Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 8ης Μαΐου 2003. - Deutscher Handballbund eV κατά Maros Kolpak. - Αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως: Oberlandesgericht Hamm - Γερμανία. - Εξωτερικές σχέσεις - Συμφωνία Συνδέσεως όοινοτήτωνΣλοβακίας - Άρθρο 38, παράγραφος1 - Ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων - Αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων - Χειροσφαίριση - Περιορισμός του αριθμού των υπηκόων τρίτων χωρών επαγγελματιών παικτών που μπορούν να παρατάσσονται ανά ομάδα στο πρωτάθλημα αθλητικής ομοσπονδίας. - Υπόθεση C-438/00.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 2003 σελίδα I-04135



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1. Διεθνείς συμφωνίες - Συμφωνίες της Κοινότητας - Άμεσο αποτέλεσμα - Άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας

(Συμφωνία Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας, άρθρο 38 § 1, περίπτωση 1)

2. Διεθνείς συμφωνίες - Συμφωνία Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας - Εργαζόμενοι - Ίση μεταχείριση - Όροι εργασίας - Άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας - Πεδίο εφαρμογής - Κανόνας θεσπισθείς από αθλητική ομοσπονδία σχετικά με τον προσδιορισμό των όρων ασκήσεως μισθωτής δραστηριότητας εκ μέρους επαγγελματιών αθλητών - Εμπίπτει

(Συμφωνία Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας, άρθρο 38 § 1, περίπτωση 1)

3. Διεθνείς συμφωνίες - Συμφωνία Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας - Εργαζόμενοι - Ίση μεταχείριση - Όροι εργασίας - Κανόνας θεσπισθείς από αθλητική ομοσπονδία και περιορίζων τη συμμετοχή επαγγελματιών παικτών που προέρχονται από τρίτες χώρες σε ορισμένους αγώνες

(Συμφωνία Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας, άρθρο 38 § 1, περίπτωση 1)

Περίληψη

1. Το άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας, το οποίο ορίζει ότι οι εργαζόμενοι σλοβακικής ιθαγενείας που απασχολούνται νομίμως στο έδαφος κράτους μέλους δεν πρέπει να αποτελούν αντικείμενο δυσμενούς διακρίσεως λόγω ιθαγενείας ως προς τους όρους εργασίας, τις αποδοχές ή τις απολύσεις, επάγεται άμεσο αποτέλεσμα, οπότε οι Σλοβάκοι υπήκοοι που κάνουν χρήση του έχουν το δικαίωμα να το επικαλούνται ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων του κράτους μέλους υποδοχής.

( βλ. σκέψη 30 )

2. Το άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας εφαρμόζεται έναντι κανόνα θεσπισθέντος από αθλητική ομοσπονδία, η οποία προσδιορίζει τους όρους ασκήσεως μισθωτής δραστηριότητας εκ μέρους επαγγελματιών αθλητών.

( βλ. σκέψη 37 )

3. Το άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας αποκλείει την εφαρμογή, επί επαγγελματία αθλητή σλοβακικής ιθαγενείας, ο οποίος απασχολείται νομοτύπως από σύλλογο εγκατεστημένο σε κράτος μέλος, κανόνα θεσπισθέντος από αθλητική ομοσπονδία του ιδίου κράτους, σύμφωνα με τον οποίο επιτρέπεται στους συλλόγους να παρατάσσουν, στα πλαίσια των αγώνων πρωταθλήματος ή κυπέλου, περιορισμένο αριθμό παικτών προερχομένων από τρίτες χώρες οι οποίες δεν είναι μέρη της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο.

( βλ. σκέψη 58 και διατακτ. )

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-438/00,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Oberlandesgericht Hamm (Γερμανία) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 234 ΕΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ

Deutscher Handballbund eV

και

Maros Kolpak,

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 38, παράγραφος 1, της ευρωπαϊκής συμφωνίας για την εγκαθίδρυση συνδέσεως μεταξύ των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των κρατών μελών τους, αφενός, και της Σλοβακικής Δημοκρατίας, αφετέρου, εγκριθείσας εξ ονόματος των Κοινοτήτων με την απόφαση 94/909/ΕΚΑΧ, ΕΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου και της Επιτροπής, της 19ης Δεκεμβρίου 1994 (ΕΕ L 359, σ. 1),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),

συγκείμενο από τους D. A. O. Edward, προεδρεύοντα του τμήματος, A. La Pergola (εισηγητή), P. Jann, S. von Bahr και A. Rosas, δικαστές,

γενική εισαγγελέας: C. Stix-Hackl

γραμματέας: L. Hewlett, κύρια υπάλληλος διοικήσεως,

λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:

- η Deutscher Handballbund eV, εκπροσωπούμενη από τους P. Seydel, H. J. Bodenstaff και R. Jersch, Rechtsanwälte,

- η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τους W.-D. Plessing και B. Muttelsee-Schön,

- η Ισπανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την R. Silva de Lapuerta,

- η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον U. Leanza, επικουρούμενο από τον D. Del Gaizo, avvocato dello Stato,

- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τους Μ.-J. Jonczy, D. Martin και H. Kreppel,

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Deutscher Handballbund eV, εκπροσωπούμενης από τον R. Jersch, του Μ. Kolpak, εκπροσωπούμενου από τον Μ. Schlüter, Rechtsanwalt, της Ελληνικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπούμενης από τη Β. Πελεκού και τον Σ. Σπυρόπουλο, της Ισπανικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπούμενης από τη R. Silva de Lapuerta, της Ιταλικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπούμενης από τον G. Aiello, avvocato dello Stato, και της Επιτροπής, εκπροσωπούμενης από τη Μ.-J. Jonczy και τον H. Kreppel, κατά τη συνεδρίαση της 20ής Ιουνίου 2002,

αφού άκουσε τη γενική εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις της κατά τη συνεδρίαση της 11ης Ιουλίου 2002,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με διάταξη της 15ης Νοεμβρίου 2000, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 28 Νοεμβρίου 2000, το Oberlandesgericht Hamm υπέβαλε, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 234 ΕΚ, προδικαστικό ερώτημα σχετικά με την ερμηνεία του άρθρου 38, παράγραφος 1, της ευρωπαϊκής συμφωνίας για την εγκαθίδρυση συνδέσεως μεταξύ των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των κρατών μελών τους, αφενός, και της Σλοβακικής Δημοκρατίας, αφετέρου, υπογραφείσας στο Λουξεμβούργο στις 4 Οκτωβρίου 1993 και εγκριθείσας εξ ονόματος των Κοινοτήτων με την απόφαση 94/909/ΕΚΑΧ, ΕΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου και της Επιτροπής, της 19ης Δεκεμβρίου 1994 (ΕΕ L 359, σ. 1, στο εξής: Συμφωνία Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας).

2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Deutscher Handballbund eV (γερμανικής ομοσπονδίας χειροσφαιρίσεως, στο εξής: DHB) και του Μ. Kolpak, με αντικείμενο την έκδοση αδείας επαγγελματία παίκτη.

Η Συμφωνία Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας

3 Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 2, αυτής, η Συμφωνία Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας έχει μεταξύ άλλων ως στόχο να παράσχει κατάλληλο πλαίσιο για τον πολιτικό διάλογο των μερών, ο οποίος θα επιτρέψει την ανάπτυξη στενοτέρων πολιτικών σχέσεων μεταξύ τους, θα προωθήσει τις συναλλαγές και τις αρμονικές οικονομικές σχέσεις μεταξύ των μερών, ευνοώντας έτσι τη δυναμική οικονομική ανάπτυξη και ευημερία της Σλοβακικής Δημοκρατίας, και θα παράσχει κατάλληλο πλαίσιο για τη βαθμιαία ενσωμάτωση της Σλοβακικής Δημοκρατίας στην Κοινότητα, ενώ ο έσχατος στόχος της χώρας αυτής είναι, σύμφωνα με την τελευταία αιτιολογική σκέψη της Συμφωνίας, να καταστεί μέλος των Κοινοτήτων.

4 Ενόψει της υποθέσεως στην κύρια δίκη, οι συναφείς διατάξεις της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας απαντούν στον τίτλο IV αυτής, τιτλοφορούμενο «Κυκλοφορία των εργαζομένων, δικαίωμα εγκαταστάσεως και υπηρεσίες».

5 Το άρθρο 38 της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας, το οποίο περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο Ι, τιτλοφορούμενο «Κυκλοφορία των εργαζομένων», του τίτλου IV, ορίζει στην παράγραφο 1:

«Υπό την επιφύλαξη των όρων και προϋποθέσεων που ισχύουν σε κάθε κράτος μέλος:

- δεν επιβάλλεται καμία διάκριση λόγω ιθαγενείας στη μεταχείριση των εργαζομένων υπηκοότητας Σλοβακικής Δημοκρατίας, οι οποίοι απασχολούνται νομίμως στο έδαφος κράτους μέλους, όσον αφορά τους όρους εργασίας, τις αποδοχές ή τις απολύσεις, σε σύγκριση με τους υπηκόους του οικείου κράτους μέλους,

- οι νομίμως κατοικούντες σύζυγοι και τα τέκνα εργαζομένων που απασχολούνται νομίμως στο έδαφος κράτους μέλους, με εξαίρεση τους εποχιακά εργαζομένους ή τους εργαζομένους που απασχολούνται βάσει διμερών συμφωνιών, κατά την έννοια του άρθρου 42, εκτός αν άλλως ορίζεται στις συμφωνίες αυτές, έχουν πρόσβαση στην αγορά εργασίας του εν λόγω κράτους μέλους, κατά την περίοδο εγκεκριμένης επαγγελματικής απασχολήσεως του εργαζομένου.»

6 Το άρθρο 42 της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας, το οποίο περιλαμβάνεται στο ίδιο κεφάλαιο, προβλέπει:

«1. [Λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση που επικρατεί] στην αγορά εργασίας των κρατών μελών, και υπό την επιφύλαξη της εφαρμογής της νομοθεσίας και της τηρήσεως των κανόνων που ισχύουν στα εν λόγω κράτη μέλη στον τομέα της κινητικότητας των εργαζομένων:

- οι δυνατότητες προσβάσεως στην απασχόληση που χορηγούν τα κράτη μέλη στους εργαζομένους υπηκοότητας Σλοβακικής Δημοκρατίας, στα πλαίσια διμερών συμφωνιών, πρέπει να διατηρούνται και, ει δυνατόν, να βελτιώνονται,

- τα άλλα κράτη μέλη εξετάζουν τη δυνατότητα συνάψεως [παρεμφερών] συμφωνιών.

2. Το συμβούλιο συνδέσεως εξετάζει τη χορήγηση άλλων βελτιώσεων, συμπεριλαμβανομένων των δυνατοτήτων προσβάσεως στην επαγγελματική εκπαίδευση, σύμφωνα με τους κανόνες και τις διαδικασίες που ισχύουν στα κράτη μέλη, και λαμβάνοντας υπόψη την κατάσταση που επικρατεί στην αγορά εργασίας των κρατών μελών και της Κοινότητας.»

7 Το άρθρο 59 της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας, το οποίο περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο IV, τιτλοφορούμενο «Γενικές διατάξεις», του τίτλου IV, ορίζει στην παράγραφο 1:

«Για τους σκοπούς του τίτλου IV της παρούσας συμφωνίας, καμία διάταξη της συμφωνίας δεν παρεμποδίζει τα μέρη να εφαρμόζουν τη νομοθεσία και τις ρυθμίσεις τους όσον αφορά την είσοδο και την παραμονή, την εργασία, τους όρους εργασίας, την εγκατάσταση φυσικών προσώπων και την παροχή υπηρεσιών, υπό τον όρο ότι, κατά την εφαρμογή της εν λόγω νομοθεσίας και των ρυθμίσεων, δεν εξουδετερώνονται ούτε περιορίζονται τα οφέλη που απορρέουν για κάθε μέρος από τους όρους ειδικής διατάξεως της παρούσας Συμφωνίας [...]».

Η εθνική κανονιστική ρύθμιση

8 Η DHB θέσπισε τον Spielordnung (ομοσπονδιακό κανονισμό περί διεξαγωγής των αγώνων, στο εξής: SpO), το άρθρο 15 του οποίου όριζε, σύμφωνα με την εκδοχή που ίσχυε κατά την ημερομηνία της διατάξεως περί παραπομπής:

«1. Μετά τον αύξοντα αριθμό του δελτίου αγώνων αναγράφεται η ένδειξη "Α"

a) για τους παίκτες που δεν έχουν την ιθαγένεια κράτους μέλους,

b) για τους παίκτες που δεν έχουν την ιθαγένεια συνδεδεμένου τρίτου κράτους, οι υπήκοοι του οποίου εξομοιώνονται με τους υπηκόους των κρατών μελών όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων κατά το άρθρο 48, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚ,

c) [...]

2. Για στις ομάδες που αποτελούν μέλη της Bundesliga [εθνικής ομοσπονδίας] και των Regionallingen [περιφερειακών ομίλων] επιτρέπεται η συμμετοχή, ανά αγώνα πρωταθλήματος ή κυπέλου, δύο κατ' ανώτατο όριο παικτών των οποίων τα δελτία φέρουν την ένδειξη "Α"

[...]

5. Αφαιρείται από το δελτίο αγώνων η ένδειξη "Α" από 1ης Ιουλίου του έτους κατά το οποίο η χώρα προελεύσεως του παίκτη καθίσταται συνδεδεμένη χώρα, κατά την έννοια της παραγράφου 1, στοιχείο b, κατά την ως άνω ημερομηνία. Η DHB δημοσιεύει και ενημερώνει διαρκώς τον κατάλογο των συνδεδεμένων κρατών στα οποία αναφέρονται οι παρούσες διατάξεις».

Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα

9 Ο Μ. Kolpak, σλοβακικής ιθαγενείας, συνήψε τον Μάρτιο 1997 σύμβαση εργασίας ορισμένου χρόνου, η οποία έληγε στις 30 Ιουνίου 2000, ακολούθως δε, τον Φεβρουάριο 2000, νέα σύμβαση ορισμένου χρόνου η οποία έληγε στις 30 Ιουνίου 2003, προκειμένου να απασχοληθεί ως τερματοφύλακας στον όμιλο χειροσφαιρίσεως της δεύτερης κατηγορίας του ομίλου TSV Östringen eV. Εισπράττει μηνιαίες αποδοχές. Μένει στη Γερμανία και είναι κάτοχος έγκυρης αδείας διαμονής.

10 Η DHB, η οποία οργανώνει αγώνες πρωταθλήματος και κυπέλου σε ομοσπονδιακό επίπεδο, του χορήγησε, σύμφωνα με το άρθρο 15 του SpO, δελτίο παίκτη με την ένδειξη «Α» λόγω της σλοβακικής ιθαγενείας του.

11 Ο Μ. Kolpak, ο οποίος είχε ζητήσει να του χορηγηθεί δελτίο παίκτη χωρίς να συνοδεύεται από την αφορώσα τους υπηκόους των τρίτων χωρών ένδειξη, άσκησε ενώπιον του Landgericht Dortmund (Γερμανία) αγωγή αμφισβητώντας την ως άνω απόφαση της DHB. Ισχυρίστηκε ότι η Σλοβακική Δημοκρατία καταλέγεται μεταξύ των τρίτων χωρών, οι υπήκοοι των οποίων νομιμοποιούνται να μετέχουν χωρίς κανένα περιορισμό στους αγώνες, υπό τις αυτές προϋποθέσεις που ισχύουν για τους Γερμανούς και κοινοτικούς παίκτες, δυνάμει της απαγορεύσεως των διακρίσεων που απορρέει από τις συνδυασμένες διατάξεις της Συνθήκης ΕΚ και της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας.

12 Το Landesgericht υποχρέωσε την DHB να χορηγήσει στον Μ. Kolpak δελτίο παίκτη χωρίς την ένδειξη «Α», με το σκεπτικό ότι, σύμφωνα με το άρθρο 15 του SpO, ο ενάγων δεν έπρεπε να τύχει της ιδίας μεταχειρίσεως με εκείνη ενός παίκτη που έχει την ιθαγένεια τρίτης χώρας. Η DHB άσκησε κατά της ανωτέρω αποφάσεως έφεση ενώπιον του Oberlandesgericht Hamm.

13 Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η αναφορά της SpO στο άρθρο 48 της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 39 ΕΚ), διά του άρθρου 15, παράγραφος 1, στοιχείο b, αυτής, έχει την έννοια ότι η ως άνω διάταξη εφαρμόζεται αποκλειστικά στους παίκτες που απολαύουν πλήρους ισότητας μεταχειρίσεως σε σχέση με τους κοινοτικούς υπηκόους από απόψεως ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων. Σύμφωνα με την ερμηνεία αυτή, ο Μ. Kolpak δεν έχει δικαίωμα λήψεως αδείας χωρίς τους απορρέοντες από την προσθήκη της ενδείξεως «Α» περιορισμούς, δεδομένου ότι παρόμοια ισότητα μεταχειρίσεως γενικού χαρακτήρα δεν περιλαμβάνεται στις συναφθείσες με τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης και της μεσογειακής λεκάνης συμφωνίες συνδέσεως, όπως είναι μεταξύ άλλων η συναφθείσα με τη Σλοβακική Δημοκρατία.

14 Κατόπιν αυτού, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν αντίκειται στο άρθρο 38 της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας το άρθρο 15, παράγραφος 1, στοιχείο b, της SpO. Αν συνέβαινε αυτό και αν η πρώτη διάταξη είχε άμεσο αποτέλεσμα έναντι των ιδιωτών, ο Μ. Kolpak θα μπορούσε να αξιώσει τη χορήγηση αδείας άνευ περιορισμών.

15 Συγκεκριμένα, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η DHB, αρνούμενη να χορηγήσει στον Μ. Kolpak, λόγω της ιθαγενείας του, άδεια άνευ περιορισμών, παραβιάζει τη διαλαμβανόμενη στο άρθρο 38 της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας απαγόρευση.

16 Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει, αφενός, ότι η διεπόμενη από το άρθρο 15 της SpO σύμβαση του Μ. Kolpak αποτελεί σύμβαση εργασίας δεδομένου ότι ο συγκεκριμένος παίκτης αναλαμβάνει τη δέσμευση, έναντι μηνιαίας πάγιας αντιμισθίας, να παρέχει ως μισθωτός αθλητικές υπηρεσίες στο πλαίσιο της προπονήσεως και των αγώνων που οργανώνει ο σύλλογός του, οπότε πρόκειται για την κύρια επαγγελματική δραστηριότητά του.

17 Εκτιμά, αφετέρου, ότι οι συνδυασμένες διατάξεις των άρθρων 15, παράγραφος 1, στοιχείο b, και 2, της SpO οδηγούν σε άνιση μεταχείριση ως προς τους όρους εργασίας. Συγκεκριμένα, ο Μ. Kolpak απασχολείται νομίμως στο έδαφος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας όπου διαμένει, είναι κάτοχος έγκυρης αδείας διαμονής, δεν υπέχει, σύμφωνα με τη γερμανική νομοθεσία, την υποχρέωση λήψεως αδείας εργασίας, στη δε περίπτωσή του δεν συντρέχει έστω και έμμεσο κώλυμα προσλήψεώς του, πλην όμως δεν τυγχάνει, λόγω των ανωτέρω διατάξεων, της ιδίας δυνατότητας που παρέχεται σε άλλα πρόσωπα να συμμετέχει σε επίσημους αγώνες στο πλαίσιο της επαγγελματικής δραστηριότητάς του.

18 Έτσι, κατά το αιτούν δικαστήριο, τυγχάνει εφαρμογής η υπαγορευόμενη από το άρθρο 38 της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας απαγόρευση των διακρίσεων, υπό την επιφύλαξη που περιέχει η ιδία διάταξη, στο μέτρο που δεν προσκρούει σ' αυτό η περιλαμβανόμενη στην ίδια διάταξη επιφύλαξη σχετικά με τους όρους και τις λεπτομέρειες που ισχύουν στα διάφορα κράτη μέλη. Συναφώς, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι συνιστούν τέτοιους όρους και λεπτομέρειες μόνον οι γενικής φύσεως νομικοί κανόνες και όχι εκείνοι που συνεπάγονται την εφαρμογή διαφορετικών, ανάλογα με την εθνικότητα του εργαζομένου, όρων εργασίας. Επίσης, κλίνει υπέρ της απόψεως ότι οι κανόνες που επεξεργάστηκε η DHB στο πλαίσιο της αναγνωριζόμενης υπέρ των ενώσεων αυτονομίας δεν εμπίπτουν στους ως άνω όρους και προϋποθέσεις. Σε αντίθετη περίπτωση, θα στερούνταν αντικειμένου η περιλαμβανόμενη στη Συμφωνία Συνδέσεως απαγόρευση των διακρίσεων.

19 Επίσης, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, όπως το άρθρο 48 της Συνθήκης, το άρθρο 38 της Συμφωνίας Συνδέσεως αποτελεί διάταξη τυγχάνουσα απευθείας εφαρμογής στον βαθμό που, ενόψει του γράμματος, του αντικειμένου και της φύσεως της Συμφωνίας, περιέχει σαφή και συγκεκριμένη υποχρέωση, η εκπλήρωση ή τα αποτελέσματα της οποίας δεν εξαρτώνται από οποιαδήποτε μεταγενέστερη πράξη. Σύμφωνα με το αιτούν δικαστήριο, το άρθρο 38 της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας επάγεται επίσης τριτενέργεια, εφόσον δεν εφαρμόζεται αποκλειστικά επί μέτρων που λαμβάνουν οι αρχές αλλ' εκτείνεται και σε κανονιστικές πράξεις περί συλλογιστικής ρυθμίσεως της εξηρτημένης εργασίας.

20 Εξ αυτού, το αιτούν δικαστήριο συνάγει ότι βρίσκεται ενώπιον παραβιάσεως της απορρέουσας από το άρθρο 38 της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας απαγορεύσεως των διακρίσεων, η οποία θα έπρεπε να έχει ως αποτέλεσμα τη μη εφαρμογή του άρθρου 15, παράγραφος 1, στοιχείο b, της SpO στην περίπτωση του Μ. Kolpak.

21 Υπό τις περιστάσεις αυτές, το Oberlandesgericht Hamm ανέστειλε τη διαδικασία προκειμένου να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

«Απαγορεύει το άρθρο 38, παράγραφος 1, της ευρωπαϊκής συμφωνίας για την εγκαθίδρυση συνδέσεως μεταξύ των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των κρατών μελών τους, αφενός, και της Σλοβακικής Δημοκρατίας, αφετέρου - τελική πράξη - την εκ μέρους αθλητικής ομοσπονδίας εφαρμογή επί επαγγελματία αθλητή σλοβακικής ιθαγενείας κανόνα θεσπισθέντος από την ίδια, σύμφωνα με τον οποίο επιτρέπεται στους αθλητικούς συλλόγους να παρατάσσουν, κατά τους αγώνες πρωταθλήματος και κυπέλου, περιορισμένο μόνον αριθμό παικτών προερχομένων από τρίτες χώρες, μη μέλη των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων;»

Επί του προδικαστικού ερωτήματος

22 Με το προδικαστικό ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατ' ουσίαν αν το άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας έχει την έννοια ότι προσκρούει σ' αυτό η εφαρμογή επί επαγγελματία αθλητή σλοβακικής ιθαγενείας, ο οποίος απασχολείται νομοτύπως από εγκατεστημένο σε κράτος μέλος σύλλογο, κανόνα θεσπισθέντος από αθλητική ομοσπονδία του ιδίου κράτους, σύμφωνα με τον οποίο δεν επιτρέπεται στους συλλόγους να παρατάσσουν, κατά τους αγώνες πρωταθλήματος και κυπέλου, παρά περιορισμένο αριθμό παικτών προερχομένων από τρίτες χώρες οι οποίες δεν είναι μέρη της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (στο εξής: ΕΟΧ).

23 Για να δοθεί απάντηση στο ούτως αναδιατυπωμένο ερώτημα, επιβάλλεται, κατ' αρχάς, να εξεταστεί αν είναι εφικτή η ενώπιον εθνικού δικαστηρίου επίκληση από ιδιώτη του άρθρου 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας και, ακολούθως, σε καταφατική περίπτωση, αν είναι εφικτή η επίκληση της ανωτέρω διατάξεως έναντι κανόνα θεσπισθέντος από εθνική αθλητική ομοσπονδία, όπως η DHB. Τέλος, επιβάλλεται να προσδιοριστεί το περιεχόμενο της εξαγγελλόμενης από την εν λόγω διάταξη αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων.

Επί του άμεσου αποτελέσματος του άρθρου 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας

24 Προκαταρκτικώς, επιβάλλεται η διευκρίνιση ότι, με τη σκέψη 30 της αποφάσεως της 29ης Ιανουαρίου 2002, C-162/00, Pokrzeptowicz-Meyer (Συλλογή 2002, σ. Ι-1049), το Δικαστήριο αναγνώρισε ήδη άμεσο αποτέλεσμα στο άρθρο 37, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της ευρωπαϊκής συμφωνίας για την εγκαθίδρυση συνδέσεως μεταξύ των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των κρατών μελών τους, αφενός, και της Δημοκρατίας της Πολωνίας, υπογραφείσας στις Βρυξέλλες στις 16 Δεκεμβρίου 1991 και εγκριθείσας εξ ονόματος των Κοινοτήτων με την απόφαση 93/743/Ευρατόμ, ΕΚΑΧ, ΕΚ του Συμβουλίου και της Επιτροπής, της 13ης Δεκεμβρίου 1993 (ΕΕ L 348, σ. 1, στο εξής: Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Πολωνίας).

25 Πρώτον, η διατύπωση του άρθρου 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας και εκείνη του άρθρου 37, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Πολωνίας είναι ταυτόσημες.

26 Δεύτερον, η Συμφωνία Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας δεν διακρίνεται από τη Συμφωνία Συνδέσεως Κοινοτήτων-Πολωνίας ως προς τους στόχους και τη συγκυρία υπό την οποία συνήφθησαν αμφότερες. Πράγματι, ο στόχος τόσο της μεν όσο και της δε είναι, μεταξύ άλλων, σύμφωνα με την τελευταία αιτιολογική σκέψη και το άρθρο 1, παράγραφος 2, αυτών, η εγκαθίδρυση συνδέσεως με προορισμό την προώθηση της αναπτύξεως των συναλλαγών και των αρμονικών οικονομικών σχέσεων μεταξύ των συμβαλλομένων προκειμένου να ευνοηθεί η δυναμική ανάπτυξη και η ευημερία, στη μεν πρώτη περίπτωση της Δημοκρατίας της Πολωνίας, στη δε δεύτερη περίπτωση της Δημοκρατίας της Σλοβακίας, για τη διευκόλυνση της προσχωρήσεως των εν λόγω χωρών στις Κοινότητες.

27 Υπό τις συνθήκες αυτές, όπως ακριβώς το άρθρο 58, παράγραφος 1, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Πολωνίας δεν αντιτάσσεται στο άμεσο αποτέλεσμα του άρθρου 37, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας (βλ. προαναφερθείσα απόφαση Pokrzeptowicz-Meyer, σκέψη 28), το άρθρο 59, παράγραφος 1, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας δεν μπορεί να αντιτάσσεται στο άμεσο αποτέλεσμα του άρθρου 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της ιδίας Συμφωνίας, ενόψει της ομοιότητας των επιδίκων διατάξεων.

28 Εξάλλου, όπως ακριβώς και για το άρθρο 37, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Πολωνίας, η εφαρμογή του άρθρου 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας δεν εξαρτάται από τη λήψη, εκ μέρους του Συμβουλίου Συνδέσεως που εγκαθιδρύει η εν λόγω συμφωνία, συμπληρωματικών μέτρων με σκοπό τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής (βλ. προαναφερθείσα απόφαση Pokrzeptowicz-Meyer, σκέψη 29).

29 Τέλος, όπως ακριβώς και με το άρθρο 37, παράγραφος 1, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Πολωνίας, οι όροι «[υπό την επιφύλαξη των όρων και προϋποθέσεων που ισχύουν σε κάθε κράτος μέλος», που απαντούν στο άρθρο 38, παράγραφος 1, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας, δεν μπορούν να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι επιτρέπουν στα κράτη μέλη να εξαρτούν από προϋποθέσεις ή να περιορίζουν κατά το δοκούν την εφαρμογή της εξαγγελλόμενης με την ανωτέρω διάταξη αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων, εφόσον παρόμοια ερμηνεία θα είχε ως αποτέλεσμα να καταστεί κενή περιεχομένου η ως άνω διάταξη και υπό την έννοια αυτή να αναιρεθεί πλήρως η πρακτική αποτελεσματικότητά της (βλ. προαναφερθείσα απόφαση Pokrzeptowicz-Meyer, σκέψεις 20 έως 24).

30 Υπό τις περιστάσεις αυτές, επιβάλλεται να αναγνωριστεί ότι το άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας επάγεται άμεσο αποτέλεσμα, οπότε οι Σλοβάκοι υπήκοοι που κάνουν χρήση του έχουν το δικαίωμα να το επικαλούνται ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων του κράτους μέλους υποδοχής.

Επί της εφαρμογής του άρθρου 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας έναντι κανόνα θεσπισθέντος από αθλητική ομοσπονδία

31 Προκαταρκτικώς, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι, όσον αφορά το άρθρο 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης, όπως προκύπτει από τη σκέψη 87 της αποφάσεως της 15ης Δεκεμβρίου 1995, C-415/93, Bosman (Συλλογή 1995, σ. Ι-4921), η εξαγγελλόμενη με την εν λόγω διάταξη απαγόρευση των διακρίσεων εφαρμόζεται επί κανόνων που θεσπίζουν αθλητικές ομοσπονδίες οι οποίες καθορίζουν τους όρους ασκήσεως μισθωτής δραστηριότητας εκ μέρους επαγγελματιών αθλητών.

32 Συναφώς, το Δικαστήριο παρατήρησε, στη σκέψη 84 της προαναφερθείσας αποφάσεως Bosman, ότι οι όροι εργασίας στα διάφορα κράτη μέλη ρυθμίζονται άλλοτε νομοθετικώς ή κανονιστικώς και άλλοτε μέσω συμβάσεων και άλλων πράξεων συναπτομένων ή εκδιδομένων από ιδιώτες και ότι, ως εκ τούτου, αν το αντικείμενο του άρθρου 48 της Συνθήκης περιοριζόταν στις πράξεις της δημόσιας αρχής, θα προέκυπταν ανισότητες κατά την εφαρμογή του.

33 Όσον αφορά το άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας, προκειμένου να κριθεί αν η εν λόγω διάταξη εφαρμόζεται έναντι κανόνα θεσπισθέντος από αθλητική ομοσπονδία όπως η DHB, πρέπει να εξεταστεί αν η δοθείσα από το Δικαστήριο επ' ευκαιρία του άρθρου 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης ερμηνεία μπορεί να δοθεί εν προκειμένω και στην εν λόγω διάταξη της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας.

34 Συναφώς, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε, με τις σκέψεις 39 και 40 της προαναφερθείσας αποφάσεως Pokrzeptowicz-Meyer, ότι, όσον αφορά το άρθρο 37, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Πολωνίας, μολονότι η οικεία διάταξη δεν εξαγγέλλει οποιαδήποτε αρχή περί ελεύθερης κυκλοφορίας των Πολωνών εργαζομένων εντός της Κοινότητας, ενώ το άρθρο 48 της Συνθήκης καθιερώνει, υπέρ των κοινοτικών υπηκόων, την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, όπως προκύπτει από τη σύγκριση των στόχων και της αλληλουχίας της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Πολωνίας, αφενός, και εκείνων της Συνθήκης ΕΚ, αφετέρου, ουδεμία δικαιολογία συντρέχει ώστε να προσδοθεί στο άρθρο 37, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της εν λόγω Συμφωνίας διαφορετικό περιεχόμενο από εκείνο που προσέδωσε το Δικαστήριο σε σχέση με το άρθρο 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης.

35 Στην αλληλουχία αυτή, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε, με τη σκέψη 41 της προαναφερθείσας αποφάσεως Pokrzeptowicz-Meyer, ότι το άρθρο 37, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Πολωνίας θεσπίζει, υπέρ των εργαζομένων πολωνικής ιθαγενείας, εφόσον απασχολούνται νομίμως στο έδαφος κράτους μέλους, το δικαίωμα για ίση μεταχείριση όσον αφορά τους όρους εργασίας, το περιεχόμενο του οποίου είναι το ίδιο με εκείνο που αναγνωρίστηκε υπό παρεμφερείς όρους υπέρ των κοινοτικών υπηκόων με το άρθρο 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης.

36 Όπως προκύπτει από τις προηγούμενες σκέψεις, καθώς και από τις σκέψεις 25 έως 30 της παρούσας αποφάσεως, η ερμηνεία του άρθρου 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης που προσέδωσε το Δικαστήριο διά της προπαρατεθείσας αποφάσεως Bosman και που επαναλαμβάνεται στις σκέψεις 31 και 32 της παρούσας αποφάσεως μπορεί να μεταφερθεί και στο άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας.

37 Υπό τις περιστάσεις αυτές, επιβάλλεται το συμπέρασμα ότι το άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας εφαρμόζεται έναντι κανόνα θεσπισθέντος από αθλητική ομοσπονδία όπως η DHB, η οποία προσδιορίζει τους όρους ασκήσεως μισθωτής δραστηριότητας εκ μέρους επαγγελματιών αθλητών.

Επί του περιεχομένου της εξαγγελλόμενης στο άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων

38 Κατά την DHB, καθώς και κατά την Ελληνική, Ισπανική και Ιταλική Κυβέρνηση, το περιεχόμενο της προβλεπόμενης στο άρθρο 38 της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας ρήτρας περί απαγορεύσεως των διακρίσεων δεν μπορεί να έχει ως σκοπό την απόλυτη ισότητα των εργαζομένων, υπηκόων της Σλοβακικής Δημοκρατίας, και των εργαζομένων, υπηκόων των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ενώσεως. Η προβλεπόμενη στο άρθρο 48 της Συνθήκης ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, όπως εφαρμόζεται στον τομέα των αθλοπαιδιών σύμφωνα με την προαναφερθείσα απόφαση Bosman, δεν μπορεί παρά να περιλαμβάνει μόνον τους κοινοτικούς υπηκόους ή εκείνους κράτους μέλους του ΕΟΧ.

39 Επιπλέον, όλοι οι διάδικοι που υπέβαλαν παρατηρήσεις ενώπιον του Δικαστηρίου συμφωνούν επί του γεγονότος ότι η προβλεπόμενη στο άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας απαγόρευση των διακρίσεων λόγω ιθαγενείας δεν εφαρμόζεται παρά μόνον υπέρ των εργαζομένων σλοβακικής ιθαγενείας που απασχολούνται ήδη νομίμως στο έδαφος κράτους μέλους και μόνον όσον αφορά τους όρους εργασίας, αμοιβής ή απολύσεως.

40 Επί του σημείου αυτού, η DHB, καθώς και η Ελληνική, η Ισπανική και η Ιταλική Κυβέρνηση υποστηρίζουν ότι ο προβλεπόμενος στο άρθρο 15, παράγραφος 1, στοιχείο b_, και παράγραφος 2, της SpO κανόνας αφορά την πρόσβαση σε απασχόληση των Σλοβάκων υπηκόων. Επομένως, η εφαρμογή του κανόνα αυτού δεν μπορεί να προσκρούει στο άρθρο 38, παράγραφος 1, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας.

41 Ο Μ. Kolpak, η Γερμανική Κυβέρνηση και η Επιτροπή ισχυρίζονται, αντιθέτως, ότι τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης εμπίπτουν στον τομέα του άρθρου 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας, δεδομένου ότι ο Μ. Kolpak δεν επιδιώκει να ενταχθεί στη γερμανική αγορά εργασίας, αλλά ασκεί ήδη νομίμως δραστηριότητα στη Γερμανία, με βάση το εσωτερικό δίκαιο, και υφίσταται, στο πλαίσιο αυτό, δυσμενή διάκριση αφορώσα τους όρους εργασίας λόγω της SpO.

42 Συναφώς, επιβάλλεται προκαταρκτικώς η διαπίστωση ότι, όπως προκύπτει από τη διατύπωση του άρθρου 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας, η προβλεπόμενη από την οικεία διάταξη απαγόρευση των διακρίσεων λόγω ιθαγενείας, αφενός, εφαρμόζεται μόνον υπέρ των εργαζομένων σλοβακικής ιθαγενείας που απασχολούνται ήδη νομίμως στο έδαφος κράτους μέλους και, αφετέρου, εφαρμόζεται μόνον όσον αφορά τους όρους εργασίας, αμοιβής ή απολύσεως. Επομένως, σε αντίθεση με το άρθρο 48 της Συνθήκης, η διάταξη αυτή δεν εκτείνεται στους αφορώντες στην πρόσβαση στην αγορά εργασίας εθνικούς κανόνες.

43 Όπως προκύπτει από τη διάταξη περί παραπομπής, ο Μ. Kolpak ασκεί νομοτύπως μισθωτή δραστηριότητα ως τερματοφύλακας δυνάμει συμβάσεως εργασίας που υπέγραψε με γερμανικό σύλλογο δεύτερης κατηγορίας, είναι κάτοχος έγκυρου τίτλου διαμονής και, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, δεν χρειάζεται άδεια εργασίας για να ασκήσει το επάγγελμά του. Έτσι, είχε ήδη προφανώς νόμιμη πρόσβαση στην αγορά εργασίας της Γερμανίας.

44 Στην αλληλουχία αυτή, όσον αφορά ειδικότερα το ζήτημα αν κανόνας όπως ο προβλεπόμενος στο άρθρο 15, παράγραφος 1, στοιχείο b, και παράγραφος 2, της SpO συνιστά όρο εργασίας, προέχει η υπόμνηση ότι, στα πλαίσια της προαναφερθείσας αποφάσεως Bosman, η διαφορά της κύριας δίκης αφορούσε, μεταξύ άλλων, παρεμφερείς κανόνες ή ρήτρες εθνικότητας που είχε θεσπίσει η ένωση ευρωπαϊκών ομοσπονδιών ποδοσφαίρου (UEFA).

45 Όπως προκύπτει από τη σκέψη 120 της προαναφερθείσας αποφάσεως Bosman, αφενός, οι ρήτρες αυτές δεν αφορούν την απασχόληση επαγγελματιών παικτών, η οποία δεν είναι περιορισμένη, αλλά τη δυνατότητα των συλλόγων τους να τους παρατάσσουν σε επίσημο αγώνα, αφετέρου, ότι η συμμετοχή στις συναντήσεις αυτές αποτελεί το κύριο αντικείμενο της δραστηριότητάς τους.

46 Όπως προκύπτει από τις προεκτεθείσες σκέψεις, αθλητικός κανόνας όπως ο επίδικος, στα πλαίσια της κύριας δίκης, αφορά τους όρους εργασίας κατά την έννοια του άρθρου 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας, στον βαθμό που έχει άμεση επίπτωση στη συμμετοχή, κατά τις συναντήσεις πρωταθλήματος και κυπέλου, Σλοβάκου επαγγελματία παίκτη, ο οποίος απασχολείται ήδη νομίμως σύμφωνα με τις εθνικές διατάξεις του κράτους μέλους υποδοχής.

47 Υπό τις περιστάσεις αυτές, για να προσδιοριστεί αν το άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας απαγορεύει την εφαρμογή παρόμοιου κανόνα με τον προβλεπόμενο στο άρθρο 15, παράγραφος 1, στοιχείο b, και παράγραφος 2, της SpO, μένει να αποδειχθεί αν ο κανόνας αυτός επάγεται δυσμενή διάκριση απαγορευόμενη από την οικεία διάταξη της Συμφωνίας.

48 Συναφώς, επιβάλλεται προκαταρκτικώς η διαπίστωση ότι, όσον αφορά το άρθρο 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης, όπως προκύπτει από τη σκέψη 137 της προαναφερθείσας αποφάσεως Bosman, η διάταξη αυτή αποκλείει την εφαρμογή κανόνων θεσπιζομένων από τις αθλητικές ομοσπονδίες, σύμφωνα με τους οποίους, στα πλαίσια των αγώνων που διοργανώνουν, οι ποδοσφαιρικοί σύλλογοι μπορούν να παρατάσσουν περιορισμένο μόνον αριθμό επαγγελματιών παικτών, υπηκόων άλλων κρατών μελών.

49 Ως προς την ερμηνεία του άρθρου 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 25 έως 30, 34, 35 και 44 της παρούσας αποφάσεως, αφενός, η διάταξη αυτή εγκαθιδρύει, υπέρ των εργαζομένων σλοβακικής ιθαγενείας, εφόσον απασχολούνται νομίμως στο έδαφος κράτους μέλους, δικαίωμα περί ίσης μεταχειρίσεως ως προς τους όρους εργασίας, το οποίο έχει το ίδιο περιεχόμενο με το αναγνωριζόμενο υπό παρεμφερείς όρους υπέρ των υπηκόων κρατών μελών με το άρθρο 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης, αφετέρου, ο εμπλεκόμενος στην υπόθεση της κύριας δίκης κανόνας είναι παρεμφερής προς τις ρήτρες εθνικότητας που είχαν αποτελέσει αντικείμενο της προαναφερθείσας αποφάσεως Bosman.

50 Υπό τις περιστάσεις αυτές, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η ερμηνεία του άρθρου 48, παράγραφος 2, της Συνθήκης που προσέδωσε το Δικαστήριο με την προαναφερθείσα απόφαση Bosman και επαναλαμβάνεται στη σκέψη 48 της παρούσας αποφάσεως μπορεί να μεταφερθεί στο άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας.

51 Έτσι, το άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας αποκλείει την εφαρμογή επί του Μ. Kolpak κανόνα όπως ο προβλεπόμενος στο άρθρο 15, παράγραφος 1, στοιχείο b, και παράγραφος 2, της SpO, στον βαθμό που έχει ως συνέπεια ότι ο Μ. Kolpak, ως Σλοβάκος υπήκοος, μολονότι απασχολούμενος νομοτύπως σε κράτος μέλος, δεν διαθέτει, κατ' αρχήν, παρά περιορισμένη δυνατότητα, έναντι των παικτών, υπηκόων κρατών μελών ή υπηκόων κρατών μελών του ΕΟΧ, να συμμετέχει σε ορισμένες συναντήσεις, ήτοι τις συναντήσεις πρωταθλήματος και κυπέλου της Bundesliga και των Regionalligen, οι οποίες συνιστούν, εξάλλου, το βασικό αντικείμενο της δραστηριότητάς του υπό την ιδιότητα του επαγγελματία παίκτη.

52 Η ως άνω ερμηνεία δεν αναιρείται από την επιχειρηματολογία της DHB ότι ο προβλεπόμενος στο άρθρο 15, παράγραφος 1, στοιχείο b, και παράγραφος 2, της SpO κανόνας δικαιολογείται εκ λόγων αποκλειστικώς αθλητικών, δεδομένου ότι ο σκοπός του είναι η διαφύλαξη της καταρτίσεως που οργανώνεται υπέρ των νέων παικτών γερμανικής ιθαγενείας και η προώθηση της γερμανικής εθνικής ομάδας.

53 Ασφαλώς, το Δικαστήριο υπενθύμισε, στη σκέψη 127 της προαναφερθείσας αποφάσεως Bosman, ότι, με την απόφαση της 14ης Ιουλίου 1976, 13/76, Donà (Συλλογή τόμος 1976, σ. 507, σκέψεις 14 και 15), είχε αναγνωρίσει ότι οι διατάξεις της Συνθήκης περί ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων δεν αποκλείουν κανονιστικές ρυθμίσεις ή πρακτικές αποκλείουσες στους αλλοδαπούς παίκτες από ορισμένες συναντήσεις για μη οικονομικούς λόγους, οφειλόμενους στον ιδιαίτερο χαρακτήρα και το ειδικό πλαίσιο των συναντήσεων αυτών και ενδιαφέροντες, συνεπώς, αποκλειστικά το ίδιο το άθλημα, όπως συμβαίνει με τους αγώνες μεταξύ εθνικών ομάδων διαφόρων χωρών.

54 Εντούτοις, το Δικαστήριο διαπίστωσε, στη σκέψη 128 της προαναφερθείσας αποφάσεως Bosman ότι οι ρήτρες ιθαγένειας δεν αφορούσαν ειδικές συναντήσεις, όπου αντιπαρατίθενται αντιπροσωπευτικές των χωρών τους ομάδες, αλλ' εφαρμόζονταν στο σύνολο των επισήμων συναντήσεων μεταξύ συλλόγων και, επομένως, στο κύριο μέρος της ασκούμενης από τους επαγγελματές παίκτες δραστηριότητας.

55 Στην αλληλουχία αυτή, το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι ο σύνδεσμος μεταξύ ενός ποδοσφαιρικού συλλόγου και του κράτους μέλους εντός του οποίου είναι εγκατεστημένος δεν μπορεί να θεωρηθεί ως αναπόσπαστο στοιχείο της αθλητικής δραστηριότητας, το ίδιο όπως και ο σύνδεσμος που ενώνει τον σύλλογο αυτό με τη συνοικία του, την πόλη ή την περιφέρειά του. Όταν μάλιστα, στα πλαίσια των εθνικών πρωταθλημάτων, αντιπαρατίθενται σύλλογοι διαφόρων περιφερειών, πόλεων ή συνοικιών, ουδείς κανόνας περιορίζει, για τις εν λόγω συναντήσεις, το δικαίωμα των συλλόγων να παρατάσσουν παίκτες προερχόμενους από άλλες περιφέρειες, πόλεις ή συνοικίες. Εξάλλου, στις διεθνείς διοργανώσεις η συμμετοχή επιφυλάσσεται υπέρ των συλλόγων που έχουν επιτύχει στις αντίστοιχες χώρες τους ορισμένες επιδόσεις, χωρίς η ιθαγένεια των παικτών τους να έχει ιδιαίτερη σημασία (προαναφερθείσα απόφαση Bosman, σκέψεις 11 και 12).

56 Ενόψει της νομολογίας αυτής, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η δυσμενής διάκριση που συνεπάγεται, στα πλαίσια της παρούσας υποθέσεως, το άρθρο 15, παράγραφος 1, στοιχείο b, και παράγραφος 2, της SpO δεν μπορεί να θεωρηθεί ως δικαιολογημένη εκ λόγων αποκλειστικά αθλητικών, στον βαθμό που προκύπτει από τους εν λόγω κανόνες ότι, στα πλαίσια των αγώνων που διοργανώνει η DHB, οι σύλλογοι είναι ελεύθεροι να παρατάσσουν απεριόριστο αριθμό υπηκόων των κρατών μελών του ΕΟΧ.

57 Άλλωστε, με τις υποβληθείσες ενώπιον του Δικαστηρίου παρατηρήσεις δεν έγινε επίκληση οποιουδήποτε άλλου επιχειρήματος ικανού να δικαιολογήσει αντικειμενικά τη διαφορετική μεταχείριση μεταξύ επαγγελματιών παικτών, υπηκόων κράτους μέλους ή κράτους μέλους του ΕΟΧ, και επαγγελματιών παικτών, σλοβακικής ιθαγενείας, απορρέουσα από το άρθρο 15, παράγραφος 1, στοιχείο b, και παράγραφος 2, του SpO και επηρεάζουσα τους όρους εργασίας των τελευταίων.

58 Όπως προκύπτει από τις προηγηθείσες σκέψεις, επιβάλλεται η απάντηση επί του προδικαστικού ερωτήματος ότι το άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της Συμφωνίας Συνδέσεως Κοινοτήτων-Σλοβακίας έχει την έννοια ότι αποκλείει την εφαρμογή, επί επαγγελματία αθλητή σλοβακικής ιθαγενείας, ο οποίος απασχολείται νομοτύπως από σύλλογο εγκατεστημένο σε κράτος μέλος, κανόνα θεσπισθέντος από αθλητική ομοσπονδία του ιδίου κράτους, σύμφωνα με τον οποίο επιτρέπεται στους συλλόγους να παρατάσσουν, στα πλαίσια των αγώνων πρωταθλήματος ή κυπέλου, περιορισμένο αριθμό παικτών προερχομένων από τρίτες χώρες οι οποίες δεν είναι μέρη της Συμφωνίας ΕΟΧ.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

59 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Γερμανική, η Ελληνική, η Ισπανική και η Ιταλική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),

κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με διάταξη της 15ης Νοεμβρίου 2000 το Oberlandesgerichts Hamm (Γερμανία), αποφαίνεται:

Το άρθρο 38, παράγραφος 1, πρώτη περίπτωση, της ευρωπαϊκής συμφωνίας για την εγκαθίδρυση συνδέσεως μεταξύ των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των κρατών μελών τους, αφενός, και της Σλοβακικής Δημοκρατίας, αφετέρου, υπογραφείσας στις Βρυξέλλες στις 4 Οκτωβρίου 1993 και εγκριθείσας εξ ονόματος των Κοινοτήτων με την απόφαση 94/909/ΕΚΑΧ, ΕΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου και της Επιτροπής, της 19ης Δεκεμβρίου 1994, έχει την έννοια ότι αποκλείει την εφαρμογή, επί επαγγελματία αθλητή σλοβακικής ιθαγενείας, ο οποίος απασχολείται νομοτύπως από σύλλογο εγκατεστημένο σε κράτος μέλος, κανόνα θεσπισθέντος από αθλητική ομοσπονδία του ιδίου κράτους, σύμφωνα με τον οποίο επιτρέπεται στους συλλόγους να παρατάσσουν, στα πλαίσια των αγώνων πρωταθλήματος ή κυπέλου, περιορισμένο αριθμό παικτών προερχομένων από τρίτες χώρες οι οποίες δεν είναι μέρη της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο.