ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

NIILO JÄÄSKINEN

της 21ης Μαΐου 2015 ( 1 )

Υπόθεση C‑439/13 P

Elitaliana SpA

κατά

Eulex Κοσσυφοπέδιο

«Επανάληψη της προφορικής διαδικασίας — Κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας (ΚΕΠΠΑ) — Αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης — Δικαιοδοσία των δικαστηρίων της Ένωσης — Προϋπολογισμός της Ένωσης — Δημόσιες συμβάσεις υπηρεσιών — Κανονισμός (ΕΚ, Ευρατόμ) 1605/2002 — Πρόσκληση υποβολής προσφορών για την υποστήριξη με ελικόπτερο της αποστολής Eulex στο Κοσσυφοπέδιο — Έλεγχος νομιμότητας της αποφάσεως περί αναθέσεως δημόσιας συμβάσεως»

I – Εισαγωγή

1. Η παρούσα δίκη αφορά προσφυγή ακυρώσεως που άσκησε ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης η επιχείρηση του ιταλικού δικαίου Elitaliana SpA (στο εξής: Elitaliana) κατά μέτρου που λήφθηκε στο πλαίσιο διαδικασίας αναθέσεως δημόσιας συμβάσεως ( 2 ) από την Eulex Κοσσυφοπέδιο, οντότητα που έχει συσταθεί στο πλαίσιο της κοινής δράσεως 2008/124/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 4ης Φεβρουαρίου 2008, στο πλαίσιο της αποστολής «Κράτος Δικαίου» της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Κοσσυφοπέδιο ( 3 ). Με τη διάταξη Elitaliana κατά Eulex Κοσσυφοπέδιο ( 4 ), το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε ως απαράδεκτη την προσφυγή της Elitaliana, κρίνοντας ότι η Eulex Κοσσυφοπέδιο ( 5 ) δεν είχε την ιδιότητα της καθής και ότι δεν παρίστατο ανάγκη εκδόσεως αποφάσεώς του επί του ζητήματος της δικαιοδοσίας για την εκδίκαση προσφυγών στρεφομένων κατά πράξεων που εκδίδονται βάσει των διατάξεων της Συνθήκης ΕΕ περί ΚΕΠΠΑ.

2. Με τις πρώτες προτάσεις που ανέπτυξα σχετικά με την αίτηση αναιρέσεως της εν λόγω διατάξεως ( 6 ), πρότεινα την απόρριψη της προσφυγής λόγω του καθεστώτος της Eulex Κοσσυφοπέδιο. Σε αυτό το πλαίσιο, δεν ασχολήθηκα με την προβληματική της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου.

3. Εντούτοις, για να μπορέσει να κρίνει την παρούσα υπόθεση, το Δικαστήριο ζήτησε διευκρινίσεις όσον αφορά το σύνολο των κρίσιμων πτυχών και διέταξε, με διάταξη της 10ης Φεβρουαρίου 2015, την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας προκειμένου να επιτραπεί στους διαδίκους να εκφράσουν την άποψή τους σχετικά με το: «[…] [κ]ατά πόσον το Γενικό Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αρμόδια να κρίνουν την παρούσα υπόθεση, λαμβανομένων υπόψη των διατάξεων περί της [ΚΕΠΠΑ] που περιλαμβάνονται στον τίτλο V, κεφάλαιο 2, τμήμα 1, της Συνθήκης ΕΕ και των διατάξεων του άρθρου 275 ΣΛΕΕ.»

4. Πράγματι, σύμφωνα με το άρθρο 24 ΣΕΕ σε συνδυασμό με το άρθρο 275 ΣΛΕΕ, το Δικαστήριο δεν έχει δικαιοδοσία όσον αφορά τις διατάξεις σχετικά με την ΚΕΠΠΑ, εξαιρουμένου του ελέγχου για τη συμμόρφωση προς το άρθρο 40 ΣΕΕ και το άρθρο 275, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ.

5. Εντούτοις, επιθυμώ να υπογραμμίσω εξαρχής ότι η κρινόμενη υπόθεση, η οποία αφορά ανάθεση δημόσιων συμβάσεων στο πλαίσιο της εξωτερικής δράσεως της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εμπίπτει ευθέως στο πεδίο εφαρμογής των δημοσιονομικών διατάξεων του δικαίου της Ένωσης. Όπως και η Elitaliana, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι οποίοι συμφωνούν σε γενικές γραμμές ότι το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να κρίνει την παρούσα υπόθεση ( 7 ), θα επιχειρηματολογήσω υπέρ της δικαιοδοσίας του Γενικού Δικαστηρίου και του Δικαστηρίου να ελέγχουν τη νομιμότητα της αποφάσεως κατακυρώσεως δημόσιου διαγωνισμού με γνώμονα τους κανόνες που είναι εφαρμοστέοι στον προϋπολογισμό της Ένωσης, τόσο από την άποψη της χρηματοδοτήσεως των μέτρων που εμπίπτουν στην ΚΕΠΠΑ όσο και από την άποψη της εκτελέσεως του προϋπολογισμού της Ένωσης.

II – Το νομικό πλαίσιο

6. Το άρθρο 41, παράγραφος 1, ΣΕΕ ορίζει τα εξής: «Οι διοικητικές δαπάνες τις οποίες συνεπάγεται για τα θεσμικά όργανα η εφαρμογή του παρόντος κεφαλαίου βαρύνουν τον προϋπολογισμό της Ένωσης.»

7. Σύμφωνα με το άρθρο 41, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, ΣΕΕ, οι λειτουργικές δαπάνες τις οποίες συνεπάγεται η εφαρμογή του παρόντος κεφαλαίου βαρύνουν επίσης τον προϋπολογισμό της Ένωσης, πλην των δαπανών που οφείλονται σε ενέργειες που έχουν στρατιωτικές συνέπειες ή συνέπειες στην άμυνα και των περιπτώσεων όπου το Συμβούλιο λαμβάνει ομόφωνα διαφορετική απόφαση.

8. Κατά το άρθρο 310, παράγραφοι 1 και 3, ΣΛΕΕ: «1. Όλα τα έσοδα και τα έξοδα της Ένωσης, πρέπει να προβλέπονται για κάθε οικονομικό έτος και να εγγράφονται στον προϋπολογισμό. Ο ετήσιος προϋπολογισμός της Ένωσης καταρτίζεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σύμφωνα με το άρθρο 314. Ο προϋπολογισμός πρέπει να είναι ισοσκελισμένος ως προς τα έσοδα και τα έξοδα. […] 3. Η εκτέλεση των εγγεγραμμένων στον προϋπολογισμό δαπανών απαιτεί την προηγούμενη έκδοση νομικά δεσμευτικής πράξης της Ένωσης που να παρέχει τη νομική βάση για τη δράση της και την εκτέλεση των αντίστοιχων δαπανών, σύμφωνα με τον κανονισμό του άρθρου 322, πλην των εξαιρέσεων που αυτός προβλέπει.»

9. Το άρθρο 317 ΣΛΕΕ προβλέπει τα εξής: «Η Επιτροπή εκτελεί τον προϋπολογισμό σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού που εκδίδεται σε εκτέλεση του άρθρου 322, με δική της ευθύνη και εντός των ορίων των πιστώσεων που εγκρίθηκαν, σύμφωνα με την αρχή της χρηστής δημοσιονομικής διαχειρίσεως. Τα κράτη μέλη συνεργάζονται με την Επιτροπή προκειμένου να διασφαλίσουν ότι οι πιστώσεις χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις αρχές της χρηστής δημοσιονομικής διαχειρίσεως. […] Η Επιτροπή δύναται να προβαίνει, εντός των ορίων και υπό τις προϋποθέσεις του κανονισμού που εκδίδεται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 322, σε μεταφορές πιστώσεων του προϋπολογισμού είτε από κεφάλαιο σε κεφάλαιο είτε από υποδιαίρεση σε υποδιαίρεση».

10. Το άρθρο 4, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) 1605/2002 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2002, για τη θέσπιση του δημοσιονομικού κανονισμού που εφαρμόζεται στον γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων ( 8 ), ορίζει τα εξής: «Οι δαπάνες και τα έσοδα των Κοινοτήτων περιλαμβάνουν: α) τα έσοδα και τις δαπάνες της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, συμπεριλαμβανόμενων των διοικητικών δαπανών που συνεπάγονται για τα όργανα οι διατάξεις της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση στον τομέα της [ΚΕΠΠΑ] και στον τομέα της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικά θέματα, και τις επιχειρησιακές δαπάνες που συνεπάγεται η εφαρμογή των εν λόγω διατάξεων, εφόσον αυτές επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό».

11. Σύμφωνα με το άρθρο 162, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, οι διατάξεις του πρώτου και του τρίτου μέρους του δημοσιονομικού κανονισμού 1605/2002 εφαρμόζονται στις εξωτερικές ενέργειες που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό, με την επιφύλαξη των παρεκκλίσεων που προβλέπονται στον παρόντα τίτλο.

12. Όπως προκύπτει από το άρθρο 163 του δημοσιονομικού κανονισμού 1605/2002, οι ενέργειες στις οποίες αναφέρεται ο παρών τίτλος μπορούν να υλοποιούνται είτε κεντρικά από την Επιτροπή είτε κατά τρόπο αποκεντρωμένο από τη δικαιούχο τρίτη χώρα ή τις δικαιούχους τρίτες χώρες είτε από κοινού με διεθνείς οργανισμούς.

13. Το άρθρο 166 του δημοσιονομικού κανονισμού 1605/2002 ορίζει: «1. Οι ενέργειες που αναλαμβάνονται οδηγούν στη σύναψη: α) χρηματοδοτικής σύμβασης μεταξύ της Επιτροπής, ενεργούσας εξ ονόματος των Κοινοτήτων, και της δικαιούχου τρίτης χώρας ή των δικαιούχων τρίτων χωρών ή των οργανισμών που αυτές υποδεικνύουν, εφεξής «δικαιούχων»· β) συμφωνίας ή σύμβασης επιδότησης με οργανισμούς δημοσίου, εθνικού ή διεθνούς, δικαίου ή με φυσικά ή νομικά πρόσωπα που επιφορτίζονται με την υλοποίηση των ενεργειών. […]»

14. Το άρθρο 167 του δημοσιονομικού κανονισμού 1605/2002 ορίζει: «1. Οι διατάξεις του άρθρου 56 και του κεφαλαίου 1 του τίτλου V του μέρους Ι οι οποίες αναφέρονται στις γενικές διατάξεις σύναψης των συμβάσεων εφαρμόζονται στις συμβάσεις που καλύπτονται από τον παρόντα τίτλο, με την επιφύλαξη των ειδικών διατάξεων σχετικά με τα κατώτατα όρια και τις λεπτομέρειες σύναψης των εξωτερικών συμβάσεων που προβλέπονται στους κανόνες εφαρμογής. Οι αναθέτουσες αρχές κατά την έννοια του παρόντος κεφαλαίου είναι: α) η Επιτροπή, εξ ονόματος και για λογαριασμό ενός ή περισσοτέρων δικαιούχων· β) ο δικαιούχος ή οι δικαιούχοι· γ) οργανισμός εθνικού ή διεθνούς δικαίου ή νομικά ή φυσικά πρόσωπα που έχουν υπογράψει με την Επιτροπή σύμβαση χρηματοδότησης ή επιδότησης με σκοπό την υλοποίηση εξωτερικής ενέργειας. […]»

III – Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

15. Ανταποκρινόμενοι στην πρόσκληση που απηύθυνε το Δικαστήριο στους διαδίκους με τη διάταξη της 10ης Φεβρουαρίου 2015 περί επαναλήψεως της προφορικής διαδικασίας, η Elitaliana, η Eulex Κοσσυφοπέδιο, το Συμβούλιο, καθώς και η Επιτροπή υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις. Η Eulex Κοσσυφοπέδιο, το Συμβούλιο και η Επιτροπή ανέπτυξαν προφορικά τους ισχυρισμούς τους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 25ης Μαρτίου 2015.

IV – Επί των ενεργειών της Ένωσης στον τομέα της εξωτερικής δράσεως και των ορίων της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου στον τομέα της ΚΕΠΠΑ

Α – Προκαταρκτικές παρατηρήσεις επί της ΚΕΠΠΑ

16. Από ιστορική άποψη, κατά την υπογραφή της Συνθήκης του Μάαστριχτ, η ΚΕΠΠΑ, ως κοινή πολιτική της Ένωσης, αναπόσπαστα συνδεδεμένη με τη διακυβερνητική συνεργασία, υπήρξε καρπός συμβιβασμού. Μολονότι η ΚΕΠΠΑ σχεδιάστηκε ως διακριτό σύστημα σε σχέση με τις κοινοτικές πολιτικές και τη συνεργασία στον τομέα της δικαιοσύνης και των εσωτερικών υποθέσεων, εντάχθηκε τυπικά, οργανικά και υλικά σε μια ενιαία δομή, την Ένωση ( 9 ). Έτσι η ΚΕΠΠΑ, ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού της, υπήχθη σε ένα ενιαίο θεσμικό πλαίσιο ( 10 ), κοινό για τους τρεις πυλώνες.

17. Δεν αμφισβητείται ότι η εξωτερική δράση της Ένωσης περικλείει πολλούς τομείς, όπως η ασφάλεια και η άμυνα, η εμπορική πολιτική, η αναπτυξιακή βοήθεια, η συνεργασία με τις τρίτες χώρες, η ανθρωπιστική βοήθεια, οι διεθνείς συμφωνίες, οι σχέσεις με τους διεθνείς οργανισμούς και η εφαρμογή της ρήτρας αλληλεγγύης κατά την έννοια του άρθρου 222 ΣΛΕΕ ( 11 ).

18. Στο διαρθρωτικό επίπεδο, η ΚΕΠΠΑ εμπεριέχει, μεταξύ άλλων, την κοινή πολιτική ασφάλειας και άμυνας (ΚΠΑΑ), η αυτονομία της οποίας ενισχύθηκε με τη Συνθήκη της Λισσαβώνας, και ιδίως μέσω των άρθρων 42 ΣΕΕ και 43 ΣΕΕ. Κατά το άρθρο 42, παράγραφος 1, ΣΕΕ, η ΚΕΠΠΑ εξασφαλίζει στην Ένωση επιχειρησιακή ικανότητα βασισμένη σε μη στρατιωτικά και στρατιωτικά μέσα. Η Ένωση μπορεί να κάνει χρήση των μέσων αυτών σε αποστολές εκτός της Ένωσης προκειμένου να διασφαλίζει τη διατήρηση της ειρήνης, την πρόληψη των συγκρούσεων και την ενίσχυση της διεθνούς ασφάλειας. Τα είδη αποστολών απαριθμούνται στο άρθρο 43 ΣΕΕ.

19. Κατά συνέπεια, η ΚΕΠΠΑ προϋποθέτει στενή και πολύπλοκη συνέργεια μεταξύ στρατιωτικών και μη πτυχών. Εντούτοις, από την κρινόμενη υπόθεση διαφαίνεται σε ποιο βαθμό η εξωτερική δράση της Ένωσης είναι αποσπασματική, πάσχει λόγω ελλείψεως διαφάνειας και δυσχεραίνει τον προσδιορισμό της νομικής ευθύνης των διαφόρων εμπλεκομένων.

20. Όσον αφορά τον τρόπο παγιώσεως της παρουσίας της στο πλαίσιο της εξωτερικής δράσεως, δεν αμφισβητείται ότι η Ένωση πραγματοποιεί πολυάριθμες ενέργειες και αποστολές σε ολόκληρο τον κόσμο ( 12 ), οι δε μη στρατιωτικές αποστολές θεωρούνται ζωτικής σημασίας στοιχείο της ΚΠΑΑ ( 13 ). Οι πραγματοποιούμενες από την Ένωση επιχειρήσεις έχουν ως κύριο νομικό έρεισμα απόφαση που εκδίδει το Συμβούλιο βάσει του άρθρου 43 ΣΕΕ σε συνδυασμό με το άρθρο 28 ΣΕΕ ( 14 ). Πρόκειται σαφώς για πράξη της Ένωσης και όχι για απλή απόφαση που λαμβάνουν από κοινού τα κράτη μέλη ( 15 ).

21. Όσον αφορά τη σχέση με τη χώρα υποδοχής, η Ένωση συνάπτει συνήθως συμφωνίες με τα κράτη υποδοχής (φιλοξενίας) δυνάμει του άρθρου 37 ΣΕΕ (πρώην άρθρο 24 ΣΕΕ) και του άρθρου 218 ΣΛΕΕ, το οποίο προβλέπει αρμοδιότητα της Ένωσης για τη σύναψη συμφωνιών με ένα ή περισσότερα κράτη ή διεθνείς οργανισμούς για την υλοποίηση της ΚΕΠΠΑ. Είναι επίσης δυνατόν οι ενδιαφερόμενοι να προβαίνουν σε επέκταση ρυθμίσεων που έχουν θεσπιστεί ήδη. Αυτό συνέβη με ομάδα προγραμματισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Κοσσυφοπέδιο, οντότητα η οποία συστήθηκε στο πλαίσιο της κοινής δράσεως του Συμβουλίου ( 16 ), και προηγήθηκε της Eulex Κοσσυφοπέδιο, τη δημιουργία της οποίας προετοίμασε ( 17 ).

22. Ειδικότερα, το καθεστώς των επιχειρήσεων ΚΠΑΑ διέπεται από συμφωνίες ( 18 ), οι οποίες ρυθμίζουν το καθεστώς και τις δραστηριότητες των επιχειρήσεων στο κράτος φιλοξενίας, συμπεριλαμβανομένων λεπτομερειών σχετικά με την άσκηση ποινικής δικαιοδοσίας, τα προνόμια και τις ασυλίες της επιχειρήσεως και του προσωπικού της και τη διευθέτηση διαφορών ( 19 ). Σύμφωνα με διοργανική συμφωνία του 2003 ( 20 ), το στρατιωτικό ή πολιτικό προσωπικό των αποστολών της Ένωσης απολαύει πλήρους ετεροδικίας. Όπως προκύπτει από τις γραπτές παρατηρήσεις που υπέβαλε η Eulex Κοσσυφοπέδιο, ο αρχηγός της αποστολής, καθώς και το σύνολο της αποστολής Eulex απολαύουν διπλωματικού καθεστώτος, καθώς και των προνομίων που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο ( 21 ). Θα πρέπει, ωστόσο, να επισημανθεί ότι η εφαρμογή της Συμβάσεως της Βιέννης περί των διπλωματικών σχέσεων σε όλο το προσωπικό έχει επικριθεί στο θεσμικό επίπεδο ( 22 ).

23. Επισημαίνω επίσης, σε σχέση με επιχείρημα που προέβαλε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ο εκπρόσωπος της Eulex Κοσσυφοπέδιο και αφορούσε την ασυλία του εν λόγω οργανισμού, ότι η ασυλία την οποία προβλέπει η νομοθεσία του Κοσσυφοπεδίου ισχύει έναντι των διοικητικών και δικαιοδοτικών οργάνων της εν λόγω χώρας και, εν πάση περιπτώσει, δεν μπορεί να εμποδίσει τον έλεγχο της νομιμότητας μέτρων που εμπίπτουν στο δίκαιο της Ένωσης, επιφυλασσομένης της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου σχετικά ( 23 ).

Β – Επί της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου βάσει της Συνθήκης της Λισσαβώνας

24. Δεν αμφισβητείται ότι, στο παρόν στάδιο εξελίξεως του δικαίου της Ένωσης, η ΚΕΠΠΑ υπόκειται σε ειδικούς κανόνες και διαδικασίες δυνάμει του άρθρου 24, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ. Ορισμένες πράξεις που εκδίδονται στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ δεν υπάγονται στον δικαστικό έλεγχο του Δικαστηρίου. Το γεγονός αυτό είναι σύμφυτο με τη διαρρύθμιση των αρμοδιοτήτων του Δικαστηρίου που προβλέπουν οι Συνθήκες ( 24 ).

25. Εντούτοις, θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η Συνθήκη της Λισσαβώνας επέφερε κάποιες εξελίξεις όσον αφορά το εύρος των αρμοδιοτήτων του Δικαστηρίου στον τομέα της ΚΕΠΠΑ ( 25 ).

26. Πρώτον, το Δικαστήριο απέκτησε ρητή δικαιοδοσία σε σχέση με ορισμένες πράξεις που εμπίπτουν στην ΚΕΠΠΑ, πράγμα που έθεσε τέλος στην επικρατούσα προηγουμένως προσέγγιση αποκλεισμού του δικαστικού ελέγχου στον τομέα αυτόν. Σύμφωνα με το άρθρο 24, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, όσον αφορά τις διατάξεις των Συνθηκών που διέπουν την ΚΕΠΠΑ, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο μόνο να ελέγχει τη συμμόρφωση προς το άρθρο 40 ΣΕΕ, καθώς και τη νομιμότητα ορισμένων αποφάσεων, κατά τα αναφερόμενα από το άρθρο 275, δεύτερο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Σύμφωνα με την τελευταία αυτή διάταξη, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο, μεταξύ άλλων, να αποφαίνεται επί των προσφυγών που ασκούνται σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ και αφορούν τον έλεγχο της νομιμότητας των αποφάσεων που προβλέπουν περιοριστικά μέτρα κατά φυσικών ή νομικών προσώπων, τις οποίες θεσπίζει το Συμβούλιο βάσει του τίτλου V, κεφάλαιο 2, της Συνθήκης ΕΕ ( 26 ).

27. Δεύτερον, η επιταγή του άρθρου 40 ΣΕΕ ότι η εφαρμογή της ΚΕΠΠΑ δεν επηρεάζει την εφαρμογή των άρθρων 3 ΣΛΕΕ έως 6 ΣΛΕΕ μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αναθέτει ρητώς στο Δικαστήριο να εγγυάται την οριοθέτηση μεταξύ της ΚΕΠΠΑ, αφενός, και των πολιτικών και διαδικασιών που εμπίπτουν στη Συνθήκη ΛΕΕ, αφετέρου. Η καινοτομία της εν λόγω διατάξεως σε σχέση με το πρώην άρθρο 47 ΣΕΕ (ως είχε πριν τη Συνθήκη της Λισσαβώνας) έγκειται στο ότι η «υποχρέωση αυτοτέλειας» λειτουργεί προς αμφότερες τις κατευθύνσεις, δεδομένου ότι σκοπός της είναι τόσο η «προστασία» των πολιτικών της Ένωσης από ενδεχόμενη αλληλεπικάλυψη με τους μηχανισμούς διακυβερνητικής συνεργασίας όσο και η «προστασία» της ΚΕΠΠΑ από ενδεχόμενες ανάλογες συνέπειες των πολιτικών της Ένωσης ( 27 ).

28. Τρίτον, πρέπει να τονιστεί η σημασία των θεσμικών αρχών στις οποίες υπόκεινται τα όργανα της Ένωσης, όταν ενεργούν στο πεδίο της εξωτερικής δράσεως και η τήρηση των οποίων υπόκειται στον έλεγχο του Δικαστηρίου ( 28 ). Παράλληλα με την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας, η οποία διακηρύσσεται πλέον με το άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ, ο σεβασμός των εν λόγω αρχών απαιτείται για την υλοποίηση των σκοπών της Ένωσης, στους οποίους περιλαμβάνεται, μεταξύ άλλων, η ΚΕΠΠΑ. Υπενθυμίζω συναφώς ότι, σύμφωνα με το άρθρο 21, παράγραφος 3, ΣΕΕ, η Ένωση τηρεί τις αρχές που έχουν εμπνεύσει τη δημιουργία της (και εκτίθενται στις παραγράφους 1 και 2 του ίδιου άρθρου) κατά τη διαμόρφωση και εφαρμογή της εξωτερικής δράσεώς της.

29. Τέλος, πριν από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισσαβώνας, το Δικαστήριο είχε αντιμετωπίσει την προβληματική της οριοθετήσεως των πολιτικών της Ένωσης, ιδίως στο πλαίσιο της συζητήσεως που αφορούσε τα λεγόμενα προϊόντα «διπλής χρήσεως» ( 29 ), με την απόφαση Werner, όπου υπογράμμισε ότι «ένα μέτρο το οποίο συνεπάγεται παρακώλυση ή περιορισμό της εξαγωγής ορισμένων προϊόντων […] δεν μπορεί να εξαιρεθεί από τον τομέα της κοινής εμπορικής πολιτικής για τον λόγο ότι αποσκοπεί στην επίτευξη σκοπών εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας» ( 30 ). Αντιθέτως, στην περίπτωση μέτρου που αφορούσε την καταπολέμηση της διαδόσεως φορητών όπλων, το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι, βάσει του άρθρου 47 ΣΕΕ, η Ένωση δεν μπορεί να προσφύγει σε νομική βάση εμπίπτουσα στην ΚΕΠΠΑ για να θεσπίσει διατάξεις που εμπίπτουν επίσης σε αρμοδιότητα την οποία η Συνθήκη ΕΚ έχει απονείμει στην Κοινότητα ( 31 ).

30. Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο παραμένει ο βασικός θεματοφύλακας της οριοθετήσεως των αρμοδιοτήτων. Βάσει αυτών των διαπιστώσεων θα πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον οι πράξεις που εκδίδει αποστολή της Ένωσης στο πλαίσιο της εκτελέσεως του προϋπολογισμού της Ένωσης εμπίπτουν στη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου.

V – Ο προϋπολογισμός της Ένωσης και ο έλεγχός του στο πλαίσιο της εξωτερικής δράσεως

Α – Σύντομη υπενθύμιση σχετικά με το καθεστώς της Eulex Κοσσυφοπέδιο

31. Με τα προαναφερθέντα συμπεράσματα του Συμβουλίου ( 32 ), υπενθυμίζεται ορθώς η «σημασία της εξασφάλισης της μεγαλύτερης δυνατής συνοχής μεταξύ των δράσεων της Ένωσης και των κρατών μελών με σκοπό την υποστήριξη των εταίρων χωρών και των περιφερειακών οργανώσεων, […] ούτως ώστε να ενισχύσουν την ικανότητά τους να προλαμβάνουν ή να χειρίζονται τις κρίσεις μόνοι τους».

32. Όπως προκύπτει από το άρθρο 2 της κοινής δράσεως 2008/124, η Eulex Κοσσυφοπέδιο επικουρεί τα όργανα του Κοσσυφοπεδίου, τις δικαστικές αρχές και τις αρχές επιβολής του νόμου στην πορεία τους προς τη βιωσιμότητα και την υπευθυνότητα, εξασφαλίζοντας ότι συνάδουν με διεθνώς αναγνωρισμένα πρότυπα και ευρωπαϊκές βέλτιστες πρακτικές.

33. Η αποστολή Eulex Κοσσυφοπέδιο, η οποία δημιουργήθηκε βάσει του ψηφίσματος 1244 των Ηνωμένων Εθνών ( 33 ), είναι η μεγαλύτερη μη στρατιωτική αποστολή που αναπτύχθηκε ποτέ στο πλαίσιο της ΚΠΑΑ. Το προσωπικό της αποστολής αποτελείται κατά κύριο λόγο από δικαστές, εισαγγελείς, αστυνομικούς και τελωνειακούς και αριθμεί 800 διεθνή και 800 εθνικά μέλη. Ο προϋπολογισμός της εν λόγω αποστολής ανέρχεται σε 90 εκατομμύρια ευρώ ετησίως και καλύπτεται από συνεισφορές των περισσότερων κρατών μελών της Ένωσης, καθώς και του Καναδά, του Βασιλείου της Νορβηγίας, της Ελβετικής Συνομοσπονδίας, της Δημοκρατίας της Τουρκίας και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής ( 34 ).

34. Όπως προκύπτει από τη δικογραφία, η Eulex Κοσσυφοπέδιο εμπίπτει σε καθεστώς επιχειρήσεως διαχειρίσεως κρίσεων υπό την ευθύνη του Συμβουλίου, το οποίο τη δημιούργησε και ασκεί πολιτικό έλεγχο και στρατηγική διεύθυνση ( 35 ). Η βούληση του νομοθέτη να εξισώσει τις αποστολές με απλές «επιχειρήσεις» προκύπτει πράγματι από τις διατάξεις της κοινής δράσεως 2008/124 ( 36 ).

35. Θα πρέπει, ωστόσο, να υπογραμμιστεί ότι ο νομοθέτης τροποποίησε επανειλημμένα την κοινή δράση 2008/124 ( 37 ), ιδίως με την απόφαση 2014/349 (στο εξής: τροποποιημένη κοινή δράση 2008/124). Σύμφωνα με το άρθρο 15α της τροποποιημένης κοινής δράσεως 2008/124, η Eulex Κοσσυφοπέδιο έχει την ικανότητα να αγοράζει υπηρεσίες και προμήθειες, να συνάπτει συμβάσεις και να συμφωνεί διοικητικές ρυθμίσεις, να απασχολεί προσωπικό, να διατηρεί τραπεζικούς λογαριασμούς, να αγοράζει και να διαθέτει περιουσιακά στοιχεία και να εξοφλεί τα χρέη της, καθώς και να είναι διάδικος, εφόσον απαιτείται για την εφαρμογή της κοινής δράσεως. Επισημαίνω, εξάλλου, ότι, αντιθέτως προς ό,τι υποστήριξε η Eulex Κοσσυφοπέδιο κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η τροποποίηση αυτή δεν αφορούσε αποκλειστικά την ίδια, αλλά έλαβε χώρα και σε σχέση με την αποστολή ΚΠΑΑ της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον Νίγηρα ( 38 ).

B – Επί των εφαρμοστέων στην ΚΕΠΠΑ δημοσιονομικών κανόνων ως σημείου εκκινήσεως για τον προσδιορισμό της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου

1. Επί της χρηματοδοτήσεως από τον προϋπολογισμό της Ένωσης

36. Υπενθυμίζεται ότι, κατά την υπογραφή της Συνθήκης του Μάαστριχτ, έγινε διάκριση μεταξύ των διοικητικών και των λειτουργικών δαπανών που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του δεύτερου πυλώνα, εκ των οποίων οι πρώτες βαρύνουν πάντα τον κοινοτικό προϋπολογισμό. Για τον λόγο αυτόν, υποστηρίζω ότι, στην πραγματικότητα, η προβληματική των δαπανών του προϋπολογισμού ουδέποτε απετέλεσε και δεν αποτελεί ούτε και σήμερα ζήτημα που εμπίπτει στην ΚΕΠΠΑ. Πράγματι, την εποχή εκείνη ήδη είχε προβλεφθεί ένα μέρος της χρηματοδοτήσεως της ΚΕΠΠΑ να υπόκειται στους κοινοτικούς δημοσιονομικούς κανόνες, συμπεριλαμβανομένου του προβλεπομένου από τους κανόνες αυτούς συστήματος ελέγχου.

37. Αντιθέτως, όσον αφορά τις λειτουργικές δαπάνες, η Συνθήκη του Μάαστριχτ προέβλεπε αρμοδιότητα του Συμβουλίου να αποφασίσει εάν αυτές θα βαρύνουν τα κράτη μέλη ή τον προϋπολογισμό των Κοινοτήτων. Με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ, οι λειτουργικές δαπάνες υπήχθησαν στον κοινοτικό προϋπολογισμό, με δύο εξαιρέσεις για δαπάνες οφειλόμενες σε ενέργειες που έχουν στρατιωτικές συνέπειες ή συνέπειες στην άμυνα, το δε Συμβούλιο διατηρούσε την αρμοδιότητα να λαμβάνει ομόφωνα διαφορετική απόφαση.

38. Η Συνθήκη της Λισσαβώνας διατήρησε το ισχύον ειδικό καθεστώς. Πράγματι, σύμφωνα με το άρθρο 41, παράγραφος 1, ΣΕΕ, οι διοικητικές δαπάνες τις οποίες συνεπάγεται η εφαρμογή της ΚΕΠΠΑ βαρύνουν τον προϋπολογισμό της Ένωσης ( 39 ), ενώ, κατά το άρθρο 41, παράγραφος 3, ΣΕΕ, οι λειτουργικές δαπάνες βαρύνουν τον προϋπολογισμό της Ένωσης, σύμφωνα με την αρχή που τέθηκε με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ. Κατά συνέπεια, οι αποστολές ΚΠΑΑ, ανάλογα με τη φύση τους, χρηματοδοτούνται από τα κράτη μέλη με κλείδα κατανομής βασιζόμενη στο ακαθάριστο εθνικό προϊόν (ΑΕΠ), εφόσον πρόκειται για στρατιωτικές επιχειρήσεις, ενώ οι μη στρατιωτικές και οι διοικητικές δαπάνες βαρύνουν την Ευρωπαϊκή Ένωση ( 40 ). Σύμφωνα με τη διοργανική συμφωνία του 2013 ( 41 ), το συνολικό ποσό των λειτουργικών δαπανών της ΚΕΠΠΑ εγγράφεται ολόκληρο σε ένα κεφάλαιο του προϋπολογισμού που ονομάζεται «ΚΕΠΠΑ» ( 42 ).

39. Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από το άρθρο 16 της κοινής δράσεως 2008/124 ( 43 ), η διαχείριση όλων των δαπανών της Eulex Κοσσυφοπέδιο γίνεται σύμφωνα με τις διαδικασίες και τους κανόνες που ισχύουν για τον γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης ( 44 ).

40. Συναφώς, είναι αναμφισβήτητο ότι, εφόσον οι ενέργειες που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ καλύπτονται από πιστώσεις του προϋπολογισμού της Ένωσης, η διαχείριση του προϋπολογισμού και ο σχετικός έλεγχος εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των θεσμικών οργάνων της Ένωσης. Σύμφωνα με το άρθρο 310, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, όλα τα έσοδα και τα έξοδα της Ένωσης πρέπει να εγγράφονται στον προϋπολογισμό. Ο ετήσιος προϋπολογισμός της Ένωσης καταρτίζεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σύμφωνα με το άρθρο 314 ΣΛΕΕ. Στην εκτέλεση του προϋπολογισμού για τη χρηματοδότηση των ενεργειών που εμπίπτουν στην ΚΕΠΠΑ συμμετέχουν πολλοί φορείς, μεταξύ των οποίων το Συμβούλιο, η ομάδα συμβούλων ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, το Κοινοβούλιο, η Επιτροπή και τα κράτη μέλη.

41. Κατά συνέπεια, το γενεσιουργό γεγονός της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου απορρέει από την ανάληψη των δαπανών από τον προϋπολογισμό της Ένωσης και από την έκδοση αποφάσεων που έχουν ως αντικείμενο να εξασφαλίσουν την εκτέλεσή του στο πλαίσιο των καθηκόντων που ασκούν οντότητες συσταθείσες σύμφωνα με τις πράξεις που εμπίπτουν στην ΚΕΠΠΑ. Η διαπίστωση αυτή ουδόλως θίγει τις διατάξεις του άρθρου 24, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, τελευταία περίοδος, ΣΕΕ και του άρθρου 275, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, σύμφωνα με τις οποίες το Δικαστήριο δεν έχει, κατ’ αρχήν, δικαιοδοσία όσον αφορά τις διατάξεις σχετικά με την ΚΕΠΠΑ ούτε όσον αφορά τις πράξεις που θεσπίζονται βάσει αυτών ( 45 ).

42. Πράγματι, οι διαλαμβανόμενες στο άρθρο 310, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ πράξεις υπαγωγής στον προϋπολογισμό της Ένωσης, οι οποίες αφορούν τη διαχείριση της λειτουργίας των οντοτήτων που δημιουργούνται στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ, πρέπει να διακρίνονται από τις πράξεις που εκδίδονται δυνάμει των διατάξεων των Συνθηκών περί της ΚΕΠΠΑ, όπως η κοινή δράση 2008/124, καθώς και από τις πράξεις των οργανισμών που δημιουργούνται δυνάμει των διατάξεων περί της ΚΕΠΠΑ και αφορούν την ΚΕΠΠΑ.

43. Για τους λόγους αυτούς, δεν συμφωνώ με την άποψη της Επιτροπής, η οποία, στην απάντησή της προς το Δικαστήριο, υποστηρίζει, κυρίως, ότι, εν προκειμένω, προβάλλεται ενώπιον του δικαστή της Ένωσης ισχυρισμός περί ελλείψεως νομιμότητας αντλούμενος από παράβαση των κανόνων περί αναθέσεως δημοσίων συμβάσεων, ο οποίος συνιστά «κανονιστική παράμετρο εκτός της ΚΕΠΠΑ», οπότε μπορεί να γίνει δεκτό ότι δεν ισχύει η προβλεπόμενη από το άρθρο 275, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ εξαίρεση από την δικαιοδοσία, χωρίς να απαιτείται να εξεταστεί αν η προσβαλλόμενη πράξη είναι ή όχι πράξη που έχει εκδοθεί δυνάμει διατάξεως ΚΕΠΠΑ.

44. Επίσης, δεν έχει εφαρμογή στο δίκαιο της Ένωσης η λεγόμενη θεωρία του «κέντρου βάρους» ή των «πολιτικών πράξεων», την οποία επικαλείται ο εκπρόσωπος της Eulex Κοσσυφοπέδιο και η οποία θα έπρεπε να οδηγήσει είτε στον κατ’ αρχήν αποκλεισμό της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου είτε σε αποδοχή της εν λόγω δικαιοδοσίας συνοδευόμενη από υποχρέωση μη ασκήσεώς της. Αρκεί να υπενθυμιστεί ότι ο έλεγχος της νομιμότητας των πράξεων της Ένωσης παραμένει θεμελιώδης και πάγια αρχή της έννομης τάξεως της Ένωσης. Σε αυτή την κοινότητα δικαίου, τόσο τα κράτη μέλη όσο και τα θεσμικά όργανα υπόκεινται στον έλεγχο της συμβατότητας των πράξεών τους με τη θεμελιώδη θεσμική πράξη που είναι η Συνθήκη. Η Συνθήκη καθιέρωσε πλήρες σύστημα ενδίκων βοηθημάτων και διαδικασιών, το οποίο αναθέτει στο Δικαστήριο τον έλεγχο της νομιμότητας των πράξεων των θεσμικών οργάνων ( 46 ). Το «δικαίωμα να δικάζεται κανείς από τον φυσικό του δικαστή είναι συμφυές με το κράτος δικαίου», του οποίου αποτελεί άμεση συνέπεια, «επίτευγμα αλλά και μέσο επιτεύξεως του κράτους δικαίου» ( 47 ).

45. Εξάλλου, σύμφωνα με την προπαρατεθείσα νομολογία, και ιδίως με την απόφαση Werner (C‑112/91, EU:C:1993:27), ο προϋπολογισμός της Ένωσης, εφόσον χρησιμεύει για τη χρηματοδότηση μέτρων της ΚΕΠΠΑ, δεν μπορεί παρά να υπόκειται στους δημοσιονομικούς κανόνες που είναι εφαρμοστέοι στις πολιτικές και στις διαδικασίες του δικαίου της Ένωσης.

46. Εντούτοις, προκειμένου να οριοθετηθεί η δικαιοδοσία του Δικαστηρίου, θα πρέπει να αναλυθούν οι εφαρμοστέοι κανόνες από την οπτική της εκτελέσεως του προϋπολογισμού της Ένωσης, ιδίως στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων που είναι δυνατόν να προκηρυχθούν στο πλαίσιο της εξωτερικής δράσεως.

2. Επί της εκτελέσεως των δαπανών στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ

47. Από ιστορική άποψη, επισημαίνεται, πρώτον, ότι η εκτέλεση του προϋπολογισμού της Ένωσης στον τομέα της εξωτερικής δράσεως υπέκειτο σε έλεγχο που αποκάλυψε εξαρχής τις αδυναμίες της. Ήδη το 1996, το Ελεγκτικό Συνέδριο αποκάλυψε ανεπαρκή έλεγχο και σοβαρές παρατυπίες στο πλαίσιο διαδικασίας παροχής υπηρεσιών διοικητικής υποστήριξης ( 48 ). Στη συνέχεια, με τη γνωμοδότηση 1/97, η οποία αφορούσε την ΚΕΠΠΑ, το Ελεγκτικό Συνέδριο επισήμανε ότι δεν έχουν προβλεφθεί τρόποι συμμετοχής της Επιτροπής στον καθορισμό των δημοσιονομικών, νομικών και επιχειρησιακών ρυθμίσεων που απαιτούνται για την εκτέλεση των μέτρων της ΚΕΠΠΑ τα οποία συνεπάγονται δαπάνες ( 49 ). Οι συστάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου που προέκυψαν από την ειδική έκθεση 13/2001 περιλάμβαναν, μεταξύ άλλων, την ανάγκη θεσπίσεως σαφών ρυθμίσεων όσον αφορά τον ρόλο της Επιτροπής στην υλοποίηση της ΚΕΠΠΑ, καθώς και τη διαφάνεια όσον αφορά τη διαχείριση της χρηματοδοτήσεως των δράσεων της ΚΕΠΠΑ. Στην ειδική έκθεση 11/2014 που αφορά τη σύσταση της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) ( 50 ), το Ελεγκτικό Συνέδριο ανέφερε ιδίως ότι οι ειδικοί εντεταλμένοι της ΕΕ δεν έχουν ενσωματωθεί επαρκώς στην ΕΥΕΔ ( 51 ). Τέλος, επισημαίνω ότι το 2012 το Ελεγκτικό Συνέδριο εξέδωσε έκθεση αφιερωμένη αποκλειστικά στην αποστολή Eulex Κοσσυφοπέδιο ( 52 ).

48. Όσον αφορά τους ειδικούς δημοσιονομικούς κανόνες, το άρθρο 317 ΣΛΕΕ προβλέπει ότι η Επιτροπή εκτελεί τον προϋπολογισμό σε συνεργασία με τα κράτη μέλη, σύμφωνα με τις διατάξεις των κανονισμών που εκδίδονται σε εκτέλεση του άρθρου 322 ΣΛΕΕ, με δική της ευθύνη και εντός των ορίων των πιστώσεων που εγκρίθηκαν, σύμφωνα με την αρχή της χρηστής δημοσιονομικής διαχειρίσεως. Η διάταξη αυτή αποτελεί τη νομική βάση του δημοσιονομικού κανονισμού, αντικείμενο του οποίου είναι ο καθορισμός των κανόνων που διέπουν την κατάρτιση και την εκτέλεση του γενικού προϋπολογισμού της Ένωσης. Κατά συνέπεια, θα πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι είναι εφαρμοστέα και στις πράξεις διαχειρίσεως και εκτελέσεως του προϋπολογισμού που εκδίδονται από τις αποστολές της Ένωσης και εμπίπτουν στην εξωτερική δράση της.

49. Εν προκειμένω, αφής στιγμής η Elitaliana έλαβε την επιστολή με την οποία της γνωστοποιήθηκε η επίδικη κατάταξη στις 29 Μαρτίου 2012 ( 53 ), εφαρμοστέος στα πραγματικά περιστατικά είναι ο δημοσιονομικός κανονισμός που εκδόθηκε σύμφωνα με το άρθρο 279 ΕΚ (νυν άρθρο 322 ΣΛΕΕ), δηλαδή ο δημοσιονομικός κανονισμός 1605/2002, όπως τροποποιήθηκε, ιδίως όσον αφορά την ΕΥΕΔ, με τον κανονισμό (ΕΕ, Ευρατόμ) 1081/2010 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 24ης Νοεμβρίου 2010 ( 54 ). Το άρθρο 4 του δημοσιονομικού κανονισμού 1605/2002, το οποίο θεσπίζει τις αρχές της ενότητας και της αυθεντικότητας του προϋπολογισμού, ορίζει ότι οι δαπάνες και τα έσοδα των Κοινοτήτων περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, τις δαπάνες στον τομέα της ΚΕΠΠΑ. Η Επιτροπή διαβιβάζει στην αρμόδια για τον προϋπολογισμό αρχή, μαζί με το σχέδιο προϋπολογισμού, έγγραφο στο οποίο εμφαίνεται, μεταξύ άλλων, το σύνολο των διοικητικών και επιχειρησιακών δαπανών που συνδέονται με την εξωτερική δράση της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένων των αποστολών που εμπίπτουν στην ΚΕΠΠΑ και χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό της Ένωσης ( 55 ).

50. Εξάλλου, ο δημοσιονομικός κανονισμός 1605/2002 προβλέπει ότι η διαχείριση του προϋπολογισμού μπορεί να ασκείται είτε απευθείας από τις υπηρεσίες της Επιτροπής είτε έμμεσα με μεταβίβαση αρμοδιοτήτων σε οργανισμούς κοινοτικού δικαίου ή οργανισμούς δημοσίου δικαίου των κρατών μελών ( 56 ). Το άρθρο 54 του κανονισμού δίδει τη δυνατότητα στην Επιτροπή, όταν εκτελεί τον προϋπολογισμό με έμμεση κεντρική διαχείριση ή με αποκεντρωμένη διαχείριση ( 57 ), να αναθέτει καθήκοντα εκτελέσεως του προϋπολογισμού σε πρόσωπα που επιφορτίζονται με την εκτέλεση συγκεκριμένων ενεργειών δυνάμει του τίτλου V της Συνθήκης ΕΕ περί της ΚΕΠΠΑ και προσδιορίζονται στην αντίστοιχη βασική πράξη κατά την έννοια του άρθρου 49 του κανονισμού. Στο άρθρο 49 του δημοσιονομικού κανονισμού 1605/2002 περιλαμβάνεται, μεταξύ των βασικών πράξεων που εμπίπτουν στην ΚΕΠΠΑ, η έγκριση κοινών δράσεων σύμφωνα με το άρθρο 14 ΣΕΕ ( 58 ). Εν προκειμένω, δεν αμφισβητείται ότι η κοινή δράση 2008/14 με την οποία ιδρύθηκε η Eulex Κοσσυφοπέδιο εγκρίθηκε δυνάμει του άρθρου 14 ΣΕΕ.

51. Όσον αφορά την Eulex Κοσσυφοπέδιο, σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 5, της κοινής δράσεως 2008/124, ο αρχηγός της αποστολής είναι υπεύθυνος για την εκτέλεση του προϋπολογισμού της Eulex Κοσσυφοπέδιο και, προς τον σκοπό αυτόν, υπογράφει σύμβαση με την Επιτροπή. Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 16 της κοινής δράσεως 2008/124 που διέπει τις χρηματοδοτικές ρυθμίσεις, ο αρχηγός της αποστολής ενημερώνει πλήρως την Επιτροπή, υπό την εποπτεία της οποίας τελεί, για τις δραστηριότητες που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο της συμβάσεώς του.

52. Επισημαίνω, εξάλλου, ότι τον Ιούνιο του 2012, η Επιτροπή εξέδωσε την ανακοίνωση για τη δημοσιονομική διαχείριση των αποστολών ΚΠΑΑ ( 59 ). Ζήτησε από το Συμβούλιο να τους αποδώσει νομική προσωπικότητα, ούτως ώστε να είναι υπεύθυνες ενώπιον της Επιτροπής για τη διαχείριση των πόρων που τους χορηγούνται ( 60 ). Μολονότι το έγγραφο αυτό είναι απόρρητο, φαίνεται ότι οι τροποποιήσεις της κοινής δράσεως, και ιδίως η προσθήκη του άρθρου 15α της τροποποιημένης κοινής δράσεως 2008/124, ανταποκρίνονται σε αυτό το αίτημα ( 61 ). Τέλος, θα πρέπει επίσης να επισημανθεί ο ρόλος που διαδραματίζει η υπηρεσία μέσων εξωτερικής πολιτικής της Επιτροπής για τη διαχείριση του προϋπολογισμού της Ένωσης στον εν λόγω τομέα ( 62 ).

3. Επί του ελέγχου των δημοσίων συμβάσεων στο πλαίσιο της εξωτερικής δράσεως

53. Όπως προκύπτει από την προσβαλλόμενη διάταξη, στο πλαίσιο της αποστολής Eulex Κοσσυφοπέδιο, δημοσιεύθηκε προκήρυξη κλειστού διαγωνισμού με τίτλο «Ελικόπτερο για την υποστήριξη της αποστολής της Eulex στο Κοσσυφοπέδιο», με σκοπό τη σύναψη συμβάσεως παροχής υπηρεσιών. Όπως διευκρινίζει η Επιτροπή, η επίδικη πράξη έγκειται, κατά συνέπεια, στη γραπτή ανακοίνωση της 29ης Μαρτίου 2012, με την οποία ο αρχηγός της αποστολής Eulex Κοσσυφοπέδιο ενημέρωσε την αναιρεσείουσα για την απόφασή του να αναθέσει την οικεία σύμβαση στον διαγωνιζόμενο του οποίου η προσφορά είχε καταταγεί πρώτη, ήτοι στην εταιρία ιρλανδικού δικαίου Starlite, και κατά συνέπεια να απορρίψει την προσφορά της Elitaliana, της οποίας η προσφορά κατετάγη δεύτερη ( 63 ).

54. Πρόκειται συνεπώς για ανάθεση συμβάσεως παροχής υπηρεσιών που έχει ως αποτέλεσμα την καταβολή χρηματικών ποσών από τον προϋπολογισμό της Ένωσης ( 64 ).

55. Όπως ορθώς υπογραμμίζει η Επιτροπή, η προσβαλλόμενη απόφαση αποτελεί πράξη εκτελέσεως του προϋπολογισμού της Ένωσης που δεν μπορεί κατ’ ουδένα τρόπο να υπαχθεί στη ρήτρα αποκλεισμού της δικαιοδοσίας του Δικαστηρίου, την οποία προβλέπουν το άρθρο 24, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ και το άρθρο 275, πρώτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, παρά το ότι η εν λόγω απόφαση εκδόθηκε από όργανο που έχει συσταθεί δυνάμει του τίτλου V της Συνθήκης ΕΕ. Εξάλλου, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι ο αρχηγός της αποστολής Eulex Κοσσυφοπέδιο ενήργησε εν προκειμένω στο πλαίσιο των χρηματοδοτικών αρμοδιοτήτων της Επιτροπής και συνεπώς οι πράξεις του δεν εμπίπτουν στην ΚΕΠΠΑ. Η προσέγγιση αυτή συνάδει με τις προαναφερθείσες διατάξεις του δημοσιονομικού κανονισμού, τόσο εκείνες που είναι εφαρμοστέες ratione temporis όσο και τις ισχύουσες σήμερα, αλλά και με τις εξουσίες που αναγνωρίζουν οι Συνθήκες στην Επιτροπή (άρθρο 17, παράγραφος 1, τέταρτη περίοδος, ΣΕΕ), οι οποίες αναφέρονται και στο άρθρο 9, παράγραφος 1, της αποφάσεως 2010/427 ( 65 ).

56. Λαμβανομένης υπόψη της φύσεως της προσβαλλομένης πράξεως, εφαρμοστέες είναι οι διατάξεις του τίτλου V του δημοσιονομικού κανονισμού 1605/2002 σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις. Τα άρθρα 162 και 167 του εν λόγω κανονισμού επιβεβαιώνουν ότι οι γενικοί κανόνες για τις δημόσιες συμβάσεις είναι εφαρμοστέοι στις εξωτερικές ενέργειες που χρηματοδοτούνται από τον προϋπολογισμό ( 66 ). Κατά συνέπεια, ο σεβασμός των αρχών της διαφάνειας και της χρηστής δημοσιονομικής διαχειρίσεως συνεπάγεται ότι οι οργανισμοί στους οποίους ανατίθενται καθήκοντα εκτελέσεως για λογαριασμό της Επιτροπής, πρέπει να διαθέτουν, μεταξύ άλλων, διαφανείς διαδικασίες συνάψεως συμβάσεων και αποτελεσματικούς εσωτερικούς ελέγχους ( 67 ). Εξάλλου, ο δημοσιονομικός κανονισμός 1605/2002 εμμένει στο ότι οι συμβάσεις που υπογράφονται με φυσικά πρόσωπα πρέπει να περιλαμβάνουν τις γενικές αρχές συνάψεως συμβάσεων που περιέχονται στον τίτλο V του μέρους I και στον τίτλο IV του μέρους II του κανονισμού όσον αφορά τις εξωτερικές ενέργειες ( 68 ).

57. Όσον αφορά τον τρόπο διαχειρίσεως, από το άρθρο 166, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του δημοσιονομικού κανονισμού 1605/2002 προκύπτει ότι οι ενέργειες που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ οδηγούν σε συμφωνία ή σύμβαση επιδοτήσεως μεταξύ της Επιτροπής και των φυσικών ή νομικών προσώπων που έχουν επιφορτιστεί με την υλοποίηση των εν λόγω ενεργειών. Ο δημοσιονομικός κανονισμός 1605/2002 δίδει επίσης, στο άρθρο 167, τον ορισμό της έννοιας της «αναθέτουσας αρχής», η οποία περιλαμβάνει «οργανισμό εθνικού ή διεθνούς δικαίου ή νομικά ή φυσικά πρόσωπα που έχουν υπογράψει με την Επιτροπή σύμβαση χρηματοδότησης ή επιδότησης με σκοπό την υλοποίηση εξωτερικής ενέργειας».

58. Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την προκήρυξη του διαγωνισμού, η σύμβαση αφορούσε υπηρεσίες επείγουσας μεταφοράς με ελικόπτερο για ιατρικούς σκοπούς (helicopter emergency medical service) και υπηρεσίες αεροδιακομιδής (air ambulance service). Φρονώ, κατά συνέπεια, ότι η φύση των ζητούμενων υπηρεσιών ήταν, κατά κύριο τουλάχιστον λόγο, μη στρατιωτική. Εξάλλου, στην προκήρυξη του διαγωνισμού αναφερόταν ως αναθέτουσα αρχή (contracting authority) ο αρχηγός της αποστολής, πράγμα που σημαίνει ότι η σύμβαση εμπίπτει στις προαναφερθείσες διατάξεις των άρθρων 166 και 167 του δημοσιονομικού κανονισμού 1605/2002 ( 69 ).

59. Συναφώς επισημαίνω ότι οι διατάξεις του άρθρου 16 της κοινής δράσεως 2008/124, εξαιρουμένης της παραγράφου 3, δεν προσθέτουν χρήσιμα στοιχεία προκειμένου να γίνει δεκτή η δικαιοδοσία των δικαστηρίων της Ένωσης. Πράγματι, η δικαιοδοσία αυτή απορρέει από το σύνολο των διατάξεων που διέπουν την εκτέλεση του προϋπολογισμού της Ένωσης, από τις οποίες προκύπτει ότι η τελική ευθύνη βαρύνει την Επιτροπή.

60. Μολονότι κατ’ αυτόν τον τρόπο επιβεβαιώνεται η δικαιοδοσία του Γενικού Δικαστηρίου και του Δικαστηρίου για την εκδίκαση διαφορών από δημόσιες συμβάσεις που συνάπτονται στο πλαίσιο της εξωτερικής δράσεως της Ένωσης, εντούτοις η σύναψη ανάλογων συμβάσεων θα μπορούσε να μην εμπίπτει στη δικαιοδοσία των δικαστηρίων της Ένωσης αν οι συμβάσεις αφορούσαν ενέργειες στρατιωτικού χαρακτήρα. Πράγματι, όπως προαναφέρθηκε, υπό το πρίσμα του άρθρου 41 ΣΕΕ, οι επιχειρήσεις που έχουν στρατιωτικές συνέπειες ή συνέπειες στην άμυνα βαρύνουν τον προϋπολογισμό των κρατών μελών, εκτός αν το Συμβούλιο λάβει διαφορετική απόφαση. Αντιθέτως, όσον αφορά τις δημόσιες συμβάσεις μη στρατιωτικού χαρακτήρα, η δικαιοδοσία του Δικαστηρίου είναι αναμφισβήτητη ( 70 ).

61. Τέλος, όσον αφορά τη συμμετοχή των τρίτων κρατών στη χρηματοδότηση των μη στρατιωτικών επιχειρήσεων, αρκεί η παραπομπή στην απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου France κατά Entreprise commune Fusion for Energy ( 71 ), από την οποία προκύπτει ότι η χρηματοδότηση από τον προϋπολογισμό τρίτων κρατών δεν εμποδίζει την εφαρμογή των κανόνων του δικαίου της Ένωσης και την άσκηση ελέγχου από τα δικαστήρια της Ένωσης. Εξάλλου, ο δημοσιονομικός κανονισμός 1605/2002 προβλέπει τη δυνατότητα χρηματοδοτήσεως από τρίτους, όπως τρίτα κράτη, με την επιφύλαξη της εφαρμογής των κανόνων που διέπουν την εκτέλεση του προϋπολογισμού της Ένωσης ( 72 ).

VI – Συμπληρωματικές παρατηρήσεις

62. Συμπληρωματικά, θα ήθελα να κάνω ορισμένα σύντομα σχόλια σχετικά με την αίτηση αναιρέσεως που αποτελεί αντικείμενο της υπό κρίση υποθέσεως.

63. Κατ’ αρχάς, όσον αφορά τις συνέπειες της τροποποιημένης κοινής δράσεως 2008/124 όσον αφορά τον έλεγχο της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως, δεν αμφισβητείται ότι η εν λόγω δράση επιβεβαιώνει, με το άρθρο 15α, την ικανότητα της Eulex Κοσσυφοπέδιο να είναι διάδικος και ορίζει, με το άρθρο 16, ότι η Eulex Κοσσυφοπέδιο είναι υπεύθυνη για κάθε απαίτηση και υποχρέωση που προκύπτει από την εκτέλεση της εντολής της από τις 15 Ιουλίου 2014 ( 73 ). Κατά συνέπεια, στο παρόν στάδιο εξελίξεως της νομοθεσίας, τα ένδικα βοηθήματα που επιτρέπουν τον έλεγχο νομιμότητας από το Γενικό Δικαστήριο προβλέπονται ρητώς, επιφυλασσομένης της πληρώσεως των προϋποθέσεων που απορρέουν από το άρθρο 263 ΣΛΕΕ.

64. Εντούτοις, η κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως συνδέεται αναπόσπαστα ratione temporis με διαφορετικό νομικό πλαίσιο, πράγμα που επιβεβαιώνει τη θέση μου ότι ορθώς το Γενικό Δικαστήριο δεν αναγνώρισε στην Eulex Κοσσυφοπέδιο την ιδιότητα της καθής, οπότε η προσφυγή της Elitaliana πρέπει να θεωρηθεί απαράδεκτη και η αίτηση αναιρέσεως απορριπτέα στο σύνολό της.

65. Πράγματι, η τροποποιημένη κοινή δράση 2008/124 ουδόλως επηρεάζει τη νομιμότητα της αναιρεσιβαλλομένης διατάξεως. Εξάλλου, όσον αφορά την αντιπαράθεση που έλαβε χώρα κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση σχετικά με τη σειρά εξετάσεως των λόγων απαραδέκτου τόσο από το Γενικό Δικαστήριο όσο και από το Δικαστήριο, είμαι της γνώμης ότι δεν προβλέπεται από το δίκαιο της Ένωσης αιτιολογία που να επιτρέπει να θεωρηθεί ότι η συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου πάσχει λόγω νομικής πλάνης, επειδή το Γενικό Δικαστήριο άρχισε την ανάλυσή του εξετάζοντας λόγο απαραδέκτου ratione personae. Αντιθέτως, φρονώ ότι η σειρά εξετάσεως την οποία επέλεξε το Γενικό Δικαστήριο είναι απολύτως δικαιολογημένη υπό το πρίσμα της αρχής της οικονομίας της δίκης ( 74 ).

66. Εν πάση περιπτώσει, τα δικαστήρια της Ένωσης δεν θα μπορέσουν να αποφύγουν στο μέλλον την αντιμετώπιση του ζητήματος της ανεπαρκούς προστασίας των δικαιωμάτων των ιδιωτών στο πλαίσιο της εξωτερικής δράσεως. Κατά συνέπεια, η συζήτηση για το καθεστώς των αποστολών και του προσωπικού τους, στο μέτρο που διαθέτουν προνόμια και ασυλίες, πρέπει να συνοδεύεται από τη δημιουργία ένδικων βοηθημάτων που να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους ιδιώτες έναντι των πράξεων που εκδίδονται από τις αποστολές και έχουν επιπτώσεις στα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των τελευταίων.

VII – Πρόταση

67. Κατόπιν των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να αποφανθεί τα εξής: Βάσει του άρθρου 41, παράγραφοι 1 και 2, ΣΕΕ, τα δικαστήρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι αρμόδια να κρίνουν τη νομιμότητα πράξεως που εμπίπτει στην εκτέλεση του προϋπολογισμού της Ένωσης και εκδίδεται από οντότητα συσταθείσα δυνάμει πράξεως που εμπίπτει στον τίτλο V της Συνθήκης ΕΕ, ο οποίος διέπει την εξωτερική δράση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας.

( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.

( 2 ) Στο πλαίσιο της αναθέσεως της δημόσιας συμβάσεως «EuropeAide/131516/D/SER/XK – Υποστήριξη με ελικόπτερο της αποστολής Eulex στο Κοσσυφοπέδιο (PROC/272/11)».

( 3 ) ΕΕ L 42, σ. 92.

( 4 ) Στο πλαίσιο της προσφυγής ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, η Eulex Κοσσυφοπέδιο προέβαλε ένσταση απαραδέκτου βασιζόμενη, αφενός, στο γεγονός ότι η Eulex Κοσσυφοπέδιο δεν είχε την ιδιότητα της καθής στην κρινόμενη υπόθεση και, αφετέρου, σε αναρμοδιότητα του Γενικού Δικαστηρίου λόγω του ότι οι προσβαλλόμενες πράξεις είχαν εκδοθεί βάσει των διατάξεων της Συνθήκης ΕΕ περί της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ).

( 5 ) T‑213/12, EU:T:2013:292, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη

( 6 ) Όσον αφορά τις λεπτομέρειες της διαφοράς, παραπέμπω στην αναιρεσιβαλλόμενη διάταξη και στις πρώτες προτάσεις που ανέπτυξα στην παρούσα υπόθεση (EU:C:2014:2416).

( 7 ) Επισημαίνω ότι μόνον η Eulex Κοσσυφοπέδιο υποστηρίζει, εστιάζοντας ταυτόχρονα την επιχειρηματολογία της στην εφαρμογή των επίδικων κανόνων ratione temporis, ότι το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να κρίνει μόνο πράξεις του Συμβουλίου και της Επιτροπής, εξαιρουμένων των πράξεων που εκδίδει η Eulex Κοσσυφοπέδιο. Φρονώ ότι, κατ’ αυτόν τον τρόπο, αμφισβητεί τη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου στην κρινόμενη υπόθεση.

( 8 ) ΕΕ L 248, σ. 1, στο εξής: δημοσιονομικός κανονισμός 1605/2002.

( 9 ) Επί της αντιπαραθέσεως μεταξύ της ερμηνείας που υποστηρίζει την ενότητα και της ερμηνείας που προκρίνει την ιδιομορφία της ΚΕΠΠΑ, βλ. Everling, «Reflections on the structure of the European Union», 29 CMLR, 1992, σ. 1053‑1077. Επί της ολιστικής ερμηνείας από το Δικαστήριο των «μη κοινοτικών» διατάξεων πριν τη Συνθήκη της Λισσαβώνας, βλ. απόφαση Segi κ.λπ. κατά Συμβουλίου (C‑355/04 P, EU:C:2007:116).

( 10 ) Βλ. άρθρο Γ, παράγραφος 1, της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ως ίσχυε με βάση τη Συνθήκη του Μάαστριχτ (ΕΕ 1992, C 191, σ. 1).

( 11 ) Σε σχέση με την απαράμιλλη ικανότητα της Ένωσης και των κρατών μελών, βλ. Συμπεράσματα του Συμβουλίου για τη σφαιρική προσέγγιση της ΕΕ, 12 Μαΐου 2014, σημείο 1, που δημοσιεύονται στη διαδικτυακή διεύθυνση: http://www.google.lu/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=2&ved=0CCkQFjAB&url=http%3A%2F%2Fwww.consilium.europa.eu%2Ffr%2Fworkarea%2Fdownloadasset.aspx%3Fid%3D15788&ei=8TH0VKrAHcTVPLmygcAE&usg=AFQjCNGNI3D0A7gd1TpvI9RCQ_jx11LqUw&bvm=bv.87269000,d.ZWU.

( 12 ) Βλ. διαδικτυακή διεύθυνση: http://www.europarl.europa.eu/RegData/bibliotheque/briefing/2014/130712/LDM_BRI(2014)130712_REV2_EN.pdf

( 13 ) Έγγραφο 16927/09 του Συμβουλίου, με τίτλο «Ετήσια έκθεση 2009 σχετικά με την άντληση και την εφαρμογή διδαγμάτων και βέλτιστων πρακτικών στα πλαίσια μη στρατιωτικών αποστολών ΚΠΑΑ, διαθέσιμο στη διαδικτυακή διεύθυνση, http://register.consilium.europa.eu/doc/srv?l=EN&f=ST%2016927%202009%20EXT%201

( 14 ) Σύμφωνα με τους κανόνες ψηφοφορίας κατά την έννοια του άρθρου 31 ΣΕΕ.

( 15 ) Βλ. Naert, F., «The Application of Human Rights and International Humanitarian Law» σε Drafting EU Missions’ Mandated et Rules of Engagement, Institut de droit international, KU Leuven, κείμενο εργασίας αριθ. 151, Οκτώβριος 2011.

( 16 ) Κοινή δράση 2006/304/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 10ης Απριλίου 2006, για τη σύσταση ομάδας προγραμματισμού της ΕΕ (ΟΠΕΕ Κοσσυφοπεδίου) σχετικά με πιθανή ενωσιακή επιχείρηση για τη διαχείριση κρίσεων στο πεδίο του κράτους δικαίου και, ενδεχομένως, σε άλλους τομείς στο Κοσσυφοπέδιο (ΕΕ L 112, σ. 19).

( 17 ) Πράγματι, ο αρχηγός της προσωρινής αποστολής διοικήσεως των Ηνωμένων Εθνών για το Κοσσυφοπέδιο (MINUK) επεξέτεινε την εφαρμογή του κανονισμού MINUK 2000/47 (UNMIK/Reg/2000/47, διαθέσιμο στη διαδικτυακή διεύθυνση www.unmikonline.org), ο οποίος διέπει το καθεστώς, τα προνόμια και τις ασυλίες της δύναμης του Βορειοατλαντικού Συμφώνου για το Κοσσυφοπέδιο ( KFOR) και της MINUK στο έδαφος του Κοσσυφοπεδίου, στην ΟΠΕΕ Κοσσυφοπεδίου, με εκτελεστική απόφαση που εκδόθηκε μετά από αίτημα του Ύπατου Εκπροσώπου για την ΚΕΠΠΑ. Πρόκειται για την εκτελεστική απόφαση 2006/18, σύμφωνα με τις πηγές που επικαλείται ο Sari, A., «Status of Forces and Status of Mission Agreements under the ESDP», EJIL 2008, τόμος 19, αριθ. 1, σ. 74. Βλ. επίσης άρθρα 4 και 5 της κοινής δράσεως 2006/304.

( 18 ) Συμφωνίες με τον τίτλο SOFA («Statut of Forces Agreements», συμφωνία για το καθεστώς που διέπει τις στρατιωτικές δυνάμεις στο εξωτερικό) για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και SOMA («Statut of Mission Agreement», συμφωνία σχετικά με το καθεστώς της ενωσιακής αποστολής) για τις μη στρατιωτικές επιχειρήσεις, βλ. Sari, A., όπ.π.

( 19 ) Βλ. υπόδειγμα συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της χώρας υποδοχής σχετικά με το καθεστώς των υπό την ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης δυνάμεων, έγγραφο 8720/05 του Συμβουλίου, διαθέσιμο στη διαδικτυακή διεύθυνση http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST‑8720‑2005‑INIT/fr/pdf

( 20 ) Συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με το καθεστώς του στρατιωτικού και πολιτικού προσωπικού του αποσπασμένου στα όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, των αρχηγείων και δυνάμεων που μπορεί να τίθενται στη διάθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο της προετοιμασίας και της εκτέλεσης των καθηκόντων που αναφέρονται στο άρθρο 17, παράγραφος 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, συμπεριλαμβανομένων των ασκήσεων, και του στρατιωτικού και πολιτικού προσωπικού των κρατών μελών που τίθεται στη διάθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για να ενεργεί στη συνάρτηση αυτή (Συμφωνία SOFA της EE) (ΕΕ 2003, C 321, σ. 6).

( 21 ) Συναφώς, η Eulex Κοσσυφοπέδιο παραπέμπει στον νόμο της Δημοκρατίας του Κοσσυφοπεδίου 03/L-033, της 20ής Φεβρουαρίου 2008, περί προνομίων και ασυλιών, που δημοσιεύεται στη διαδικτυακή διεύθυνση http//www.mfa‑ks.net/repository.docs/2008_03‑L033_en1.pdf, στις συμβάσεις της 18ης Απριλίου 1961, περί των διπλωματικών σχέσεων, και της 24ης Απριλίου 1963, περί των προξενικών σχέσεων, καθώς και στις συμβάσεις της 13ης Φεβρουαρίου 1946, περί των προνομίων και ασυλιών των Ηνωμένων Εθνών, και της 21ης Νοεμβρίου 1947, περί των προνομίων και ασυλιών των ειδικευμένων οργανισμών.

( 22 ) Έγγραφο 15711/02 του Συμβουλίου, με τίτλο «Generic Status of Force Agreement for Police Mission – Imunities and privileges for EU Mission personnel», διαθέσιμο στη διαδικτυακή διεύθυνση http://register.consilium.europa.eu/doc/srv?l=EN&f=ST%2015711%202002%20INIT

( 23 ) Θα πρέπει, ωστόσο, να επισημανθεί ότι η ετεροδικία της οποίας απολαύουν οι αποστολές ΚΕΠΠΑ και το προσωπικό τους είναι δυνατόν να έχει επιπτώσεις στην προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων στο κράτος φιλοξενίας υπό το πρίσμα του άρθρου 6 ΣΕΕ. Όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, σε σχέση με την αναρμοδιότητα του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) να δικάζει παραβάσεις των άρθρων 2 και 6 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, η οποία υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950, στο έδαφος του Κοσσυφοπεδίου, αποδιδόμενες στα Ηνωμένα Έθνη, βλ. αποφάσεις ΕΔΔΑ Behrami και Behrami κατά Γαλλίας, αριθ. 71412/01, και Saramati κατά Γαλλίας, Γερμανίας και Νορβηγίας, αριθ. 78166/01. Το ζήτημα αυτό συνδέεται με την τρέχουσα συζήτηση σχετικά με τα εξωεδαφικά αποτελέσματα του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βλ. Moreno‑Lax, V., «The Extraterritorial Application of The EU Charter of Fundamental Rights», σε The EU Charter of Fundamental Rights: a commentary, Hart 2014, σ. 1657 έως 1683. Όσον αφορά την ευθύνη κράτους όταν ασκεί «ουσιαστικό έλεγχο» επί περιοχής εκτός της εθνικής επικράτειάς του, βλ. αποφάσεις ΕΔΔΑ Λοϊζίδου κατά Τουρκίας, αριθ. 15318/89, και συσταλτική της ερμηνεία κατόπιν της αποφάσεως ΕΔΔΑ Bankovic κατά Βελγίου, αριθ. 52207/99. Εντούτοις, η προβληματική της δικαστικής προστασίας δεν ασκεί άμεση επιρροή στο ερώτημα που θέτει το Δικαστήριο στην κρινόμενη υπόθεση.

( 24 ) Γνωμοδότηση 2/13, EU:C:2014:2454, σκέψεις 252 και 253.

( 25 ) Βλ. Hillion, Ch., «A Powerless Court? The European Court of Justice and the Common Foreign and Security Policy», σε The European Court of Justice and External Relations Law, Οξφόρδη 2014, σ. 47 έως 73.

( 26 ) Αυτό οδήγησε, αφενός, σε ιδιαίτερα πλούσια νομολογία των δικαστηρίων της Ένωσης (βλ. αποφάσεις Επιτροπή κ.λπ. κατά Kadi, C‑584/10 P, C‑593/10 P και C‑595/10 P, EU:C:2013:518· Συμβούλιο κατά Manufacturing Support & Procurement Kala Naft, C‑348/12 P, EU:C:2013:776· Bank Melli Iran κατά Συμβουλίου, T‑35/10 και T‑7/11, EU:T:2013:397, καθώς και Hassan κατά Συμβουλίου, T‑572/11, EU:T:2014:682), και, αφετέρου, σε τροποποιήσεις του Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (βλ. σχέδιο Κανονισμού Διαδικασίας του Γενικού Δικαστηρίου, στη διαδικτυακή διεύθυνση http://curia.europa.eu/jcms/upload/docs/application/pdf/2014‑06/doc‑fr‑0000.pdf).

( 27 ) Βλ. Griller, S., «The Court of Justice and the Common Foreign and Security Policy», σε The Court of Justice and the construction of Europe, 2013, σ. 675 έως 692.

( 28 ) Βλ., συναφώς, αποφάσεις Συμβούλιο κατά Hautala (C‑353/99 P, EU:C:2001:661, σκέψεις 28 και 29), καθώς και Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (C‑658/11, EU:C:2014:2025, σκέψη 79).

( 29 ) Πρόκειται για προϊόντα που δύνανται να χρησιμοποιηθούν τόσο για στρατιωτικούς όσο και για μη στρατιωτικούς σκοπούς.

( 30 ) Απόφαση Werner (C‑70/94, EU:C:1995:328, σκέψη 10). Η ερμηνεία αυτή ανάγκασε τον νομοθέτη να αντικαταστήσει το νομικό πλαίσιο, το οποίο αρχικά θεμελιωνόταν σε κοινή δράση της ΚΕΠΠΑ και σε κανονισμό που είχε θεσπιστεί στο πλαίσιο της κοινής εμπορικής πολιτικής, με κανονισμό που θεμελιωνόταν αποκλειστικά στην εμπορική πολιτική: βλ. κανονισμό (ΕΚ) 1334/2000 του Συμβουλίου, της 22ας Ιουνίου 2000, περί κοινοτικού συστήματος ελέγχου των εξαγωγών ειδών και τεχνολογίας διπλής χρήσης (ΕΕ L 159, σ. 1).

( 31 ) Απόφαση Επιτροπή κατά Συμβουλίου (C-91/05, EU:C:2008:288, σκέψη 77). Συμπληρωματικά, βλ. ανάλυση που συνηγορεί υπέρ «judicial restrαint» στο πλαίσιο της ΚΕΠΠΑ στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα F. G. Jacobs στην υπόθεση Επιτροπή κατά Ελλάδας (C‑120/94, EU:C:1995:109, σημείο 54).

( 32 ) Συμπεράσματα του Συμβουλίου της 12ης Μαΐου 2014, για τη σφαιρική προσέγγιση της ΕΕ, σημείο 11.

( 33 ) Στις 10 Ιουνίου 1999, το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών ενέκρινε το ψήφισμα 1244, με το οποίο το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών «[αποφασίζει] ότι η διεθνής πολιτική παρουσία και η διεθνής παρουσία ασφάλειας προβλέπονται για αρχική περίοδο 12 μηνών και συνεχίζονται κατόπιν για όσο χρόνο το Συμβούλιο δεν αποφασίσει άλλως» (παράγραφος 19), «[εξουσιοδοτεί] τον Γενικό Γραμματέα, με τη συνδρομή των αρμόδιων διεθνών οργανισμών, να εγκαταστήσει διεθνή μη στρατιωτική παρουσία στο Κοσσυφοπέδιο» (παράγραφος 10).

( 34 ) Για περισσότερες λεπτομέρειες, βλ. http://eeas.europa.eu/csdp/missions‑and‑operations/Eulex‑kosovo/pdf/factsheet_Eulex_kosovo_en.pdf.

( 35 ) Κατά συνέπεια, η Eulex Κοσσυφοπέδιο δεν είναι αποστολή που έχει δημιουργηθεί στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, αντιθέτως προς ό,τι φαίνεται να υποστηρίζει ο εκπρόσωπός της.

( 36 ) Βλ. ιδίως άρθρο 10, παράγραφος 2, της κοινής δράσεως 2008/124. Εξάλλου, ο αρχηγός της αποστολής Eulex Κοσσυφοπέδιο έχει συνάψει σύμβαση με την Επιτροπή και συνεπώς δεν έχει προσληφθεί κατόπιν διαγωνισμού, σύμφωνα με τη διαδικασία των ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων, αλλά ως ανεξάρτητος σύμβουλος για αόριστη διάρκεια.

( 37 ) Κοινή δράση 2009/445/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 9ης Ιουνίου 2009 (ΕΕ L 148, σ. 33)· απόφαση 2010/322/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 8ης Ιουνίου 2010 (ΕΕ L 145, σ. 13)· απόφαση 2010/619/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 15ης Οκτωβρίου 2010 (ΕΕ L 272, σ. 19)· απόφαση 2011/687/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 14ης Οκτωβρίου 2011 (ΕΕ L 270, σ. 31)· απόφαση 2011/752/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 24ης Νοεμβρίου 2011 (ΕΕ L 310, σ. 10)· απόφαση 2012/291/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 5ης Ιουνίου 2012 (ΕΕ L 146, σ. 46)· απόφαση 2013/241/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 27ης Μαΐου 2013 (ΕΕ L 141, σ. 47)· απόφαση 2014/349/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 12ης Ιουνίου 2014 (ΕΕ L 174, σ. 42)· και απόφαση 2014/685/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 29ης Σεπτεμβρίου 2014 (ΕΕ L 284, σ. 51).

( 38 ) Απόφαση 2014/482/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 22ας Ιουλίου 2014, για την τροποποίηση της απόφασης 2012/392/ΚΕΠΠΑ σχετικά με την αποστολή CSDP της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον Νίγηρα (EUCAP Sahel Niger) (ΕΕ L 217, σ. 31). Το ζήτημα των επιπτώσεων της τροποποιημένης κοινής δράσεως 2008/124 σχολιάζεται στο τελικό τμήμα των παρουσών προτάσεων, βλ. σημεία 63 και 64.

( 39 ) Η Συνθήκη της Λισσαβώνας προέβλεψε επίσης δύο άλλα μέσα χρηματοδοτήσεως των στρατιωτικών επιχειρήσεων: αφενός, επείγουσα χρηματοδότηση πρωτοβουλιών και, αφετέρου, ταμείο εκκινήσεως για τη χρηματοδότηση προπαρασκευαστικών ενεργειών (βλ. άρθρο 41, παράγραφος 3, ΣΕΕ).

( 40 ) Carpentier, M., «La coordination des dépenses étatiques par la Commission. L’exemple de la PESC», Revue française de finances publiques, αριθ. 125, Φεβρουάριος 2014.

( 41 ) Διοργανική Συμφωνία της 2ας Δεκεμβρίου 2013, μεταξύ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Συμβουλίου και της Επιτροπής για τη δημοσιονομική πειθαρχία, τη συνεργασία σε δημοσιονομικά θέματα και τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση (ΕΕ C 373, σ. 1).

( 42 ) Επισημαίνω παρεμπιπτόντως ότι, εφόσον οι δαπάνες για επιχειρήσεις που έχουν στρατιωτικές συνέπειες δεν εγγράφονται στον προϋπολογισμό της Ένωσης, η πρακτική αυτή πάσχει λόγω ελλείψεως διαφάνειας, ιδίως σε σχέση με τη ρήτρα αλληλεγγύης στον τομέα της κοινής άμυνας, την οποία προβλέπει το άρθρο 222 ΣΛΕΕ και το άρθρο 42, παράγραφος 7, ΣΕΕ. Πράγματι, κατ’ εφαρμογήν των εν λόγω άρθρων, η Ένωση μπορεί να χρησιμοποιεί τα στρατιωτικά μέσα που διαθέτει για την παροχή βοήθειας και συνδρομής στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) και στον Οργανισμό του Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ), χωρίς να είναι σαφές αν η Ένωση αναλαμβάνει τις σχετικές στρατιωτικές δαπάνες.

( 43 ) Το άρθρο 16 της κοινής δράσεως έχει ως εξής:

«1. Το ποσό δημοσιονομικής αναφοράς που προορίζεται να καλύψει τις δαπάνες που συνδέονται με την περίοδο των δεκαέξι μηνών, αρχής γενομένης από την ημερομηνία έγκρισης του OPLAN, ανέρχεται σε EUR 205000000.

2. Η διαχείριση όλων των δαπανών γίνεται σύμφωνα με τις κοινοτικές διαδικασίες και κανόνες που ισχύουν για το γενικό προϋπολογισμό της ΕΕ, με την εξαίρεση ότι καμία προχρηματοδότηση δεν παραμένει στην κυριότητα της Κοινότητας.

3. Υπό την επιφύλαξη της έγκρισης της Επιτροπής, ο Αρχηγός Αποστολής μπορεί να συνάπτει τεχνικούς διακανονισμούς με τα κράτη μέλη της ΕΕ, τα συμμετέχοντα τρίτα κράτη και άλλους διεθνείς φορείς που αναπτύσσονται στο Κοσσυφοπέδιο όσον αφορά παροχή εξοπλισμών, υπηρεσιών και εγκαταστάσεων στην Eulex Κοσσυφοπέδιο. […].

4. Ο Αρχηγός Αποστολής προβαίνει σε πλήρη ενημέρωση της Επιτροπής, υπό την εποπτεία της οποίας τελεί, για τις δραστηριότητες που αναλαμβάνονται στο πλαίσιο της σύμβασής του.

5. Οι χρηματοδοτικές ρυθμίσεις τηρούν τις επιχειρησιακές απαιτήσεις της Eulex Κοσσυφοπέδιο, συμπεριλαμβανομένης της συμβατότητας του εξοπλισμού και της διαλειτουργικότητας των ομάδων της, και λαμβάνουν υπόψη τους την τοποθέτηση προσωπικού σε περιφερειακά γραφεία.

[...]»

( 44 ) Διαπιστώνεται ότι η κοινή δράση 2008/124 τροποποιήθηκε επανειλημμένα με στόχο να προσαρμοστεί και να αυξηθεί το ποσό δημοσιονομικής αναφοράς για την αποστολή Eulex Κοσσυφοπέδιο. Βλ. συναφώς τις τροποποιήσεις που επήλθαν με την κοινή δράση 2009/445 και με την απόφαση 2010/322.

( 45 ) Για την κλασική αντιδικία σχετικά με την επιλογή της νομικής βάσεως, βλ. απόφαση Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (C‑658/11, EU:C:2014:2025).

( 46 ) Απόφαση Les Verts κατά Κοινοβουλίου (EU:C:1986:166, σκέψη 23).

( 47 ) Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Ρ. Mengozzi στην υπόθεση Gestoras Pro Amnistía κ.λπ. κατά Συμβουλίου (C‑354/04 P, EU:C:2006:667).

( 48 ) Ειδική έκθεση 4/96, σχετικά με τους λογαριασμούς της ευρωπαϊκής εκλογικής μονάδας που συγκροτήθηκε για την κοινή δράση, στο πλαίσιο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας, η οποία αφορά την παρακολούθηση των παλαιστινιακών εκλογών, συνοδευόμενη από τις απαντήσεις του Συμβουλίου και της Επιτροπής (ΕΕ 1997, C 57, σ. 1, σημείο 32).

( 49 ) Η γνωμοδότηση 1/97 δεν δημοσιεύθηκε και αναφέρεται στο παράρτημα 5β της ειδικής εκθέσεως 13/2001 του Ελεγκτικού Συνεδρίου σχετικά με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας (ΚΕΠΠΑ), συνοδευόμενη από τις απαντήσεις του Συμβουλίου και της Επιτροπής (βλ. σημείο 10, υποσημείωση 2, της ως άνω εκθέσεως) (ΕΕ 2001, C 338, σ. 1).

( 50 ) Ειδική έκθεση 11/2014, διαθέσιμη στη διαδικτυακή διεύθυνση: http://www.eca.europa.eu/Lists/ECADocuments/SR14_11/SR14_11_FR.pdf

( 51 ) Σημεία 35 επ. της ειδικής εκθέσεως 11/2014 του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

( 52 ) Ειδική έκθεση 18/2012 για τη βοήθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς το Κοσσυφοπέδιο για την εγκαθίδρυση κράτους δικαίου, διαθέσιμη στη διαδικτυακή διεύθυνση: http://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2009_2014/documents/cont/dv/eca_sr182012_/eca_sr182012_fr.pdf

( 53 ) Ήτοι πριν την έναρξη ισχύος, στις 26 Οκτωβρίου 2012, του δημοσιονομικού κανονισμού (ΕΕ, Ευρατόμ) 966/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2012, σχετικά με τους δημοσιονομικούς κανόνες που εφαρμόζονται στον γενικό προϋπολογισμό της Ένωσης και την κατάργηση του κανονισμού (ΕΚ, Ευρατόμ) 1605/2002 του Συμβουλίου (ΕΕ L 298, σ. 1), ο οποίος είναι εφαρμοστέος από την 1η Ιανουαρίου 2013.

( 54 ) ΕΕ L 311, σ. 9.

( 55 ) Άρθρο 33 του δημοσιονομικού κανονισμού 1605/2002.

( 56 ) Βλ. αιτιολογική σκέψη 16 του δημοσιονομικού κανονισμού 1605/2002.

( 57 ) Σύμφωνα με το άρθρο 53α του δημοσιονομικού κανονισμού 1605/2002.

( 58 ) Ως ίσχυε μετά τη Συνθήκη της Νίκαιας.

( 59 ) C(2012) 4052/F1 Ανακοίνωση της Επιτροπής «Rules for the Financial management of the CFSP Missions».

( 60 ) Βλ. προπαρατεθείσα ανακοίνωση C(2012) 4052/F1. Η εν λόγω ανακοίνωση, η οποία δεν είναι διαθέσιμη στο κοινό, μνημονεύεται στην προπαρατεθείσα ειδική έκθεση 18/2012 του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

( 61 ) Συμπληρωματικά επισημαίνω ότι τις ιδιαιτερότητες της ΚΕΠΠΑ λαμβάνει υπόψη και ο κανονισμός 966/2012.

( 62 ) Βλ. ετήσια έκθεση της υπηρεσίας μέσων εξωτερικής πολιτικής που δημοσιεύεται στα αγγλικά στην εξής διεύθυνση: http://ec.europa.eu/dgs/fpi/documents/fpi_activity_report_2012_en.pdf

( 63 ) Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ο εκπρόσωπος της Eulex Κοσσυφοπέδιο διαβεβαίωσε, εντούτοις, ότι η επιλογή μεταξύ της Starlite και της Elitaliana ήταν πολιτικής φύσεως, πράγμα που αντιφάσκει προς τις γραπτές παρατηρήσεις του.

( 64 ) Επισημαίνω ότι η προβληματική του ελέγχου της νομιμότητας των δημοσίων συμβάσεων που συνάπτονται στο πλαίσιο αποστολών έχει υποβληθεί στο Γενικό Δικαστήριο με την υπόθεση T‑511/08 σχετικά με την αστυνομική αποστολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Αφγανιστάν (EUPOL Αφγανιστάν), η οποία ιδρύθηκε δυνάμει της κοινής δράσεως 2007/369/ΚΕΠΠΑ του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 2007 (ΕΕ L 139, σ. 33). Εντούτοις, η προσφυγή διαγράφηκε λόγω παραιτήσεως (βλ. διάταξη του Προέδρου του Γενικού Δικαστηρίου Unity OSG FZE κατά Συμβουλίου και EUPOL Αφγανιστάν, Τ-511/08, EU:T:2010:138).

( 65 ) Απόφαση του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 2010, για τον καθορισμό της οργάνωσης και της λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΕ L 201, σ. 30).

( 66 ) Επισημαίνω, εξάλλου, ότι ο Πρακτικός οδηγός για τις συμβάσεις προμηθειών και τις επιχορηγήσεις στις εξωτερικές δράσεις της Επιτροπής (PRAG 2014) αφορά τις συμβατικές διαδικασίες που είναι εφαρμοστέες σε όλες τις συμβάσεις εξωτερικής βοήθειας της Ένωσης που χρηματοδοτούνται από τον γενικό προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και από το 10ο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ), http://ec.europa.eu/europeaid/prag/document.do?chapterId=1.&id=241. Στην προκήρυξη του επίδικου διαγωνισμού που δημοσίευσε η Eulex Κοσσυφοπέδιο γίνεται παραπομπή στο ισχύον τότε κείμενο του εν λόγω οδηγού: βλ. υποσημείωση 1 της προκηρύξεως (Service Contract Notice, Helicopter support to Eulex Mission in Kosovo no 2, Pristina Kosovo), OJ/S S200 18/10/2011 no 324817‑2011‑EN (περιλαμβάνεται στη δικογραφία που τέθηκε υπόψη του Γενικού Δικαστηρίου στο πλαίσιο της υποθέσεως T‑213/12).

( 67 ) Αιτιολογική σκέψη 18 του δημοσιονομικού κανονισμού 1605/2002.

( 68 ) Αιτιολογική σκέψη 45 του δημοσιονομικού κανονισμού 1605/2002.

( 69 ) Εν πάση περιπτώσει, ακόμα και στην αντίθετη περίπτωση, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι πρέπει να ακολουθείται η λειτουργική ερμηνεία στην περίπτωση οργανισμού ο οποίος, ενώ ιδρύθηκε για να εκτελεί τα καθήκοντα που του αναθέτει ο νόμος, δεν είναι τυπικά εντεταγμένος στη δημόσια διοίκηση, βλ. απόφαση Beentjes (31/87, EU:C:1988:422, σκέψη 11).

( 70 ) Βλ. επίσης, όσον αφορά τις εθνικές δημόσιες συμβάσεις στον τομέα της άμυνας, και ειδικότερα των προϊόντων που αποκτά αναθέτουσα αρχή για στρατιωτικούς ειδικά σκοπούς, αλλά έχουν τη δυνατότητα παρεμφερούς σε μεγάλο βαθμό μη στρατιωτικής χρήσεως, απόφαση Insinööritoimisto InsTiimi (C‑615/10, EU:C:2012:324).

( 71 ) T‑415/10, EU:T:2013:141.

( 72 ) Βλ. άρθρα 162 έως 165 του δημοσιονομικού κανονισμού 1605/2002.

( 73 ) Ως προς το ζήτημα αυτό, η Eulex Κοσσυφοπέδιο εκφράζει ερωτηματικά, με τις παρατηρήσεις της, σχετικά με την αναδρομική εφαρμογή του άρθρου 15α της τροποποιημένης κοινής δράσεως 2008/124. Λαμβανομένου υπόψη του άρθρου 2 της αποφάσεως 2014/349, για την τροποποίηση της κοινής δράσεως 2008/124, φρονώ ότι το άρθρο 15α είναι εφαρμοστέο από την έναρξη ισχύος του, ήτοι από τις 12 Ιουνίου 2014.

( 74 ) Επισημαίνω συναφώς ότι, αντιθέτως προς τις προτάσεις μου στην υπόθεση Ελβετία κατά Επιτροπής (C‑547/10 P, EU:C:2012:565) και προς τις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα D. Ruiz‑Jarabo Colomer στην υπόθεση Συμβούλιο κατά Boehringer (C‑23/00 P, EU:C:2001:511), το Δικαστήριο έχει δεχθεί την πρακτική του Γενικού Δικαστηρίου να μην εξετάζει το παραδεκτό προσφυγής την οποία σκοπεύει να απορρίψει επί της ουσίας. A maiori ad minus, το Δικαστήριο δεν μπορεί να ψέξει την επιλογή του Γενικού Δικαστηρίου σε σχέση με την εξέταση των λόγων απαραδέκτου.