Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Jacobs της 25ης Σεπτεμβρίου 1997. - Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Ιταλικής Δημοκρατίας. - Παράβαση κράτους μέλους - Παράλειψη μεταφοράς της οδηγίας 79/923/ΕΟΚ στο εσωτερικό δίκαιο - Απαιτούμενη ποιότητα των υδάτων για οστρακοειδή. - Υπόθεση C-225/96.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1997 σελίδα I-06887



Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα

1 Στην παρούσα υπόθεση η Επιτροπή ζητεί να αναγνωριστεί, βάσει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΚ, ότι η Ιταλία παρέλειψε να μεταφέρει προσηκόντως στο εσωτερικό της δίκαιο την οδηγία 79/923/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 30ής Οκτωβρίου 1979, περί της απαιτούμενης ποιότητας των υδάτων για οστρακοειδή (1).

2 Συγκεκριμένα, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η Ιταλία παρέλειψε να μεταφέρει προσηκόντως στο εσωτερικό της δίκαιο τα άρθρα 3, 4 και 5 της οδηγίας.

Η οδηγία περί των υδάτων για οστρακοειδή

3 Η οδηγία αφορά την ποιότητα των υδάτων για οστρακοειδή και εφαρμόζεται στα παράκτια και υφάλμυρα ύδατα που υποδεικνύονται από τα κράτη μέλη ως έχοντα ανάγκη να προστατευθούν ή να βελτιωθούν για να επιτρέψουν την ζωή και την ανάπτυξη των οστρακοειδών και για να συνεισφέρουν κατ' αυτόν τον τρόπο στην καλή ποιότητα των προϋόντων οστρακοειδών τα οποία καταναλώνονται άμεσα από τον άνθρωπο (2). Σύμφωνα με το προοίμιο της οδηγίας, σκοπός της είναι η προστασία των υδάτων από τη ρύπανση, συμπεριλαμβανομένων των υδάτων για οστρακοειδή, και η διάσωση ορισμένων πληθυσμών οστράκων από τις διάφορες καταστρεπτικές συνέπειες που οφείλονται στην απόρριψη ρυπαντικών ουσιών στα θαλάσσια ύδατα (3).

4 Το προοίμιο της οδηγίας ορίζει τα εξής:

«για να επιτευχθούν οι στόχοι της παρούσας οδηγίας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να υποδείξουν τα ύδατα στα οποία εφαρμόζεται και να καθορίσουν τις οριακές τιμές που αντιστοιχούν σε ορισμένες παραμέτρους· (...) τα ύδατα που θα υποδειχθούν θα πρέπει να είναι σύμφωνα με τις τιμές αυτές σε μία προθεσμία έξι ετών μετά την υπόδειξη» (4).

5 Οι επίμαχες διατάξεις της οδηγίας έχουν ως εξής:

«Άρθρο 3

1. Τα κράτη μέλη καθορίζουν, για τα ύδατα που έχουν υποδειχθεί, τις τιμές για τις παραμέτρους που περιλαμβάνονται στο παράρτημα, στο μέτρο που οι τιμές εμφανίζονται στη στήλη G ή στη στήλη I. Συμμορφώνονται δε προς τις σημειώσεις που περιλαμβάνονται στις δύο αυτές στήλες.

2. Τα κράτη μέλη δεν μπορούν να καθορίσουν τιμές λιγότερο αυστηρές από αυτές που περιλαμβάνονται στη στήλη I του παραρτήματος και προσπαθούν να τηρήσουν τις τιμές που περιλαμβάνονται στη στήλη G, λαμβάνοντας υπόψη την αρχή που ορίζεται στο άρθρο 8 (5).

(...)

Άρθρο 4

1. Τα κράτη μέλη προχωρούν σε μία πρώτη υπόδειξη υδάτων για οστρακοειδή σε διάστημα δύο ετών από την κοινοποίηση της παρούσας οδηγίας.

2. Τα κράτη μέλη μπορούν στη συνέχεια να κάνουν συμπληρωματικές υποδείξεις.

3. Τα κράτη μέλη μπορούν να προχωρήσουν στην αναθεώρηση της υποδείξεως ορισμένων υδάτων, κυρίως λόγω της υπάρξεως παραγόντων που δεν είχαν προβλεφθεί την ημερομηνία της υποδείξεως λαμβάνοντας υπόψη την αρχή που ορίζεται στο άρθρο 8.

Άρθρο 5

Τα κράτη μέλη καταρτίζουν προγράμματα με σκοπό να περιορίσουν τη ρύπανση και να εξασφαλίσουν ότι τα ύδατα που έχουν υποδειχθεί είναι σύμφωνα, σε διάστημα έξι ετών από την υπόδειξη που πραγματοποιείται σύμφωνα με το άρθρο 4, με τις τιμές που καθορίζονται από τα κράτη μέλη σύμφωνα με το άρθρο 3 καθώς και με τις σημειώσεις που περιλαμβάνονται στις στήλες G και I του παραρτήματος.»

6 Το άρθρο 13 επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να διαβιβάζουν στην Επιτροπή τις πληροφορίες που αφορούν, μεταξύ άλλων, τα ύδατα που υποδεικνύονται σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2.

7 Το άρθρο 15 επιβάλλει στα κράτη μέλη την υποχρέωση να μεταφέρουν την οδηγία στο εσωτερικό τους δίκαιο εντός δύο ετών από την κοινοποίησή της. Η οδηγία κοινοποιήθηκε στις 5 Νοεμβρίου 1979 και, ως εκ τούτου, έπρεπε να έχει μεταφερθεί στο εσωτερικό δίκαιο μέχρι τις 5 Νοεμβρίου 1981.

8 Το παράρτημα περιλαμβάνει τις παραμέτρους που αφορούν τη θερμοκρασία, τον χρωματισμό, τα αιωρούμενα στερεά, την αλατότητα και τη συγκέντρωση πολυαρίθμων χημικών συστατικών και άλλων ουσιών. Στο σημείο 8 περιλαμβάνονται οι οργανοαλογόνες ουσίες και στο σημείο 9 απαριθμούνται ορισμένα μέταλλα. Ορισμένες παράμετροι τίθενται ενδεικτικώς (στήλη G), ορισμένες είναι υποχρεωτικές (στήλη I, αυτό δε το αρχικό γράμμα κατά πάσα πιθανότητα αποτελεί κατάλοιπο του γαλλικού κειμένου) και μερικές άλλες περιλαμβάνουν αριθμητικά στοιχεία και στις δύο στήλες.

9 Τα άρθρα 6 και 7 προβλέπουν λεπτομερή κριτήρια βάσει των οποίων εκτιμάται αν η ποιότητα των υδάτων είναι σύμφωνη με τις καθοριζόμενες τιμές, υπό την έννοια του άρθρου 5. Τα κριτήρια αυτά αφορούν τους τόπους και τις περιόδους δειγματοληψίας (η συχνότητα προβλέπεται στο παράρτημα) και το ποσοστό των δειγμάτων τα οποία πρέπει, για κάθε παράμετρο, να είναι σύμφωνα προς τις τιμές και τις σημειώσεις.

10 Οι ιταλικές αρχές γνωστοποίησαν στην Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 1981 τα νομοθετικά μέτρα που αφορούσαν τη μεταφορά των προπαρατεθεισών διατάξεων της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο. Ωστόσο, η Επιτροπή έκρινε ότι τα μέτρα αυτά δεν ανταποκρίνονταν στις επιταγές της οδηγίας, ιδίως ως προς τις παραμέτρους. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή ζήτησε περαιτέρω πληροφοριακά στοιχεία όσον αφορά την υπόδειξη υδάτων για οστρακοειδή. Δεδομένου ότι δεν έλαβε απάντηση, η Επιτροπή απέστειλε έγγραφο στην Ιταλική Δημοκρατία τον Αύγουστο του 1991 και της παρέσχε τη δυνατότητα να υποβάλει τις παρατηρήσεις της επί των παραβάσεων που της προσάπτονταν.

11 Το 1992 δημοσιεύθηκε το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 131 για τη μεταφορά της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο. Το άρθρο 4 του διατάγματος ορίζει ότι οι περιοχές τις οποίες αφορά το διάταγμα πρέπει να υποδείξουν ύδατα για οστρακοειδή εντός 180 ημερών από την έναρξη ισχύος του διατάγματος και ότι ο Υπουργός Περιβάλλοντος, από κοινού με τον Υπουργό Υγείας και τον Υπουργό Βιομηχανίας, πρέπει να καθορίσει οριακές τιμές για τη συγκέντρωση υδρογονανθράκων πετρελαιακής προελεύσεως, οργανοαλογόνων ουσιών και μετάλλων, εντός ενός έτους από την έναρξη ισχύος του διατάγματος.

12 Η Επιτροπή δέχεται ότι το διάταγμα αριθ. 131 μεταφέρει την οδηγία στο εσωτερικό δίκαιο κατά τα ουσιώδη. Ωστόσο, το άρθρο 4 του διατάγματος αναφέρεται σε μεταγενέστερα μέτρα τα οποία πρέπει να λάβουν οι περιφέρειες· τέτοια μέτρα δεν έχουν γνωστοποιηθεί μέχρι σήμερα στην Επιτροπή, όπως επιτάσσει το άρθρο 13 της οδηγίας. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή απέστειλε στην Ιταλική Κυβέρνηση αιτιολογημένη γνώμη τον Ιούλιο του 1993. Η Ιταλική Κυβέρνηση απέστειλε μια μη ικανοποιητική, κατά την Επιτροπή, απάντηση τον Μάρτιο του 1994, κατόπιν της οποίας η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει δίκη.

13 Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να αναγνωρίσει ότι η Ιταλική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη:

- παραλείποντας να υποδείξει τα ύδατα που χρήζουν προστασίας ή βελτιώσεως για να επιτρέψουν τη ζωή και την ανάπτυξη των οστρακοειδών, σύμφωνα με το άρθρο 4 της οδηγίας και/ή να γνωστοποιήσει στην Επιτροπή αυτά τα υποδειχθέντα ύδατα, σύμφωνα με το άρθρο 13 της οδηγίας,

- παραλείποντας να καταρτίσει προγράμματα για τον περιορισμό της ρυπάνσεως, σύμφωνα με το άρθρο 5 της οδηγίας,

- και παραλείποντας να καθορίσει τις τιμές των παραμέτρων των σημείων 8 και 9 του παραρτήματος, με εξαίρεση τον υδράργυρο και τον μόλυβδο, σύμφωνα με το άρθρο 3 της οδηγίας.

14 Η Επιτροπή παρατηρεί ότι μέχρι σήμερα δεν έχουν υποδειχθεί ύδατα για οστρακοειδή, τουλάχιστον όσον αφορά ολόκληρη την Ιταλία, ή ότι τα υποδειχθέντα ύδατα δεν της έχουν ακόμη γνωστοποιηθεί. Είναι σαφές ότι, χωρίς να έχει γίνει υπόδειξη των υδάτων, οι αρμόδιες αρχές δεν μπορούν να καταρτίσουν προγράμματα, όπως επιτάσσει το άρθρο 5 της οδηγίας· ως εκ τούτου, δεν μπορεί να εξεταστεί αν έχουν τηρηθεί οι τιμές που καθορίζονται σύμφωνα με το άρθρο 3.

15 Η Επιτροπή προσθέτει επίσης ότι από το διάταγμα προκύπτει σαφώς ότι ο καθορισμός των οριακών τιμών για τις παραμέτρους τις οποίες αφορούν τα σημεία 8 και 9 του παραρτήματος της οδηγίας, με εξαίρεση τον υδράργυρο και τον μόλυβδο, έχει επαφεθεί σε μεταγενέστερη υπουργική απόφαση. Δεδομένου ότι δεν έχει γνωστοποιηθεί στην Επιτροπή καμία τέτοια απόφαση ή άλλο συναφές μέτρο, επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι η Ιταλική Δημοκρατία δεν έχει συμμορφωθεί πλήρως προς το άρθρο 3 της οδηγίας και τα σημεία 8 και 9 του παραρτήματος αυτής.

16 Η Ιταλική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι δεν κατέστη δυνατό να συλλεγούν και να γνωστοποιηθούν στην Επιτροπή λεπτομέρειες των περιφερειακών μέτρων για τη μεταφορά της οδηγίας στο εσωτερικό δίκαιο, εντός της προθεσμίας των δύο μηνών που τέθηκε με την αιτιολογημένη γνώμη. Ωστόσο, έκτοτε έχουν συλλεγεί τέτοια πληροφοριακά στοιχεία, όσον αφορά την υπόδειξη υδάτων και, εν μέρει, την κατάρτιση προγραμμάτων· οι 12 από τις 15 παράκτιες περιφέρειες έχουν ήδη λάβει μέτρα και αυτά έχουν γνωστοποιηθεί στην Επιτροπή. Επιπλέον, η διαδικασία εγκρίσεως της αποφάσεως που καθορίζει τις παραμέτρους που περιλαμβάνονται στα σημεία 8 και 9 του παραρτήματος θα ολοκληρωθεί σύντομα.

17 Η Επιτροπή, με το υπόμνημα απαντήσεως, επισημαίνει τη συνεχιζόμενη παράλειψη της Ιταλικής Δημοκρατίας να μεταφέρει πλήρως την οδηγία στο εσωτερικό της δίκαιο. Από τις 12 περιφέρειες που αναφέρει η Ιταλία, μόνον 11 (με εξαίρεση τη Σικελία) έχουν προφανώς υποδείξει ύδατα για οστρακοειδή όπως επιτάσσει το άρθρο 4. Η Επιτροπή φρονεί ότι η γνωστοποίηση στην οποία προέβησαν 11 μόνον από τις 20 περιφέρειες, οι οποίες αντιπροσωπεύουν κάτι περισσότερο του 50 % της εθνικής επικρατείας, δεν αποτελεί απόδειξη προσήκουσας εφαρμογής της οδηγίας. Επιπλέον, δεν έχουν καταρτιστεί ή γνωστοποιηθεί προγράμματα για τη μείωση της ρυπάνσεως, με ορισμένες σποραδικές εξαιρέσεις. Εν πάση περιπτώσει, δεδομένου ότι ο αριθμός των περιφερειών που έχουν υποδείξει ύδατα για οστρακοειδή δεν έχει συμπληρωθεί, η κατάρτιση προγραμμάτων για τη διασφάλιση της συμφωνίας της ποιότητας των υποδειχθέντων υδάτων με την οδηγία πρέπει κατά μείζονα λόγο να είναι ατελής. Τέλος, όπως ομολογεί η ίδια η Ιταλική Κυβέρνηση, οι παράμετροι τις οποίες αφορούν τα σημεία 8 και 9 του παραρτήματος δεν έχουν ακόμη καθοριστεί.

18 Η Ιταλική Κυβέρνηση προβάλλει το εύλογο επιχείρημα ότι δεν μπορεί να αναμένεται από τις περιφέρειες που περιβάλλονται από ξηρά να υποδείξουν ύδατα για οστρακοειδή, τα οποία, τουλάχιστον από πλευράς της οδηγίας, είναι ως εκ της φύσεώς τους παράκτια. Η Ιταλική Κυβέρνηση επισημαίνει περαιτέρω ότι η οδηγία δεν καθορίζει κριτήρια για την υπόδειξη των υδάτων για οστρακοειδή· ως εκ τούτου, κατά την άποψη της Ιταλικής Κυβερνήσεως, τα κράτη μέλη έχουν κάποια διακριτική ευχέρεια και η υπόδειξη υδάτων από κράτος μέλος συνιστά προσήκουσα εφαρμογή της οδηγίας, εκτός εάν είναι ανάξια λόγου ή προδήλως απρόσφορη.

19 Κατά την άποψή μου, ο πρώτος από τους ισχυρισμούς αυτούς έχει κάποια βασιμότητα και μπορεί πράγματι τα ληφθέντα από την Ιταλική Δημοκρατία και από τις περιφέρειες μέτρα να επαρκούν πλέον για τη συμμόρφωση προς την οδηγία όσον αφορά το ζήτημα αυτό. Ωστόσο, είναι σαφές ότι η Ιταλική Κυβέρνηση παρέλειψε να υποδείξει τα ύδατα ή ότι παρέλειψε να τα γνωστοποιήσει στην Επιτροπή μέχρι την ημερομηνία λήξεως της προθεσμίας, δηλαδή εντός δύο μηνών από την έκδοση της αιτιολογημένης γνώμης, και ότι, ως εκ τούτου, είναι βάσιμο το αίτημα της Επιτροπής να προβεί το Δικαστήριο στη σχετική διαπίστωση.

20 ηΟσον αφορά τις λοιπές αιτιάσεις που περιλαμβάνονται στην προσφυγή της Επιτροπής, η Ιταλική Δημοκρατία ομολογεί ότι δεν έχει ακόμη συμμορφωθεί με την οδηγία και δηλώνει ότι τα μέτρα για τη μεταφορά της στο εσωτερικό δίκαιο θα κοινοποιηθούν συντόμως. Συνεπώς, και οι αιτιάσεις αυτές της Επιτροπής είναι βάσιμες.

Πρόταση

21 Ως εκ τούτου, φρονώ ότι το Δικαστήριο θα πρέπει:

1) Να διαπιστώσει ότι η Ιταλική Δημοκρατία παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τη Συνθήκη:

παραλείποντας να υποδείξει τα ύδατα που χρήζουν προστασίας ή βελτιώσεως για να επιτρέψουν τη ζωή και την ανάπτυξη των οστρακοειδών, σύμφωνα με το άρθρο 4 της οδηγίας 79/923/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 30ής Οκτωβρίου 1979, περί της απαιτούμενης ποιότητας των υδάτων για οστρακοειδή, και/ή να γνωστοποιήσει στην Επιτροπή αυτά τα υποδειχθέντα ύδατα, σύμφωνα με το άρθρο 13 της οδηγίας,

παραλείποντας να καταρτίσει προγράμματα για τον περιορισμό της ρυπάνσεως, σύμφωνα με το άρθρο 5 της οδηγίας,

και παραλείποντας να καθορίσει τις τιμές των παραμέτρων των σημείων 8 και 9 του παραρτήματος της οδηγίας, με εξαίρεση τον υδράργυρο και τον μόλυβδο, σύμφωνα με το άρθρο 3 της οδηγίας.

2) Να καταδικάσει την Ιταλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.

(1) - ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 230.

(2) - Αρθρο 1.

(3) - Πρώτη και δεύτερη αιτιολογική σκέψη.

(4) - Εκτη αιτιολογική σκέψη.

(5) - Το άρθρο 8 ορίζει ότι η εφαρμογή των μέτρων που λαμβάνονται προς εκτέλεση της οδηγίας δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να έχει ως αποτέλεσμα να αυξήσει, άμεσα ή έμμεσα τη ρύπανση των παράκτιων ή υφάλμυρων υδάτων.