EL
ΣυλλογήτηςΝομολογίας
ECLI:EU:F:2010 :99 1ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟ Υ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ
(πρώτο τμήμα)
της 14ης Σεπτεμβρίου 2010
Υπόθεση F-79/09
AE
κατά
Ευρωπαϊκ ής Ε πιτροπής
«Υπαλληλική υπόθεση — Υπάλληλοι — Κοινωνική ασφάλιση — Ασφάλιση κατά ατυχημάτων και 
επαγγελματικών νόσων — Άρθρο 73 το υ ΚΥΚ — Άρνηση ανα γνωρίσεως της επαγγελματικής 
προελεύσεως μιας νόσου — Υπερευαισθησία στα ηλεκτρομαγνητικά πεδία»
Αντικείμενο:Προσφυγή-αγωγή ασκηθείσα δυ νάμει των άρθρων 236 Ε Κ και 152 Ε Α, με την οποία ο 
AE ζητεί να α κυρωθεί, αφενός, η α πόφαση της Επιτροπής, της 15ης Δεκεμβρίου 2008 , 
περί απορρίψεως το υ αιτήματός το υ να ανα γνωρισθεί ότι η ν όσος από την οποία 
πάσχει είναι επαγγελματική ν όσος, αφετέρου, η α πόφαση τ ης Επιτροπής να 
απορριφθεί η δ ιοικητική ένσταση το υ προσφεύγοντος-ενάγοντος κατά της εν λόγω 
αποφάσεως, καθώς και να υ ποχρεωθεί η Ε πιτροπή να κ αταβάλει ποσό ύψ ους 
12 000  ευρώ προς ικανοποίηση της ηθικής βλάβης την οποία αυτός ισχυρίζεται ότι 
υπέστη.
Απόφαση: Η Επιτροπή υποχρεούται να κ αταβάλει το π οσό των 2 000  ευρώ. Τα λ οιπά αιτήματα 
της αγωγής απορρίπτονται. Η Ε πιτροπή φέρει, εκτός από τα δικαστικά έξοδά της, το 
ένα τ έταρτο των δικαστικών εξόδων του προσφεύγοντος-ενάγοντος. 
Ο προσφεύγων-ενάγων φέρει τα τρία τέταρτα των εξόδων του.
Περίληψη
1. Υπάλληλοι — Κοινωνική α σφάλιση — Ασφάλιση κα τά ατυχημάτων κα ι επαγγελματικών νόσων — 
Υγειονομική επιτροπή — Ορισμός ιατρών
(Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, άρθρο 73· ρύθμιση σχετικά μ ε την ασφάλιση 
έναντι των κινδύνων ατυχήματος κα ι επαγγελματικής νόσου, άρθρο 22)
2. Υπάλληλοι — Κοινωνική α σφάλιση — Ασφάλιση κα τά ατυχημάτων κα ι επαγγελματικών νόσων — 
Ιατρική π ραγματογνωμοσύνη — Άρνηση ενός από τα μέλη τ ης Επιτροπής να υπογράψει την αναφορά
(Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, άρθρο 73)
3. Υπάλληλοι — Κοινωνική α σφάλιση — Ασφάλιση κα τά ατυχημάτων κα ι επαγγελματικών νόσων — 
Ιατρική π ραγματογνωμοσύνη — Περιθώριο εκτιμήσεως της ιατρικής επιτροπής
(Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, άρθρο 73· ρύθμιση σχετικά μ ε την ασφάλιση 
έναντι των κινδύνων ατυχήματος κα ι επαγγελματικής νόσου, άρθρο 23)
2 ECLI:EU:F:2010 :99ΠΕΡΙΛΗΨΗ—ΥΠΟΘΕΣΗF-79/09
AEκατάΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
4. Υπάλληλοι — Κοινωνική α σφάλιση — Ασφάλιση κα τά ατυχημάτων κα ι επαγγελματικών νόσων — 
Απόφαση περί του ότι τα αίτια της νόσου είναι εργασιακής φύσεως
(Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, άρθρο 73· ρύθμιση σχετικά μ ε την ασφάλιση 
έναντι των κινδύνων ατυχήματος κα ι επαγγελματικής νόσου, άρθρο 3)
5. Υπάλληλοι — Κοινωνική α σφάλιση — Ασφάλιση κα τά ατυχημάτων κα ι επαγγελματικών νόσων — 
Επαγγελματική ν όσος — Έννοια
(Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, άρθρο 73· ρύθμιση σχετικά μ ε την κά λυψη 
των υπαλλήλων από τους κινδύνους επαγγελματικού α τυχήματος κα ι επαγγελματικής ασθένειας, 
άρθρο 3 § 2
6. Δίκαιο της Ένωσης — Αρχές — Τήρηση ευλόγου π ροθεσμίας — Παράβαση στο πλαίσιο διοικητικής 
διαδικασίας — Αποτελέσματα
(Χάρτης των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, άρθρο 41 § 1)
7. Δίκαιο της Ένωσης — Αρχές — Τήρηση ευλόγου π ροθεσμίας — Διοικητική δ ιαδικασία — 
Κριτήρια εκτιμήσεως
1. Η κοινή ρύθμιση σχε τικά με την κάλυψη των κινδύνων ασθενείας των μονίμων υπαλλήλων των 
Ένωσης δεν επιβάλλει καμία ιδιαίτερη προϋπόθεση εξειδικεύσεως των μελών της ιατρικής επιτροπής 
και καταλείπει απόλυτη ελευθερία όσον αφορά την επιλογή το υ ιατρού τό σο στον οικείο υπάλληλο 
όσο και στη διοίκηση. Ασ φαλώς, το ά ρθρο 22 τ ης νέας ρυθμίσεως για την κάλυψη, που τέθηκε σε 
ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2006 , προβλέπει ότι ο τ ρίτος γιατρός διαθέτει «εξειδίκευση στον το μέα της 
αξιολογήσεως και αποκαταστάσεως της σωματικής βλάβης». Εντούτοις, η ε ν λόγω διάταξη διέπει 
απλώς και μόνον το ν διορισμό το υ τρίτου γιατρού και, επομένως, δεν θίγει ούτε το δ ικαίωμα το υ 
οικείου υπαλλήλου να ο ρίσει ελεύθερα ιατρό της εμπιστοσύνης το υ ούτε την ελεύθερη επιλογή από 
τη διοίκηση το υ ιατρού που θα την εκπροσωπεί στο π λαίσιο της ιατρικής επιτροπής.
Η ρ ύθμιση γι α την κάλυψη δεν προβλέπει, εξάλλου, κανένα λ όγο ε ξαιρέσε ως των ιατρών που 
υποδεικνύονται, για να σ υμμετάσχουν στην υγειονομική επιτροπή, τα δικαιώματα το υ υπαλλήλου που 
προστατεύονται από την παρουσία το υ ιατρού της εμπιστοσύνης του και από το ν ιατρό που ορίσθηκε 
σε σ υμφωνία με αυτόν.
(βλ. σκέψεις 51 κ αι 54)
Παραπομπή:
ΔΕΕ: 14 Ιουλίου 1981 , 186/80, Suss κατά Επιτροπής, Συλλογή 1981 , σ. 2041 , σκέψεις 9 έως 11
2. Η έκθεση της ιατρικής επιτροπής δεν πάσχει διαδικαστική πλημμέλεια εξαιτίας της αρνήσεως ενός 
από τα μέλη της να υ πογράψει, εφόσον αποδείχθηκε ότι το μ έλος που δεν υπέγραψε είχε τ ην 
ευκαιρία να π αρουσιάσει τη γνώμη το υ ενώπιον δύ ο άλλων μελών.
(βλ. σκέψη 56)
Παραπομπή:
ΓΔΕΕ: 21 Ιουνίου 1990 , T-31/89, Sabbatucci κατά Κοινοβουλίου, Συλλογή 1990 , σ. II-265, σκέψη 2· 27 Φεβρουαρίου 
2003 , T-20/00 O P, Επιτροπή κατά Camacho-Fernandes, Συλλογή 2003 , σ. I-A-75 κ αι II-405, σκέψεις 47 κ αι 48
3. Το έρ γο τ ης ιατρικής επιτροπής να ε ξετάζει κατά τρόπο αν τικειμενικό και ανεξάρτητο τα ιατρικής 
φύσεως ζητήματα, που προβλέπει το ά ρθρο 23 τ ης κοινής ρυθμίσεως σχε τικά με την κάλυψη των 
κινδύνων ασθενείας των μονίμων υπαλλήλων των Ένωσης, επιβάλλει, πέραν το υ καθορισμού της 
αποστολής της κατά τρόπο που να κ αλύπτει το σ ύνολο των ζητημάτων που η ε πιτροπή οφείλει να
ECLI:EU:F:2010 :99 3ΠΕΡΙΛΗΨΗ—ΥΠΟΘΕΣΗF-79/09
AEκατάΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
 εξετάσει στο π λαίσιο της εφαρμογής της εν λόγω ρυθμίσεως, αφενός, να δ ιαθέτει το σ ύνολο των 
στοιχείων που μπορούν να τ ης φανούν χρ ήσιμα και, αφετέρου, να έχε ι πλήρη ελευθερία εκτιμήσεως. 
Οι κατά κυ ριολεξία ιατρικές αξιολογήσεις πρέπει να θ εωρούνται οριστικές ότ αν δ ιατυπώθηκαν υ πό 
κανονικές συνθήκες. Ο δ ικαστής μπορεί μόνο να ε ξετάσει, αφενός, αν η ε ν λόγω ε πιτροπή 
συγκροτήθηκε και λειτούργησε ν ομοτύπως και, αφετέρου, αν η γ νωμάτευσή της είναι νομότυπη, ιδίως 
αν π εριέχει αιτιολογία που καθιστά δυ νατή την εκτίμηση των θεωρήσεων στις οποίες στηρίζεται και αν 
διαγράφει λογικό σύνδεσμο μεταξύ των ιατρικών διαπιστώσεων που περιλαμβάνει και των πορισμάτων 
στα οποία καταλήγει. Ιδίως η ι ατρική επιτροπή, όταν αν τιμετωπίζει περίπλοκα ζητήματα ιατρικής 
φύσεως, που αφορούν μεταξύ άλλων δύ σκολη διάγνωση ή το ν αιτιώδη σύνδεσμο μεταξύ των 
παθήσεων το υ ενδιαφερομένου και της ασκήσεως της επαγγελματικής το υ δραστηριότητας σε 
κοινοτικό όργανο, οφείλει να ανα φέρει στη γνωμάτευσή της τα στοιχεία στα οποία στηρίζεται και, σε 
περίπτωση σημαντικής αποκλίσεως, να δ ιευκρινίσει το υς λόγους για το υς οποίους δεν ακολουθεί 
παλαιότερες ιατρικές εκθέσεις, ευνοϊκότερες για το ν ενδιαφερόμενο.
(βλ. σκέψεις 64 κ αι 65)
Παραπομπή:
ΓΔΕΕ: 15 Δεκεμβρίου 1999 , T-300/97, Latino κ ατά Επιτροπής, Συλλογή 1999 , σ. I-A-259 κ αι II-1263 , σκέψεις 41 
και 78· 15 Δεκεμβρίου 1999 , T-27/98, Nardone κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999 , σ. I-A-267 κ αι II-1293 , σκέψεις 30, 
68 κ αι 87· 26 Φεβρουαρίου 2003 , T-145/01, Latino κ ατά Επιτροπής, Συλλογή 2003 , σ. I-A-59 κ αι II-337, σκέψη 47
ΔΔΔ ΕΕ: 28 Ιουνίου 2006 , F-39/05, Beau κατά Επιτροπής, Συλλογή Υ π.Υπ. 2006 , σ. I-A-1-51 κ αι II-A-1-175, 
σκέψη 35
4. Δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 2, της κοινής ρυθμίσεως σχε τικά με την κάλυψη των κινδύνων 
ασθενείας των μονίμων υπαλλήλων των Ένωσης, εφόσον μια ασθένεια δεν περιλαμβάνεται στον 
ευρωπαϊκό κατάλογο ε παγγελματικών ασθενειών που είναι συνημμένος στη σύσταση 90 /326 τ ης 
Επιτροπής, για τ ην ανα γνώριση τ ης επαγγελματικής π ροελεύσεως μιας α σθενείας, ο οι κείος 
υπάλληλος πρέπει να α ποδείξει κατά τρόπο επαρκή ότι τ α προβλήματα υγείας το υ οφείλονται ή 
προέκυψαν ε π’ ευκαιρία της ασκήσεως των καθηκόντων το υ εντός των θεσμικών οργάνων της 
Ένωσης. Για το ν λόγο α υτό, σε π ερίπτωση αμφιβολίας όσον αφορά τα αίτια της ασθένειας, η α ρμόδια 
αρχή δικαιούται να α ρνηθεί να ανα γνωρίσει την επαγγελματική φύση της ασθένειας, δεδομένου ότι δ εν 
υφίσταται κανένας κανόνας ή α ρχή κατά το υς οποίους η α ρχή να ο φείλει σε π ερίπτωση αμφιβολίας να 
αποφανθεί υπέρ το υ υπαλλήλου.
(βλ. σκέψη 82)
Παραπομπή:
ΔΕΕ: 11 Φεβρουαρίου 2004 , C-180/03 P , Latino κ ατά Επιτροπής, Συλλογή 2004 , σ. I-1587 , σκέψεις 36 έως 39
5. Σε περίπλοκες καταστάσεις στις οποίες η α σθένεια το υ υπαλλήλου οφείλεται σε π λείονα α ίτια, 
επαγγελματικά και μη, παθολογικά ή ψυ χικά, το σ ύνολο των οποίων συνετέλεσε σ την εμφάνισή της, 
εναπόκειται στην υγειονομική επιτροπή να κ αθορίσει αν η ά σκηση των καθηκόντων στην υπηρεσία 
των Κοινοτήτων — ανεξαρτήτως, εξάλλου, της εκτιμήσεως της βαρύτητας το υ παράγοντος αυτού σε 
σχέσ η προς το υς εξωεπαγγελματικούς παράγοντες— ε μφανίζει άμεση σχέσ η με την ασθένεια το υ 
υπαλλήλου, π.χ. αν ο π αράγοντας αυτός υπήρξε η α φορμή της εκδηλώσεως της ασθένειας. Σε τέτοιου 
είδους περιπτώσεις, δεν απαιτείται για την ανα γνώριση της επαγγελματικής φύσεως της ασθένειας, το 
μοναδικό, βασικό, προεξέχον ή κυ ρίαρχο αίτιο να ε ντοπίζεται στην άσκηση των επαγγελματικών 
καθηκόντων.
4 ECLI:EU:F:2010 :99ΠΕΡΙΛΗΨΗ—ΥΠΟΘΕΣΗF-79/09
AEκατάΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
(βλ. σκέψη 83)
Παραπομπή:
ΓΔΕΕ: 9 Ιουλίου 1997 , T-4/96, S κ ατά Δικαστηρίου, Συλλογή 1997 , σ. II-1125 , σκέψεις 79 κ αι 80
6. Η υ ποχρέωση τηρήσεως εύλογης προθεσμίας κατά τη διεξαγωγή των διοικητικών διαδικασιών 
συνιστά γενική αρχή το υ δικαίου της Ένωσης της οποίας το ν σε βασμό διασφαλίζει ο δ ικαστής της 
Ένωσης και η ο ποία επαναλαμβάνεται, άλλωστε, ως συστατικό στοιχείο το υ δικαιώματος χρ ηστής 
διοικήσεως, στο ά ρθρο 41, παράγραφος 1, του Χάρτη των Θεμελιωδώ ν Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης.
Εντούτοις, η π ροσβολή της αρχής το υ σε βασμού δεν δικαιολογεί, γενικώς, την ακύρωση αποφάσεως 
ληφθείσας κατά το π έρας διοικητικής διαδικασίας. Ειδικότερα, μόνον ότ αν η υ πέρμετρη υπέρβαση 
του εύλογου χρ όνου είναι ικανή να έχε ι επιπτώσεις στο π εριεχόμενο αυτής καθεαυτής της αποφάσεως 
κατά το π έρας της διοικητικής διαδικασίας, η μ η τήρηση της αρχής της εύλογης προθεσμίας ασκεί 
επιρροή στο κύ ρος της διοικητικής διαδικασίας. Επομένως, τυχόν υπέρμετρα μεγάλη προθεσμία για 
την απάντηση στο α ίτημα να ανα γνωρισθεί ως επαγγελματική ασθένεια η ν όσος από την οποία 
πάσχει ο α ιτών δεν είναι καταρχήν ικανή να έχε ι επιπτώσεις στο ί διο το π εριεχόμενο της 
γνωμοδοτήσεως που εκδίδει η ι ατρική επιτροπή ούτε στην τελική απόφαση που εκδίδει το θ εσμικό 
όργανο. Ειδικότερα, τέτοιου είδους π ροθεσμία δ εν μ πορεί, εκτός αν σ υντρέχουν εξαιρετικές 
περιστάσεις, να τ ροποποιήσει την κρίση της ιατρικής επιτροπής όσον αφορά την επαγγελματική ή μ η 
φύση της νόσου. Σε περίπτωση που το Δ ικαστήριο Δ ημόσιας Διοικήσεως ακυρώσει την απόφαση που 
ελήφθη υπό το π ρίσμα της κρίσεως της ιατρικής επιτροπής, στην πράξη το ύτο θ α οδηγήσει κατά βάση 
στην παράδοξη συνέπεια να π αρατεθεί ακόμη περισσότερο η π ροθεσμία για το ν λόγο ότι α υτή ήταν 
ήδη υπερβολικά μεγάλη.
Εντούτοις, ο δ ικαστής της Ένωσης έχε ι την ευχέρε ια να υ ποχρεώσει αυτεπαγγέλτως τη διοίκηση να 
καταβάλει αποζημίωση σε π ερίπτωση υπερβάσεως εύλογης προθεσμίας, τέτοιου είδους αποζημίωση 
αντιπροσωπεύει τον καλύτερο τρόπο επανορθώσεως της ζημίας για υπάλληλο, υπό το ν όρο ότι οι 
διάδικοι μπόρεσαν να υ ποβάλουν τις παρατηρήσεις τους ως προς τη συγκεκριμένη λύση.
(βλ. σκέψεις 99 έ ως 101 κ αι 104)
Παραπομπή:
ΔΕΕ: 13 Δεκεμβρίου 2000 , C-39/00 P , SGA κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000 , σ. I-11201 , σκέψη 44· 17 Δεκεμβρίου 
2009 , C-197/09 R X-II, M κ ατά EMEA, σκέψη 41
ΠΕΚ: 13 Ιανουαρίου 2004 , T-67/01, JCB S ervice κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004 , σ. II-49, σκέψεις 36 κ αι 40 κ αθώς 
και εκεί παρατιθέμενη νομολογία· 11 Απριλίου 2006 , T-394/03, Angeletti κατά Επιτροπής, Συλλογή Υπ.Υπ. 2006 , 
σ. I-A-2-95 κ αι II-A-2-441, σκέψεις 162 έ ως 167
ΓΔΕΕ: 12 Μαΐου 2010 , T-491/08 P, Bui Van κατά Επιτροπής, σκέψη 88
ΔΔΔ ΕΕ: 21 Οκτωβρίου 2009 , F-33/08, V κ ατά Επιτροπής, Συλλογή Υπ.Υπ. 2009 , σ. I-A-1-403 κ αι II-A-1-2159 , 
σκέψη 211, η οποία αποτελεί αντικείμενο αιτήσεως ανα ιρέσε ως ενώπιον το υ Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής 
Ένωσης, υπόθεση T-510/99 P
7. Ο ε ύλογος χαρακτήρας της διάρκειας της διοικητικής διαδικασίας εκτιμάται σε σχέσ η με τις 
ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε υποθέσεως και, ιδίως, από το π λαίσιό τ ης, τα διάφορα διαδικαστικά 
στάδια που ακολούθησε η Ε πιτροπή, τη συμπεριφορά των μερών κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, 
την π ολυπλοκότητα της υποθέσεως καθώς και το δ ιακύβευμα της ένδικης διαφοράς γι α τα 
ενδιαφερόμενα μ έρη.
ECLI:EU:F:2010 :99 5ΠΕΡΙΛΗΨΗ—ΥΠΟΘΕΣΗF-79/09
AEκατάΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
(βλ. σκέψη 105)
Παραπομπή:
ΔΕΕ: 17 Δεκεμβρίου 1998 , C-185/95 P, Baustahlgewebe κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998 , σ. I-8417 , σκέψη 29· 
16 Ιουλίου 2009 , C-385/07 P, Der Grüne Punkt - Duales System D eutschland κατά Επιτροπής, Συλλογή 2009 , 
σ. I-6155 , σκέψεις 182 έ ως 188
ΓΔΕΕ: 22 Οκτωβρίου 1997 , T-213/95 κ αι T-18/96, SCK κ αι FNK κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997 , σ. II-1739 , 
σκέψη 55