Απόφαση του Πρωτοδικείου (δεύτερο πενταμελές τμήμα) της 27ης Ιανουαρίου 1998. - Ladbroke Racing Ltd κατά Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. - Προσφυγή ακυρώσεως - Κρατικές ενισχύσεις - Αγορά συνομολογήσεως στοιχημάτων - Άρθρο 92, παράγραφοι 1 και 3, της Συνθήκης ΕΚ - Έννοια της ενισχύσεως - Φορολογικά μέτρα - Υποχρέωση επιστροφής. - Υπόθεση T-67/94.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1998 σελίδα II-00001



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1 Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Έννοια - Αρμοδιότητα της Επιτροπής και του εθνικού δικαστηρίου να χαρακτηρίζουν ένα εθνικό μέτρο ως κρατική ενίσχυση - Μη ευρεία διακριτική ευχέρεια της Επιτροπής

(Συνθήκη ΕΚ άρθρο 92 § 1)

2 Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Έννοια - Μείωση του παρακρατουμένου από το κράτος μέλος τμήματος των εσόδων από τα στοιχήματα επί των ιπποδρομιών, τα οποία συνομολογεί ο οργανισμός που είναι αποκλειστικώς αρμόδιος για τη διαχείριση του αμοιβαίου στοιχήματος εντός του κράτους αυτού - Εμπίπτει - Φορολογικό μέτρο μονίμου χαρακτήρα, το οποίο είναι περιορισμένο και δεν σκοπεί στη χρηματοδότηση μεμονωμένης πράξεως - Δεν ασκεί επιρροή

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 92 § 1)

3 Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Έννοια - Ταμειακά πλεονεκτήματα απορρέοντα από τη χορήγηση αδείας για την αναβολή της καταβολής των αναλογουσών στο Δημόσιο κρατήσεων επί των εσόδων από τα συνομολογούμενα στοιχήματα επί των ιπποδρομιών - Εμπίπτει - Μέτρο που ωφελεί εμμέσως άλλους επιχειρηματίες - Δεν ασκεί επιρροή

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 92 §§ 1 και 3, στοιχ. γγ)

4 Προσφυγή ακυρώσεως - Λόγοι ακυρώσεως - Λόγοι τους οποίους μπορεί να προβάλει ο καταγγέλλων κατά της τελικής αποφάσεως της Επιτροπής σχετικής με κρατική ενίσχυση - Λόγος αφορών την παράλειψη εξετάσεως ορισμένων κρατικών μέτρων που περιελήφθησαν στην καταγγελία - Μέτρα που δεν αποτέλεσαν αντικείμενο αποφάσεως περί κινήσεως της διαδικασίας - Παράλειψη της Επιτροπής να λάβει θέση, την οποία δεν προσέβαλε ο καταγγέλλων - Απαράδεκτο

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 93 § 2, 173, εδάφιο 4, και 175)

5 Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Έννοια - Κρατικό μέτρο που θέτει στη διάθεση του εθνικού οργανισμού που είναι αρμόδιος για τη διαχείριση του αμοιβαίου στοιχήματος τα μη ζητηθέντα κέρδη, για τη χρηματοδότηση κοινωνικών δαπανών - Εμπίπτει

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 92 § 1)

6 Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Απαγόρευση - Παρεκκλίσεις - Ενισχύσεις που μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά - Διακριτική ευχέρεια της Επιτροπής - Δικαστικός έλεγχος - Όρια

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 92 § 3 και 173)

7 Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα το ασυμβίβαστο μιας ενισχύσεως με την κοινή αγορά και διατάσσουσα την επιστροφή της - Επίκληση από τις εθνικές αρχές του χρονικού περιορισμού της υποχρεώσεως επιστροφής λόγω της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του λήπτη στη νομιμότητα της ενισχύσεως - Δεν επιτρέπεται

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 92 και 93)

8 Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη - Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα το ασυμβίβαστο μιας ενισχύσεως με την κοινή αγορά και διατάσσουσα την επιστροφή της - Υποχρεώσεις των κρατών μελών - Υποιχρέωση αναζητήσεως - Περιεχόμενο - Επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση - Ευχέρεια της Επιτροπής να αναθέτει στις εθνικές αρχές το καθήκον υπολογισμού του ακριβούς επιστρεπτέου ποσού

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 93 § 2)

9 Προσφυγή ακυρώσεως - Αμοδιότητα του κοινοτικού δικαστή - Αίτημα να διαταχθεί η επανεξέταση καταγγελίας - Απαράδεκτο

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 173 και 176)

Περίληψη

10 Για τον καθορισμό της εκτάσεως του δικαστικού ελέγχου των κριτηρίων που επέλεξε η Επιτροπή για να εκτιμήσει αν ένα εθνικό μέτρο εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι η διάταξη αυτή δεν προβαίνει σε διάκριση των κρατικών παρεμβάσεων ανάλογα με τις αιτίες ή τους σκοπούς τους, αλλά τις ορίζει σε συνάρτηση με τα αποτελέσματά τους. Συνεπώς, η έννοια της ενισχύσεως είναι αντικειμενική και εξαρτάται μόνον από το ζήτημα αν ένα κρατικό μέτρο απονέμει πλεονέκτημα σε μία επιχείρηση ή σε ορισμένες επιχειρήσεις. Κατά συνέπεια, ο χαρακτηρισμός ενός μέτρου ως κρατικής ενισχύσεως, ο οποίος κατά τη Συνθήκη απόκειται τόσο στην Επιτροπή όσο και στο εθνικό δικαστήριο, δεν μπορεί, κατ' αρχήν, να δικαιολογήσει, ελλείψει ιδιαζουσών συνθηκών οφειλομένων κυρίως στην περίπλοκη φύση της επίμαχης κρατικής παρεμβάσεως, την αναγνώριση ευρείας διακριτικής ευχέρειας υπέρ της Επιτροπής.

11 Mολονότι είναι αληθές ότι η φορολογία και η θέσπιση φορολογικών συστημάτων εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των εθνικών αρχών, γεγονός παραμένει ότι η άσκηση της αρμοδιότητας αυτής μπορεί, ενδεχομένως, να αποδειχθεί ασυμβίβαστη προς το άρθρο 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

Συναφώς, η Επιτροπή δεν μπορεί νομίμως να αποφανθεί ότι ένα φορολογικό μέτρο, συνιστάμενο στη μείωση του παρακρατουμένου από το κράτος μέλος τμήματος των εσόδων από τα στοιχήματα επί των ιπποδρομιών τα οποία συνομολογεί ο οργανισμός που είναι αποκλειστικώς αρμόδιος για τη διαχείριση του αμοιβαίου στοιχήματος εντός του κράτους αυτού, δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση, υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, αλλά μια «μεταρρύθμιση υπό μορφή "φορολογικής" προσαρμογής που δικαιολογείται από τη [φύση] και την οικονομία του εν λόγω συστήματος», με το σκεπτικό ότι το μέτρο έχει μόνιμο χαρακτήρα, δεν σκοπεί στη χρηματοδότηση μιας μεμονωμένης πράξεως και αποτελεί απλώς περιορισμένη μείωση του ποσοστού των εισφορών.

Συγκεκριμένα, όσον αφορά το κριτήριο του μονίμου του εν λόγω μέτρου, το άρθρο 92, παράγραφος 1, δεν διακρίνει μεταξύ μονίμων και προσωρινών κρατικών μέτρων. Επιπλέον, ενόψει της συχνότητας των προσαρμογών των φορολογικών συντελεστών από τις εθνικές αρχές και της δυνατότητας μετατροπής ενός μονίμου μέτρου σε προσωρινό και αντιστρόφως, η εφαρμογή του κριτηρίου αυτού συνεπαγέται τέτοια αβεβαιότητα κατά την εφαρμογή του άρθρου 92, ώστε το κριτήριο αυτό δεν συμβιβάζεται με την αρχή της ασφαλείας δικαίου.

υΟσον αφορά το κριτήριο ότι το επίμαχο μέτρο δεν σκοπεί στη χρηματοδότηση μιας μεμονωμένης πράξεως, το άρθρο 92, παράγραφος 1, δεν προβαίνει σε διάκριση των κρατικών παρεμβάσεων ανάλογα με τις αιτίες ή τους σκοπούς τους, αλλά τις ορίζει σε συνάρτηση με τα αποτελέσματά τους.

Τέλος, όσον αφορά το τρίτο κριτήριο, ότι δηλαδή η αποφασισθείσα από τις εθνικές αρχές μείωση του ποσοστού της κρατήσεως υπέρ του Δημοσίου ήταν περιορισμένη, το σχετικά χαμηλό ύψος μιας ενισχύσεως δεν αποκλείει εκ προοιμίου την εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

12 Η απόφαση κράτους μέλους να επιτρέψει στον οργανισμό που είναι αρμόδιος για τη διαχείρηση του αμοιβαίου στοιχήματος εντός του κράτους αυτού να αναβάλει την καταβολή του τμήματος των κρατήσεων που του αναλογεί δεν μπορεί να μη χαρακτηρισθεί ενίσχυση υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

Πράγματι, ένα τέτοιο μέτρο έχει ως αποτέλεσμα την απονομή χρηματοοικονομικών πλεονεκτημάτων σε μια επιχείρηση και τη βελτίωση της χρματοοικονομικής της καταστάσεως. Μολονότι το μέτρο αυτό μπορεί να ωφελήσει επίσης, εμμέσως, πολλούς άλλους επιχειρηματίες, οι δραστηριότητες των οποίων εξαρτώνται από την κύρια δραστηριότητα του αμέσως ωφελουμένου από το εν λόγω μέτρο, η σκέψη αυτή δεν αρκεί για να κριθεί ότι αποτελεί μέτρο γενικής φύσεως που δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 92, παράγραφος 1, αλλά ότι, στην καλύτερη των περιπτώσεων, μπορεί, ενδεχομένως, να υπαχθεί στην προβλεπομένη από το άρθρο 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης παρέκκλιση για την προώθηση ορισμένου οικονομικού τομέα.

13 Το δικαίωμα των τρίτων να υποβάλλουν καταγγελία ενώπιον της Επιτροπής για παράβαση του άρθρου 92 της Συνθήκης, προκειμένου αυτή να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 93, παράγραφος 2, κατά του εμπλεκομένου κράτους μέλους και να εκδώσει ενδεχομένως κατά το πέρας της διαδικασίας αυτής τελική απόφαση, δεν διέπεται από κανένα κείμενο ή διάταξη του παραγώγου δικαίου, αντίστοιχο του κανονισμού 17.

Εντούτοις, αν η Επιτροπή αποφασίσει να απορρίψει μια καταγγελία εκδίδοντας σχετική απόφαση προς τούτο, η εν λόγω απόφαση πρέπει, δυνάμει του άρθρου 190 της Συνθήκης, να είναι αιτιολογημένη, προκειμένου να παράσχει στον ενδιαφερόμενο τη δυνατότητα να γνωρίζει τους λόγους που τη δικαιολογούν και, ενδεχομένως, να διεκδικήσει τα δικαιώματά του ενώπιον του κοινοτικού δικαστή.

Σε περίπτωση που δεν υπάρχει ρητή απόφαση απορρίπτουσα την καταγγελία, αλλά, αντιθέτως, έχει εκδοθεί απόφαση περί κινήσεως της διαδικασίας του άρθρου 93, παράγραφος 2, αν ο προσφεύγων φρονεί ότι η Επιτροπή, ενεργώντας κατά τον τρόπο αυτό, δεν έλαβε θέση επί του συνόλου των κρατικών μέτρων που αφορά η καταγγελία του, πρέπει να οχλήσει την Επιτροπή υπό την έννοια του άρθρου 175 της Συνθήκης, ώστε αυτή να λάβει θέση επί των μέτρων που δεν αποτέλεσαν αντικείμενο της αποφάσεως αυτής, και, αν ο προσφεύγων κρίνει ότι η Επιτροπή, με την απάντησή της στην όχληση, έλαβε θέση αποτελούσα σιωπηρή απόρριψη του τμήματος της καταγγελίας που αφορούσε τα μέτρα αυτά, μπορεί να ασκήσει προσφυγή ακυρώσεως, δυνάμει του άρθρου 173, παράγραφος 4, της Συνθήκης.

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι, εφόσον ο προσφεύγων δεν κινήσει και δεν συνεχίσει τη διαδικασία του άρθρου 175 της Συνθήκης ή δεν ασκήσει εμπροθέσμως προσφυγή ακυρώσεως, δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να βάλει παραδεκτώς, στο πλαίσιο της προσφυγής ακυρώσεως κατά της τελικής αποφάσεως επί των καταγγελθέντων μέτρων, κατά του ότι η Επιτροπή, η οποία δεν κίνησε τη διαδικασία κατά ορισμένων από τα μέτρα αυτά, δεν αποφάνθηκε επ' αυτών με την τελική απόφαση.

14 H προϋπόθεση εφαρμογής του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, που αφορά τη μεταβίβαση κρατικών πόρων υπέρ του λήπτη, πληρούται οσάκις ένα κράτος μέλος θέτει στη διάθεση του οργανισμού που είναι αρμόδιος για τη διαχείριση του αμοιβαίου στοιχήματος τα μη ζητηθέντα κέρδη, για τη χρηματοδότηση κοινωνικών δαπανών, διότι έτσι ο νομοθέτης του εν λόγω κράτους σαφώς παραιτείται πράγματι από πόρους οι οποίοι, υπό διαφορετικές συνθήκες, θα καταβάλλονταν στο δημόσιο Ταμείο.

Κατά το μέτρο όμως που οι πόροι αυτοί χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση κοινωνικών δαπανών, αποτελούν μείωση των κοινωνικών βαρών που πρέπει συνήθως να φέρει μια επιχείρηση και, ως εκ τούτου, ενίσχυση υπέρ αυτής.

15 Το άρθρο 92, παράγραφος 3, της Συνθήκης απονέμει στην Επιτροπή ευρεία διακριτική ευχέρεια όσον αφορά την έκδοση αποφάσεως εισάγουσας παρέκκλιση από τη γενική απαγόρευση της παραγράφου 1 του εν λόγω άρθρου. Στην περίπτωση αυτή, κατά την εκτίμηση του αν μια κρατική ενίσχυση συμβιβάζεται ή όχι με την κοινή αγορά, ανακύπτουν προβλήματα για την επίλυση των οποίων απαιτείται να λαμβάνονται υπόψη και να εκτιμώνται σύνθετα γεγονότα και περιστάσεις οικονομικού χαρακτήρα που μπορούν να μεταβάλλονται ταχέως.

Δεδομένου ότι ο κοινοτικός δικαστής δεν μπορεί, στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως, να υποκαταστήσει τον εκδόντα μια τέτοια απόφαση με τη δική του ουσιαστική εκτίμηση, ιδίως στον οικονομικό τομέα, ο έλεγχος τον οποίο καλείται να ασκήσει το Πρωτοδικείο επί της εκτιμήσεως της Επιτροπής πρέπει να περιοριστεί στην εξέταση του αν τηρήθηκαν οι κανόνες διαδικασίας και αιτιολογήσεως, αν τα πραγματικά περιστατικά που ελήφθησαν υπόψη για την αμφισβητούμενη επιλογή ευσταθούσαν και αν υφίσταται πρόδηλη πλάνη κατά την εκτίμηση των περιστατικών αυτών ή κατάχρηση εξουσίας.

16 Οσάκις η Επιτροπή διαπιστώνει το ασυμβίβαστο μιας ενισχύσεως με την κοινή αγορά, μπορεί να διατάξει το οικείο κράτος μέλος να υποχρεώσει τη λήπτρια επιχείρηση να την επιστρέψει, δεδομένου ότι η κατάργηση μιας παράνομης ενισχύσεως μέσω της αναζητήσεώς της αποτελεί τη λογική συνέπεια της διαπιστώσεως αυτής, καθόσον καθιστά δυνατή την επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση.

Η Επιτροπή δεν μπορεί, στο πλαίσιο της διακριτικής ευχέρειας που διαθέτει συναφώς, να περιορίσει χρονικώς την υποχρέωση των αρχών του οικείου κράτους μέλους να αξιώσουν την επιστροφή της ενισχύσεως, με την αιτιολογία ότι οι αρχές αυτές επικαλούνται τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του λήπτη στη νομιμότητά της. Πράγματι, δεν εναπόκειται στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, αλλά στην επιχείρηση που λαμβάνει την ενίσχυση, να επικαλεστεί την ύπαρξη εξαιρετικών περιστάσεων στις οποίες στηρίχθηκε η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη της, προκειμένου να αντιταχθεί στην επιστροφή παράνομης ενισχύσεως, τούτο δε στο πλαίσιο των διαδικασιών ενώπιον των κρατικών αρχών ή του εθνικού δικαστηρίου.

17 Η υποχρέωση του κράτους μέλους να καταργήσει, σύμφωνα με το άρθρο 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης, ενίσχυση κριθείσα ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά σκοπεί στην επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση και ο σκοπός αυτός επιτυγχάνεται εφόσον η επίμαχη ενίσχυση, αυξημένη ενδεχομένως με τόκους υπερημερίας, επιστραφεί από τον λαβόντα την ενίσχυση προς το Δημόσιο.

Ωστόσο, καμία διάταξη του κοινοτικού δικαίου δεν επιβάλλει στην Επιτροπή, οσάκις διατάσσει την επιστροφή ενισχύσεως κριθείσας ασυμβίβαστης με την κοινή αγορά, να καθορίζει το ποσό της επιστρεπτέας ενισχύσεως, δεδομένου ότι οι συναφείς επιταγές περιορίζονται, αφενός, στο ότι η αναζήτηση των παρανόμως χορηγηθεισών ενισχύσεων πρέπει να καταλήγει στην επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση και, αφετέρου, ότι η επιστροφή αυτή πρέπει να πραγματοποιείται κατά τον τρόπο που καθορίζει το εθνικό δίκαιο, χωρίς η εφαρμογή των διατάξεων του δικαίου αυτού να θίγει το περιεχόμενο και την αποτελεσματικότητα του κοινοτικού δικαίου.

Κατά το μέτρο που, προκειμένου περί παρεμβάσεων στον φορολογικό τομέα, για τον υπολογισμό του ποσού της ενισχύσεως που πρέπει να αναζητηθεί μπορεί να απαιτείται να ληφθεί υπόψη η εφαρμοστέα στον τομέα αυτό εθνική νομοθεσία, η Επιτροπή μπορεί νομίμως να περιοριστεί στη διαπίστωση της κατ' αρχήν υποχρεώσεως επιστροφής της ενισχύσεως που υπέχει ο λήπτης και να αφήσει στις εθνικές αρχές το καθήκον υπολογισμού του συγκεκριμένου ποσού της επιστρεπτέας ενισχύσεως.

Μια τέτοια απόφαση της Επιτροπής όχι μόνο δεν αποτελεί παράνομη μεταβίβαση εξουσίας, αλλά εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της αμοιβαίας υποχρεώσεως αγαστής συνεργασίας που υπέχουν η Επιτροπή και τα κράτη μέλη κατά την εφαρμογή του άρθρου 93 της Συνθήκης.

18 Το υποβαλλόμενο στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως αίτημα να διαταχθεί η Επιτροπή να επανεξετάσει μια καταγγελία είναι απαράδεκτο. Συγκεκριμένα, δεν εναπόκειται στον κοινοτικό δικαστή να απευθύνει διαταγές στα κοινοτικά όργανα ή να τα υποκαθιστά, στο πλαίσιο του ελέγχου της νομιμότητας που ασκεί, αλλά στο οικείο κοινοτικό όργανο εναπόκειται να λάβει, δυνάμει του άρθρου 176 της Συνθήκης, τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση αποφάσεως εκδοθείσας στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως.

Διάδικοι

Στην υπόθεση T-67/94,

Ladbroke Racing Ltd, εταιρία αγγλικού δικαίου, με έδρα το Λονδίνο, εκπροσωπουμένη από τους Jeremy Lever, QC, Christopher Vajda, barrister, του δικηγορικού συλλόγου Αγγλίας και Ουαλίας, και Stephen Kon, solicitor, με αντικλήτους στο Λουξεμβούργο τους δικηγόρους Winandy και Err, 60, Avenue Gaston Diderich,

προσφεύγουσα,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης από τους Michel Nolin και Richard Lyal, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Carlos Gσmez de la Cruz, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

καθής,

υποστηριζομένης από τη

Γαλλική Δημοκρατία, εκπροσωπουμένη από την Catherine de Salins, υποδιευθύντρια στη διεύθυνση νομικών υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών, και τον Jean-Marc Belorgey, chargι de mission στην ίδια διεύθυνση, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την Πρεσβεία της Γαλλίας, 8 Β, boulevard Joseph II,

παρεμβαίνουσα,

που έχει ως κύριο αντικείμενο αίτημα ακυρώσεως της αποφάσεως 93/625/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 22ας Σεπτεμβρίου 1993, σχετικά με ορισμένες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τη Γαλλική Κυβέρνηση υπέρ της επιχειρήσεως Pari mutuel urbain (PMU) και των ιπποδρομικών επιχειρήσεων (ΕΕ L 300, σ. 15),

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑ$ΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ

(δεύτερο πενταμελές τμήμα),

συγκείμενο από τους C. W. Bellamy, Πρόεδρο, B. Vesterdorf, C. P. Briλt, Α. Καλογερόπουλο και Α. Potocki, δικαστές,

γραμματέας: B. Pastor, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 11ης Μαρτίου 1997,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

Πραγματικά περιστατικά και διαδικασία

1 Η προσφεύγουσα, Ladbroke Racing Ltd (στο εξής: Ladbroke), είναι εταιρία αγγλικού δικαίου, ελεγχόμενη από τον όμιλο Ladbroke Group plc, μεταξύ των δραστηριοτήτων της οποίας περιλαμβάνεται η οργάνωση και η παροχή υπηρεσιών σχετικών με στοιχήματα επί των ιπποδρομιών στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε άλλες χώρες της Ευρωπαϋκής Κοινότητας.

2 Το Pari mutuel urbain (στο εξής: PMU) είναι όμιλος οικονομικού σκοπού (στο εξής: ΟΟΣ), συγκείμενος από τις κυριότερες εταιρίες ιπποδρομιών στη Γαλλία (άρθρο 21 του διατάγματος 83-878, της 4ης Οκτωβρίου 1983, περί των εταιριών ιπποδρομιών και περί του αμοιβαίου στοιχήματος, στο εξής: διάταγμα 83-878), ο οποίος έχει συσταθεί για τη διαχείριση των δικαιωμάτων των εταιριών αυτών στην οργάνωση αμοιβαίων στοιχημάτων εκτός ιπποδρομίου. Η εκ μέρους του PMU διαχείριση των δικαιωμάτων αυτών εξασφαλιζόταν αρχικώς υπό τη μορφή «κοινής υπηρεσίας» (διάταγμα της 11ης Ιουλίου 1930, περί της επεκτάσεως του αμοιβαίου στοιχήματος εκτός ιπποδρομίου). Κατά το άρθρο 13 του διατάγματος 74-954, της 14ης Νοεμβρίου 1974, περί των εταιριών ιπποδρομιών (στο εξής: διάταγμα 74-954), το PMU εξασφαλίζει κατ' αποκλειστικότητα, από την ημερομηνία αυτή, τη διαχείριση των δικαιωμάτων των εταιριών ιπποδρομιών επί των αμοιβαίων στοιχημάτων. Εξάλλου, η αποκλειστικότητα αυτή του PMU προστατεύεται διά της απαγορεύσεως σε άλλα πρόσωπα εκτός του PMU να συνομολογούν ή να δέχονται στοιχήματα επί των ιπποδρομιών (άρθρο 8 της κοινής υπουργικής αποφάσεως της 13ης Σεπτεμβρίου 1985, περί ρυθμίσεως του PMU). Η αποκλειστικότητα αυτή επεκτείνεται στα στοιχήματα που συνομολογούνται επί ιπποδρομιών που οργανώνονται στη Γαλλία, καθώς και στα στοιχήματα που συνομολογούνται στη Γαλλία επί ιπποδρομιών που οργανώνονται στην αλλοδαπή, τα οποία επίσης μπορούν να συνομολογούνται μόνο από τις εξουσιοδοτημένες εταιρίες και/ή το PMU (άρθρο 15, παράγραφος 3, του νόμου 64-1279, της 23ης Δεκεμβρίου 1964, περί των δημοσίων οικονομικών του 1965, και άρθρο 21, του προμνησθέντος διατάγματος 83-878).

3 Στις 7 Απριλίου 1989 επτά εταιρίες του ομίλου Ladbroke, μεταξύ των οποίων και η προσφεύγουσα, υπέβαλαν καταγγελία ενώπιον της Επιτροπής κατά ορισμένων ενισχύσεων, τις οποίες οι γαλλικές αρχές χορήγησαν στο PMU και οι οποίες δεν συμβιβάζονταν με την κοινή αγορά.

4 Οι καταγγελλόμενες από τη Ladbroke ενισχύσεις ήσαν οι ακόλουθες:

1) ταμειακές διευκολύνσεις, παρασχεθείσες στο PMU και συνιστάμενες στη χορήγηση αδείας στον οργανισμό αυτό να αναβάλει την καταβολή στο Γαλλικό Δημόσιο ορισμένων επιβαρύνσεων που παρακρατούνται από τα ιππποδρομιακά στοιχήματα·

2) παραίτηση, το 1986, από την είσπραξη εισφορών επί των στοιχημάτων ύψους 180 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων (FF), προκειμένου να διευκολυνθεί το PMU στο να θέσει υπό έλεγχο το έλλειμμά του και υπό τον όρο ότι αυτό θα εφαρμόσει ένα σχέδιο ανορθώσεως·

3) εξαίρεση από τον κανόνα της καταβολής του φόρου προστιθεμένης αξίας (στο εξής: ΦΠΑ) ένα μήνα αργότερα·

4) χρησιμοποίηση εκ μέρους του PMU των μη ζητηθέντων από τους παίκτες ποσών για τη χρηματοδότηση της καταβολής αποζημιώσεων λόγω απολύσεων·

5) απαλλαγή του PMU από τις εισφορές που αφορούν τη συμμετοχή των εργοδοτών στη στεγαστική πολιτική·

6) παραίτηση, μεταξύ του 1982 και του 1985, από την είσπραξη ποσών προερχομένων από τη στρογγυλοποίηση των κερδών των παικτών προς το αμέσως κατώτερο δέκατο της μονάδας·

7) απαλλαγή των εταιριών ιπποδρομιών από την καταβολή φόρου επί των εταιριών, πράγμα το οποίο αντιπροσώπευε, το 1989, ενίσχυση ύψους περίπου 546 εκατομμυρίων FF·

8) απαλλαγή των εταιριών ιπποδρομιών από την καταβολή του φόρου εισοδήματος, τον οποίο πρέπει να καταβάλλουν οι ενώσεις προσώπων που δεν υπόκεινται στον φόρο επί των εταιριών.

5 Με έγγραφο της 11ης Ιανουαρίου 1991, η Επιτροπή πληροφόρησε τις γαλλικές αρχές ότι αποφάσισε να κινήσει την προβλεπομένη από το άρθρο 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης ΕΟΚ διαδικασία όσον αφορά τα ακόλουθα επτά μέτρα υπέρ του PMU (ΕΕ C 38, σ. 3):

«1) ταμειακή διευκόλυνση στο πλαίσιο των προθεσμιών που καθορίστηκαν για την πληρωμή της εισφοράς υπέρ του δημοσίου Ταμείου, από το 1980 και 1981·

2) παραίτηση από την είσπραξη 180 εκατομμυρίων γαλλικών φράγκων στο πλαίσιο των εισφορών του 1986·

3) εξαίρεση από τον κανόνα [εκπτώσεως] του ΦΠΑ εντός ενός μηνός·

4) χρησιμοποίηση των αζήτητων κερδών για την πληρωμή συμπληρωματικής αποζημιώσεως για απολύσεις το 1985·

5) απαλλαγή όσον αφορά τη συμμετοχή των εργοδοτών στην προσπάθεια κατασκευής [κατοικιών]·

6) μη είσπραξη, κατά το διάστημα 1982 έως 1985, των ποσών που προέρχονται από την πρακτική που συνίσταται στη στρογγυλοποίηση των κερδών των παικτών προς το αμέσως κατώτερο [δέκατο της μονάδας]·

7) απαλλαγή από τον φόρο επί των εταιριών».

6 Με έγγραφο της 19ης Μαρτίου 1991, η Ladbroke ζήτησε από την Επιτροπή να λάβει προσωρινά μετρα για την αναστολή της εφαρμογής τεσσάρων από τα επτά ληφθέντα υπέρ του PMU μέτρα, δηλαδή, α) των ταμειακών διευκολύνσεων, β) της εξαιρέσεως από τον κανόνα της εκπτώσεως του ΦΠΑ ένα μήνα αργότερα, γ) της απαλλαγής από την εισφορά που καταβάλλεται ως χρηματοοικονομική συμμετοχή των εργοδοτών στη στεγαστική πολιτική και δ) της απαλλαγής από τον φόρο επί των εταιριών.

7 Με την απόφαση 92/35/ΕΟΚ, εκδοθείσα στις 11 Ιουνίου 1991, η Επιτροπή κάλεσε τη Γαλλική Κυβέρνηση να αναστείλει την εφαρμογή τριών από τα τέσσερα αυτά μέτρα υπέρ του PMU, τα οποία είχαν ληφθεί κατά παράβαση του άρθρου 93, παράγραφος 3, της Συνθήκης και ήσαν μόνιμα (ΕΕ 1992, L 14, σ. 35, στο εξής: προσωρινή απόφαση), δηλαδή: α) τις ταμειακές διευκολύνσεις, β) την εξαίρεση από τον κανόνα για την καταβολή του ΦΠΑ ένα μήνα αργότερα και γ) την απαλλαγή από τη συμμετοχή των εργοδοτών στην προσπάθεια ανεγέρσεως κατοικιών.

8 Με έγγραφο της 24ης Ιουνίου 1992, η Ladbroke ζήτησε από την Επιτροπή να αποφανθεί οριστικώς επί του ζητήματος αν η Γαλλική Κυβέρνηση είχε αναστείλει τη χορήγηση των ενισχύσεων που αποτελούσαν το αντικείμενο της προσωρινής αποφάσεως.

9 Δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν απάντησε στο έγγραφο αυτό, η Ladbroke της ζήτησε, με έγγραφο της 11ης Αυγούστου 1992, να λάβει θέση, δυνάμει του άρθρου 175 της Συνθήκης, επί του ζητήματος α) των βαλλομένων με την καταγγελία της ενισχύσεων που δεν είχαν αποτελέσει αντικείμενο της προσωρινής αποφάσεως, β) των μέτρων που έλαβε η Επιτροπή για την εκτέλεση της προσωρινής της αποφάσεως και γ) της κύριας διαδικασίας σχετικά με τις ενισχύσεις που αποτέλεσαν το αντικείμενο της προσωρινής αποφάσεως.

10 Με έγγραφο της 12ης Οκτωβρίου 1992, η Επιτροπή απάντησε στο προαναφερθέν έγγραφο οχλήσεως της 11ης Αυγούστου 1992. Με την απάντηση αυτή, η Επιτροπή αναφέρθηκε στα ληφθέντα από τις γαλλικές αρχές μέτρα για τη συμμόρφωση προς την προσωρινή απόφαση και υπογράμμισε ότι, όσον αφορά τις άλλες ενισχύσεις, των οποίων γίνεται μνεία στην απόφασή της περί ενάρξεως της διαδικασίας, το αν αυτές συμβιβάζονται με την κοινή αγορά θα εκτιμηθεί στο πλαίσιο της τελικής της αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης.

11 Με έγγραφο της 5ης Νοεμβρίου 1992, η Ladbroke απάντησε στο έγγραφο της Επιτροπής της 12ης Οκτωβρίου 1992, υπογραμμίζοντας ότι, όπως προέκυπτε, δεκαπέντε μήνες μετά την έκδοση της προσωρινής αποφάσεως η Επιτροπή εξακολουθούσε να μη γνωρίζει αν η Γαλλική Κυβέρνηση είχε πράγματι αναστείλει την παροχή ταμειακών διευκολύνσεων και την εξαίρεση από τον κανόνα της εκπτώσεως του ΦΠΑ ένα μήνα αργότερα και ότι, εξάλλου, η απαλλαγή των εταιριών ιπποδρομιών από τη συμμετοχή στην προσπάθεια ανεγέρσεως κατοικιών εξακολουθούσε να ισχύει, κατά πρόδηλη παράβαση της προσωρινής αποφάσεως. ςΕτσι, η Ladbroke όχλησε εκ νέου την Επιτροπή, δυνάμει του άρθρου 175 της Συνθήκης ΕΚ, καλώντας την: α) να επιβεβαιώσει ότι είχε ανασταλεί η χορήγηση των δύο πρώτων ενισχύσεων, δηλαδή των ταμειακών διευκολύνσεων και της απαλλαγής από τον κανόνα της εκπτώσεως του ΦΠΑ ένα μήνα αργότερα, β) να επιβάλει την αναστολή της χορηγήσεως της τρίτης ενισχύσεως, δηλαδή της απαλλαγής από τη συμμετοχή των εργοδοτών στην προσπάθεια ανεγέρσεως κατοικιών, γ) να περατώσει την κινηθείσα διαδικασία εντός προθεσμίας δύο μηνών από την ημερομηνία παραλαβής του εγγράφου αυτού, δ) να κηρύξει τις επτά χορηγηθείσες στο PMU ενισχύσεις ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά και ε) να διατάξει την επιστροφή των ενισχύσεων αυτών, πλέον τόκων υπολογιζομένων με το εμπορικό επιτόκιο.

12 Η Ladbroke, λόγω του ότι δεν έλαβε απάντηση στην όχληση αυτή, άσκησε, στις 5 Μαρτίου 1993, προσφυγή κατά της παραλείψεως της Επιτροπής, δυνάμει του άρθρου 175 της Συνθήκης, η οποία καταχωρήθηκε στο πρωτόκολλο με τον αριθμό Τ-467/93.

13 Στις 22 Σεπτεμβρίου 1993, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 93/625/ΕΟΚ, σχετικά με ορισμένες ενισχύσεις που χορήγηθηκαν από τη Γαλλική Κυβέρνηση υπέρ της επιχειρήσεως PMU και των ιπποδρομικών επιχειρήσεων (ΕΕ L 300, σ. 15, στο εξής: απόφαση 93/625 ή προσβαλλομένη απόφαση), με την οποία περατώθηκε η κινηθείσα κατά της Γαλλίας διαδικασία.

14 Με έγγραφα της 13ης και 20ής Δεκεμβρίου 1993, η Ladbroke πληροφόρησε το Πρωτοδικείο ότι, κατόπιν της εκδόσεως της αποφάσεως 93/625, η προσφυγή της κατέστη άνευ αντικείμενου και ότι παραιτείται αυτής.

15 Με διάταξη του Προέδρου του δευτέρου τμήματος του Πρωτοδικείου της 2ας Μαου 1994, η υπόθεση Τ-467/93 διαγράφηκε από το Πρωτόκολλο.

Η προσβαλλομένη απόφαση

16 Με την προσβαλλομένη απόφαση, η Επιτροπή διέκρινε μεταξύ δύο κατηγοριών ποσών τα οποία παρακρατούνται από τα στοιχήματα που συνάπτονται επί των ιπποδρομιών, δηλαδή, αφενός, των «εισφορών» ή «κρατήσεων υπέρ του Δημοσίου», οι οποίες αντιπροσωπεύουν τα ποσά που αποτελούν τμήμα των γενικών δημοσίων εσόδων και, αφετέρου, των «λοιπών κρατήσεων» που αποτελούν τα διανεμόμενα στους παίκτες ποσά. Πράγματι, κατά την προσβαλλομένη απόφαση, ανά 100 FF που τοποθετούνται σε στοιχήματα, το PMU κρατά 30 FF περίπου και αποδίδει στους στοιχηματίζοντες 70 FF περίπου. Από τα 30 FF που κρατά, το PMU καλύπτει τα έξοδά του, ύψους 5,5 FF περίπου, οι εθνικές αρχές και ο Δήμος του Παρισιού κρατούν 18 FF περίπου και το υπόλοιπο διανέμεται στις επιχειρήσεις ιπποδρομιών.

17 Στη συνέχεια, η Επιτροπή υπογράμμισε ότι, μολονότι οι αγορές τυχερών παιχνιδιών ήσαν εκ παραδόσεως στεγανές ως εθνικές αγορές, τα ιπποδρομιακά στοιχήματα στα εθνικά ιπποδρόμια οργανώνονται, παρά ταύτα, σε διεθνές επίπεδο και ότι μόλις τον Ιανουάριο του 1989, με την ίδρυση του Pari mutuel international (στο εξής: PMΙ), εκδήλωσε το PMU ρητώς τη βούλησή του να επεκτείνει τις δραστηριότητές του εκτός Γαλλίας, συνάπτοντας συμφωνίες στη Γερμανία και στο Βέλγιο και ανταγωνιζόμενο έτσι άλλους οργανωτές στοιχημάτων, ειδικότερα δε τη Ladbroke (τμήμα ΙΙΙ της προσβαλλομένης αποφάσεως).

18 Η Επιτροπή έκρινε ότι τρία από τα επτά μέτρα που έλαβε η Γαλλική Κυβέρνηση υπέρ του PMU, τα οποία αφορά η κινηθείσα δυνάμει του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης διαδικασία, αποτελούσαν κρατικές ενισχύσεις, υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

19 Ειδικότερα, η Επιτροπή έκρινε ότι η παραίτηση, από το 1982 έως το 1985, από τμήμα της εισφοράς (ύψους 315 εκατομμυρίων FF) επί του προϋόντος της στρογγυλοποιήσεως των κερδών προς το αμέσως κατώτερο δέκατο της μονάδας, η οποία αποτελεί από το 1967, σύμφωνα με τον δημοσιονομικό νόμο της 17ης Δεκεμβρίου 1966, τμήμα των γενικών δημοσίων εσόδων, συνιστούσε ενίσχυση, διότι αποτελούσε «μέτρο περιορισμένης χρονικής διάρκειας [που αποσκοπούσε] στην επίλυση ενός συγκεκριμένου προβλήματος», δηλαδή στη μηχανοργάνωση των εργασιών του PMU, προκειμένου αυτό να διευκολυνθεί στην ενίσχυση της θέσεώς του στην αγορά (τμήματα IV και V, σημείο 2).

20 Η Επιτροπή έκρινε επίσης ότι η εξαίρεση από τον κανόνα της εκπτώσεως του ΦΠΑ ένα χρόνο αργότερα αποτελούσε ταμειακή διευκόλυνση εξομοιούμενη προς κρατική ενίσχυση, αλλ' ότι, όμως, αντισταθμίστηκε, από το 1989 μέχρι την κατάργησή της της 1η Ιουλίου 1993, από μια μόνιμη παρακαταθήκη στο δημόσιο Ταμείο (τμήματα IV και V, σημείο 6).

21 Τέλος, όσον αφορά την απαλλαγή του PMU από τη συμμετοχή στην προσπάθεια ανεγέρσεως κατοικιών, η Επιτροπή έκρινε ότι, μολονότι, μια απόφαση του Conseil d'Ιtat του 1962 επιβεβαίωσε τον αγροτικό χαρακτήρα των δραστηριοτήτων των εταιριών ιπποδρομιών, και, ως εκ τούτου, την απαλλαγή τους από τη συνεισφορά αυτή, η δραστηριότητα του ίδιου του PMU, δηλαδή η οργάνωση και η επεξεργασία στοιχημάτων, προδήλως δεν αποτελεί αγροτική δραστηριότητα και, ως εκ τούτου, δεδομένου ότι η επίμαχη απαλλαγή δεν δικαιολογείται από το καταστατικό του PMU, αποτελεί κοινοτική ενίσχυση (τμήματα IV και V, σημείο 7).

22 Ωστόσο, η Επιτροπή έκρινε ότι για τα τρία εν λόγω μέτρα μπορούσε να χορηγηθεί απαλλαγή δυνάμει του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης.

23 ςΟσον αφορά την ενίσχυση που συνίσταται στην παραίτηση από την είσπραξη του προϋόντος της στρογγυλοποιήσεως των κερδών στο αμέσως κατώτερο δέκατο της μονάδας, η Επιτροπή έκρινε ότι, μολονότι επρόκειτο περί ενισχύσεως υψηλής εντάσεως (περίπου 29 % του συνολικού κόστους της μηχανοργανώσεως), «δεδομένης της ανάπτυξης του ανταγωνισμού και των ανταλλαγών πριν ιδρυθεί το PMΙ τον Ιανουάριο του 1989, οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από το 1982 έως το 1985 για τη μηχανοργάνωση του PMU δεν επέφεραν διαταραχή στην αγορά, αντίθετη προς το κοινό συμφέρον, λαμβανομένων υπόψη των άμεσων και έμμεσων συνεπειών που οι εν λόγω ενισχύσεις επιφέρουν στην ανάπτυξη του τομέα από την άποψη όλων των οικονομικών συνιστωσών του, περιλαμβανομένης της βελτίωσης της ιππικής γενεάς» (τμήμα VII, σημείο 1).

24 οΟσον αφορά την εξαίρεση από τον κανόνα της κατά ένα μήνα αναβολής εκπτώσεως του ΦΑΠ, η Επιτροπή έκρινε ότι, για τους ίδιους λόγους με τους προβληθέντες όσον αφορά την προηγούμενη ενίσχυση, η ενίσχυση αυτή έπρεπε ωσαύτως να θεωρηθεί συμβατή με την κοινή αγορά, μέχρι τον Ιανουάριο του 1989. Ως προς το χρονικό διάστημα από το 1989 και μετά, τα βλαπτικά αποτελέσματα της εν λόγω ενισχύσεως στον ανταγωνισμό αντισταθμίστηκαν πλήρως από μια μόνιμη παρακαταθήκη στο δημόσιο Ταμείο (τμήμα VII, σημείο 2).

25 οΟσον αφορά την ενίσχυση που συνίσταται στην απαλλαγή από τη συνεισφορά στην προσπάθεια ανεγέρσεως κατοικιών, η Επιτροπή έκρινε ότι, όπως η ενίσχυση που συνίσταται στην εξαίρεση από τον κανόνα της εκπτώσεως του ΦΠΑ έναν μήνα αργότερα, η ενίσχυση αυτή μπορούσε ωσαύτως να υπαχθεί στην παρέκκλιση του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, μέχρι το 1989, αλλά έπρεπε να κηρυχθεί ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά από το 1989 και μετά (τμήμα VII, σημείο 3).

26 Ωστόσο, όσον αφορά την επιστροφή της τελευταίας αυτής ενισχύσεως από το 1989 και μετά, η Επιτροπή έκρινε ότι, μολονότι δεν έπρεπε «να ζητηθεί η επιστροφή αυτής (...) από την ημερομηνία αυτή, δεδομένου ότι οι γαλλικές αρχές προέβαλαν την άποψη ότι η εν λόγω εισφορά δεν εισπράχθηκε για να τηρηθεί η απόφαση του Συμβουλίου Επικρατείας το 1962, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω στο τμήμα IV, σημείο 7» (βλ., ανωτέρω, σκέψη 21), «από τις 11 Ιανουαρίου 1991 που κοινοποιήθηκε στις γαλλικές αρχές ότι τίθεται σε κίνηση η διαδικασία, το επιχείρημα αυτό δεν [μπορούσε] να ισχύει». Εξάλλου, η Επιτροπή εξέθεσε ότι δεν ήταν η ίδια σε θέση να προβεί σε ποσοτική εκτίμηση της επιστρεπτέας ενισχύσεως και ζήτησε από τις γαλλικές αρχές να προσδιορίσουν οι ίδιες το ποσό της και να της το γνωστοποιήσουν (τμήμα VIII).

27 αΟσον αφορά τα λοιπά τέσσερα μέτρα, η Επιτροπή έκρινε ότι δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

28 Ως προς τα ποσά που αντιστοιχούν στα μη ζητηθέντα κέρδη, η Επιτροπή έκρινε ότι, κατά το μέτρο που τα ποσά αυτά θεωρούνταν ανέκαθεν ως κανονικά έσοδα, αποτελούσαν τμήμα των λοιπών κρατήσεων. Συνεπώς, η χρησιμοποίησή τους για την κάλυψη, μεταξύ άλλων, των κοινωνικών δαπανών και των εξόδων για την επίβλεψη, τον έλεγχο, την προώθηση της ιπποτροφίας, καθώς και για τη χρηματοδότηση των επενδύσεων που αφορούν την οργάνωση των ιπποδρομιών και του αμοιβαίου στοιχήματος, δεν μπορούσε να θεωρηθεί ως κρατική ενίσχυση, δεδομένου ότι δεν πληρούνταν το κριτήριο των κρατικών πόρων (τμήματα IV και V, σημείο 1).

29 οΟσον αφορά την τροποποίηση της κατανομής των κρατήσεων υπέρ του Δημοσίου (βλ., ανωτέρω, σκέψη 16), η Επιτροπή εξέθεσε ότι τα φορολογικά καθεστώτα που εφαρμόζονται στις ιπποδρομίες υπάγονται στην αρμοδιότητα των κρατών μελών και ότι οι προς τα πάνω ή προς τα κάτω προσαρμογές των σταθερών φορολογικών συντελεστών δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις, εφόσον έχουν ομοιόμορφη εφαρμογή σε όλες τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις. Δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υφίσταται κρατική ενίσχυση, παρά μόνον οσάκις μια σημαντική μείωση του φορολογικού συντελεστή μπορεί να οδηγήσει στην ισχυροποίηση της χρηματοοικονομικής καταστάσεως μιας επιχειρήσεως που κατέχει μονοπωλιακή θέση. Τούτο δεν συνέβη εν προκειμένω, κατά το μέτρο που η μείωση του 1984 της κρατήσεως υπέρ του Δημοσίου επί των στοιχημάτων ήταν περιορισμένη (περίπου 1,6 %) και διατηρήθηκε σταθερή στη συνέχεια και, ως εκ τούτου, δεν σκοπούσε στη χρηματοδότηση μιας συγκεκριμένης πράξεως. Οι γαλλικές αρχές ενήργησαν με σκοπό τη μόνιμη αύξηση των πόρων των δικαιούχων των λοιπών κρατήσεων. νΕτσι, ενόψει της ιδιαιτερότητας της καταστάσεως των προσώπων που ευεργετούνται, το εν λόγω μέτρο δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση, αλλά «μεταρρύθμιση υπό μορφή "φορολογικής" προσαρμογής που δικαιολογείται από τη [φύση] και την οικονομία του εν λόγω συστήματος» (τμήματα IV και V, σημείο 3).

30 οΟσον αφορά την απαλλαγή από τον φόρο επί των εταιριών, η Επιτροπή έκρινε ότι, κατά το μέτρο που ο φόρος αυτός «δεν [μπορούσε] να εφαρμοστεί στον [ΟΟΣ] PMU λόγω, ακριβώς, της νομικής του μορφής», η απαλλαγή αυτή έπρεπε «να θεωρείται ως μια συνέπεια της κανονικής εφαρμογής του γενικού φορολογικού καθεστώτος» (τμήμα V, σημείο 4).

31 οΟσον αφορά τα ταμειακά πλεονεκτήματα που συνίστανται στη χορηγηθείσα άδεια αναβολής της καταβολής των κρατήσεων υπέρ του Δημοσίου, η οποία ισοδυναμεί με ταμειακή εισφορά αντιστοιχούσα στις εισπράξεις δύο μηνών περίπου και η οποία χορηγήθηκε στο PMU με αποφάσεις του Υπουργού επί του Προϋπολογισμού της 24ης Απριλίου 1980 και της 19ης Φεβρουαρίου 1982, η Επιτροπή έκρινε ότι, κατά το μέτρο που οι διευκολύνσεις αυτές είχαν ως αποτέλεσμα τη σταθερή αύξηση του μεριδίου των λοιπών κρατήσεων από το 1981, δεν αποτελούσαν «προσωρινή παραίτηση των δημόσιων αρχών από την είσπραξη των πόρων τους, ούτε και (...) μεμονωμένο μέτρο» και, ως εκ τούτου, έπρεπε να αξιολογηθούν κατά τον ίδιο τρόπο με το προηγούμενο μέτρο κατανομής των κρατήσεων (βλ., ανωτέρω, σκέψη 29) (τμήματα IV και V, σημείο 5).

32 Υπό τις συνθήκες αυτές, με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 4 Φεβρουαρίου 1994, η Ladbroke άσκησε την παρούσα προσφυγή.

33 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 22 Ιουνίου 1994, η Γαλλική Κυβέρνηση υπέβαλε αίτηση παρεμβάσεως υπέρ της Επιτροπής.

34 Με διάταξη του Προέδρου του δευτέρου τμήματος του Πρωτοδικείου της 30ής Αυγούστου 1994, επετράπη στη Γαλλική Δημοκρατία να παρέμβει και, στις 21 Δεκεμβρίου 1994, η παρεμβαίνουσα κατέθεσε υπόμνημα παρεμβάσεως, επί του οποίου η προσφεύγουσα υπέβαλε τις παρατηρήσεις της στις 31 Μαρτίου 1995.

35 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (δεύτερο πενταμελές τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία και, στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας, κάλεσε την καθής να προσκομίσει ορισμένα έγγραφα και ορισμένες επιστολές από την αλληλογραφία που αντάλλαξε με τις γαλλικές αρχές σχετικά με τις χορηγηθείσες στο PMU ενισχύσεις.

36 Οι διάδικοι ανέπτυξαν τους ισχυρισμούς τους και απάντησαν στις προφορικές ερωτήσεις του Πρωτοδικείου κατά τη δημόσια συνεδρίαση της 11ης Μαρτίου 1997.

Αιτήματα των διαδίκων

37 Η προσφεύγουσα ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να ακυρώσει την απόφαση 93/625, κατά το μέτρο που η Επιτροπή κρίνει με την απόφαση αυτή:

1) ότι τα ακόλουθα μέτρα εκφεύγουν της εφαρμογής του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης:

α) ταμειακές διευκολύνσεις παρέχουσες στο PMU τη δυνατότητα να αναβάλει την καταβολή στο Δημόσιο ορισμένων εισφορών επί των στοιχημάτων·

β) απαλλαγή από τον φόρο επί των εταιριών·

γ) απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος·

δ) παραίτηση, το 1986, από την είσπραξη εισφορών επί των στοιχημάτων ύψους 180 εκατομμυρίων FF·

ε) δικαίωμα του PMU να κρατά τα μη ζητηθέντα κέρδη·

στ) εξαίρεση από τον κανόνα της εκπτώσεως του ΦΠΑ έναν μήνα αργότερα, από την 1η Ιανουαρίου 1989·

2) ότι τα ακόλουθα μέτρα συμβιβάζονταν με την κοινή αγορά, δυνάμει του άρθρου 92 της Συνθήκης:

α) η στρογγυλοποίηση των κερδών των παικτών μεταξύ του 1982 και του 1985 προς το αμέσως κατώτερο δέκατο της μονάδας, που αντιπροσωπεύει 315 εκατομμύρια FF·

β) η εξαίρεση από τον κανόνα της εκπτώσεως του ΦΠΑ έναν μήνα αργότερα, πριν από την 1η Ιανουαρίου 1989·

γ) η απαλλαγή από τη συμμετοχή των εργοδοτών στην προσπάθεια ανεγέρσεως κατοικιών, πριν από την 1η Ιανουαρίου 1989·

3) α) ότι, για το χρονικό διάστημα πριν από τις 11 Ιανουαρίου 1991, δεν είναι αναγκαίο να επιστραφεί η χορηγηθείσα στο PMU ενίσχυση υπό τη μορφή απαλλαγής από τη συμμετοχή των εργοδοτών στην προσπάθεια ανεγέρσεως κατοικιών·

β) ότι η Επιτροπή δεν έχει υποχρέωση να καθορίσει η ίδια το ποσό της ενισχύσεως που συνίσταται στην απαλλαγή από τη συμμετοχή των εργοδοτών στην προσπάθεια ανεγέρσεως κατοικιών, της οποίας την επιστροφή διέταξε η Επιτροπή για το μετά τις 11 Ιανουαρίου 1991 χρονικό διάστημα·

- να υποχρεώσει την Επιτροπή να προβεί στις εξής ενέργειες:

1) να υπολογίσει εντός προθεσμίας ενός μηνός από την ημερομηνία εκδόσεως της αποφάσεως του Πρωτοδικείου:

α) το ποσό της χορηγηθείσας στο PMU ενισχύσεως υπό τη μορφή απαλλαγής από τη συμμετοχή των εργοδοτών στην προσπάθεια ανεγέρσεως κατοικιών για το μετά τις 11 Ιανουαρίου 1991 χρονικό διάστημα, το οποίο ανέρχεται στο ποσό των εσόδων από την είσπραξη των οποίων παραιτήθηκε το Γαλλικό Δημόσιο απαλλάσσοντας το PMU από την κράτηση αυτή κατά το εν λόγω χρονικό διάστημα·

β) το ποσό των τόκων του ως άνω ποσού, οι οποίοι πρέπει να υπολογιστούν σύμφωνα με το άρθρο 3 της αποφάσεως 93/625·

2) να απαιτήσει, εντός του επομένου μήνα, την επιστροφή όλων των ποσών που οφείλονται σύμφωνα με το σημείο 1, στοιχεία αα και ββ ανωτέρω, τα οποία δεν έχουν ακόμη επιστραφεί από το PMU στο Γαλλικό Δημόσιο (καθώς και τους τόκους των ποσών αυτών)·

3) να απαιτήσει την άμεση επιστροφή όλων των εσόδων από την είσπραξη των οποίων παραιτήθηκε το Γαλλικό Δημόσιο, λόγω της απαλλαγής από τη συμμετοχή των εργοδοτών στην προσπάθεια ανεγέρσεως κατοικιών, που χορηγήθηκε στο PMU κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ της 1ης Ιανουαρίου 1989 και της 11ης Ιανουαρίου 1991, πλέον των τόκων του ποσού αυτού υπολογιζομένων σύμφωνα με το άρθρο 3 της αποφάσεως 93/625·

4) υπό την επιφύλαξη του σημείου 3 ανωτέρω, να επανεξετάσει αμέσως την υποβληθείσα στις 7 Απριλίου 1989 καταγγελία υπό το πρίσμα της αποφάσεως που θα εκδώσει το Πρωτοδικείο και να περατώσει την επανεξέταση αυτή εντός έξι μηνών από της εκδόσεως της εν λόγω αποφάσεως·

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

38 Η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να απορρίψει την προσφυγή·

- να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.

39 Η παρεμβαίνουσα ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να απορρίψει την προσφυγή.

Επί της ουσίας

40 Η προσφεύγουσα επικαλείται τέσσερις λόγους ακυρώσεως προς στήριξη της προσφυγής. Οι δύο πρώτοι αντλούνται από την εσφαλμένη εφαρμογή, αντιστοίχως, του άρθρου 92, παράγραφος 1, και του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης, ο τρίτος από την παράβαση των υποχρεώσεων που υπέχει η Επιτροπή οσάκις διατάσσει την επιστροφή κρατικής ενισχύσεως και ο τέταρτος από την παράβαση του άρθρου 190 της Συνθήκης.

Επί της εσφαλμένης εφαρμογής του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης

41 Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η Επιτροπή εφάρμοσε εσφαλμένα το άρθρο 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, καθόσον έκρινε ότι αφενός μεν τέσσερα από τα επτά επίμαχα κρατικά μέτρα δεν αποτελούσαν κρατικές ενισχύσεις, αφετέρου δε ότι το μέτρο της εξαιρέσεως από τον κανόνα της κατά ένα μήνα αναβολής της εκπτώσεως του ΦΠΑ δεν αποτελούσε πλέον κρατική ενίσχυση από το 1989, λόγω του ότι τα αποτελέσματά του αντισταθμίζονταν από μια μόνιμη παρακαταθήκη στο δημόσιο Ταμείο.

Επί της τροποποιήσεως της κατανομής των εισφορών και της συνακόλουθης παραιτήσεως από την είσπραξη, από το 1985, εισφορών ύψους 180 εκατομμυρίων FF

- Συνοπτική παράθεση της επιχειρηματολογίας των διαδίκων

42 Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι, όπως προκύπτει από τα αποδεικτικά στοιχεία που περιλαμβάνονται στην καταγγελία της, η παραίτηση, με διατάγματα της 23ης Ιανουαρίου 1985 και της 12ης Μαρτίου 1986, από την είσπραξη μέρους της κρατήσεως υπέρ του Δημοσίου, το οποίο υπολογίζεται σε 180 εκατομμύρια FF, συνδέεται άμεσα προς το σχέδιο ανορθώσεως του PMU και μεγάλο μέρος του ποσού αυτού χρησίμευσε για τη χρηματοδότηση των μαζικών απολύσεων του προσωπικού του PMU. Η προσφεύγουσα παραπέμπει σε μία ανακοίνωση του πρακτορείου Tύπου AFP κατά την οποία ο Υφυπουργός επί του Προϋπολογισμού της Γαλλίας, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, είχε εγκρίνει το πρόγραμμα ανορθώσεως του PMU, δηλώνοντας ότι «το κράτος, από την πλευρά του, συνεισφέρει με ενίσχυση 180 εκατομμυρίων FF, προερχόμενη από την παραίτηση από την είσπραξη μέρους της εισφοράς επί των ποσών των στοιχημάτων, που του αναλογεί, προς όφελος των εταιριών ιπποδρομιών».

43 Το γεγονός ότι η νομοθετική τροποποίηση της κατανομής των κρατήσεων διατηρήθηκε στη συνέχεια ουδόλως αναιρεί το ότι αυτή ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με το πρόγραμμα ανορθώσεως του PMU. Κατά την προσφεύγουσα, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να εκφεύγουν από την εφαρμογή των κανόνων επί των κρατικών ενισχύσεων, καθιστώντας μόνιμο αυτό το οποίο, αρχικώς, αποτελούσε απλώς προσωρινή ενίσχυση. Εν πάση περιπτώσει, το σύστημα των κρατήσεων στο σύνολό του αποτελεί σύστημα κρατικής ενισχύσεως και, ως εκ τούτου, κάθε τροποποίησή του υπέρ του PMU αποτελεί, επίσης, κρατική ενίσχυση.

44 ηΟσον αφορά το επιχείρημα της Επιτροπής ότι είναι θεμιτό να συμβάλλουν τα κράτη μέλη στην αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων στο πλαίσιο μιας βαριάς και κατά παρέκκλιση φορολογήσεως, η προσφεύγουσα επικαλείται την απόφαση της 2ας Ιουλίου 1974, 173/73, Ιταλία κατά Επιτροπής (Συλλογή τόμος 1974, σ. 351), με την οποία το Δικαστήριο απέρριψε το επιχείρημα ότι η απαλλαγή από φορολογικό βάρος η οποία έχει τέτοιο στόχο εκφεύγει της απαγορεύσεως του άρθρου 92 της Συνθήκης. Εξάλλου, η προσφεύγουσα αμφισβητεί ότι το PMU υπόκειται σε βαριά φορολογία, υψηλότερη από τη βαρύνουσα τις λοιπές οικονομικές δραστηριότητες, και υπογραμμίζει ότι το επιχείρημα αυτό που προέβαλε η Επιτροπή με το υπόμνημα αντικρούσεως δεν περιλαμβανόταν στην προσβαλλομένη απόφαση.

45 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η μείωση, από το 1985, του τμήματος των εσόδων από τα στοιχήματα που παρακρατεί το Γαλλικό Δημόσιο αποτελεί μόνιμη τροποποίηση του συστήματος φορολογήσεως και, κατά συνέπεια, δεν μπορεί να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση.

46 Η Επιτροπή αντικρούει την ύπαρξη αμέσου συνδέσμου μεταξύ της τροποποιήσεως του συστήματος φορολογήσεως των κρατήσεων και του σχεδίου ανορθώσεως του PMU και υποστηρίζει ότι, έστω κι αν υπήρχε τέτοιος σύνδεσμος, αυτό δεν σημαίνει ότι το εν λόγω μέτρο αποτελεί κρατική ενίσχυση, διότι στο πλαίσιο μιας βαριάς και κατά παρέκκλιση φορολογήσεως, όπως αυτή στην οποία υπόκειται το PMU, είναι θεμιτό να συνεισφέρει το κράτος στην αναδιάρθρωση των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων για να διασφαλίσει τα δικά του μελλοντικά έσοδα, δεδομένου ότι το γαλλικό δημόσιο Ταμείο αντλεί σημαντικό όφελος από κάθε βελτίωση της αποδοτικότητας του PMU.

47 Τέλος, όπως προκύπτει από τη δήλωση του Υφυπουργού επί του Προϋπολογισμού, την οποία παραθέτει η προσφεύγουσα (βλ., ανωτέρω, σκέψη 42), το εν λόγω μέτρο θεσπίστηκε «προς όφελος των εταιριών ιπποδρομιών» και όχι προς όφελος του PMU. Συνεπώς, δεδομένου ότι η κινηθείσα βάσει του άρθρου 92, παράγραφος 3, της Συνθήκης διαδικασία αφορούσε μόνον το PMU και όχι τις εταιρίες ιπποδρομιών, η Επιτροπή δεν μπορούσε να αποφανθεί επί ενισχύσεως χορηγηθείσας στις εταιρίες ιπποδρομιών.

48 Εξάλλου και εν πάση περιπτώσει, οι ουσιώδεις προϋποθέσεις για τον χαρακτηρισμό ενός μέτρου ως κρατικής ενισχύσεως, παράνομης και ασυμβίβαστης προς τη Συνθήκη δεν συντρέχουν στην περίπτωση των εταιριών ιπποδρομιών, διότι δεν υπάρχει σχέση ανταγωνισμού μεταξύ αυτών και της προσφεύγουσας.

49 Τέλος, κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή, επικαλούμενη την απόφαση του Πρωτοδικείου της 27ης Φεβρουαρίου 1997, T-106/95, FFSA κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή 1997, σ. ΙΙ-229), υποστήριξε ότι πρέπει να της αναγνωρίζεται κάποια διακριτική ευχέρεια προκειμένου να αποφασίζει ποια είναι η πλέον πρόσφορη μέθοδος για να διασφαλίζεται ότι οι δραστηριότητες που υπόκεινται στον ελεύθερο ανταγωνισμό δεν λαμβάνουν επιχορηγήσεις, εκτίμηση η οποία πρέπει να ελέγχεται μόνον σε περίπτωση προδήλου σφάλματος.

50 Η παρεμβαίνουσα συντάσσεται με τα αιτήματα της Επιτροπής και παραπέμπει κατά τα λοιπά στα επιχειρήματα που ανέπτυξε όσον αφορά τις ταμειακές διευκολύνσεις (βλ., κατωτέρω, σκέψεις 72 και 73).

- Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

51 Το Πρωτοδικείο επισημαίνει ότι, από την προσβαλλομένη απόφαση προκύπτει ότι η πραγματοποιηθείσα το 1985 και το 1986 τροποποίηση της κατανομής των εισφορών δεν αποτελούσε κρατική ενίσχυση, αλλά «μεταρρύθμιση υπό μορφή "φορολογικής" προσαρμογής που δικαιολογείται από τη [φύση] και την οικονομία του εν λόγω συστήματος», καθόσον η τροποποίηση αυτή δεν ανταποκρίνεται στα τρία κριτήρια που χρησιμοποίησε η Επιτροπή για να εκτιμήσει αν αυτή συμβιβάζεται με το άρθρο 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Πράγματι, κατά την προσβαλλομένη απόφαση, το εν λόγω μέτρο α) αποτελούσε απλώς περιορισμένη μείωση του ποσοστού των εισφορών (περίπου κατά 1,6 %), η οποία δεν ενισχύει τη χρηματοοικονομική κατάσταση επιχειρήσεως που κατέχει μονοπωλιακή θέση, β) είχε μόνιμο χαρακτήρα και γ) δεν σκοπούσε στη χρηματοδότηση μιας μεμονωμένης πράξεως, αλλά στο να «αυξήσ[ει] τα έσοδα των δικαιούχων των [λοιπών κρατήσεων]» (τμήμα V, σημείο 3, της προσβαλλομένης αποφάσεως).

52 Το Πρωτοδικείο φρονεί ότι, όσον αφορά το ζήτημα της εκτάσεως του εκ μέρους του κοινοτικού δικαστή ελέγχου των κριτηρίων που επέλεξε η Επιτροπή για να εκτιμήσει αν το επίμαχο φορολογικό μέτρο εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, υπενθυμίζεται, κατ' αρχάς, ότι η διάταξη αυτή, η οποία ορίζει ότι είναι ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά κάθε κρατική παρέμβαση η οποία, ανεξαρτήτως της μορφής της, απονέμει πλεονεκτήματα σε ορισμένες επιχειρήσεις, τα οποία νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό στην κοινή αγορά, δεν προβαίνει σε διάκριση των κρατικών παρεμβάσεων ανάλογα με τις αιτίες ή τους σκοπούς τους, αλλά τις ορίζει σε συνάρτηση με τα αποτελέσματά τους (βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 26ης Σεπτεμβρίου 1996, C-241/94, Γαλλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. Ι-4551, σκέψεις 19 και 20). Συνεπώς, η έννοια της ενισχύσεως είναι αντικειμενική και εξαρτάται μόνον από το ζήτημα αν ένα κρατικό μέτρο απονέμει πλεονέκτημα σε μία επιχείρηση ή σε ορισμένες επιχειρήσεις. Κατά συνέπεια, το Πρωτοδικείο φρονεί ότι ο χαρακτηρισμός ενός μέτρου ως κρατικής ενισχύσεως, ο οποίος κατά τη Συνθήκη, απόκειται τόσο στην Επιτροπή όσο και στο εθνικό δικαστήριο, δεν μπορεί, κατ' αρχήν, να δικαιολογήσει, ελλείψει ιδιαζουσών συνθηκών οφειλομένων κυρίως στην περίπλοκη φύση της επίμαχης κρατικής παρεμβάσεως (απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Φεβρουαρίου 1996, C-56/93, Βέλγιο κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. Ι-723, σκέψεις 10 και 11, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 12ης Δεκεμβρίου 1996, Τ-358/94, Air France κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. ΙΙ-2109, σκέψη 71), την αναγνώριση ευρείας διακριτικής ευχέρειας υπέρ της Επιτροπής. Συγκεκριμένα, η εκτίμηση περί του αν οι αιτίες ή οι στόχοι των κρατικών παρεμβάσεων είναι ουσιώδεις εμπίπτει βεβαίως στην εξέταση του ζητήματος αν τα μέτρα αυτά συμβιβάζονται με την κοινή αγορά, όπως προβλέπει το άρθρο 92, παράγραφος 3, της Συνθήκης. Μόνον κατά την εφαρμογή της διατάξεως αυτής, η οποία συνεπάγεται ότι η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη πολύπλοκες εκτιμήσεις οικονομικής και κοινωνικής φύσεως, καθώς και εκτιμήσεις που αφορούν την οικεία περιφέρεια ή τον οικείο τομέα, έχει πράγματι απονεμηθεί στην Επιτροπή ευρεία διακριτική ευχέρεια (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 14ης Ιανουαρίου 1997, C-169/95, Ισπανία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. Ι-135, σκέψη 18, και της 15ης Μαου 1997, C-355/95 P, TWD κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. Ι-2549, σκέψη 26).

53 Το συμπέρασμα αυτό δεν αποδυναμώνεται από την προπαρατεθείσα απόφαση FFSA κ.λπ. κατά Επιτροπής, την οποία επικαλέστηκε η Επιτροπή και με την οποία το Πρωτοδικείο αναγνώρισε ότι, όσον αφορά το ζήτημα αν ένα κρατικό μέτρο που πληροί τις προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης (σκέψεις 167 και 168), μπορεί, παρά ταύτα, να τύχει της προβλεπομένης από το άρθρο 90, παράγραφος 2, της Συνθήκης απαλλλαγής, η Επιτροπή διαθέτει ευρεία διακριτική ευχέρεια (σκέψεις 170 έως 187), διότι, αντιθέτως προς την απόφαση εκείνη, η παρούσα υπόθεση δεν αφορά την εκτίμηση του επιμάχου κρατικού μέτρου από πλευράς του άρθρου 90, παράγραφος 2, της Συνθήκης.

54 Δεύτερον, υπενθυμίζεται ότι, μολονότι είναι αληθές, όπως επισήμανε εξάλλου η Επιτροπή με την προσβαλλομένη απόφαση, ότι η φορολογία και η θέσπιση φορολογικών συστημάτων εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των εθνικών αρχών, γεγονός παραμένει ότι η άσκηση της αρμοδιότητας αυτής μπορεί να αποδειχθεί ασυμβίβαστη προς το άρθρο 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης (απόφαση του Δικαστηρίου της 25ης Ιουνίου 1970, 47/69, Γαλλία κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 341).

55 Συνεπώς, υπό το φως των ανωτέρω σκέψεων, πρέπει να εξεταστεί αν, εν προκειμένω, η Επιτροπή μπορούσε νομίμως να στηριχθεί στα τρία προαναφερθέντα κριτήρια (βλ., ανωτέρω, σκέψη 51) για να καταλήξει ότι το επίμαχο φορολογικό μέτρο δεν αποτελούσε κρατική ενίσχυση, υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, αλλά μια «μεταρρύθμιση υπό μορφή "φορολογικής" προσαρμογής που δικαιολογείται από τη [φύση] και την οικονομία του εν λόγω συστήματος».

56 ςΟσον αφορά, πρώτον, το κριτήριο του μονίμου του εν λόγω μέτρου, όπως προαναφέρθηκε, το άρθρο 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης δεν διακρίνει μεταξύ μονίμων και προσωρινών κρατικών μέτρων. Επιπλέον, η εφαρμογή του κριτηρίου αυτού εν προκειμένω θα ήταν δυσχερής διότι, όπως ορθώς υπογράμμισε η παρεμβαίνουσα κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, δεν είναι εύκολο, ενόψει της συχνότητας των προσαρμογών των φορολογικών συντελεστών από τις εθνικές αρχές, να καθοριστεί μήπως ένα μέτρο το οποίο, σε πρώτη φάση, θεωρήθηκε μόνιμο, πρέπει, στη συνέχεια, να χαρακτηριστεί ως προσωρινό, λόγω μιας νέας προσαρμογής των συντελεστών αυτών, και, ως εκ τούτου, να θεωρηθεί, κατά την επιχειρηματολογία της Επιτροπής, ως κρατική ενίσχυση λόγω της περιορισμένης χρονικής του διάρκειας. Αντιστρόφως, ένα μέτρο το οποίο, σε πρώτη φάση, θεωρήθηκε προσωρινό και, ως εκ τούτου, κατά την επιχειρηματολογία της Επιτροπής, ως συνεπαγόμενο την εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, μπορεί, στη συνέχεια, να μετατραπεί σε μόνιμο μέτρο που θα έχει ως συνέπεια, πάντοτε κατά την Επιτροπή, ότι δεν πρόκειται πλέον περί κρατικής ενισχύσεως. Υπό τις συνθήκες αυτές, η εφαρμογή του κριτηρίου του μονίμου χαρακτήρα ενός κρατικού μέτρου, όπως προτείνει η Επιτροπή, συνεπαγέται τέτοια αβεβαιότητα κατά την εφαρμογή του άρθρου 92 της Συνθήκης, ώστε το κριτήριο αυτό δεν συμβιβάζεται με την αρχή της ασφαλείας δικαίου.

57 υΟσον αφορά το δεύτερο κριτήριο, κατά το οποίο το επίμαχο μέτρο δεν σκοπούσε στη χρηματοδότηση μιας μεμονωμένης πράξεως, το Πρωτοδικείο επισημαίνει ότι, όπως παρατήρησε ήδη, το άρθρο 92, παράγραφος 1, δεν προβαίνει σε διάκριση των κρατικών παρεμβάσεων ανάλογα με τις αιτίες ή τους σκοπούς τους, αλλά τις ορίζει σε συνάρτηση με τα αποτελέσματά τους (απόφαση της 26ης Σεπτεμβρίου 1996, Γαλλία κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα, σκέψη 20). ηΟπως προκύπτει όμως από την ίδια την προσβαλλομένη απόφαση, το επίμαχο μέτρο σκοπούσε πράγματι «[στην αύξηση των εσόδων] των δικαιούχων των [λοιπών κρατήσεων] κατά μόνιμο τρόπο».

58 Εν πάση περιπτώσει, έστω κι αν υποτεθεί ότι μπορεί νομίμως να γίνεται επίκληση ενός τέτοιου κριτηρίου προκειμένου να πραγματοποιείται διάκριση μεταξύ των φορολογικών μέτρων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης και των μέτρων που εκφεύγουν του πεδίου αυτού, γεγονός παραμένει ότι η διαπίστωση της Επιτροπής ότι η τροποποίηση των ποσοστών των εισφορών δεν σκοπούσε στη χρηματοδότηση μιας μεμονωμένης πράξεως αντικρούεται εν προκειμένω από μια άλλη διαπίστωση, την οποία περιέχει η προσβαλλομένη απόφαση, ότι δηλαδή «από το 1984 οι ιπποδρομικές επιχειρήσεις παρουσιάζουν ελλειμματικούς ισολογισμούς» και ότι «συνεπώς και παράλληλα με ένα σχέδιο ανόρθωσης της κατάστασης αυτής, οι γαλλικές αρχές τροποποίησαν την κατανομή των εισφορών» (βλ. τμήμα IV, σημείο 3, της προσβαλλομένης αποφάσεως). Εξάλλου, η διαπίστωση αυτή της Επιτροπής με την προσβαλλομένη απόφαση πρέπει να ερμηνεύεται υπό το φως του εγγράφου περί κινήσεως της διαδικασίας, κατά το οποίο το σύνολο των χρηματοοικονομικών πλεονεκτημάτων που χορηγήθηκαν στο PMU του επέτρεψαν να αντιμετωπίσει το κόστος μηχανοργανώσεως και αναδιαρθρώσεως των πράξεων που διενεργεί, πράγμα το οποίο ήταν αναγκαίο για την οργάνωση των διαχειριστικών του εξόδων.

59 Τέλος, όσον αφορά το τρίτο κριτήριο που έλαβε υπόψη της η Επιτροπή, ότι δηλαδή η αποφασισθείσα από τις γαλλικές αρχές μείωση του ποσοστού της κρατήσεως υπέρ του Δημοσίου ήταν περιορισμένη, το Πρωτοδικείο επισημαίνει, κατ' αρχάς, ότι, όπως προκύπτει από τη νομολογία επί του ζητήματος αυτού, το σχετικά χαμηλό ύψος μιας ενισχύσεως δεν αποκλείει εκ προοιμίου την εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 21ης Μαρτίου 1990, C-142/87, Βέλγιο κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. Ι-959, σκέψη 43, και της 14ης Σεπτεμβρίου 1994, C-278/92, C-279/92 και C-280/92, Ισπανία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1994, σ. Ι-4103, σκέψη 42). Ωστόσο, έστω κι αν υποτεθεί ότι το γεγονός ότι η μείωση του ποσοστού μιας κρατήσεως υπέρ του Δημοσίου είναι σχετικώς περιορισμένη μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να δικαιολογήσει τη μη εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, γεγονός παραμένει ότι εν προκειμένω δεν αμφισβητείται ότι, κατά την προσβαλλομένη απόφαση, η προσαρμογή του ποσοστού των εισφορών είχε ως αποτέλεσμα «να αυξήσ[ει] τα έσοδα των δικαιούχων των [λοιπών κρατήσεων]». Εξάλλου, μολονότι η μείωση της υπέρ του Δημοσίου κρατήσεως θα μπορούσε να θεωρηθεί «περιορισμένη» ως ποσοστό (περίπου 1,6 %), τούτο δεν σημαίνει ότι πρόκειται περί περιορισμένης μειώσεως και σε απόλυτους αριθμούς. Πράγματι, όπως προκύπτει από το έγγραφο περί κινήσεως της διαδικασίας και από τη δικογραφία (βλ., ανωτέρω, σκέψη 5), το PMU αποκόμισε, μόνο το 1986, ποσό 180 εκατομμυρίων FF. Δεδομένου ότι το εν λόγω μέτρο ήταν μόνιμο, το γεγονός ότι το PMU μπορούσε να αποκομίζει ένα τέτοιο ποσό ετησίως δεν θα μπορούσε να δικαιολογήσει το συμπέρασμα ότι μια «περιορισμένη» μείωση του ποσοστού της εισφοράς δεν παρέχει παρά ελάχιστα πλεονεκτήματα στο PMU. Συναφώς, πρέπει να προστεθεί ότι το ποσό των 180 εκατομμυρίων FF το οποίο αποκόμισε το PMU μόνο το 1986 δεν μπορεί να θεωρηθεί, σύμφωνα με τους προσανατολισμούς της πολιτικής της Επιτροπής στο θέμα των ενισχύσεων, όπως αυτοί εκτίθενται στην από 20 Μαου 1992 ανακοίνωσή της σχετικά με τους κοινοτικούς κανόνες για τις ενισχύσεις στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΕΕ C 213, σ. 2), ούτε ως ενίσχυση de minimis. Πράγματι, κατά την ανακοίνωση αυτή, η οποία είχε εφαρμογή κατά την έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως, το ποσό ενισχύσεως κάτω από το οποίο μπορούσε να θεωρηθεί ότι δεν έχει εφαρμογή το άρθρο 92, παράγραφος 1, καθορίστηκε σε 50 000 ECU, καταβαλλόμενα εντός χρονικού διαστήματος τριών ετών. νΕνα ποσό όμως 180 εκατομμυρίων FF, το οποίο αντιστοιχεί σε 27 137 000 ECU περίπου, καταβληθέν εντός ενός μόνον έτους, υπερβαίνει προδήλως το εν λόγω ανώτατο όριο.

60 οΟσον αφορά το επιχείρημα της Επιτροπής ότι, από τη δήλωση του Υφυπουργού επί του Προϋπολογισμού, την οποία παραθέτει η προσφεύγουσα (βλ., ανωτέρω, σκέψη 42), προκύπτει ότι, εν πάση περιπτώσει, το εν λόγω μέτρο αφορούσε μόνον τις εταιρίες ιπποδρομιών και όχι το PMU, επισημαίνεται ότι το επιχείρημα αυτό αντικρούεται από την ίδια την προσβαλλομένη απόφαση, η οποία αφορούσε αποκλειστικά τα ληφθέντα από τις γαλλικές αρχές μέτρα υπέρ του PMU και μόνο (βλ., συναφώς, το έγγραφο περί κινήσεως της διαδικασίας του άρθρου 93, παράγραφος 3, της Συνθήκης, καθώς και το τμήμα V της προσβαλλομένης αποφάσεως). Πράγματι, σε κανένα σημείο του αιτιολογικού μέρους της προσβαλλομένης αποφάσεως δεν αναφέρεται ότι ο λόγος για τον οποίο το άρθρο 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, δεν είχε εφαρμογή ήταν ότι το εν λόγω μέτρο δεν ελήφθη υπέρ του PMU, το οποίο αφορούσε άμεσα η κινηθείσα διαδικασία, αλλά υπέρ των εταιριών ιπποδρομιών.

61 Εξάλλου, το ίδιο αυτό επιχείρημα της Επιτροπής αντιφάσκει προς το σύνολο της επιχειρηματολογίας της, όπως αυτή εκτίθεται, μεταξύ άλλων, στο υπόμνημα αντικρούσεως, με το οποίο η Επιτροπή προβάλλει ότι η εκτίμηση του εν λόγω μέτρου με την προσβαλλομένη απόφαση ήταν δικαιολογημένη λόγω του ότι «οι δραστηριότητες του PMU εμποδίζονταν κυρίως λόγω της φορολογίας και ότι ήταν αναγκαία η άρση του εμποδίου αυτού» και ότι το μέτρο αυτό, το οποίο είχε ως αποτέλεσμα «τη βελτίωση της αποδοτικότητας του PMU», θα επέτρεπε «στο γαλλικό δημόσιο Ταμείο να αντλήσει σημαντικό όφελος». Τέλος, μολονότι είναι αληθές, όπως προκύπτει από την προαναφερθείσα δήλωση (βλ., ανωτέρω, σκέψη 42), ότι το Γαλλικό Δημόσιο χορήγησε ενίσχυση 180 εκατομμυρίων FF «προς όφελος των εταιριών», προκύπτει επίσης ότι η «ενίσχυση» αυτή αποτελούσε αντικείμενο συμφωνίας μεταξύ του Γαλλικού Δημοσίου, των εταιριών ιπποδρομιών και του PMU και ότι σκοπούσε, μεταξύ άλλων, στο να βοηθήσει τις εταιρίες ιπποδρομιών, μέλη του PMU, να προβούν σε «χίλες περίπου απολύσεις, κυρίως εντός του PMU». Κατά συνέπεια, το επιχείρημα αυτό της Επιτροπής δεν μπορεί να γίνει δεκτό.

62 Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι τα τρία προαναφερθέντα κριτήρια, όπως εφαρμόστηκαν στην προκειμένη περίπτωση, δεν μπορούσαν να δικαιολογήσουν το συμπέρασμα ότι η μείωση του ποσοστού της εισφοράς δεν αποτελούσε ενίσχυση, υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, αλλά ήταν παρεμφερής με μια μεταρρύθμιση υπό μορφή φορολογικής προσαρμογής, δικαιολογούμενη από τη φύση και την οικονομία του εν λόγω συστήματος. Κατά συνέπεια, το τμήμα αυτό της προσβαλλομένης αποφάσεως πρέπει να ακυρωθεί.

Επί των ταμειακών διευκολύνσεων, οι οποίες παρέχουν στο PMU τη δυνατότητα να αναβάλει την καταβολή ορισμένων εισφορών επί των στοιχημάτων

- Συνοπτική παράθεση της επιχειρηματολογίας των διαδίκων

63 Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι οι εισφορές των οποίων η καταβολή αναβλήθηκε αποτελούν κρατήσεις υπέρ του Δημοσίου, πράγμα το οποίο η Επιτροπή αναγνώρισε, εξάλλου, στο τμήμα IV, σημείο 5, της προσβαλλομένης αποφάσεως. Η εκ μέρους του κράτους επιβολή τέτοιων κρατήσεων υπέρ του Δημοσίου και η εκ μέρους του Δημοσίου παραίτηση από το σύνολο ή από μέρος του προϋόντος των εισφορών αυτών συνιστά, κατά τη σχετική νομολογία, κρατική ενίσχυση, υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Κατά συνέπεια, η απόφαση του Γαλλικού Δημοσίου να επιτρέψει στο PMU να αναβάλει την καταβολή του τμήματος των κρατήσεων που του αναλογεί εμπίπτει στην απαγόρευση του άρθρου αυτού της Συνθήκης (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 22ας Μαρτίου 1977, 78/76, Steinike & Weinlig, Συλλογή τόμος 1977, σ. 171, της 13ης Δεκεμβρίου 1983, 222/82, Apple and Pear Development Council, Συλλογή 1983, σ. 4083, και της 30ής Ιανουαρίου 1985, 290/83, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 1985, σ. 439).

64 Κατά την προσφεύγουσα, η τροποποίηση των κανόνων περί της καταβολής των εισφορών στο Δημόσιο δεν μπορεί να θεωρηθεί, αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς της Επιτροπής, ως γενικής φύσεως τροποποίηση του συντελεστή της φορολογήσεως των ιπποδρομιών, για τον λόγο ότι η τροποποίηση αυτή ωφελεί το PMU και όχι τον τομέα των ιπποδρομιών εν γένει. Η προσφεύγουσα φρονεί ότι το γεγονός ότι οι «ταμειακές διευκολύνσεις» ωφελούν και τις εταιρίες ιπποδρομιών, μέλη του PMU, ουδόλως αναιρεί την ύπαρξη ενισχύσεως χορηγηθείσας υπέρ του PMU και τον μη γενικό χαρακτήρα αυτής, δεδομένου ότι οι εταιρίες ιπποδρομιών μέλη του PMU είναι μόνο 10, ενώ οι λοιπές εταιρίες ιπποδρομιών στη Γαλλία είναι 275, και ότι το PMU δέχεται στοιχήματα επί ιπποδρομιών που αντιστοιχούν σε λιγότερο του 1 % των ιπποδρομιών που οργανώνονται σε ιπποδρόμια μη ανήκοντα στα μέλη του. Τούτο επιβεβαιώνεται, αφενός, από έκθεση του 1987 του Cour des comptes (Eλεγκτικού Συνεδρίου) της Γαλλίας, σύμφωνα με την οποία η τροποποίηση των κανόνων καταβολής των εισφορών στο Δημόσιο σκοπούσε στο να διευκολύνει το PMU να καλύψει το κόστος της αυξήσεως των προμηθειών που αυτό καταβάλλει στα σημεία πωλήσεως, και, αφετέρου, από την απάντηση του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας, Οικονομικών και Ιδιωτικοποιήσεων της Γαλλίας στην προαναφερθείσα έκθεση, σύμφωνα με την οποία το απονεμηθέν στο PMU φορολογικό καθεστώς αποτελεί «παρέκκλιση από το κοινό δίκαιο».

65 Η προσφεύγουσα καταλήγει ότι πρόκειται περί ad hoc και προσωρινής τροποποιήσεως του συστήματος των εισφορών υπέρ συγκεκριμένης επιχειρήσεως και, ως εκ τούτου, ενόψει της νομολογίας κατά την οποία το φορολογικό καθεστώς που ευνοεί, έστω και μονίμως, ένα συγκεκριμένο τομέα συνιστά κρατική ενίσχυση (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 1973, 70/72, Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή τόμος 1972-1973, σ. 609, και της 24ης Φεβρουαρίου 1987, 310/85, Deufil κατά Επιτροπής, Συλλογή 1987, σ. 901), τούτο ισχύει, κατά μείζονα λόγο, για τα μέτρα που ευνοούν μία και μόνη επιχείρηση.

66 Το επιχείρημα της Επιτροπής ότι η τροποποίηση του συστήματος καταβολής των εισφορών στο Δημόσιο εδικαιολογείτο από τη μέριμνα των γαλλικών αρχών για την ευθυγράμμιση του συστήματος της καταβολής των εισφορών του PMU προς το σύστημα καταβολής των εισφορών του Loto (τμήμα IV, σημείο 5, της προσβαλλομένης αποφάσεως), θα πρέπει, κατά την προσφεύγουσα, να απορριφθεί, κατά το μέτρο που, αφενός, δεν εντάσσεται στη νομική εκτίμηση της Επιτροπής που περιλαμβάνεται στην προσβαλλομένη απόφαση και, αφετέρου, η Επιτροπή δεν εξήγησε τους λόγους για τους οποίους είναι εσφαλμένα τα αντίθετα συμπεράσματα του Cour des comptes επί του ζητήματος αυτού.

67 Επικουρικώς, η προσφεύγουσα καλεί το Πρωτοδικείο να ακυρώσει το τμήμα αυτό της προσβαλλομένης αποφάσεως λόγω ελλείψεως αιτιολογίας.

68 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η παρατεθείσα από την προσφεύγουσα νομολογία, κατά την οποία τα ειδικά φορολογικά μέτρα που λαμβάνονται προς όφελος ενός συγκεκριμένου οικονομικού τομέα αποτελούν κρατικές ενισχύσεις, δεν έχει εφαρμογή στην παρούσα υπόθεση διότι αυτή δεν αφορά τη συνήθη φορολογία, που ισχύει για όλες τις επιχειρήσεις, αλλά ένα εξαιρετικό σύστημα φορολογήσεως που πλήττει ένα μόνο επιχειρηματία. αΕτσι, οι τροποποιήσεις ενός τέτοιου συστήματος δεν μπορούν να εκτιμηθούν επί της ιδίας βάσεως με τις τροποποιήσεις ενός γενικού συστήματος φορολογήσεως. Κατά την Επιτροπή, η άποψη της προσφεύγουσας θα κατέληγε στο να μην μπορούν ποτέ οι γαλλικές αρχές να τροποποιήσουν τη φορολόγηση των στοιχημάτων επί των ιπποδρομιών, πράγμα που σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί σκοπό του άρθρου 92 της Συνθήκης.

69 Συναφώς, η Επιτροπή προσθέτει ότι, μολονότι είναι αληθές ότι με τις προτάσεις του επί της υποθέσεως στην οποία εκδόθηκε η απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Μαρτίου 1993, C-72/91 και C-73/91, Sloman Neptun (Συλλογή 1993, σ. Ι-887, σ. Ι-903), ο γενικός εισαγγελέας M. Darmon χρησιμοποίησε τον όρο «εξαίρεση», υπό την έννοια ότι ένα μέτρο που δεν έχει εφαρμογή σε όλες τις επιχειρήσεις ή σε όλους τους βιομηχανικούς τομείς, προς όφελος των οποίων μπορούσε να ισχύσει, αποτελεί ενίσχυση, το κριτήριο αυτό δεν μπορεί να εφαρμοστεί ως έχει στον τομέα των στοιχημάτων επί των ιπποδρομιών. Συγκεκριμένα, δεδομένου ότι πρόκειται για τομέα υποκείμενο σε βαρύτερη φορολογία από τη συνήθη, το μόνο κριτήριο που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καθοριστεί αν η τροποποίηση αυτής της ειδικής φορολογήσεως συνιστά κρατική ενίσχυση είναι, κατά την Επιτροπή, το κριτήριο που παρέχει τη δυνατότητα να διαπιστωθεί αν πρόκειται περί μόνιμης τροποποιήσεως ή περί προσωρινής τροποποιήσεως, μόνο δε η δεύτερη μπορεί να αποτελεί κρατική ενίσχυση.

70 Εξάλλου, η Επιτροπή αμφισβητεί ότι το επίμαχο μέτρο ωφέλησε μόνο το PMU, δεδομένου ότι τα έσοδα που συλλέγει το PMU διανέμονται στη συνέχεια μεταξύ των μελών του, των εταιριών ιπποδρομιών, και, ως εκ τούτου, το επίμαχο μέτρο έχει ωφελήσει κάθε μία από αυτές. Το γεγονός ότι οι εταιρίες ιπποδρομιών που είναι μέλη του PMU αντιπροσωπεύουν μέρος μόνον του συνόλου των εταιριών ιπποδρομιών στη Γαλλία δεν ασκεί επιρροή, δεδομένου ότι οι εταιρίες αυτές είναι οι μόνες που υπόκεινται στο εν λόγω σύστημα φορολογήσεως.

71 Τέλος, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι πολυάριθμες παραπομπές της προσφεύγουσας στην έκθεση του 1987 του Cour des comptes της Γαλλίας είναι αλυσιτελείς, δεδομένου ότι το Cour des comptes δεν είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί του ζητήματος αν μέτρα αφορώντα τη φορολογία υπέρ του Δημοσίου ή υπέρ τρίτων συνιστούν κρατικές ενισχύσεις, υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

72 Η παρεμβαίνουσα συντάσσεται προς τα επιχειρήματα της Επιτροπής και προσθέτει ότι η άποψη της προσφεύγουσας, κατά την οποία οι χορηγηθείσες στο PMU ενισχύσεις ωφελούν μικρό μόνον αριθμό εκτροφέων αλόγων στη Γαλλία, δεν είναι βάσιμη, διότι όλες οι εταιρίες ιπποδρομιών μπορούν δυνάμει να απολαύουν των υπηρεσιών του οργανισμού αυτού.

73 ύΟσον αφορά τους πόρους που αντλεί το Δημόσιο από το PMU, η παρεμβαίνουσα υπογραμμίζει ότι αυτοί διατίθενται για το σύνολο της γαλλικής ιπποτροφίας δεδομένου ότι οι πριμοδοτήσεις και τα κίνητρα παρέχονται στους εκτροφείς και κυρίους ίππων και στους λοιπούς επαγγελματίες που ασχολούνται με τους ίππους και, έτσι, μεγάλο τμήμα των πόρων αυτών περιέχεται σε εταιρίες ιπποδρομιών που δεν είναι μέλη του PMU.

- Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

74 Η άρνηση της Επιτροπής να χαρακτηρίσει το επίμαχο μέτρο ως κρατική ενίσχυση, υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, στηρίζεται στη σκέψη ότι το φορολογικό καθεστώς που ισχύει για το PMU και, γενικότερα, για τον τομέα των ιπποδρομιών, δεν αποτελεί παρέκκλιση από το γενικό φορολογικό καθεστώς, αλλά ένα «εξαιρετικό» καθεστώς, το οποίο δικαιολογείται από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του οικείου τομέα, και ότι το μέτρο αυτό, εξεταζόμενο υπό το πρίσμα των κριτηρίων που εφαρμόζει η Επιτροπή στην ενίσχυση που συνίσταται στην τροποποίηση του ποσοστού των εισφορών που καταβάλλει το PMU (βλ., ανωτέρω, σκέψεις 68 και 69), δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, δεδομένου ότι δεν είναι μεμονωμένο και «είχε ως συνέπεια τη σταθερή αύξηση του μεριδίου των [λοιπών κρατήσεων] από το 1981», χωρίς «προσωρινή παραίτηση των δημοσίων αρχών από την είσπραξη των πόρων τους» (τμήμα V, σημείο 5, της προσβαλλομένης αποφάσεως).

75 Κατά συνέπεια, πρέπει, κατ' αρχάς, να εξεταστεί αν η Επιτροπή βασίμως υποστήριξε ότι το ισχύον στον τομέα των ιπποδρομιών φορολογικό καθεστώς δεν συνιστούσε, αφ' εαυτού, παρέκκλιση από το γενικό φορολογικό καθεστώς, αλλά εξαιρετικό καθεστώς, διέπον μόνον τον οικείο τομέα.

76 Δεδομένου ότι οι δραστηριότητες του PMU αποτελούν αντικείμενο ειδικής κανονιστικής ρυθμίσεως, η οποία του εξασφαλίζει αποκλειστικότητα ως προς την οργάνωση του αμοιβαίου στοιχήματος στη Γαλλία (βλ., ανωτέρω, σκέψη 2), και ότι το φορολογικό καθεστώς που ισχύει ως προς το PMU λαμβάνει υπόψη όχι μόνο την ιδιομορφία αυτή, αλλά το σύνολο των χαρακτηριστικών στοιχείων του θεσμού των ιπποδρομιών στη Γαλλία, η Επιτροπή βασίμως θεώρησε ότι το ειδικό σύστημα των εισφορών, το οποίο καθορίζει ποιο μέρος των προερχομένων από τα στοιχήματα εσόδων περιέρχεται στο Δημόσιο, ποιο στους παίκτες, ποιο στο PMU και ποιο στις εταιρίες ιπποδρομιών, δεν αποτελεί παρέκκλιση από το γενικώς εφαρμοστέο σε άλλες δραστηριότητες φορολογικό σύστημα και ότι, κατά συνέπεια, το επίμαχο μέτρο έπρεπε να εξεταστεί αποκλειστικώς στο πλαίσιο του ειδικού φορολογικού συστήματος του τομέα των ιπποδρομιών.

77 Εντούτοις, το γεγονός και μόνον ότι το μέτρο αυτό εμπίπτει σε ένα ειδικό καθεστώς και δεν συνιστά παρέκκλιση από το γενικό φορολογικό καθεστώς δεν το εξαιρεί από την εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Συνεπώς, απομένει να εξεταστούν τα αποτελέσματα του μέτρου αυτού για να ελεγχθεί αν ορθώς κηρύχθηκε εν προκειμένω ανεφάρμοστο το άρθρο 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

78 Το Πρωτοδικείο επισημαίνει ότι η Επιτροπή δέχεται με την προσβαλλομένη απόφαση ότι το υπό εξέταση μέτρο αποτέλεσε παραίτηση εκ μέρους των κρατικών αρχών από πόρους που τους αναλογούσαν, η οποία «είχε ως συνέπεια τη σταθερή αύξηση του μεριδίου των [λοιπών κρατήσεων] από το 1981». οΟπως όμως προαναφέρθηκε, ένα κρατικό μέτρο, είτε μόνιμο είτε προσωρινό, το οποίο έχει ως αποτέλεσμα την απονομή χρηματοοικονομικών πλεονεκτημάτων σε μια επιχείρηση και τη βελτίωση της χρηματοοικονομικής της καταστάσεως, αποτελεί κρατική ενίσχυση, υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης (βλ., ανωτέρω, σκέψη 52), και, ως εκ τούτου, η διάκριση μεταξύ μόνιμης και προσωρινής τροποποιήσεως του τρόπου καταβολής των εισφορών δεν αποτελεί επαρκές κριτήριο για τον αποκλεισμό της εφαρμογής, εν προκειμένω, του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης (βλ., ανωτέρω, σκέψη 56).

79 ηΟσον αφορά το γεγονός ότι η τροποποίηση του καθεστώτος της καταβολής στο δημόσιο Ταμείο των κρατήσεων υπέρ του Δημοσίου δεν αποτέλεσε μεμονωμένο και κατά παρέκκλιση μέτρο, αλλά γενικής φύσεως τροποποίηση του φορολογικού καθεστώτος, προς όφελος του τομέα των ιπποδρομιών στο σύνολό του, το Πρωτοδικείο επισημαίνει ότι, αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς της Επιτροπής, η προσβαλλομένη απόφαση δεν περιλαμβάνει καμία σχετική σκέψη και ότι, κατά το τμήμα IV, σημείο 5, της αποφάσεως αυτής, η αναβολή της καταβολής των οφειλομένων ποσών στο δημόσιο Ταμείο χορηγήθηκε από τον Υπουργό επί του Προϋπολογισμού αποκλειστικώς προς όφελος του PMU. Το γεγονός ότι ο θεσμός του αμοιβαίου στοιχήματος στη Γαλλία μπορεί να παράσχει, κατά κανόνα, πλεονεκτήματα όχι μόνο στα μέλη του PMU, αλλά επίσης, εμμέσως, στις εταιρίες που δεν είναι μέλη του PMU, δεν αποτελεί καθοριστικό στοιχείο εκτιμήσεως. Πράγματι, μολονότι η ενίσχυση που χορηγείται σε συγκεκριμένο επιχειρηματία μπορεί να ωφελήσει επίσης, εμμέσως, πλείονες άλλους επιχειρηματίες, οι δραστηριότητες των οποίων εξαρτώνται από την κύρια δραστηριότητα του αμέσου δικαιούχου της εν λόγω ενισχύσεως, η σκέψη αυτή δεν αρκεί για να κριθεί ότι το εν λόγω μέτρο αποτελεί μέτρο γενικής φύσεως που δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, αλλά ότι, στην καλύτερη των περιπτώσεων, μπορεί, ενδεχομένως, να υπαχθεί στην προβλεπομένη από το άρθρο 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης παρέκκλιση για την προώθηση ορισμένου οικονομικού τομέα.

80 Εξάλλου, όπως υπογραμμίζει η Επιτροπή με την προσβαλλομένη απόφαση (βλ. τμήμα V, σημείο 7), για την εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ της κύριας δραστηριότητας του PMU, δηλαδή της οργανώσεως και της επεξεργασίας των στοιχημάτων, και της δραστηριότητας των μελών του, δηλαδή της οργανώσεως των ιπποδρομιών. Κατά συνέπεια, έστω κι αν υποτεθεί ότι οι ταμειακές διευκολύνσεις που παρασχέθηκαν στο PMU ωφελούν, κατά τον ένα ή τον άλλο τρόπο, τον τομέα των ιπποδρομιών στο σύνολό του, γεγονός παραμένει ότι αυτά τα χρηματοοικονομικά πλεονεκτήματα επιτρέπουν στο PMU να βελτιώσει τη θέση του στην αγορά της συνομολογήσεως στοιχημάτων, τόσο στην εγχώρια αγορά όσο και στις αλλοδαπές αγορές, με τη μεσολάβηση του PMΙ, σε άμεσο ανταγωνισμό με την προσφεύγουσα (τμήμα III της προσβαλλομένης αποφάσεως). Εν πάση περιπτώσει, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι τα επιχειρήματα που προβάλλουν συναφώς η Επιτροπή και η παρεμβαίνουσα δεν περιλαμβάνονται στο περί νομικής εκτιμήσεως τμήμα της προσβαλλομένης αποφάσεως και, ως εκ τούτου, πρέπει να θεωρηθεί ότι και ως προς το σημείο αυτό η αιτιολογία της αποφάσεως αυτής είναι ανεπαρκής ή μάλλον ανύπαρκτη.

81 Τέλος, το επιχείρημα της Επιτροπής ότι η εν λόγω κρατική παρέμβαση εντασσόταν στο πλαίσιο μιας ιδιαζόντως βαριάς φορολογήσεως του τομέα των ιπποδρομιών, η οποία ήταν σαφώς υψηλότερη από τη φορολόγηση άλλων τομέων, το οποίο προβλήθηκε για πρώτη φορά ενώπιον του Πρωτοδικείου, χωρίς να συνοδεύεται από επαρκή αποδεικτικά στοιχεία, δεν μπορεί, αφ' εαυτού, να θεμελιώσει το βάσιμο της απόψεως της Επιτροπής.

82 Υπό τις συνθήκες αυτές, η αιτίαση της προσφεύγουσας που αντλείται από την εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 1, όσον αφορά τις παρασχεθείσες στο PMU ταμειακές διευκολύνσεις είναι βάσιμη και το τμήμα αυτό της προσβαλλομένης αποφάσεως πρέπει να ακυρωθεί.

Επί της απαλλαγής από τον φόρο επί των εταιριών

- Συνοπτική παράθεση της επιχειρηματολογίας των διαδίκων

83 Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η απόφαση πάσχει νομικό σφάλμα, κατά το μέτρο που η Επιτροπή έκρινε ότι η απαλλαγή από τον φόρο επί των εταιριών της οποίας τυγχάνει το PMU αποτελούσε συνέπεια της συνήθους εφαρμογής του γενικού φορολογικού καθεστώτος, το οποίο εξαιρεί από το πεδίο εφαρμογής του φόρου αυτού τους ΟΟΣ.

84 Η προσφεύγουσα εξηγεί ότι, εν προκειμένω, δεν πρόκειται περί απαλλαγής του PMU από τον φόρο επί των εταιριών, αλλά περί απαλλαγής των εταιριών μελών του PMU, όπως είχε επισημάνει με την καταγγελία της 7ης Απριλίου 1989 και με το έγγραφο οχλήσεως της 5ης Νοεμβρίου 1992. Η προσφεύγουσα προσθέτει ότι, κατά το Cour des comptes της Γαλλίας, η απαλλαγή αυτή προς όφελος των εταιριών ιπποδρομιών ήταν παράνομη από πλευράς αυτού τούτου του γαλλικού δικαίου. Επιπλέον, καμία απαλλαγή τέτοιας φύσεως δεν χορηγήθηκε σε άλλες εταιρίες ιπποδρομιών ή μέλη ενός ΟΟΣ.

85 Τέλος, η προσφεύγουσα βάλλει κατά της σιωπηρής απορρίψεως της περιλαμβανομένης στην καταγγελία της αιτιάσεως ότι η απαλλαγή του PMU από τον φόρο εισοδήματος συνιστά και μέτρο κρατικής ενισχύσεως, ισχυριζόμενη ότι, επί του ζητήματος αυτού, η προσβαλλομένη απόφαση στερείται παντελώς αιτιολογίας.

86 Η Επιτροπή εξηγεί ότι το γεγονός ότι το PMU δεν υπόκειται σε φόρο επί των εταιριών οφείλεται στο ότι δεν διαθέτει, ως ΟΟΣ, δικό του κεφάλαιο, αλλά τα χρηματοοικονομικά του αποτελέσματα μπορούν να ενσωματωθούν απευθείας στα χρηματοοικονομικά αποτελέσματα των μελών του και, ως εκ τούτου, καθίσταται φορολογικώς διαφανές, δηλαδή δεν οφείλει το ίδιο το PMU τον φόρο, αλλά τα μέλη του. υΟσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι ο φόρος αυτός έπρεπε να καταβληθεί από τις εταιρίες ιπποδρομιών, η Επιτροπή αντιτείνει ότι κίνησε τη διαδικασία του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης, μόνο κατά των χορηγηθεισών υπέρ του PMU ενισχύσεων και όχι κατά των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν υπέρ των εταιριών ιπποδρομιών.

87 νΟσον αφορά την υποτιθέμενη σιωπηρή απόρριψη της αιτιάσεως της προσφεύγουσας σχετικά με την απαλλαγή του PMU από τον φόρο εισοδήματος, η Επιτροπή επισημαίνει ότι το μέτρο αυτό δεν εξετάστηκε με την απόφαση περί κινήσεως της διαδικασίας του άρθρου 93, παράγραφος 2, και, κατά συνέπεια, δεν μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως.

88 Η παρεμβαίνουσα υπογραμμίζει ότι, υποτιθεμένου ότι η δραστηριότητα των στοιχημάτων παραμένει απομονωμένη από τη λοιπή δραστηριότητα των εταιριών ιπποδρομιών και ότι το μερίδιο που επιφυλάσσεται για τους παίκτες παραμένει σταθερό, αν οι εταιρίες ιπποδρομιών υπέκειντο σε φόρο επί των εταιριών και σε φορολόγηση κατά το κοινό δίκαιο, το ποσό που θα κατέβαλλαν θα ήταν χαμηλότερο. Κατά την παρεμβαίνουσα, αν επιβαλλόταν το σύνηθες ποσοστό (18,6 %) ΦΠΑ στο τμήμα που δεν περιέχεται στους παίκτες (28 % των ποσών των στοιχημάτων), τα ακαθάριστα έσοδα των εταιριών ιπποδρομιών θα ανέρχονταν στο 22,8 % των ποσών των στοιχημάτων [28 % - (28 % x 18,6 %) = 28 % - 5,2 %]. Συνεπώς, το πριν την αφαίρεση του φόρου «κέρδος» του PMU θα ισούτο προς το αποτέλεσμα αυτό, μείον τα έξοδα διαχειρίσεως του PMU, ήτοι 17,3 % (22,8 % - 5,5 %). Ο φόρος επί των εταιριών, υπολογιζόμενος με το σήμερα ισχύον ποσοστό του 33 % επί των κερδών, θα ανερχόταν σε 5,7 % των ποσών των στοιχημάτων (17,3 % x 33 %). Συνεπώς, το τελικό μερίδιο των εταιριών ιπποδρομιών, μετά την αφαίρεση των εξόδων διαχειρίσεως του PMU, θα ανερχόταν σε 11,6 % των ποσών των στοιχημάτων (17,3 % - 5,7 %), ενώ σήμερα ανέρχεται σε ποσοστό μεταξύ του 4,5 και του 5 %. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ο ισχύων μηχανισμός φορολογήσεως του PMU, ο οποίος προβλέπει την απαλλαγή από τον φόρο επί των εταιριών, δεν συνιστά κρατική ενίσχυση προς όφελος των εταιριών ιπποδρομιών.

- Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

89 Το Πρωτοδικείο επισημαίνει ότι, κατά την προσβαλλομένη απόφαση, η απαλλαγή από τον φόρο επί των εταιριών της οποίας τυγχάνει το PMU αποτελεί συνέπεια της συνήθους εφαρμογής του γενικού φορολογικού καθεστώτος, κατά το μέτρο που ο φόρος αυτός δεν έχει εφαρμογή στους OOΣ. Ωστόσο, η προσφεύγουσα, χωρίς να αμφισβητεί το βάσιμο του συμπεράσματος αυτού, ισχυρίστηκε ότι, όπως προκύπτει από την καταγγελία της, εν προκειμένω δεν βάλλεται η απαλλαγή του PMU από την καταβολή του φόρου αυτού, αλλά η απαλλαγή των εταιριών ιπποδρομιών.

90 Κατά συνέπεια, πρέπει να εξεταστεί αν το γεγονός ότι η Επιτροπή, αντιθέτως προς τα όσα επεσήμανε με την καταγγελία της η προσφεύγουσα, δεν θεώρησε αναγκαίο να κινήσει τη διαδικασία κατά των εταιριών ιπποδρομιών, αλλά μόνον κατά του PMU, μπορεί να θίξει τη νομιμότητα της προσβαλλομένης αποφάσεως.

91 Συναφώς, επισημαίνεται ότι το δικαίωμα των τρίτων να υποβάλλουν καταγγελία ενώπιον της Επιτροπής για παράβαση του άρθρου 92 της Συνθήκης, προκειμένου αυτή να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης κατά του εμπλεκομένου κράτους μέλους και να εκδώσει ενδεχομένως κατά το πέρας της διαδικασίας αυτής τελική απόφαση, δεν διέπεται από κανένα κείμενο ή διάταξη του παραγώγου δικαίου, αντίστοιχο του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτου κανονισμού εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25).

92 Εντούτοις, αν η Επιτροπή αποφασίσει να απορρίψει μια καταγγελία εκδίδοντας σχετική απόφαση προς τούτο, η εν λόγω απόφαση πρέπει, δυνάμει του άρθρου 190 της Συνθήκης, να είναι αιτιολογημένη, προκειμένου να παράσχει στον ενδιαφερόμενο τη δυνατότητα να γνωρίζει τους λόγους που τη δικαιολογούν και, ενδεχομένως, να διεκδικήσει τα δικαιώματά του ενώπιον του κοινοτικού δικαστή. Ωστόσο, εν προκειμένω δεν υπήρξε ρητή απόφαση απορρίπτουσα την καταγγελία της προσφεύγουσας αλλά, αντιθέτως, εκδόθηκε απόφαση περί κινήσεως της διαδικασίας του άρθρου 93, παράγραφος 2, της Συνθήκης, με έγγραφο που απευθύνθηκε στη Γαλλική Κυβέρνηση και δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων (βλ., ανωτέρω, σκέψη 5). Υπό τις συνθήκες αυτές, αν η προσφεύγουσα φρονούσε ότι η Επιτροπή, ενεργώντας κατά τον τρόπο αυτό, δεν έλαβε θέση επί του συνόλου των κρατικών μέτρων που αφορά η καταγγελία της, έπρεπε να οχλήσει την Επιτροπή υπό την έννοια του άρθρου 175 της Συνθήκης.

93 Συναφώς, το Πρωτοδικείο επισημαίνει ότι από τη δικογραφία προκύπτει ότι η Ladbroke κάλεσε πράγματι την Επιτροπή, με το έγγραφο της 11ης Αυγούστου 1992, να λάβει θέση, δυνάμει του άρθρου 175 της Συνθήκης, επί των ενισχύσεων που αφορά η καταγγελία της, οι οποίες δεν είχαν αποτελέσει αντικείμενο της προσωρινής αποφάσεως (βλ., ανωτέρω, σκέψη 9) και ότι η Επιτροπή απάντησε στην όχληση αυτή με έγγραφο της 12ης Οκτωβρίου 1992 (βλ., ανωτέρω, σκέψη 10). Εντούτοις, μετά την απάντηση αυτή της Επιτροπής, η Ladbroke την όχλησε εκ νέου, καλώντας την αυτή τη φορά να λάβει θέση μόνον όσον αφορά τα μέτρα που είχαν αποτελέσει αντικείμενο της αποφάσεως περί κινήσεως της διαδικασίας (βλ., ανωτέρω, σκέψη 11). Δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν απάντησε στη δεύτερη αυτή όχληση, η Ladbroke άσκησε προσφυγή κατά παραλείψεως ενώπιον του Πρωτοδικείου, από το δικόγραφο της οποίας παραιτήθηκε, όμως, κατόπιν της εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως (βλ., ανωτέρω, σκέψεις 12 έως 14). Αν όμως η Ladbroke θεωρούσε ότι η Επιτροπή, με την απάντησή της στην πρώτη της όχληση, δεν έλαβε θέση επί όλων των μέτρων που αφορούσε η καταγγελία της, όφειλε να οχλήσει εκ νέου την Επιτροπή, ώστε αυτή να λάβει θέση επί όλων των καταγγελλομένων μέτρων, και όχι να περιοριστεί στο να την καλέσει να λάβει θέση μόνο επί των μέτρων ως προς τα οποία κινήθηκε η διαδικασία. Αν, αντιθέτως, η Ladbroke έκρινε ότι η Επιτροπή, με την απάντησή της στην πρώτη όχλησή της, έλαβε θέση αποτελούσα σιωπηρή απόρριψη του τμήματος της καταγγελίας που αφορούσε το υπό εξέταση μέτρο, όφειλε να ασκήσει προσφυγή ακυρώσεως, δυνάμει του άρθρου 173, παράγραφος 5, της Συνθήκης.

94 Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι, δεδομένου ότι η προσφεύγουσα δεν κίνησε και δεν συνέχισε τη διαδικασία του άρθρου 175 της Συνθήκης ή δεν άσκησε εμπροθέσμως προσφυγή ακυρώσεως, δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να βάλλει παραδεκτώς, στο πλαίσιο της παρούσας προσφυγής, κατά του ότι η Επιτροπή, η οποία δεν κίνησε τη διαδικασία κατά του προσβαλλομένου μέτρου, δεν αποφάνθηκε επ' αυτού με την προσβαλλομένη απόφαση.

95 Το ίδιο ισχύει, για τους ίδιους λόγους, όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας που αντλείται από τη σιωπηρή απόρριψη της περιλαμβανομένης στην καταγγελία της αιτιάσεως σχετικά με την απαλλαγή του PMU από τον φόρο εισοδήματος.

Επί του γεγονότος ότι τα μη ζητηθέντα κέρδη ετίθεντο στη διάθεση του PMU

- Συνοπτική παράθεση της επιχειρηματολογίας των διαδίκων

96 Η προσφεύγουσα υποστηρίζει, κατ' αρχάς, ότι η προσβαλλομένη απόφαση πάσχει νομικό σφάλμα κατά το μέτρο που η Επιτροπή θεώρησε ότι το γεγονός ότι τα μη ζητηθέντα κέρθη ετίθεντο στη διάθεση του PMU, σύμφωνα με το διάταγμα 83-878, με σκοπό τη χρηματοδότηση των κοινωνικών δαπανών, δεν αποτελούσε κρατική ενίσχυση, διότι τα κέρδη εθεωρούντο «κανονικά έσοδα», αποτελούντα τμήμα των λοιπών κρατήσεων, και όχι «κρατικοί πόροι» υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

97 Κατά την προσφεύγουσα, δεδομένου ότι η επιβολή των κρατήσεων και η κατανομή τους αποφασίζονται από το Γαλλικό Δημόσιο, θα ήταν εσφαλμένο να χαρακτηριστούν τα εν λόγω έσοδα ως λοιπές κρατήσεις, δεδομένου ότι κάθε μεταβίβαση πόρων προς το PMU, προβλεπόμενη από μέτρα δημοσίου δικαίου, συνιστά κρατική ενίσχυση. Εν πάση περιπτώσει, ακόμη κι αν τα μη ζητηθέντα κέρδη έπρεπε να θεωρηθούν ως κανονικά έσοδα των εταιριών ιπποδρομιών, γεγονός παραμένει ότι η εισαχθείσα με το άρθρο 27 του διατάγματος 83-878 τροποποίηση αποτέλεσε κρατική ενίσχυση, κατά το μέτρο που η απόφαση η οποία παρέσχε στο PMU τη δυνατότητα να εισπράττει τα ποσά αυτά ελήφθη κατόπιν πρωτοβουλίας και με την έγκριση του κράτους (προπαρατεθείσα απόφαση του Δικαστηρίου Επιτροπή κατά Γαλλίας, σκέψεις 14 και 15, και απόφαση του Δικαστηρίου της 2ας Φεβρουαρίου 1988, 67/85, 68/85 και 70/85, Van der Kooy κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1988, σ. 219, σκέψεις 32 έως 38).

98 Στη συνέχεια, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι τα έσοδα από τα μη ζητηθέντα και τιθέμενα στη διάθεση του PMU κέρδη σκοπούσαν στην πραγματικότητα στη χρηματοδότηση των δαπανών λειτουργίας του PMU, οι οποίες οφείλονταν στη μηχανοργάνωση των εργασιών του επεξεργασίας των στοιχημάτων. Συναφώς, η προσφεύγουσα εξηγεί ότι, πριν από την έκδοση του διατάγματος 83-878, ένα διάταγμα της 18ης Ιουλίου 1941 προέβλεπε ότι οι εταιρίες ιπποδρομιών μπορούσαν να κρατούν τα μη ζητηθέντα κέρδη, υπό την προϋπόθεση ότι τα ποσά αυτά θα χρησιμοποιούνταν αποκλειστικώς για μια συγκεκριμένη κατηγορία υπαλλήλων του τομέα των ιπποδρομιών, και ότι το επιπλέον έπρεπε να αποδοθεί στο Δημόσιο. Επομένως, η αλλαγή που επέφερε το διάταγμα 83-878 συνίστατο, ακριβώς, στο ότι επέτρεψε στο PMU να χρησιμοποιήσει τα κέρδη αυτά προς ίδιο όφελος. Προς στήριξη της επιχειρηματολογίας της, η προσφεύγουσα παραπέμπει στην έκθεση του Cour de comptes της Γαλλίας, κατά την οποία οι πόροι που τέθηκαν στη διάθεση του PMU, «μη υποκείμενοι σε ΦΠΑ και γεννώντες σημαντικά έσοδα κεφαλαίων (24,6 εκατομμύρια FF το 1985)», χρησιμοποιήθηκαν «για τη χρηματοδότηση, με ποσό 105 εκατομμυρίων, του κοινωνικού προγράμματος του τομέα των ιπποδρομιών», από τα οποία τα τρία τέταρτα προορίζονταν «για το PMU, προκειμένου να καταβληθεί συμπληρωματική αποζημίωση λόγω απολύσεως στους μονίμους υπαλλήλους, τους οποίους θα πρέπει αυτό να απαλλάξει των καθηκόντων τους κατόπιν της μηχανοργανώσεως των εργασιών επεξεργασίας των στοιχημάτων (της τάξεως των 75 εκατομμυρίων FF για 750 μισθωτούς)».

99 Τέλος, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι, κατά το μέτρο που το άρθρο 281 bis του γαλλικού Γενικού Κώδικα Φορολογίας προβλέπει ότι η αμοιβή που λαμβάνουν οι οργανωτές αμοιβαίων στοιχημάτων υπόκειται σε ΦΠΑ, το γεγονός ότι το PMU δεν οφείλει να καταβάλει ΦΠΑ επί των μη ζητηθέντων κερδών αποτελεί, επίσης, κρατική ενίσχυση, υπό την έννοια του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, και, ως εκ τούτου, για τον λόγο αυτό ωσαύτως η απόφαση πάσχει νομικό σφάλμα.

100 Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι τα επίμαχα ποσά δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη Γαλλία παρά μόνον για ορισμένες κατηγορίες κοινωνικών δαπανών. Υπογραμμίζει ότι, από την έκδοση του διατάγματος 74-954, κάθε ποσό που δεν διατίθεται για τον σκοπό αυτό περιέρχεται στο Δημόσιο και ότι το διάταγμα 83-878 απλώς τροποποίησε τις κατηγορίες δαπανών για τις οποίες μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν τα μη ζητηθέντα κέρδη. Συνεπώς, το γεγονός ότι η τροποποίηση αυτή είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του τμήματος των μη ζητηθέντων κερδών που αναλογεί στο Δημόσιο δεν σημαίνει ότι πρόκειται περί κρατικής ενισχύσεως.

101 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η εκ μέρους της προσφεύγουσας αμφισβήτηση του χαρακτηρισμού των εν λόγω ποσών ως «λοιπών κρατήσεων» («non-public levies») οφείλεται σε σύγχυση προκληθείσα από τη χρήση του αγγλικού όρου «levy», που αναφέρεται στις φορολογικές κρατήσεις. ςΕτσι, η προσφεύγουσα θεώρησε εσφαλμένως ότι τα 30 FF που παρακρατεί το PMU επί των 100 FF που στοιχηματίζονται (βλ., ανωτέρω, σκέψη 16) αποτελούν κράτηση υπέρ του Δημοσίου και ότι κάθε διανομή ενός τμήματος του ποσού αυτού συνιστά κρατική ενίσχυση. Στην πραγματικότητα, μόνο ένα τμήμα των 30 αυτών FF, ήτοι 18 FF τα οποία παρακρατούν οι γαλλικές αρχές, θα έπρεπε να θεωρηθεί ως φορολογική κράτηση υπό τη στενή έννοια του όρου. υΕτσι, δεδομένου ότι πρόκειται για μια από τις λοιπές κρατήσεις, η οποία δεν περιέρχεται στο Δημόσιο και επομένως δεν μπορεί να θεωρηθεί ως φορολογική κράτηση, το υπό κρίση ποσό δεν ανταποκρίνεται στο κριτήριο του κρατικού πόρου.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΠΤΙΚΟΥ ΣΤΟ ΕΓΓΡΑΦΟ: 694A0067.1

102 Η Επιτροπή προσθέτει ότι, μολονότι δεν επιδίωξε να αντικρούσει με τα υπομνήματά της τον ισχυρισμό της προσφεύγουσας ότι το εν λόγω μέτρο είχε ως στόχο να συμβάλει στη μηχανοργάνωση του PMU, το γεγονός ότι επέτρεψε τη χρησιμοποίηση των μη ζητηθέντων κερδών για τη χορήγηση συμπληρωματικής αποζημιώσεως λόγω απολύσεως στο πλεονάζον προσωπικό αποτελούσε κοινωνικό μέτρο, το οποίο ωφελούσε περισσότερο το απολυθέν προσωπικό απ' ό,τι το ίδιο το PMU.

103 οΟσον αφορά τον ισχυρισμό της προσφεύγουσας ότι το γεγονός ότι τα μη ζητηθέντα κέρδη δεν υπόκεινται σε ΦΠΑ αποτελεί επίσης κρατική ενίσχυση, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι πρόκειται περί νέου επιχειρήματος που δεν περιλαμβανόταν στην καταγγελία της και, συνεπώς, δεν μπορούσε να ληφθεί υπόψη με την προσβαλλομένη απόφαση.

104 Η παρεμβαίνουσα εξηγεί ότι, μέχρι την έκδοση του διατάγματος 74-954, τα μη ζητηθέντα κέρδη περιέρχονταν στο σύνολό τους στις εταιρίες ιπποδρομιών και ότι το διάταγμα αυτό περιόριζε απλώς τη δυνατότητα χρησιμοποιήσεως των κερδών αυτών στην κάλυψη ορισμένων κοινωνικών δαπανών των εταιριών ιπποδρομιών, τα δε μη χρησιμοποιηθέντα κέρδη εξακολουθούσαν να περιέρχονται στο Δημόσιο (άρθρο 20, παράγραφος 4, του διατάγματος). Το διάταγμα 83-878 διεύρυνε απλώς τις δυνατότητες χρήσεως των κερδών αυτών σε άλλες ενέργειες συνδεόμενες άμεσα με τη δραστηριότητα των εταιριών ιπποδρομιών, όπως είναι οι δαπάνες επιβλέψεως και λειτουργίας, τα κίνητρα για την εκτροφή και οι επενδύσεις που συνδέονται με την οργάνωση των ιπποδρομιών και τη συνομολόγηση στοιχημάτων (άρθρο 27 του διατάγματος). Τόσο πριν από το 1974 όσο και από το 1974 μέχρι το 1983 και μετά το 1983, οι εταιρίες ιπποδρομιών είχαν πάντοτε τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν τα μη ζητηθέντα κέρδη στο σύνολό τους, μεταβλήθηκε δε μόνο το φάσμα των δυνατοτήτων χρησιμοποιήσεώς τους και, ως εκ τούτου, μπορεί δικαιολογημένα να θεωρηθεί ότι τα έσοδα αυτά αποτελούν συνήθη έσοδα των εταιριών ιπποδρομιών.

- Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

105 Το Πρωτοδικείο επισημαίνει εκ προοιμίου ότι από τα επιχειρήματα των διαδίκων προκύπτει ότι το επίμαχο μέτρο είχε ως αποτέλεσμα να παράσχει στις εταιρίες ιπποδρομιών τη δυνατότητα να αντεπεξέλθουν, μεταξύ άλλων, στις κοινωνικές δαπάνες του PMU λόγω της απολύσεως μέρους του πλεονάζοντος προσωπικού του. Το Πρωτοδικείο φρονεί ότι πρέπει κατ' αρχάς να εξεταστεί αν τα έσοδα που προέρχονται από μη ζητηθέντα κέρδη αποτελούν «κανονικά έσοδα» υπό την έννοια που υποστηρίζει η Επιτροπή, η οποία ισχυρίζεται επίσης ότι εν προκειμένω δεν πληρούται μία από τις προϋποθέσεις του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, δηλαδή η μεταβίβαση κρατικών πόρων υπέρ του δικαιούχου της ενισχύσεως.

106 Συναφώς, διαπιστώνεται ότι, όπως προκύπτει από τη δικογραφία, μολονότι πριν από το 1974 τα μη ζητηθέντα κέρδη περιέρχονταν στο σύνολό τους στις εταιρίες ιπποδρομιών, το διάταγμα 74-954 περιόρισε, για πρώτη φορά, τη χρήση των κερδών αυτών σε ορισμένες κοινωνικές δαπάνες, τα δε μη χρησιμοποιηθέντα προς τούτο κέρδη έπρεπε να καταβληθούν στο Δημόσιο. Συγκεκριμένα, το άρθρο 20, παράγραφος 4, του εν λόγω διατάγματος όριζε ότι «οι αρχές που είναι αρμόδιες για την έγκριση του προϋπολογισμού των εταιριών ιπποδρομιών μπορούν να τους επιτρέπουν κάθε έτος να χρησιμοποιούν το προϋόν των μη εξαργυρωθέντων δελτίων για το βοηθητικό επίδομα, για παροχές αρωγής ή για πλεονεκτήματα προνοίας ή για συμπληρωματικές συντάξεις υπέρ του προσωπικού τους, αποκλειομένου κάθε άλλου πλεονεκτήματος. Τα ποσά αυτά πρέπει να καταβάλλονται σ' έναν από τους οργανισμούς του άρθρου 25 του παρόντος ή σε ένα από τα κέντρα επαγγελματικής καταρτίσεως. Το τμήμα του προϋόντος των μη εξαργυρωθέντων δελτίων που δεν χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση των καθορισθεισών στο προηγούμενο εδάφιο δραστηριοτήτων καταβάλλεται στο δημόσιο Ταμείο.»

107 Από τη διάταξη αυτή της γαλλικής νομοθεσίας προκύπτει ότι η δυνατότητα των εταιριών ιπποδρομιών να χρησιμοποιούν τα μη ζητηθέντα κέρδη όχι μόνο υπέκειτο σε περιορισμό ως προς τη χρήση τους (κοινωνικές δαπάνες), αλλά, επιπλέον, προϋπέθετε προηγούμενη άδεια των «αρχ[ών] που είναι αρμόδιες για την έγκριση του προϋπολογισμού [τους]». Οι αρχές αυτές, όπως καθορίσθηκαν με το προαναφερθέν διάταγμα, ήταν ο Υπουργός Γεωργίας και ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (βλ. άρθρα 22 και 23 του διατάγματος) και, κατά το διάταγμα 83-878 που αντικατέστησε το διάταγμα 74-954, ο Υπουργός Γεωργίας και ο αρμόδιος για τον προϋπολογισμό Υπουργός (άρθρα 29 και 30 του διατάγματος 83-878). Αν όμως θεωρηθεί ότι τα μη ζητηθέντα κέρδη μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν διότι έπρεπε να θεωρηθούν ως «κανονικά έσοδα», όπως υπογραμμίζεται με την προσβαλλομένη απόφαση, δεν θα υπήρχε λόγος να περιορίσει ο Γάλλος νομοθέτης, με κανονιστική ρύθμιση, τη χρήση τους σε αυστηρώς καθορισμένες δαπάνες και να ορίσει ότι, σε περίπτωση μη χρησιμοποιήσεώς τους για τις δαπάνες αυτές, τα έσοδα αυτά περιέρχονταν αυτομάτως στο Δημόσιο.

108 Υπό τις συνθήκες αυτές, τα εν λόγω έσοδα δεν μπορούν να θεωρηθούν ως «κανονικά έσοδα», αναλογούντα στις εταιρίες ιπποδρομιών και στο PMU, αλλά ως «κρατικοί πόροι», των οποίων η ενδεχόμενη απόδοση στο δημόσιο Ταμείο εξαρτάται από το αν πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις που καθορίζει ο νομοθέτης.

109 Το ίδιο αυτό συμπέρασμα μπορεί επίσης να συναχθεί από το διάταγμα 83-878, με το οποίο ο Γάλλος νομοθέτης, όπως υπογράμμισαν η Γαλλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, διεύρυνε τις δυνατότητες χρήσεως των μη ζητηθέντων κερδών και σε άλλες δραστηριότητες των εταιριών ιπποδρομιών, όπως είναι η χορήγηση «πιστώσεων για επαγγελματική κατάρτιση ή για την παροχή πλεονεκτημάτων προνοίας ή συμπληρωματικών συντάξεων υπέρ του προσωπικού των εταιριών και των στάβλων στους οποίους εκτρέφονται άλογα για ιπποδρομίες, καθώς και των αναβατών» (άρθρο 27, παράγραφος 5, του εν λόγω διατάγματος). Συνεπώς, κατά τον τρόπο αυτό ο Γάλλος νομοθέτης σαφώς παραιτήθηκε πράγματι από πόρους οι οποίοι, υπό διαφορετικές συνθήκες, θα καταβάλλονταν στο δημόσιο Ταμείο και, ως εκ τούτου, για τον λόγο αυτόν ωσαύτως πληρούται εν προκειμένω η προϋπόθεση για την εφαρμογή του άρθρου 92, παράγραφος 1, της Συνθήκης, που αφορά τη μεταβίβαση κρατικών πόρων υπέρ του λήπτη.

110 Κατά το μέτρο όμως που οι πόροι αυτοί χρησιμοποιήθηκαν «για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών δαπανών, κατά κύριο λόγο», όπως επισημαίνεται στην προσβαλλομένη απόφαση, αποτελούν, κατά παγία νομολογία, μείωση των κοινωνικών βαρών που πρέπει συνήθως να φέρει μια επιχείρηση και, ως εκ τούτου, ενίσχυση υπέρ αυτής (προπαρατεθείσες αποφάσεις του Δικαστηρίου Ιταλία κατά Επιτροπής και Steinike & Weinling).

111 Κατά συνέπεια, το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι το εν λόγω μέτρο, μολονότι σκοπεί στη χρηματοδότηση των κοινωνικών δαπανών των εταιριών ιπποδρομιών που συνδέονται προς την οργάνωση του αμοιβαίου στοιχήματος, δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, διότι δεν υπάρχει μεταβίβαση κρατικών πόρων, στηρίζεται σε εσφαλμένη βάση και, ως εκ τούτου, πρέπει να ακυρωθεί.

112 Τέλος, όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι το γεγονός ότι το PMU δεν οφείλει να καταβάλει ΦΠΑ επί των μη ζητηθέντων κερδών αποτελεί επίσης κρατική ενίσχυση, διαπιστώνεται ότι το ζήτημα αυτό δεν περιλαμβανόταν στην καταγγελία της ούτε είχε προβληθεί όταν κινήθηκε η διαδικασία του άρθρου 92 και, ως εκ τούτου, η προσφεύγουσα δεν μπορεί να προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν το εξέτασε με την προσβαλλομένη απόφαση.

Επί της εξαιρέσεως από τον κανόνα της εκπτώσεως του ΦΠΑ ένα μήνα αργότερα, μετά την 1η Ιανουαρίου 1989

- Συνοπτική παράθεση της επιχειρηματολογίας των διαδίκων

113 Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι, μολονότι με την προσβαλλομένη απόφαση η Επιτροπή εκφέρει την κρίση ότι τα αποτελέσματα της εξαιρέσεως του PMU από την κατά κανόνα έκπτωση του ΦΠΑ ένα μήνα αργότερα εξουδετερώθηκαν από το 1989, με την εκ μέρους των εταιριών ιπποδρομιών σύσταση μόνιμης παρακαταθήκης στο δημόσιο Ταμείο, παρά ταύτα, δεν αναφέρει το ακριβές ποσό της παρακαταθήκης αυτής, ούτε τα στοιχεία βάσει των οποίων αναπροσαρμόζεται κατά τακτά χρονικά διαστήματα το ποσό αυτό. Η έλλειψη των στοιχείων αυτών καθίσταται επικριτέα ακόμη περισσότερο λόγω του ότι, βάσει της υποτιθέμενης υπάρξεως της παρακαταθήκης αυτής, η Επιτροπή κατέληξε σε διαφορετικό συμπέρασμα από εκείνο το οποίο είχε εκθέσει αρχικώς με την προσωρινή της απόφαση.

114 Η προσφεύγουσα ζητεί από το Πρωτοδικείο, στο πλαίσιο της διεξαγωγής αποδείξεων, να διατάξει, αφενός, την Επιτροπή να προσδιορίσει το ποσό της μόνιμης παρακαταθήκης που συνεστήθη στο δημόσιο Ταμείο το 1989, τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν για την αναπροσαρμογή του και την ημερομηνία κατά την οποία πραγματοποιήθηκαν τέτοιες αναπροσαρμογές και, αφετέρου, τη Γαλλική Κυβέρνηση να προσδιορίσει το ετήσιο κόστος που αντιπροσωπεύει η παρέκκλιση από το σύστημα του ΦΠΑ για το Γαλλικό Δημόσιο και τον ετήσιο τόκο που απέφερε η επίμαχη παρακαταθήκη μεταξύ της 1ης Ιουλίου 1989 και της 1ης Ιουλίου 1993, οπότε καταργήθηκε εν τέλει το επίδικο μέτρο.

115 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το γεγονός ότι με την προσωρινή της απόφαση κατέληξε αρχικώς σε διαφορετικό συμπέρασμα από το περιλαμβανόμενο στην προσβαλλομένη απόφαση, όσον αφορά την εξαίρεση από τον κανόνα της εκπτώσεως του ΦΠΑ ένα μήνα αργότερα, δεν είναι ικανό να θίξει το κύρος της δεύτερης αυτής αποφάσεως.

116 ςΟσον αφορά το ποσό της επίμαχης παρακαταθήκης, η Επιτροπή επισημαίνει ότι μέχρι το 1988 επρόκειτο περί σταθερού ποσού 14 εκατομμυρίων FF, το οποίο αυξήθηκε σε 16 εκατομμύρια FF το 1989 και σε 20 περίπου εκατομμύρια FF το 1993.

117 Η παρεμβαίνουσα επισημαίνει ότι, όπως προκύπτει από τη δικογραφία, η παρακαταθήκη στο δημόσιο Ταμείο υφίσταται από το 1969 και όχι από το 1989, όπως αναγράφεται στην προσβαλλομένη απόφαση, και, ως εκ τούτου, το εν λόγω κρατικό μέτρο ουδέποτε αποτέλεσε κρατική ενίσχυση. Η παρεμβαίνουσα προσθέτει ότι οι γαλλικές αρχές δεν επέστησαν την προσοχή της Επιτροπής επί του στοιχείου αυτού κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας, διότι το σφάλμα αυτό εκ μέρους της Επιτροπής δεν είχε καμία πρακτική συνέπεια όσον αφορά την εκτίμηση του επίδικου μέτρου.

- Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

118 Το Πρωτοδικείο επισημαίνει ότι, από την αλληλογραφία που αντάλλαξαν η Επιτροπή και η παρεμβαίνουσα επί του σημείου αυτού, από την έναρξη της διαδικασίας, και η οποία προσκομίστηκε, όπως κατόπιν ζήτησε το Πρωτοδικείο, προκύπτει ότι κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας οι γαλλικές αρχές είχαν σαφώς επισημάνει στην Επιτροπή ότι, ως αντιστάθμισμα για την από 1ης Αυγούστου 1969 εξαίρεση των εταιριών ιπποδρομιών από την έκπτωση του ΦΠΑ ένα μήνα αργότερα, οι εταιρίες αυτές ήταν υποχρεωμένες να προβούν, από την ημερομηνία εκείνη, στη σύσταση μόνιμης παρακαταθήκης στο δημόσιο Ταμείο (έγγραφο της 7ης Φεβρουαρίου 1992 της Μόνιμης Αντιπροσωπείας της Γαλλίας στις Ευρωπαϋκές Κοινότητες προς την Επιτροπή).

119 Εξάλλου, κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή δέχθηκε πράγματι ότι η εν λόγω μόνιμη παρακαταθήκη υφίστατο όχι από το 1989, αλλά από το 1969, και ότι η προσβαλλομένη απόφαση περιέχει πρόδηλο σφάλμα ως προς το σημείο αυτό.

120 Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η εκ μέρους της Επιτροπής εξέταση του ζητήματος αν η μόνιμη παρακαταθήκη στο δημόσιο Ταμείο είχε ως αποτέλεσμα την εξουδετέρωση των ταμειακών πλεονεκτημάτων που απέρρεαν από την κατά ένα μήνα αναβολή εκπτώσεως του ΦΠΑ έπρεπε να αφορά το διάστημα από το 1969 ή, τουλάχιστον, από το 1985, οπότε το PMU συνεστήθη ως αυτοτελές νομικό πρόσωπο και όχι από το 1989. Κατά συνέπεια, δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν προέβη σε εμπεριστατωμένη εξέταση, ανατρέχουσα στο 1969 ή στο 1985, το Πρωτοδικείο δεν μπορεί να αποφανθεί επί του ζητήματος αν η προαναφερθείσα μόνιμη παρακαταθήκη εξουδετέρωσε πράγματι από το 1969, τα καταγγελλόμενα ταμειακά πλεονεκτήματα, οπότε το εν λόγω μέτρο ουδέποτε αποτέλεσε κρατική ενίσχυση, και στην αντίθετη περίπτωση, από ποια ημερομηνία υπήρξε πράγματι η προβαλλόμενη ενίσχυση, λόγω ελλείψεως πραγματικής αντισταθμίσεως των καταγγελλομένων πλεονεκτημάτων.

121 Το συμπέρασμα αυτό δεν αποδυναμώνεται από τα αριθμητικά στοιχεία που προσκόμισε η Επιτροπή με τις απαντήσεις της στις ερωτήσεις του Πρωτοδικείου, τα οποία περιλαμβάνονται σε ένα έγγραφο που της απηύθυνε η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Γαλλίας στις Ευρωπαϋκές Κοινοτήτες (βλ., ανωτέρω, σκέψη 118). ηΟπως προκύπτει από τα αριθμητικά στοιχεία αυτά, μολονότι είναι αληθές ότι το 1985, το 1986 και το 1990 το ποσό της μόνιμης παρακαταθήκης φαίνεται να αντισταθμίζει «το μέσο μηνιαίο αποτέλεσμα» του οφέλους που αντλούσε το PMU από την απαλλαγή από τον κανόνα της κατά ένα μήνα αναβολής εκπτώσεως του ΦΠΑ, γεγονός παραμένει ότι, όσον αφορά τα έτη 1987, 1988 και 1989, το PMU είχε ωφέλεια συνολικού ποσού 7 968 000 FF. Εντούτοις, δεδομένου ότι, για τους προεκτεθέντες λόγους (βλ. σκέψη 119), η Επιτροπή δεν προέβη στην εκτίμηση των αριθμητικών αυτών στοιχείων κατά την έκδοση της αποφάσεώς της, το Πρωτοδικείο δεν μπορεί, στηριζόμενο στις προαναφερθείσες γραπτές απαντήσεις στις ερωτήσεις του, να αποφανθεί επί της υπάρξεως κρατικής ενισχύσεως, διότι αν το πράξει, θα σφετεριστεί τις αρμοδιότητες τις οποίες το άρθρο 92 της Συνθήκης απονέμει μόνο στην Επιτροπή και στα εθνικά δικαστήρια.

122 Εξάλλου, δεδομένου ότι η εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμηση του εν λόγω μέτρου είναι, εν πάση περιπτώσει, εσφαλμένη, πρέπει να γίνει δεκτό το αίτημα της προσφεύγουσας και να ακυρωθεί το τμήμα αυτό της προσβαλλομένης αποφάσεως.

Επί της εσφαλμένης εφαρμογής του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης

Λόγοι ακυρώσεως και επιχειρήματα της προσφεύγουσας

123 Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι κανένα από τα κρατικά μέτρα που χαρακτηρίστηκαν ως κρατικές ενισχύσεις με την προσβαλλομένη απόφαση δεν μπορούσε να χαρακτηριστεί σύμφωνο με την κοινή αγορά, δυνάμει του άρθρου 92, παράγραφος 3, στοιχείο γγ, της Συνθήκης, ήτοι 1) η εκ μέρους του Γαλλικού Δημοσίου παραίτηση, από το 1982 έως το 1985, υπέρ του PMU, από τα ποσά που προέρχονταν από τη στρογγυλοποίηση των κερδών των παικτών προς το αμέσως κατώτερο δέκατο της μονάδας, 2) η εξαίρεση, πριν από το 1989, από τον κανόνα της κατά ένα μήνα αναβολής εκπτώσεως του ΦΠΑ και