Υπόθεση T-64/02

Dr. Hans Heubach GmbH & Co. KG

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

«Ανταγωνισμός — Άρθρο 81 ΕΚ — Σύμπραξη — Αγορά του φωσφορικού ψευδαργύρου — Πρόστιμο — Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων — Προσφυγή ακυρώσεως — Ένσταση ελλείψεως νομιμότητας — Άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 — Σοβαρότητα της παραβάσεως — Αρχές της αναλογικότητας και της ίσης μεταχειρίσεως — Αιτιολόγηση»

Απόφαση του Πρωτοδικείου (πέμπτο τμήμα) της 29ης Νοεμβρίου 2005

Περίληψη της αποφάσεως

1. Ένσταση ελλείψεως νομιμότητας — Περιεχόμενο — Πράξεις κατά των οποίων μπορεί να προβληθεί ένσταση ελλείψεως νομιμότητας — Κατευθυντήριες γραμμές που θέσπισε η Επιτροπή για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού — Περιλαμβάνονται

(Άρθρο 241 ΕΚ∙ ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

2. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κατευθυντήριες γραμμές που θέσπισε η Επιτροπή — Δυνατότητα να λαμβάνεται υπόψη η ιδιαίτερη κατάσταση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2∙ ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

3. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα και διάρκεια των παραβάσεων — Διάκριση

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2∙ ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

4. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα της παραβάσεως — Οριζόντια σύμπραξη αφορώσα τις τιμές, τις ποσοστώσεις και την κατανομή πελατών — Πολύ σοβαρή παράβαση — Περιστάσεις μη αποκλείουσες τον χαρακτηρισμό αυτόν

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ∙ ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

5. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Οριοθέτηση της αγοράς — Αντικείμενο — Προσδιορισμός του επηρεασμού του ενδοκοινοτικού εμπορίου

(Άρθρο 81 ΕΚ)

6. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων — Συνεκτίμηση των αποτελεσμάτων της παραβάσεως συνολικώς — Εκτίμηση της υπάρξεως επιβαρυντικών ή ελαφρυντικών περιστάσεων ως προς έκαστη συμμετέχουσα επιχείρηση ατομικώς λαμβανόμενη

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

7. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων — Ελαφρυντικές περιστάσεις — Κακή οικονομική κατάσταση του οικείου τομέα — Δεν περιλαμβάνεται

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

8. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Συνολικός κύκλος εργασιών της οικείας επιχειρήσεως — Κύκλος εργασιών πραγματοποιηθείς με τα εμπορεύματα τα οποία αποτελούν αντικείμενο της παραβάσεως — Αντίστοιχη συνεκτίμηση — Όρια

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

9. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Υποχρέωση να λαμβάνεται υπόψη η οικονομική κατάσταση της οικείας επιχειρήσεως — Δεν υφίσταται — Πραγματική ικανότητα της επιχειρήσεως να επωμισθεί το βάρος ενός προστίμου υπό συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες — Λαμβάνεται υπόψη — Καθορισμός του προστίμου σε ύψος που προκαλεί την πτώχευση ή τη θέση υπό εκκαθάριση της οικείας επιχειρήσεως συνεπεία του προστίμου — Κατ’ αρχήν δεν απαγορεύεται

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2∙ ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 5, στοιχείο β΄)

10. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Αποτρεπτικό αποτέλεσμα τόσο ως προς την αυτουργό της παραβάσεως επιχείρηση όσο και ως προς τους τρίτους

(Άρθρα 81 ΕΚ και 82 ΕΚ∙ κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

11. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Επιβολή — Προϋπόθεση να αντλεί η επιχείρηση κέρδος από την παράβαση — Δεν υφίσταται — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων — Ελαφρυντικές περιστάσεις — Μη ύπαρξη κέρδους — Δεν περιλαμβάνεται

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2∙ ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 2, εδ. 1)

12. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Ανώτατο ποσό — Υπολογισμός — Κύκλος εργασιών που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη — Συνολικός κύκλος εργασιών — Μη συνεκτίμηση του κύκλου εργασιών που πραγματοποιήθηκε με το προϊόν που αποτελεί αντικείμενο της περιοριστικής πρακτικής — Παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως — Δεν συντρέχει

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

13. Κοινοτικό δίκαιο — Γενικές αρχές του δικαίου — Μη αναδρομικότητα των ποινικών διατάξεων — Πεδίο εφαρμογής — Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Περιεχόμενο της αρχής — Αύξηση του ύψους του προστίμου με ατομικές ή με γενικής ισχύος αποφάσεις — Δυνατότητα προβλέψεως εκ μέρους των οικείων επιχειρήσεων — Επιτρέπεται

(Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα ανθρώπινα δικαιώματα, άρθρο 7∙ κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 §§ 2 και 4∙ ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

14. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμα — Υποχρέωση αιτιολογήσεως — Περιεχόμενο — Μνεία των στοιχείων εκτιμήσεως τα οποία χρησιμοποίησε η Επιτροπή για να υπολογίσει τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως — Αρκεί

(Άρθρο 253 ΕΚ)

1. Μολονότι οι κατευθυντήριες γραμμές που θέσπισε η Επιτροπή για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ δεν αποτελούν τη νομική βάση της αποφάσεως που επιβάλλει πρόστιμο σε επιχειρηματίες, δεδομένου ότι η απόφαση αυτή εκδόθηκε βάσει του κανονισμού 17, καθορίζουν κατά τρόπο γενικό και αφηρημένο τη μέθοδο που θέσπισε η Επιτροπή για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων. Έτσι, λαμβανομένων υπόψη των νομικών αποτελεσμάτων που μπορούν να παράγουν οι κανόνες συμπεριφοράς όπως οι κατευθυντήριες γραμμές, που περιέχουν διατάξεις γενικής ισχύος, εφόσον η Επιτροπή τις εφάρμοσε στην προσβαλλομένη απόφαση, υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ της αποφάσεως αυτής και των κατευθυντηρίων γραμμών, οπότε αυτές μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο ενστάσεως ελλείψεως νομιμότητας.

(βλ. σκέψη 35)

2. Οι κατευθυντήριες γραμμές που θέσπισε η Επιτροπή για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ παρέχουν στην Επιτροπή τη δυνατότητα να λαμβάνει υπόψη, όταν το επιβάλλουν οι περιστάσεις, την ιδιαίτερη κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις.

(βλ. σκέψη 39)

3. Το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 προβλέπει ρητώς ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, για τον καθορισμό του ποσού του προστίμου, «εκτός από τη βαρύτητα της παραβάσεως, και η διάρκειά της». Βάσει της διατάξεως αυτής, ακόμη και αν υποτεθεί ότι ορισμένες παραβάσεις ενέχουν εγγενώς το στοιχείο της διάρκειας, δεν μπορεί να απαγορευθεί στην Επιτροπή η συνεκτίμηση της πραγματικής τους διάρκειας στην εκάστοτε υπόθεση. Έτσι, το ζημιογόνο αποτέλεσμα των συμπράξεων που, παρά τη σκοπούμενη μακρά διάρκειά τους, ανακαλύπτονται από την Επιτροπή ή καταγγέλλονται από κάποιον συμμετέχοντα έπειτα από βραχεία διάρκεια πραγματικής λειτουργίας είναι ασφαλώς λιγότερο σημαντικό σε σχέση με το αποτέλεσμα που θα είχαν αν είχαν πραγματικά εφαρμοστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Κατά συνέπεια, είναι σημαντικό σε όλες τις περιπτώσεις να γίνεται διάκριση μεταξύ της διάρκειας μιας παραβάσεως και της σοβαρότητάς της, όπως αυτή προκύπτει από την ίδια τη φύση της παραβάσεως.

(βλ. σκέψη 45)

4. Στο πλαίσιο της επιμετρήσεως των προστίμων που επιβάλλονται λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, η εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως πρέπει να γίνεται λαμβανομένης υπόψη ιδίως της φύσεως των περιορισμών που επιβάλλονται στον ανταγωνισμό. Συναφώς, μια οριζόντια σύμπραξη με αντικείμενο τον καθορισμό των τιμών και των ποσοστώσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο και η οποία συνεπάγεται την ανάθεση ενός τουλάχιστον πελάτη μπορεί ορθώς να χαρακτηρισθεί ως πολύ σοβαρή, λαμβανομένης υπόψη της φύσεώς της.

Ο χαρακτηρισμός αυτός δεν αποδυναμώνεται από την έλλειψη σαφών μέτρων ελέγχου της θέσεως της συμπράξεως σε εφαρμογή ούτε από το ότι ο καθορισμός των ποσοστώσεων πραγματοποιείται σε ευρωπαϊκό επίπεδο και, συνεπώς, δεν υπάρχει στεγανοποίηση των εθνικών αγορών, ούτε από το γεγονός ότι καθορίζονται μόνον ενδεικτικές τιμές, ούτε, τέλος, από το γεγονός ότι ορισμένοι μόνον πελάτες αποτέλεσαν αντικείμενο κατανομής.

(βλ. σκέψεις 66-67, 70-71, 77, 82, 90)

5. Η Επιτροπή υπέχει υποχρέωση ορισμού της αγοράς σε μια απόφαση που εκδίδεται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 81 ΕΚ όταν, ελλείψει ενός τέτοιου ορισμού, είναι αδύνατο να καθορισθεί αν η συγκεκριμένη συμφωνία ή η απόφαση ενώσεως επιχειρήσεων ή η εναρμονισμένη πρακτική μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρακώλυση, τον περιορισμό ή τη νόθευση των όρων του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς.

(βλ. σκέψη 122)

6. Οσάκις μια παράβαση των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού έχει διαπραχθεί από πλείονες επιχειρήσεις, τα αποτελέσματα που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τον καθορισμό του γενικού ύψους των προστίμων δεν είναι εκείνα που προκύπτουν από την πραγματική συμπεριφορά την οποία ισχυρίζεται ότι ακολούθησε μια επιχείρηση, αλλά εκείνα που προκύπτουν από την όλη παράβαση στην οποία αυτή μετέσχε.

Αντιθέτως, πρέπει να εξετάζεται η σχετική βαρύτητα της συμμετοχής καθεμιάς απ’ αυτές στην παράβαση, για να καθοριστεί αν υφίστανται, ως προς αυτές, επιβαρυντικές ή ελαφρυντικές περιστάσεις.

(βλ. σκέψεις 127, 132)

7. Κατά τον καθορισμό της σοβαρότητας μιας παραβάσεως αφορώσας συμπράξεις, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να θεωρήσει ως ελαφρυντική περίσταση την κακή οικονομική κατάσταση του οικείου τομέα. Πράγματι, κατά κανόνα τα καρτέλ δημιουργούνται όταν ο τομέας παρουσιάζει προβλήματα.

(βλ. σκέψη 139)

8. Για την επιμέτρηση του προστίμου που επιβάλλεται λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, δεν πρέπει να προσδίδεται στον συνολικό κύκλο εργασιών της επιχειρήσεως ούτε στο μέρος του κύκλου αυτού εργασιών που προέρχεται από τα εμπορεύματα που αποτέλεσαν αντικείμενο της παραβάσεως δυσανάλογη σημασία σε σχέση με τα λοιπά στοιχεία εκτιμήσεως, οπότε ο καθορισμός προσήκοντος προστίμου δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα απλού υπολογισμού στηριζομένου στον συνολικό κύκλο εργασιών, ιδίως εφόσον τα οικεία εμπορεύματα αντιπροσωπεύουν μικρό μόνον ποσοστό του κύκλου αυτού.

(βλ. σκέψη 154)

9. Η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη, κατά την επιμέτρηση του προστίμου που επιβάλλεται λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, να λαμβάνει υπόψη την ελλειμματική οικονομική κατάσταση της ενδιαφερομένης επιχειρήσεως, δεδομένου ότι η αναγνώριση παρόμοιας υποχρεώσεως θα οδηγούσε στην παροχή αδικαιολόγητου από απόψεως ανταγωνισμού πλεονεκτήματος στις επιχειρήσεις που έχουν προσαρμοστεί λιγότερο στους όρους της αγοράς. Το συμπέρασμα αυτό δεν αποδυναμώνεται από το σημείο 5, στοιχείο β´, των κατευθυντηρίων γραμμών που θέσπισε η Επιτροπή για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, κατά το οποίο πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η πραγματική ικανότητα μιας επιχειρήσεως να επωμισθεί το βάρος ενός προστίμου. Συγκεκριμένα, η ικανότητα αυτή εξετάζεται υπό τις «συγκεκριμένες κοινωνικές συνθήκες», ήτοι με βάση τις συνέπειες που θα έχει η πληρωμή του προστίμου, μεταξύ άλλων για την αύξηση της ανεργίας ή τις επιπτώσεις στους οικονομικούς κλάδους τους οποίους αφορά η παραγωγή της οικείας επιχειρήσεως.

Εξάλλου, το κοινοτικό δίκαιο δεν απαγορεύει αυτό καθ’ εαυτό το μέτρο κοινοτικής αρχής που οδηγεί σε πτώχευση ή εκκαθάριση συγκεκριμένης επιχειρήσεως. Συγκεκριμένα, η εκκαθάριση επιχειρήσεως με την υπό εξέταση νομική της μορφή ναι μεν μπορεί να θίξει τα οικονομικά συμφέροντα των κυρίων, των μετόχων ή των κατόχων μεριδίων, αυτό ωστόσο δεν σημαίνει ότι τα προσωπικά, υλικά και άυλα στοιχεία της επιχειρήσεως χάνουν και αυτά την αξία τους.

(βλ. σκέψεις 161-163)

10. Ο σκοπός της αποτροπής που δικαιούται να επιδιώκει η Επιτροπή κατά τον καθορισμό του ποσού του προστίμου σκοπεί να διασφαλίσει την τήρηση εκ μέρους των επιχειρήσεων των κανόνων του ανταγωνισμού που καθορίζονται στη Συνθήκη για τη διεξαγωγή των δραστηριοτήτων τους εντός της Κοινότητας ή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Επομένως, ο αποτρεπτικός χαρακτήρας προστίμου που επιβάλλεται λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού μπορεί να καθορίζεται μόνο σε σχέση με την ιδιαίτερη κατάσταση της καταδικασθείσας επιχειρήσεως.

(βλ. σκέψη 181)

11. Μολονότι το ύψος του προστίμου που επιβάλλεται λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού πρέπει να είναι ανάλογο προς τη διάρκεια της παραβάσεως και προς τα λοιπά στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως, μεταξύ των οποίων το κέρδος που αποκόμισε η οικεία επιχείρηση από τις πρακτικές της, το γεγονός ότι μια επιχείρηση δεν αποκόμισε κανένα όφελος από την παράβαση δεν μπορεί να εμποδίσει την επιβολή προστίμου, διότι διαφορετικά το πρόστιμο θα έχανε τον αποτρεπτικό του χαρακτήρα. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη, προκειμένου να καθορίσει το ύψος των προστίμων, να λάβει υπόψη την έλλειψη κέρδους από την εν λόγω παράβαση.

Συναφώς, μολονότι η Επιτροπή μπορεί, σύμφωνα με το σημείο 2, πρώτο εδάφιο, πέμπτη περίπτωση, των κατευθυντηρίων γραμμών της για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ και λόγω επιβαρυντικών περιστάσεων, να αυξήσει το πρόστιμο, ούτως ώστε αυτό να υπερβεί το ύψος του αθέμιτου οφέλους που αποκομίστηκε χάρη στην παράβαση, η δυνατότητα αυτή δεν έχει ως αποτέλεσμα ότι η Επιτροπή αναλαμβάνει εφεξής την υποχρέωση να αποδείξει σε κάθε περίπτωση, προκειμένου να καθορίσει το πρόστιμο, το οικονομικό όφελος που συνδέεται με τη διαπιστωθείσα παράβαση. Με άλλα λόγια, η έλλειψη του οφέλους αυτού δεν μπορεί να θεωρηθεί ελαφρυντική περίσταση.

(βλ. σκέψεις 184-186)

12. Κατά την επιμέτρηση των προστίμων που επιβάλλονται λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, το ανώτατο όριο του δέκα τοις εκατό του κύκλου εργασιών που πραγματοποίησε η οικεία επιχείρηση κατά την προηγούμενη χρήση, το οποίο θεσπίζει το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, έχει ως σκοπό να αποφευχθεί το να είναι τα πρόστιμα δυσανάλογα σε σχέση με το μέγεθος της οικείας επιχειρήσεως. Δεδομένου ότι μόνον ο συνολικός κύκλος εργασιών μπορεί πράγματι να αποτελεί, κατά προσέγγιση, ένδειξη συναφώς, πρέπει να θεωρηθεί ότι το ποσοστό αυτό αναφέρεται στον συνολικό κύκλο εργασιών.

Επομένως, η εμπλεκόμενη επιχείρηση δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι υπήρξε θύμα άνισης μεταχειρίσεως όσον αφορά τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν σε άλλες επιχειρήσεις μετέχουσες στην παράβαση, καθόσον η Επιτροπή, κατά τον καθορισμό του ανωτάτου ορίου του προστίμου, δεν έλαβε υπόψη της τον κύκλο εργασιών που πραγματοποίησε με το επίμαχο προϊόν σε σχέση με τον συνολικό κύκλο της εργασιών.

(βλ. σκέψεις 196, 199)

13. Η αρχή της μη αναδρομικότητας των ποινικών διατάξεων αποτελεί κοινή αρχή των εννόμων τάξεων όλων των κρατών μελών, η οποία καθιερώνεται και από το άρθρο 7 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για τα ανθρώπινα δικαιώματα, και αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα των γενικών αρχών του δικαίου, την τήρηση των οποίων εξασφαλίζει ο κοινοτικός δικαστής.

Συναφώς, μολονότι από το άρθρο 15, παράγραφος 4, του κανονισμού 17 προκύπτει ότι οι αποφάσεις της Επιτροπής περί επιβολής προστίμων λόγω παραβάσεως του δικαίου του ανταγωνισμού δεν είναι ποινικού χαρακτήρα, η Επιτροπή υποχρεούται, εντούτοις, να τηρεί τις γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου, και ιδίως την αρχή της μη αναδρομικότητας, σε κάθε διοικητική διαδικασία ικανή να καταλήξει στην επιβολή κυρώσεων κατ’ εφαρμογήν των κανόνων ανταγωνισμού της Συνθήκης.

Οι επιχειρήσεις οι οποίες εμπλέκονται σε διοικητική διαδικασία η οποία μπορεί να καταλήξει στην επιβολή προστίμου πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το ενδεχόμενο να αποφασίσει ανά πάσα στιγμή η Επιτροπή να αυξήσει το ύψος των προστίμων σε σχέση με το εφαρμοσθέν κατά το παρελθόν. Τούτο ισχύει όχι μόνον οσάκις η Επιτροπή προβαίνει σε αύξηση του ύψους του προστίμου με ατομικές αποφάσεις, αλλά και αν η αύξηση αυτή πραγματοποιείται κατ’ εφαρμογήν γενικής ισχύος κανόνων συμπεριφοράς, όπως είναι οι κατευθυντήριες γραμμές.

Εντεύθεν συνάγεται ότι, από πλευράς του περιθωρίου εκτιμήσεως που διαθέτει η Επιτροπή για την επιμέτρηση των προστίμων, προκειμένου να προσανατολίζει τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων προς την τήρηση των κανόνων ανταγωνισμού, η νέα μέθοδος υπολογισμού των προστίμων που καθιερώνουν οι κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, ακόμη και αν υποτεθεί ότι είχε επιβαρυντικό αποτέλεσμα ως προς το ύψος των επιβαλλομένων προστίμων σε σχέση με την προηγούμενη πρακτική της Επιτροπής, δεν αντιβαίνει στις αρχές του άρθρου 7 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για τα ανθρώπινα δικαιώματα, δεδομένου ότι ήταν ευλόγως προβλέψιμη για τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, κατά τον χρόνο διαπράξεως της επίμαχης παραβάσεως.

(βλ. σκέψεις 205-210)

14. Προκειμένου περί αποφάσεως με την οποία επιβάλλονται πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις για παράβαση των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, το περιεχόμενο της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως πρέπει να καθορίζεται, ιδίως, λαμβανομένου υπόψη ότι η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να αποδεικνύεται βάσει μεγάλου αριθμού στοιχείων όπως είναι, ιδίως, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το όλο πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, τούτο δε χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων που πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη.

Συναφώς, ο συνιστάμενος στην υποχρέωση αιτιολογήσεως ουσιώδης τύπος δεν επιβάλλει στην Επιτροπή να αναφέρει με την απόφασή της τα αριθμητικά στοιχεία που αφορούν τον τρόπο υπολογισμού των προστίμων, αλλά μόνον τα στοιχεία εκτιμήσεως τα οποία χρησιμοποίησε για να υπολογίσει τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως.

(βλ. σκέψεις 218, 222)

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)

της 29ης Νοεμβρίου 2005 ( )

«Ανταγωνισμός – Άρθρο 81 ΕΚ – Σύμπραξη – Αγορά του φωσφορικού ψευδαργύρου – Πρόστιμο – Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων – Προσφυγή ακυρώσεως – Ένσταση ελλείψεως νομιμότητας – Άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Αρχές της αναλογικότητας και της ίσης μεταχειρίσεως – Αιτιολόγηση»

Στην υπόθεση T-64/02,

Dr Hans Heubach GmbH & Co. KG, με έδρα το Langelsheim (Γερμανία), εκπροσωπούμενη από τους F. Montag και G. Bauer, δικηγόρους,

προσφεύγουσα,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενης από τον F. Castillo de la Torre, επικουρούμενο από τον H.-J. Freund, δικηγόρο, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

καθής,

με αντικείμενο αίτημα μερικής ακυρώσεως της αποφάσεως 2003/437/ΕΚ της Επιτροπής, της 11ης Δεκεμβρίου 2001, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 81 της Συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση COMP/E-1/37.027 – Φωσφορικός ψευδάργυρος) (ΕΕ 2003, L 153, σ. 1), ή, επικουρικώς, αίτημα μειώσεως του επιβληθέντος στην προσφεύγουσα προστίμου,

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ (πέμπτο τμήμα),

συγκείμενο από τους P. Lindh, Πρόεδρο, R. García-Valdecasas και J. D. Cooke, δικαστές,

γραμματέας: J. Plingers, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 1ης Ιουλίου 2004,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Πραγματικά περιστατικά

1 Η Dr Hans Heubach GmbH & Co. KG (στο εξής: προσφεύγουσα ή Heubach) είναι γερμανική εταιρία παρασκευής και διανομής ειδικών οργανικών και ανόργανων βαφών που χρησιμοποιούνται κυρίως στην κατασκευή μελανών, πλαστικών και χρωμάτων. Η Heubach παράγει και πωλεί φωσφορικό ψευδάργυρο, ιδίως τους τροποποιημένους τύπους. Ο παγκόσμιος κύκλος της εργασιών ανήλθε σε 71,02 εκατομμύρια ευρώ το 2000.

2 Μολονότι οι χημικοί τύποι τους μπορούν να ποικίλλουν ελαφρώς, τα ορθοφωσφορικά άλατα του ψευδαργύρου αποτελούν ομοιογενές χημικό προϊόν, το οποίο δηλώνεται με την ονομασία γένους «φωσφορικός ψευδάργυρος». Ο φωσφορικός ψευδάργυρος, ο οποίος παρασκευάζεται από το οξείδιο του ψευδαργύρου και το φωσφορικό οξύ, χρησιμοποιείται συχνά ως αντιδιαβρωτική μεταλλική χρωστική ουσία στη βιομηχανία χρωμάτων. Διατίθεται στην αγορά είτε ως κοινός φωσφορικός ψευδάργυρος είτε ως τροποποιημένος ή «ενεργοποιημένος» φωσφορικός ψευδάργυρος.

3 Το 2001, το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας αγοράς φωσφορικού ψευδαργύρου κατείχαν οι πέντε ακόλουθοι Ευρωπαίοι παραγωγοί: η προσφεύγουσα, η James M. Brown Ltd (στο εξής: James Brown), η Société nouvelle des couleurs zinciques SA (στο εξής: SNCZ), η Trident Alloys Ltd (στο εξής: Trident) (πρώην Britannia Alloys & Chemicals Ltd, στο εξής: Britannia) και η Union Pigments AS (στο εξής: Union Pigments) (πρώην Waardals AS). Μεταξύ του 1994 και του 1998, η αξία της αγοράς του κοινού φωσφορικού ψευδαργύρου ανερχόταν σε 22 εκατομμύρια ευρώ περίπου ετησίως σε παγκόσμιο επίπεδο και σε 15 έως 16 εκατομμύρια ευρώ περίπου ετησίως σε επίπεδο Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ). Στον ΕΟΧ, η προσφεύγουσα, η SNCZ, η Trident (πρώην Britannia) και η Union Pigments κατείχαν αρκετά παρεμφερή μερίδια της αγοράς του κοινού φωσφορικού ψευδαργύρου, της τάξεως του 20 %. Η James Brown κατείχε σαφώς μικρότερο μερίδιο αγοράς. Οι αγοραστές του φωσφορικού ψευδαργύρου είναι μεγάλοι παραγωγοί χρωμάτων. Η αγορά χρωμάτων κυριαρχείται από ορισμένους πολυεθνικούς ομίλους εταιριών χημικών προϊόντων.

4 Στις 13 και 14 Μαΐου 1998, η Επιτροπή διενήργησε ταυτόχρονους και αιφνιδιαστικούς ελέγχους στους χώρους της Heubach, της SNCZ και της Trident, δυνάμει του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτου κανονισμού εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25). Από τις 13 έως τις 15 Μαΐου 1998, η Εποπτεύουσα Αρχή της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ), ενεργώντας κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 8, παράγραφος 3, του πρωτοκόλλου 23 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ), διενήργησε ταυτόχρονους και αιφνιδιαστικούς ελέγχους στους χώρους της Union Pigments, δυνάμει του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κεφαλαίου II του πρωτοκόλλου 4 της συμφωνίας μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου.

5 Κατά τη διοικητική διαδικασία, η Union Pigments και η Trident ενημέρωσαν την Επιτροπή για την πρόθεσή τους να συνεργαστούν πλήρως μαζί της, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής, της 18ης Ιουλίου 1996, σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (ΕΕ 1996, C 207, σ. 4, στο εξής: ανακοίνωση περί συνεργασίας) και προέβησαν αμφότερες σε δηλώσεις όσον αφορά τη σύμπραξη (στο εξής: δήλωση της Union Pigments και δήλωση της Trident).

6 Στις 2 Αυγούστου 2000, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση αιτιάσεων κατά των επιχειρήσεων που είναι αποδέκτριες της αποφάσεως η οποία αποτελεί το αντικείμενο της υπό κρίση προσφυγής (βλ. σκέψη 7 κατωτέρω), περιλαμβανομένης της προσφεύγουσας.

7 Στις 11 Δεκεμβρίου 2001, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 2003/437/ΕΚ, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 81 της Συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση COMP/E-1/37.027 – Φωσφορικός ψευδάργυρος) (ΕΕ 2003, L 153, σ. 1). Η απόφαση της Επιτροπής που λαμβάνεται υπόψη προς έκδοση της παρούσας αποφάσεως είναι η κοινοποιηθείσα στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, η οποία επισυνάπτεται στο δικόγραφο της προσφυγής (στο εξής: προσβαλλομένη απόφαση). Η απόφαση αυτή διαφέρει από ορισμένες απόψεις από τη δημοσιευθείσα στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

8 Με την προσβαλλομένη απόφαση, η Επιτροπή επισημαίνει ότι υπήρξε σύμπραξη μεταξύ της Britannia (Trident από 15ης Μαρτίου 1997), της Heubach, της James Brown, της SNCZ και της Union Pigments, από τις 24 Μαρτίου 1994 μέχρι τις 13 Μαΐου 1998. Η σύμπραξη περιορίστηκε στον κοινό φωσφορικό ψευδάργυρο. Πρώτον, τα μέλη της συμπράξεως συνήψαν συμφωνία κατανομής της αγοράς με ποσοστώσεις πωλήσεων για τους παραγωγούς. Δεύτερον, καθόριζαν «ελάχιστες» ή «συνιστώμενες» τιμές σε κάθε σύσκεψη, τις οποίες ακολουθούσαν εν γένει. Τρίτον, κατά ορισμένο μέτρο, υπήρξε κατανομή των πελατών.

9 Το διατακτικό της προσβαλλομένης αποφάσεως έχει ως εξής:

«Άρθρο 1

Η Britannia […], η […] Heubach […], η James […] Brown […], η [SNCZ], η Trident […] και η [Union Pigments] παρέβησαν τις διατάξεις του άρθρου 81, παράγραφος 1, της Συνθήκης και του άρθρου 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ, διά της συμμετοχής τους σε διαρκή συμφωνία ή/και εναρμονισμένη πρακτική στον τομέα του φωσφορικού ψευδαργύρου.

Η διάρκεια της παράβασης είχε ως εξής:

α) στην περίπτωση της […] Heubach […], της James […] Brown […], της [SNCZ] και της [Union Pigments]: από τις 24 Μαρτίου 1994 μέχρι τις 13 Μαΐου 1998.

[…]

Άρθρο 3

Τα ακόλουθα πρόστιμα επιβάλλονται για την παράβαση που αναφέρεται στο άρθρο 1:

α) Britannia […]: 3,37 εκατομμύρια ευρώ·

β) […] Heubach […]: 3,78 εκατομμύρια ευρώ·

γ) James […] Brown […]: 940 000 ευρώ·

δ) [SNCZ]: 1,53 εκατομμύρια ευρώ·

ε) Trident […]: 1,98 εκατομμύρια ευρώ·

στ) [Union Pigments]: 350 000 ευρώ.

[…]»

10 Για τον υπολογισμό των προστίμων, η Επιτροπή εφάρμοσε τη μεθοδολογία που εκτίθεται στις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ (ΕΕ 1998, C 9, σ. 3, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές) και την ανακοίνωση περί συνεργασίας.

11 Έτσι, η Επιτροπή καθόρισε κατ’ αρχάς ένα «βασικό ποσό», με γνώμονα τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 261 έως 313 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

12 Όσον αφορά τον πρώτο παράγοντα, η Επιτροπή έκρινε ότι η παράβαση έπρεπε να χαρακτηρισθεί ως «πολύ σοβαρή», λαμβανομένης υπόψη της φύσεως της υπό εξέταση συμπεριφοράς, του πραγματικού αντικτύπου της στην αγορά του φωσφορικού ψευδαργύρου και του γεγονότος ότι κάλυπτε το σύνολο της κοινής αγοράς και το σύνολο του ΕΟΧ, μετά την ίδρυσή του (αιτιολογική σκέψη 300 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Ανεξαρτήτως της μεγάλης σοβαρότητας της παραβάσεως, η Επιτροπή εξήγησε ότι θα ελάμβανε υπόψη το περιορισμένο μέγεθος της σχετικής αγοράς (αιτιολογική σκέψη 303 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

13 H Επιτροπή εφάρμοσε «διαφοροποιημένη μεταχείριση» στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις προκειμένου, αφενός, να λάβει υπόψη της την πραγματική οικονομική δυνατότητα αυτών να προξενήσουν σημαντική βλάβη στον ανταγωνισμό και, αφετέρου, να καθορίσει το πρόστιμο σε ύψος το οποίο να διασφαλίζει επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα (αιτιολογική σκέψη 304 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Προς τούτο, η Επιτροπή κατέταξε τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις σε δύο κατηγορίες, με γνώμονα τη «σχετική σημασία τους στην οικεία αγορά». Έτσι, βασίστηκε στον κύκλο εργασιών που καθεμία από τις επιχειρήσεις αυτές πραγματοποίησε εντός του ΕΟΧ κατά το τελευταίο έτος της παραβάσεως με την πώληση του οικείου προϊόντος και έλαβε υπόψη της ότι η προσφεύγουσα, η Britannia (Trident από 15ης Μαρτίου 1997), η SNCZ και η Union Pigments ήσαν «οι μεγαλύτεροι παραγωγοί φωσφορικού ψευδαργύρου στον ΕΟΧ, με αρκετά παραπλήσια μερίδια αγοράς, που υπερέβαιναν ή προσέγγιζαν το 20 % περίπου» (αιτιολογικές σκέψεις 307 και 308 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Η προσφεύγουσα κατατάχθηκε, όπως και η Britannia, η SNCZ, η Trident και η Union Pigments, στην πρώτη κατηγορία («αρχικό ποσό» 3 εκατομμυρίων ευρώ). Η James Brown, της οποίας το μερίδιο αγοράς ήταν «σημαντικά μικρότερο», κατατάχθηκε στη δεύτερη κατηγορία («αρχικό ποσό» 750 000 ευρώ) (αιτιολογικές σκέψεις 308 και 309 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

14 Ως προς τον σχετικό με τη διάρκεια παράγοντα, η Επιτροπή έκρινε ότι η παράβαση που μπορούσε να καταλογισθεί στην προσφεύγουσα ήταν «μέσης» διάρκειας, δεδομένου ότι διήρκεσε από τις 24 Μαρτίου 1994 μέχρι τις 13 Μαΐου 1998 (αιτιολογική σκέψη 310 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Κατά συνέπεια, προσαύξησε κατά 40 % το αρχικό ποσό του προστίμου της προσφεύγουσας, καταλήγοντας έτσι σε «βασικό ποσό» 4,2 εκατομμυρίων ευρώ (αιτιολογικές σκέψεις 310 και 313 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

15 Περαιτέρω, η Επιτροπή έκρινε ότι δεν υπήρχε λόγος να δεχθεί την ύπαρξη επιβαρυντικών ή ελαφρυντικών περιστάσεων εν προκειμένω (αιτιολογικές σκέψεις 314 έως 336 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Επιπλέον, η Επιτροπή απέρριψε τα επιχειρήματα περί «δυσμενών οικονομικών συνθηκών» υπό τις οποίες δημιουργήθηκε η σύμπραξη και περί των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών των οικείων επιχειρήσεων (αιτιολογικές σκέψεις 337 έως 343 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καθόρισε το πρόστιμο σε 4,2 εκατομμύρια ευρώ «πριν από την ενδεχόμενη εφαρμογή της ανακοινώσεως περί [συνεργασίας]» όσον αφορά την προσφεύγουσα (αιτιολογική σκέψη 344 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

16 Εξάλλου, η Επιτροπή υπενθύμισε το όριο το οποίο δεν μπορεί να υπερβεί, σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, το πρόστιμο που θα επιβληθεί σε καθεμία από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις. Το ύψος του προστίμου της προσφεύγουσας πριν από την εφαρμογή της ανακοινώσεως περί συνεργασίας δεν επηρεάστηκε από αυτό το ανώτατο όριο (αιτιολογική σκέψη 345 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

17 Τέλος, η Επιτροπή χορήγησε στην προσφεύγουσα μείωση κατά 10 % βάσει της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, λαμβανομένου υπόψη του ότι δήλωσε, με την απάντησή της στην ανακοίνωση αιτιάσεων, ότι δεν αμφισβητούσε κατ’ ουσίαν τα εκτιθέμενα στην ανακοίνωση αυτή πραγματικά περιστατικά (αιτιολογικές σκέψεις 360, 363 και 366 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Το τελικό ποσό του επιβληθέντος στην προσφεύγουσα προστίμου ανήλθε έτσι σε 3,78 εκατομμύρια ευρώ (αιτιολογική σκέψη 370 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων

18 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 28 Φεβρουαρίου 2002, η προσφεύγουσα άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.

19 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (πέμπτο τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία και, στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας, κάλεσε τους διαδίκους να προσκομίσουν ορισμένα έγγραφα και να απαντήσουν σε ορισμένες έγγραφες ερωτήσεις. Οι διάδικοι συμμορφώθηκαν προς τα αιτήματα αυτά.

20 Οι διάδικοι αγόρευσαν και απάντησαν στις ερωτήσεις του Πρωτοδικείου κατά τη συνεδρίαση που διεξήχθη την 1η Ιουλίου 2004.

21 Η προσφεύγουσα ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– κυρίως, να ακυρώσει το άρθρο 3, στοιχείο β΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως·

– επικουρικώς, να μειώσει το πρόστιμο που της επιβλήθηκε·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

22 Η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να απορρίψει την προσφυγή·

– να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.

Σκεπτικό

A – Επί της ενστάσεως ελλείψεως νομιμότητας

1. Επιχειρήματα των διαδίκων

23 Η προσφεύγουσα εκθέτει ότι το άρθρο 3, στοιχείο β΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως είναι άκυρο, διότι το πρόστιμο που επιβάλλει υπολογίσθηκε βάσει κατευθυντηρίων γραμμών που αντιβαίνουν στο άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17.

24 Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η υπό κρίση ένσταση ελλείψεως νομιμότητας είναι παραδεκτή και ότι το επιχείρημα της Επιτροπής, κατά το οποίο το παράνομο των κατευθυντηρίων γραμμών δεν θα κατέληγε στην ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως διότι μόνον το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 αποτελεί τη νομική της βάση, πρέπει να απορριφθεί.

25 Επί της ουσίας, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται, πρώτον, ότι το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 πρέπει να θεωρηθεί ότι θεσπίζει γενική υποχρέωση υπολογισμού των προστίμων σε αναλογία προς τον κύκλο εργασιών των εμπλεκομένων επιχειρήσεων. Συγκεκριμένα, αυτός είναι ο μόνος τρόπος κατά τον οποίο μπορεί να ληφθεί υπόψη η οικονομική δυνατότητα της οικείας επιχειρήσεως. Οι κατευθυντήριες γραμμές λαμβάνουν ως αφετηρία γενικές κατηγορίες προστίμων καθοριζόμενες ανεξαρτήτως του κύκλου εργασιών και, κατά συνέπεια, της οικονομικής ισχύος της οικείας επιχειρήσεως. Ειδικότερα, προβλέπουν κατ’ αποκοπήν ποσό τουλάχιστον 20 εκατομμυρίων ευρώ για τις παραβάσεις που χαρακτηρίζονται ως «πολύ σοβαρές», ανεξαρτήτως του μεγέθους της οικείας επιχειρήσεως.

26 Η παράβαση αυτή εξακολουθεί να υφίσταται παρά το γεγονός ότι οι κατευθυντήριες γραμμές επιτρέπουν τη διαφοροποίηση σύμφωνα με ορισμένα στοιχεία, μεταξύ των οποίων η φύση της διαπραχθείσας παραβάσεως, η πραγματική οικονομική δυνατότητα του αυτουργού της παραβάσεως να προξενήσει σημαντική ζημία στους άλλους επιχειρηματίες ή το περιορισμένο μέγεθος της σχετικής αγοράς. Συγκεκριμένα, η διαφοροποίηση αυτή είναι δυνατή μόνον εντός του πλαισίου των κατηγοριών που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές.

27 Όσον αφορά το επιχείρημα της Επιτροπής ότι η οικονομική δυνατότητα μιας επιχειρήσεως, η οποία προκύπτει ιδίως από τον συνολικό κύκλο της εργασιών αποτελεί ένα μόνον από τα κριτήρια τα οποία πρέπει να λαμβάνει υπόψη, η προσφεύγουσα αντιτείνει ότι δεν αμφισβητεί ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πλείονα κριτήρια, αλλά προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν το έπραξε υπέρ της. Από τη νομολογία προκύπτει ότι οι κατευθυντήριες γραμμές δεν εμποδίζουν «να ληφθούν υπόψη [ο συνολικός κύκλος εργασιών ή ο κύκλος εργασιών των εμπλεκομένων επιχειρήσεων στην αγορά του επιμάχου προϊόντος] κατά την επιμέτρηση του προστίμου, προκειμένου να τηρηθούν οι γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου και όταν το επιβάλλουν οι περιστάσεις» (απόφαση του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002, T-23/99, LR AF 1998 κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II-1705, σκέψη 283).

28 Δεύτερον, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι, υπολογίζοντας τα πρόστιμα βάσει ποσών καθοριζομένων απολύτως, οι κατευθυντήριες γραμμές επιβάλλουν μια μέθοδο υπολογισμού η οποία παραγνωρίζει το μέγεθος των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ΜΜΕ) όπως η προσφεύγουσα. Παρατηρεί ότι πραγματοποίησε συνολικό κύκλο εργασιών 71 εκατομμυρίων ευρώ το 2000 και ότι, σε ευρωπαϊκή κλίμακα στην αγορά του κοινού φωσφορικού ψευδαργύρου, πραγματοποίησε κύκλο εργασιών μόλις 3,48 εκατομμυρίων ευρώ το 2000, ήτοι περίπου 4,9 % του συνολικού κύκλου της εργασιών. Προσθέτει ότι μια μικρή ομάδα η οποία απαρτιζόταν από έξι το πολύ συνεργάτες, επικουρούμενους από μερικούς υπαλλήλους, ήταν υπεύθυνη για τον κύκλο εργασιών που πραγματοποιήθηκε στην αγορά αυτή. Η προσφεύγουσα δεν πραγματοποίησε κανένα κέρδος με το επίμαχο προϊόν και συχνά σημείωνε ζημίες.

29 Τα βασικά ποσά όμως, περιλαμβανομένου του ποσού των 20 τουλάχιστον εκατομμυρίων ευρώ για τις παραβάσεις που χαρακτηρίζονται ως «πολύ σοβαρές», εφαρμόζονται ακόμη και αν οι οικείες επιχειρήσεις είναι ΜΜΕ. Η συνέπεια αυτής της επιβολής κατ’ αποκοπήν ποσών εν προκειμένω είναι ότι το επιβληθέν στην προσφεύγουσα πρόστιμο είναι σημαντικά υψηλότερο, σε σχέση με τον συνολικό κύκλο εργασιών, προς τα επιβληθέντα σε άλλες υποθέσεις παρεμφερείς από πλευράς σοβαρότητας της παραβάσεως. Προς στήριξη του επιχειρήματος αυτού, η προσφεύγουσα επικαλείται πλείονες αποφάσεις της Επιτροπής, με τις οποίες αυτή επέβαλε σχετικώς χαμηλότερα πρόστιμα [απόφαση 98/273/ΕΚ της Επιτροπής, της 28ης Ιανουαρίου 1998, στο πλαίσιο διαδικασίας του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (υπόθεση IV/35.733 – VW) (ΕΕ L 124, σ. 60, στο εξής: απόφαση Volkswagen)· απόφαση 1999/210/ΕΚ της Επιτροπής, της 14ης Οκτωβρίου 1998, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (υπόθεση IV/F-3/33.708 – British Sugar plc, υπόθεση IV/F-3/33.709 – Tate & Lyle plc, υπόθεση IV/F-3/33.710 – Napier Brown & Company Ltd, υπόθεση IV/F-3/33.711 – James Budgett Sugars Ltd) (ΕΕ 1999, L 76, σ. 1, στο εξής: απόφαση British Sugar)· απόφαση 1999/60/ΕΚ της Επιτροπής, της 21ης Οκτωβρίου 1998, σχετικά με διαδικασία κινηθείσα βάσει του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (υπόθεση IV/35.691/Ε-4 – Καρτέλ προμονωμένων σωλήνων) (ΕΕ 1999, L 24, σ. 1, στο εξής: απόφαση «προμονωμένοι σωλήνες»)]. Έτσι, το επιβληθέν στην προσφεύγουσα πρόστιμο είναι μέχρι 280 φορές υψηλότερο, σε σχέση με τον κύκλο της εργασιών, από το καθορισθέν με την απόφαση British Sugar. Με άλλα λόγια, οι κατευθυντήριες γραμμές είναι παράνομες καθόσον καταλήγουν, για παρεμφερείς από πλευράς σοβαρότητας παραβάσεις, σε πρόστιμα δυσανάλογα σε σχέση με τους κύκλους εργασιών.

30 Απαντώντας στο επιχείρημα της Επιτροπής ότι έλαβε υπόψη το μέγεθος της προσφεύγουσας όταν καθόρισε το αρχικό ποσό σε 3 εκατομμύρια ευρώ (βλ. σκέψη 13 ανωτέρω) και όχι σε 20 εκατομμύρια ευρώ, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η επιβολή κατ’ αποκοπήν ποσών ασκεί παρά ταύτα επιρροή επί των επιβαλλομένων προστίμων και καταλήγει σε δυσανάλογα πρόστιμα.

31 Τρίτον, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η αύξηση του βασικού ποσού αναλόγως της διάρκειας της παραβάσεως, την οποία προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές, είναι επίσης παράνομη. Ορισμένες παραβάσεις, ιδίως οι συμπράξεις περί των ποσοστώσεων διαρκούν, ως εκ της φύσεώς τους, πλείονα έτη. Αυτή η μακρά διάρκεια έχει ήδη κολασθεί με τον χαρακτηρισμό της παραβάσεως ως πολύ σοβαρής. Συνεπώς, οι κατευθυντήριες γραμμές, προβλέποντας προσαυξήσεις για τις παραβάσεις με γνώμονα τη διάρκειά τους, καταλήγουν σε διττό κολασμό της εμπλεκομένης επιχειρήσεως.

32 Κατ’ αρχάς, η Επιτροπή εκφράζει αμφιβολίες ως προς το παραδεκτό της ενστάσεως ελλείψεως νομιμότητας, λόγω του ότι οι κατευθυντήριες γραμμές δεν συνιστούν τη νομική βάση της προσβαλλομένης αποφάσεως. Μολονότι χρησιμοποίησε τη μεθοδολογία που εκτίθεται στις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων εν προκειμένω, γεγονός παραμένει ότι το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 αποτελεί τη μόνη νομική βάση της αποφάσεως αυτής. Έτσι, ακόμη και αν οι κατευθυντήριες γραμμές ήθελαν κριθούν παράνομες, τούτο δεν θα συνεπαγόταν το παράνομο της προσβαλλομένης αποφάσεως.

33 Επί της ουσίας, η Επιτροπή παρατηρεί ότι από τις αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002 που αφορούν τη σύμπραξη των παραγωγών προμονωμένων σωλήνων, προκύπτει ότι οι κατευθυντήριες γραμμές δεν αντιβαίνουν στο άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002, T-9/99, HFB κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II-1487· T-15/99, Brugg Rohrsysteme κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II-1613· T-16/99, Lögstör Rör κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II-1633· T-17/99, KE KELIT κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II-1647· T-21/99, Dansk Rørindustri κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II-1681· T-28/99, Sigma Tecnologie κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. ΙI-1845· T-31/99, ABB Asea Brown Boveri κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, II-1881, και, ιδίως, LR AF 1998 κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 27, σκέψεις 223 έως 232 και 278 έως 291). Κατά συνέπεια, η ένσταση αυτή ελλείψεως νομιμότητας πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη.

34 Η Επιτροπή αμφισβητεί, μεταξύ άλλων, το βάσιμο του επιχειρήματος της προσφεύγουσας ότι έπρεπε να λάβει υπόψη τον περιορισμένο κύκλο της εργασιών και ότι δεν τήρησε τη σχέση μεταξύ του συνολικού κύκλου εργασιών και του προστίμου την οποία καθόρισε με άλλες αποφάσεις. Όσον αφορά τη σύγκριση με την απόφαση British Sugar, παρατηρεί ότι η προσφεύγουσα προφανώς θεωρεί ότι είτε η Επιτροπή έπρεπε να καθορίσει το αρχικό ποσό με γνώμονα τη σοβαρότητα της παραβάσεως σε 18 εκατομμύρια ευρώ (το αρχικό ποσό στην απόφαση British Sugar) πολλαπλασιαζόμενο επί 280, ήτοι 5,04 δισεκατομμύρια ευρώ, είτε έπρεπε να διαιρέσει διά 280 το αρχικό ποσό των 3 εκατομμυρίων ευρώ που καθορίσθηκε στην περίπτωση της προσφεύγουσας και να καταλήξει σε αρχικά ποσά ύψους 10 000 ευρώ. Η προσφεύγουσα παραβλέπει το ότι η Επιτροπή, κατά τη νομολογία, πρέπει εν πάση περιπτώσει να καθορίσει ποσό το οποίο να έχει αρκούντως αποτρεπτικό χαρακτήρα.

2. Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

35 Διαπιστώνεται κατ’ αρχάς ότι, μολονότι οι κατευθυντήριες γραμμές δεν αποτελούν τη νομική βάση της προσβαλλομένης αποφάσεως, δεδομένου ότι η απόφαση αυτή εκδόθηκε βάσει του κανονισμού 17, καθορίζουν κατά τρόπο γενικό και αφηρημένο τη μέθοδο που θέσπισε η Επιτροπή για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων (απόφαση LR AF 1998 κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 27, σκέψη 274). Λαμβανομένων υπόψη των νομικών αποτελεσμάτων που μπορούν να παράγουν οι κανόνες συμπεριφοράς όπως οι κατευθυντήριες γραμμές και δεδομένου ότι αυτές περιέχουν διατάξεις γενικής ισχύος ως προς τις οποίες δεν αμφισβητείται ότι εφαρμόσθηκαν από την Επιτροπή στην προσβαλλομένη απόφαση, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ της αποφάσεως αυτής και των κατευθυντηρίων γραμμών. Επομένως, η ένσταση ελλείψεως νομιμότητας είναι παραδεκτή.

36 Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι οι κατευθυντήριες γραμμές είναι παράνομες καθόσον, αντιθέτως προς το γράμμα του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, το οποίο προβλέπει, κατά την προσφεύγουσα, ότι τα πρόστιμα πρέπει να υπολογίζονται σε αναλογία προς τον κύκλο εργασιών των εμπλεκομένων επιχειρήσεων, λαμβάνουν ως αφετηρία γενικές κατηγορίες προστίμων καθοριζόμενες ανεξαρτήτως του κύκλου εργασιών. Έτσι, το γεγονός ότι η προσφεύγουσα είναι ΜΜΕ παραγνωρίστηκε. Επιπλέον, οι κατευθυντήριες γραμμές λαμβάνουν υπόψη δύο φορές τη διάρκεια της παραβάσεως.

37 Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η προσφεύγουσα, οι κατευθυντήριες γραμμές δεν βαίνουν πέραν του νομικού πλαισίου των κυρώσεων το οποίο καθορίζει το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17. Συγκεκριμένα, η γενική μέθοδος υπολογισμού των προστίμων, η οποία περιγράφεται στις κατευθυντήριες γραμμές, στηρίζεται στα δύο κριτήρια που αναφέρει το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, ήτοι της βαρύτητας της παραβάσεως και της διάρκειάς της, τηρουμένου συγχρόνως του ανωτάτου ορίου σε σχέση προς τον κύκλο εργασιών κάθε επιχειρήσεως το οποίο προβλέπει η ίδια αυτή διάταξη (απόφαση LR AF 1998 κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 27, σκέψεις 231 και 232, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 29ης Απριλίου 2004, T-236/01, T-239/01, T-244/01 έως T-246/01, T-251/01 και T-252/01, Tokai Carbon κ.λπ. κατά Επιτροπής, μη δημοσιευθείσα ακόμη στη Συλλογή, σκέψεις 189 και 190).

38 Με τις κατευθυντήριες γραμμές η Επιτροπή εκθέτει τον τρόπο κατά τον οποίο εκτιμά τους παράγοντες που αφορούν τη σοβαρότητα και τη διάρκεια καθώς και τη μεθοδολογία της για την αξιολόγηση των παραβάσεων σε σχέση με τη φύση τους και τις οικείες περιστάσεις. Το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 δεν επιβάλλει να είναι το πρόστιμο ανάλογο προς τον κύκλο εργασιών της εμπλεκομένης επιχειρήσεως. Από το άρθρο αυτό προκύπτει απλώς ότι, αν το πρόστιμο υπερβαίνει το ένα εκατομμύριο ευρώ, δεν μπορεί να υπερβεί το ανώτατο όριο του 10 % επί του κύκλου εργασιών της οικείας επιχειρήσεως (απόφαση LR AF 1998 κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 27, σκέψη 278).

39 Επιπλέον, οι κατευθυντήριες γραμμές παρέχουν στην Επιτροπή τη δυνατότητα να λαμβάνει υπόψη, όταν το επιβάλλουν οι περιστάσεις, την ιδιαίτερη κατάσταση στην οποία βρίσκονται οι ΜΜΕ σε σχέση με τις επιχειρήσεις που έχουν μεγαλύτερο κύκλο εργασιών, στη σχετική αγορά ή συνολικά. Το Πρωτοδικείο έχει κρίνει συναφώς ότι, κατά την εφαρμογή των κατευθυντηρίων γραμμών, ο κύκλος εργασιών των εμπλεκομένων επιχειρήσεων μπορεί να ληφθεί υπόψη όταν εξετάζεται η πραγματική οικονομική ικανότητα των παραβατών να προξενήσουν σημαντική ζημία στους άλλους επιχειρηματίες και η ανάγκη να εξασφαλιστεί ότι το πρόστιμο θα έχει επαρκώς αποτρεπτικό χαρακτήρα ή όταν λαμβάνεται υπόψη το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις μεγάλου μεγέθους έχουν στις περισσότερες περιπτώσεις επαρκείς υποδομές ώστε να διαθέτουν τις νομικοοικονομικές γνώσεις που τους επιτρέπουν να αξιολογήσουν καλύτερα τον παράνομο χαρακτήρα της συμπεριφοράς τους και τις συνέπειες που απορρέουν εντεύθεν από την άποψη του δικαίου του ανταγωνισμού. Ο κύκλος εργασιών των εμπλεκομένων επιχειρήσεων μπορεί επίσης να ληφθεί υπόψη κατά τον καθορισμό του ειδικού βάρους και, συνεπώς, του πραγματικού αντίκτυπου της παράνομης συμπεριφοράς εκάστης επιχειρήσεως για τον ανταγωνισμό, ιδίως όταν υφίστανται σημαντικές διαφορές ως προς το μέγεθος μεταξύ των επιχειρήσεων που διαπράττουν παράβαση της αυτής φύσεως. Ομοίως, ο κύκλος εργασιών των επιχειρήσεων μπορεί να παράσχει ένδειξη σχετικά με το οικονομικό ή χρηματοοικονομικό όφελος που έχουν ενδεχομένως αποκομίσει οι παραβάτες ή σχετικά με άλλα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους τα οποία, αναλόγως της περιστάσεως, πρέπει να ληφθούν υπόψη (αποφάσεις Lögstör Rör κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 33, σκέψεις 295 και 296, και Dansk Rørindustri κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 33, σκέψη 203).

40 Όσον αφορά τον ισχυρισμό της προσφεύγουσας ότι οι κατευθυντήριες γραμμές αντιβαίνουν στο άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 καθόσον προβλέπουν κατ’ αποκοπήν ποσό τουλάχιστον 20 εκατομμυρίων ευρώ για τις πολύ σοβαρές παραβάσεις, ακόμη και αν η εμπλεκόμενη επιχείρηση είναι ΜΜΕ, διαπιστώνεται ότι τα βασικά ποσά των κατευθυντηρίων γραμμών είναι μόνον «προβλεπόμενα» (σημείο I A). Συνεπώς, η Επιτροπή είναι απολύτως ελεύθερη να καθορίσει βασικό ποσό κάτω των 20 εκατομμυρίων ευρώ. Έτσι, μολονότι η προσφεύγουσα διέπραξε πολύ σοβαρή παράβαση εν προκειμένω, η Επιτροπή καθόρισε το αρχικό ποσό του προστίμου της σε 3 εκατομμύρια ευρώ, ποσό σαφώς χαμηλότερο από τα 20 εκατομμύρια ευρώ που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές για τις πολύ σοβαρές παραβάσεις (αιτιολογική σκέψη 309 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

41 Όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι οι κατευθυντήριες γραμμές καταλήγουν στην επιβολή προστίμων υψηλότερων, σε ποσοστό του κύκλου εργασιών, από τα επιβληθέντα σε άλλες επιχειρήσεις σε προηγούμενες παρεμφερείς υποθέσεις, υπογραμμίζεται ότι η προγενέστερη πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής δεν χρησιμεύει η ίδια ως νομικό πλαίσιο των προστίμων που επιβάλλονται στον τομέα του ανταγωνισμού (απόφαση LR AF 1998 κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 27, σκέψη 234). Πράγματι, το ότι η Επιτροπή επέβαλε στο παρελθόν πρόστιμα ορισμένου ύψους για ορισμένες μορφές παραβάσεων δεν της στερεί τη δυνατότητα να αυξάνει το ύψος αυτό, εντός των ορίων που τίθενται με τον κανονισμό 17, αν τούτο είναι αναγκαίο προκειμένου να κατοχυρωθεί η εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού (απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Ιουνίου 1983, 100/80 έως 103/80, Musique diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 1825, σκέψη 109, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998, T-304/04, Europa Carton κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. ΙΙ-869, σκέψη 89).

42 Κατά το μέτρο που η Επιτροπή επιβάλλει, στις επιχειρήσεις που εμπλέκονται στην ίδια παράβαση, πρόστιμα που δικαιολογούνται, για καθεμία από αυτές, σε σχέση με τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως, δεν μπορεί να της προσαφθεί ότι, για ορισμένες από τις επιχειρήσεις αυτές, το πρόστιμο είναι υψηλότερο, σε σχέση με τον κύκλο εργασιών, από το πρόστιμο άλλων επιχειρήσεων σε προηγούμενες υποθέσεις (βλ., κατ’ αναλογίαν, LR AF 1998 κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 27, σκέψη 278).

43 Προσθετέον ότι η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να καθορίζεται βάσει διαφόρων στοιχείων, όπως είναι, μεταξύ άλλων, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το όλο πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, τούτο δε χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων που πρέπει υποχρεωτικά να λαμβάνονται υπόψη (απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Ιουλίου 1997, C-219/95 P, Ferriere Nord κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. Ι-4411, σκέψη 33, και απόφαση LR AF 1998 κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 27, σκέψη 236). Τα ουσιώδη στοιχεία, όπως οι σχετικές αγορές, τα οικεία προϊόντα, οι οικείες χώρες, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις και τα κρίσιμα διαστήματα, διαφέρουν αναλόγως της υποθέσεως. Επομένως, η Επιτροπή δεν μπορεί να υποχρεωθεί να επιβάλλει πρόστιμα τα οποία αντιπροσωπεύουν το ίδιο ποσοστό των κύκλων εργασιών σε όλες τις παρεμφερείς από πλευράς σοβαρότητας υποθέσεις (απόφαση του Πρωτοδικείου της 13ης Ιανουαρίου 2004, T-67/01, JCB Service κατά Επιτροπής, μη δημοσιευθείσα ακόμη στη Συλλογή, σκέψεις 187 έως 189).

44 Υπενθυμίζεται, εν πάση περιπτώσει, ότι τα «κατ’ αποκοπήν» ποσά που προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές είναι μόνον ενδεικτικά και, συνεπώς, εντεύθεν δεν μπορεί να απορρέει αφ’ εαυτής παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας.

45 Όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι οι κατευθυντήριες γραμμές έχουν ως συνέπεια ότι λαμβάνεται δύο φορές υπόψη ο σχετικός με τη διάρκεια των παραβάσεων παράγοντας, επισημαίνεται ότι το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 προβλέπει ρητώς ότι πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, για τον καθορισμό του ποσού του προστίμου, «εκτός από τη βαρύτητα της παραβάσεως, και η διάρκειά της». Βάσει της διατάξεως αυτής, ακόμη και αν υποτεθεί ότι ορισμένες παραβάσεις ενέχουν εγγενώς το στοιχείο της διάρκειας, δεν μπορεί να απαγορευθεί στην Επιτροπή η συνεκτίμηση της πραγματικής τους διάρκειας στην εκάστοτε υπόθεση. Έτσι, το ζημιογόνο αποτέλεσμα των συμπράξεων που, παρά τη σκοπούμενη μακρά διάρκειά τους, ανακαλύπτονται από την Επιτροπή ή καταγγέλλονται από κάποιον συμμετέχοντα έπειτα από βραχεία διάρκεια πραγματικής λειτουργίας είναι ασφαλώς λιγότερο σημαντικό σε σχέση με το αποτέλεσμα που θα είχαν αν είχαν πραγματικά εφαρμοστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Κατά συνέπεια, είναι σημαντικό σε όλες τις περιπτώσεις να γίνεται διάκριση μεταξύ της διάρκειας μιας παραβάσεως και της σοβαρότητάς της, όπως αυτή προκύπτει από την ίδια τη φύση της παραβάσεως (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση Tokai Carbon κ.λπ. κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 37, σκέψη 259).

46 Επομένως, η ένσταση ελλείψεως νομιμότητας πρέπει να απορριφθεί.

B – Επί των λόγων ακυρώσεως

47 Η προσφεύγουσα προβάλλει πέντε λόγους ακυρώσεως. Ο πρώτος αντλείται από την παράβαση του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και των κατευθυντηρίων γραμμών. Ο δεύτερος αντλείται από την παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας. Ο τρίτος αντλείται από την παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως. Ο τέταρτος αντλείται από την παράβαση του άρθρου 7 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών, που υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ). Ο πέμπτος αντλείται από την παράβαση του άρθρου 253 ΕΚ.

1. Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως, αντλούμενου από παράβαση του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και των κατευθυντηρίων γραμμών

48 Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι, ακόμη και αν υποτεθεί ότι οι κατευθυντήριες γραμμές θα κριθούν σύννομες, πρέπει να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή τις εφάρμοσε εσφαλμένα. Κατ’ αυτήν, το άρθρο 3, στοιχείο β΄, της προσβαλλομένης αποφάσεως αντιβαίνει τόσο στο άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 όσο και στις κατευθυντήριες γραμμές. Ο λόγος αυτός έχει τρία σκέλη, με τα οποία η προσφεύγουσα ισχυρίζεται τα εξής:

– η Επιτροπή δεν εκτίμησε ορθώς τη σοβαρότητα της παραβάσεως·

– το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της ότι η παράβαση αφορούσε μικρό μόνο μέρος του κύκλου της εργασιών συνιστά παράβαση του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και των κατευθυντηρίων γραμμών·

– η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της την οικονομική δυνατότητα της προσφεύγουσας.

Επί του πρώτου σκέλους, αντλούμενου από την εσφαλμένη εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως

49 Κατά την προσφεύγουσα, η σοβαρότητα της παραβάσεως είναι καθοριστική για τον υπολογισμό του προστίμου, δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17. Εν προκειμένω, ο εκ μέρους της Επιτροπής χαρακτηρισμός της παραβάσεως ως «πολύ σοβαρής», λόγω της φύσεώς της και του αντικτύπου της στη αγορά (αιτιολογική σκέψη 300 της προσβαλλομένης αποφάσεως), είναι εσφαλμένος. Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή, αφενός, παρέλειψε να λάβει υπόψη της όλα τα ουσιώδη πραγματικά περιστατικά, ιδίως τον περιορισμένο χαρακτήρα της παραβάσεως, και, αφετέρου, δεν ανέλυσε ορθώς τα στοιχεία που έλαβε υπόψη της. Αν είχε αξιολογήσει ορθώς την παράβαση, θα είχε επιβάλει χαμηλότερο πρόστιμο.

50 Το πρώτο αυτό σκέλος του πρώτου λόγου ακυρώσεως περιλαμβάνει τέσσερις αιτιάσεις, αντλούμενες από το ότι η Επιτροπή εκτίμησε εσφαλμένως τα εξής:

– τη φύση της παραβάσεως·

– τα αποτελέσματα της παραβάσεως στην αγορά·

– την κρίση στον τομέα του φωσφορικού ψευδαργύρου ως ελαφρυντική περίσταση·

– το γεγονός ότι η παράβαση διαφέρει από τις άλλες συμπράξεις που έχουν χαρακτηρισθεί ως πολύ σοβαρές.

Επί της φύσεως της παραβάσεως

– Επιχειρήματα των διαδίκων

51 Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή έπρεπε να χαρακτηρίσει την παράβαση ως μέτριας εντάσεως και ότι, συνεπώς, έπρεπε να της έχει επιβληθεί χαμηλότερο πρόστιμο. Δέχεται μεν ότι η σύμπραξη αποτελούσε σοβαρή παραβίαση του δικαίου του ανταγωνισμού, αλλά ισχυρίζεται ότι ο κίνδυνος για τον ανταγωνισμό ήταν σχετικά μικρός, λαμβανομένων υπόψη των μετριοπαθών πτυχών της συμπράξεως. Επισημαίνει ότι, κατά παγία νομολογία, «για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων, πρέπει να ληφθούν υπόψη όλα τα στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν την εκτίμηση της σοβαρότητας των παραβάσεων» (απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Μαρτίου 2000, T-25/95, T-26/95, T-30/95 έως T-32/95, T-34/95 έως T-39/95, T-42/95 έως T-46/95, T-48/95, T-50/95 έως T-65/95, T-68/95 έως T-71/95, T-87/95, T-88/95, T-103/95 και T-104/95, Cimenteries CBR κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. II-491, σκέψη 4949, και απόφαση Musique diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 41, σκέψεις 120 και 129). Στο παρελθόν, η Επιτροπή συμμορφώθηκε προς τη νομολογία αυτή. Αντιθέτως, εν προκειμένω, ενώ με την ανακοίνωση αιτιάσεων αναγνώρισε την ύπαρξη στοιχείων που αποδεικνύουν τον μετριοπαθή χαρακτήρα της παραβάσεως, κατόπιν πρόδηλης μεταστροφής της πολιτικής της ως προς τα πρόστιμα, αγνόησε στη συνέχεια τα ίδια αυτά στοιχεία με την προσβαλλομένη απόφαση. Εξάλλου, η Επιτροπή, με το υπόμνημα αντικρούσεως, μετέβαλε άποψη όσον αφορά τη σπουδαιότητα των μετριοπαθών πτυχών. Συγκεκριμένα, με την απόφαση δέχεται ότι οι πτυχές αυτές ήσαν ουσιώδεις για την εκ μέρους της ανάλυση της σπουδαιότητας της παραβάσεως, αλλά ουδόλως μετέβαλαν το γεγονός ότι η παράβαση έπρεπε να χαρακτηρισθεί ως «πολύ σοβαρή».

52 Στη συνέχεια, η προσφεύγουσα εκθέτει τους λόγους για τους οποίους, κατ’ αυτήν, η παράβαση δεν έπρεπε να χαρακτηρισθεί ως «πολύ σοβαρή».

53 Πρώτον, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η παράβαση συνίστατο σε ανεπίσημη συμφωνία η οποία δεν συνοδευόταν από κανέναν ειδικό μηχανισμό θέσεώς της σε εφαρμογή από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις. Μολονότι η Επιτροπή αναγνώρισε το γεγονός αυτό με την ανακοίνωση αιτιάσεων, ωστόσο δεν μείωσε το πρόστιμο στην προσβαλλομένη απόφαση. Αντιθέτως, με την απόφαση «πολυπροπυλένιο», η Επιτροπή επέβαλε χαμηλό πρόστιμο, λαμβάνοντας υπόψη το ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις δεν είχαν προβλέψει μηχανισμό θέσεως σε εφαρμογή [απόφαση 86/398/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 23ης Απριλίου 1986, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΟΚ (IV/31.149 – Πολυπροπυλένιο) (ΕΕ L 230, σ. 1, στο εξής: απόφαση «πολυπροπυλένιο»), σημείο 108]. Εκ φύσεως, μια παράβαση έχει λιγότερο ολέθρια αποτελέσματα στην αγορά όταν δεν περιλαμβάνει μηχανισμό θέσεως σε εφαρμογή. Η προσφεύγουσα αρνείται το βάσιμο του επιχειρήματος της Επιτροπής ότι η υπό κρίση υπόθεση διαφέρει από αυτήν επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση «πολυπροπυλένιο», καθόσον τα μέρη των υπό κρίση συμφωνιών υπέκειντο σε πιέσεις που είχαν την ίδια λειτουργία και τα ίδια αποτελέσματα με έναν σαφή μηχανισμό θέσεως σε εφαρμογή. Θεωρεί ότι το γεγονός ότι δεν προβλέφθηκε κανένα μέτρο καταναγκασμού ικανό να διασφαλίσει την τήρηση των ποσοστώσεων, τόσο στην υπόθεση «πολυπροπυλένιο» όσο και στην υπό κρίση υπόθεση, αποτελεί καθοριστικό στοιχείο.

54 Απαντώντας στο επιχείρημα ότι η Επιτροπή δεν υποχρεούται να λάβει υπόψη την προηγούμενη πρακτική της, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι, κατά τη νομολογία, η Επιτροπή υποχρεούται να εξετάζει όλα τα στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν την εκτίμηση της σοβαρότητας των παραβάσεων (απόφαση Cimenteries CBR κ.λπ. κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 51, σκέψη 4949). Επομένως, η Επιτροπή δεν μπορούσε να μη λάβει υπόψη της, «αυθαιρέτως και χωρίς καθοριστικό λόγο», τα κριτήρια που έχει θεωρήσει με προηγούμενες αποφάσεις ουσιώδη για την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως. Επιπλέον, η Επιτροπή παραμόρφωσε το περιεχόμενο της αποφάσεως του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998, T-347/94, Mayr-Melnhof κατά Επιτροπής (Συλλογή 1998, σ. ΙΙ-1751). Η προσφεύγουσα αναγνωρίζει ότι, με την απόφαση αυτή, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι «το γεγονός και μόνον ότι η Επιτροπή έχει θεωρήσει, κατά την πρακτική που ακολουθούσε προηγουμένως για τη λήψη των αποφάσεών της, ότι ορισμένα στοιχεία συνιστούσαν ελαφρυντικές περιστάσεις για την επιμέτρηση του προστίμου δεν συνεπάγεται ότι είναι υποχρεωμένη να εκφέρει την ίδια κρίση και σε μεταγενέστερη απόφασή της» (σκέψη 368). Ωστόσο, θεωρεί ότι η διαπίστωση αυτή δεν θίγει την υποχρέωση της Επιτροπής να λαμβάνει υπόψη όλα τα ουσιώδη στοιχεία. Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η έλλειψη μηχανισμού θέσεως σε εφαρμογή, η έλλειψη εμποδίων στον ανταγωνισμό μεταξύ κρατών μελών (βλ. σκέψη 56 κατωτέρω) και ο δευτερεύων ρόλος τον οποίο έπαιζαν οι τιμές (βλ. σκέψη 57 κατωτέρω) αποτελούν βασικά στοιχεία για την ορθή εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως. Προσθέτει ότι η Επιτροπή παρέβλεψε όλα τα ευνοϊκά για τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις στοιχεία, ενώ αυτά ήσαν ουσιώδη για την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως. Διευκρινίζει ότι στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η προπαρατεθείσα απόφαση Mayr-Melnhof κατά Επιτροπής υπήρχε μια κρίση στον τομέα, η οποία έπρεπε προπάντων να ληφθεί υπόψη ως ελαφρυντική περίσταση ή ως αντικειμενικός παράγοντας, υπό την έννοια του σημείου 5 των κατευθυντηρίων γραμμών, και η οποία είναι λιγότερο σημαντική για την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως από τα στοιχεία που προέβαλε η προσφεύγουσα εν προκειμένω. Εξάλλου, η προσφεύγουσα αμφισβητεί ότι η απόφαση LR AF 1998 κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 27, επιτρέπει στην Επιτροπή να αφίσταται της προηγούμενης πρακτικής της λήψεως αποφάσεων. Συγκεκριμένα, οι διαπιστώσεις του Πρωτοδικείου στην απόφαση αυτή αποτελούν απάντηση στον ισχυρισμό της LR AF ότι η μεταβολή του προηγούμενου ύψους των προστίμων την οποία συνεπάγονταν οι κατευθυντήριες γραμμές συνιστούσε αλλοίωση του νομικού πλαισίου που καθορίζει τα πρόστιμα που μπορούν να επιβληθούν. Η απόφαση αυτή δεν επιτρέπει στην Επιτροπή να παραγνωρίζει ουσιώδη στοιχεία για την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως.

55 Όσον αφορά το επιχείρημα της Επιτροπής ότι το Πρωτοδικείο διαπίστωσε, με την απόφαση της 14ης Μαΐου 1998, T-348/94, Enso Española κατά Επιτροπής (Συλλογή 1998, σ. ΙΙ-1875), ότι η έλλειψη μέτρων ελέγχου της θέσεως μιας συμπράξεως σε εφαρμογή δεν μπορεί αφ’ εαυτής να συνιστά ελαφρυντική περίσταση, η προσφεύγουσα παρατηρεί ότι η απόφαση αυτή στερείται ενδιαφέροντος για την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως. Προσθέτει ότι το Πρωτοδικείο, με την απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 1991, T-6/89, Enichem Anic κατά Επιτροπής (Συλλογή 1991, σ. ΙΙ-1623, σκέψεις 269 έως 271), έκρινε ότι η έλλειψη μέτρων ελέγχου της θέσεως της συμπράξεως σε εφαρμογή συνιστά ελαφρυντική περίσταση.

56 Δεύτερον, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι οι ποσοστώσεις που καθορίστηκαν με τη σύμπραξη καθιερώθηκαν αποκλειστικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις δεν επιχείρησαν να καθορίσουν ποσοστώσεις ανά χώρα και, συνεπώς, δεν υπήρξε στεγανοποίηση των εθνικών αγορών. Κατά συνέπεια, ο κίνδυνος για τον ανταγωνισμό ήταν περιορισμένος εξαρχής. Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή, αντιθέτως προς την απόφαση 94/815/ΕΚ, της 30ής Νοεμβρίου 1994, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (υπόθεση IV/33.126 και 33.322 – Τσιμέντο) (ΕΕ L 343, σ. 1, στο εξής: απόφαση «τσιμέντο»), με την οποία προσέδωσε ιδιαίτερη σπουδαιότητα στο ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις είχαν καθορίσει ποσοστώσεις ανά χώρα και έτσι στεγανοποίησαν τις εθνικές αγορές, δεν έλαβε ωστόσο υπόψη την περίσταση αυτή εν προκειμένω, κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου.

57 Τρίτον και αντιθέτως προς τις άλλες παραβάσεις που χαρακτηρίζονται ως «πολύ σοβαρές», η συμφωνία επί των τιμών είχε δευτερεύοντα ρόλο. Η προσφεύγουσα δέχεται ότι, κατά τη διάρκεια πολυαρίθμων συσκέψεων, έγινε μνεία των τιμών, αλλά διευκρινίζει ότι η συζήτηση του θέματος αυτού περιοριζόταν, ιδίως στην αρχή της παραβάσεως, σε παράπονα αφορώντα το χαμηλό επίπεδο των τιμών καθώς και τις διαφορές τιμών μεταξύ των κρατών μελών. Οι χειρόγραφες σημειώσεις από τις συσκέψεις του 1994 και του 1995 δεν περιέχουν καμία ένδειξη σχετική με τις τιμές διότι οι τιμές δεν καθορίζονταν, στην αρχή της συμπράξεως. Επισημαίνει ότι, όπως αναφέρει η Επιτροπή στο σημείο 99 της ανακοινώσεως αιτιάσεων, η σύμπραξη βασιζόταν στην αρχή «μόνον ποσότητες, όχι τιμές». Πάντως, καθορίζονταν ελάχιστες τιμές. Η προσφεύγουσα προσθέτει ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις καθόριζαν μόνον τιμές αναφοράς και ότι οι τιμές αυτές έχουν, εκ φύσεως, όπως αναγνωρίζει η Επιτροπή, πιο περιορισμένο αντίκτυπο από τις σταθερές τιμές. Η προσφεύγουσα διευκρινίζει ότι δεν αμφισβητεί τα διαπιστωθέντα περιστατικά, αλλά την εκτίμησή τους.

58 Η προσφεύγουσα επικρίνει τη διαπίστωση της Επιτροπής ότι δεν υπάρχει πραγματική διαφορά ως προς τη βαρύτητα μεταξύ της επίμαχης συμπράξεως και άλλων συμπράξεων, στις οποίες προβλέπονταν συγκεκριμένες συμφωνίες καθορισμού τιμών και ποσοστώσεων, με αποτελεσματικούς μηχανισμούς θέσεως σε εφαρμογή. Εμμένει στο ότι οι κίνδυνοι περιορισμών του ανταγωνισμού και εμποδίων στην ένταξη είναι σαφώς λιγότεροι εν προκειμένω.

59 Τέταρτον, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι, εξαιρουμένου ενός μόνον πελάτη, της Tekno Winter, και εξαιρουμένης μίας μόνον περιπτώσεως κατά την οποία ανατέθηκαν στην James Brown μερικές μικρές επιχειρήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο, δεν υπήρξε κατανομή πελατών.

60 Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η προσφεύγουσα δεν ισχυρίζεται ότι υπερέβη το περιθώριό της εκτιμήσεως ή ότι υπέπεσε σε άλλα σφάλματα εκτιμήσεως. Αρκείται στον γενικό ισχυρισμό ότι η Επιτροπή, «αυθαιρέτως και χωρίς καθοριστική αιτιολογία», απέστη της προηγούμενης πρακτικής της λήψεως αποφάσεων.

61 Η Επιτροπή εκθέτει ότι, σύμφωνα με τις αρχές που θέτει η νομολογία, εξέτασε όλα τα στοιχεία που είναι ουσιώδη για την εκτίμηση της φύσεως της παραβάσεως και κατέληξε ότι αυτή έπρεπε, ως εκ της φύσεώς της, να χαρακτηρισθεί ως «πολύ σοβαρή».

62 Η Επιτροπή εκτιμά ότι η προσφεύγουσα κατανόησε εσφαλμένως τη σχετική νομολογία. Δέχεται ότι υποχρεούται να εξετάζει όλα τα ουσιώδη στοιχεία, αλλά ισχυρίζεται ότι η νομολογία δεν επιτάσσει ωστόσο ότι ορισμένα πραγματικά περιστατικά, ιδίως τα προβληθέντα από την προσφεύγουσα εν προκειμένω, πρέπει να καταλήγουν συστηματικά στη μείωση του αρχικού ποσού του προστίμου. Πράγματι, από τη νομολογία προκύπτει ότι δεν υπάρχει δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος των κριτηρίων που πρέπει υποχρεωτικά να λαμβάνονται υπόψη. Εξάλλου, η σπουδαιότητα εκάστου κριτηρίου στην ανάλυση της σοβαρότητας της παραβάσεως εξαρτάται από τα πραγματικά περιστατικά της συγκεκριμένης υποθέσεως.

63 Στη συνέχεια, η Επιτροπή εξετάζει το ζήτημα των δήθεν μετριοπαθών πτυχών τις οποίες προέβαλε η προσφεύγουσα και θεωρεί ότι δεν μειώνουν τη σοβαρότητα της παραβάσεως. Υπογραμμίζει, συναφώς, ότι ουδόλως υποχρεούται να ακολουθεί την προηγούμενη πρακτική της λήψεως αποφάσεων.

– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

64 Επισημαίνεται, κατ’ αρχάς, ότι η προσφεύγουσα σκοπεί μόνον στην ακύρωση ή στη μείωση του προστίμου. Δεν βάλλει κατά του άρθρου 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως και, συνεπώς, αναγνωρίζει το βάσιμο των συμπερασμάτων της Επιτροπής ως προς τη συμμετοχή της στη σύμπραξη και ως προς την παράβαση του άρθρου 81 ΕΚ. Με την απάντησή της στην ανακοίνωση αιτιάσεων δήλωσε ότι δεν αμφισβητεί κατ’ ουσίαν τα πραγματικά περιστατικά που εκτίθενται στην ανακοίνωση αυτή και, ως εκ τούτου, έτυχε μειώσεως του προστίμου της κατά 10 % δυνάμει της ανακοινώσεως περί συνεργασίας (αιτιολογικές σκέψεις 360 και 363 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

65 Περαιτέρω, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι η Επιτροπή παρέβλεψε, στην προσβαλλομένη απόφαση, όλα τα πραγματικά περιστατικά που αποδεικνύουν τον μετριοπαθή χαρακτήρα της παραβάσεως και των οποίων έγινε μνεία στην ανακοίνωση αιτιάσεων. Πράγματι, η Επιτροπή έλαβε υπόψη της όλα τα κρίσιμα πραγματικά περιστατικά με την προσβαλλομένη απόφαση. Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η προσφεύγουσα, ο ισχυρισμός της Επιτροπής ότι «η συμφωνία επί των πωλήσεων και των ποσοστώσεων είχε μάλλον τη μορφή ανεπίσημης συμφωνίας για την οποία τα μέρη δεν εφάρμοσαν κανέναν ειδικό μηχανισμό θέσεως σε εφαρμογή» (σημείο 67 της ανακοινώσεως αιτιάσεων) επαναλαμβάνεται, κατ’ ουσίαν, στην αιτιολογική σκέψη 72 της προσβαλλομένης αποφάσεως. Ο ισχυρισμός τον οποίο η προσφεύγουσα αποδίδει στην Επιτροπή, ενώ στην πραγματικότητα προέρχεται από την Union Pigments, κατά τον οποίο η σύμπραξη βασιζόταν στην αρχή «μόνον ποσότητες, όχι τιμές» (σημείο 99 της ανακοινώσεως αιτιάσεων) επαναλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 104 της προσβαλλομένης αποφάσεως. Επιπλέον, η Επιτροπή εξέτασε το γεγονός ότι οι ποσοστώσεις εφαρμόζονταν αποκλειστικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο και ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις δεν είχαν στεγανοποιήσει τις αντίστοιχες εθνικές αγορές (αιτιολογικές σκέψεις 267 και 273 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Έλαβε επίσης υπόψη της το επιχείρημα ότι οι παραγγελίες ενός μόνον πελάτη κατανεμήθηκαν μεταξύ των μελών της συμπράξεως (αιτιολογικές σκέψεις 270 και 277). Επιπλέον, αντιθέτως προς όσα ισχυρίζεται η προσφεύγουσα, η Επιτροπή αποφάνθηκε επί των επιχειρημάτων της με την προσβαλλομένη απόφαση (αιτιολογικές σκέψεις 104, 274 και 290 έως 298).

66 Εξάλλου, υπενθυμίζεται ότι, κατά παγία νομολογία, η εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως πρέπει να γίνεται λαμβανομένης υπόψη ιδίως της φύσεως των περιορισμών που επιβάλλονται στον ανταγωνισμό (βλ. την απόφαση του Πρωτοδικείου της 9ης Ιουλίου 2003, T-224/00, Archer Daniels Midland και Archer Daniels Midland Ingredients κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. ΙΙ‑2597, σκέψη 117, και την παρατιθέμενη νομολογία).

67 Η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί ότι με τη σύμπραξη καθορίστηκαν τιμές και καθιερώθηκαν ποσοστώσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο και ότι υπήρξε κατανομή των παραγγελιών ενός τουλάχιστον πελάτη. Επιβάλλεται να υπομνησθεί συναφώς ότι τα πρώτα παραδείγματα συμπράξεων που δίνει το άρθρο 81, παράγραφος 1, στοιχεία α΄, β΄ και γ΄, ΕΚ, οι οποίες έχουν ρητώς κριθεί ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, είναι ακριβώς αυτές οι οποίες συνίστανται:

«α) στον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό των τιμών αγοράς ή πωλήσεως ή άλλων όρων συναλλαγής·

β) στον περιορισμό ή στον έλεγχο της παραγωγής, της διαθέσεως, της τεχνολογικής αναπτύξεως ή των επενδύσεων·

γ) στην κατανομή των αγορών ή των πηγών εφοδιασμού·

[...]»

68 Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι παραβάσεις αυτού του είδους, ιδίως εφόσον πρόκειται για οριζόντιες συμπράξεις, χαρακτηρίζονται από τη νομολογία ως «ιδιαίτερα σοβαρές» (απόφαση του Πρωτοδικείου της 11ης Μαρτίου 1999, T-141/94, Thyssen Stahl κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. II-347, σκέψη 675) ή ως «κατάφωρες παραβάσεις των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού» (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 6ης Απριλίου 1995, T-148/89, Tréfilunion κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. II-1063, σκέψη 109, και της 14ης Μαΐου 1998, T-311/94, BPB de Eendracht κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II-1129, σκέψεις 303 και 338).

69 Επιβάλλεται επίσης να υπομνησθεί ότι οι «πολύ σοβαρές» παραβάσεις, υπό την έννοια των κατευθυντηρίων γραμμών, περιλαμβάνουν «κατά βάση [τους] οριζόντιους περιορισμούς, π.χ. συνασπισμούς επιχειρήσεων με σκοπό τον έλεγχο των τιμών ή τον επιμερισμό των αγορών βάσει ποσοστώσεων, ή [τις] άλλου είδους πρακτικές οι οποίες πλήττουν την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, όπως είναι εκείνες οι οποίες αποσκοπούν στην όρθωση εμποδίων μεταξύ των εθνικών αγορών, ή [τις] καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσεως εκ μέρους επιχειρήσεων που αναπτύσσουν δραστηριότητα υπό καθεστώς οιονεί μονοπωλίου» (σημείο 1 Α, δεύτερο εδάφιο, τρίτη περίπτωση).

70 Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ορθώς η Επιτροπή χαρακτήρισε την επίμαχη παράβαση ως πολύ σοβαρή, λαμβανομένης υπόψη της φύσεώς της. Πρέπει ωστόσο να εξετασθούν οι δήθεν μετριοπαθείς πτυχές τις οποίες επικαλέσθηκε η προσφεύγουσα.

71 Πρώτον, όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι η παράβαση συνίστατο σε ανεπίσημη συμφωνία για την οποία οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις δεν είχαν εφαρμόσει κανέναν ειδικό μηχανισμό θέσεώς της σε εφαρμογή, παρατηρείται ότι, προκειμένου μια σύμπραξη μεταξύ επιχειρήσεων να αποτελεί απαγορευμένη συμφωνία, δεν είναι αναγκαίο να υπάρχει δεσμευτικής φύσεως σύμβαση. Είναι αρκετό οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις να έχουν εκδηλώσει τη βούλησή τους να συμπεριφερθούν κατά ορισμένο τρόπο στην αγορά (απόφαση του Πρωτοδικείου της 11ης Δεκεμβρίου 2003, T-59/99, Ventouris κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. ΙΙ-5257, σκέψη 52). Η έλλειψη σαφών μέτρων ελέγχου της θέσεως της συμπράξεως σε εφαρμογή δεν επηρεάζει απαραιτήτως τη σοβαρότητα της παραβάσεως. Το γεγονός ότι μια αθέμιτη σύμπραξη εφαρμόζεται ανεπισήμως δεν αποκλείει την αποτελεσματικότητά της.

72 Μολονότι η Επιτροπή μείωσε το πρόστιμο στην απόφαση «πολυπροπυλένιο», όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 41 ανωτέρω, η προγενέστερη πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής δεν χρησιμεύει η ίδια ως νομικό πλαίσιο των προστίμων που επιβάλλονται στον τομέα του ανταγωνισμού.

73 Εν προκειμένω, όσον αφορά τη συμφωνία περί των πωλήσεων και των ποσοστώσεων, επισημαίνεται ότι η Επιτροπή δέχθηκε, με την προσβαλλομένη απόφαση, ότι η συμφωνία αυτή είχε «τον χαρακτήρα “συμφωνίας κυρίων”, με την έννοια ότι τα μέλη δεν εφάρμοσαν στην πράξη κανέναν ειδικό μηχανισμό επιβολής των συμφωνηθέντων» (αιτιολογική σκέψη 72). Εντούτοις, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι «η τήρηση των ποσοστώσεων πώλησης επιτυγχανόταν μέσω της άσκησης πίεσης στα μέλη κατά τις συσκέψεις της σύμπραξης» (αιτιολογικές σκέψεις 72 και 276 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί ότι διεξήχθησαν δεκαέξι συσκέψεις μεταξύ των μελών της συμπράξεως κατά το διάστημα από τον Μάρτιο του 1994 έως τον Μάιο του 1998 (αιτιολογική σκέψη 70 της προσβαλλομένης αποφάσεως) και ότι, κατά τις συσκέψεις αυτές, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις αντάλλαξαν πληροφοριακά στοιχεία περί των πωλήσεων και συζήτησαν για τα μερίδιά τους αγοράς. Συγκεκριμένα, οι επιχειρήσεις αυτές αντάλλασσαν τα στοιχεία τους περί των πωλήσεων φωσφορικού ψευδαργύρου χρησιμοποιώντας τις ενώσεις παραγωγών ψευδαργύρου ως ενδιαμέσους και μπορούσαν, κατά τον τρόπο αυτόν, να εξακριβώνουν αν ο καθένας τηρούσε το μερίδιό του αγοράς (αιτιολογικές σκέψεις 69 και 284). Επιπλέον, η Union Pigments επισήμανε ότι τα μέλη της συμπράξεως διαπληκτίζονταν συχνά κατά τις συσκέψεις και αλληλοκατηγορούνταν για υπέρβαση των συμφωνηθεισών ποσοστώσεων και ότι, επομένως, η τήρηση των ποσοστώσεων διασφαλιζόταν με πιέσεις που ασκούνταν κατά τις συσκέψεις αυτές (σημείο 67 της δηλώσεως της Union Pigments). Μολονότι η Trident υπογραμμίζει ότι δεν υπήρξε κανένα σύστημα αντισταθμίσεως, επιβεβαιώνει ότι οι μετέχοντες αλληλοκατηγορούνταν κατά τις συσκέψεις της συμπράξεως και παραπονούνταν αν τα μερίδιά τους αγοράς είχαν μειωθεί (σημείο 2.4.19 της δηλώσεως της Trident).

74 Εξάλλου, από την προσβαλλομένη απόφαση προκύπτει ότι «η κατανομή πελατών αποτελούσε μέσο αντιστάθμισης σε περίπτωση που μια εταιρία δεν είχε καλύψει την ποσόστωσή της» (αιτιολογική σκέψη 72). Ο ισχυρισμός αυτός ενισχύεται από τη δήλωση της Union Pigments κατά την οποία, το 1995, η πελάτιδα εταιρία Tekno Winter (στο εξής: «Teknos») ανατέθηκε στην SNCZ για να διασφαλισθεί ότι η αυτή θα έφθανε την ποσόστωσή της που ανερχόταν σε 24 % (σημείο 67). Η Union Pigments δηλώνει επίσης ότι δεν επιχείρησε να αποκτήσει νέους πελάτες σε δεδομένη στιγμή, διότι τούτο θα συνεπαγόταν αντίποινα εκ μέρους των λοιπών εμπλεκομένων επιχειρήσεων (σημείο 77 της δηλώσεως της Union Pigments).

75 Επιπλέον, η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί ότι, σε ετήσια βάση, τα πραγματικά μερίδια αγοράς των εμπλεκομένων επιχειρήσεων προσέγγιζαν κατά πολύ τα μερίδια αγοράς που τους είχαν απονεμηθεί (αιτιολογική σκέψη 72 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι το σύστημα θέσεως σε εφαρμογή της συμφωνίας περί των πωλήσεων ήταν αποτελεσματικό, μολονότι δεν συνοδευόταν από σαφές σύστημα επιβολής κυρώσεων.

76 Όσον αφορά τις συμφωνίες επί των τιμών και την κατανομή των πελατών, βεβαίως, η Επιτροπή δεν επισημαίνει με την προσβαλλομένη απόφαση (βλ., επί παραδείγματι, τις αιτιολογικές σκέψεις 285 και 286) ούτε με τα υπομνήματά της συγκεκριμένο μηχανισμό θέσεώς τους σε εφαρμογή. Ωστόσο, παρατηρείται ότι από τη νομολογία προκύπτει ότι η Επιτροπή πρέπει να διαθέτει περιθώριο εκτιμήσεως κατά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων, προκειμένου να προσανατολίζει τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων προς την τήρηση των κανόνων ανταγωνισμού (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 6ης Απριλίου 1995, Τ-150/89, Martinelli κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. ΙΙ-1165, σκέψη 59, και Archer Daniels Midland και Archer Daniels Midland Ingredients κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 66, σκέψη 56). Λαμβανομένων υπόψη της φύσεως της υπό εξέταση παραβάσεως και της προπαρατεθείσας στις σκέψεις 68 και 71 νομολογίας, καθώς και των συνεπειών και του αντικτύπου της (βλ., κατωτέρω, σκέψεις 111 έως 118 και 129), το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι η Επιτροπή δεν υπερέβη το εν λόγω περιθώριο εκτιμήσεως εν προκειμένω.

77 Δεύτερον, όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι ο κίνδυνος για τον ανταγωνισμό ήταν περιορισμένος καθόσον οι ποσοστώσεις που καθορίστηκαν με τη σύμπραξη καθιερώθηκαν αποκλειστικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι οι κατευθυντήριες γραμμές παραθέτουν τις παραβάσεις που σκοπούν στη στεγανοποίηση των εθνικών αγορών ενδεικτικώς μόνον, ως παραδείγματα παραβάσεων που μπορούν να χαρακτηρισθούν ως πολύ σοβαρές (σημείο 1 Α, δεύτερο εδάφιο, τρίτη περίπτωση). Επιπλέον, το Πρωτοδικείο έχει κρίνει με την απόφαση Archer Daniels Midland και Archer Daniels Midland Ingredients κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 66, ότι μια σύμπραξη η οποία συνεπαγόταν, μεταξύ άλλων, τον καθορισμό στόχων τιμών δεν μπορεί να μη χαρακτηριστεί ως πολύ σοβαρή παράβαση για τον λόγο και μόνον ότι επρόκειτο για παγκόσμια σύμπραξη η οποία δεν προέβαινε σε στεγανοποίηση των εθνικών αγορών εντός της κοινής αγοράς (σκέψεις 123 έως 125). Η ίδια συλλογιστική εφαρμόζεται εν προκειμένω.

78 Όσον αφορά την απόφαση «τσιμέντο» την οποία επικαλείται η προσφεύγουσα, το γεγονός ότι η Επιτροπή χαρακτήρισε με την απόφαση εκείνη ως πολύ σοβαρή τη στεγανοποίηση των εθνικών αγορών δεν είναι ουσιώδες εν προκειμένω. Αν η σύμπραξη την οποία αφορά η υπό κρίση υπόθεση είχε ως συνέπεια τη στεγανοποίηση των εθνικών αγορών, η Επιτροπή θα μπορούσε να επιβάλει ακόμη υψηλότερο πρόστιμο. Επισημαίνεται, συναφώς, ότι οι κατευθυντήριες γραμμές προβλέπουν μεταξύ άλλων ότι «[ε]ντός καθεμιάς από τις ανωτέρω κατηγορίες, και ιδίως προκειμένου για τις κατηγορίες των σοβαρών και πολύ σοβαρών παραβάσεων, η κλιμάκωση των προβλεπόμενων κυρώσεων θα καταστήσει δυνατή τη διαφοροποίηση της μεταχείρισης που είναι σκόπιμο να επιφυλαχθεί στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις ανάλογα με τον χαρακτήρα των παραβάσεων που αυτές έχουν διαπράξει» (σημείο 1 A, τρίτο εδάφιο).

79 Επιπλέον, σημειωτέον ότι, κατά την Union Pigments, αποφασίστηκε, κατά την πρώτη συνεδρίαση της συμπράξεως στις 24 Μαρτίου 1994, ότι «οι τιμές δεν έπρεπε να διαφέρουν κατά πολύ από τη μια χώρα στην άλλη, ώστε τα προϊόντα να μη διασχίζουν τα σύνορα» (σημεία 51 και 74 της δηλώσεως της Union Pigments). Συνεπώς, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις είχαν προφανώς, κατά ορισμένο μέτρο, την πρόθεση να στεγανοποιήσουν τις εθνικές αγορές εν προκειμένω.

80 Τρίτον, όσον αφορά το επιχείρημα ότι η παράβαση δεν έπρεπε να χαρακτηρισθεί ως πολύ σοβαρή διότι η συμφωνία επί των τιμών έπαιξε δευτερεύοντα μόνο ρόλο και αφορούσε αποκλειστικά τις τιμές αναφοράς που έχουν, εκ της φύσεως, πιο περιορισμένο αντίκτυπο από τις σταθερές τιμές, υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή κατέληξε, με την προσβαλλομένη απόφαση, ότι τα μέλη της συμπράξεως είχαν συμφωνήσει «ελάχιστες» ή «συνιστώμενες» τιμές για τον φωσφορικό ψευδάργυρο (αιτιολογική σκέψη 65).

81 Ο καθορισμός τιμής, έστω απλώς ενδεικτικής, επηρεάζει τον ανταγωνισμό, λόγω του ότι επιτρέπει σε όσους συμμετέχουν στη σύμπραξη να προβλέπουν, με εύλογη βεβαιότητα, ποια πολιτική τιμών θα ακολουθήσουν οι ανταγωνιστές τους (απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Οκτωβρίου 1972, 8/72, Vereeniging van Cementhandelaren κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1972-1973, σ. 223, σκέψη 21). Γενικότερα, τέτοιου είδους συμπράξεις συνεπάγονται ευθεία παρέμβαση στις ουσιώδεις παραμέτρους του ανταγωνισμού στη σχετική αγορά (απόφαση Thyssen Stahl κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 68, σκέψη 675). Πράγματι, εκφράζοντας κοινή βούληση να εφαρμόσουν ένα ορισμένο επίπεδο τιμών στα προϊόντα τους, οι ενδιαφερόμενοι παραγωγοί δεν καθόρισαν αυτοτελώς την πολιτική τους στην αγορά, αντιστρατευόμενοι έτσι την αντίληψη που εμπεριέχεται στις περί ανταγωνισμού διατάξεις της Συνθήκης (απόφαση BPB de Eendracht κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 68, σκέψη 192).

82 Λαμβανομένων υπόψη των σκέψεων αυτών, η επίμαχη σύμπραξη δεν μπορεί να αποφύγει τον χαρακτηρισμό της ως πολύ σοβαρής παραβάσεως για τον λόγο και μόνον ότι καθόριζε τιμές αναφοράς (βλ., υπό την έννοια αυτή, Archer Daniels Midland και Archer Daniels Midland Ingredients κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 66, σκέψεις 118 έως 120).

83 Όσον αφορά το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι η συμφωνία επί των τιμών είχε απλώς και μόνο «δευτερεύοντα» ρόλο, το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι το γεγονός ότι η Επιτροπή δήλωσε ότι ο καθορισμός ποσοστώσεων πωλήσεως αποτελούσε τον «ακρογωνιαίο λίθο» της συμφωνίας (αιτιολογική σκέψη 66 της προσβαλλομένης αποφάσεως) δεν έχει ως συνέπεια ότι η συμφωνία επί των τιμών πρέπει να θεωρηθεί δευτερεύουσα. Πράγματι, η συμφωνία επί των ποσοστώσεων, η συμφωνία επί των πελατών και η συμφωνία καθορισμού των τιμών αποτελούν τρεις πτυχές μιας ενιαίας συμπράξεως. Η σοβαρότητα της συμπράξεως πρέπει να εκτιμηθεί σφαιρικώς. Λαμβανομένης υπόψη της φύσεως της παραβάσεως εν προκειμένω, ορθώς η Επιτροπή την χαρακτήρισε ως πολύ σοβαρή.

84 Εν πάση περιπτώσει, το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι η συμφωνία επί των τιμών αποτελούσε σημαντική πτυχή της συμπράξεως. Εξάλλου, η Επιτροπή συνέλεξε έγγραφες αποδείξεις από τις οποίες προκύπτει ότι οι συνιστώμενες τιμές συζητήθηκαν κατά τη διάρκεια πλειόνων συσκέψεων της συμπράξεως (αιτιολογικές σκέψεις 134, 139, 140, 162, 178 και 186 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Επιπλέον, αντιθέτως προς όσα ισχυρίζεται η προσφεύγουσα, η συμφωνία επί των τιμών αποτελούσε ένα από τα στοιχεία της συμπράξεως από το 1994. Πράγματι, από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, μόνον η προσφεύγουσα ισχυρίστηκε κατά τη διοικητική διαδικασία ότι η συμφωνία αυτή ίσχυσε μόλις από το 1996 (αιτιολογική σκέψη 268 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Όπως επισημάνθηκε ανωτέρω, κατά την Union Pigments, αποφασίστηκε, κατά την πρώτη συνεδρίαση της συμπράξεως στις 24 Μαρτίου 1994, ότι οι τιμές δεν έπρεπε να διαφέρουν κατά πολύ από τη μια χώρα στην άλλη, ώστε τα προϊόντα να μη διασχίζουν τα σύνορα (σημείο 51 της δηλώσεως της Union Pigments). Επίσης, από τη δήλωση της Trident (σημείο 2.4.24) προκύπτει ότι η σύμπραξη καθόριζε τις τιμές σε κάθε σύσκεψη. Τα έγγραφα αποδεικτικά στοιχεία που αφορούν τις πρώτες συσκέψεις δεν είναι τόσο ογκώδη όσο αυτά που αφορούν τις μεταγενέστερες συσκέψεις. Ωστόσο, από την ημερήσια διάταξη της συσκέψεως της 27ης Μαρτίου 1995 προκύπτει η πρόθεση να συζητηθεί η εξέλιξη των τιμών στη Γερμανία, στη Γαλλία, στην Benelux, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στις σκανδιναβικές χώρες, στις Ηνωμένες Πολιτείες και στον υπόλοιπο κόσμο (αιτιολογική σκέψη 121 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

85 Τέταρτον, από το ότι, εξαιρουμένου ενός μόνον πελάτη, της Teknos, και εξαιρουμένης μίας μόνον περιπτώσεως κατά την οποία ανατέθηκαν στην James Brown μερικές μικρές επιχειρήσεις στο Ηνωμένο Βασίλειο, δεν υπήρξε κατανομή πελατών δεν μπορεί να συναχθεί ότι η Επιτροπή κακώς χαρακτήρισε την παράβαση αυτή ως πολύ σοβαρή.

86 Η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί ότι υπήρξε κατανομή των παραγγελιών της Teknos, η οποία περιλαμβανόταν μεταξύ των οκτώ μεγαλυτέρων παραγωγών χρωμάτων στη Δυτική Ευρώπη (αιτιολογική σκέψη 52 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

87 Οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις είχαν τακτικές συζητήσεις αφορώσες την κατανομή των παραγγελιών του πελάτη αυτού και αναλάμβαναν με τη σειρά τις παραδόσεις προς αυτόν (αιτιολογικές σκέψεις 68 και 96 έως 97 της προσβαλλομένης αποφάσεως· σημεία 63 και 67 της δηλώσεως της Union Pigments). Οι επιχειρήσεις αυτές είχαν ένα ευέλικτο σύστημα κατανομής προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι η Teknos «[δεν θα] υποψιαστεί […] τη διευθέτηση» (αιτιολογικές σκέψεις 99 και 100 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι η τιμή που θα χρεωνόταν στην Teknos αποτελούσε αντικείμενο της συμφωνίας αυτής και ότι είχε συμφωνηθεί ότι κανένας παραγωγός πλην αυτού ο οποίος είχε «σειρά» δεν μπορούσε να χρεώσει τιμή χαμηλότερη από τη συμφωνηθείσα (αιτιολογική σκέψη 96 της προσβαλλομένης αποφάσεως και σημείο 2.4.22 της δηλώσεως της Trident).

88 Εξάλλου, η προσφεύγουσα ωσαύτως δεν αμφισβητεί ότι ανατέθηκαν στην James Brown μερικές μικρές επιχειρήσεις (αιτιολογικές σκέψεις 180 και 277 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Η ίδια η James Brown δεν αρνείται αυτές τις αναθέσεις.

89 Επισημαίνεται επιπλέον ότι η Επιτροπή ισχυρίζεται, βάσει του σημειώματος της Union Pigments της 30ής Μαρτίου 1995, ότι συζητήθηκε η κατανομή των παραγγελιών της Jotun (αιτιολογική σκέψη 277 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Μολονότι το σημείωμα αυτό δεν αναφέρεται ευθέως στην κατανομή των παραγγελιών της Jotun, η προσφεύγουσα δεν αμφισβητεί ευθέως τον ισχυρισμό αυτόν. Η Jotun περιλαμβάνεται επίσης μεταξύ των οκτώ μεγαλυτέρων παραγωγών χρωμάτων στη Δυτική Ευρώπη (αιτιολογική σκέψη 52 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

90 Επομένως, ορθώς η Επιτροπή διαπίστωσε ότι υπήρξε κατανομή ορισμένων πελατών. Το γεγονός ότι η κατανομή αυτή αφορούσε ορισμένους μόνον πελάτες, και όχι όλους τους πελάτες που ανέπτυσσαν δραστηριότητα στην αγορά, δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση το συμπέρασμα ότι η επίμαχη σύμπραξη ήταν πολύ σοβαρής φύσεως.

91 Λαμβανομένων υπόψη των σκέψεων αυτών, πρέπει να απορριφθεί η αιτίαση της προσφεύγουσας ότι η υπό κρίση παράβαση δεν αποτελεί, ως εκ της φύσεώς της, πολύ σοβαρή παράβαση.

Επί των αποτελεσμάτων της παραβάσεως

– Επιχειρήματα των διαδίκων

92 Κατ’ αρχάς, η προσφεύγουσα παρατηρεί ότι η Επιτροπή στήριξε κυρίως το συμπέρασμά της περί του πολύ σοβαρού χαρακτήρα της παραβάσεως επί των αποτελεσμάτων αυτής στην αγορά. Υποστηρίζει ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε σφάλματα εκτιμήσεως συναφώς. Κατά τη νομολογία, η Επιτροπή όφειλε, κατά την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως, να λάβει υπόψη της όλες τις περιστάσεις που μπορούν να ασκούν επιρροή για τα αποτελέσματα στην αγορά (απόφαση Cimenteries CBR κ.λπ. κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 51, σκέψη 4949). Η Επιτροπή, σύμφωνα με τη νομολογία αυτή, επιβεβαίωσε, με την προηγούμενη πρακτική της κατά τη λήψη αποφάσεων, ότι ο περιορισμένος αντίκτυπος στην αγορά και η μη πλήρης εφαρμογή των συμφωνιών αποτελούν στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν την εκτίμηση της σοβαρότητας των παραβάσεων [απόφαση «πολυπροπυλένιο», σημείο 108, και απόφαση 1999/271/ΕΚ της Επιτροπής, της 9ης Δεκεμβρίου 1998, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (IV/34.466 – Ελληνικά πορθμεία) (ΕΕ L 109, σ. 24, στο εξής: απόφαση «ελληνικά πορθμεία»), σημείο 162]. Με την απόφαση «ελληνικά πορθμεία», η Επιτροπή έκρινε ότι το γεγονός ότι τα μέρη δεν εφάρμοσαν πλήρως όλες τις ειδικές συμφωνίες επί των τιμών και ότι υπήρχε μεταξύ τους ανταγωνισμός ως προς τις τιμές μέσω της εφαρμογής διαφορετικών εκπτώσεων αποτελούσε λόγο χαρακτηρισμού της παραβάσεως ως σοβαρής και όχι ως πολύ σοβαρής. Αντιθέτως, εν προκειμένω, η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της το γεγονός ότι οι επίμαχες συμφωνίες δεν εφαρμόστηκαν σχολαστικά ούτε το ότι είχαν περιορισμένο μόνον αντίκτυπο στην αγορά.

93 Αφενός, όσον αφορά τη λειτουργία της παραβάσεως, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι κακώς η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η συμφωνία επί των τιμών τέθηκε επιμελώς σε εφαρμογή από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις. Πρώτον, η Επιτροπή στήριξε το συμπέρασμά της περί της εφαρμογής των συμφωνιών επί των τιμών στη δήλωση της Trident ότι ο εσωτερικός τιμοκατάλογός της αντικατόπτριζε τις συμφωνηθείσες τιμές (αιτιολογική σκέψη 285 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Κατά τον τρόπο αυτόν, η Επιτροπή παραμόρφωσε το περιεχόμενο της δηλώσεως αυτής. Πράγματι, η Trident δήλωσε επίσης ότι, σύμφωνα με την πείρα της, «οι τιμές που συζητούνταν κατά τις συσκέψεις δεν τηρούνταν και γινόταν γενικώς δεκτό ότι θα πραγματοποιούνταν πωλήσεις σε τιμές χαμηλότερες από τις τιμές αναφοράς που είχαν συμφωνηθεί» (σημείο 2.4.25 της δηλώσεως της Trident). Ο ισχυρισμός αυτός επιβεβαιώνεται από τη δήλωση της Union Pigments κατά την οποία, αφενός, ήταν σχεδόν αδύνατος ο καθορισμός των τιμών και, αφετέρου, οι τιμές αναφοράς δεν τηρούνταν στις σκανδιναβικές χώρες (σημείο 60). Το γεγονός και μόνον ότι η Trident περιέλαβε τις ενδεικτικές τιμές στον εσωτερικό τιμοκατάλογό της δεν επιτρέπει το συμπέρασμα, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων, ότι οι επίμαχες συμφωνίες εφαρμόζονταν επιμελώς.

94 Δεύτερον, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις πώλησαν κοινό φωσφορικό ψευδάργυρο σε τιμές χαμηλότερες των συμφωνηθεισών και χορηγούσαν τακτικά εκπτώσεις επί των τιμών. Ειδικότερα, οι τιμές που επέβαλλε η προσφεύγουσα ήσαν σαφώς χαμηλότερες από τις τιμές αναφοράς που καθόριζε η σύμπραξη. Συγκεκριμένα, οι τιμές του οξειδίου του ψευδαργύρου, και συνεπώς του ψευδαργύρου, καθορίζουν προεχόντως τις τιμές του φωσφορικού ψευδαργύρου, διότι αποτελούν το βασικό στοιχείο του κόστους παραγωγής. Οι τιμές του ψευδαργύρου υπέστησαν σημαντικές διακυμάνσεις κατά το διάστημα από το 1990 έως το 2000. Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η αύξηση των τιμών της το 1997 συνδέεται προς τη μεγάλη αύξηση των τιμών του ψευδαργύρου και όχι προς την τήρηση των τιμών αναφοράς. Εξάλλου, η Trident διαβίβασε στην Επιτροπή έγγραφα αποδεικνύοντα ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις πραγματοποιούσαν τακτικά πωλήσεις σε τιμές χαμηλότερες των συμφωνηθεισών. Τρίτον, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις ήσαν υποχρεωμένες να διατηρούν τις τιμές σε χαμηλό επίπεδο, ενόψει ιδίως του κινδύνου εισαγωγών από τρίτες χώρες. Εν συνόψει, αντιθέτως προς τα συμπεράσματα της Επιτροπής, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις δεν τήρησαν τις συμφωνίες επί των τιμών. Η προσφεύγουσα παρατηρεί ότι η Επιτροπή δεν αποφαίνεται επί των ανωτέρω εκτεθέντων επιχειρημάτων της με το υπόμνημα αντικρούσεως.

95 Με την απόφαση «ελληνικά πορθμεία», η Επιτροπή αποφάσισε να μειώσει το πρόστιμο και να χαρακτηρίσει την παράβαση ως σοβαρή και όχι ως πολύ σοβαρή, με την αιτιολογία ότι οι συμφωνίες δεν είχαν τεθεί πλήρως σε εφαρμογή. Η Επιτροπή έπρεπε να ακολουθήσει την πρακτική αυτή εν προκειμένω. Απαντώντας στο επιχείρημα ότι η Επιτροπή δεν δεσμεύεται από την προηγούμενη πρακτική της κατά τη λήψη αποφάσεων, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται εκ νέου ότι η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει υπόψη της όλα τα στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν την εκτίμηση της σοβαρότητας των παραβάσεων, περιλαμβανομένων των παραγόντων τους οποίους έκρινε ουσιώδεις με τις προηγούμενες αποφάσεις της. Η νομολογία του Πρωτοδικείου επιβεβαιώνει ότι η συγκεκριμένη επίπτωση των αποτελεσμάτων μιας παραβάσεως στην αγορά πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τον υπολογισμό του προστίμου (απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998, T-308/94, Cascades κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II-925, σκέψεις 172 επ.). Όσον αφορά το επιχείρημα της Επιτροπής ότι ένα πρόστιμο μπορεί να μειωθεί μόνον αν δεν εφαρμόσθηκε κανένα μέρος της συμφωνίας, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι ακόμη και αν ένα μόνον μέρος της συμφωνίας δεν τέθηκε σε εφαρμογή, τούτο πρέπει να λαμβάνεται υπόψη. Εν προκειμένω, το γεγονός ότι η συμφωνία επί των τιμών δεν εφαρμόσθηκε έπρεπε να ληφθεί υπόψη για να μειωθεί το πρόστιμο.

96 Αφετέρου, η Επιτροπή υπέπεσε σε σφάλματα εκτιμήσεως και όσον αφορά τον αντίκτυπο της συμπράξεως στην αγορά. Πρώτον, η προσφεύγουσα αμφισβητεί τη διαπίστωση της Επιτροπής ότι η σύμπραξη είχε πραγματικό αντίκτυπο, δεδομένου ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις ασκούσαν δραστηριότητα στο 90 % της αγοράς του ΕΟΧ. Μολονότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις κάλυπταν σημαντικό μέρος της αγοράς, η παράβαση ουδέποτε αφορούσε τον τροποποιημένο φωσφορικό ψευδάργυρο, αλλά μόνον τον κοινό φωσφορικό ψευδάργυρο, ο οποίος αντιπροσωπεύει το 55 % μόνον της ευρωπαϊκής αγοράς του φωσφορικού ψευδαργύρου. Συνεπώς, η παράβαση είχε αποτελέσματα σε τμήμα μόνον της ευρωπαϊκής αγοράς του φωσφορικού ψευδαργύρου. Όσον αφορά το επιχείρημα της Επιτροπής ότι η στροφή των αγοραστών προς τον τροποποιημένο φωσφορικό ψευδάργυρο πρέπει να θεωρηθεί ως πραγματικός αντίκτυπος στην αγορά, η προσφεύγουσα αντιτείνει, αφενός, ότι το επιχείρημα αυτό δεν προβλήθηκε με την προσβαλλομένη απόφαση και, αφετέρου, ότι η διαπίστωση αυτή ουδόλως μεταβάλλει το γεγονός ότι η παράβαση αφορούσε μέρος μόνον της αγοράς και ότι, επομένως, ο αντίκτυπος ήταν κατά μείζονα λόγο περιορισμένος. Δεύτερον, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις δεν πέτυχαν τους κύριους στόχους τους. Η προσφεύγουσα επισημαίνει συναφώς, αφενός, ότι, δεδομένου ότι η αγορά ουδέποτε αποτέλεσε αντικείμενο κατανομής ανά χώρα, επικρατούσε, εντός των διαφόρων κρατών μελών, «έντονος ανταγωνισμός που αφορούσε τους πελάτες και, ως εκ τούτου, τα μερίδια αγοράς». Η προσφεύγουσα παρουσιάζει γραφικές παραστάσεις για να αποδείξει την ύπαρξη σημαντικών διαφοροποιήσεων στις πωλήσεις εντός των διαφόρων κρατών μελών και, συνεπώς, τον έντονο ανταγωνισμό που υπήρχε στη σχετική αγορά. Αφετέρου, η κατανομή των πελατών γινόταν κατ’ εξαίρεση στο πλαίσιο της συμπράξεως. Τέλος, οι τιμές αναφοράς ουδέποτε επιτεύχθηκαν, πράγμα το οποίο αποδείκνυε την ύπαρξη έντονου ανταγωνισμού.

97 Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι ο αντίκτυπος της συμπράξεως ήταν περιορισμένος για πλείονες λόγους. Πρώτον, οι αγοραστές του φωσφορικού ψευδαργύρου είναι μεγάλες επιχειρήσεις που έχουν μεγάλη διαπραγματευτική ισχύ ως προς τις τιμές και που αναζητούν συστηματικά τις καλύτερες προσφορές. Απαντώντας στο επιχείρημα της Επιτροπής ότι η αγοραστική δύναμη αυτή δεν σχετικοποιεί τον αντίκτυπο της συμπράξεως, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι οι παραβάσεις έχουν αισθητά πιο περιορισμένο αντίκτυπο όταν το αντίπαλο μέρος στην αγορά είναι ισχυρό απ’ ό,τι όταν οι αγοραστές είναι ασθενέστεροι. Δεύτερον, η παρουσία τρίτων ανταγωνιστών στην αγορά και η ύπαρξη υποκατάστατων προϊόντων, περιλαμβανομένου του φωσφορικού ασβεστίου, το οποίο εισάγεται από τρίτες χώρες, ασκούσε σημαντική πίεση στην τιμή του κοινού φωσφορικού ψευδαργύρου. Τρίτον, η προσφεύγουσα επαναλαμβάνει ότι, κατά τη διάρκεια της παραβάσεως, η τιμή του φωσφορικού ψευδαργύρου εξαρτώνταν κατά πολύ από αυτήν του ψευδαργύρου και ότι οι σημαντικές διακυμάνσεις της τιμής του ψευδαργύρου επηρέασαν την τιμή του φωσφορικού ψευδαργύρου. Έτσι, μια συμφωνία επί της τιμής του φωσφορικού ψευδαργύρου δεν μπορούσε να έχει πράγματι αποτελέσματα. Τέταρτον, ο φωσφορικός ψευδάργυρος αντιπροσωπεύει μικρό μέρος του κόστους του τελικού προϊόντος, ήτοι 0,08 %. Συνεπώς, οι ήσσονες τροποποιήσεις που επέφεραν οι συμφωνίες σχεδόν δεν είχαν αρνητικό αντίκτυπο επί της τιμής των χρωμάτων και μάλιστα επί των καταναλωτών. Συναφώς, η προσφεύγουσα παρατηρεί ότι, αντιθέτως προς την προηγούμενη πρακτική της, η Επιτροπή δεν εξέτασε, εν προκειμένω, αν οι καταναλωτές είχαν υποστεί ζημία.

98 Απαντώντας στον ισχυρισμό της Επιτροπής ότι ο περιορισμένος αντίκτυπος συνιστά σημαντικό στοιχείο κατά την εξέταση της σοβαρότητας της παραβάσεως, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι τούτο ουδόλως μεταβάλλει το γεγονός ότι η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει υπόψη της τη συγκεκριμένη επίπτωση της παραβάσεως στην αγορά κατά τον καθορισμό της σοβαρότητάς της. Όσο πιο περιορισμένη είναι η επίπτωση στην αγορά, τόσο λιγότερο πρέπει η παράβαση να χαρακτηρισθεί ως σοβαρή (απόφαση Cascades κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 95, σκέψεις 172 επ.).

99 Τέλος, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι «προπάντων» η μη ουσιαστική εφαρμογή των συμφωνιών πρέπει να θεωρηθεί ελαφρυντική περίσταση δικαιολογούσα τη μείωση του προστίμου σύμφωνα με το σημείο 3 των κατευθυντηρίων γραμμών. Αντιθέτως, με το υπόμνημα αντικρούσεως ισχυρίζεται ότι τα επιχειρήματα που αναπτύσσει προς στήριξη του σκέλους αυτού του πρώτου λόγου ακυρώσεως αφορούν «το ζήτημα αν η μη πλήρης εφαρμογή των συμφωνιών και ο περιορισμένος χαρακτήρας των αποτελεσμάτων μιας παραβάσεως πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως» και όχι το ζήτημα της μη ουσιαστικής εφαρμογής των συμφωνιών ως ελαφρυντικής περιστάσεως.

100 Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι δεν υποχρεούται να μειώσει το βασικό ποσό του προστίμου, οσάκις δεν έχουν τεθεί σε εφαρμογή όλα τα μέρη της συμφωνίας και τα σκοπούμενα αποτελέσματα δεν έχουν επιτευχθεί πλήρως στην αγορά. Προσθέτει ότι δεν υπάρχει εξαντλητικός κατάλογος των κριτηρίων εκτιμήσεως της σοβαρότητας μιας παραβάσεως.

101 Στη συνέχεια, η Επιτροπή αμφισβητεί ότι τα συμπεράσματά της ενέχουν σφάλματα. Πρώτον, υπενθυμίζει ότι το συμπέρασμά της περί της θέσεως της παραβάσεως σε εφαρμογή δεν περιοριζόταν στον καθορισμό τιμών, αλλά περιελάμβανε επίσης την κατανομή των μεριδίων της αγοράς και την κατανομή των παραγγελιών ενός τουλάχιστον πελάτη (αιτιολογικές σκέψεις 72, 284, 286 και 287 της προσβαλλομένης αποφάσεως), στοιχεία τα οποία δεν αμφισβητεί η προσφεύγουσα. Η πραγματική εφαρμογή ενδεικτικών τιμών αποδεικνύεται όχι μόνον από τη δήλωση της Trident, κατά την οποία ο εσωτερικός τιμοκατάλογός της αντικατόπτριζε τις συμφωνηθείσες τιμές (αιτιολογική σκέψη 285 της προσβαλλομένης αποφάσεως), αλλά και το γεγονός ότι οι μέσες τιμές της προσφεύγουσας ακολουθούσαν τις συνιστώμενες τιμές για τη Γερμανία με μια χρονική διαφορά. Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν οι ενδεικτικές τιμές δεν επιτυγχάνονταν απολύτως, τούτο δεν σημαίνει ότι η προσφεύγουσα δεν συνέβαλε στη θέση των συμφωνιών σε εφαρμογή. Συμφωνώντας ποσοστώσεις αγοράς και τιμές-στόχους, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεως διέθεταν περιθώριο ελιγμών για να εκμεταλλευθούν τους πελάτες τους. Από τη νομολογία προκύπτει ότι μια επιχείρηση που δεν συμπεριφέρεται κατά τρόπο που συνάδει προς τον συμφωνηθέντα στο πλαίσιο της συμπράξεως ενδέχεται απλώς να επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τη σύμπραξη προς όφελός της (απόφαση Cascades κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 95, σκέψη 230). Συνεπώς, εν προκειμένω δεν τίθεται θέμα «μη ουσιαστικής εφαρμογής των παρανόμων συμφωνιών», υπό την έννοια των κατευθυντηρίων γραμμών.

102 Δεύτερον, η Επιτροπή αμφισβητεί ότι υπέπεσε σε σφάλματα εκτιμήσεως όσον αφορά τον αντίκτυπο της συμπράξεως στην αγορά. Πρώτον, μολονότι η παράβαση αφορούσε αποκλειστικά τον κοινό φωσφορικό ψευδάργυρο και όχι την τροποποιημένη παραλλαγή του, γεγονός παραμένει ότι η σύμπραξη έλεγχε κατ’ ουσίαν την παγκόσμια παραγωγή φωσφορικού ψευδαργύρου. Ακόμη και αν η παράβαση ώθησε τους πελάτες να στραφούν στον τροποποιημένο φωσφορικό ψευδάργυρο, πρέπει και η αντίδραση αυτή να θεωρηθεί πραγματικό αποτέλεσμα της παραβάσεως. Δεύτερον, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι δέχθηκε, με την προσβαλλομένη απόφαση, ότι τα αποτελέσματα που επιδίωκαν οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις δεν επιτεύχθηκαν εξ ολοκλήρου (αιτιολογική σκέψη 297). Ωστόσο, ο αντίκτυπος της παραβάσεως στην αγορά είναι σημαντικός. Ο αντίκτυπος αυτός αποδείχθηκε, αφενός, από το ότι τα μερίδια αγοράς που όντως απέκτησαν οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις ταυτίζονταν σχεδόν με αυτά που τους απονεμήθηκαν στο πλαίσιο της συμφωνίας τους επί των ποσοτήτων (αιτιολογική σκέψη 72 της προσβαλλομένης αποφάσεως) και, αφετέρου, από το ότι οι μέσες τιμές της προσφεύγουσας ακολουθούσαν πιστά τις συνιστώμενες τιμές με μια χρονική διαφορά. Αυτή η εξέλιξη των μέσων τιμών εμφαίνει επίσης, ακόμη και αν οι διακυμάνσεις της τιμής του ψευδαργύρου επηρέασαν την τιμή φωσφορικού ψευδαργύρου, τούτο ουδόλως μετέβαλε τα αποτελέσματα των μέτρων που συμφώνησαν τα μέλη της συμπράξεως. Εν πάση περιπτώσει, αν η τιμή του φωσφορικού ψευδαργύρου καθοριζόταν μόνον από την τιμή του ψευδαργύρου, η προσφεύγουσα δεν εξηγεί γιατί η σύμπραξη καθόριζε συνιστώμενες τιμές επί τέσσερα έτη (αιτιολογικές σκέψεις 92 έως 94, 104, 274 και 285 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

103 Όσον αφορά τους λόγους για τον περιορισμένο αντίκτυπο στην αγορά τους οποίους επικαλείται η προσφεύγουσα, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι αποτελέσματα, έστω και περιορισμένα, όπως αυτά των οποίων την ύπαρξη δέχεται η προσφεύγουσα, είναι ενδεικτικά για τον καθορισμό της διάρκειας της παραβάσεως. Ωστόσο, αμφισβητεί τα επιχειρήματα που προβάλλει η προσφεύγουσα συναφώς.

– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

104 Σύμφωνα με το σημείο 1 A των κατευθυντηρίων γραμμών, η Επιτροπή έχει δεσμευθεί ρητώς να λαμβάνει υπόψη της, για την αξιολόγηση της σοβαρότητας της παραβάσεως, εκτός από τον χαρακτήρα της ίδιας της παραβάσεως και την έκταση της γεωγραφικής αγοράς αναφοράς, τον πραγματικό της αντίκτυπο επί της αγοράς, εφόσον αυτός είναι δυνατό να εκτιμηθεί. Στην παρούσα περίπτωση, γίνεται μνεία όλων αυτών των κριτηρίων στην αιτιολογική σκέψη 300 της προσβαλλομένης αποφάσεως.

105 Αντιθέτως προς όσα υποστηρίζει η προσφεύγουσα, η Επιτροπή δεν στήριξε «κυρίως» το συμπέρασμά της περί της σοβαρότητας της παραβάσεως επί των αποτελεσμάτων αυτής. Δεν προσέδωσε μεγαλύτερη σπουδαιότητα στα αποτελέσματα της παραβάσεως απ’ ό,τι στα άλλα στοιχεία. Πράγματι, μετρίασε τη σπουδαιότητα των συγκεκριμένων επιπτώσεων, παρατηρώντας, αφενός, ότι ήταν «εξαιρετικά δύσκολη» η συναγωγή συμπερασμάτων επί των αποτελεσμάτων αυτού του είδους συμπράξεως (αιτιολογική σκέψη 279) και, αφετέρου, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις δεν είχαν επιτύχει όλους τους στόχους τους (αιτιολογική σκέψη 297).

106 Υπενθυμίζεται ότι, κατά τη νομολογία, για να εκτιμηθούν οι συγκεκριμένες επιπτώσεις παραβάσεως στην αγορά, εναπόκειται στην Επιτροπή να αναφερθεί στον ανταγωνισμό που θα υφίστατο υπό συνήθεις συνθήκες ελλείψει της παραβάσεως (βλ. την απόφαση Archer Daniels Midland και Archer Daniels Midland Ingredients κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 66, σκέψη 150, και την παρατιθέμενη νομολογία).

107 Όσον αφορά τη συμφωνία επί των ποσοστώσεων πωλήσεως, το Πρωτοδικείο φρονεί ότι ορθώς η Επιτροπή κατέληξε ότι αυτή εφαρμόσθηκε «σχολαστικά» (βλ. σκέψεις 73 και 74 ανωτέρω και αιτιολογικές σκέψεις 72, 284 και 287 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Πράγματι, όπως επισημάνθηκε στη σκέψη 75 ανωτέρω, δεν αμφισβητείται ότι, σε ετήσια βάση, «τα πραγματικά μερίδια αγοράς των πέντε παραγωγών ήταν παρεμφερή με αυτά που τους είχαν κατανεμηθεί» (αιτιολογική σκέψη 72 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Επομένως, ορθώς η Επιτροπή κατέληξε ότι η συμφωνία επί των ποσοστώσεων πωλήσεως είχε αντίκτυπο στην αγορά. Προστίθεται ότι, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η προσφεύγουσα δέχθηκε ότι η συμφωνία αυτή έθιγε τον ανταγωνισμό καθότι κατέληγε σε μεγαλύτερη σταθερότητα στο επίπεδο των τιμών (βλ., επίσης, την αιτιολογική σκέψη 114 της προσβαλλομένης αποφάσεως). Έτσι, η σταθερότητα των μεριδίων αγοράς είχε ως αποτέλεσμα ότι δεν ήταν αναγκαία η εφαρμογή της επιθετικής πολιτικής μειώσεως των τιμών η οποία εφαρμοζόταν κατά τη διάρκεια του πολέμου τιμών επί έτη πριν από τη σύμπραξη (αιτιολογικές σκέψεις 74 και 75, 114 και 115 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

108 Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι οι διακυμάνσεις των πωλήσεων στις εθνικές αγορές αποδεικνύουν ότι η συμφωνία δεν είχε αποτελέσματα. Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι οι ποσοστώσεις καθορίζονταν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Επομένως, ακόμη και αν οι εθνικές πωλήσεις παρουσίαζαν διακυμάνσεις, τούτο ουδόλως μεταβάλλει το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκές ποσοστώσεις τηρούνταν.

109 Υπό τις συνθήκες αυτές, οι συγκεκριμένες επιπτώσεις της συμφωνίας επί των ποσοστώσεων, του «ακρογωνιαίου λίθου» της συμπράξεως (αιτιολογική σκέψη 66 της προσβαλλομένης αποφάσεως), πρέπει να θεωρηθούν επαρκώς αποδειχθείσες κατά νόμο.

110 Όσον αφορά τη συμφωνία επί των τιμών, η Επιτροπή ισχυρίζεται, με την προσβαλλομένη απόφαση, ότι και αυτή εφαρμόσθηκε σχολαστικά (αιτιολογικές σκέψεις 283 και 285). Η προσφεύγουσα αμφισβητεί τον ισχυρισμό αυτόν.

111 Υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή ορθώς παρατήρησε ότι η επίμαχη συμφωνία αφορούσε στόχους τιμών (βλ. σκέψη 80 ανωτέρω). Η εφαρμογή μιας συμφωνίας αφορώσας στόχους τιμών και όχι σταθερές τιμές δεν συνεπάγεται ότι ισχύει τιμή αντιστοιχούσα στον συμφωνηθέντα στόχο τιμής, αλλά μάλλον ότι τα μέρη προσπαθούν να προσεγγίσουν τους στόχους τους τιμών (απόφαση Archer Daniels Midland και Archer Daniels Midland Ingredients κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα στη σκέψη 66, σκέψη 271).

112 Το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι, εν προκειμένω, τα μέρη προσπαθούσαν να προσεγγίσουν τους στόχους τους τιμών. Το επίπεδο τιμών συζητούνταν σε κάθε σύσκεψη και καθορίζονταν οι συνιστώμενες τιμές (βλ. σκέψη 84 ανωτέρω). Ο καθορισμός αυτός οπωσδήποτε αλλοίωσε τον ανταγωνισμό στην αγορά. Έτσι, περιορίστηκε το περιθώριο των αγοραστών προς διαπραγμάτευση (βλ., υπό την έννοια αυτή, την απόφαση του Πρωτοδικείου της 20ής Απριλίου 1999, T-305/94 έως T-307/94, T-313/94 έως T-3