Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 26ης Σεπτεμßρίου 2000. - Cristoforo Bertinetto κατά Biraghi SpA. - Αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως: Pretore di Pinerolo - Ιταλία. - Γεωργία - Κοινή οργάνωση των αγορών - Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα - Τιμή του γάλακτος - Άρθρο 3 του κανονισμού (ΕΟΚ) 804/68. - Υπόθεση C-22/99.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 2000 σελίδα I-07629



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

Γεωργία - Κοινή οργάνωση αγορών - Γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα - Τιμή του γάλακτος κατά την παραγωγή - Μονομερής καθορισμός από κράτος μέλος - Ασυμβίβαστο προς την κοινοτική κανονιστική ρύθμιση

(Κανονισμός 804/68 του Συμβουλίου, άρθρο 3)

Περίληψη

$$Εθνική νομοθεσία που αποσκοπεί στην προώθηση και διευκόλυνση, με οποιονδήποτε τρόπο, της καθιερώσεως ενιαίας τιμής του γάλακτος κατά την παραγωγή, είτε συμβατικώς είτε εξουσιαστικώς με μονομερή πράξη, σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, κείται, ως εκ της φύσεώς της, εκτός των αρμοδιοτήτων που επιφυλάσσονται στα κράτη μέλη και προσκρούει στην αρχή που θεσπίζει ο κανονισμός 804/68 περί κοινής οργανώσεως των αγορών στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων, ιδίως δε στο άρθρο 3 αυτού, περί της επιτεύξεως ενδεικτικής τιμής κατά την παραγωγή για το γάλα που πωλούν οι κοινοτικοί παραγωγοί.

( βλ. σκέψη 17 )

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-22/99,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Pretore di Pinerolo (Ιταλία) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 234 ΕΚ), με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ

Cristoforo Bertinetto

και

Biraghi SpA,

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 3 του κανονισμού (ΕΟΚ) 804/68 του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1968, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/003, σ. 82),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),

συγκείμενο από τους D. A. O. Edward, πρόεδρο τμήματος, L. Sevón, P. Jann, H. Ragnemalm (εισηγητή) και Μ. Wathelet, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: S. Alber

γραμματέας: D. Louterman-Hubeau, κύρια υπάλληλος διοικήσεως,

λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:

- η Biraghi SpA, εκπροσωπούμενη από τον G. Μ. Giolito, δικηγόρο Alba,

- η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον καθηγητή U. Leanza, προϊστάμενο της υπηρεσίας διπλωματικών διαφορών του Υπουργείου Εξωτερικών, επικουρούμενο από τον O. Fiumara, avvocato dello Stato,

- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από την A. Μ. Alves Vieira και τον F. P. Ruggeri Laderchi, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας,

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Biraghi SpA, εκπροσωπούμενης από τον F. Giuggia, δικηγόρο Alba, της Ιταλικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπούμενης από τον O. Fiumara, και της Επιτροπής, εκπροσωπούμενης από τον F. P. Ruggeri Laderchi, κατά τη συνεδρίαση της 16ης Μαρτίου 2000,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 11ης Μα_ου 2000,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με διάταξη της 15ης Ιανουαρίου 1999, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο την 1η Φεβρουαρίου 1999, ο Pretore di Pinerolo υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 234 ΕΚ), προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 3 του κανονισμού (ΕΟΚ) 804/68 του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1968, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/003, σ. 82).

2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του C. Bertinetto και της εταιρίας Biraghi Spa (στο εξής: Biraghi) με αντικείμενο την τιμή που η τελευταία κατέβαλε στον πρώτο για την προμήθεια γάλακτος κατά τη διάρκεια της περιόδου από τον Απρίλιο 1991 έως τον Μάρτιο 1992.

Η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση

3 Το άρθρο 3, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 804/68, ο οποίος ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης, προβλέπει:

«1. ριν από την 1η Αυγούστου κάθε έτους και για τη γαλακτοκομική περίοδο που αρχίζει το επόμενο έτος, καθορίζεται ενδεικτική τιμή του γάλακτος για την Κοινότητα.

(...)

2. Η ενδεικτική τιμή είναι η τιμή γάλακτος που επιδιώκεται να εξασφαλιστεί για το σύνολο του γάλακτος που πωλείται από τους παραγωγούς κατά τη διάρκεια της γαλακτοκομικής περιόδου εντός των δυνατοτήτων καταναλώσεως που προσφέρονται στην αγορά της Κοινότητας και στις εξωτερικές αγορές.»

Η εθνική κανονιστική ρύθμιση

4 Ο νόμος 88, της 16ης Μαρτίου 1988, περί ρυθμίσεως των διεπαγγελματικών συμφωνιών και των συμβάσεων καλλιεργείας και πωλήσεως γεωργικών προϊόντων (Gazzetta Ufficiale della Repubblica italiana αριθ. 69 της 23ης Μαρτίου 1988, στο εξής: νόμος 88/88), διέπει τις διεπαγγελματικές συμφωνίες που αποσκοπούν στην προώθηση της αναπτύξεως της παραγωγής και της οργανώσεως της γεωργικής αγοράς, σύμφωνα με τις γενικές γραμμές και τους στόχους του εθνικού προγραμματισμού στον τομέα της μεταποιητικής βιομηχανίας των γεωργικών προϊόντων.

5 Το άρθρο 1, παράγραφος 2, του νόμου 88/88, σε συνδυασμό με τα άρθρα 6 και 8 αυτού, ορίζει ως διεπαγγελματικές τις συμφωνίες που συνάπτονται μεταξύ των ενώσεων των παραγωγών γεωργικών προϊόντων, αφενός, και των επιχειρήσεων μεταποιήσεως ή εμπορίας ή των εθνικών ενώσεών τους, αφετέρου, με αντικείμενο τον προσδιορισμό διαφόρων στοιχείων αφορώντων την παραγωγή και πώληση γεωργικών προϊόντων που προορίζονται για μεταποίηση ή εμπορία, καθώς και τα κριτήρια και τους γενικούς όρους που οφείλουν να τηρούν τα υπογράφοντα τις ως άνω συμφωνίες μέρη.

6 Σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο d, του νόμου αυτού, οι διεπαγγελματικές συμφωνίες έχουν ως σκοπό τον εκ των προτέρων καθορισμό των τιμών των προϊόντων ή των κριτηρίων προσδιορισμού τους για τους σκοπούς καταρτίσεως των προγραμμάτων καλλιεργείας.

7 Δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο b, οι διεπαγγελματικές συμφωνίες καθορίζουν ειδικότερα την ελάχιστη τιμή και, σε περίπτωση πολυετών συμφωνιών, τα κριτήρια προσδιορισμού της.

8 Σε περίπτωση μη συνάψεως των διεπαγγελματικών συμφωνιών εντός των προβλεπομένων προθεσμιών, ο Υπουργός Γεωργίας και Δασών συγκαλεί, σύμφωνα με το άρθρο 4 του νόμου, τα μέρη, ύστερα από αίτηση ενός εξ αυτών, προκειμένου να επιτευχθεί η σύναψη της συμφωνίας.

9 Δυνάμει του άρθρου 7 του νόμου, ο περιφερειακός εκπρόσωπος γεωργίας συγκαλεί τα μέρη, ύστερα από αίτηση ενός εξ αυτών, με σκοπό να διευκολύνει τη σύναψη συμπληρωματικών συμφωνιών και, ελλείψει συμφωνιών σε εθνικό επίπεδο ή διαπραγματεύσεων που διεξάγονται προς σύναψη τέτοιων συμφωνιών, συμφωνιών σε περιφερειακό ή διαπεριφερειακό επίπεδο.

10 Το άρθρο 8, παράγραφος 1, προβλέπει ότι τα μέρη που συνάπτουν συμφωνίες προωθούν τη σύναψη συμβάσεων καλλιεργείας καθώς και πωλήσεως των προϊόντων στα οποία αναφέρονται οι συμφωνίες, οφείλουν δε να εξακριβώνουν το σύννομο των συναπτομένων συμβάσεων με το περιεχόμενο των συμφωνιών.

11 Το άρθρο 12, παράγραφος 1, του νόμου 88/88 ορίζει ότι οι ενισχύσεις για τον εκσυγχρονισμό και την αναδιάρθρωση στον τομέα της μεταποιητικής βιομηχανίας των γεωργικών προϊόντων και της διανομής τους χορηγούνται κατά προτίμηση στις επιχειρήσεις που συνήψαν συμβάσεις καλλιεργείας και πωλήσεως, σύμφωνα με τις διεπαγγελματικές συμφωνίες. Κατά την παράγραφο 2 της ιδίας διατάξεως, οι ενισχύσεις στη γεωργία χορηγούνται στα πλαίσια της τηρήσεως των προβλεπομένων από την ισχύουσα νομοθεσία κριτηρίων προτεραιότητας, κατά προτίμηση υπέρ των παραγωγών γεωργικών προϊόντων που είναι μέλη των ενώσεων οι οποίες συνήψαν συμβάσεις καλλιεργείας και πωλήσεως, σύννομες προς τις διεπαγγελματικές συμφωνίες.

Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα

12 Ο C. Bertinetto είναι αγελαδοτρόφος και γαλακτοπαραγωγός. Συνήψε με την Biraghi, επιχείρηση παραγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων, σύμβαση προμηθείας γάλακτος για την περίοδο από Απρίλιο 1991 έως Μάρτιο 1992.

13 Σύμφωνα με τη διάταξη περί παραπομπής, η τιμή του γάλακτος δεν αποτέλεσε αντικείμενο συζητήσεων μεταξύ των διαδίκων. Η Biraghi εφάρμοζε την ίδια τιμή, στηριζόμενη στην εξέλιξη της αγοράς, για όλους τους προμηθευτές της. Τα ποσά που εισέπραξε ο C. Bertinetto αντιστοιχούσαν ενίοτε στην καθοριζόμενη σε κοινοτικό επίπεδο ενδεικτική τιμή, κατά κανόνα όμως ήσαν κατώτερα των τιμών που είχαν καθοριστεί με τη συναφθείσα, σύμφωνα με τον νόμο 88/88, διεπαγγελματική συμφωνία μεταξύ της Unalat (εκπροσώπου των ενώσεων των γαλακτοπαραγωγών) και της Assolatte (εκπροσώπου των βιομηχανιών που κάνουν χρήση του γάλακτος, μεταξύ των οποίων και η Biraghi).

14 Ο C. Bertinetto ζήτησε, ενώπιον του Pretore di Pinerolo, την καταβολή, για τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, της διαφοράς μεταξύ των ποσών που του είχε καταβάλει η Biraghi και εκείνων που αντιστοιχούσαν στην καθορισμένη με τη διεπαγγελματική συμφωνία τιμή. Το αίτημα αυτό αμφισβήτησε η Biraghi.

15 Εκτιμώντας ότι η επίλυση της διαφοράς εξαρτάται από την ερμηνεία του νόμου 88/88 και διατηρώντας επιφυλάξεις ως προς τη συμβατότητα ορισμένων διατάξεων του ως άνω νόμου προς το κοινοτικό δίκαιο, ιδίως δε προς το άρθρο 3 του κανονισμού 804/68, ο Pretore di Pinerolo ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

«Ερωτάται αν το άρθρο 3 του κανονισμού 804/68 του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1968, απαγορεύει στην Ιταλία να ρυθμίσει νομοθετικώς τη σύναψη διεπαγγελματικών συμφωνιών σκοπουσών στον εκ των προτέρων καθορισμό των τιμών του γάλακτος σύμφωνα με τις διαδικασίες και τις συνέπειες του νόμου 88 της 16ης Μαρτίου 1988.»

16 Με το προδικαστικό ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατ' ουσίαν αν το άρθρο 3 του κανονισμού 804/68 δεν επιτρέπει εθνική νομοθεσία, όπως η επίδικη στα πλαίσια της κύριας δίκης, η οποία σκοπεί στην προώθηση και διευκόλυνση της καθιερώσεως ενιαίας τιμής του γάλακτος κατά την παραγωγή.

17 Συναφώς, πρέπει να υπομνηστεί ότι το Δικαστήριο έκρινε, στη σκέψη 12 της αποφάσεως της 6ης Νοεμβρίου 1979, 10/79, Toffoli κ.λπ. (Συλλογή τόμος 1979/ΙΙ, σ. 611), ότι εθνική νομοθεσία που αποσκοπεί στην προώθηση και διευκόλυνση, με οποιονδήποτε τρόπο, της καθιερώσεως ενιαίας τιμής του γάλακτος κατά την παραγωγή, είτε συμβατικώς είτε εξουσιαστικώς με μονομερή πράξη, σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο, κείται, ως εκ της φύσεώς της, εκτός των αρμοδιοτήτων που επιφυλάσσονται στα κράτη μέλη και προσκρούει στην αρχή που θεσπίζει ο κανονισμός 804/68, ιδίως δε το άρθρο 3 αυτού, περί της επιτεύξεως ενδεικτικής τιμής κατά την παραγωγή για το γάλα που πωλούν οι κοινοτικοί παραγωγοί.

18 ρέπει να υπογραμμιστεί ότι, σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο d, του νόμου 88/88, στην υπόθεση της κύριας δίκης, οι διεπαγγελματικές συμφωνίες αποσκοπούν στον εκ των προτέρων προσδιορισμό των τιμών των προϊόντων ή των κριτηρίων για τους σκοπούς του προσδιορισμού τους. Δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο b, του ιδίου νόμου, οι ως άνω συμφωνίες προσδιορίζουν ειδικότερα την κατώτατη τιμή των προϊόντων ή, σε περίπτωση πολυετών συμφωνιών, τα κριτήρια προσδιορισμού της.

19 Εξάλλου, ο νόμος 88/88 περιέχει ορισμένες διατάξεις κατατείνουσες στην προώθηση της συνάψεως διεπαγγελματικών συμφωνιών. ρώτον, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι τα άρθρα 4 και 7 προβλέπουν τη σύγκληση των μερών, κατόπιν αιτήσεως ενός εξ αυτών, εκ μέρους των δημοσίων αρχών, με σκοπό τη διευκόλυνση των διεπαγγελματικών συμφωνιών. Δεύτερον, τα μέρη που υπογράφουν τις ως άνω συμφωνίες οφείλουν, σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 1, του νόμου, να διευκολύνουν τη σύναψη συμβάσεων καλλιεργείας καθώς και την πώληση των προϊόντων στα οποία αναφέρονται οι συμφωνίες, οφείλουν δε να εξακριβώνουν το σύννομο των συναπτομένων συμβάσεων με το περιεχόμενο των συμφωνιών. Τρίτον, το άρθρο 12 ορίζει, αφενός, ότι οι ενισχύσεις για τον εκσυγχρονισμό και την αναδιάρθρωση στον τομέα της μεταποιήσεως και διανομής των γεωργικών προϊόντων χορηγούνται κατά προτίμηση στις επιχειρήσεις που έχουν συνάψει συμβάσεις καλλιεργείας και πωλήσεως που συνάδουν προς τις διεπαγγελματικές συμφωνίες και, αφετέρου, ότι οι ενισχύσεις στη γεωργία χορηγούνται κατά προτίμηση στους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων που είναι μέλη των ενώσεων που συνήψαν παρόμοιες συμβάσεις.

20 Υπό τις συνθήκες αυτές, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι ο νόμος 88/88 σκοπεί στην προώθηση και διευκόλυνση της καθιερώσεως ενιαίας τιμής του γάλακτος κατά την παραγωγή.

21 Ενόψει των προεκτεθέντων, η απάντηση στο υποβληθέν ερώτημα είναι ότι το άρθρο 3 του κανονισμού 804/68 δεν επιτρέπει εθνική νομοθεσία, όπως εν προκειμένω αυτή της κύριας δίκης, η οποία σκοπεί στην προώθηση και διευκόλυνση της καθιερώσεως ενιαίας τιμής του γάλακτος κατά την παραγωγή.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

22 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Ιταλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),

κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με διάταξη της 15ης Ιανουαρίου 1999 ο Pretore di Pinerolo, αποφαίνεται:

Το άρθρο 3 του κανονισμού (ΕΟΚ) 804/68 του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1968, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων, δεν επιτρέπει εθνική νομοθεσία, όπως εν προκειμένω αυτή της κύριας δίκης, η οποία σκοπεί στην προώθηση και διευκόλυνση της καθιερώσεως ενιαίας τιμής του γάλακτος κατά την παραγωγή.