως, εξαιρουμένων των εγγράφων που περιέχουν επιχειρηματικά απόρρητα άλλων επιχειρήσεων ή άλλα εμπιστευτικά πληροφοριακά στοιχεία και των εσωτερικών εγγράφων της Επιτροπής.

Όσον αφορά τα εσωτερικά έγγραφα, ο περιορισμός προσβάσεως σε αυτά δικαιολογείται από την ανάγκη διασφαλίσεως της εύρυθμης λειτουργίας της Επιτροπής στον τομέα της πατάξεως των παραβάσεων των κανόνων του ανταγωνισμού της Συνθήκης· η πρόσβαση στα εσωτερικά έγγραφα είναι δυνατή μόνον εφόσον απαιτείται από τις εξαιρετικές περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως, βάσει σοβαρών ενδείξεων τις οποίες οφείλει να προσκομίσει ο ενδιαφερόμενος, τόσο ενώπιον του κοινοτικού δικαστή όσο και στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας που διεξάγει η Επιτροπή.

(βλ. σκέψεις 38, 40)

2. Η ανακοίνωση των αιτιάσεων πρέπει να παρέχει στους ενδιαφερόμενους τη δυνατότητα να αντιλαμβάνονται πράγματι τις ενέργειες που τους προσάπτει η Επιτροπή, προϋπόθεση που πληρούται όταν η οριστική απόφαση δεν αποδίδει στους ενδιαφερομένους παραβάσεις διαφορετικές από εκείνες που αναφέρονται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων και εφόσον λαμβάνει υπόψη μόνον πραγματικά περιστατικά επί των οποίων οι ενδιαφερόμενοι είχαν την ευκαιρία να παράσχουν εξηγήσεις. Εντούτοις, καμία διάταξη δεν απαγορεύει στην Επιτροπή να κοινοποιεί στους ενδιαφερομένους, μετά την αποστολή της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, νέα έγγραφα τα οποία θεωρεί ότι υποστηρίζουν την άποψή της, υπό τον όρο ότι παρέχεται στις επιχειρήσεις ο αναγκαίος χρόνος προκειμένου να διατυπώσουν συναφώς τη γνώμη τους.

(βλ. σκέψεις 45, 47)

3. Δυνάμει των άρθρων 15 και 16, παράγραφος 1, της αποφάσεως 2001/462, σχετικά με τα καθήκοντα του συμβούλου ακροάσεων σε ορισμένες διαδικασίες ανταγωνισμού, ο σύμβουλος ακροάσεων συντάσσει τελική έκθεση σχετικά με τον σεβασμό του δικαιώματος ακροάσεως, η οποία εξετάζει επίσης αν το σχέδιο της αποφάσεως ασχολείται μόνο με τις αιτιάσεις ως προς τις οποίες έχει δοθεί στα μέρη η δυνατότητα να διατυπώσουν τις απόψεις τους και επισυνάπτεται στο σχέδιο αποφάσεως που υποβάλλεται στην Επιτροπή, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται ότι η Επιτροπή εκδίδει την απόφασή της, έχοντας λάβει πλήρη γνώση «όλων των σημαντικών πληροφοριών» που αφορούν την πορεία της διαδικασίας και τον σεβασμό του δικαιώματος ακροάσεως.

Συνεπώς, ο σύμβουλος ακροάσεων δεν έχει καθήκον να συγκεντρώνει όλες τις διαδικαστικής φύσεως αιτιάσεις που προβάλλουν οι ενδιαφερόμενοι κατά τη διοικητική διαδικασία. Οφείλει να ανακοινώνει στο σώμα των Επιτρόπων μόνον τις αιτιάσεις που ασκούν επιρροή για την εκτίμηση της νομιμότητας της διεξαγωγής της διοικητικής διαδικασίας.

(βλ. σκέψεις 52-53)

4. Ελλείψει ρητής αναγνωρίσεως εκ μέρους της εμπλεκομένης σε παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού επιχειρήσεως, η Επιτροπή εξακολουθεί να βαρύνεται με την απόδειξη των πραγματικών περιστατικών, ενώ η επιχείρηση παραμένει ελεύθερη να αναπτύξει, στο πλαίσιο της ένδικης διαδικασίας, όποιον αμυντικό ισχυρισμό κρίνει σκόπιμο. Αντιθέτως, τούτο δεν συμβαίνει εάν η εν λόγω επιχείρηση έχει αναγνωρίσει κατά τρόπο ρητό, σαφή και συγκεκριμένο τα πραγματικά περιστατικά: όταν η επιχείρηση έχει ρητώς δεχθεί, στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας, το υποστατό των γεγονότων που της προσάφθηκαν από την Επιτροπή με την ανακοίνωση αιτιάσεων, τα πραγματικά αυτά περιστατικά πρέπει συνεπώς να θεωρηθούν ως δεδομένα, εφόσον η επιχείρηση δεν μπορεί κατ’ αρχήν, να τα αμφισβητήσει πλέον στο πλαίσιο της ενώπιον του Πρωτοδικείου διαδικασίας.

(βλ. σκέψη 108)

5. Δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να απαγορευτεί στο Πρωτοδικείο, κατά την άσκηση της πλήρους δικαιοδοσίας του, να αυξήσει το ποσό του προστίμου που έχει επιβληθεί σε μια επιχείρηση, η οποία αφού έτυχε μειώσεως του προστίμου για τον λόγο ότι δεν είχε αμφισβητήσει το υποστατό των πραγματικών περιστατικών που έλαβε υπόψη της η Επιτροπή κατά τη διοικητική διαδικασία, αμφισβητεί το υποστατό των ίδιων γεγονότων το πρώτον ενώπιον του Δικαστηρίου.

(βλ. σκέψη 113)

6. Η αρχή ne bis in idem, η οποία διατυπώνεται και στο άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 7 της ΕΣΔΑ, αποτελεί γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου, την τήρηση της οποίας εξασφαλίζει ο κοινοτικός δικαστής. Στον τομέα του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού, βάσει της αρχής αυτής απαγορεύεται να καταδικαστεί ή να διωχθεί εκ νέου μια επιχείρηση για συμπεριφορά αντίθετη προς τον ανταγωνισμό για την οποία της είχε ήδη επιβληθεί κύρωση ή για την οποία είχε κριθεί ως μη έχουσα ευθύνη με προγενέστερη απόφαση της Επιτροπής η οποία δεν είναι πλέον δεκτική προσφυγής.

Γίνεται, πάντως δεκτή η δυνατότητα σωρεύσεως των κυρώσεων, μιας κοινοτικής και άλλης εθνικής, λόγω της υπάρξεως δύο παραλλήλων διαδικασιών, που εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς, των οποίων το επιτρεπτό προκύπτει από το ιδιάζον σύστημα κατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών στον τομέα των συμπράξεων. Ωστόσο, η γενική απαίτηση επιεικείας συνεπάγεται ότι, καθορίζοντας το ύψος του προστίμου, η Επιτροπή υποχρεούται να λάβει υπόψη τις κυρώσεις οι οποίες έχουν επιβληθεί στην ίδια επιχείρηση για το ίδιο πραγματικό περιστατικό, όταν πρόκειται για κυρώσεις επιβαλλόμενες για παραβάσεις του δικαίου των συμπράξεων ενός κράτους μέλους και, κατά συνέπεια, διαπραχθείσες στο κοινοτικό έδαφος.

Αυτή η δυνατότητα σωρεύσεως των κυρώσεων δικαιολογείται από το γεγονός ότι οι εν λόγω διαδικασίες εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς. Υπό τις συνθήκες αυτές, η αρχή ne bis in idem δεν μπορεί, κατά μείζονα λόγο, να τύχει εφαρμογής στην περίπτωση διαδικασιών και κυρώσεων που έχουν επιβάλει, αφενός, η Επιτροπή και, αφετέρου, οι αρχές τρίτων κρατών, καθότι είναι προφανές ότι δεν εξυπηρετούν τους ίδιους σκοπούς. Αν, στην πρώτη περίπτωση, πρόκειται για τη διασφάλιση υγιούς ανταγωνισμού στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ενώσεως ή στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, η επιδιωκόμενη προστασία αφορά, στη δεύτερη περίπτωση, την αγορά τρίτου κράτους. Συγκεκριμένα, η εφαρμογή της αρχής ne bis in idem δεν προϋποθέτει μόνον την ταυτότητα των γεγονότων που συνιστούν παράβαση και των προσώπων στα οποία επιβάλλεται η κύρωση, αλλά και την ενότητα του προστατευομένου εννόμου αγαθού.

Το συμπέρασμα αυτό ενισχύεται από το περιεχόμενο της αρχής περί απαγορεύσεως σωρεύσεως των κυρώσεων, όπως διατυπώνεται στο άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 7 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του ανθρώπου. Από τη διατύπωση του εν λόγω άρθρου προκύπτει ότι η αρχή αυτή έχει μόνον ως αποτέλεσμα ότι κανένας δεν μπορεί να διωχθεί ή να καταδικαστεί ποινικά από δικαστήριο κράτους για παράβαση για την οποία ήδη αθωώθηκε ή καταδικάστηκε στο ίδιο αυτό κράτος. Αντιθέτως, η αρχή ne bis in idem δεν απαγορεύει ένα πρόσωπο να ενάγεται ή να καταδικάζεται ποινικώς πέραν της μιας φοράς για το ίδιο γεγονός σε δύο διαφορετικά κράτη, ή σε περισσότερα.

Αληθεύει μεν ότι το άρθρο 50 του προαναφερθέντος Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ενώσεως προβλέπει ότι κανείς δεν διώκεται ούτε τιμωρείται ποινικά για αδίκημα για το οποίο έχει ήδη αθωωθεί ή καταδικαστεί εντός της Ένωσης με οριστική απόφαση ποινικού δικαστηρίου σύμφωνα με το νόμο. Εντούτοις, το κείμενο αυτό έχει εφαρμογή μόνο στο έδαφος της Ενώσεως και περιορίζει ρητώς το περιεχόμενο του καθοριζομένου στο άρθρο 50 δικαιώματος στις περιπτώσεις που η επίδικη αθωωτική ή καταδικαστική απόφαση εκδόθηκε εντός του εδάφους αυτού.

(βλ. σκέψεις 130-135, 137)

7. Η εξουσία της Επιτροπής να επιβάλλει πρόστιμα στις επιχειρήσεις που, εκ προθέσεως ή εξ αμελείας, διαπράττουν παράβαση των διατάξεων του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ ή του άρθρου 82 ΕΚ, συνιστά ένα από τα μέσα που έχουν δοθεί στην Επιτροπή για να μπορεί να εκπληρώνει την αποστολή επιβλέψεως που της έχει ανατεθεί από το κοινοτικό δίκαιο. Η αποστολή αυτή περιλαμβάνει το καθήκον ασκήσεως μιας γενικής πολιτικής με στόχο την εφαρμογή στον τομέα του ανταγωνισμού των αρχών που καθορίζονται στη Συνθήκη και τον προσανατολισμό της συμπεριφοράς των επιχειρήσεων προς αυτή την κατεύθυνση.

Επομένως, η Επιτροπή έχει την εξουσία να αποφασίζει για το ύψος του ποσού των προστίμων προκειμένου να ενισχύσει το προληπτικό τους αποτέλεσμα όταν οι παραβάσεις συγκεκριμένου είδους εμφανίζονται σχετικώς συχνά, αν και το γεγονός ότι είναι παράνομες έχει αναγνωριστεί από την έναρξη της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού, λόγω του κέρδους που ορισμένες από τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις αποκομίζουν από αυτές.

Ο σκοπός της αποτροπής που δικαιούται να επιδιώκει η Επιτροπή κατά τον καθορισμό του ποσού του προστίμου σκοπεί να διασφαλίσει την τήρηση εκ μέρους των επιχειρήσεων των κανόνων του ανταγωνισμού που καθορίζονται στη Συνθήκη για τη διεξαγωγή των δραστηριοτήτων τους εντός της Κοινότητας ή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ). Συνεπώς, ο αποτρεπτικός χαρακτήρας προστίμου που επιβάλλεται λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού δεν μπορεί να καθορίζεται ούτε σε σχέση, μόνο, με την ιδιαίτερη κατάσταση της καταδικασθείσας επιχειρήσεως ούτε σε σχέση με το αν η επιχείρηση αυτή τήρησε τους κανόνες ανταγωνισμού που έχουν τεθεί σε τρίτα κράτη εκτός ΕΟΧ.

Επομένως, νομίμως η Επιτροπή επέβαλε σε επιχείρηση πρόστιμο επαρκώς αποτρεπτικό, εντός των ορίων που θέτει το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, χωρίς να οφείλει να λάβει υπόψη τις κυρώσεις που της είχαν επιβάλει τρίτα κράτη για τον καθορισμό των ορίων αυτών.

(βλ. σκέψεις 144-145, 147-148)

8. Η αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης καλύπτει κάθε ιδιώτη που βρίσκεται σε μια κατάσταση από την οποία προκύπτει ότι το κοινοτικό όργανο του δημιούργησε βάσιμες προσδοκίες, διευκρινίζεται όμως ότι ουδείς μπορεί να επικαλεσθεί προσβολή της αρχής αυτής όταν δεν υπάρχουν συγκεκριμένες, ανεπιφύλακτες και συγκλίνουσες διασφαλίσεις εκ μέρους του οργάνου, προερχόμενες από εξουσιοδοτημένες και αξιόπιστες πηγές.

Συναφώς, μια επιχείρηση δεν μπορεί ευλόγως να προσδοκά ότι απόφαση εκδοθείσα από το σώμα των Επιτρόπων, σύμφωνα με την αρχή της συλλογικότητας, την οποία καθιερώνει το άρθρο 1 του Εσωτερικού κανονισμού της Επιτροπής της 29ης Νοεμβρίου 2000, με την οποία της επιβλήθηκε πρόστιμο για την κύρωση της συμμετοχής της σε ενεργή σύμπραξη παγκόσμιας κλίμακας, μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο ανάθεσης εξουσιών στον αρμόδιο για θέματα ανταγωνισμού γενικό διευθυντή, ως μέτρο διαχειρίσεως ή διοικήσεως υπό την έννοια του άρθρου 14 του κανονισμού αυτού. Κατά συνέπεια, ένας γενικός διευθυντής σαφώς και δεν μπορούσε να παράσχει σε επιχείρηση «συγκεκριμένες διασφαλίσεις προερχόμενες από εξουσιοδοτημένη και αξιόπιστη πηγή» όσον αφορά τον συνυπολογισμό των κυρώσεων που της είχαν επιβληθεί σε τρίτο κράτος, καθότι η αρμοδιότητά του περιοριζόταν στην υποβολή προτάσεων στο σώμα των Επιτρόπων που ήταν ελεύθερο να τις δεχτεί ή να τις απορρίψει.

(βλ. σκέψη 152-153)

9. Ναι μεν η Επιτροπή διαθέτει εξουσία εκτιμήσεως κατά τον καθορισμό του ποσού των εκάστοτε προστίμων, χωρίς να οφείλει να εφαρμόζει συγκεκριμένη μαθηματική μέθοδο, το Πρωτοδικείο ωστόσο αποφαίνεται, δυνάμει του άρθρου 17 του κανονισμού 17, με πλήρη δικαιοδοσία υπό την έννοια του άρθρου 229 ΕΚ επί των προσφυγών που ασκούνται κατά αποφάσεων με τις οποίες η Επιτροπή επιβάλλει πρόστιμο και μπορεί, κατά συνέπεια, να καταργήσει, να μειώσει ή να αυξήσει το επιβληθέν πρόστιμο. Στο πλαίσιο αυτό, η εκτίμηση του αν το ποσό του προστίμου είναι σύμφωνο με την αρχή της αναλογικότητας μπορεί, ανεξαρτήτως ενδεχομένων πρόδηλων σφαλμάτων εκτιμήσεως εκ μέρους της Επιτροπής, να δικαιολογήσει την προσκόμιση και τον συνυπολογισμό πρόσθετων πληροφοριακών στοιχείων που δεν αναφέρονται στην απόφαση της Επιτροπής.

(βλ. σκέψη 165)

10. H μεταβολή που συνεπάγονται οι κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, σε σχέση προς την προγενέστερη διοικητική πρακτική της Επιτροπής δεν συνιστά αλλοίωση του νομικού πλαισίου καθορισμού του ποσού των προστίμων που είναι δυνατόν να επιβληθούν, αντίθετη προς τη γενική αρχή της μη αναδρομικότητας των νόμων ή την αρχή της ασφαλείας δικαίου. Συγκεκριμένα, αφενός η προγενέστερη πρακτική της Επιτροπής κατά τη λήψη των αποφάσεων αυτών δεν χρησιμεύει η ίδια ως νομικό πλαίσιο των προστίμων που επιβάλλονται στον τομέα του ανταγωνισμού, δεδομένου ότι το νομικό αυτό πλαίσιο καθορίζεται αποκλειστικά και μόνον από τον κανονισμό 17. Αφετέρου, βάσει του περιθωρίου εκτιμήσεως που αναγνωρίζει ο κανονισμός 17 στην Επιτροπή, η καθιέρωση από την τελευταία μιας νέας μεθόδου υπολογισμού του ποσού των προστίμων, η οποία ενδεχομένως συνεπάγεται αύξηση του γενικού ύψους των προστίμων αλλά δεν βαίνει πέραν του νομικού πλαισίου των κυρώσεων που καθορίζει το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως αναδρομική επίταση των προστίμων, όπως αυτά προβλέπονται από την ως άνω διάταξη.

(βλ. σκέψεις 190-191)

11. Το γεγονός ότι η Επιτροπή έχει επιβάλει στο παρελθόν πρόστιμα ενός ορισμένου ύψους για ορισμένες μορφές παραβάσεων δεν της στερεί τη δυνατότητα να αυξάνει το ύψος αυτό, εντός των ορίων που αναφέρει ο κανονισμός 17, αν αυτό είναι αναγκαίο προκειμένου να κατοχυρωθεί η εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού και για να ενισχυθεί το αποτρεπτικό τους αποτέλεσμα. Αντιθέτως, η αποτελεσματική εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού προϋποθέτει ότι η Επιτροπή μπορεί οποτεδήποτε να προσαρμόζει το ύψος των προστίμων στις ανάγκες της πολιτικής αυτής.

(βλ. σκέψεις 192, 216)

12. Όσον αφορά τον καθορισμό του ποσού των προστίμων στις υποθέσεις ανταγωνισμού, η μοναδική ρητή παραπομπή του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 στον κύκλο εργασιών αφορά το όριο που δεν μπορεί να υπερβεί το ποσό ενός προστίμου, όριο που θεωρείται σχετικό με τον παγκόσμιο κύκλο εργασιών. Εντός του ορίου που θέτει η ως άνω διάταξη, η Επιτροπή μπορεί κατ’ αρχήν να καθορίσει το πρόστιμο βάσει του κύκλου εργασιών της επιλογής της, όσον αφορά τη γεωγραφική ζώνη και τα οικεία προϊόντα, χωρίς να υποχρεούται να λάβει συγκεκριμένα υπόψη της τον παγκόσμιο κύκλο εργασιών ή τον κύκλο εργασιών που πραγματοποιήθηκε στην οικεία γεωγραφική αγορά ή στην αγορά των εν λόγω προϊόντων. Τέλος, ναι μεν οι κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, δεν προβλέπουν τον υπολογισμό των προστίμων ανάλογα με συγκεκριμένο κύκλο εργασιών, δεν απαγορεύουν ωστόσο τον συνυπολογισμό ενός τέτοιου κύκλου εργασιών, υπό την προϋπόθεση ότι η επιλογή της Επιτροπής δεν πάσχει πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως.

(βλ. σκέψη 195)

13. Το γεγονός ότι η Επιτροπή διέθετε περιορισμένη μόνον αρμοδιότητα επιβολής κυρώσεων στο έδαφος του ΕΟΧ λόγω παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού, δεν απαγορεύει το να λάβει υπόψη της τον παγκόσμιο κύκλο εργασιών που αντλείται από την πώληση του εν λόγω προϊόντος, προκειμένου να αξιολογήσει την οικονομική ικανότητα των μερών της συμπράξεως να προκαλέσουν ζημία στον ανταγωνισμό εντός του ΕΟΧ, δεδομένου ότι ανεξαρτήτως του κύκλου εργασιών που λαμβάνεται υπόψη, δεν πρέπει να του προσδίδεται δυσανάλογη σημασία σε σχέση με τα λοιπά στοιχεία εκτιμήσεως.

(βλ. σκέψεις 200-201)

14. Οσάκις η Επιτροπή στηρίζεται στις επιπτώσεις της παραβάσεως προκειμένου να αξιολογήσει τη βαρύτητά της, σύμφωνα με το σημείο 1 Α, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, τα αποτελέσματα που πρέπει να λαμβάνονται συναφώς υπόψη είναι εκείνα που απορρέουν από την όλη παράβαση στην οποία μετείχαν όλες οι επιχειρήσεις, οπότε δεν ασκεί εν προκειμένω επιρροή η εξέταση της ατομικής συμπεριφοράς ή των ιδιαίτερων στοιχείων κάθε επιχειρήσεως.

(βλ. σκέψη 203)

15. Όσον αφορά τον καθορισμό του ποσού των προστίμων που επιβάλλονται λόγω παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού, η προσέγγιση της Επιτροπής, η οποία συνίσταται στην ταξινόμηση των μερών μιας συμπράξεως σε διάφορες κατηγορίες, με συνέπεια τον κατ’ αποκοπή καθορισμό του αρχικού ποσού που ορίστηκε για τις επιχειρήσεις που ανήκαν στην ίδια κατηγορία, μολονότι έχει ως αποτέλεσμα να μην λαμβάνονται υπόψη οι διαφορές μεγέθους μεταξύ επιχειρήσεων της ίδιας κατηγορίας, δεν μπορεί κατ’ αρχήν να επικριθεί. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή δεν υποχρεούται, κατά τον καθορισμό του ποσού των προστίμων, να εξασφαλίζει, σε περίπτωση που επιβάλλονται πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις εμπλεκόμενες στην ίδια παράβαση, ότι τα τελικά ποσά των προστίμων θα αντικατοπτρίζουν οιαδήποτε διαφορά μεταξύ των οικείων επιχειρήσεων ως προς τον συνολικό κύκλο εργασιών τους.

Ωστόσο, μια τέτοια ταξινόμηση σε κατηγορίες πρέπει να τηρεί την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως κατά την οποία απαγορεύεται να αντιμετωπίζονται παρόμοιες καταστάσεις κατά τρόπο διαφορετικό και διαφορετικές καταστάσεις καθ’ όμοιο τρόπο, εκτός αν μια τέτοια αντιμετώπιση δικαιολογείται αντικειμενικώς. Περαιτέρω, το ποσό των προστίμων πρέπει, τουλάχιστον, να είναι ανάλογο προς τα στοιχεία που ελήφθησαν υπόψη για να εκτιμηθεί η βαρύτητα της παραβάσεως.

Κατά συνέπεια, όταν η Επιτροπή ταξινομεί τις οικείες επιχειρήσεις σε κατηγορίες για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων, ο καθορισμός των ορίων εκκινήσεως, για καθεμία από τις κατ’ αυτόν τον τρόπο προσδιοριζόμενες κατηγορίες πρέπει να είναι συνεπής και αντικειμενικώς δικαιολογημένος.

(βλ. σκέψεις 217, 219-220)

16. Οσάκις η Επιτροπή αποφασίζει να εφαρμόσει, για τον καθορισμό του ποσού των προστίμων που πρέπει να επιβληθούν σε επιχειρήσεις που παρέβησαν του κανόνες του ανταγωνισμού, τη μέθοδο της διαφοροποιήσεως που εκτίθεται στις κατευθυντήριες γραμμές που θέσπισε για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος, 2 του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, οφείλει να συμμορφώνεται προς αυτήν, εκτός αν διευκρινίσει ειδικά τους λόγους για τους οποίους είναι εύλογο, ενδεχομένως, να παρεκκλίνει επί συγκεκριμένου σημείου. Επομένως, ναι μεν η Επιτροπή μπορεί να λάβει υπόψη της πλείονα στοιχεία για να καθορίσει το τελικό ποσό του προστίμου και δεν υποχρεούται να εφαρμόσει προς τούτο αριθμητικούς τύπους, πλην όμως οφείλει, εφόσον έκρινε σκόπιμο και δίκαιο να προσφύγει, σε ένα ορισμένο στάδιο της διαδικασίας καθορισμού, σε αριθμητικά στοιχεία υπολογισμού, να εφαρμόσει τη μέθοδό της κατά τρόπο ορθό, συνεπή και, ειδικότερα, μη εισάγοντα διακρίσεις. Άπαξ και επέλεξε οικειοθελώς να εφαρμόσει αυτού του είδους την αριθμητική μέθοδο, δεσμεύεται από τους κανόνες της, εκτός αν δικαιολογήσει ρητά την απόκλιση έναντι όλων των μερών της ίδιας συμπράξεως.

(βλ. σκέψεις 231-232, 352)

17. Από την αιτιολογία μιας ατομικής αποφάσεως πρέπει να διαφαίνεται κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο η συλλογιστική της κοινοτικής αρχής που εκδίδει την προσβαλλόμενη πράξη, κατά τρόπο που να καθιστά δυνατό στους ενδιαφερομένους να γνωρίζουν τους λόγους που δικαιολογούν τη λήψη του μέτρου και στο αρμόδιο δικαιοδοτικό όργανο να ασκεί τον έλεγχό του. H υποχρέωση αιτιολογήσεως πρέπει να εκτιμάται αναλόγως των περιστάσεων της συγκεκριμένης περιπτώσεως. Η αιτιολογία δεν απαιτείται να διασαφηνίζει όλα τα ουσιώδη πραγματικά και νομικά στοιχεία, καθόσον το ζήτημα αν η αιτιολογία μιας πράξεως ικανοποιεί τις απαιτήσεις του άρθρου 253 ΕΚ πρέπει να εκτιμάται όχι μόνο βάσει της διατυπώσεώς της αλλά και του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται.

Συναφώς, η Επιτροπή τηρεί την υποχρέωση αιτιολογήσεως εφόσον αναφέρει, σε απόφαση περί κυρώσεως παραβάσεων των κανόνων του ανταγωνισμού, τα στοιχεία εκτιμήσεως που της επέτρεψαν να εκτιμήσει τη βαρύτητα της διαπραχθείσας παραβάσεως, χωρίς να οφείλει να παραθέσει αναλυτικότερη αιτιολογία ή αριθμητικά στοιχεία σχετικά με τον τρόπο υπολογισμού του προστίμου.

(βλ. σκέψεις 250, 252)

18. Ο κανόνας σύμφωνα με τον οποίο, για τη παράβαση ευθύνεται, κατ’ αρχήν, το φυσικό ή νομικό πρόσωπο που διηύθυνε την οικεία επιχείρηση κατά τον χρόνο διαπράξεως της παραβάσεως, έστω και αν, κατά τον χρόνο εκδόσεως της περί διαπιστώσεως της παραβάσεως αποφάσεως, η εκμετάλλευση της επιχειρήσεως τελούσε υπό την ευθύνη άλλου προσώπου, πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι μια επιχείρηση –ήτοι μια οικονομική ενότητα προσωπικών, υλικών και άυλων στοιχείων–, διευθύνεται από τα όργανα που προβλέπει το καταστατικό της και κάθε επιβάλλουσα πρόστιμο απόφαση μπορεί να απευθύνεται στην εκ του καταστατικού διεύθυνση της επιχειρήσεως (διοικητικό συμβούλιο, διοικούσα επιτροπή, πρόεδρος, διαχειριστής κ.λπ.), παρόλο που, τελικά, τις χρηματοοικονομικές συνέπειες φέρουν οι ιδιοκτήτες της επιχειρήσεως. Ο κανόνας αυτός δεν θα εφαρμοζόταν αν απαιτούνταν από την Επιτροπή να εντοπίζει πάντοτε, όταν αντιμετωπίζει τη συνιστώσα παράβαση συμπεριφορά επιχειρήσεως, τον κύριο της επιχειρήσεως ασκώντας αποφασιστική επιρροή στην επιχείρηση, προκειμένου να μπορέσει να τιμωρήσει αυτόν και μόνο.

(βλ. σκέψεις 280-281)

19. Άπαξ μια παράβαση έχει διαπραχθεί από πλείονες επιχειρήσεις, για τον υπολογισμό του ποσού των προστίμων πρέπει να προσδιορίζονται οι αντίστοιχοι ρόλοι τους στην παράβαση καθ’ όσον χρόνο συμμετείχαν σ’ αυτήν. Προκύπτει, μεταξύ άλλων, ότι ο ρόλος του «επικεφαλής» που έχουν μία ή περισσότερες επιχειρήσεις στο πλαίσιο μιας συμπράξεως πρέπει να λαμβάνεται υπόψη για τον υπολογισμό του ποσού του προστίμου, στο μέτρο που οι επιχειρήσεις που είχαν αυτόν τον ρόλο αυτό πρέπει, λόγω αυτού, να φέρουν ειδική ευθύνη σε σχέση με τις λοιπές επιχειρήσεις.

(βλ. σκέψη 301)

20. Κατά το σημείο 3, πρώτη περίπτωση, των κατευθυντήριων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, το γεγονός ότι η επιχείρηση «έχει παίξει αποκλειστικά παθητικό ρόλο ή μιμήθηκε απλώς τη συμπεριφορά άλλων επιχειρήσεων» στη διάπραξη της παράβασης μπορεί, εφόσον αποδειχθεί, να συνιστά ελαφρυντική περίσταση.

Συναφώς, μεταξύ των στοιχείων που μπορούν να αποκαλύψουν τον παθητικό ρόλο μιας επιχειρήσεως στο πλαίσιο συμπράξεως μπορούν να ληφθούν υπόψη ο αισθητά σποραδικός χαρακτήρας των συμμετοχών της σε συναντήσεις σε σχέση με τα τακτικά μέλη της συμπράξεως, καθώς και η ύπαρξη ρητών σχετικών δηλώσεων εκ μέρους των εκπροσώπων τρίτων επιχειρήσεων που μετείχαν στην παράβαση. Εν πάση περιπτώσει, πρέπει να ληφθεί υπόψη το σύνολο των συναφών περιστάσεων της υπό κρίση υποθέσεως.

(βλ. σκέψεις 330-331)

21. Όταν η Επιτροπή καλείται να καθορίσει το ποσό του προστίμου που πρέπει να επιβληθεί στα μέλη συμπράξεως αντίθετης προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, δεν οφείλει όσον αφορά τον συνυπολογισμό των ελαφρυντικών περιστάσεων, να τηρήσει την προγενέστερη πρακτική της ως προς τη λήψη αποφάσεων. Επομένως, δεν οφείλει, ακόμη και αν το έπραξε στο παρελθόν, να λάβει συναφώς υπόψη την εκ μέρους επιχειρήσεως εφαρμογή προγράμματος συμμορφώσεως των πρακτικών της με τους κανόνες του ανταγωνισμού ή την κακή οικονομική κατάσταση του τομέα στον οποίο ανήκει η επιχείρηση.

(βλ. σκέψεις 343, 345)

22. Tο προβλεπόμενο στο άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 όριο του 10 %, μέχρι το οποίο μπορεί να επιβληθεί πρόστιμο σε επιχείρηση λόγω παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού, αναφέρεται στον συνολικό κύκλο εργασιών της οικείας επιχειρήσεως, καθότι μόνον αυτός ο κύκλος εργασιών συνιστά ένδειξη για τη σημασία και την επιρροή της επιχειρήσεως αυτής στην αγορά. Είναι το μοναδικό από τα τελικώς επιβληθέντα πρόστιμα που πρέπει να μειωθεί μέχρι του προαναφερθέντος ορίου σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο 15· η διάταξη αυτή δεν απαγορεύει στην Επιτροπή να ορίσει, κατά τον υπολογισμό της, ενδιάμεσο ποσό υπερβαίνον το εν λόγω όριο, εφόσον το ύψος του προστίμου που τελικά επιβάλλεται δεν υπερβαίνει το όριο αυτό.

(βλ. σκέψη 367)

23. Στον τομέα του ανταγωνισμού, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να λάβει υπόψη την ελλειμματική οικονομική κατάσταση μιας επιχειρήσεως, κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου, καθόσον η αναγνώριση μιας τέτοιας υποχρεώσεως θα ισοδυναμούσε με την παροχή αδικαιολόγητου από απόψεως ανταγωνισμού πλεονεκτήματος στις επιχειρήσεις που έχουν προσαρμοστεί λιγότερο στις συνθήκες της αγοράς. Το γεγονός ότι η Επιτροπή θεώρησε κατά την προηγούμενη πρακτική ως προς τη λήψη των αποφάσεών της ότι έπρεπε να λάβει υπόψη της τις χρηματοοικονομικές δυσχέρειες συγκεκριμένης επιχειρήσεως δεν σημαίνει ότι υποχρεούται να εκφέρει την ίδια κρίση και σε μεταγενέστερη απόφασή της.

Περαιτέρω, το κοινοτικό δίκαιο δεν απαγορεύει αυτό καθ’ εαυτό το μέτρο κοινοτικής αρχής που οδηγεί σε πτώχευση ή εκκαθάριση συγκεκριμένης επιχειρήσεως.

(βλ. σκέψεις 370, 372, 484)

24. Δεν μπορεί να αναγνωριστεί δικαίωμα απόλυτης σιωπής σε επιχείρηση στην οποία αποστέλλεται αίτηση παροχής πληροφοριών υπό την έννοια του άρθρου 11, παράγραφος 5, του κανονισμού 17. Συγκεκριμένα, η αναγνώριση αυτού του δικαιώματος υπερβαίνει ό,τι είναι αναγκαίο για την προάσπιση των δικαιωμάτων άμυνας των επιχειρήσεων και συνιστά αδικαιολόγητο εμπόδιο στην εκπλήρωση της αποστολής της Επιτροπής να μεριμνά για την τήρηση των κανόνων του ανταγωνισμού στην κοινή αγορά. Το δικαίωμα σιωπής αναγνωρίζεται μόνο στο μέτρο που η οικεία επιχείρηση υποχρεούται να παράσχει απαντήσεις με τις οποίες θα οδηγούνταν στο σημείο να παραδεχθεί την ύπαρξη παραβάσεως, με την απόδειξη της οποίας βαρύνεται η Επιτροπή.

Η Επιτροπή δικαιούται, για να διαφυλάξει την πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 11 του κανονισμού 17, να υποχρεώνει τις επιχειρήσεις να παρέχουν όλες τις απαραίτητες πληροφορίες που αναφέρονται σε πραγματικά περιστατικά των οποίων έχει λάβει γνώση και να της προσκομίζουν, εν ανάγκη, τα σχετικά έγγραφα που κατέχουν, έστω και αν αυτά μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να αποδειχθεί συμπεριφορά που προσβάλλει τον ελεύθερο ανταγωνισμό. Η εξουσία της Επιτροπής να απαιτεί την παροχή πληροφοριών δεν απαγορεύεται ούτε από το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 2, της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ούτε από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

Εν πάση περιπτώσει, το γεγονός ότι ο αποδέκτης της αιτήσεως παροχής πληροφοριών οφείλει να απαντήσει στα ερωτήματα της Επιτροπής σχετικά με αμιγώς πραγματικά γεγονότα και να προσκομίσει τα ζητούμενα προϋπάρχοντα έγγραφα δεν μπορεί να συνιστά παραβίαση της αρχής του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας ή του δικαιώματος για μια δίκαιη δίκη, που παρέχουν, στον τομέα του δικαίου του ανταγωνισμού, προστασία ισοδύναμη με αυτή που εγγυάται το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Συγκεκριμένα, ο αποδέκτης της αιτήσεως παροχής πληροφοριών έχει κάθε δικαίωμα να αποδείξει αργότερα, στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας ή ενώπιον του κοινοτικού δικαστή, ότι τα γεγονότα που εξέθεσε στις απαντήσεις του ή τα έγγραφα που κοινοποίησε έχουν διαφορετικό νόημα από αυτό που δέχθηκε η Επιτροπή.

(βλ. σκέψεις 402-404, 406)

25. Το γεγονός ότι είχε απευθυνθεί σε επιχείρηση αίτηση παροχής πληροφοριών, δυνάμει του άρθρου 11, παράγραφος 1, του κανονισμού 17, δεν είναι καθοριστικό για να ελαχιστοποιηθεί η σπουδαιότητα της συνεργασίας που παρέσχε η επιχείρηση αυτή, δυνάμει του σημείου Δ, παράγραφος 2, πρώτη περίπτωση, της ανακοινώσεως σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων.

(βλ. σκέψη 410)

26. Μπορούν να αποτελέσουν έγκυρα αποδεικτικά στοιχεία κατά την έννοια του σημείου Δ, παράγραφος 2, πρώτη περίπτωση, της ανακοινώσεως σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων, τα προφορικά στοιχεία που παρέχει μια επιχείρηση στην Επιτροπή. Συγκεκριμένα, η διάταξη αυτή προβλέπει ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως «αποδεικτικά στοιχεία» που συμβάλλουν στην επιβεβαίωση της υπάρξεως της διαπραχθείσας παραβάσεως όχι μόνον «έγγραφα» αλλά και «πληροφορίες». Συνεπώς, οι εν λόγω πληροφορίες δεν πρέπει κατ’ ανάγκη να παρέχονται γραπτώς. Αφετέρου, η πρακτική χρησιμότητα μιας αμιγώς προφορικής πληροφορίας δεν αμφισβητείται εφόσον παρέχει, παραδείγματος χάρη, στην Επιτροπή άμεσες αποδείξεις της παραβάσεως ή εφόσον, λόγω της ακρίβειάς της, ενθαρρύνει την Επιτροπή να συνεχίσει μια έρευνα την οποία θα είχε εγκαταλείψει χωρίς την πληροφορία αυτή, καθότι δεν διέθετε επαρκείς πληροφορίες εκείνη τη χρονική στιγμή.

(βλ. σκέψεις 430-431)

27. Μπορεί να ανταμειφθεί με μείωση του προστίμου κάθε συνεργασία που διευκόλυνε την εκ μέρους της Επιτροπής διαπίστωση της παραβάσεως και, ενδεχομένως, τον τερματισμό της. Ναι μεν αληθεύει ότι η ανακοίνωση σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων προβλέπει, στο σημείο της Α, παράγραφος 3, μόνον τη μείωση «του προστίμου που [οι συνεργαζόμενες με την Επιτροπή επιχειρήσεις] θα όφειλαν άλλως να καταβάλουν», η διάταξη αυτή όμως δεν απαιτεί να συσχετίζεται κάθε ατομική πληροφορία με παραβίαση του κοινοτικού δικαίου δυνάμενη να κυρωθεί χωριστά. Για να μπορέσει να εφαρμοστεί η εν λόγω ανακοίνωση σε μια επιχείρηση, αρκεί η διατεθειμένη να συνεργαστεί επιχείρηση να εκτεθεί στο ενδεχόμενο επιβολής κυρώσεων, με την αποκάλυψη της εμπλοκής της σε παράβαση, ενώ η συνεκτίμηση των διαφόρων πληροφοριών, με σκοπό την ενδεχόμενη μείωση του προστίμου, εξαρτάται από τη χρησιμότητά τους για την εκ μέρους της Επιτροπής εκπλήρωση του καθήκοντός της να αποδείξει την ύπαρξη της παραβάσεως και να θέσει τέρμα σε αυτή.

Ως προς το τελευταίο αυτό σημείο, όταν ένας υπάλληλος της Επιτροπής που δεν τηρεί το καθήκον πίστης είναι σε θέση να υπονομεύσει το έργο του θεσμικού οργάνου στο οποίο ανήκει, υποστηρίζοντας τα μέλη ενός παράνομου καρτέλ και μπορεί, ως εκ τούτου, να περιπλέξει σημαντικά την έρευνα του οργάνου, παραδείγματος χάρη καταστρέφοντας ή νοθεύοντας αποδεικτικά στοιχεία, ενημερώνοντας τα μέλη του καρτέλ για επικείμενο αιφνιδιαστικό έλεγχο και αποκαλύπτοντας όλη τη στρατηγική έρευνας της Επιτροπής, η πληροφορία περί υπάρξεως τέτοιου υπαλλήλου πρέπει, κατ’ αρχήν, να θεωρηθεί ικανή να διευκολύνει το καθήκον της Επιτροπής που συνίσταται στην απόδειξη και τον τερματισμό της παραβάσεως. Η χρησιμότητα μιας τέτοιας πληροφορίας είναι ιδιαιτέρως σημαντική όταν παρέχεται στο αρχικό στάδιο έρευνας που διεξάγει η Επιτροπή σχετικά με ενδεχόμενες αντίθετες προς τον ανταγωνισμό ενέργειες.

(βλ. σκέψεις 435-436)

28. Στην εξουσία που έχει η Επιτροπή δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 περιλαμβάνεται η δυνατότητα να ορίζει την ημερομηνία κατά την οποία καθίστανται απαιτητά τα πρόστιμα καθώς και την ημερομηνία ύστερα από την οποία αρχίζουν να οφείλονται τόκοι υπερημερίας, να καθορίζει το επιτόκιο και να προσδιορίζει σχετικές με την εκτέλεση της αποφάσεως λεπτομέρειες, απαιτώντας, ενδεχομένως, τη σύσταση τραπεζικής εγγυήσεως καλύπτουσας το κεφάλαιο και τους τόκους των επιβληθέντων προστίμων. Ελλείψει τέτοιας εξουσίας, το πλεονέκτημα που θα ήταν δυνατόν να αντλούν οι επιχειρήσεις από την εκπρόθεσμη πληρωμή προστίμων θα είχε ως αποτέλεσμα την αποδυνάμωση των κυρώσεων που επιβάλλει η Επιτροπή στο πλαίσιο του καθήκοντός της να μεριμνά για την εφαρμογή των κανόνων του ανταγωνισμού. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η υποχρέωση πληρωμής τόκων λόγω μη έγκαιρης καταβολής των προστίμων δικαιολογείται από τον σκοπό να αποφεύγεται η καταστρατήγηση της πρακτικής αποτελεσματικότητας της Συνθήκης από πρακτικές ακολουθούμενες μονομερώς από επιχειρήσεις που καθυστερούν να πληρώνουν τα επιβαλλόμενα σ’ αυτές πρόστιμα και για να αποφεύγεται ότι οι τελευταίες αυτές επιχειρήσεις ευνοούνται σε σχέση με αυτές που πληρώνουν τα πρόστιμά τους εντός της ταχθείσας προθεσμίας.

(βλ. σκέψεις 475-476)

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΥ (δεύτερο τμήμα)

της 29ης Απριλίου 2004 ( )

«Ανταγωνισμός – Σύμπραξη – Αγορά των ηλεκτροδίων γραφίτη – Καθορισμός των τιμών και κατανομή των αγορών – Υπολογισμός του ποσού των προστίμων – Σώρευση των κυρώσεων – Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό του ποσού των προστίμων – Εφαρμογή – Βαρύτητα και διάρκεια της παραβάσεως – Επιβαρυντικές περιστάσεις – Ελαφρυντικές περιστάσεις – Ικανότητα πληρωμής του προστίμου – Συνεργασία κατά τη διοικητική διαδικασία – Όροι πληρωμής»

Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T-236/01, T-239/01, T-244/01 έως T-246/01, T-251/01 και T-252/01,

Tokai Carbon Co. Ltd., με έδρα το Τόκιο (Ιαπωνία), εκπροσωπούμενη αρχικώς από τους G. Van Gerven, T. Franchoo και M. De Grave, και στη συνέχεια από τους Van Gerven και T. Franchoo, δικηγόρους, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

SGL Carbon AG, με έδρα το Βισμπάντεν (Γερμανία), εκπροσωπούμενη από τους M. Klusmann, F. Wiemer και C. Canenbley, δικηγόρους,

Nippon Carbon Co. Ltd, με έδρα το Τόκιο (Ιαπωνία), εκπροσωπούμενη από τον H. Gilliams, δικηγόρο,

Showa Denko KK, με έδρα το Τόκιο (Ιαπωνία), εκπροσωπούμενη από τους M. Dolmans, P. Werdmuller, δικηγόρους, και J. Temple-Lang, solicitor,

GrafTech International Ltd, πρώην UCAR International Inc., με έδρα το Wilmington, Delaware (Ηνωμένες Πολιτείες), εκπροσωπούμενη από τους K. Lasok, QC, και B. Hartnett, barrister, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

SEC Corp., με έδρα τo Amagasaki, Hyogo (Ιαπωνία), εκπροσωπούμενη από τον K. Platteau, δικηγόρο,

The Carbide/Graphite Group, Inc., με έδρα το Pittsburgh (Ηνωμένες Πολιτείες), εκπροσωπούμενη αρχικώς από τους M. Seimetz και J. Brücher, και στη συνέχεια από τον P. Grund, δικηγόρους, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

προσφεύγουσες,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης από τους W. Mölls και P. Hellström, και, στην υπόθεση T-246/01, από τον W. Wils, επικουρούμενους, στην υπόθεση T-239/01, από τον H.-J. Freund, δικηγόρο, και, στις υποθέσεις T-244/01, T-246/01, T-251/01 και T-252/01, από τους J. Flynn και C. Kilroy, barristers, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

καθής,

που έχει ως αντικείμενο αιτήματα περί συνολικής ή μερικής ακυρώσεως της αποφάσεως 2002/271/ΕΚ της Επιτροπής, της 18ης Ιουλίου 2001, σχετικά με διαδικασία του άρθρου 81 της Συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ – Υπόθεση COMP/E-1/36.490 – Ηλεκτρόδια γραφίτη (ΕΕ 2002, L 100, σ. 1),

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ (δεύτερο τμήμα),

συγκείμενο από τους N. J. Forwood, πρόεδρο, J. Pirrung και A. W. H. Meij, δικαστές,

γραμματέας: J. Plingers, υπάλληλος διοικήσεως,

κατόπιν της έγγραφης διαδικασίας και της ακροάσεως της 3ης Ιουλίου 2003,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Ιστορικό της διαφοράς και διαδικασία

1 Με την απόφαση 2002/271/ΕΚ της Επιτροπής, της 18ης Ιουλίου 2001, σχετικά με διαδικασία του άρθρου 81 της Συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ – Υπόθεση COMP/E-1/36.490 – Ηλεκτρόδια γραφίτη (ΕΕ 2002, L 100, σ. 1, στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση), η Επιτροπή διαπίστωσε τη συμμετοχή διαφόρων επιχειρήσεων σε σειρά συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών, υπό την έννοια του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ και του άρθρου 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον Ενιαίο Οικονομικό Χώρο (στο εξής: συμφωνία ΕΟΧ), στον τομέα των ηλεκτροδίων γραφίτη.

2 Τα ηλεκτρόδια γραφίτη χρησιμοποιούνται κυρίως για την παραγωγή χάλυβα σε ηλεκτροκαμίνους. Η παραγωγή χάλυβα σε ηλεκτροκαμίνους συνίσταται κυρίως σε διαδικασία ανακύκλωσης μέσω της οποίας τα από μέταλλα χάλυβα μετατρέπονται σε νέο χάλυβα, σε αντίθεση με την παραδοσιακή μέθοδο χρησιμοποίησης υψικαμίνου οξυγόνου για την παραγωγή χάλυβα από σιδηρομετάλλευμα. Σε μια συνήθη ηλεκτροκάμινο που ρευστοποιεί από μέταλλα σιδήρου χρησιμοποιούνται εννέα ηλεκτρόδια, συγκεντρωμένα σε δέσμες των τριών. Λόγω της έντασης της διαδικασίας ρευστοποίησης, αναλώνεται ένα ηλεκτρόδιο ανά οκτώ ώρες περίπου. Ο χρόνος παραγωγής ενός ηλεκτροδίου είναι περίπου δύο μήνες. Δεν υπάρχουν υποκατάστατα για τα ηλεκτρόδια γραφίτη στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας παραγωγής.

3 Η ζήτηση ηλεκτροδίων γραφίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την παραγωγή χάλυβα σε ηλεκτροκαμίνους. Οι πελάτες είναι κυρίως παραγωγοί χάλυβα οι οποίοι αντιπροσωπεύουν το 85 % της ζήτησης. Το 1998, η παγκόσμια παραγωγή ακατέργαστου χάλυβα ήταν 800 εκατομμύρια τόνοι, εκ των οποίων 280 εκατομμύρια παρήχθησαν σε ηλεκτροκαμίνους. Κατά την τελευταία εικοσαετία, η παραγωγή με τη μέθοδο της ηλεκτροκαμίνου έχει παρουσιάσει σημαντική εξέλιξη (35 % της παγκόσμιας παραγωγής το 1998, έναντι 18 % είκοσι χρόνια πριν).

4 Οι τιμές των ηλεκτροδίων γραφίτη ορίζονται στο εθνικό νόμισμα ανά τόνο. Το 1998 η τιμή ήταν 5 600 γερμανικά μάρκα (DEM), ήτοι περίπου 2 863 ευρώ ανά τόνο. Για τα ηλεκτρόδια μεγαλύτερου μεγέθους η τιμή αυτή αυξάνεται κατά 15 έως 30 %.

5 Κατά τη δεκαετία του 1980, οι τεχνολογικές εξελίξεις οδήγησαν σε σημαντική μείωση της κατανάλωσης ηλεκτροδίων ανά τόνο παραγόμενου χάλυβα. Η χαλυβουργική βιομηχανία γνώρισε επίσης φάση μεγάλης αναδιάρθρωσης κατά την περίοδο αυτή. H μείωση της ζήτησης ηλεκτροδίων οδήγησε σε μια διαδικασία αναδιάρθρωσης της παγκόσμιας βιομηχανίας παραγωγής ηλεκτροδίων. Πολλές εγκαταστάσεις έκλεισαν.

6 Το 2001, εννέα «δυτικοί» παραγωγοί εφοδίασαν την ευρωπαϊκή αγορά με ηλεκτρόδια γραφίτη: η SGL Carbon AG (στο εξής: SGL), με έδρα τη Γερμανία, και η UCAR International Inc. (στο εξής: UCAR), με έδρα τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες κάλυψαν μαζί περισσότερο από το [...] της ζήτησης, ενώ οι δύο μικρότεροι παραγωγοί, η VAW Aluminium AG (στο εξής: VAW) και η Conradty, αμφότερες εγκατεστημένες στη Γερμανία, κατέχουν από κοινού περίπου το [...] % της αγοράς. Η Carbide/Graphite Group, Inc. (στο εξής: C/G), με μερίδιο περίπου 7 % της αγοράς, εφοδίασε την ευρωπαϊκή αγορά από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι Ιάπωνες παραγωγοί Showa Denko Carbon K.K. (στο εξής: SDK), Tokai Carbon Co. Ltd. (στο εξής: Tokai), Νippon Carbon Co. Ltd (στο εξής: Nippon) και SEC Corporation (στο εξής: SEC) κατείχαν συνολικά το 3 έως 4 % της ευρωπαϊκής αγοράς.

7 Στις 5 Ιουνίου 1997, υπάλληλοι της Επιτροπής διενήργησαν, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτος κανονισμός εφαρμογής των άρθρων [81] και [82] της Συνθήκης (JO 1962, 13, σ. 204), διενήργησαν ταυτόχρονους απροειδοποίητους ελέγχους στις εγκαταστάσεις της SGL, της Conradty και της VAW στη Γερμανία καθώς και στη UCAR στη Γαλλία.

8 Την ίδια ημέρα, πράκτορες του Federal Bureau of Investigation (FBI) προέβησαν σε έρευνες στα γραφεία διαφόρων παραγωγών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Κατόπιν της διεξαγωγής των ερευνών αυτών, ασκήθηκε ποινική δίωξη κατά των SGL, SDK, Tokai και UCAR για συνομωσία. Όλοι οι κατηγορούμενοι παραδέχθηκαν την ενοχή τους και συμφώνησαν να καταβάλουν πρόστιμα τα οποία ορίσθηκαν σε 135 εκατομμύρια δολάρια Ηνωμένων Πολιτειών (USD) για την SGL, σε 110 εκατομμύρια USD για τη UCAR, σε 32,5 εκατομμύρια USD για την SDK και σε 6 εκατομμύρια USD για την Tokai, ενώ στην C/G χορηγήθηκε ασυλία. Στη συνέχεια, η SEC και η Νippon παραδέχθηκαν και αυτές την ενοχή τους και δέχθηκαν να καταβάλουν πρόστιμα τα οποία ορίσθηκαν σε 4,8 εκατομμύρια USD και σε 2,5 εκατομμύρια USD αντιστοίχως.

9 Τον Ιανουάριο του 2000 ασκήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες ποινική δίωξη κατά της ιαπωνικής εταιρείας Mitsubishi Corporation η οποία κατείχε το 50 % των μετοχών της UCAR από το 1991 έως το 1995. Τον Φεβρουάριο του 2001, η Mitsubishi καταδικάσθηκε για υποκίνηση και στήριξη συνομωσίας μεταξύ των παραγωγών ηλεκτροδίων γραφίτη. Της επιβλήθηκε πρόστιμο ύψους 134 εκατομμυρίων USD.

10 Μια ομάδα αγοραστών που ζητούσε τριπλή αποζημίωση (triple damages) άσκησε στις Ηνωμένες Πολιτείες αγωγή κατά των SGL, UCAR, C/G και SDK.

11 Τον Μάρτιο του 1999, η UCAR καταδικάσθηκε στον Καναδά στην καταβολή προστίμου 11 εκατομμυρίων δολαρίων Καναδά (CAD) για ποινική παράβαση του νόμου περί ανταγωνισμού του Καναδά. Τον Ιούλιο του 2000, η SGL παραδέχθηκε την ενοχή της και δέχθηκε να καταβάλει πρόστιμο 12,5 εκατομμυρίων CAD για την ίδια παράβαση. Τον Ιούνιο του 1998 ορισμένοι παραγωγοί χάλυβα άσκησαν στον Καναδά αγωγές κατά των SGL, UCAR, C/G και SDK λόγω συνομωσίας.

12 Στις 24 Ιανουαρίου 2000, η Επιτροπή διαβίβασε ανακοίνωση αιτιάσεων στις εγκαλούμενες επιχειρήσεις. Η διοικητική διαδικασία κατέληξε στην έκδοση, στις 18 Ιουλίου 2001, της προσβαλλομένης αποφάσεως, με την οποία προσάπτεται στις προσφεύγουσες επιχειρήσεις και στην VAW ότι προέβησαν σε καθορισμό των τιμών, σε παγκόσμια κλίμακα, καθώς και σε κατανομή των εθνικών και περιφερειακών αγορών του εν λόγω προϊόντος σύμφωνα με την αρχή του «εγχώριου παραγωγού»: η UCAR ήταν υπεύθυνη για τις Ηνωμένες Πολιτείες και για ορισμένα μέρη της Ευρώπης και η SGL για την υπόλοιπη Ευρώπη· οι SDK, Tokai, Nippon και SEC ήταν υπεύθυνες για την Ιαπωνία και για ορισμένες περιοχές της Άπω Ανατολής, ενώ η C/G, που δραστηριοποιούνταν στην αμερικανική και την ευρωπαϊκή αγορά, απλώς ακολουθούσε τις τιμές που καθόριζαν η UCAR και η SGL.

13 Σύμφωνα πάντοτε με την προσβαλλόμενη απόφαση, οι κατευθυντήριες αρχές της συμπράξεως ήταν οι ακόλουθες:

– οι τιμές των ηλεκτροδίων γραφίτη θα καθορίζονταν σε παγκόσμια κλίμακα,

– οι αποφάσεις σχετικά με τις τιμές κάθε εταιρίας θα λαμβάνονταν αποκλειστικά από τον πρόεδρο ή τους γενικούς διευθυντές,

– ο «εγχώριος παραγωγός» θα όριζε την τιμή στο «έδαφός» του και οι λοιποί παραγωγοί θα «ακολουθούσαν»,

– όσον αφορά τις «μη εγχώριες» αγορές, ήτοι τις αγορές στις οποίες δεν υπήρχε «εγχώριος» παραγωγός, οι τιμές θα αποφασίζονταν με συναίνεση,

– οι μη εγχώριοι παραγωγοί δεν έπρεπε να ασκούν επιθετικό ανταγωνισμό αλλά να εγκαταλείπουν τις «εγχώριες» αγορές των άλλων,

– δεν προβλεπόταν καμία αύξηση της παραγωγικής ικανότητας (οι ιάπωνες έπρεπε να μειώσουν την παραγωγική ικανότητά τους),

– δεν προβλεπόταν καμία μεταφορά τεχνολογίας πέραν του κύκλου των παραγωγών που συμμετείχαν στο καρτέλ.

14 Στη συνέχεια, η προσβαλλόμενη απόφαση αναφέρει ότι οι εν λόγω κατευθυντήριες αρχές θεσπίστηκαν στο πλαίσιο συναντήσεων των μελών της συμπράξεως που πραγματοποιούνταν σε διάφορα επίπεδα: συναντήσεις «ανώτατων στελεχών», συναντήσεις «εργασίας», συναντήσεις της ομάδας των ευρωπαίων παραγωγών (χωρίς τις ιαπωνικές επιχειρήσεις), εθνικές ή περιφερειακές συναντήσεις σχετικά με ειδικές αγορές και διμερείς επαφές μεταξύ επιχειρήσεων.

15 Όσον αφορά τη διάρκεια της συμπράξεως, το άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως ορίζει ως έναρξη της παραβάσεως τον Μάιο του 1992 για όλες τις εγκαλούμενες επιχειρήσεις, πλην της C/G για την οποία ως έναρξη της παραβάσεως θεωρήθηκε ο Ιανουάριος του 1993. Όσον αφορά το τέλος της παραβάσεως, ελήφθησαν υπόψη οι ακόλουθες ημερομηνίες: ο Μάρτιος του 1998 για την SGL και τη UCAR, ο Φεβρουάριος του 1998 για την Tokai, τη Nippon και την SEC, ο Απρίλιος του 1997 για την SDK, τα τέλη του 1996 για την VAW και ο Νοέμβριος του 1996 για την C/G.

16 Βάσει των διαπιστώσεων ως προς τα πραγματικά περιστατικά και των νομικών εκτιμήσεων που περιλαμβάνονται στην προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή επέβαλε στις εγκαλούμενες επιχειρήσεις πρόστιμα, το ποσό των οποίων υπολογίστηκε σύμφωνα με τη μεθοδολογία που εκτίθεται στις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ (ΕΕ 1998, C 9, σ. 3, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές), καθώς και στην ανακοίνωση σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (ΕΕ 1996, C 207, σ. 4, στο εξής: ανακοίνωση περί συνεργασίας).

17 Με το άρθρο 3 της προσβαλλομένης αποφάσεως επιβάλλονται τα ακόλουθα πρόστιμα:

SGL : 80,2 εκατομμύρια ευρώ·

UCAR: 50,4 εκατομμύρια ευρώ·

VAW : 11,6 εκατομμύρια ευρώ·

SDK : 17,4 εκατομμύρια ευρώ·

Tokai : 24,5 εκατομμύρια ευρώ·

Nippon: 12,2 εκατομμύρια ευρώ·

SEC : 12,2 εκατομμύρια ευρώ·

C/G : 10,3 εκατομμύρια ευρώ

18 Το άρθρο 4 του διατακτικού διατάσσει τις οικείες επιχειρήσεις να καταβάλουν τα πρόστιμα εντός τριών μηνών από την κοινοποίηση της προσβαλλομένης αποφάσεως, διότι άλλως θα όφειλαν να καταβάλουν τόκους με επιτόκιο 8,04 %.

19 Η προσβαλλόμενη απόφαση κοινοποιήθηκε σε καθεμία από τις προσφεύγουσες μεταξύ της 24ης και της 30ής Ιουλίου 2001.

20 Η εν λόγω απόφαση διαβιβάσθηκε με συνοδευτικό έγγραφο της 23ης Ιουλίου 2001, το οποίο ανέφερε το ποσό του επιβληθέντος προστίμου και τους όρους πληρωμής (στο εξής: έγγραφο του Ιουλίου). Το έγγραφο αυτό διευκρίνιζε ότι, κατά τη λήξη της ταχθείσας με την προσβαλλόμενη απόφαση προθεσμίας, η Επιτροπή θα προέβαινε στην είσπραξη του εν λόγω ποσού· εντούτοις, στην περίπτωση ασκήσεως προσφυγής ενώπιον του Πρωτοδικείου δεν θα ελάμβανε κανένα μέτρο εκτελέσεως, υπό την προϋπόθεση καταβολής τόκων με επιτόκιο 6,04 % και συστάσεως τραπεζικής εγγυήσεως.

21 Το έγγραφο του Ιουλίου κοινοποιήθηκε στις 24 Ιουλίου στην SGL και στις 26 Ιουλίου στη UCAR. Η Επιτροπή απάντησε στις παρατηρήσεις που διατύπωσε η UCAR ως προς τους όρους πληρωμής με έγγραφο της 9ης Αυγούστου 2001 (στο εξής: έγγραφο του Αυγούστου), αρνούμενη να δεχτεί, αφενός, πρόταση πληρωμής μη καλύπτουσα το σύνολο του προστίμου και μη λαμβάνουσα υπόψη τους οφειλόμενους φόρους και, αφετέρου, τη σύσταση ενεχύρου επί στοιχείων της εταιρικής περιουσίας της UCAR προκειμένου να εξασφαλιστεί η πληρωμή του προστίμου. Το έγγραφο του Αυγούστου κοινοποιήθηκε στη UCAR στις 10 Αυγούστου 2001.

22 Υπό τις συνθήκες αυτές, οι αποδέκτριες της αποφάσεως επιχειρήσεις, πλην της VAW, άσκησαν, με χωριστά δικόγραφα που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου μεταξύ της 1ης και της 9ης Οκτωβρίου 2001, τις παρούσες προσφυγές.

23 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (δεύτερο τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία και να θέσει ορισμένα ερωτήματα στους διαδίκους. Οι διάδικοι απάντησαν σ’ αυτά εντός της ταχθείσας προθεσμίας. Ακολούθως, αφού οι διάδικοι ανέπτυξαν τους ισχυρισμούς τους επ’ αυτών, ο πρόεδρος του δευτέρου τμήματος του Πρωτοδικείου ένωσε, με διάταξη της 5ης Ιουνίου 2003, τις επτά υποθέσεις προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής αποφάσεως, σύμφωνα με το άρθρο 50 του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου. Επιπλέον, έκρινε ως καλυπτόμενα από το απόρρητο ορισμένα έγγραφα της δικογραφίας. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 3ης Ιουλίου 2003, οι διάδικοι, πλην της C/G που δεν παρέστη, ανέπτυξαν τους ισχυρισμούς τους και απάντησαν στις ερωτήσεις του Πρωτοδικείου.

24 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 26 Σεπτεμβρίου 2003, η GrafTech International Ltd (πρώην UCAR) υπέβαλε αίτηση για την αναστολή εκτελέσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως και για τη χορήγηση προσωρινών μέτρων σχετικά με τους προβλεπόμενους στα έγγραφα του Ιουλίου και του Αυγούστου όρους πληρωμής του προστίμου (υπόθεση T-246/01 R). Κατόπιν της παραιτήσεως της GrafTech από την αίτηση αναστολής εκτελέσεως, ο Πρόεδρος του Πρωτοδικείου, με διάταξη της 24ης Μαρτίου 2004, αποφάσισε τη διαγραφή της υποθέσεως T-246/01 R από το πρωτόκολλο του Πρωτοδικείου και καταδίκασε την GrafTech στα δικαστικά έξοδα της υποθέσεως.

Αιτήματα των διαδίκων

25 Η Tokai (T-236/01) ζητεί από το Πρωτοδικείο:

­– να ακυρώσει το άρθρο 3 (και, εφόσον χρειάζεται, το άρθρο 4) της προσβαλλομένης αποφάσεως στο μέτρο που της επιβάλλει πρόστιμο 24,5 εκατομμυρίων ευρώ ή, επικουρικώς, να μειώσει ουσιωδώς το ποσό του προστίμου,

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

26 Η SGL (T-239/01) ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση στο μέτρο που την αφορά·

– επικουρικώς, να μειώσει κατά πρόσφορο τρόπο το ποσό του επιβληθέντος προστίμου·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

27 Η Nippon (T-244/01) ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει το άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως, καθόσον με αυτό διαπιστώνεται ότι η εν λόγω επιχείρηση παρέβη τα άρθρα 81 ΕΚ και 53, παράγραφος 1, της συμφωνίας ΕΟΧ στο διάστημα μεταξύ του Μαΐου του 1992 και του Μαρτίου του 1993·

– να ακυρώσει το άρθρο 3 της προσβαλλομένης αποφάσεως στο μέτρο που της επιβάλλει πρόστιμο 12,2 εκατομμυρίων ευρώ·

– επικουρικώς, να μειώσει ουσιωδώς το ποσό του προστίμου·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

28 Η SDK (T-245/01) ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει το άρθρο 3, στοιχείο δ΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως·

– επικουρικώς, να μειώσει το ποσό του προστίμου σε 2,95 εκατομμύρια ευρώ ή σε οποιοδήποτε άλλο ποσό κρίνει εύλογο το Πρωτοδικείο·

– να καλέσει την Επιτροπή, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 65, στοιχείο β΄, του Κανονισμού Διαδικασίας, να προσκομίσει όλα τα έγγραφα από τα οποία προκύπτει ο υπολογισμός του επιβληθέντος προστίμου·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

29 Η UCAR (T-246/01) ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να διατάξει τα αναγκαία ασφαλιστικά μέτρα·

– να ακυρώσει το άρθρο 3 της προσβαλλομένης αποφάσεως, στο μέτρο που της επιβάλλει πρόστιμο ή, επικουρικώς, να μειώσει το ποσό του·

– να ακυρώσει το άρθρο 4 της προσβαλλομένης αποφάσεως στο μέτρο που την αφορά ή, επικουρικώς, να τροποποιήσει τους ισχύοντες για το οφειλόμενο πρόστιμο όρους πληρωμής, σύμφωνα με τα όσα ορίζει το παράρτημα 50 του δικογράφου της προσφυγής·

– να ακυρώσει το έγγραφο του Ιουλίου ή, επικουρικώς, να τροποποιήσει τους προβλεπόμενους σ’ αυτό όρους σύμφωνα με τα όσα ορίζει το παράρτημα 50 του δικογράφου της προσφυγής·

– να ακυρώσει το έγγραφο του Αυγούστου ή, επικουρικώς, να τροποποιήσει τους προβλεπόμενους σ’ αυτό όρους σύμφωνα με τα όσα ορίζει το παράρτημα 50 του δικογράφου της προσφυγής,

– να διατάξει οποιοδήποτε άλλο δίκαιο μέτρο,

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

30 Η SEC (T-251/01) ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει το άρθρο 3 της προσβαλλομένης αποφάσεως στο μέτρο που της επιβάλλει πρόστιμο 12,2 εκατομμυρίων ευρώ·

– επικουρικώς, να μειώσει ουσιωδώς το ποσό του προστίμου·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

31 Η C/G (T-252/01) ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση στο μέτρο που της επιβάλλει πρόστιμο·

– επικουρικώς, να μειώσει το ποσό του προστίμου·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

32 Στις υποθέσεις T-236/01, T-239/01, T-245/01, T-251/01 και T-252/01, η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να απορρίψει τις προσφυγές ως αβάσιμες·

– να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα.

33 Στις υποθέσεις T-244/01 και T-246/01, η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να απορρίψει τις προσφυγές ως αβάσιμες·

– να αυξήσει το πρόστιμο·

– να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα.

Σκεπτικό

34 Στην πλειονότητα των υποθέσεων οι προσφεύγουσες αποβλέπουν, κατ’ ουσίαν, μόνο στην κατάργηση ή τη μείωση του ποσού των επιβληθέντων προστίμων, καταγγέλλοντας ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της τα πρόστιμα που είχαν ήδη επιβληθεί σε άλλες χώρες και εφάρμοσε εσφαλμένα τις κατευθυντήριες γραμμές της και την ανακοίνωση περί συνεργασίας, χωρίς να αμφισβητούν το αληθές των πραγματικών περιστατικών που διαπιστώθηκαν με την προσβαλλόμενη απόφαση. Εντούτοις, ορισμένες προσφυγές σκοπούν, περαιτέρω, στην ακύρωση ολόκληρης της προσβαλλομένης αποφάσεως και στηρίζονται σε λόγους ακυρώσεως που αντλούνται από την έλλειψη νομιμότητας της προσβαλλομένης αποφάσεως στο σύνολό της και/ή σε λόγους ακυρώσεως που αντλούνται από σφάλματα στα οποία υπέπεσε η Επιτροπή κατά τη διαπίστωση των πραγματικών περιστατικών. Τέλος, σε δύο υποθέσεις, αμφισβητούνται οι όροι πληρωμής των επιβληθέντων προστίμων.

35 Επιβάλλεται, κατ’ αρχάς, η εξέταση των αιτημάτων που σκοπούν στην ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως στο σύνολό της ή ορισμένων διαπιστώσεων πραγματικών περιστατικών που περιέχονται σ’ αυτή. Ακολούθως, θα εξεταστούν τα αιτήματα που αποβλέπουν στην ακύρωση του άρθρου 3 της προσβαλλομένης αποφάσεως ή στη μείωση των προστίμων που ορίστηκαν κατ’ εφαρμογήν των κατευθυντήριων γραμμών και της ανακοινώσεως περί συνεργασίας. Τέλος, θα εξεταστούν οι αιτιάσεις που αφορούν τον τρόπο πληρωμής των προστίμων.

Επί των αιτημάτων περί ακυρώσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως στο σύνολό της ή ορισμένων διαπιστώσεων πραγματικών περιστατικών

1. Επί των αιτημάτων περί ακυρώσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως στο σύνολό της

Υπόθεση Τ-239/01

36 Η SGL είναι η μοναδική προσφεύγουσα που επισήμως ζητεί, κυρίως, την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως στο σύνολό της, κατά το μέτρο που την αφορά. Οι λόγοι ακυρώσεως που προβάλλει προς στήριξη των αιτημάτων της αντλούνται από διάφορες διαδικαστικές πλημμέλειες.

Επί της αρνήσεως πλήρους προσβάσεως στη δικογραφία

37 Η SGL προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν της επέτρεψε την πρόσβαση στα εσωτερικά της έγγραφα και δεν της προσκόμισε κανέναν κατάλογο και καμία μη εμπιστευτική περίληψη των εν λόγω εγγράφων ούτε των εγγράφων της που περιείχαν επιχειρηματικά απόρρητα ή εμπιστευτικά στοιχεία. Λόγω αυτής της προσβολής των δικαιωμάτων άμυνάς της, δεν είχε τη δυνατότητα να αποκτήσει συνολική εικόνα των επαφών που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ της Επιτροπής και των λοιπών εμπλεκομένων επιχειρήσεων στο πλαίσιο της συνεργασίας τους. Συνεπώς, επιβάλλεται η ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως.

38 Συναφώς, το Πρωτοδικείο υπενθυμίζει ότι, κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή, προκειμένου να παράσχει στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις τη δυνατότητα να αμυνθούν αποτελεσματικά κατά των αιτιάσεων που διατυπώνονται κατ’ αυτών στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, υποχρεούται να τους καταστήσει προσιτό ολόκληρο τον φάκελο έρευνας της υποθέσεως, εξαιρουμένων των εγγράφων που περιέχουν επιχειρηματικά απόρρητα άλλων επιχειρήσεων ή άλλα εμπιστευτικά πληροφοριακά στοιχεία και των εσωτερικών εγγράφων της Επιτροπής (βλ. απόφαση του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002, T-23/99, LR AF 1998 κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. ΙΙ-1705, σκέψη 170, και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

39 Στο μέτρο που η SGL ισχυρίζεται, ενώπιον του Πρωτοδικείου, ότι η Επιτροπή όφειλε να της κοινοποιήσει τουλάχιστον κατάλογο ή μη εμπιστευτική περίληψη των εγγράφων της που περιέχουν μυστικά ή απόρρητα στοιχεία, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, κατά τη διοικητική διαδικασία, η προσφεύγουσα δεν διατύπωσε σχετικό αίτημα. Συγκεκριμένα, το από 9 Μαρτίου 2000 έγγραφό της και η από 4 Απριλίου 2000 απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων αναφέρονται αποκλειστικά στα εσωτερικά έγγραφα της Επιτροπής· με το από 9 Μαρτίου έγγραφό της, η SGL αναγνώρισε μάλιστα ότι η Επιτροπή της είχε προσκομίσει κατάλογο των εγγράφων στα οποία μπορούσε να έχει πρόσβαση. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή δεν όφειλε να καταστήσει δυνατή την πρόσβαση στους εν λόγω καταλόγους και περιλήψεις με δική της πρωτοβουλία (βλ., συναφώς, απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Μαρτίου 2000, T‑25/95, T‑26/95, T‑30/95 έως T‑32/95, T‑34/95 έως T‑39/95, T‑42/95 έως T‑46/95, T‑48/95, T‑50/95 έως T‑65/95, T‑68/95 έως T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95 και T‑104/95, Cimenteries CBR κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. II-491, σκέψη 383, στο εξής: απόφαση Ciment).

40 Όσον αφορά την αίτηση προσβάσεως στα εσωτερικά έγγραφα στα οποία η Επιτροπή δεν οφείλει να παράσχει πρόσβαση (προπαρατεθείσα απόφαση LR AF 1998 κατά Επιτροπής, σκέψη 170), πρέπει να υπομνησθεί ότι αυτός ο περιορισμός προσβάσεως δικαιολογείται από την ανάγκη διασφαλίσεως της εύρυθμης λειτουργίας της Επιτροπής στον τομέα της πατάξεως των παραβάσεων των κανόνων του ανταγωνισμού της Συνθήκης· η πρόσβαση στα εσωτερικά έγγραφα είναι δυνατή μόνον εφόσον απαιτείται από τις εξαιρετικές περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως, βάσει σοβαρών ενδείξεων τις οποίες οφείλει να προσκομίσει ο ενδιαφερόμενος, τόσο ενώπιον του κοινοτικού δικαστή όσο και στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας που διεξάγει η Επιτροπή (βλ. απόφαση Ciment, σκέψη 420, και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Ισχυριζόμενη γενικώς ότι από τα εσωτερικά έγγραφα της Επιτροπής μπορούσε να προκύψει ότι υπέστη δυσμενή μεταχείριση σε σχέση με άλλες επιχειρήσεις όσον αφορά την αξιολόγηση της συνεργασίας της, η SGL δεν προσκόμισε σοβαρές ενδείξεις αποδεικνύουσες περιστάσεις που απαιτούν την πρόσβασή της στα εν λόγω έγγραφα.

41 Περαιτέρω, η Επιτροπή τόνισε, χωρίς να την αντικρούσει η SGL επ’ αυτού, ότι τα σχετικά με τη συνεργασία των επιχειρήσεων έγγραφα δεν περιλαμβάνονταν στον εσωτερικό φάκελο της υποθέσεως, αλλά περιλαμβάνονταν στον φάκελο έρευνας στον οποίο οι επιχειρήσεις είχαν πρόσβαση. Τέλος, όπως προκύπτει από διάφορες αιτιάσεις σχετικές με τον υπολογισμό του προστίμου της (βλ., κατωτέρω, σκέψεις 348 επ.), η SGL προέβη πράγματι σε σύγκριση της συνεργασίας της με αυτή των άλλων μερών της συμπράξεως, γεγονός που επιβεβαιώνει την άποψη της Επιτροπής.

42 Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν μπορεί να προσαφθεί στην Επιτροπή ότι δεν αποκάλυψε τα εσωτερικά της έγγραφά στην SGL και ότι δεν της διαβίβασε κατάλογο ή μη εμπιστευτικές περιλήψεις των εν λόγω εγγράφων.

43 Συνεπώς, αυτός ο λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.

Επί του μη οριστικού χαρακτήρα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων

44 Η SGL ισχυρίζεται ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων της 24ης Ιανουαρίου 2000 δεν ήταν οριστική. Συγκεκριμένα, μολονότι η Επιτροπή είχε διαπιστώσει, με έγγραφο της 4ης Μαΐου 2000, ότι οι απαντήσεις ορισμένων επιχειρήσεων στην ανακοίνωση αυτή περιείχαν ασάφειες και αντιφάσεις, παρέλειψε να την αντικαταστήσει πριν από την έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως. Επομένως, η SGL δεν ήταν σε θέση να ασκήσει το δικαίωμά ακροάσεως επί του οριστικού αποτελέσματος της έρευνας.

45 Συναφώς, το Πρωτοδικείο υπενθυμίζει ότι καμία διάταξη δεν απαγορεύει στην Επιτροπή να κοινοποιεί στους ενδιαφερομένους, μετά την αποστολή της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, νέα έγγραφα τα οποία θεωρεί ότι υποστηρίζουν την άποψή της, υπό τον όρο ότι παρέχεται στις επιχειρήσεις ο αναγκαίος χρόνος προκειμένου να διατυπώσουν συναφώς τη γνώμη τους (βλ. προπαρατεθείσα στη σκέψη 38 απόφαση LR AF 1998 κατά Επιτροπής, σκέψη 190, και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

46 Εν προκειμένω, η Επιτροπή δέχεται ότι ορισμένες απαντήσεις στην ανακοίνωση των αιτιάσεων περιείχαν αντιφάσεις και κατηγορίες στρεφόμενες κατά άλλων επιχειρήσεων. Για τον λόγο αυτό, επέτρεψε την πρόσβαση σε μια μη εμπιστευτική μορφή των απαντήσεων αυτών και παρέσχε στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους συναφώς κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 25ης Μαΐου 2000. Εντούτοις, δεν άντλησε από αυτές ουδέν επιβαρυντικό συμπέρασμα.

47 Κατά πάγια νομολογία, η ανακοίνωση των αιτιάσεων πρέπει να παρέχει στους ενδιαφερόμενους τη δυνατότητα να αντιλαμβάνονται πράγματι τις ενέργειες που τους προσάπτει η Επιτροπή, προϋπόθεση που πληρούται όταν η οριστική απόφαση δεν αποδίδει στους ενδιαφερομένους παραβάσεις διαφορετικές από εκείνες που αναφέρονται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων και εφόσον λαμβάνει υπόψη μόνον πραγματικά περιστατικά επί των οποίων οι ενδιαφερόμενοι είχαν την ευκαιρία να παράσχουν εξηγήσεις (απόφαση του Πρωτοδικείου της 19ης Μαρτίου 2003, Τ-213/00, CMA CGM κ.λπ. κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 109, στο εξής: απόφαση FETTCSA). Εν προκειμένω, τίποτε δεν εμπόδιζε την SGL να συγκρίνει την ανακοίνωση των αιτιάσεων με το κείμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως για να επαληθεύσει αν η Επιτροπή στηριζόταν σε νέες αιτιάσεις που δεν περιλαμβάνονταν στην ανακοίνωση των αιτιάσεων και για τις οποίες η SGL δεν μπόρεσε να διατυπώσει την άποψή της πριν από την έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως. Εντούτοις, η SGL δεν επικαλείται τέτοιου είδους απόκλιση της ανακοινώσεως των αιτιάσεων σε σχέση με την προσβαλλόμενη απόφαση.

48 Εν πάση περιπτώσει, αρκεί η Επιτροπή να παράσχει στις επιχειρήσεις τη δυνατότητα να αποφανθούν ειδικώς επί των παρατηρήσεων που διατυπώνονται με την ανακοίνωση των αιτιάσεων. Εν προκειμένω, η SGL δεν προσάπτει στην Επιτροπή ότι προσέβαλε το δικαίωμά της ακροάσεως συγκεκριμένα επ’ αυτού. Διαμαρτύρεται απλώς για τον αμιγώς προφορικό χαρακτήρα των παρατηρήσεων που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή, χωρίς ωστόσο να αποδεικνύει ότι μόνον γραπτές παρατηρήσεις θα της είχαν παράσχει τη δυνατότητα να υπεραμυνθεί αποτελεσματικά της απόψεώς της.

49 Συνεπώς, αυτός ο λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.

Επί της παράνομης εκθέσεως του συμβούλου ακροάσεων

50 Το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι, στις 28 Μαΐου 2001, ο σύμβουλος ακροάσεων υπέβαλε, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 15 της αποφάσεως 2001/462/ΕΚ, ΕΚΑΧ της Επιτροπής, της 23ης Μαΐου 2001, σχετικά με τα καθήκοντα του συμβούλου ακροάσεων σε ορισμένες διαδικασίες ανταγωνισμού (ΕΕ L 162, σ. 21), τελική έκθεση που έχει ως εξής:

«Δεν υπήρξαν ειδικές παρατηρήσεις σχετικές με το δικαίωμα ακροάσεως επί του σχεδίου αποφάσεως. Οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις δεν προέβαλαν κανένα διαδικαστικό πρόβλημα. Το σχέδιο αποφάσεως δεν περιέχει καμία αιτίαση επί της οποίας δεν μπόρεσαν οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις να λάβουν προηγουμένως θέση.»

51 Συναφώς, η SGL υποστηρίζει ότι ο σύμβουλος ακροάσεων εσφαλμένα διαπίστωσε ότι δεν είχε προβληθεί κανένα διαδικαστικό πρόβλημα. Η προσβαλλόμενη απόφαση αναφέρει ότι η SGL κατήγγειλε την ελλιπή πρόσβαση στη δικογραφία. Κατά παράβαση του άρθρου 8 της αποφάσεως 2001/462, ο σύμβουλος ακροάσεων δεν αποφάνθηκε επί της αιτήσεως προσβάσεως στον φάκελο που υπέβαλε η SGL με την απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων. Επομένως, η τελική της έκθεση περιείχε σφάλματα που επηρέασαν ενδεχομένως, εις βάρος της SGL, το αποτέλεσμα των αποφάσεων του σώματος των μελών της Επιτροπής. Ο σύμβουλος ακροάσεων δεν αποφάνθηκε ούτε για το ζήτημα των απαντήσεων ορισμένων επιχειρήσεων στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, οι οποίες περιείχαν αντιφάσεις και κατηγορίες επί των οποίων η SGL δεν μπόρεσε παρά να εκφράσει την άποψή της προφορικά κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση. Μολονότι η SGL κατήγγειλε αυτόν τον τρόπο εξελίξεως της διαδικασίας, η έκθεση του συμβούλου ακροάσεων δεν αναφέρει αυτή τη διαδικαστική πλημμέλεια.

52 Το Πρωτοδικείο υπενθυμίζει ότι, κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 2, 3 και 8 της αποφάσεως 2001/462, η Επιτροπή πρέπει να μεριμνά για την κατοχύρωση του δικαιώματος των προσώπων που θίγονται από διαδικασία σχετική με τον ανταγωνισμό να ακούγονται καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας· η εφαρμογή των σχετικών διοικητικών διαδικασιών πρέπει να ανατίθεται σε ανεξάρτητο πρόσωπο, το οποίο να διαθέτει την ακεραιότητα που είναι αναγκαία για να συμβάλει στην αντικειμενικότητα, στη διαφάνεια και στην αποτελεσματικότητα αυτών των διαδικασιών. Δυνάμει των άρθρων 15 και 16, παράγραφος 1, της εν λόγω αποφάσεως, ο σύμβουλος ακροάσεων συντάσσει τελική έκθεση σχετικά με τον σεβασμό του δικαιώματος ακροάσεως, η οποία εξετάζει επίσης αν το σχέδιο της αποφάσεως ασχολείται μόνο με τις αιτιάσεις ως προς τις οποίες έχει δοθεί στα μέρη η δυνατότητα να διατυπώσουν τις απόψεις τους και επισυνάπτεται στο σχέδιο αποφάσεως που υποβάλλεται στην Επιτροπή, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται ότι η Επιτροπή εκδίδει την απόφασή της, έχοντας λάβει πλήρη γνώση «όλων των σημαντικών πληροφοριών» που αφορούν την πορεία της διαδικασίας και τον σεβασμό του δικαιώματος ακροάσεως.

53 Όπως προκύπτει από τις προαναφερθείσες διατάξεις, ο σύμβουλος ακροάσεων δεν έχει καθήκον να συγκεντρώνει όλες τις διαδικαστικής φύσεως αιτιάσεις που προβάλλουν οι ενδιαφερόμενοι κατά τη διοικητική διαδικασία. Οφείλει να ανακοινώνει στο σώμα των μελών της Επιτροπής μόνον τις αιτιάσεις που ασκούν επιρροή για την εκτίμηση της νομιμότητας της διεξαγωγής της διοικητικής διαδικασίας. Όπως όμως επισημάνθηκε ανωτέρω, οι δύο λόγοι ακυρώσεως που προέβαλε η SGL ως προς την πρόσβασή της στα εσωτερικά έγγραφα της Επιτροπής και ως προς το ζήτημα των απαντήσεων στην ανακοίνωση των αιτιάσεων δεν είναι βάσιμοι. Επομένως, υπό την ιδιότητά του ως αντικειμενικού και ανεξάρτητου συμβούλου, ο σύμβουλος ακροάσεων δεν οφείλει να κοινοποιήσει στο σώμα των μελών της Επιτροπής αυτές τις δύο αλυσιτελείς αιτιάσεις.

54 Κατά συνέπεια, ούτε αυτός ο λόγος ακυρώσεως μπορεί να γίνει δεκτός.

55 Συνεπώς, κανένας από τους λόγους ακυρώσεως στους οποίους η SGL στηρίζει την άποψή της ότι η προσβαλλόμενη απόφαση πάσχει διαδικαστικές πλημμέλειες δεν μπορεί να γίνει δεκτός.

Υπόθεση T-246/01

56 Χωρίς να υποβάλει επισήμως αίτημα για την ακύρωση του συνόλου της προσβαλλομένης αποφάσεως, η UCAR ισχυρίστηκε, με το δικόγραφο της προσφυγής της, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση έπρεπε να «ακυρωθεί εν όλω ή εν μέρει». Συγκεκριμένα, η Επιτροπή, μη εξετάζοντας τον ρόλο που διαδραμάτισαν η Mitsubishi και η Union Carbide, οι συγγενείς εταιρίες της UCAR μεταξύ 1992 και 1995, στη δημιουργία της συμπράξεως και κατά το αρχικό στάδιο της λειτουργίας της, παραβίασε την υποχρέωσή της για διεξαγωγή αμερόληπτης έρευνας και προσέβαλε τα δικαιώματα άμυνας της προσφεύγουσας. Εντούτοις, με το υπόμνημα απαντήσεως η UCAR διευκρίνισε ότι σκοπός της δεν ήταν η ακύρωση του συνόλου της αποφάσεως λόγω παραβάσεως ουσιώδους τύπου, αλλά η κατάργηση ή η μείωση του ποσού του προστίμου που της είχε επιβληθεί με το άρθρο 3 της προσβαλλομένης αποφάσεως. Η UCAR ισχυρίζεται ότι υπέβαλε το προαναφερθέν μέρος της προσφυγής της αποκλειστικά γι’ αυτό τον λόγο.

57 Το Πρωτοδικείο κατέληξε ότι η προσφυγή της UCAR δεν σκοπεί στην ακύρωση του συνόλου της προσβαλλομένης αποφάσεως. Επομένως, η αιτίαση σχετικά με το ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη τον ρόλο της Mitsubishi και της Union Carbide στη συμμετοχή της UCAR στην καταγγελθείσα σύμπραξη θα εξεταστεί στο πλαίσιο των λόγων ακυρώσεως της UCAR που αφορούν τον υπολογισμό του προστίμου που της επιβλήθηκε.

2. Επί των αιτημάτων περί μερικής ακυρώσεως του άρθρου 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως και ορισμένων διαπιστώσεων πραγματικών περιστατικών που περιλαμβάνονται σ’ αυτή

Επί του λόγου ακυρώσεως που αντλείται, στην υπόθεση T-239/01, από εσφαλμένη διαπίστωση σχετική με την εφαρμογή κεντρικού συστήματος εποπτείας

58 Στο πλαίσιο των λόγων ακυρώσεως που αφορούν τον εσφαλμένο υπολογισμό του προστίμου της, η SGL προσάπτει στην Επιτροπή ότι προέβη σε δυσμενή διάκριση εις βάρος της σε σχέση με την SDK, μειώνοντας το πρόστιμο που είχε επιβάλει στην επιχείρηση αυτή για τον λόγο ότι είχε αποκαλύψει την ύπαρξη και τη λειτουργία κεντρικού συστήματος εποπτείας (Central Monitoring System, στο εξής: CMS) που θεσπίστηκε στο πλαίσιο της συμπράξεως. Η SGL ισχυρίζεται ότι το σύστημα αυτό ουδέποτε εφαρμόστηκε. Ενημέρωσε σχετικά την Επιτροπή με την απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων.

59 Συναφώς, το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι η SGL εκθέτει, με το δικόγραφο της προσφυγής της, ότι, με την απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, απέφυγε ρητά να αμφισβητήσει τα πραγματικά περιστατικά, όπως τα παρουσίασε η Επιτροπή. Με την απάντησή της αυτή ωστόσο, η SGL διόρθωσε ορισμένες διαπιστώσεις πραγματικών περιστατικών· όσον αφορά το CMS, είχε επισημάνει ότι «το κεντρικό σύστημα εποπτείας ουδέποτε εφαρμόστηκε [...]».

60 Το Πρωτοδικείο υπενθυμίζει ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή, παρά την απάντηση της SGL επ’ αυτού, θεώρησε ότι η διαπιστωθείσα παράβαση συνίστατο, μεταξύ άλλων, στην καθιέρωση μηχανισμού ελέγχου και εφαρμογής συμφωνιών καρτέλ (αιτιολογική σκέψη 2). Περιέγραψε τις λεπτομέρειες του CMS (αιτιολογικές σκέψεις 72, 73, 91 και 92), επισημαίνοντας ότι η άποψη της SGL ερχόταν σε αντίθεση με τα έγγραφα αποδεικτικά στοιχεία και τις καταθέσεις των λοιπών παραγωγών, όπως η Tokai και η UCAR. Το υπόμνημα αντικρούσεως της Επιτροπής παραπέμπει στα εν λόγω χωρία της προσβαλλομένης αποφάσεως, ενώ το υπόμνημα απαντήσεως της SGL απλώς επιβεβαιώνει ότι το CMS δεν είχε τεθεί σε εφαρμογή.

61 Υπό τις συνθήκες της υπό κρίση υποθέσεως, το γεγονός ότι η SGL περιορίστηκε στο να επαναλάβει, γενικώς, έναν απλό μη τεκμηριωμένο ισχυρισμό σχετικό με τη μη εφαρμογή του CMS δεν αρκεί για να αναιρεθούν βασίμως οι αντίθετες διαπιστώσεις πραγματικών περιστατικών που περιέχονται στην προσβαλλόμενη απόφαση.

62 Ο λόγος ακυρώσεως που στρέφεται κατά των διαπιστώσεων πραγματικών περιστατικών που αφορούν την εφαρμογή του CMS πρέπει επομένως να απορριφθεί.

Επί του λόγου ακυρώσεως που αντλείται, στην υπόθεση T-236/01, από εσφαλμένη διαπίστωση της παγκόσμιας κλίμακας της συμπράξεως

63 Στο πλαίσιο του λόγου ακυρώσεως που αντλείται από το γεγονός ότι η Επιτροπή στηρίχθηκε εσφαλμένα στον παγκόσμιο κύκλο εργασιών της, η Tokai υποστηρίζει ότι η γεωγραφική αγορά των ηλεκτροδίων γραφίτη δεν έχει παγκόσμιες διαστάσεις. Εν πάση περιπτώσει, η Επιτροπή δεν ανέλυσε κατά πρόσφορο τρόπο την οικεία γεωγραφική αγορά. Συγκεκριμένα, με την απόφαση της 4ης Ιανουαρίου 1991 (Mitsubishi κατά UCAR, IVM024), που εκδόθηκε κατ’ εφαρμογή του κανονισμού για τον έλεγχο των συγκεντρώσεων μεταξύ επιχειρήσεων, η Επιτροπή κατέληξε ότι η αγορά των ηλεκτροδίων γραφίτη ήταν μια αγορά με κοινοτικές διαστάσεις.

64 Συναφώς, το Πρωτοδικείο υπενθυμίζει τη ρητή δήλωση της Tokai στο δικόγραφο της προσφυγής της, κατά την οποία η προσφυγή της δεν αποβλέπει στο να αμφισβητήσει το αληθές των πραγματικών περιστατικών που αναφέρονται στην προσβαλλόμενη απόφαση. Οι διαπιστώσεις πραγματικών περιστατικών κατά τις οποίες η σύμπραξη δημιούργησε καρτέλ στην παγκόσμια αγορά ηλεκτροδίων γραφίτη, περιέχονται τόσο στην προσβαλλόμενη απόφαση (βλ., για παράδειγμα, αιτιολογικές σκέψεις 14 έως 18, 46, 47, 49, 51, 71, 72 και 73) όσο και στην ανακοίνωση των αιτιάσεων (σημεία 33, 34, 35, 37, 39, 59, 60 και 61). Συνεπώς, η ουσία της συμπράξεως συνίστατο, σύμφωνα με τις διαπιστώσεις της Επιτροπής, στη διάρθρωση του τομέα των ηλεκτροδίων γραφίτη παγκοσμίως σύμφωνα με σύστημα στηριζόμενο σε τρεις «πυλώνες»: η SGL εκπροσωπούσε την Ευρώπη, η UCAR εκπροσωπούσε τις Ηνωμένες Πολιτείες και οι SDK, Tokai, Nippon και SEC εκπροσωπούσαν την Ιαπωνία (αιτιολογική σκέψη 47 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Επιπλέον, μεταξύ των βασικών αρχών της συμπράξεως που εντόπισε η Επιτροπή περιλαμβανόταν η αρχή του «εγχώριου παραγωγού» που έπρεπε να ορίσει τις τιμές στο έδαφός του, ενώ οι λοιποί παραγωγοί θα τον ακολουθούσαν (βλ., ανωτέρω, σκέψεις 12 και 13), δεδομένου ότι οι «μη εγχώριοι» παραγωγοί έπρεπε να αποσυρθούν από τις «εγχώριες» αγορές των υπολοίπων (αιτιολογική σκέψη 50 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Τέλος, η Επιτροπή ανέφερε το παράδειγμα της αμερικανικής εταιρίας C/G που, χωρίς να διαθέτει κανέναν τόπο παραγωγής εκτός Ηνωμένων Πολιτειών, κατέφερε να λάβει μερίδιο της αγοράς της τάξεως του 7 % περίπου στην Ευρώπη και να διοχετεύσει το ένα τρίτο περίπου της παραγωγής της στον ΕΟΧ (αιτιολογικές σκέψεις 16, 30 και 85 της προσβαλλομένης αποφάσεως), πράγμα που, κατά την Επιτροπή, αποκαλύπτει την ύπαρξη αγοράς παγκόσμιας κλίμακας καθώς και ότι ακόμη και ένας «μη εγχώριος» παραγωγός ήταν ικανός να διαταράξει τη λειτουργία της συμπράξεως.

65 Ο υπό εξέταση λόγος ακυρώσεως είναι προδήλως ασυμβίβαστος με την εκ μέρους της Tokai αναγνώριση των προαναφερθεισών διευκρινίσεων ως προς τα πραγματικά περιστατικά, τα οποία η Tokai δεν αμφισβήτησε βασίμως ούτε κατά τη διοικητική διαδικασία ούτε ενώπιον του Πρωτοδικείου. Αν τοποθετηθεί στο πλαίσιο των λοιπών λόγων ακυρώσεως που αντλούνται από εσφαλμένο υπολογισμό των προστίμων, ο συγκεκριμένος λόγος ακυρώσεως αφορά μάλλον την εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμηση της πραγματικής επιπτώσεως της συμπεριφοράς της Tokai στον ανταγωνισμό εντός του ΕΟΧ. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο των λόγων ακυρώσεως αυτών, η Tokai τονίζει ειδικότερα την παθητική συμπεριφορά της και την απουσία οικονομικού συμφέροντος για την πώληση του εν λόγω προϊόντος στην ευρωπαϊκή αγορά. Επομένως, πραγματικό αντικείμενο του λόγου ακυρώσεως είναι να προσαφθεί στην Επιτροπή ότι δεν έλαβε υπόψη της, στο πλαίσιο του καθορισμού του επιβληθέντος στην Tokai προστίμου, τον αμιγώς παθητικό ρόλο της τελευταίας.

66 Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από την παραπομπή της Tokai στην απόφαση της 4ης Ιανουαρίου 1991 (Mitsubishi κατά UCAR, IVM024), με την οποία η Επιτροπή έκρινε, σε θέματα συγκεντρώσεων επιχειρήσεων, ότι η αγορά των ηλεκτροδίων γραφίτη είχε κοινοτικές διαστάσεις. Συναφώς, αρκεί να σημειωθεί ότι η απόφαση αυτή εκδόθηκε σε διαφορετικό πλαίσιο από αυτό της υπό κρίση υποθέσεως και ότι εκδόθηκε σε εποχή που προηγήθηκε τόσο της έρευνας της Επιτροπής στην παρούσα υπόθεση όσο και της περιόδου κατά την οποία τελέσθηκε η παράβαση σύμφωνα με την προσβαλλόμενη απόφαση. Η Επιτροπή όμως κατάφερε να διαπιστώσει ότι τα μέλη του καρτέλ είχαν κατανείμει την παγκόσμια αγορά ηλεκτροδίων γραφίτη χάριν ακριβώς στον εντοπισμό, από το 1997, του καρτέλ στο οποίο μετείχε η Tokai. Επομένως, η παραπομπή στην απόφαση του 1991 είναι αλυσιτελής.

67 Συνεπώς, αυτός ο λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί καθόσον θέτει υπό αμφισβήτηση τις διαπιστώσεις πραγματικών περιστατικών σχετικά με τις παγκόσμιες διαστάσεις της αγοράς των ηλεκτροδίων γραφίτη.

Επί του λόγου ακυρώσεως που αντλείται, στην υπόθεση T-239/01, από το ότι εκτιμήθηκε εσφαλμένα η διάρκεια της παραβάσεως

68 Στο πλαίσιο των λόγων ακυρώσεως που αντλούνται από τον εσφαλμένο υπολογισμό του προστίμου που της επιβλήθηκε, η SGL προσάπτει στην Επιτροπή, πρώτον, ότι θεώρησε, χωρίς κανένα αποδεικτικό στοιχείο, ότι η συμμετοχή της στην παράβαση είχε πολύ μεγάλη διάρκεια: η Επιτροπή διαπίστωσε εσφαλμένα ότι η SGL εξακολούθησε την παράβαση, μετά τους ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν τον Ιούνιο του 1997, μέχρι τον Φεβρουάριο/Μάρτιο του 1998. Συνεπώς, ο υπολογισμός του προστίμου που της επιβλήθηκε είναι εσφαλμένος καθότι το πρόστιμο προσαυξήθηκε για την εν λόγω περίοδο. Επιπλέον, εσφαλμένα η Επιτροπή θεώρησε τη συνέχιση της παραβάσεως μετά τους ελέγχους ως επιβαρυντική περίσταση εις βάρος της SGL. Συναφώς, η SGL ισχυρίζεται ότι οι συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της συμπράξεως κατά το επίδικο χρονικό διάστημα δεν αφορούσαν την ευρωπαϊκή αγορά, αλλά μόνον τις ασιατικές αγορές, πράγμα για το οποίο είχε ήδη ενημερώσει την Επιτροπή κατά τη διοικητική διαδικασία. Τα αποδεικτικά στοιχεία που επικαλέστηκε η Επιτροπή προς στήριξη της απόψεώς της δεν είναι αξιόπιστα.

69 Η SGL καταγγέλλει, δεύτερον, την εσφαλμένη διαπίστωση που περιέχει η αιτιολογική σκέψη 57 της προσβαλλομένης αποφάσεως, κατά την οποία η ευρωπαϊκή ομάδα της συμπράξεως συναντήθηκε εκ νέου μετά το «1999». Φρονεί ότι το σφάλμα αυτό δεν αποκλείεται να είχε επιπτώσεις στον καθορισμό του προστίμου της. Περαιτέρω, με την αιτιολογική σκέψη 124 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή δηλώνει ότι υπάρχουν ενδείξεις από τις οποίες προκύπτει ότι η παράβαση δεν είχε τερματιστεί ούτε το 2001. Η SGL ζητεί από το Πρωτοδικείο να επαληθεύσει, λαμβάνοντας μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας, αν ο εσφαλμένος αριθμός «1999» διαβιβάστηκε στο σώμα των μελών της Επιτροπής ενόψει της εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως.

70 Όσον αφορά το πρώτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως που προβάλλει η SGL, πρέπει να υπομνησθεί η χρονική στιγμή και το ακριβές περιεχόμενο των παρατηρήσεων της SGL έναντι των διαπιστώσεων της Επιτροπής.

71 Πρώτον, η SGL με υπόμνημα της 8ης Ιουνίου 1999 δήλωσε, ανταποκρινόμενη σε αίτηση της Επιτροπής για την παροχή πληροφοριακών στοιχείων, ότι οι σημαντικότεροι παραγωγοί ηλεκτροδίων γραφίτη, μεταξύ των οποίων η SGL και η UCAR, συντόνισαν τις ενέργειές τους σε θέματα ανταγωνισμού από το 1992 «έως το 1998». Ακολούθως, απαρίθμησε τις συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της συμπράξεως. Όσον αφορά τις μεταγενέστερες του Ιουνίου του 1997 συναντήσεις, ανέφερε, με χωριστή φράση κάθε φορά, μια συνάντηση του Ιουλίου του 1997 στη Μαλαισία, μια συνάντηση του Νοεμβρίου του 1997 στο Χονγκ-Κονγκ κα μια συνάντηση του Φεβρουαρίου του 1998 στην Μπανγκόγκ, επισημαίνοντας ότι οι συναντήσεις αυτές είχαν ως αντικείμενο ειδικώς ασιατικά θέματα.

72 Δεύτερον, με την ανακοίνωση των αιτιάσεων της 24ης Ιανουαρίου 2000 θεωρήθηκε ότι η προσαπτόμενη στην SGL παράβαση διήρκεσε μέχρι τον Μάρτιο του 1998, ενώ διευκρινιζόταν, αφενός, ότι οι συναντήσεις του Χονγκ Κονγκ και της Μπανγκόκ αφορούσαν την ενημέρωση των πινάκων του CMS ως προς τους όγκους πωλήσεων για όλες τις περιοχές και όλες τις αγορές και, αφετέρου, ότι η SGL και η UCAR είχαν ενημερώσει τις ιαπωνικές επιχειρήσεις που μετείχαν στη σύμπραξη σχετικά με τις τιμές που είχαν προσφάτως εφαρμοστεί στην Ευρώπη (σημεία 78 και 79). Κατά την ανακοίνωση των αιτιάσεων, πραγματοποιήθηκαν επιπλέον διμερείς επαφές μεταξύ της SGL και της UCAR τουλάχιστον μέχρι τον Μάρτιο του 1998 (σημείο 80). Η πλειονότητα των διαπιστώσεων αυτών στηρίχθηκαν σε κατάθεση του πρώην διευθυντή πωλήσεων της UCAR για την Ευρώπη κ. [...]. Τέλος, η ανακοίνωση των αιτιάσεων περιλαμβάνει ογκώδη κατάλογο συνημμένων εγγράφων που χρησιμοποιήθηκαν ως αποδεικτικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων και η κατάθεση του κ. [...].

73 Τρίτον, η SGL, με την από 4 Απριλίου 2000 απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, αφού επιβεβαίωσε ότι δεν αμφισβητούνταν κατ’ ουσίαν (grundsätzlich) τα πραγματικά περιστατικά που οδήγησαν στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, απλώς παρέπεμψε στο από 8 Ιουνίου 1999 υπόμνημα, ενώ ουδέν ανέφερε ως προς τις νέες διαπιστώσεις και τις έγγραφες αποδείξεις σχετικά με την επίδικη περίοδο της παραβάσεως όπως περιλαμβάνονταν στην ανακοίνωση των αιτιάσεων. Ειδικότερα, δεν αμφισβήτησε την κατάθεση του κ. [...], μολονότι η SGL έλαβε γνώση της δηλώσεως αυτής.

74 Ενώπιον του Πρωτοδικείου, η SGL δεν πρόσθεσε τίποτε το ουσιώδες στην προ της ασκήσεως της προσφυγής επιχειρηματολογία της. Περιορίστηκε να υποστηρίξει ότι η αξία της καταθέσεως του κ. [...] έπρεπε σαφώς να μετριαστεί λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων που προηγήθηκαν αυτής. Η παρατήρηση αυτή αφορά το μνημονευθέν από την Επιτροπή γεγονός ότι η UCAR, αφού απέλυσε τον κ. [...], επέβαλε ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμβιβαστική επίλυση επιχειρούσε ο κ. [...] ως προς τη σχετική με την απόλυσή του διαφορά, την εκ μέρους του αποδοχή συνεργασίας με την Επιτροπή στο πλαίσιο της έρευνάς της.

75 Εντούτοις, το κείμενο της συμπληρωματικής καταθέσεώς (supplemental statement) του κ. [...], στο οποίο στηρίχθηκε ειδικότερα η Επιτροπή, δεν περιέχει στοιχεία που να δικαιολογούν τις υπόνοιες της SGL: τα γεγονότα που αναφέρει είναι συγκεκριμένα και δεν περιέχουν αντιφάσεις· ο κ. [...] αναφέρει ονόματα διαφόρων εκπροσώπων άλλων συμπραττόντων μερών, μεταξύ των οποίων ο κ. [...] της SGL και ο κ. [...] της UCAR, οπότε η ειλικρίνεια των δηλώσεών του μπορούσε να επαληθευθεί μέσω της ακροάσεως των προσώπων αυτών ως μαρτύρων. Ωστόσο, η SGL δεν ζήτησε την κλήτευσή τους· δεν απευθύνθηκε εξάλλου ούτε στην Επιτροπή, κατά τη διοικητική διαδικασία, για να της κοινοποιήσει τις αντίθετες καταθέσεις, παραδείγματος χάριν, του πρώην διευθυντή πωλήσεων, κ. [...]. Τέλος, από την κατάθεση του κ. [...], η οποία επίσης διαβιβάστηκε στην Επιτροπή κατόπιν αιτήσεως της UCAR, προκύπτει ότι οι καταθέσεις του ουδόλως είχαν ως αντικείμενο την αθώωση της UCAR εις βάρος άλλων μελών της συμπράξεως, προκειμένου να επιτύχει την ευνοϊκή γι’ αυτόν επίλυση της διαφοράς του με τη UCAR. Συγκεκριμένα, ο κ. [...] επισημαίνει ότι οι ανώτεροί του στην επιχείρηση γνώριζαν και ενέκριναν τις συνιστώσες παράβαση ενέργειές του.

76 Κατά συνέπεια, η SGL δεν κατάφερε να αποδείξει επαρκώς κατά νόμο ότι οι εκ μέρους της Επιτροπής διαπιστώσεις πραγματικών περιστατικών, όσον αφορά τη συμμετοχή της στην παράβαση κατά την περίοδο από τον Ιούνιο του 1997 μέχρι τον Μάρτιο του 1998 (αιτιολογικές σκέψεις 91 έως 93 της προσβαλλομένης αποφάσεως) είναι εσφαλμένες. Επομένως, το πρώτο σκέλος αυτού του λόγου ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.

77 Όσον αφορά το δεύτερο σκέλος, που στρέφεται κατά της αιτιολογικής σκέψεως 57 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή δέχθηκε ότι η φράση του κοινοποιηθέντος γερμανικού κειμένου της προσβαλλομένης αποφάσεως, κατά την οποία πραγματοποιήθηκαν συναντήσεις της ευρωπαϊκής ομάδας της συμπράξεως «από το 1999», συνιστά τυπογραφικό λάθος. Ο προφανής χαρακτήρας αυτού του σφάλματος απορρέει, αφενός, από την αντιπαραβολή με το αγγλικό κείμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως, επίσης αυθεντικό κείμενο (πλην του γερμανικού), το οποίο αναφέρει, ορθώς, «1992». Αφετέρου, το γερμανικό κείμενο της αιτιολογικής σκέψεως 57 (που περιέχει την εσφαλμένη χρονολογία 1999) είναι αφ’ εαυτού ακατανόητο: συγκεκριμένα, κατά τη UCAR, οι εν λόγω συναντήσεις σταμάτησαν «έπειτα από έναν περίπου χρόνο» (ήτοι το 2000, αν το υπολογίσουμε βάσει του εσφαλμένου κειμένου), καθότι οι ευρωπαίοι παραγωγοί θεώρησαν, σύμφωνα πάντοτε με τη UCAR, ότι δεν ήταν πλέον αναγκαίες οι συναντήσεις τους «κατά τη διάρκεια του 1993». Είναι προφανές ότι η φράση αυτή δεν έχει νόημα παρά μόνον αν το έτος αναφοράς είναι το 1992.

78 Τέλος, το κυριότερο είναι ότι το άρθρο 1 καθώς και οι αιτιολογικές σκέψεις 3, 114 και 155 της προσβαλλομένης αποφάσεως ορίζουν σαφώς τον Μάρτιο του 1998 ως το τέλος της παραβάσεως της SGL. Η διαπίστωση αυτή δεν αντικρούεται από την αιτιολογική σκέψη 124 της προσβαλλομένης αποφάσεως, κατά την οποία η παράβαση δεν είχε ενδεχομένως σταματήσει ούτε το 2001. Συγκεκριμένα, το χωρίο αυτό, αντί να τροποποιεί τις σχετικές με τη διάρκεια της παραβάσεως διαπιστώσεις των πραγματικών περιστατικών, χρησιμεύει μόνο για να στηρίξει το άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, το οποίο διατάσσει –προληπτικά– τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις να τερματίσουν αμέσως τις σχετικές παραβάσεις, αν δεν το έχουν ήδη πράξει.

79 Λόγω του προφανούς του χαρακτήρα, το τυπογραφικό σφάλμα δεν μπορούσε να θίξει τα συμφέροντα της SGL ως προς τον καθορισμό του προστίμου της: το κεφάλαιο «διάρκεια της παραβάσεως» που περιλαμβάνεται στο σχετικό με τον καθορισμό των προστίμων τμήμα της προσβαλλομένης αποφάσεως, αναφέρει τους μήνες «Φεβρουάριο/Μάρτιο 1998» ως το τέλος της παραβάσεως που διέπραξαν η SGL, η UCAR, η Tokai, η Nippon και η SEC (αιτιολογική σκέψη 155).

80 Κατά συνέπεια, ένα τέτοιο σφάλμα δεν μπορεί να δικαιολογήσει την ακύρωση των διαπιστώσεων πραγματικών περιστατικών που αφορούν τη διάρκεια της παραβάσεως της SGL. Υπό τις συνθήκες αυτές, παρέλκει η λήψη του μέτρου οργανώσεως της διαδικασίας που προτείνει η SGL.

81 Επομένως, πρέπει να απορριφθούν και τα δύο σκέλη του λόγου ακυρώσεως που προέβαλε η SGL.

Επί των λόγων ακυρώσεως που αντλούνται, στην υπόθεση T-244/01, από παράβαση ουσιωδών τύπων, λόγω της ελλείψεως επαρκών αποδεικτικών στοιχείων ως προς τη συμμετοχή της Nippon στην παράβαση από τον Μάιο του 1992 έως τον Μάρτιο του 1993, και από την επ’ αυτού έλλειψη αιτιολογίας





Επιχειρήματα των διαδίκων

82 Προς στήριξη των αιτημάτων της περί μερικής ακυρώσεως του άρθρου 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Nippon υποστηρίζει ότι, όταν η Επιτροπή θεσπίζει απόφαση με την οποία κατηγορεί μια επιχείρηση ότι παρέβη τις διατάξεις του κοινοτικού δικαίου, φέρει και το βάρος αποδείξεως. Εν προκειμένω, με την προσβαλλόμενη απόφαση η διαπίστωση ότι η Nippon μετέσχε στην παράβαση από τον Μάιο του 1992 έως τον Μάρτιο του 1993 δεν μπορεί να τεκμηριωθεί με επαρκή και πειστικά αποδεικτικά στοιχεία. Συγκεκριμένα, στο μέτρο που η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η Nippon μετείχε στις συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά την περίοδο αυτή, η δήλωσή της δεν συνιστά απόδειξη. Η κατηγορία της Επιτροπής στηρίζεται εξ ολοκλήρου σε καταθέσεις ορισμένων ανταγωνιστών της Nippon (SDK, UCAR και SGL), που είχαν ως μοναδικό σκοπό να ευνοηθούν από την εφαρμογή σ’ αυτούς της ανακοινώσεως περί συνεργασίας. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή δεν είχε δικαίωμα να αποδώσει οποιαδήποτε αποδεικτική αξία στις καταθέσεις αυτές, η αξιοπιστία των οποίων είναι περιορισμένη.

83 Όσον αφορά την πρώτη συνάντηση των «ανώτατων στελεχών» που πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο, στις 21 Μαΐου 1992, η Nippon υποστηρίζει ότι η με την προσβαλλόμενη απόφαση διαπίστωση ότι η Tokai εκπροσωπούσε τα συμφέροντα της προσφεύγουσας δεν τεκμηριώνεται με κανένα αποδεικτικό στοιχείο. Με την απόφαση Ciment (προπαρατεθείσα στη σκέψη 39, σκέψεις 2773 έως 2782), το Πρωτοδικείο έκρινε ότι, εφόσον δεν αποδείχθηκε ότι ένα από τα μέλη είχε δώσει οδηγίες προκειμένου να εκπροσωπηθεί σε μια συνάντηση, η Επιτροπή δεν μπορούσε βασίμως να συναγάγει ότι το μέλος αυτό ήταν πράγματι παρόν ή ότι εκπροσωπούνταν και ότι είχε προσυπογράψει τη σύμπραξη που συνήφθη κατά τη συνάντηση αυτή. Κατά την προσφεύγουσα, η ίδια συλλογιστική επιβάλλεται και στην υπό κρίση υπόθεση. Ειδικότερα, η Επιτροπή δεν προσκόμισε αποδεικτικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η προσφεύγουσα έδωσε πράγματι εντολή στην Tokai να την εκπροσωπήσει κατά τη συνάντηση αυτή.

84 Στο μέτρο που η Επιτροπή επικαλείται δήλωση της SDK σχετική με συνάντηση που προφανώς πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο προκαταρκτικών επαφών πριν από τη συνάντηση της 21ης Μαΐου 1992, η Nippon δεν μπορεί να κατανοήσει πώς η αναφορά σε συνάντηση που πραγματοποιήθηκε πριν από τη δημιουργία της συμπράξεως μπορούσε ενδεχομένως να αποδείξει τον ισχυρισμό της Επιτροπής. Η κατάθεση της SGL ήταν γενική και συνιστά εκ μέρους της γενικευμένη αποδοχή της συμμετοχής της στην επίδικη παράβαση από το 1992 έως το 1998. Η κατάθεση αυτή δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως αφορώσα την συμμετοχή της Nippon στις διάφορες συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά την επίδικη περίοδο. Εξάλλου, δεν αναφέρει ότι η Tokai εκπροσωπούσε τα συμφέροντα της προσφεύγουσας.

85 Η Nippon προσθέτει ότι οι ασαφείς δηλώσεις της UCAR, κατά τις οποίες στην εν λόγω συνάντηση μετείχαν «ορισμένοι ιάπωνες ανταγωνιστές» και «διάφοροι ιάπωνες ανταγωνιστές» δεν μπορούν να χρησιμεύσουν ως βάση του ισχυρισμού της Επιτροπής, ότι πράγματι η Nippon εκπροσωπήθηκε από συγκεκριμένη εταιρία που μετείχε στην συνάντηση αυτή.

86 Όσον αφορά τις συναντήσεις «εργασίας» της 25ης Μαΐου και της 19ης Σεπτεμβρίου 1992, η Nippon ισχυρίζεται ότι οι διαπιστώσεις της Επιτροπής σχετικά με την παρουσία της στις εν λόγω συναντήσεις στηρίζεται εξ ολοκλήρου στις ασαφείς και ασυνεπείς δηλώσεις των ανταγωνιστών της προσφεύγουσας. Με την προσβαλλόμενη απόφαση η Επιτροπή δεν παρέχει καμιά απόδειξη για τα πραγματικά περιστατικά ούτε έγγραφες αποδείξεις ως προς αυτά.

87 Όσον αφορά ειδικότερα τη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στη Ζυρίχη στις 25 Μαΐου 1992, η υποτιθέμενη παρουσία της Nippon στηρίζεται σε μία και μοναδική κατάθεση της SDK, η οποία υποστηρίζει ότι «εκπρόσωποι της Nippon» μετείχαν στη συνάντηση, χωρίς να αναφέρει ποιος πράγματι την εκπροσώπησε στη συνάντηση αυτή. Αντιθέτως, στις καταθέσεις της για άλλες εταιρίες η SDK παρέχει αναλυτικά στοιχεία ως προς αυτό. Η κατάθεση της UCAR ουδόλως αναφέρει τη συνάντηση της Ζυρίχης. Η κατάθεση της SGL δεν κάνει λόγο για παρουσία της Nippon στη συνάντηση αυτή.

88 Για τη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στο Λουγκάνο στις 19 Σεπτεμβρίου 1992, η υποτιθέμενη παρουσία της Nippon στηρίζεται και πάλι εξ ολοκλήρου σε μία και μοναδική κατάθεση της SGL. Η κατάθεση αυτή έρχεται σε αντίθεση με αυτές των SDK και της UCAR, οι οποίες δεν αναφέρουν τη συνάντηση του Λουγκάνο.

89 Στο μέτρο που η προσβαλλόμενη απόφαση αναφέρει ότι η παρουσία της Nippon στις εν λόγω συναντήσεις αποδεικνύεται από τις αιτήσεις επιστροφής των εξόδων ταξιδίου (αιτιολογική σκέψη 48), η Nippon υπενθυμίζει ότι προσκόμισε στην Επιτροπή τις αιτήσεις αυτές κατόπιν επίσημης αιτήσεως παροχής πληροφοριών δυνάμει του άρθρου 11 του κανονισμού 17. Εντούτοις, η Επιτροπή δεν διαθέτει την εξουσία να συγκεντρώνει στοιχεία εκτός του εδάφους της Κοινότητας. Επομένως, τα στοιχεία αυτά συνελέγησαν παρανόμως και δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως βάση προκειμένου να αποδειχθεί η συμμετοχή της Nippon στην επίδικη παράβαση. Εν πάση περιπτώσει, η αίτηση που απευθύνθηκε εν προκειμένω στη Nippon δεν ανταποκρίνεται στις επιταγές του κανονισμού 17, για τον λόγο ότι η Επιτροπή δεν ανέφερε τις προβλεπόμενες στο άρθρο 15, παράγραφος 1, στοιχείο β΄, κυρώσεις, όπως απαιτεί το άρθρο 11, παράγραφος 3, του κανονισμού 17. Τέλος, οι εν λόγω αποδείξεις για τα έξοδα ταξιδίου δεν αποδεικνύουν τη συμμετοχή της Nippon στις συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ του Μαΐου του 1992 και του Μαρτίου του 1993.

90 Η Nippon ισχυρίζεται ότι δεν παραδέχθηκε ποτέ, στο πλαίσιο της αλληλογραφίας της με την Επιτροπή, την παρουσία της σε κάποια από τις συναντήσεις που οργανώθηκαν κατά την περίοδο από τον Μάιο του 1992 μέχρι τον Μάρτιο του 1993. Συναφώς, τονίζει ότι τα από 30 Μαρτίου και 17 Μαΐου 2000 έγγραφά της, τα οποία αποτελούσαν την απάντηση στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, πρέπει να συσχετιστούν με το από 18 Δεκεμβρίου 1998 έγγραφό της.

91 Με το τελευταίο αυτό έγγραφο, η Nippon απάντησε σε επίσημη αίτηση που της απηύθυνε η Επιτροπή προκειμένου να διαπιστώσει αν η Nippon είχε μετάσχει στις συναντήσεις που είχαν οργανωθεί στο πλαίσιο της συμπράξεως. Η απάντηση ήταν σαφής και αναλυτική για καθεμία από τις περιόδους που ανέφερε η Επιτροπή. Η Nippon δεν ανέφερε ουδεμία συνάντηση κατά την περίοδο από τον Μάιο του 1992 μέχρι τον Μάρτιο του 1993, μολονότι η Επιτροπή ζήτησε διευκρινίσεις ειδικά για την περίοδο αυτή.

92 Η Nippon δέχεται ότι είχε αναγνωρίσει, με το από 30 Μαρτίου 2000 έγγραφό της, ότι οι διοικητικοί της υπάλληλοι ή τα στελέχη της είχαν μετάσχει «πολλαπλώς» σε διεθνείς συναντήσεις μεταξύ ανταγωνιστών και είχε δηλώσει ότι δεν επρόκειτο να αμφισβητήσει τη συμμετοχή της στις συναντήσεις αυτές. Εντούτοις, η γενική αυτή δήλωση δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως ομολογία της συμμετοχής της Nippon σε όλες τις συναντήσεις, ιδίως δε σε αυτές που πραγματοποιήθηκαν συγκεκριμένα κατά την περίοδο μεταξύ του Μαΐου του 1992 και του Μαρτίου του 1993.

93 Με το συνεπακόλουθο έγγραφο της 17ης Μαΐου 2000, η Nippon διευκρίνισε ότι δεν αμφισβητούσε «κατ’ ουσίαν» τα αναφερόμενα στην ανακοίνωση των αιτιάσεων γεγονότα. Το έγγραφο αυτό δεν συνεπάγεται τη συμμετοχή της Nippon σε όλες τις συναντήσεις. Αντιθέτως, υπενθυμίζει ρητά το από 18 Δεκεμβρίου 1998 έγγραφό της και επαναλαμβάνει, κατ’ επέκταση, ότι η Nippon μετείχε σε ορισμένες μόνο συναντήσεις.

94 Η Nippon προσθέτει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν είναι δεόντως αιτιολογημένη ως προς το σημείο αυτό. Συγκεκριμένα, ακόμη και αν αποδεικνυόταν η συμμετοχή της σε συναντήσεις κατά την περίοδο αυτή, η Επιτροπή παρέλειψε να αναφέρει τον λόγο για τον οποίο δικαιολογείται η προσαύξηση του αρχικού ποσού του προστίμου, δεδομένου ότι το επιβληθέν στην προσφεύγουσα πρόστιμο είχε ήδη προσαυξηθεί λόγω της συνέχισης της παραβάσεως μετά την έρευνα της Επιτροπής. Η προσβαλλόμενη απόφαση δεν εξηγεί τη διπλή αυτή προσαύξηση.

95 Όσον αφορά το αίτημα της Επιτροπής που αποβλέπει στην εκ μέρους του Πρωτοδικείου αύξηση του ποσού του προστίμου που επιβλήθηκε στην προσφεύγουσα, η προσφεύγουσα θεωρεί ότι το αίτημα αυτό αφενός δεν έπρεπε να προβληθεί και αφετέρου είναι αβάσιμο.

96 Η Επιτροπή τονίζει ότι, πριν από την κατάθεση της προσφυγής της στο Πρωτοδικείο, η Nippon ουδέποτε αμφισβήτησε τη συμμετοχή της στις συναντήσεις που οργανώθηκαν μεταξύ του Μαΐου του 1992 και του Μαρτίου του 1993. Αντιθέτως, επικαλέστηκε το γεγονός ότι δεν αμφισβήτησε τα πραγματικά περιστατικά στα οποία η Επιτροπή στήριξε τους λόγου ακυρώσεώς της, προκειμένου να επιτύχει μείωση του προστίμου δυνάμει της ανακοινώσεως περί συνεργασίας. Εν πάση περιπτώσει, η συμμετοχή της Nippon στις εν λόγω συναντήσεις αποδεικνύεται από τις καταθέσεις της SDK και της SGL.

97 Η Επιτροπή δέχεται ότι δεν έχει λάβει αιτήσεις εξόδων ταξιδίου της Nippon για την επίδικη περίοδο. Εντούτοις, λαμβανομένων υπόψη των προαναφερθέντων αποδεικτικών στοιχείων, δεν είναι αναγκαία η χρησιμοποίηση των εν λόγω αιτήσεων επιστροφής.

98 Τέλος, η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο να προσαυξήσει, στο πλαίσιο της πλήρους δικαιοδοσίας του, το πρόστιμο που επιβλήθηκε στη Nippon. Συγκεκριμένα, σε αντίθεση προς την απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, η Nippon αμφισβητεί επί του παρόντος τις διαπιστώσεις που αφορούν τη διάρκεια της συμμετοχής της. Κατά την Επιτροπή, η προσαύξηση του προστίμου πρέπει να είναι τουλάχιστον ίση προς τη μείωση του 10 % που χορηγήθηκε στη Nippon δυνάμει της ανακοινώσεως περί συνεργασίας.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

99 Πρέπει, κατ’ αρχάς, να υπομνησθεί ότι, με την προσβαλλόμενη απόφαση (αιτιολογική σκέψη 113), η Επιτροπή περιόρισε την αξιολόγησή της βάσει των κανόνων ανταγωνισμού, καθώς και τη διάρκεια της παραβάσεως που ελήφθη υπόψη για τον καθορισμό τον