ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ 24ΗΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1987. - RIJN-SCHELDE-VEROLME (RSV) MACHINEFABRIEKEN EN SCHEEPSWERVEN NV ΚΑΤΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. - ΚΡΑΤΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΝΑΥΠΗΓΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ OFF-SHORE. - ΥΠΟΘΕΣΗ 223/85.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1987 σελίδα 04617



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Απόφαση της Επιτροπής δεχόμενη ότι δεν συμβιβάζεται μία ενίσχυση με την κοινή αγορά - Απόφαση εκδοθείσα με αδικαιολόγητη καθυστέρηση - Παραβίαση της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης των ληπτών της ενισχύσεως

( Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 93 )

Περίληψη

'Οταν η Επιτροπή, σε περίπτωση κρατικής ενισχύσεως που προορίζεται να καλύψει τις πρόσθετες δαπάνες που συνεπάγονται ορισμένες ενέργειες, οι οποίες έχουν ήδη αποτελέσει αντικείμενο ενισχύσεων, εκδίδει απόφαση με την οποία δέχεται ότι δεν συμβιβάζεται η εν λόγω ενίσχυση με την κοινή αγορά και διατάσσει την κατάργησή της μόλις 25 μήνες μετά την κοινοποίησή της, υφίσταται καθυστέρηση από την οποία ο λήπτης της ενισχύσεως σχημάτισε δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ικανή να εμποδίσει την Επιτροπή να ζητήσει από τις εθνικές αρχές να διατάξουν την επιστροφή της ενισχύσεως .

Διάδικοι

Στην υπόθεση 223/85,

Rijn-Schelde-Verolme ( RSV ) Machinefabrieken en Scheepswerven NV, εκπροσωπούμενη από τον T . R . Ottervanger, δικηγόρο Ρόττερνταμ και Βρυξελλών, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο το δικηγόρο G . Harles, rue Philippe-II,

προσφεύγουσα,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενης από τους B . van der Esch και F . Grondman, μέλη της νομικής της υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Γεώργιο Κρεμλή, μέλος της νομικής της υπηρεσίας, κτίριο Jean Monnet, Kirchberg,

καθής,

που έχει ως αντικείμενο την ακύρωση της αποφάσεως 85/351/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 19ης Δεκεμβρίου 1984, σχετικά με την ενίσχυση που χορηγήθηκε από την ολλανδική κυβέρνηση σε επιχείρηση μηχανολογικών κατασκευών ( ΕΕ 1985, L 188, σ . 44 ),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

συγκείμενο από τους : G . Bosco, πρόεδρο τμήματος, προεδρεύοντα, J . C . Moitinho de Almeida και G . C . Rodriguez Iglesias, προέδρους τμήματος, T . Koopmans, U . Everling, R . Joliet και F . Schockweiler, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας : Sir Gordon Slynn

γραμματέας : P . Heim

έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 11ης Μαρτίου 1987,

αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 18ης Ιουνίου 1987

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Δικαστηρίου, στις 22 Ιουλίου 1985, η Rijn-Schelde-Verolme Machinefabrieken en Scheepswerven NV ( στο εξής : RSV ), με έδρα το Ρόττερνταμ ( Κάτω Χώρες ), άσκησε δυνάμει του άρθρου 173, δεύτερη παράγραφος, της Συνθήκης ΕΟΚ προσφυγή με την οποία ζητεί κυρίως την ακύρωση της αποφάσεως 85/351 της Επιτροπής, της 19ης Δεκεμβρίου 1984 ( ΕΕ 1985, L 188, σ . 44 ), με την οποία η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η ενίσχυση ύψους 294 000 000 φιορινίων ( ΗFL ), που χορηγήθηκε στην προσφεύγουσα το 1982 από την ολλανδική κυβέρνηση, είναι ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά κατά την έννοια του άρθρου 92 της Συνθήκης ΕΟΚ και πρέπει να καταργηθεί η προσφυγή αφορά επικουρικώς την ακύρωση των άρθρων 2 και 3 της αποφάσεως τα οποία επιβάλλουν την κατάργηση της ενισχύσεως και την ενημέρωση της Επιτροπής ως προς τα ληφθέντα μέτρα .

2 Δεν αμφισβητείται ότι η προσφεύγουσα ελάμβανε από το 1977, με την έγκριση της Επιτροπής, κρατικές ενισχύσεις στο πλαίσιο ενός προγράμματος αναδιαρθρώσεως που είχε ως στόχο να τεθεί τέρμα σε ένα μέρος των δραστηριοτήτών της στους τομείς των ναυπηγήσεων και επισκευών πλοίων, καθώς και των βαριών μηχανολογικών κατασκευών . Το 1979, ο ολλανδός Υπουργός Οικονομικών πληροφόρησε, με έγγραφο της 1ης Ιουνίου 1979, το δεύτερο νομοθετικό σώμα του Κοινοβουλίου των Κάτω Χωρών για την απόφασή του να απαλλάξει, από την 1η Ιανουαρίου 1979, τον όμιλο RSV από τις οικονομικές συνέπειες που συνεπήγετο η διατήρηση των δραστηριοτήτων στους τομείς των μεγάλων ναυπηγήσεων και της κατασκευής και επισκευής των μεγάλων εγκαταστάσεων off-shore που είχαν αναλάβει διάφορες θυγατρικές του ομίλου, μεταξύ των οποίων η VDSΜ . Η απόφαση αυτή εκδόθηκε κατόπιν της αποφάσεως της RSV να μη συνεχίσει τις εν λόγω δραστηριότητες .

3 Στο προαναφερθέν έγγραφο, ο Υπουργός των Οικονομικών διατύπωσε τις ακόλουθες διευκρινίσεις : "Η προσφορά ενισχύσεως που περιγράφεται στο παρόν έγγραφο θα εκτεθεί λεπτομερώς σε έγγραφο προς την RSV . Θα σκεφθώ σχετικώς με τη δέουσα προσοχή ως προς τη διατύπωση της προτάσεως ενισχύσεως και των προϋποθέσεων . Οι προϋποθέσεις αυτές μπορούν επίσης να αφορούν και άλλα θέματα εκτός από αυτά που αναφέρονται στο παρόν έγγραφο, αν θεωρήσω ότι αυτό είναι σκόπιμο για να επιτευχθεί ο στόχος που επιδιώκεται με τη χορηγούμενη ενίσχυση . Στη συνέχεια, η προσφορά της ενισχύσεως θα πρέπει να εγκριθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή . Μέχρις ότου δοθεί αυτή η έγκριση, η προσφορά δεν έχει δεσμευτικά αποτελέσματα . Μπορούν να καθοριστούν και άλλες προϋποθέσεις που θα κριθούν σκόπιμες κατόπιν της θέσεως που θα λάβει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ". Αντίγραφο αυτού του εγγράφου στάλθηκε, στις 4 Ιουλίου 1979, στην Επιτροπή, η οποία δεν προέβη σε καμία ενέργεια .

4 Την 1η Ιουνίου 1979, η ολλανδική κυβέρνηση αποφάσισε να αναλάβει τις δραστηριότητες της RSV, στους προαναφερθέντες τομείς, μέσω ιδρύσεως μιας νέας επιχειρήσεως με μορφή δημοσίας επιχειρήσεως, της Rotterdan Off-shore en Scheepsbouwcombinatie BV ( εφεξής : RΟS ). Τον Απρίλιο 1980, ενόψει των ζημιών που σημειώθηκαν, η ολλανδική κυβέρνηση αποφάσισε να μην προχωρήσει στην ίδρυση της RΟS και να θέσει τέρμα στις δραστηριότητες των τομέων των μεγάλων ναυπηγήσεων και των μεγάλων κατασκευών off-shore . H RSV, που ενεργούσε για λογαριασμό της RΟS μετά την απόφαση περί ιδρύσεώς της, επιφορτίστηκε με την επίβλεψη της περατώσεως των τρεχουσών εργασιών, την απόλυση του προσωπικού και το κλείσιμο των ναυπηγείων . Είχε δε προβλεφθεί ότι το κόστος αυτών των ενεργειών θα καλύπτονταν από το κράτος .

5 Με έγγραφα της 17ης Μαρτίου και της 23ης Απριλίου 1980, ο Υπουργός των Οικονομικών πρότεινε στην RSV πρόσθετες ενισχύσεις, η οποία και τις αποδέχτηκε . Οι ενισχύσεις αυτές δεν γνωστοποιήθηκαν στην Επιτροπή αλλά, με έγγραφο της 26ης Μαρτίου 1981, η Επιτροπή ενέκρινε σχέδιο ενισχύσεως προς την RSV, από το οποίο προκύπτει ότι παράλληλα με άλλα ποσά έπρεπε να τεθούν στη διάθεση της RSV 310 000 000 ΗFL για τη διάλυση των μεγάλων ναυπηγήσεων μιας από τις επιχειρήσεις του ομίλου VDSΜ .

6 Συνεπεία των αυξήσεως των ζημιών σχετικά με τις μεγάλες ναυπηγήσεις και τις μεγάλες κατασκευές off-shore, χορηγήθηκε το 1982 μια νέα ενίσχυση στην RSV, το ύψος της οποίας καθορίστηκε σε 294 εκατομμύρια ΗFL ( 47,5 εκατομμύρια καταβλήθηκαν στις 20 Δεκεμβρίου 1981, 238,5 στις 29 Απριλίου 1982, τα δε υπόλοιπα 8 εκατομμύρια δεν καταβλήθηκαν ). Αυτή ακριβώς η ενίσχυση, η οποία καταβλήθηκε πριν γνωστοποιηθεί στην Επιτροπή, αποτελεί το αντικείμενο της επίδικης αποφάσεως .

7 Προς στήριξη του αιτήματός της ακυρώσεως, η προσφεύγουσα προβάλλει, κατ' ουσία, τους ακόλουθους οκτώ λόγους :

- παράβαση του άρθρου 93, παράγραφος 3, της Συνθήκης, καθόσον δεν ήταν υποχρεωτική η "κοινοποίηση της ενισχύσεως του 1982 στην Επιτροπή, η οποία επομένως δεν μπορούσε να ζητήσει την κατάργηση της ενισχύσεως λόγω ελλείψεως κοινοποιήσεως

- παράβαση του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης, καθόσον η Επιτροπή υπερέβη ευρέως τα όρια που θέτουν οι κανόνες περί της χρηστής διοικήσεως καθυστερώντας επί 26 μήνες να εκδώσει την απόφαση

- παράβαση του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης, καθόσον η Επιτροπή δεν τήρησε την προθεσμία των δύο μηνών για να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται σ' αυτό το άρθρο

- παράβαση του άρθρου 190 της Συνθήκης, καθόσον η Επιτροπή αιτιολόγησε ανεπαρκώς την απόφασή της ή, τουλάχιστον, ασαφώς και/ή αντιφατικώς

- παράβαση του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, καθόσον η συμφωνία που συνήφθη το 1982 δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια αυτής της διατάξεως

- παράβαση του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, καθόσον το μέτρο ενισχύσεως του 1982 δεν επηρεάζει τις εμπορικές ανταλλαγές ούτε νοθεύει τον ανταγωνισμό

- παράβαση του άρθρου 92, παράγραφος 3, της Συνθήκης, καθόσον η επίμαχη ενίσχυση, αντίθετα απ' ό,τι αναφέρεται στην απόφαση, συνδεόταν με ένα πρόγραμμα αναδιαρθρώσεως ικανό να προωθήσει το κοινό ενδιαφέρον υπό την έννοια αυτού του άρθρου

- παράβαση των γενικών αρχών του δικαίου, καθόσον η απαίτηση αποδόσεως που περιέχεται στην απόφαση συνιστά παραβίαση των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης .

8 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς το ιστορικό της διαφοράς και η επιχειρηματολογία των διαδίκων . Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο .

Επί του παραδεκτού

9 Κατά την Επιτροπή, δεν είναι βέβαιο ότι η προσφεύγουσα έχει έννομο συμφέρον προς άσκηση της παρούσας προσφυγής . Πράγματι, συμφωνήθηκε μεταξύ της RSV και της ολλανδικής κυβερνήσεως ότι η ενίσχυση θα καθίστατο απαιτητή αμέσως και πλήρως σε περίπτωση πτωχεύσεως ή αναστολής πληρωμών . 'Ομως, στις 9 Φεβρουαρίου 1983 διατάχθηκε η αναστολή πληρωμών της RSV . Από αυτό συνάγεται ότι, ακόμη και αν η απόφαση της Επιτροπής ακυρωθεί, η RSV θα υποχρεωθεί να επιστρέψει στην κυβέρνηση την εν λόγω ενίσχυση .

10 Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό . 'Οπως τόνισε η προσφεύγουσα κατά τη διαδικασία, είναι ήδη εκκρεμής μία υπόθεση ενώπιον του ολλανδικού Raad Van State ( Συμβούλιο Επικρατείας ) κατόπιν προσφυγής που άσκησε η RSV κατά των αποφάσεων του ολλανδικού δημοσίου με τις οποίες ζητείται η επιστροφή ορισμένων ποσών που χορηγήθηκαν στην RSV, μεταξύ των οποίων το ποσό των 294 000 000 ΗFL που αποτελεί το αντικείμενο της προσβαλλόμενης αποφάσεως της Επιτροπής . Αν η RSV κερδίσει τη δίκη βάσει των προβαλλόμενων σ' αυτή την υπόθεση λόγων που αντλούνται από το εσωτερικό δίκαιο, η απόφαση της Επιτροπής θα αποτελεί το μοναδικό έρεισμα για την κυβέρνηση προκειμένου να ζητήσει την επιστροφή .

11 Η προσφεύγουσα έχει επομένως έννομο συμφέρον προς άσκηση της παρούσας προσφυγής .

Επί της ουσίας

12 Πρέπει, καταρχάς, να εξεταστεί ο δεύτερος λόγος με τον οποίο η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η Επιτροπή, αφήνοντας να παρέλθουν 26 μήνες πριν εκδώσει την προσβαλλόμενη απόφαση, δεν τήρησε τις προϋποθέσεις της ασφάλειας δικαίου και παρέβη τους κανόνες της χρηστής διοικήσεως . Η καθυστέρηση αυτή έκανε την RSV, καθώς και τους μετόχους και πιστωτές της να πιστέψουν ότι τα εν λόγω χορηγηθέντα ως ενίσχυση ποσά της ανήκουν απολύτως νομίμως .

13 Κατά την Επιτροπή, η καθυστέρηση στην έκδοση της αποφάσεως οφείλεται στην κατανόηση που επέδειξε έναντι των δυσκολιών της RSV . Η κατάσταση στην οποία βρισκόταν η τελευταία ήταν τόσο περίπλοκη και οι επιπτώσεις από την κατάρρευσή της τόσο σοβαρές, ώστε ήταν αδύνατο να λάβει απόφαση νωρίτερα . Μόλις στις 24 Οκτωβρίου 1984 έλαβε εκ μέρους της ολλανδικής κυβερνήσεως ορισμένες πληροφορίες για την παύση των δραστηριοτήτων της RSV στον τομέα των κατασκευών off-shore, πληροφορίες που της επέτρεψαν να σχηματίσει γνώμη επί ολοκλήρου του προβλήματος .

14 Πρέπει να παρατηρηθεί ότι η Επιτροπή δεν παρέσχε καμία βάσιμη αιτιολογία για το μακρό χρονικό διάστημα που παρήλθε μέχρις ότου εκδώσει την απόφασή της . Περιορίστηκε να επικαλεστεί τον περίπλοκο χαρακτήρα της καταστάσεως στην οποία βρισκόταν ο όμιλος RSV και την καθυστέρηση με την οποία η ολλανδική κυβέρνηση της παρέσχε τις αναγκαίες πληροφορίες . Από το φάκελο της δικογραφίας συνάγεται, πάντως, ότι η εν λόγω ενίσχυση αφορούσε μόνο τις πρόσθετες δαπάνες που συνεπήγοντο ορισμένες ενέργειες, η παύση δηλαδή των δραστηριοτήτων του ομίλου RSV στον τομέα των κατασκευών off-shore, η οποία είχε ήδη αποτελέσει το αντικείμενο των ενισχύσεων που ενέκρινε η Επιτροπή .

15 Επομένως, η κατάσταση ήταν γνωστή στην Επιτροπή και δεν χρειαζόταν να αναλυθούν εις βάθος οι αναφερόμενοι στην απόφαση λόγοι που είχαν υπαγορεύσει την υπέρβαση των δαπανών που καλύπτονται από την ενίσχυση, η οποία εγκρίθηκε στις 26 Μαρτίου 1981 . Η αδέξια διαχείριση και οι δυσμενείς συνθήκες της αγοράς προκάλεσαν ακριβώς την ακύρωση μιας συμβάσεως που είχε ως αντικείμενο την κατασκευή ενός ειδικού τύπου πλατφόρμας βυθοκορήσεως .

16 Επιπλέον, από τη δικογραφία συνάγεται ότι η εν λόγω ενίσχυση αφορά έναν τομέα στον οποίο από το 1977 χορηγούνταν ενισχύσεις από την ολλανδική κυβέρνηση τις οποίες ενέκρινε η Επιτροπή και ότι η ενίσχυση αυτή προοριζόταν για την αντιμετώπιση πρόσθετων δαπανών ορισμένων ενεργειών για τις οποίες είχε επίσης δοθεί εγκεκριμένη ενίσχυση . Επομένως, ευλόγως η προσφεύγουσα πίστεψε ότι η Επιτροπή δεν διατηρούσε πλέον αμφιβολίες και ότι η ενίσχυση δεν θα προσέκρουε σε αντιρρήσεις .

17 Επομένως, η καθυστέρηση της Επιτροπής να εκδώσει την προσβαλλόμενη απόφαση μπορούσε, εν προκειμένω, να δημιουργήσει στην προσφεύγουσα δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ενόψει της οποίας η Επιτροπή δεν θα έπρεπε να υποχρεώσει τις ολλανδικές αρχές να διατάξουν την επιστροφή της ενισχύσεως . Τα άρθρα 2 και 3 της αποφάσεως της 19ης Δεκεμβρίου 1984, από τα οποία συνάγεται μια τέτοια εντολή, δεν είναι, επομένως, σύννομα και πρέπει να ακυρωθούν .

18 Ο παράνομος χαρακτήρας των άρθρων 2 και 3 θίγει κατ' ανάγκη, στην παρούσα περίπτωση, συνεπεία όλων των ιδιομορφιών που τη χαρακτηρίζουν, τη νομιμότητα της αποφάσεως στο σύνολό της .

19 Για τους λόγους αυτούς, πρέπει να ακυρωθεί η προσβαλλομένη απόφαση, χωρίς να χρειαστεί να εξεταστούν οι άλλοι λόγοι που προβάλλει η προσφεύγουσα .

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

20 Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα . Επειδή η Επιτροπή ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα .

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

αποφασίζει :

1 ) Ακυρώνει την απόφαση 85/351 της Επιτροπής, της 19ης Δεκεμβρίου 1984, σχετικά με την ενίσχυση που χορηγήθηκε από την ολλανδική κυβέρνηση σε επιχείρηση μηχανολογικών κατασκευών .

2 ) Καταδικάζει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα .