Συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-109/02, T-118/02, T-122/02, T-125/02, T-126/02, T-128/02, T-129/02, T-132/02 και T-136/02

Bolloré SA κ.λπ.

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

«Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Αγορά του αυτογραφικού χαρτιού — Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό του ποσού των προστίμων — Διάρκεια της παραβάσεως — Σοβαρότητα της παραβάσεως — Προσαύξηση για αποτρεπτικούς σκοπούς — Επιβαρυντικές περιστάσεις — Ελαφρυντικές περιστάσεις — Ανακοίνωση περί συνεργασίας»

Περίληψη της αποφάσεως

1. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας — Πρόσβαση στον φάκελο

(Άρθρο 81 § 1 EΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου)

2. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση — Αποκλείονται αποδεικτικά στοιχεία μη κοινοποιηθέντα στην επιχείρηση που είναι αποδέκτης της αποφάσεως

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

3. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση — Απόφαση μη παρεμφερής με την Ανακοίνωση των αιτιάσεων — Προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας — Προϋπόθεση

(Άρθρο 81 § ΕΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου)

4. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Δεν εφαρμόζεται το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως των Δικαιωμάτων του ανθρώπου — Εφαρμογή των γενικών αρχών του κοινοτικού δικαίου

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 19 § 2)

5. Πράξεις των οργάνων — Πράξεις εκδοθείσες στο πλαίσιο της ασκήσεως εξουσίας εκτιμήσεως — Τήρηση των εγγυήσεων που παρέχονται στον διοικούμενο

6. Ανταγωνισμός — Κοινοτικοί κανόνες — Παράβαση διαπραχθείσα από θυγατρική — Καταλογισμός στη μητρική εταιρία — Προϋποθέσεις

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

7. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση — Χρησιμοποίηση των δηλώσεων άλλων επιχειρήσεων που συμμετείχαν στην παράβαση ως αποδεικτικών μέσων

(Άρθρο 81 EΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 11)

8. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Συμμετοχή επιχειρήσεως σε αντίθετες προς τον ανταγωνισμό πρωτοβουλίες

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

9. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Καταλογισμός σε επιχείρηση

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

10. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση — Αποδεικτικά στοιχεία που πρέπει να συγκεντρωθούν

(Άρθρο 81 § 1 EΚ)

11. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Εναρμονισμένη πρακτική — Έννοια

(Άρθρο 81 § 1 EΚ)

12. Ανταγωνισμός — Κοινοτικοί κανόνες — Παραβάσεις — Πρόστιμα — Καθορισμός — Κριτήρια — Αύξηση του γενικού ποσού των προστίμων

(Άρθρο 81 § 1 EΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

13. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Ανακοίνωση των αιτιάσεων — Στοιχεία που πρέπει να περιέχει

(Άρθρο 81 § 1 EΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου)

14. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Ανακοίνωση των αιτιάσεων — Στοιχεία που πρέπει να περιέχει

(Άρθρα 81 § 1 EΚ και 229 EΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρα 17 και 19 § 1)

15. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Απαγορεύεται — Παραβάσεις — Συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές δυνάμενες να θεωρηθούν ως συνιστώσες σε ενιαία παράβαση

(Άρθρο 81 § 1 EΚ)

16. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα της παραβάσεως

(Άρθρο 81 § 1 EΚ· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

17. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Συγκεκριμένη επίπτωση στην αγορά

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

18. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα της παραβάσεως — Ελαφρυντικές περιστάσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

19. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα της παραβάσεως

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

20. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

21. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

22. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοινώσεις 96/C 207/04 και 98/C 9/03 της Επιτροπής)

23. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός

(Άρθρο 81 § 1 EΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

24. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα της παραβάσεως — Επιβαρυντικές περιστάσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 2)

25. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα της παραβάσεως — Ελαφρυντικές περιστάσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 3)

26. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα της παραβάσεως — Ελαφρυντικές περιστάσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

27. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα της παραβάσεως — Ελαφρυντικές περιστάσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 3, τρίτη περίπτωση)

28. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Μη επιβολή ή μείωση του προστίμου σε αντιστάθμισμα της συνεργασίας της εμπλεκόμενης επιχειρήσεως

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 96/C 207/04 της Επιτροπής)

29. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Μείωση του ποσού του προστίμου σε αντιστάθμισμα της συνεργασίας της εμπλεκόμενης επιχειρήσεως

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρα 11 §§ 4 και 5, και 15 § 2· ανακοίνωση 96/C 207/04 της Επιτροπής, τίτλος Δ, σημείο 2)

30. Διαδικασία — Αποδεικτικά μέσα — Αίτηση προσκομίσεως εγγράφων

(Κανονισμός Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, άρθρα 65 και 66 § 1)

1. Σε διαδικασία εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, η Επιτροπή, προκειμένου να παράσχει στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων τη δυνατότητα να αμυνθούν αποτελεσματικά κατά των αιτιάσεων που διατυπώνονται κατ’ αυτών στην ανακοίνωση αιτιάσεων, υποχρεούται να τους καταστήσει προσιτό ολόκληρο τον φάκελο έρευνας της υποθέσεως, εξαιρουμένων των εγγράφων που περιέχουν επιχειρηματικά απόρρητα άλλων επιχειρήσεων ή άλλα εμπιστευτικά πληροφοριακά στοιχεία και των εσωτερικών εγγράφων της Επιτροπής.

Εξάλλου, το δικαίωμα των επιχειρήσεων και ενώσεων επιχειρήσεων για την προστασία του επιχειρηματικού τους απορρήτου πρέπει να σταθμίζεται με τη διασφάλιση του δικαιώματος προσβάσεως σε ολόκληρο τον φάκελο της υποθέσεως.

Κατά συνέπεια, αν η Επιτροπή θεωρεί ότι ορισμένα έγγραφα του φακέλου της έρευνας της υποθέσεως περιλαμβάνουν επιχειρηματικά απόρρητα ή άλλες εμπιστευτικές πληροφορίες, πρέπει να προετοιμάζει ή να αναθέτει στις επιχειρήσεις ή ενώσεις επιχειρήσεων, από τις οποίες προέρχονται τα εν λόγω έγγραφα, να προετοιμάζουν μη εμπιστευτικά κείμενα των εγγράφων αυτών. Αν η προετοιμασία μη εμπιστευτικών κειμένων όλων των εγγράφων αποδεικνύεται δυσχερής, η Επιτροπή πρέπει να διαβιβάζει στα ενδιαφερόμενα μέρη αρκούντως ακριβή κατάλογο των εγγράφων που θέτουν πρόβλημα ώστε να τους επιτρέπει να εκτιμούν αν είναι πρόσφορο να ζητήσουν την πρόσβαση σε συγκεκριμένα έγγραφα.

(βλ. σκέψεις 45-46)

2. Δεδομένου ότι τα μη κοινοποιηθέντα στους ενδιαφερομένους διαδίκους κατά τη διοικητική διαδικασία έγγραφα δεν αποτελούν αντιτάξιμα αποδεικτικά στοιχεία, αν αποδειχθεί ότι η Επιτροπή στηρίχθηκε, στην τελική απόφαση, επί εγγράφων που δεν περιλαμβάνονται στον φάκελο έρευνας της υποθέσεως και δεν κοινοποιήθηκαν στις προσφεύγουσες, μπορεί τα εν λόγω έγγραφα να μην γίνουν δεκτά ως αποδεικτικά μέσα.

Επομένως, αν η Επιτροπή σκοπεύει να στηριχθεί σε ένα χωρίο απαντήσεως σε ανακοίνωση αιτιάσεων ή σε έγγραφο συνημμένο σε μια τέτοια απάντηση για να αποδείξει την ύπαρξη παραβάσεως στο πλαίσιο διαδικασίας εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1 ΕΚ, πρέπει να δοθεί η δυνατότητα στους λοιπούς εμπλεκομένους στη διαδικασία διαδίκους να εκφράσουν την άποψή τους επί του αποδεικτικού αυτού στοιχείου.

(βλ. σκέψεις 56-57)

3. Η ανακοίνωση αιτιάσεων πρέπει να περιέχει επαρκώς σαφή έκθεση των αιτιάσεων, έστω και συνοπτική, προκειμένου να μπορέσουν οι ενδιαφερόμενοι να λάβουν πράγματι γνώση των συμπεριφορών που τους προσάπτει η Επιτροπή. Συγκεκριμένα, μόνον υπό την προϋπόθεση αυτή μπορεί η ανακοίνωση αιτιάσεων να επιτελέσει τη λειτουργία της σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανονισμούς η οποία συνίσταται στην παροχή όλων των αναγκαίων στοιχείων στις επιχειρήσεις και στις ενώσεις επιχειρήσεων προκειμένου αυτές να μπορέσουν να γνωστοποιήσουν προσηκόντως την άμυνά τους προτού η Επιτροπή εκδώσει οριστική απόφαση.

Η προϋπόθεση αυτή δεν πληρούται όταν με την απόφαση καταλογίζεται η ευθύνη παραβάσεως στη μητρική εταιρία λόγω, αφενός, της συμμετοχής της θυγατρικής σε σύμπραξη και, αφετέρου, της άμεσης συμμετοχής της μητρικής εταιρίας στις δραστηριότητες της σύμπραξης, ενώ βάσει της ανακοινώσεως αιτιάσεων η μητρική εταιρία δεν μπορεί να λάβει γνώση της αιτιάσεως που αντλείται από την άμεση συμμετοχή της στην παράβαση, ούτε των πραγματικών περιστατικών που η απόφαση έκρινε τελικώς αποδεδειγμένα, προς στήριξη της αιτιάσεως αυτής.

Ωστόσο, ακόμη και αν η απόφαση της Επιτροπής περιέχει νέους πραγματικούς ή νομικούς ισχυρισμούς σε σχέση με τους οποίους δεν υπήρξε ακρόαση των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων, το διαπιστωθέν ελάττωμα δεν συνεπάγεται την ακύρωση της αποφάσεως επί του σημείου αυτού, παρά μόνον αν οι σχετικοί ισχυρισμοί δεν μπορούν να αποδειχθούν επαρκώς κατά νόμο βάσει άλλων στοιχείων τα οποία περιέχονται στην απόφαση και σε σχέση με τα οποία οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις είχαν την ευκαιρία να προβάλουν την άποψή τους.

Εξάλλου, αν ορισμένες από τις αιτιολογικές σκέψεις μιας αποφάσεως δικαιολογούν επαρκώς, κατά νόμο, την εν λόγω απόφαση, οι τυχόν πλημμέλειες σε άλλες αιτιολογικές σκέψεις της προσβαλλομένης πράξεως δεν ασκούν, εν πάση περιπτώσει, επιρροή στο διατακτικό της.

(βλ. σκέψεις 67, 71, 77, 79-81)

4. Μολονότι η Επιτροπή δεν είναι δικαστήριο κατά την έννοια του άρθρου 6 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και μολονότι οι αποφάσεις της Επιτροπής περί επιβολής προστίμων λόγω παραβάσεως του δικαίου του ανταγωνισμού δεν είναι ποινικού χαρακτήρα, παρ’ όλ’ αυτά, η Επιτροπή υποχρεούται να τηρεί τις γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου κατά τη διοικητική διαδικασία.

Πάντως, αφενός, καίτοι η Επιτροπή μπορεί να προβεί σε ακρόαση φυσικών ή νομικών προσώπων όταν το κρίνει αναγκαίο, δεν διαθέτει το δικαίωμα να καλεί μάρτυρες κατηγορίας χωρίς να έχει εξακριβώσει ότι συμφωνούν να καταθέσουν και, αφετέρου, το γεγονός ότι οι διατάξεις του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού δεν προβλέπουν υποχρέωση της Επιτροπής να καλέσει τους μάρτυρες υπερασπίσεως των οποίων ζητείται η εξέταση δεν αντιβαίνει στις προαναφερθείσες αρχές.

(βλ. σκέψεις 86-87)

5. Σε περιπτώσεις όπου τα όργανα της Κοινότητας διαθέτουν εξουσία εκτιμήσεως προκειμένου να μπορούν να εκπληρώνουν την αποστολή τους, η εξασφάλιση των εγγυήσεων που παρέχει η κοινοτική έννομη τάξη στο πλαίσιο των διοικητικών διαδικασιών έχει κατά μείζονα λόγο θεμελιώδη σημασία. Μεταξύ των εγγυήσεων αυτών συγκαταλέγεται ιδίως η υποχρέωση του αρμοδίου οργάνου να εξετάζει με επιμέλεια και αμεροληψία όλα τα κρίσιμα στοιχεία που έχουν σχέση με την εκάστοτε κρινόμενη περίπτωση.

(βλ. σκέψη 92)

6. Το γεγονός ότι μια θυγατρική εταιρία έχει χωριστή νομική προσωπικότητα δεν αρκεί για να αποκλειστεί η δυνατότητα να καταλογιστεί η συμπεριφορά της στη μητρική εταιρία, ιδίως όταν η θυγατρική δεν καθορίζει κατά τρόπο αυτόνομο τη συμπεριφορά της στην αγορά, αλλά εφαρμόζει, κυρίως, τις οδηγίες της μητρικής εταιρίας.

Συναφώς, μολονότι το στοιχείο σχετικά με την κατοχή του συνόλου του κεφαλαίου της θυγατρικής της συνιστά σοβαρή ένδειξη ότι η μητρική εταιρία επηρεάζει αποφασιστικά τη συμπεριφορά της θυγατρικής της στην αγορά, δεν αρκεί μόνο το στοιχείο αυτό για να καταλογιστεί η ευθύνη της συμπεριφοράς της θυγατρικής στη μητρική εταιρία. Χρειάζεται μεν ένα πρόσθετο στοιχείο σχετικά με το ποσοστό συμμετοχής, μπορεί όμως να συνίσταται σε ενδείξεις. Το εν λόγω πρόσθετο στοιχείο δεν πρέπει κατ’ ανάγκη να προκύπτει όταν αποδεικνύεται ότι η μητρική εταιρία έχει πράγματι δώσει οδηγίες στη θυγατρική να συμμετάσχει στη σύμπραξη.

(βλ. σκέψεις 131-132)

7. Η δήλωση μιας επιχειρήσεως κατηγορουμένης ότι μετέσχε σε σύμπραξη, της οποίας η ακρίβεια αμφισβητείται από διάφορες άλλες κατηγορούμενες επιχειρήσεις, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως συνιστώσα επαρκή απόδειξη της υπάρξεως παραβάσεως διαπραχθείσας από τις επιχειρήσεις αυτές αν δεν τεκμηριώνεται από άλλα αποδεικτικά στοιχεία.

Περαιτέρω, οι δηλώσεις κατά των συμφερόντων του δηλώνοντος, πρέπει, καταρχήν, να θεωρηθούν ως ιδιαίτερα αξιόπιστα αποδεικτικά στοιχεία.

(βλ. σκέψεις 166-167)

8. Αρκεί να αποδείξει η Επιτροπή ότι η ενδιαφερόμενη επιχείρηση είχε μετάσχει σε συναντήσεις κατά τις οποίες συνάφθηκαν συμφωνίες θίγουσες τον ανταγωνισμό, χωρίς να αντιταχθεί σαφώς στις συμφωνίες αυτές, προς επαρκή απόδειξη της συμμετοχής της εν λόγω επιχειρήσεως στη σύμπραξη. Όταν έχει αποδειχθεί η συμμετοχή σε τέτοιες συναντήσεις, στην επιχείρηση αυτή εναπόκειται να προβάλει ενδείξεις ικανές να στοιχειοθετήσουν ότι η συμμετοχή της στις εν λόγω συναντήσεις εστερείτο κάθε πνεύματος στρεφομένου κατά του ανταγωνισμού, αποδεικνύοντας ότι είχε δηλώσει στους ανταγωνιστές της ότι μετείχε στις συναντήσεις αυτές υπό ένα πρίσμα διαφορετικό απ’ ό,τι αυτοί.

Η εν λόγω αρχή του δικαίου βασίζεται στο ότι, έχοντας συμμετάσχει στην εν λόγω συνάντηση χωρίς να αποστασιοποιηθεί δημόσια από τα συζητηθέντα, η επιχείρηση άφησε τους λοιπούς μετάσχοντες στη συνάντηση να εννοήσουν ότι επιδοκίμαζε το αποτέλεσμά της και θα συμμορφωνόταν προς αυτό.

Επιπλέον, το γεγονός ότι μια επιχείρηση δεν δίνει συνέχεια στα αποτελέσματα μια συσκέψεως με αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο δεν αποκλείει την ευθύνη της εκ της συμμετοχής της σε σύμπραξη, εκτός αν έχει αποστασιοποιηθεί δημοσίως από το περιεχόμενό της.

Όταν το σύστημα αυτό των συναντήσεων εντάσσεται σε σειρά προσπαθειών των εμπλεκομένων επιχειρήσεων που επεδίωκαν ένα και τον αυτό οικονομικό σκοπό, ήτοι τη νόθευση της εξελίξεως των τιμών, θα ήταν τεχνητό να υποδιαιρεθεί αυτή η συνεχής συμπεριφορά, που χαρακτηριζόταν από ένα και τον αυτό σκοπό, αναλυόμενη σε πλείονες και χωριστές παραβάσεις.

(βλ. σκέψεις 188-189, 196, 312, 360, 424)

9. Επιχείρηση που έχει μετάσχει σε πολύμορφη παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού μέσω της δικής της συμπεριφοράς, η οποία εμπίπτει στις έννοιες της συμφωνίας ή της εναρμονισμένης πρακτικής με αντίθετο στον ανταγωνισμό σκοπό, κατά την έννοια του άρθρου 81, παράγραφος 1 ΕΚ, και αποσκοπεί να συμβάλει στην πραγματοποίηση της παραβάσεως στο σύνολό της, μπορεί επίσης να ευθύνεται και για τη συμπεριφορά την οποία αναπτύσσουν άλλες επιχειρήσεις στο πλαίσιο της ίδιας παραβάσεως για όλη τη διάρκεια της συμμετοχής της στην εν λόγω παράβαση, όταν αποδεικνύεται ότι η εν λόγω επιχείρηση γνωρίζει την αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά των άλλων μετεχόντων ή ότι μπορεί ευλόγως να την προβλέψει και είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί τον σχετικό κίνδυνο.

Η ταυτότητα και μόνον του αντικειμένου μεταξύ μιας συμφωνίας στην οποία μετείχε επιχείρηση και μιας γενικής συμπράξεως δεν αρκεί για να καταλογιστεί στην εν λόγω επιχείρηση η συμμετοχή στη γενική σύμπραξη. Πράγματι, μόνον αν η επιχείρηση, όταν μετείχε στη συμφωνία αυτή, γνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει ότι, πράττοντάς το, εντασσόταν στη γενική σύμπραξη μπορεί η συμμετοχή της στην εν λόγω συμφωνία να αποτελέσει έκφανση της προσχωρήσεώς της στη γενική αυτή σύμπραξη.

(βλ. σκέψεις 207, 209, 236)

10. Όσον αφορά την απόδειξη παραβάσεως του άρθρου 81, παράγραφος 1 ΕΚ, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι εναπόκειται στην Επιτροπή να αποδείξει τις παραβάσεις που διαπιστώνει και να εξασφαλίσει τα αποδεικτικά στοιχεία που είναι ικανά να αποδείξουν, επαρκώς κατά νόμον, την ύπαρξη περιστατικών που να στοιχειοθετούν την παράβαση.

Είναι απαραίτητο να προσκομίσει η Επιτροπή ακριβή και συγκλίνοντα αποδεικτικά στοιχεία για να στηρίξει την αταλάντευτη πεποίθηση ότι η παράβαση αυτή όντως διαπράχθηκε. Ωστόσο, κάθε απόδειξη που προσκομίζει η Επιτροπή δεν χρειάζεται να ανταποκρίνεται αναγκαστικά στα κριτήρια αυτά σε σχέση προς κάθε στοιχείο της παραβάσεως. Αρκεί η δέσμη των ενδείξεων που επικαλείται το εν λόγω όργανο, συνολικώς εκτιμώμενη, να ανταποκρίνεται στην απαίτηση αυτή .

(βλ. σκέψεις 256-258)

11. Η απαίτηση αυτονομίας της πολιτικής κάθε επιχειρηματία, η οποία είναι εγγενής στις διατάξεις της Συνθήκης σχετικά με τον ανταγωνισμό, αντιτίθεται αυστηρώς σε κάθε άμεση ή έμμεση επαφή μεταξύ των επιχειρηματιών αυτών δυνάμενη είτε να επηρεάσει τη συμπεριφορά ενός τωρινού ή δυνητικού ανταγωνιστή στην αγορά, είτε να αποκαλύψει σε έναν ανταγωνιστή τη συμπεριφορά που ο επιχειρηματίας έχει αποφασίσει ή σκέπτεται ν’ ακολουθήσει στην αγορά, όταν οι επαφές αυτές έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τη δημιουργία συνθηκών ανταγωνισμού που δεν συμβαδίζουν με τις κανονικές συνθήκες της εν λόγω αγοράς. Συναφώς, πρέπει να τεκμαίρεται, πλην αποδείξεως του εναντίου που βαρύνει τους ενδιαφερομένους επιχειρηματίες, ότι οι μετέχουσες στη διαβούλευση επιχειρήσεις που εξακολουθούν να δρουν στην αγορά λαμβάνουν υπόψη τις πληροφορίες που έχουν ανταλλάξει με τους ανταγωνιστές τους για να καθορίσουν τη συμπεριφορά τους στην αγορά.

(βλ. σκέψη 291)

12. Το γεγονός ότι η Επιτροπή έχει επιβάλει κατά το παρελθόν πρόστιμα ενός ορισμένου ύψους για ορισμένες μορφές παραβάσεων δεν της στερεί τη δυνατότητα να αυξάνει το ύψος αυτό, εντός των ορίων που τίθενται με τον κανονισμό 17, αν αυτό είναι αναγκαίο προκειμένου να κατοχυρωθεί η εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού.

Η αποτελεσματική εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού προϋποθέτει ότι η Επιτροπή μπορεί οποτεδήποτε να προσαρμόζει το ύψος των προστίμων στις ανάγκες της πολιτικής αυτής.

Οι επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε διοικητική διαδικασία η οποία μπορεί να καταλήξει στην επιβολή προστίμου δεν μπορούν να έχουν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στο γεγονός ότι η Επιτροπή δεν θα υπερβεί το ύψος των προστίμων το οποίο εφάρμοζε προηγουμένως.

(βλ. σκέψεις 376-377)

13. Η Επιτροπή δεν υποχρεούνταν, εφόσον έχει αναφέρει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία επί των οποίων στηρίζει τον υπολογισμό του ύψους των προστίμων, να διευκρινίσει τον τρόπο με τον οποίο θα χρησιμοποιήσει κάθε ένα από τα στοιχεία αυτά για την επιμέτρηση του προστίμου. Πράγματι, η παροχή στοιχείων σχετικά με το ύψος των προστίμων των οποίων μελετάται η επιβολή, πριν παρασχεθεί στις επιχειρήσεις η δυνατότητα να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους επί των αιτιάσεων που ελήφθησαν υπόψη κατ’ αυτών, θα προδίκαζε κατά τρόπον ανάρμοστο την απόφαση της Επιτροπής.

Η Επιτροπή δεν ήταν κατά συνέπεια υποχρεωμένη, κατά τη διοικητική διαδικασία, να γνωστοποιήσει στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις την πρόθεσή της να εφαρμόσει νέα μέθοδο υπολογισμού του ύψους των προστίμων.

(βλ. σκέψεις 392, 403)

14. Εφόσον η Επιτροπή αναφέρει ρητώς, με την ανακοίνωση αιτιάσεων, ότι πρόκειται να εξετάσει αν πρέπει να επιβάλει πρόστιμα στις οικείες επιχειρήσεις και να αναφέρει τα κύρια πραγματικά και νομικά στοιχεία που μπορούν να επισύρουν πρόστιμο, όπως είναι η σοβαρότητα και η διάρκεια της υποτιθεμένης παραβάσεως και το γεγονός ότι αυτή διεπράχθη εκ προθέσεως ή εξ αμελείας, πληροί την υποχρέωσή της σεβασμού του δικαιώματος ακροάσεως των επιχειρήσεων. Ενεργώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Επιτροπή παρέχει στις επιχειρήσεις τα αναγκαία στοιχεία για να αμυνθούν όχι μόνον έναντι της διαπιστώσεως της παραβάσεως, αλλά και έναντι της επιβολής προστίμου.

Συνεπώς, τα δικαιώματα άμυνας των εμπλεκομένων επιχειρήσεων διασφαλίζονται ενώπιον της Επιτροπής, όσον αφορά την επιμέτρηση του προστίμου, μέσω της δυνατότητας υποβολής παρατηρήσεων ως προς τη διάρκεια και τη σοβαρότητα της παραβάσεως καθώς και τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό χαρακτήρα των περιστατικών που τους προσάπτονται. Εξάλλου, οι επιχειρήσεις απολαύουν πρόσθετης εγγυήσεως όσον αφορά την επιμέτρηση των προστίμων, καθόσον το Πρωτοδικείο αποφαίνεται κατά πλήρη δικαιοδοσία και μπορεί επομένως να άρει ή να μειώσει το πρόστιμο, δυνάμει του άρθρου 17 του κανονισμού 17.

(βλ. σκέψεις 397-398)

15. Αν το γεγονός ότι μια επιχείρηση δεν έλαβε μέρος σε όλα τα συστατικά στοιχεία της σύμπραξης δεν είναι λυσιτελές για να αποδειχθεί η ύπαρξη παραβάσεως, το στοιχείο αυτό πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως και, ενδεχομένως, της επιμέτρησης του προστίμου.

(βλ. σκέψη 429)

16. Στο πλαίσιο της επιμέτρησης των προστίμων λόγω παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού, η εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως πρέπει να γίνεται λαμβανομένης υπόψη ιδίως της φύσεως των περιορισμών που επιβάλλονται στον ανταγωνισμό.

Οι παραβάσεις που συνίστανται στον καθορισμό των τιμών και στην κατανομή των αγορών πρέπει να θεωρούνται ιδιαίτερα σοβαρές, στον βαθμό που συνεπάγονται ευθεία παρέμβαση στις ουσιώδεις παραμέτρους του ανταγωνισμού στη σχετική αγορά.

Ωστόσο, ο χαρακτηρισμός πολύ σοβαρής παραβάσεως δεν εξαρτάται από την προϋπόθεση η επίδικη πρακτική να προέβη σε στεγανοποίηση των αγορών. Αντιθέτως, οι οριζόντιες συμπράξεις σχετικά με καρτέλ τιμών κατανομής των αγορών βάσει ποσοστώσεων θεωρείται ότι θίγουν την εύρυθμη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς και ο χαρακτηρισμός αυτός μπορεί, εξάλλου, να γίνει δεκτός ως προς άλλες πρακτικές που μπορεί να έχουν τέτοιο αποτέλεσμα.

Συγκεκριμένα, από τη νομολογία αυτή και από τις κατευθυντήριες γραμμές δεν προκύπτει ότι ο χαρακτηρισμός πολύ σοβαρής παραβάσεως προϋποθέτει τη σώρευση πολλών από τις πρακτικές αυτές. Οριζόντια σύμπραξη επί των τιμών μπορεί μόνη της να συνιστά τέτοια παράβαση αν θίγει την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς.

Εξάλλου, ούτε από τις κατευθυντήριες γραμμές ούτε από τη νομολογία προκύπτει ότι, για να χαρακτηρισθεί ως πολύ σοβαρή παράβαση, η σύμπραξη πρέπει να έχει ιδιαίτερες θεσμικές δομές.

(βλ. σκέψεις 434-437, 441)

17. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό του ποσού των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, για την αξιολόγηση της σοβαρότητας της παράβασης, πρέπει να ληφθεί υπόψη ο χαρακτήρας της ίδιας της παράβασης, ο πραγματικός αντίκτυπος επί της αγοράς, εφόσον αυτός είναι δυνατό να εκτιμηθεί, καθώς και η έκταση της γεωγραφικής αγοράς αναφοράς. Επομένως, οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν συνδέουν άμεσα τη σοβαρότητα της παραβάσεως με τη συνέπειά της. Η συγκεκριμένη συνέπεια αποτελεί ένα στοιχείο μεταξύ άλλων, το οποίο μάλιστα μπορεί να μη ληφθεί υπόψη όταν δεν μπορεί να μετρηθεί.

(βλ. σκέψη 447)

18. Μόνον το γεγονός ότι η οικεία αγορά βρίσκεται σε παρακμή και ορισμένες επιχειρήσεις υφίστανται ζημίες δεν μπορεί να εμποδίσει τη θέση σε εφαρμογή σύμπραξης ούτε την εφαρμογή του άρθρου 81 ΕΚ. Εξάλλου, η κακή κατάσταση της αγοράς δεν συνεπάγεται ότι δεν υπήρξε επίπτωση της σύμπραξης. Συγκεκριμένα, οι συμφωνηθείσες αυξήσεις τιμών μπορεί να καθιστούν δυνατό τον έλεγχο ή τον περιορισμό της μείωσης των τιμών, νοθεύοντας έτσι τον ανταγωνισμό.

Περαιτέρω, η Επιτροπή δεν υποχρεούται, όταν επιβάλλει κυρώσεις λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού, να θεωρήσει ως ελαφρυντική περίσταση την κακή οικονομική κατάσταση του οικείου τομέα και το γεγονός ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη της, σε προηγούμενες υποθέσεις, την οικονομική κατάσταση του τομέα ως ελαφρυντική περίσταση δεν σημαίνει ότι πρέπει να εξακολουθήσει να εφαρμόζει την εν λόγω πρακτική. Συγκεκριμένα, κατά κανόνα τα καρτέλ δημιουργούνται όταν ο τομέας παρουσιάζει προβλήματα.

(βλ. σκέψεις 462, 663)

19. Μεταξύ των στοιχείων εκτιμήσεως της σοβαρότητας της παραβάσεως μπορούν, κατά περίπτωση, να περιλαμβάνονται ο όγκος και η αξία των εμπορευμάτων που αποτελούν το αντικείμενο της παραβάσεως, το μέγεθος και η οικονομική ισχύς της επιχειρήσεως και, συνεπώς, η επιρροή που μπορεί η τελευταία να ασκήσει επί της αγοράς. Επομένως, είναι, αφενός, θεμιτό να λαμβάνεται υπόψη για την επιμέτρηση του προστίμου τόσο ο ολικός κύκλος εργασιών της επιχειρήσεως, ο οποίος αποτελεί μια έστω κατά προσέγγιση και ατελή ένδειξη του μεγέθους και της οικονομικής ισχύος της, όσο και το μερίδιο του κύκλου εργασιών που προέρχεται από τα εμπορεύματα που αποτελούν το αντικείμενο της παραβάσεως και που, συνεπώς, μπορεί να αποτελεί ένδειξη της εκτάσεώς της. Αφετέρου, δεν πρέπει να δίδεται ούτε στον ένα ούτε στον άλλο από τους αριθμούς αυτούς δυσανάλογα μεγάλη σημασία σε σχέση προς τα λοιπά στοιχεία εκτιμήσεως, οπότε η επιμέτρηση καταλλήλου προστίμου δεν μπορεί να προκύψει από έναν απλό υπολογισμό στηριζόμενο στον ολικό κύκλο εργασιών.

(βλ. σκέψη 468)

20. Η Επιτροπή δεν υποχρεούται, κατά την επιμέτρηση των προστίμων αναλόγως της σοβαρότητας και της διάρκειας της συγκεκριμένης παραβάσεως, να πραγματοποιεί τον υπολογισμό του προστίμου με βάση ποσά στηριζόμενα στον κύκλο εργασιών των εμπλεκομένων επιχειρήσεων ούτε να εξασφαλίζει, σε περίπτωση που επιβάλλονται πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις εμπλεκόμενες στην ίδια παράβαση, ότι τα τελικά ποσά των προστίμων στα οποία θα καταλήξει ο υπολογισμός της για τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις θα αντικατοπτρίζουν οιαδήποτε μεταξύ τους διαφορά ως προς τον συνολικό κύκλο εργασιών τους ή ως προς τον κύκλο εργασιών τους στην αγορά του επίμαχου προϊόντος.

(βλ. σκέψη 484)

21. Όταν η Επιτροπή κατατάσσει τις οικείες επιχειρήσεις σε κατηγορίες για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων, ο καθορισμός των ορίων εκκινήσεως για καθεμία από τις κατ’ αυτόν τον τρόπο προσδιοριζόμενες κατηγορίες πρέπει να είναι συνεπής και αντικειμενικώς δικαιολογημένος. Τα στοιχεία αυτά, καθόσον δύνανται να αποτελέσουν ένδειξη της σημασίας της επιχειρήσεως, δηλαδή ο κύκλος εργασιών της που αντλείται από την πώληση του προϊόντος στον ΕΟΧ καθώς και τα μερίδιά της αγοράς, μπορούν να ληφθούν υπόψη από την Επιτροπή στο πλαίσιο αυτό.

Η χρησιμοποίηση των μεριδίων αγοράς μεταξύ των άλλων στοιχείων για τη διαφοροποίηση των επιχειρήσεων αντίκειται στην αρχή της ίσης μεταχειρίσεως αν δεν εφαρμόζεται στο σύνολο των εμπλεκομένων επιχειρήσεων.

(βλ. σκέψεις 504, 507, 511)

22. Το ότι λαμβάνεται υπόψη το αποτρεπτικό αποτέλεσμα των προστίμων που επιβάλλονται λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού κατά την επιμέτρηση του βασικού ποσού των προστίμων αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της σταθμίσεως των προστίμων ανάλογα με τη σοβαρότητα της παραβάσεως.

Η Επιτροπή μπορεί να επιβάλει βαρύτερα πρόστιμα σε μια επιχείρηση της οποίας οι ενέργειες στην αγορά, λόγω της καθοριστικής θέσεως που κατέχει στην αγορά αυτή, έχουν σημαντικότερο αντίκτυπο απ’ ό,τι οι ενέργειες άλλων επιχειρήσεων που υπέπεσαν στην ίδια παράβαση. Ο τρόπος αυτός υπολογισμού του ύψους του προστίμου ανταποκρίνεται επίσης στην ανάγκη να είναι αυτό αρκούντως αποτρεπτικό.

Η προσαύξηση για αποτρεπτικούς σκοπούς των προστίμων που επιβάλλονται λόγω παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού δεν είναι ασυμβίβαστη με την εφαρμογή της ανακοινώσεως περί της μη επιβολής ή μειώσεώς τους, εφόσον τα δύο αυτά στοιχεία είναι προδήλως διαφορετικά και η ταυτόχρονη εφαρμογή τους δεν μπορεί να κριθεί αντιφατική. Συγκεκριμένα, η προσαύξηση του προστίμου για αποτρεπτικούς σκοπούς εντάσσεται στη φάση υπολογισμού του προστίμου με το οποίο επιβάλλεται κύρωση στη διαπραχθείσα παράβαση. Από τη στιγμή που καθοριστεί το ποσό αυτό, η εφαρμογή της ανακοινώσεως σχετικά με τη συνεργασία σκοπεί στη συνέχεια να επιφέρει αντιστάθμιση για τις επιχειρήσεις που αποφάσισαν να συνεργαστούν με την Επιτροπή. Το γεγονός ότι μια επιχείρηση αποφασίζει να συνεργαστεί σε έρευνα για να επιτύχει μείωση του προστίμου που της επιβλήθηκε στο πλαίσιο αυτό ουδόλως διασφαλίζει ότι η επιχείρηση αυτή δεν θα διαπράξει στο μέλλον παρεμφερή παράβαση.

(βλ. σκέψεις 526, 540-541)

23. Στο πλαίσιο της επιμέτρησης του ποσού των προστίμων που επιβάλλονται λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού, η Επιτροπή μπορεί να εφαρμόσει μια πρώτη προσαύξηση του βασικού ποσού του προστίμου λόγω της σημασίας της επιχειρήσεως στην αγορά του οικείου προϊόντος, κατόπιν δεύτερη προσαύξηση για αποτρεπτικούς λόγους, λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο της δραστηριότητας της επιχειρήσεως ή του ομίλου στον οποίο ανήκει ώστε να λάβει υπόψη τους συνολικούς πόρους της. Συγκεκριμένα, οι δύο αυτές προσαυξήσεις δεν λαμβάνουν υπόψη τα ίδια στοιχεία.

(βλ. σκέψεις 535-536)

24. Όταν μια παράβαση των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού έχει διαπραχθεί από πλείονες επιχειρήσεις, πρέπει, στο πλαίσιο του καθορισμού του ύψους των προστίμων, να εξετάζεται η σχετική σοβαρότητα της συμμετοχής εκάστης από αυτές, πράγμα που συνεπάγεται, ειδικότερα, τον καθορισμό του αντίστοιχου ρόλου τους κατά τη διάρκεια της συμμετοχής τους στην παράβαση. Επομένως, μεταξύ άλλων, ο ρόλος του «επικεφαλής» που διαδραμάτισε μία ή πλείονες επιχειρήσεις στο πλαίσιο συμπράξεως πρέπει να λαμβάνεται υπόψη κατά τον υπολογισμό του ύψους του προστίμου, στον βαθμό που οι επιχειρήσεις που διαδραμάτισαν έναν τέτοιο ρόλο οφείλουν, ως εκ τούτου, να φέρουν ιδιαίτερη ευθύνη σε σχέση με τις λοιπές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με τις αρχές αυτές, το σημείο 2 των κατευθυντηρίων γραμμών που θέσπισε η Επιτροπή για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, περιλαμβάνει ένα μη εξαντλητικό κατάλογο περιστάσεων που μπορούν να δικαιολογήσουν αύξηση του βασικού ποσού του προστίμου, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται, ιδίως, η περίοδος κατά την οποία η επιχείρηση «έχει πρωτοστατήσει στην παράβαση ή έχει προτρέψει άλλες επιχειρήσεις να τη διαπράξουν».

(βλ. σκέψεις 561, 622)

25. Μολονότι οι περιστάσεις που απαριθμούνται στον κατάλογο του σημείου 3 των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό του ποσού των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, είναι ασφαλώς μεταξύ εκείνων που μπορούν να ληφθούν υπόψη από την Επιτροπή σε μια δεδομένη περίπτωση, η Επιτροπή, ωστόσο, δεν υποχρεούται να χορηγεί αυτομάτως επιπλέον μείωση λόγω των περιστάσεων αυτών, όταν μια επιχείρηση προβάλλει στοιχεία ικανά να αποτελέσουν ένδειξη περί της συνδρομής μιας των περιστάσεων αυτών. Πράγματι, ο προσήκων χαρακτήρας τυχόν μειώσεως του προστίμου λόγω ελαφρυντικών περιστάσεων πρέπει να εκτιμάται σφαιρικώς και λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των κρισίμων περιστάσεων. Εφόσον οι κατευθυντήριες γραμμές δεν περιέχουν επιτακτικό κανόνα όσον αφορά τις ελαφρυντικές περιστάσεις που μπορούν να ληφθούν υπόψη, πρέπει να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή διατήρησε ένα ορισμένο περιθώριο εκτιμήσεως ώστε να εκτιμά σφαιρικώς την έκταση της ενδεχόμενης μειώσεως του ποσού των προστίμων λόγω ελαφρυντικών περιστάσεων.

(βλ. σκέψεις 602, 624)

26. Η ύπαρξη απειλών και πιέσεων που ασκούνται σε μια επιχείρηση ουδόλως μεταβάλει το υποστατό και τη σοβαρότητα της παραβάσεως που διαπράχθηκε και δεν αποτελούν ελαφρυντική περίσταση. Συγκεκριμένα, επιχείρηση που μετέχει με άλλες σε αντίθετες προς τον ανταγωνισμό δραστηριότητες μπορεί να καταγγείλει τις πιέσεις, των οποίων είχε αποτελέσει το αντικείμενο, στις αρμόδιες αρχές και να υποβάλει στην Επιτροπή καταγγελία κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 3 του κανονισμού 17 αντί να λάβει μέρος στη σύμπραξη. Η θεώρηση αυτή ισχύει για όλες τις επιχειρήσεις που έλαβαν μέρος στη σύμπραξη, χωρίς να χρειάζεται να γίνει διάκριση μεταξύ τους ανάλογα με τον φερόμενο βαθμό έντασης των προβαλλομένων.

(βλ. σκέψεις 638-639)

27. Ο τερματισμός των παραβάσεων μετά τις πρώτες παρεμβάσεις της Επιτροπής περιλαμβάνεται στις ελαφρυντικές περιστάσεις που απαριθμούνται ρητώς στο σημείο 3 των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό του ποσού των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ.

Παρ’ όλ’ αυτά, τονίζεται ότι η Επιτροπή δεν υποχρεούται, κατά γενικό κανόνα, να λάβει υπόψη της την εξακολούθηση της παραβάσεως ως επιβαρυντική περίσταση ούτε να εκλάβει τον τερματισμό της παραβάσεως ως ελαφρυντική περίσταση.

Εξάλλου, όταν ο τερματισμός μιας παράβασης προηγείται των πρώτων ελέγχων της Επιτροπής, η εφαρμογή μειώσεως θα οδηγούσε στο να ληφθεί υπόψη για δεύτερη φορά η διάρκεια της παραβάσεως, η οποία ήδη λαμβάνεται υπόψη, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές, κατά τον υπολογισμό των προστίμων. Ο συνυπολογισμός της διάρκειας αποσκοπεί ακριβώς στην επιβολή αυστηρότερων κυρώσεων στις επιχειρήσεις που παραβιάζουν τους κανόνες στον τομέα του ανταγωνισμού επί μακρά περίοδο σε σχέση προς τις επιχειρήσεις των οποίων οι παραβάσεις είναι βραχείας διάρκειας. Έτσι, η μείωση του ύψους του προστίμου με την αιτιολογία ότι μια επιχείρηση έθεσε τέρμα στις παράνομες συμπεριφορές της πριν από τους πρώτους ελέγχους της Επιτροπής θα είχε ως αποτέλεσμα να ευνοούνται για δεύτερη φορά οι υπεύθυνοι παραβάσεων βραχείας διάρκειας.

(βλ. σκέψεις 643-646)

28. Από το ίδιο το κείμενο του τμήματος B, στοιχείο β΄, της ανακοινώσεως σχετικά με τη συνεργασία προκύπτει ότι η «πρώτη» επιχείρηση δεν πρέπει να προσκομίσει το σύνολο των στοιχείων που αποδεικνύουν όλες τις λεπτομέρειες λειτουργίας της σύμπραξης, αλλά αρκεί να προσκομίσει «τα» αποφασιστικής σημασίας στοιχεία. Ειδικότερα, το κείμενο αυτό δεν απαιτεί να είναι «επαρκή» τα προσκομισθέντα στοιχεία καθεαυτά για την εκπόνηση ανακοινώσεως αιτιάσεων ή για την έκδοση τελικής αποφάσεως διαπιστώνουσας την ύπαρξη παραβάσεως.

Εξάλλου, από την ανακοίνωση σχετικά με τη συνεργασία προκύπτει σαφώς ότι το γεγονός ότι είναι η πρώτη επιχείρηση που παρέχει αποφασιστικής σημασίας στοιχεία έχει σημασία για την εφαρμογή των τμημάτων B και Γ, όχι όμως για το τμήμα Δ, το οποίο ουδόλως αναφέρει και δεν πριμοδοτεί την προτεραιότητα στη συνεργασία μιας επιχειρήσεως σε σχέση με μια άλλη επιχείρηση.

(βλ. σκέψεις 692, 697)

29. Μείωση του προστίμου λόγω συνεργασίας κατά τη διοικητική διαδικασία δικαιολογείται μόνον εάν η συμπεριφορά της οικείας επιχειρήσεως διευκόλυνε την εκ μέρους της Επιτροπής διαπίστωση της παραβάσεως και, ενδεχομένως, τον τερματισμό της.

Η Επιτροπή διαθέτει συναφώς εξουσία εκτιμήσεως, όπως προκύπτει από το γράμμα του τμήματος Δ, σημείο 2, της ανακοινώσεως περί της μη επιβολής προστίμων ή της μείωσης του ποσού τους σε υποθέσεις περί συμπράξεων.

Επιπλέον και κυρίως, μια μείωση βάσει της ανακοινώσεως σχετικά με τη συνεργασία μπορεί να δικαιολογηθεί μόνον όταν τα παρασχεθέντα πληροφοριακά στοιχεία και, γενικότερα, η συμπεριφορά της οικείας επιχειρήσεως μπορούν συναφώς να θεωρηθούν ότι αποδεικνύουν μια πραγματική συνεργασία εκ μέρους της.

Ομολογίες σε συνδυασμό με επιφυλάξεις ή αμφισβητούμενες δηλώσεις δεν εκφράζουν εντούτοις πραγματική συνεργασία και δεν μπορούν να διευκολύνουν το καθήκον της Επιτροπής, εφόσον χρήζουν ελέγχων. Τούτο είναι κατά μείζονα λόγο αληθές εφόσον οι επιφυλάξεις αυτές αφορούν θέματα όπως, εν προκειμένω, τη διάρκεια της παραβάσεως, τις ποσοστώσεις πωλήσεως, τα μερίδια αγοράς ή την ανταλλαγή πληροφοριών.

(βλ. σκέψεις 716-717)

30. Κατά τη διάρκεια της ενώπιον των κοινοτικών δικαστηρίων διαδικασίας, τα εσωτερικά έγγραφα της Επιτροπής σχετικά με διαδικασία εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού δεν κοινοποιούνται στους διαδίκους, εκτός αν οι εξαιρετικές περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως το απαιτούν, βάσει σοβαρών στοιχείων που εναπόκειται στους διαδίκους να προσκομίσουν.

(βλ. σκέψη 736)

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΥ (πέμπτο τμήμα)

της 26ης Απριλίου 2007 ( )

«Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Αγορά του αυτογραφικού χαρτιού – Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό του ποσού των προστίμων – Διάρκεια της παραβάσεως – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Προσαύξηση για αποτρεπτικούς σκοπούς – Επιβαρυντικές περιστάσεις – Ελαφρυντικές περιστάσεις – Ανακοίνωση περί συνεργασίας»

Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T‑109/02, T‑118/02, T‑122/02, T‑125/02, T‑126/02, T‑128/02, T‑129/02, T‑132/02 και T‑136/02,

Bolloré SA, με έδρα το Puteaux (Γαλλία), εκπροσωπούμενη από τους R. Saint‑Esteben και H. Calvet, δικηγόρους,

προσφεύγουσα στην υπόθεση T‑109/02,

Arjo Wiggins Appleton Ltd, με έδρα το Basingstoke (Ηνωμένο Βασίλειο), εκπροσωπούμενη από τους F. Brunet, δικηγόρο, J. Temple Lang, solicitor, και J. Grierson, barrister,

προσφεύγουσα στην υπόθεση T‑118/02,

υποστηριζόμενη από το

Βασίλειο του Βελγίου, εκπροσωπούμενο από την A. Snoecx και τον M. Wimmer,

παρεμβαίνον στην υπόθεση T‑118/02,

Mitsubishi HiTec Paper Bielefeld GmbH, πρώην Stora Carbonless Paper GmbH, με έδρα το Bielefeld (Γερμανία), εκπροσωπούμενη από τους I. van Bael, δικηγόρο, και A. Kmiecik, solicitor,

προσφεύγουσα στην υπόθεση T‑122/02,

Papierfabrik August Koehler AG, με έδρα το Oberkirch (Γερμανία), εκπροσωπούμενη από τους I. Brinker και S. Hirsbrunner, δικηγόρους,

προσφεύγουσα στην υπόθεση T‑125/02,

M‑real Zanders GmbH, πρώην Zanders Feinpapiere AG, με έδρα το Bergisch Gladbach (Γερμανία), εκπροσωπούμενη από τους J. Burrichter και M. Wirtz, δικηγόρους,

προσφεύγουσα στην υπόθεση T‑126/02,

Papeteries Mougeot SA, με έδρα το Laval‑sur‑Vologne (Γαλλία), εκπροσωπούμενη αρχικώς από τους G. Barsi, J. Baumgartner και J.‑P. Hordies, στη συνέχεια, από τους G. Barsi και J. Baumgartner, δικηγόρους,

προσφεύγουσα στην υπόθεση T‑128/02,

Torraspapel, SA, με έδρα τη Βαρκελώνη (Ισπανία), εκπροσωπούμενη από τους O. Brouwer, F. Cantos και C. Schillemans, δικηγόρους,

προσφεύγουσα στην υπόθεση T‑129/02,

Distribuidora Vizcaína de Papeles, SL, με έδρα το Derio (Ισπανία), εκπροσωπούμενη από τους E. Pérez Medrano και I. Delgado González, δικηγόρους,

προσφεύγουσα στην υπόθεση T‑132/02,

Papelera Guipuzcoana de Zicuñaga, SA, με έδρα το Hernani (Ισπανία), εκπροσωπούμενη από τον I. Quintana Aguirre, δικηγόρο,

προσφεύγουσα στην υπόθεση T‑136/02,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενης, στις υποθέσεις T‑109/02 και T‑128/02, από τους W. Mölls και F. Castillo de la Torre, επικουρούμενους από τον N. Coutrelis, δικηγόρο, στις υποθέσεις T‑118/02 και T‑129/02, εκπροσωπούμενης από τους W. Mölls και A. Whelan, επικουρούμενους από τον M. van der Woude, δικηγόρο, στην υπόθεση T‑122/02, αρχικώς εκπροσωπούμενης από τους R. Wainwright και W. Mölls, στη συνέχεια, από τους R. Wainwright και A. Whelan, στις υποθέσεις T‑125/02 και T‑126/02, εκπροσωπούμενης από τους W. Mölls και F. Castillo de la Torre, επικουρούμενους από τον H.‑J. Freund, δικηγόρο, στις υποθέσεις T‑132/02 και T‑136/02, εκπροσωπούμενης από τους W. Mölls και F. Castillo de la Torre, επικουρούμενους από τους J. Rivas Andrés και J. Gutiérrez Gisbert, δικηγόρους,

καθής,

με αντικείμενο την ακύρωση της αποφάσεως 2004/337/ΕΚ της Επιτροπής, της 20ής Δεκεμβρίου 2001, σχετικά με διαδικασία του άρθρου 81 της Συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ (Υπόθεση COMP/E-1/36.212 – Αυτογραφικό χαρτί) (ΕΕ 2004, L 115, σ. 1), ή, επικουρικώς, τη μείωση του επιβληθέντος στις προσφεύγουσες με την απόφαση αυτή προστίμου,

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ (πέμπτο τμήμα),

συγκείμενο από τους M. Βηλαρά, Πρόεδρο, F. Dehousse και D. Šváby, δικαστές,

γραμματέας: J. Palacio González, κύριος υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη τη γραπτή διαδικασία και κατόπιν των επ’ ακροατηρίου συζητήσεων της 2ας (T‑132/02 και T‑136/02), 7ης (T‑109/02 και T‑128/02), 14ης (T‑122/02), 16ης (T‑118/02 και T‑129/02) και 21ης Ιουνίου 2005 (T‑125/02 και T‑126/02),

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Ιστορικό της διαφοράς

1 Το φθινόπωρο του 1996, ο όμιλος προϊόντων χαρτιού Sappi, μητρική εταιρία του οποίου είναι η Sappi Ltd, παρείχε στην Επιτροπή πληροφορίες και έγγραφα που δημιούργησαν στην τελευταία υπόνοιες ότι υπήρχε ή είχε υπάρξει μυστική σύμπραξη για τον καθορισμό των τιμών στον τομέα του αυτογραφικού χαρτιού, στον οποίο η Sappi δραστηριοποιείτο ως παραγωγός.

2 Κατόπιν των κοινοποιηθέντων από τη Sappi στοιχείων, η Επιτροπή προέβη σε εξακριβώσεις σε ορισμένους παραγωγούς αυτογραφικού χαρτιού, βάσει του άρθρου 14, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτου κανονισμού εφαρμογής των άρθρων [81] και [82] της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25). Επομένως, στις 18 και 19 Φεβρουαρίου 1997 διεξήχθησαν οι προβλεπόμενες στο άρθρο 14, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 17 εξακριβώσεις στις εγκαταστάσεις της Arjo Wiggins Belgium SA, των Papeteries Mougeot SA (στο εξής: Mougeot), της Torraspapel, SA, της Sarriopapel y Celulosa, SA (στο εξής: Sarrió) και της Grupo Torras, SA. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκαν εξακριβώσεις κατ’ εφαρμογή του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 μεταξύ Ιουλίου και Δεκεμβρίου 1997 στις Sappi, Arjo Wiggins Appleton plc (στο εξής: AWA), Arjo Wiggins Europe Holdings Ltd, Arjo Wiggins SA και τη θυγατρική της Guérimand SA, Mougeot, Torraspapel, Sarrió, Unipapel, Sociedade Comercial de Celulose e Papel Lda, Stora Carbonless Paper GmbH (στο εξής: Stora· πρώην Stora‑Feldmühle AG) και Papierfabrik August Koehler AG (στο εξής: Koehler).

3 Το 1999, η Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 11 του κανονισμού 17, απηύθυνε επίσης αιτήσεις παροχής πληροφοριών στην AWA, στη Mougeot, στην Torraspapel, στην Cartiere Sottrici Binda SpA (στο εξής: Binda), στην Carrs Paper Ltd (στο εξής: Carrs), στην Distribuidora Vizcaína de Papeles, SL (στο εξής: Divipa), στην Ekman Iberica, SA (στο εξής: Ekman), στην Papelera Guipuzcoana de Zicuñaga, SA (στο εξής: Zicuñaga), στην Koehler, στη Stora, στην Zanders Feinpapier AG (στο εξής: Zanders) και στην Copigraph SA. Με τις εν λόγω αιτήσεις, οι επιχειρήσεις αυτές καλούνταν να παράσχουν πληροφορίες σχετικά με τις ανακοινώσεις τους όσον αφορά την αύξηση των τιμών, τον όγκο πωλήσεων, τους πελάτες τους, τον κύκλο εργασιών τους και τις συναντήσεις τους με ανταγωνιστές.

4 Με την απάντησή τους στην αίτηση παροχής πληροφοριών, οι AWA, Stora και Copigraph παραδέχθηκαν ότι είχαν συμμετάσχει σε πολυμερείς συναντήσεις της σύμπραξης μεταξύ παραγωγών αυτογραφικού χαρτιού. Παρείχαν στην Επιτροπή διάφορα έγγραφα και πληροφορίες.

5 Στις 14 Απριλίου 1999, η Mougeot ήρθε σε επαφή με την Επιτροπή, δηλώνοντας ότι είναι διατεθειμένη να συνεργαστεί στην έρευνα κατ’ εφαρμογή της ανακοινώσεως της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (ΕΕ C 207, σ. 4, στο εξής: ανακοίνωση σχετικά με τη συνεργασία). Η Mougeot αναγνώρισε την ύπαρξη συμπράξεως με αντικείμενο τον καθορισμό των τιμών αυτογραφικού χαρτιού και παρείχε στην Επιτροπή πληροφορίες σχετικά με τη διάρθρωση της σύμπραξης και, ιδίως, σχετικά με τις μεμονωμένες συναντήσεις για τον καθορισμό των τιμών στις οποίες είχαν συμμετάσχει εκπρόσωποί της.

6 Στις 26 Ιουλίου 2000, η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία στην υπό κρίση υπόθεση και εξέδωσε ανακοίνωση αιτιάσεων (στο εξής: ΑΑ) κατά 17 επιχειρήσεων, μεταξύ των οποίων η AWA, η Bolloré SA και η θυγατρική της Copigraph, η Carrs, η Zicuñaga, η Divipa, η Mitsubishi HiTech Paper Bielefeld GmbH (στο εξής: MHTP), πρώην Stora, η Mougeot, η Koehler, η Sappi, η Torraspapel και η Zanders. Οι επιχειρήσεις αυτές είχαν πρόσβαση στον φάκελο της Επιτροπής σχετικά με την έρευνα μέσω αντιγράφου του φακέλου σε CD-ROM, το οποίο τους είχε σταλεί την 1η Αυγούστου 2000.

7 Όλοι οι αποδέκτες της ΑΑ εκτός από τις Binda SpA, International Paper και Mitsubishi Paper Mills Ltd υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις σε απάντηση των αιτιάσεων της Επιτροπής.

8 Στις 8 και 9 Μαρτίου 2001 έγινε ακρόαση.

9 Στις 20 Δεκεμβρίου 2001, η Επιτροπή, αφού ζήτησε τη γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής σε θέματα συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων και ενόψει της τελικής εκθέσεως του συμβούλου ακροάσεων, εξέδωσε την απόφαση 2004/337/ΕΚ, της 20ής Δεκεμβρίου 2001, σχετικά με διαδικασία του άρθρου 81 της Συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) (Υπόθεση COMP/E-1/36.212 – Αυτογραφικό χαρτί) (ΕΕ 2004, L 115, σ. 1, στο εξής: απόφαση).

10 Με το άρθρο 1, πρώτο εδάφιο, της αποφάσεως, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι έντεκα επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ και το άρθρο 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ, με τη συμμετοχή τους σε σύνολο συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών στον τομέα του αυτογραφικού χαρτιού.

11 Με το άρθρο 1, δεύτερο εδάφιο, της αποφάσεως, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι AWA, Bolloré, MHTP, Koehler, Sappi, Torraspapel και Zanders μετείχαν στην παράβαση από τον Ιανουάριο 1992 έως τον Σεπτέμβριο 1995, η Carrs από τον Ιανουάριο 1993 έως τον Σεπτέμβριο 1995, η Divipa από τον Μάρτιο 1992 έως τον Ιανουάριο 1995, η Zicuñaga από τον Οκτώβριο 1993 έως τον Ιανουάριο 1995 και η Mougeot από τον Μάιο 1992 έως τον Σεπτέμβριο 1995.

12 Με το άρθρο 2 της αποφάσεως, επιβάλλεται στις επιχειρήσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1 να παύσουν πάραυτα την εν λόγω παράβαση, αν δεν το έχουν ήδη πράξει, και να απέχουν, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων τους που αφορούν το αυτογραφικό χαρτί, από οποιαδήποτε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική η οποία ενδέχεται να έχει όμοιο ή παρεμφερές αντικείμενο ή αποτέλεσμα με την παράβαση.

13 Σύμφωνα με το άρθρο 3, πρώτο εδάφιο, της αποφάσεως, στις οικείες επιχειρήσεις επιβάλλονται τα ακόλουθα πρόστιμα:

– AWA: 184,27 εκατομμύρια ευρώ·

– Bolloré: 22,68 εκατομμύρια ευρώ·

– Carrs : 1,57 εκατομμύριο ευρώ·

– Divipa: 1,75 εκατομμύριο ευρώ·

– MHTP: 21,24 εκατομμύρια ευρώ·

– Zicuñaga: 1,54 εκατομμύριο ευρώ·

– Mougeot: 3,64 εκατομμύρια ευρώ·

– Koehler: 33,07 εκατομμύρια ευρώ·

– Sappi Ltd: 0 ευρώ·

– Torraspapel: 14,17 εκατομμύρια ευρώ·

– Zanders: 29,76 εκατομμύρια ευρώ.

14 Σύμφωνα με το άρθρο 3, δεύτερο εδάφιο, της αποφάσεως, τα επιβληθέντα πρόστιμα πρέπει να καταβληθούν εντός τριών μηνών από την κοινοποίηση της αποφάσεως. Το άρθρο 3, τρίτο εδάφιο, της αποφάσεως προβλέπει ότι, μετά την παρέλευση της περιόδου αυτής, θα καταλογισθούν αυτομάτως τόκοι βάσει του επιτοκίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας το οποίο εφαρμόσθηκε για τις κύριες αναχρηματοδοτήσεις της την 1η Δεκεμβρίου 2001, συν 3,5 ποσοστιαίες μονάδες, ήτοι 6,77 %.

15 Οι έντεκα επιχειρήσεις, τις οποίες αφορούν τα άρθρα 1 και 2 της αποφάσεως, είναι αποδέκτες της.

16 Από την απόφαση (αιτιολογική σκέψη 77) προκύπτει ότι τα μέλη της σύμπραξης ήλθαν σε συμφωνία σχετικά με ένα γενικό, αντίθετο προς τους κανόνες του ανταγωνισμού, σχέδιο το οποίο αποσκοπούσε κυρίως στην αύξηση του κέρδους των συμμετεχόντων μέσω συλλογικής αυξήσεως των τιμών. Σύμφωνα με την απόφαση, στο πλαίσιο του γενικού αυτού σχεδίου, βασικός στόχος της σύμπραξης ήταν η επίτευξη συμφωνίας σχετικά με τις αυξήσεις των τιμών και ο καθορισμός του χρονοδιαγράμματος των αυξήσεων.

17 Προς τούτο, πραγματοποιούνταν διάφορες συναντήσεις σε γενικό, εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο. Σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 89 της αποφάσεως, τις γενικές συνελεύσεις της σύμπραξης ακολουθούσαν διάφορες εθνικές ή περιφερειακές συναντήσεις με σκοπό την εφαρμογή των αυξήσεων των τιμών που είχαν συμφωνηθεί στις γενικές συναντήσεις της σύμπραξης σε κάθε αγορά. Κατά τις συναντήσεις αυτές, οι συμμετέχοντες αντάλλαζαν λεπτομερείς, ατομικές πληροφορίες σχετικά με τις τιμές και τον όγκο πωλήσεων (αιτιολογική σκέψη 97). Προκειμένου να εξασφαλιστεί η εφαρμογή των συμφωνημένων αυξήσεων τιμών, σε ορισμένες εθνικές συναντήσεις ορίζονταν ποσοστώσεις πωλήσεων και καθορίζονταν μερίδια της αγοράς για κάθε συμμετέχοντα (αιτιολογική σκέψη 81).

18 Η Επιτροπή θεώρησε ότι οι ρυθμίσεις της σύμπραξης στις οποίες ήταν αναμεμειγμένοι όλοι οι σημαντικότεροι παραγωγοί στον ΕΟΧ, είχαν επινοηθεί, οργανωθεί και ενθαρρυνθεί από ανώτατα στελέχη των ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων. Η δημιουργία μιας τέτοιας σύμπραξης, από τη φύση της, οδηγεί αυτόματα σε σημαντική στρέβλωση του ανταγωνισμού (αιτιολογική σκέψη 377). Λαμβάνοντας υπόψη τη φύση της υπό εξέταση συμπεριφοράς, την πραγματική επίπτωσή της στην αγορά αυτογραφικού χαρτιού και το γεγονός ότι κάλυπτε ολόκληρη την κοινή αγορά και, μετά την ίδρυσή του, ολόκληρο τον ΕΟΧ, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι επιχειρήσεις που αφορά η παρούσα απόφαση διέπραξαν πολύ σοβαρή παράβαση των άρθρων 81, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚ και 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ (αιτιολογική σκέψη 404).

19 Για τον καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου ανάλογα με τη σοβαρότητα της παραβάσεως, η Επιτροπή κατέταξε τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις σε πέντε κατηγορίες ανάλογα με τη σχετική σημασία τους στην επίμαχη αγορά (αιτιολογικές σκέψεις 406 έως 409). Προκειμένου να εξασφαλισθεί ότι το πρόστιμο έχει επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα, η Επιτροπή αύξησε κατά 100 % το βασικό ποσό του προστίμου που καθορίστηκε για τις AWA, Bolloré και Sappi (αιτιολογικές σκέψεις 410 έως 412). Στη συνέχεια, η Επιτροπή, για να καθορίσει το βασικό ποσό των επιβληθησομένων προστίμων, έλαβε υπόψη τη διάρκεια της διαπραχθείσας από κάθε επιχείρηση παραβάσεως (αιτιολογικές σκέψεις 413 έως 417).

20 Βάσει των επιβαρυντικών περιστάσεων, η Επιτροπή αύξησε κατά 50 % το επιβληθέν στην AWA βασικό ποσό του προστίμου λόγω του ηγετικού ρόλου της στην παράβαση (αιτιολογικές σκέψεις 418 έως 424). Εν προκειμένω, η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της καμία ελαφρυντική περίσταση.

21 Η Επιτροπή προσάρμοσε τα τελικά ποσά ώστε να λάβει υπόψη της τις διατάξεις του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 (αιτιολογική σκέψη 434), κατόπιν εφάρμοσε την ανακοίνωση σχετικά με τη συνεργασία, η οποία δικαιολογούσε μείωση του ποσού των προστίμων κατά 50 % για τη Mougeot, 35 % για την AWA, 20 % για την «Bolloré (Copigraph)» και 10 % για τις Carrs, MHTP και Zanders (αιτιολογικές σκέψεις 435 έως 458).

Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων

22 Με χωριστά δικόγραφα που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου μεταξύ 11 και 18 Απριλίου 2002, οι Bolloré (υπόθεση T‑109/02), AWA (υπόθεση T‑118/02), MHTP (υπόθεση T‑122/02), Koehler (υπόθεση T‑125/02), Zanders (υπόθεση T‑126/02), Mougeot (υπόθεση T‑128/02), Torraspapel (υπόθεση T‑129/02), Divipa (υπόθεση T‑132/02) και Zicuñaga (υπόθεση T‑136/02) άσκησαν τις υπό κρίση προσφυγές.

23 Η Bolloré ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– κυρίως, να ακυρώσει τα άρθρα 1, 2 και 3 της αποφάσεως, καθόσον τα άρθρα αυτά την αφορούν·

– επικουρικώς, να μειώσει ουσιωδώς το ποσό του προστίμου που της επιβλήθηκε με το άρθρο 3 της αποφάσεως·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

24 Η AWA ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει ή, επικουρικώς, να μειώσει ουσιωδώς το ύψος του προστίμου που της επιβλήθηκε δυνάμει της αποφάσεως·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα·

– να λάβει όλα τα μέτρα που κρίνει πρόσφορα το Πρωτοδικείο.

25 Το Βασίλειο του Βελγίου, που παρενέβη προς στήριξη των αιτημάτων της AWA, ζητεί από το Πρωτοδικείο να μειώσει ουσιωδώς το ποσό του επιβληθέντος στην επιχείρηση αυτή προστίμου.

26 Η MHTP ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει το άρθρο 1 της αποφάσεως, καθόσον εξ αυτού συνάγεται ότι μετείχε στην παράβαση πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993·

– να μειώσει το ποσό του επιβληθέντος προστίμου·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

27 Η Koehler ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει την απόφαση·

– επικουρικώς, να μειώσει το ποσόν του προστίμου που της επιβλήθηκε με το άρθρο 3 της αποφάσεως·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

28 Η Zanders ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει το άρθρο 3 της αποφάσεως, καθόσον της επιβάλλεται πρόστιμο 29,76 εκατομμυρίων ευρώ·

– επικουρικώς, να μειώσει το επιβληθέν με το άρθρο 3 της αποφάσεως πρόστιμο·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

29 Η Mougeot ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– κυρίως, να ακυρώσει την απόφαση·

– επικουρικώς, να μειώσει ουσιωδώς το επιβληθέν από την Επιτροπή πρόστιμο·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

30 Η Torraspapel ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει το άρθρο 1 της αποφάσεως καθόσον γίνεται δεκτό ότι η προσφεύγουσα παρέβη το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ μεταξύ της 1ης Ιανουαρίου 1992 και του Σεπτεμβρίου 1993, και, κατά συνέπεια, να μειώσει το πρόστιμο·

– να μειώσει ουσιωδώς το επιβληθέν με το άρθρο 3 της αποφάσεως στην προσφεύγουσα πρόστιμο·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα, περιλαμβανομένων των εξόδων και τόκων σχετικά με τραπεζική εγγύηση ή καταβολή όλου ή μέρους του προστίμου.

31 Η Divipa ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει την απόφαση καθόσον γίνεται δεκτή, πλην της συμμετοχής της σε σύμπραξη σχετικά με την ισπανική αγορά, η συμμετοχή της σε σύμπραξη καλύπτουσα το σύνολο της αγοράς του ΕΟΧ και, επικουρικώς, να μειώσει το επιβληθέν με την απόφαση αυτή πρόστιμο·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

32 Η Zicuñaga ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– κυρίως, να ακυρώσει τα άρθρα 1, 3 και 4 της αποφάσεως καθόσον την αφορούν·

– επικουρικώς, να μειώσει το επιβληθέν από την Επιτροπή πρόστιμο ως εξής:

– να ακυρώσει την αύξηση του προστίμου κατά 10 %, για τον λόγο ότι η συμμετοχή της δεν υπερβαίνει το έτος·

– να μειώσει ουσιωδώς, τουλάχιστον κατά 60 %, το βασικό ποσό του προστίμου, λόγω υπάρξεως ελαφρυντικών περιστάσεων·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

33 Σε καθεμία από τις υποθέσεις αυτές, η Επιτροπή ζητεί την απόρριψη της προσφυγής και την καταδίκη της προσφεύγουσας στα δικαστικά έξοδα.

34 Στις υποθέσεις T‑109/02, T‑118/02, T‑122/02, T‑125/02, T‑128/02, T‑132/02 και T‑136/02, το Πρωτοδικείο έθεσε γραπτές ερωτήσεις στις οποίες οι ενδιαφερόμενοι διάδικοι απάντησαν εμπροθέσμως.

35 Με το από 14 Ιουνίου 2005 έγγραφο, στο οποίο περιλαμβάνονταν παρατηρήσεις επί της εκθέσεως για την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η προσφεύγουσα στην υπόθεση Τ-126/02 πληροφόρησε το Πρωτοδικείο περί της αλλαγής της επωνυμίας της και του καταστατικού της· από Zanders Feinpapiere AG κατέστη M-real Zanders GmbH (στο εξής επίσης: Zanders).

36 Οι διάδικοι αγόρευσαν μεμονωμένα και απάντησαν στα ερωτήματα του Πρωτοδικείου κατά τις επ’ ακροατηρίου συζητήσεις που διεξήχθησαν στις 2, 7, 14, 16 και 21 Ιουνίου 2005.

37 Εφόσον το Πρωτοδικείο κάλεσε τους διαδίκους, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση κάθε υποθέσεως, να υποβάλουν παρατηρήσεις επί της συνεκδικάσεως όλων των υποθέσεων προς έκδοση κοινής αποφάσεως και οι διάδικοι δεν προέβαλαν αντιρρήσεις, το Πρωτοδικείο κρίνει ότι οι υπό κρίση υποθέσεις πρέπει να συνεκδικαστούν προς έκδοση κοινής αποφάσεως, σύμφωνα με το άρθρο 50 του Κανονισμού Διαδικασίας.

Σκεπτικό

38 Τα αιτήματα των προσφευγουσών σκοπούν την ακύρωση της αποφάσεως και/ή την κατάργηση ή τη μείωση του προστίμου.

I – Επί των λόγων ακυρώσεως της αποφάσεως

39 Οι προσφεύγουσες επιδιώκουν, ανά περίπτωση, την εν όλω ακύρωση της αποφάσεως ή ορισμένων από τις διατάξεις της που τις αφορούν. Οι λόγοι αυτοί ακυρώσεως θεμελιώνονται σε τυπικούς λόγους, ως προς τη διεξαγωγή της διοικητικής διαδικασίας, και σε ουσιαστικούς λόγους, που αφορούν τις διαπιστώσεις και εκτιμήσεις της Επιτροπής σχετικά με τη συμμετοχή ορισμένων επιχειρήσεων στην παράβαση.

Α – Επί των λόγων ακυρώσεως σχετικά με τη διεξαγωγή της διοικητικής διαδικασίας

1. Επί του πρώτου λόγου, ο οποίος αντλείται από την προσβολή του δικαιώματος ακροάσεως που απορρέει από τη μη δημοσιοποίηση, κατά τη διοικητική διαδικασία, εγγράφων τα οποία χαρακτηρίζει ως εμπιστευτικά η Επιτροπή

Επιχειρήματα των διαδίκων

40 Η Zicuñaga υποστηρίζει ότι από τη θεωρία και το άρθρο 19 του κανονισμού 17 απορρέει ότι η πλήρης πρόσβαση στον φάκελο της Επιτροπής αποτελεί διαδικαστική εγγύηση με σκοπό τη διασφάλιση της αποτελεσματικής ασκήσεως των δικαιωμάτων άμυνας, ιδίως του δικαιώματος ακροάσεως. Η Zicuñaga τονίζει ότι η εγγύηση αυτή σκοπεί στο να παρέχεται στον ενδιαφερόμενο η δυνατότητα όχι μόνο να αμφισβητεί τα επιβαρυντικά γι’ αυτόν έγγραφα που επικαλείται η Επιτροπή, αλλά και να εξασφαλίζεται η πρόσβαση σε απαλλακτικά έγγραφα που μπορεί να είναι χρήσιμα για την άμυνά του.

41 Κατά την άποψη της Zicuñaga, στην Επιτροπή εναπόκειται να συμβιβάσει το έννομο συμφέρον της ενδιαφερομένης επιχειρήσεως για την τήρηση του απορρήτου, αφενός, με τα δικαιώματα άμυνας, αφετέρου. Πάντως, η Επιτροπή δεν μπορεί να στηριχθεί, στην τελική απόφαση, επί εγγράφων ως προς τα οποία ο κατηγορούμενος δεν μπόρεσε να διατυπώσει την άποψή του. Η άρνηση της Επιτροπής να κοινοποιήσει έγγραφο κατά τη διοικητική διαδικασία δύναται εξάλλου να αποτελεί προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας εφόσον η διοικητική διαδικασία μπορεί να έχει διαφορετική κατάληξη σε περίπτωση κοινοποιήσεως του εν λόγω εγγράφου στον ενδιαφερόμενο. Επομένως, σύμφωνα με την Zicuñaga, η μη δημοσιοποίηση εγγράφων, χαρακτηρισθέντων ως εμπιστευτικών από την Επιτροπή, προσέβαλε τα δικαιώματα άμυνας της προσφεύγουσας.

42 Η Επιτροπή τονίζει ότι η έρευνα που πραγματοποίησε τήρησε όλες τις απαιτούμενες εγγυήσεις και δεν προσέβαλε καμία αρχή του δικαίου. Περαιτέρω, η Επιτροπή φρονεί ότι, καθόσον η Zicuñaga δεν διευκρινίζει ποια επιβαρυντικά έγγραφα χρησιμοποίησε η Επιτροπή, το επιχείρημά της είναι απαράδεκτο.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

43 Τονίζεται εξαρχής ο διφορούμενος χαρακτήρας της επιχειρηματολογίας της Zicuñaga. Από τον τίτλο του επιμάχου λόγου ακυρώσεως («Προσβολή του δικαιώματος ακροάσεως. Μη προσκόμιση επιβαρυντικών εγγράφων») μπορεί να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η προσφεύγουσα αμφισβητεί μόνον τη μη κοινοποίηση εκ μέρους της Επιτροπής, κατά τη διοικητική διαδικασία, των επιβαρυντικών εγγράφων που χρησιμοποιήθηκαν στην απόφαση. Από άλλα αποσπάσματα του δικογράφου της προσφυγής της υπονοείται ότι η προσφεύγουσα καταγγέλλει και τη μη κοινοποίηση, κατά την εν λόγω διαδικασία, εγγράφων φερομένων ότι περιλαμβάνουν απαλλακτικά γι’ αυτήν στοιχεία.

44 Καθόσον η Zicuñaga προτίθεται να καταγγείλει το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν κοινοποίησε, κατά τη διοικητική διαδικασία, επιβαρυντικά έγγραφα που χρησιμοποιήθηκαν στην απόφαση, επισημαίνεται, όπως πράττει η Επιτροπή με τα υπομνήματά της, ότι η Zicuñaga δεν προσδιορίζει κανένα τέτοιο έγγραφο. Εφόσον ο ισχυρισμός της ουδόλως θεμελιούται συναφώς, πρέπει να απορριφθεί.

45 Καθόσον η Zicuñaga επικρίνει το γεγονός ότι η Επιτροπή αρνήθηκε να της επιτρέψει την πρόσβαση, κατά τη διοικητική διαδικασία, σε έγγραφα που φέρονται ως χρήσιμα για την άμυνά της, εφόσον μπορεί να περιλαμβάνουν απαλλακτικά στοιχεία, υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με τη νομολογία, η Επιτροπή, προκειμένου να παράσχει στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων τη δυνατότητα να αμυνθούν αποτελεσματικά κατά των αιτιάσεων που διατυπώνονται κατ’ αυτών στην ΑΑ, υποχρεούται να τους καταστήσει προσιτό ολόκληρο τον φάκελο έρευνας της υποθέσεως, εξαιρουμένων των εγγράφων που περιέχουν επιχειρηματικά απόρρητα άλλων επιχειρήσεων ή άλλα εμπιστευτικά πληροφοριακά στοιχεία και των εσωτερικών εγγράφων της Επιτροπής (απόφαση του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002, Τ‑23/99, LR AF 1998 κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. ΙΙ-1705, σκέψη 170, και η εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

46 Εξάλλου, το δικαίωμα των επιχειρήσεων και ενώσεων επιχειρήσεων για την προστασία του επιχειρηματικού τους απορρήτου πρέπει να σταθμίζεται με τη διασφάλιση του δικαιώματος προσβάσεως σε ολόκληρο τον φάκελο της υποθέσεως. Κατά συνέπεια, αν η Επιτροπή θεωρεί ότι ορισμένα έγγραφα του φακέλου της έρευνας της υποθέσεως περιλαμβάνουν επιχειρηματικά απόρρητα ή άλλες εμπιστευτικές πληροφορίες, πρέπει να προετοιμάζει, ή να αναθέτει στις επιχειρήσεις ή ενώσεις επιχειρήσεων, από τις οποίες προέρχονται τα εν λόγω έγγραφα, να προετοιμάζουν μη εμπιστευτικά κείμενα των εγγράφων αυτών. Αν η προετοιμασία μη εμπιστευτικών κειμένων όλων των εγγράφων αποδεικνύεται δυσχερής, η Επιτροπή πρέπει να διαβιβάζει στα ενδιαφερόμενα μέρη αρκούντως ακριβή κατάλογο των εγγράφων που θέτουν πρόβλημα ώστε να τους επιτρέπει να εκτιμούν αν είναι πρόσφορο να ζητήσουν την πρόσβαση σε συγκεκριμένα έγγραφα (βλ., συναφώς, την απόφαση του Πρωτοδικείου της 29ης Ιουνίου 1995, Τ‑30/91, Solvay κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. II‑1775, σκέψεις 88 έως 94).

47 Εν προκειμένω, από τα υπομνήματα της Zicuñaga προκύπτει ότι καταγγέλλει ειδικότερα το γεγονός ότι η Επιτροπή της αρνήθηκε την πρόσβαση στις λεπτομερείς πληροφορίες της αιτιολογικής σκέψης 288 της αποφάσεως, σχετικά με τις πωλήσεις που πραγματοποιήθηκαν ανά χώρα στο έδαφος του ΕΟΧ κατά την περίοδο αναφοράς της σύμπραξης από πολλές επικρινόμενες επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων και η Zicuñaga. Σύμφωνα με την Zicuñaga, οι εν λόγω πληροφορίες περιλαμβάνουν προφανώς στοιχεία που θα της επέτρεπαν να αποδείξει ότι δεν εφάρμοσε εναρμονισμένη πολιτική τιμών με τους ευρωπαίους παραγωγούς αυτογραφικού χαρτιού.

48 Συναφώς, από τον κατάλογο των εγγράφων της δικογραφίας στην υπόθεση T‑136/02, που προσκόμισε η Επιτροπή απαντώντας σε τεθέν από το Πρωτοδικείο ερώτημα, προκύπτει ότι η Επιτροπή έθεσε στη διάθεση των διαδίκων, κατά τη διοικητική διαδικασία, ένα μη εμπιστευτικό κείμενο των εγγράφων που αντιστοιχούν στις πληροφορίες της αιτιολογικής σκέψης 288, επειδή απαγορευόταν η πρόσβαση στα έγγραφα αυτά. Επομένως, η Zicuñaga μπόρεσε να εκτιμήσει το ενδεχόμενο να ζητήσει την πρόσβαση σε συγκεκριμένα έγγραφα.

49 Υπενθυμίζεται, συναφώς, ότι σε διαδικασία διαπιστώσεως παραβάσεως του άρθρου 81 ΕΚ, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να επιτρέψει την πρόσβαση, με δική της πρωτοβουλία, σε έγγραφα τα οποία δεν υπάρχουν στον φάκελό της έρευνας της υποθέσεως και τα οποία δεν έχει την πρόθεση να χρησιμοποιήσει στην οριστική απόφαση σε βάρος των εμπλεκομένων μερών. Διάδικος, ο οποίος μαθαίνει κατά τη διοικητική διαδικασία ότι η Επιτροπή διαθέτει έγγραφα δυνάμενα να χρησιμεύσουν για την άμυνά του, υποχρεούται να υποβάλει στο κοινοτικό όργανο ρητή αίτηση προσβάσεως στα έγγραφα αυτά. Η παράλειψη του διαδίκου να ενεργήσει κατά τον τρόπο αυτό κατά τη διοικητική διαδικασία συνεπάγεται συναφώς απώλεια του δικαιώματος όσον αφορά την προσφυγή ακυρώσεως που θα ασκηθεί ενδεχομένως κατά της οριστικής αποφάσεως (απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Μαρτίου 2000, T‑25/95, T‑26/95, T‑30/95 έως T‑32/95, T‑34/95 έως T‑39/95, T‑42/95 έως T‑46/95, T‑48/95, T‑50/95 έως T‑65/95, T‑68/95 έως T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95 και T‑104/95, Cimenteries CBR κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. II‑491, στο εξής: απόφαση Τσιμέντο, σκέψη 383).

50 Εντούτοις, η Zicuñaga, κατά τη διοικητική διαδικασία, δεν υπέβαλε καμία τυπική αίτηση προσβάσεως στο εμπιστευτικό κείμενο των προαναφερθεισών πληροφοριών. Πράγματι, μολονότι, στην απάντησή της σε τεθέν από το Πρωτοδικείο ερώτημα, αναφέρει γραπτή αίτηση προσβάσεως στις πληροφορίες αυτές και προσκομίζει το έγγραφο της Επιτροπής περί απορρίψεως της εν λόγω αιτήσεως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η αίτηση αυτή φέρει ημερομηνία 3 Απριλίου 2002 και είναι επομένως μεταγενέστερη της λήξεως της διοικητικής διαδικασίας και της εκδόσεως της αποφάσεως. Συνεπώς, η παράλειψη της Zicuñaga να διατυπώσει τέτοιο αίτημα κατά τη διοικητική διαδικασία συνεπάγεται συναφώς την απώλεια του δικαιώματος όσον αφορά την προσφυγή ακυρώσεως.

51 Κατά συνέπεια, ο προβληθείς από την Zicuñaga λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.

2. Επί του δευτέρου λόγου, που στηρίζεται σε προσβολή του δικαιώματος προσβάσεως στον φάκελο της υποθέσεως, λόγω μη κοινοποιήσεως εγγράφων που δεν περιλαμβάνονται στον κοινοποιηθέντα σε μορφή CD-ROM φάκελο έρευνας της υποθέσεως

Επιχειρήματα των διαδίκων

52 Η Koehler προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν της επέτρεψε την πρόσβαση σε ορισμένα έγγραφα που δεν αποτελούσαν μέρος του κοινοποιηθέντος σε μορφή CD-ROM φακέλου έρευνας της υποθέσεως στους αποδέκτες της ΑΑ την 1η Αυγούστου 2000. Η Koehler σκοπεί συγκεκριμένα τις απαντήσεις στην ΑΑ άλλων αποδεκτών της, καθώς και τα παραρτήματα των απαντήσεων αυτών, ιδίως την έκθεση πραγματογνωμοσύνης, που αναφέρεται στην υποσημείωση 365 της αποφάσεως, η οποία κοινοποιήθηκε από την AWA στην Επιτροπή. Η Koehler υποστηρίζει ότι πολλοί υπαινιγμοί στις απαντήσεις στην ΑΑ, που περιλαμβάνονται στην απόφαση, πιστοποιούν ότι η Επιτροπή στηρίχθηκε στις απαντήσεις αυτές στην ανάλυσή της των πραγματικών περιστατικών και στον υπολογισμό του ποσού των προστίμων. Η Koehler προσθέτει ότι η απάντηση της Mougeot στην ΑΑ καταδεικνύει ότι ο φάκελος περιελάμβανε προφανώς και πληροφορίες που θα ήσαν χρήσιμες για την άμυνά της.

53 Η Επιτροπή απαντά ότι, μολονότι είναι αληθές ότι μπορεί να στηριχθεί μόνο σε γεγονότα ως προς τα οποία οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις είχαν την ευκαιρία να δώσουν διευκρινίσεις, οι απαντήσεις στην ΑΑ δεν αποτελούν μέρος του φακέλου έρευνας της υποθέσεως, στον οποίο πρέπει να επιτραπεί η πρόσβαση. Η διοικητική διαδικασία πρέπει να θεωρηθεί ως ολοκληρωθείσα από της παραλαβής των απαντήσεων αυτών και δεν μπορεί να εξακολουθεί αενάως, εφόσον κάθε επιχείρηση επιθυμεί να λάβει θέση επί των παρατηρήσεων των άλλων. Η Koehler δεν προσδιόρισε κάποιο επιβαρυντικό στοιχείο επί του οποίου η Επιτροπή θεμελίωσε αιτίαση σε βάρος της χωρίς να μπορέσει η Koehler να αποφανθεί συναφώς.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

54 Η επιχειρηματολογία της Koehler πρέπει να νοηθεί ως έχουσα δύο πτυχές. Αφενός, ορισμένα έγγραφα που δεν περιλαμβάνονται στον φάκελο έρευνας της υποθέσεως, στον οποίο είχε πρόσβαση, χρησιμοποιήθηκαν από την Επιτροπή ως επιβαρυντικά στοιχεία στην απόφαση, χωρίς να είχε η Koehler πρόσβαση σε αυτά κατά τη διοικητική διαδικασία. Αφετέρου, η Επιτροπή δεν κοινοποίησε στην Koehler έγγραφα που δεν περιλαμβάνονται στον φάκελο έρευνας της υποθέσεως, στον οποίο είχε πρόσβαση, τα οποία μπορεί να περιείχαν απαλλακτικά γι’ αυτήν στοιχεία. Τα δύο αυτά σημεία θα αναλυθούν μεμονωμένα.

55 Πρώτον, όσον αφορά την παράλειψη κοινοποιήσεως των προβαλλομένων επιβαρυντικών στοιχείων που δεν περιλαμβάνονται στον φάκελο έρευνας της υποθέσεως, στον οποίο είχε πρόσβαση η Koehler, υπενθυμίζεται, εξαρχής, ότι ένα έγγραφο δεν μπορεί να θεωρηθεί επιβαρυντικό για έναν προσφεύγοντα παρά μόνον αν η Επιτροπή το χρησιμοποίησε προς στήριξη της διαπιστώσεως μιας παραβάσεως στην οποία μετέσχε ο προσφεύγων (προαναφερθείσα απόφαση Τσιμέντο, σκέψη 284).

56 Δεδομένου ότι τα μη κοινοποιηθέντα στους ενδιαφερομένους διαδίκους κατά τη διοικητική διαδικασία έγγραφα δεν αποτελούν αντιτάξιμα αποδεικτικά στοιχεία (βλ., συναφώς, την απόφαση του Δικαστηρίου της 3ης Ιουλίου 1991, C‑62/86, AKZO κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. I‑3359, σκέψη 21· αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 10ης Μαρτίου 1992, T‑11/89, Shell κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. II‑757, σκέψεις 55 και 56, και T‑13/89, ICI κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. II‑1021, σκέψεις 34 και 35), μπορεί, αν αποδειχθεί ότι η Επιτροπή στηρίχθηκε, στην προσβαλλομένη απόφαση, επί εγγράφων που δεν περιλαμβάνονται στον φάκελο έρευνας της υποθέσεως και δεν κοινοποιήθηκαν στις προσφεύγουσες, να μην γίνουν δεκτά τα εν λόγω έγγραφα ως αποδεικτικά μέσα (απόφαση Τσιμέντο, σκέψη 382· βλ., επίσης, συναφώς, απόφαση του Δικαστηρίου της 25ης Οκτωβρίου 1983, 107/82, AEG κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 3151, σκέψεις 24 έως 30· προαναφερθείσα στη σκέψη 46 ανωτέρω απόφαση Solvay κατά Επιτροπής, σκέψη 57, και προαναφερθείσα απόφαση ΙCI κατά Επιτροπής, σκέψη 36).

57 Επομένως, αν η Επιτροπή σκοπεύει να στηριχθεί σε ένα χωρίο απαντήσεως σε ανακοίνωση των αιτιάσεων ή σε έγγραφο συνημμένο σε μια τέτοια απάντηση για να αποδείξει την ύπαρξη παραβάσεως στο πλαίσιο διαδικασίας εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ, πρέπει να δοθεί η δυνατότητα στους λοιπούς εμπλεκομένους στη διαδικασία διαδίκους να εκφράσουν την άποψή τους επί του αποδεικτικού αυτού στοιχείου (βλ., συναφώς, προαναφερθείσες αποφάσεις AKZO κατά Επιτροπής, σκέψη 56 ανωτέρω, σκέψη 21· Shell κατά Επιτροπής, σκέψη 56 ανωτέρω, σκέψη 55, και ICI κατά Επιτροπής, σκέψη 56 ανωτέρω, σκέψη 34).

58 Εν προκειμένω, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται, γενικώς, με το δικόγραφο της προσφυγής της ότι, «[λ]όγω πολλών παραπομπών σε υποσημειώσεις δεν υφίσταται αμφιβολία ότι η Επιτροπή χρησιμοποίησε τις παρατηρήσεις άλλων μερών της διαδικασίας για να τεκμηριώσει την έκθεση των πραγματικών περιστατικών και τον υπολογισμό του ποσού του προστίμου». Βάσει τόσου γενικού ισχυρισμού δεν μπορεί εντούτοις να καθοριστεί ποια συγκεκριμένα έγγραφα φέρεται ότι χρησιμοποιήθηκαν ως επιβαρυντικά στοιχεία σε βάρος της Koehler στην απόφαση. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Koehler δέχτηκε, κατά τα λοιπά, ότι είχε πρόσβαση σε όλα τα επιβαρυντικά στοιχεία.

59 Δεύτερον, όσον αφορά την παράλειψη κοινοποιήσεως των φερομένων ως απαλλακτικών στοιχείων που δεν περιλαμβάνονται στον φάκελο έρευνας της υποθέσεως, στον οποίο είχε πρόσβαση, η Koehler σκοπεί τις απαντήσεις άλλων αποδεκτών της ΑΑ καθώς και τα παραρτήματα των απαντήσεων αυτών. Ωστόσο, δεν καταδεικνύει ότι ζήτησε ρητώς από την Επιτροπή την κοινοποίηση των στοιχείων αυτών· δέχτηκε μάλιστα, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι δεν υπέβαλε αίτηση προσβάσεως στα στοιχεία αυτά. Επομένως, η Koehler δεν μπορεί να αμφισβητήσει παραδεκτώς ενώπιον του Πρωτοδικείου το γεγονός ότι δεν είχε πρόσβαση στα έγγραφα αυτά (βλ., συναφώς, απόφαση Τσιμέντο, σκέψη 383· βλ. επίσης τη σκέψη 49 ανωτέρω).

60 Επιπροσθέτως, η Koehler δεν κατέδειξε ότι, αν είχε δικαίωμα προσβάσεως στις απαντήσεις άλλων αποδεκτών της ΑΑ και στα παραρτήματα των απαντήσεων αυτών, θα μπορούσε να προβάλει επιχειρήματα δυνάμενα να επηρεάσουν το αποτέλεσμα στο οποίο κατέληξε η απόφαση (βλ., συναφώς, απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Ιουλίου 1980, 30/78, Distillers κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1980/ΙΙ, σ. 465, σκέψη 26, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 27ης Νοεμβρίου 1990, Τ-7/90, Kobor κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. II‑721, σκέψη 30).

61 Πράγματι, όσον αφορά κατ’ αρχάς την έκθεση πραγματογνωμοσύνης που επισυνάπτει η AWA στην απάντησή της στην ΑΑ, καθόσον η μνεία της Koehler στην εν λόγω έκθεση σκοπεί τον προσδιορισμό ενός εγγράφου, μη περιλαμβανομένου στον φάκελο έρευνας της υποθέσεως, στον οποίο είχε πρόσβαση, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμεύσει για την άμυνά της, από την απόφαση προκύπτει (αιτιολογικές σκέψεις 390, 392 και 396) ότι η Επιτροπή απέρριψε ρητώς τα επιχειρήματα σχετικά με τη φερόμενη απουσία συγκεκριμένης επιπτώσεως της παραβάσεως στην αγορά, τα οποία ανέπτυξε η AWA κατά τη διοικητική διαδικασία βάσει της εκθέσεως αυτής. Επομένως, δεν μπορεί να γίνει δεκτό το επιχείρημα της Koehler, που αντλείται από το γεγονός ότι η μη πρόσβαση στην εν λόγω έκθεση κατά τη διοικητική διαδικασία έθιξε την άμυνά της.

62 Στη συνέχεια, η Koehler, με το υπόμνημά της απαντήσεως, ισχυρίζεται ότι η απάντηση της Mougeot στην ΑΑ καταδεικνύει ότι ο φάκελος έρευνας της υποθέσεως περιελάμβανε προφανώς πληροφορίες χρήσιμες για την άμυνά της. Συναφώς, η Koehler αναφέρεται στο απόσπασμα της απαντήσεως αυτής, που παρατίθεται στην αιτιολογική σκέψη 293 της αποφάσεως, με το οποίο η Mougeot, επανερχόμενη σε προγενέστερη δήλωση προς την Επιτροπή, ισχυρίζεται ότι «η [ΑΑ] δεν καταδεικνύει ότι οι συναντήσεις της AEMCP [Association of European Manufacturers of Carbonless Paper, Ένωση Ευρωπαίων Παραγωγών Αυτογραφικού Χαρτιού] χρησίμευσαν ως πλαίσιο σε συμπαιγνίες πριν από την αναδιάρθρωση της ενώσεως τον Σεπτέμβριο του 1993». Πάντως, στην αιτιολογική σκέψη 295 της αποφάσεως, η Επιτροπή απορρίπτει ρητώς το επιχείρημα αυτό, ισχυριζόμενη ότι, από τον συνδυασμό των δηλώσεων της Sappi, της Mougeot και της AWA, αποδεικνύεται ότι οι γενικές συναντήσεις της σύμπραξης άρχισαν το αργότερο το 1992. Η Koehler, παραπέμποντας στις αιτιολογικές σκέψεις 112 και 113 της αποφάσεως, προσθέτει ότι τα προσκομισθέντα από τη Sappi αποδεικτικά στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι υπήρξε αθέμιτη σύμπραξη στο πλαίσιο των συναντήσεων της Ενώσεως Ευρωπαίων Παραγωγών Αυτογραφικού Χαρτιού (AEMCP) ή των συναντήσεων που έγιναν επ’ ευκαιρία αυτών πριν από τον Σεπτέμβριο του 1993. Επομένως, το απόσπασμα της απαντήσεως της Mougeot στην ΑΑ, που παραθέτει η Koehler, δεν αποδεικνύει ότι, αντίθετα προς όσα υποστηρίζει η Koehler, οι απαντήσεις στην ΑΑ και τα συνημμένα σε αυτές έγγραφα θα επέτρεπαν στην εν λόγω επιχείρηση να αναπτύξει επιχειρήματα δυνάμενα να οδηγήσουν τη διοικητική διαδικασία σε διαφορετικό αποτέλεσμα.

63 Κατόπιν του συνόλου των προηγουμένων θεωρήσεων, αυτός ο λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.

3. Επί του τρίτου λόγου, που αντλείται από την προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας και της εκατέρωθεν ακροάσεως, ο οποίος προκύπτει από την έλλειψη συμπτώσεως μεταξύ ΑΑ και αποφάσεως

Επιχειρήματα των διαδίκων

64 Η Bolloré υποστηρίζει ότι, στο στάδιο της ΑΑ, η Επιτροπή δέχτηκε τη συμμετοχή της στην παράβαση μόνο λόγω της ευθύνης της ως μητρικής εταιρίας για τις προσωπικές ενέργειες της θυγατρικής της Copigraph. Αντιθέτως, η απόφαση περιλαμβάνει νέα αιτίαση στρεφομένη εναντίον της, αντλούμενη από την προσωπική και αυτοτελή συμμετοχή της στη σύμπραξη. Η Bolloré ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή, μη παρέχοντάς της τη δυνατότητα να λάβει θέση επί της αιτιάσεως αυτής κατά τη διοικητική διαδικασία, προσέβαλε τα δικαιώματά της άμυνας.

65 Η Επιτροπή αμφισβητεί ότι, με την απόφαση, η Bolloré θεωρήθηκε ως προσωπικώς εμπλεκόμενη στην παράβαση. Στην προσφεύγουσα καταλογίστηκαν οι ενέργειες της θυγατρικής της, για τον λόγο ότι αποτελεί μία και μόνον επιχείρηση με τη θυγατρική της. Συνεπώς, ο παρών λόγος ακυρώσεως μπορεί να γίνει δεκτός μόνον αν αποδειχθεί ότι ο καταλογισμός της παραβάσεως στην προσφεύγουσα δεν προέκυπτε από την ΑΑ ή αν αποδειχθεί ότι η Επιτροπή, με την απόφαση, στήριξε την εκτίμησή της σε πραγματικά περιστατικά, επί των οποίων η Bolloré δεν μπόρεσε να προβάλει την άποψή της κατά την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία. Ωστόσο, δεν πρόκειται περί αυτού.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

66 Συναφώς, επιβάλλεται να υπομνησθεί ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας, που συνιστά θεμελιώδη αρχή του κοινοτικού δικαίου και πρέπει να τηρείται σε όλες τις περιπτώσεις, ιδίως σε κάθε διαδικασία δυνάμενη να καταλήξει στην επιβολή κυρώσεων ακόμη και αν πρόκειται για διαδικασία διοικητικού χαρακτήρα, απαιτεί να μπόρεσε η ενδιαφερόμενη επιχείρηση να καταστήσει λυσιτελώς γνωστή την άποψή της επί του υποστατού και της λυσιτέλειας των πραγματικών περιστατικών, των αιτιάσεων και των περιστάσεων που προβάλλει η Επιτροπή (απόφαση του Πρωτοδικείου της 16ης Δεκεμβρίου 2003, Τ‑5/00 και Τ-6/00, Nederlandse Federatieve Vereniging voor de Groothandel op Elektrotechnisch Gebied και Technische Unie κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II‑5761, σκέψη 32, και η εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

67 Κατά τη νομολογία, η ΑΑ πρέπει να περιέχει επαρκώς σαφή έκθεση των αιτιάσεων, έστω και συνοπτική, προκειμένου να μπορέσουν οι ενδιαφερόμενοι να λάβουν πράγματι γνώση των συμπεριφορών που τους προσάπτει η Επιτροπή. Συγκεκριμένα, μόνον υπό την προϋπόθεση αυτή μπορεί η ΑΑ να επιτελέσει τη λειτουργία της σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανονισμούς η οποία συνίσταται στην παροχή όλων των αναγκαίων στοιχείων στις επιχειρήσεις και στις ενώσεις επιχειρήσεων προκειμένου αυτές να μπορέσουν να γνωστοποιήσουν προσηκόντως την άμυνά τους προτού η Επιτροπή εκδώσει οριστική απόφαση (απόφαση του Δικαστηρίου της 31ης Μαρτίου 1993, C-89/85, C‑104/85, C-114/85, C-116/85, C-117/85 και C-125/85 έως C-129/85, Ahlström Osakeyhtiö κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. I-1307, σκέψη 42, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998, Τ‑352/94, Mo och Domsjö κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. IΙ-1989, σκέψη 63).

68 Εξάλλου, η προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας εξετάζεται ενόψει των αιτιάσεων που έκρινε αποδεδειγμένες η Επιτροπή με την ΑΑ και με την προσβαλλόμενη απόφαση (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 29ης Ιουνίου 1995, Τ-36/91, ICI κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. II‑1847, σκέψη 70, και Solvay κατά Επιτροπής, σκέψη 46 ανωτέρω, σκέψη 60). Υπό τις συνθήκες αυτές, η διαπίστωση προσβολής των δικαιωμάτων άμυνας προϋποθέτει ότι η αιτίαση, την οποία η επιχείρηση θεωρεί ότι δεν της είχε προσαφθεί με την ΑΑ, κρίνεται αποδεδειγμένη από την Επιτροπή με την προσβαλλομένη απόφαση.

69 Εν προκειμένω, λαμβανομένης υπόψη της υπομνησθείσας στις τρεις προηγούμενες σκέψεις νομολογίας, πρέπει να εξακριβωθεί κατ’ αρχάς με ποια βάση η Επιτροπή, με την προσβαλλομένη απόφαση, έκρινε την ευθύνη της Bolloré στην παράβαση. Τα κρίσιμα στοιχεία περιλαμβάνονται στις αιτιολογικές σκέψεις 353 έως 356 της αποφάσεως [μέρος II (Νομική εκτίμηση), σημείο 2.3 (Ευθύνη για την παράβαση 2) (Copigraph και Bolloré)].

70 Οι αιτιολογικές αυτές σκέψεις έχουν ως εξής:

«(353) Η Copigraph SA ήταν θυγατρική η οποία ανήκε κατά 100 % στην [Bolloré SA] (πρώην Bolloré Technologies SA) κατά τη διάρκεια της παράβασης και αγοράσθηκε από την AWA τον Νοέμβριο 1998. Η Copigraph έπαψε να ασκεί δραστηριότητες στις 2 Φεβρουαρίου 2000 με ισχύ από τις 30 Δεκεμβρίου 2000. Η Bolloré ισχυρίζεται ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για τη συμπεριφορά της Copigraph, επειδή η τελευταία είχε πλήρη οικονομική αυτονομία. Σύμφωνα με την Bolloré η αυτονομία αυτή οφείλεται στους ακόλουθους λόγους: η Copigraph και η Bolloré είχαν εντελώς ξεχωριστή διάρθρωση όσον αφορά τη διαχείριση. Η Copigraph είχε δική της υποδομή και ανεξάρτητη εμπορική πολιτική δεδομένου ότι αγόραζε το 35 % σχεδόν των πρώτων υλών που είχε ανάγκη εκτός του ομίλου Bolloré και, μεταξύ άλλων, από ανταγωνιστή.

(354) Η Copigraph ανήκε στο τμήμα της Bolloré που ασχολείτο με τα ειδικά χαρτιά και ο τότε διευθυντής του τμήματος, ο κ. [V.], ήταν ταυτόχρονα διευθύνων σύμβουλος της Copigraph. Επιπλέον, ο τότε εμπορικός διευθυντής της Copigraph, ο κ. [J. B.], είχε επίσης θέση στο τμήμα πωλήσεων του χαρτοποιείου του Thonon από το 1994. Κατά συνέπεια, [η Bolloré] ήταν σίγουρα ενήμερη της συμμετοχής της θυγατρικής της στη σύμπραξη.

(355) Υπάρχουν επίσης αποδεικτικά στοιχεία που εμπλέκουν τη μητρική εταιρεία, [Bolloré], άμεσα στις δραστηριότητες της σύμπραξης. Η Bolloré ήταν μέλος της AEMCP, οι επίσημες συναντήσεις της οποίας χρησίμευαν ως συναντήσεις της σύμπραξης από τον Ιανουάριο 1992 ως τον Σεπτέμβριο 1993. Ο εκπρόσωπος της Bolloré, ο διευθυντής του τμήματος ειδικών χαρτιών κ. [V.], συμμετείχε στις συναντήσεις της σύμπραξης μαζί με τον εμπορικό διευθυντή της Copigraph. Ο προϊστάμενος του τμήματος ειδικών χαρτιών της Bolloré συμμετείχε επίσης στη συνάντηση της σύμπραξης για τη γαλλική αγορά την 1η Οκτωβρίου 1993. Σε όλες τις επακόλουθες συναντήσεις της σύμπραξης για τις οποίες υπάρχουν αποδείξεις ότι συμμετείχαν εκπρόσωποι της Copigraph, παρέστη ο εμπορικός διευθυντής της Copigraph. Όλες αυτές οι συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν το 1994 και, όπως αναφέρεται ανωτέρω, ο εμπορικός διευθυντής της Copigraph κατείχε συγχρόνως θέση στο τμήμα πωλήσεων της Bolloré.

(356) Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Bolloré πρέπει να θεωρηθεί υπεύθυνη όχι μόνο για τη δική της συμπεριφορά αλλά και για τη συμπεριφορά της Copigraph σε σχέση με τη σύμπραξη, καθόλη τη σχετική περίοδο.»

71 Από το προπαρατεθέν απόσπασμα της αποφάσεως προκύπτει ότι στην Bolloré καταλογίστηκε η ευθύνη της παραβάσεως για τον λόγο ότι, αφενός, πρέπει να θεωρηθεί ως υπεύθυνη για τη συμμετοχή της θυγατρικής της Copigraph στη σύμπραξη και, αφετέρου, υπήρχαν αποδεικτικά στοιχεία για την άμεση ανάμειξή της στις δραστηριότητες της σύμπραξης.

72 Η Bolloré δεν αμφισβητεί ότι, βάσει της ΑΑ, μπόρεσε να αντιληφθεί και να λάβει θέση επί του γεγονότος ότι, με την εν λόγω ΑΑ, η Επιτροπή της καταλόγιζε την παράβαση λόγω της ευθύνης της, ως κατά 100 % μητρικής εταιρίας της Copigraph κατά τον χρόνο της παραβάσεως, για τη συμμετοχή της Copigraph στη σύμπραξη. Η ένστασή της έγκειται ότι στην ΑΑ δεν υπάρχουν στοιχεία περί της προθέσεως της Επιτροπής να της καταλογίσει την παράβαση και λόγω της άμεσης συμμετοχής της στις δραστηριότητες της σύμπραξης.

73 Τα κρίσιμα αποσπάσματα της ΑΑ περιλαμβάνονται στις παραγράφους 240 έως 245 και 248 [μέρος II (Νομική εκτίμηση), σημείο B (Εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού) 8 (Ευθύνη για την παράβαση)].

74 Κατ’ αρχάς, επισημαίνεται ότι, με τις παραγράφους αυτές της ΑΑ, η Επιτροπή ουδόλως ανέφερε την άμεση ανάμειξη της Bolloré στη σύμπραξη, σε αντίθεση με τα στοιχεία σχετικά με άλλες μητρικές εταιρίες, τις οποίες αφορά η ΑΑ, όπως η AWA και η Torraspapel, για τις οποίες η Επιτροπή αναφέρει, ως προς την AWA, ότι «μετείχε άμεσα και αυτόνομα στην παράνομη σύμπραξη, μέσω του τμήματός της Arjo Wiggins Carbonless Paper Operation» και, ως προς την Torraspapel, ότι «[υ]φίστανται επίσης αποδεικτικά στοιχεία για την άμεση συμμετοχή της μητρικής εταιρίας στις συμπαιγνίες».

75 Στη συνέχεια, όπως ορθώς τονίζει η Bolloré, από την παράγραφο 243 της ΑΑ προκύπτει ότι η Επιτροπή διέκρινε δύο καταστάσεις:

«Όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ μητρικών και θυγατρικών εταιριών, η Επιτροπή απευθύνει την παρούσα ανακοίνωση αιτιάσεων στη μητρική εταιρία αν

– δύο ή περισσότερες από τις θυγατρικές της συμμετείχαν στην παράβαση,

– η μητρική εταιρία αναμίχθηκε στην παράβαση.

Στις λοιπές περιπτώσεις συμμετοχής θυγατρικής εταιρίας, η ανακοίνωση απευθύνεται σε αυτήν και στη μητρική εταιρία.»

76 Όσον αφορά τον όμιλο Bolloré και Copigraph, η ΑΑ δεν απευθύνθηκε μόνο στην Bolloré, αλλά και στην Copigraph, πράγμα το οποίο, λαμβανομένων υπόψη των κριτηρίων που θεσπίστηκαν με την παράγραφο 243 της ΑΑ, μπορεί να ενίσχυσε την αντίληψη της Bolloré ότι η Επιτροπή δεν θεωρούσε, στο στάδιο της ΑΑ, ότι η Bolloré, ως μητρική εταιρία του ομίλου, είχε αναμιχθεί στην παράβαση.

77 Συνεπώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, σύμφωνα με την ΑΑ, η Επιτροπή σκοπούσε να καταλογίσει την ευθύνη της παραβάσεως στην Bolloré για τον λόγο και μόνον ότι η Bolloré ως μητρική εταιρία του ομίλου που αποτελούνταν, κατά τον χρόνο της παραβάσεως, από την Bolloré και την Copigraph, η οποία ήταν κατά 100 % θυγατρική της, πρέπει να κριθεί υπεύθυνη για την παράνομη συμπεριφορά της Copigraph. Από το κείμενο της ΑΑ, η Βolloré δεν μπορούσε να προβλέψει ότι η Επιτροπή, για να της καταλογίσει την ευθύνη της παραβάσεως, σκοπούσε να στηριχθεί και στην άμεση ανάμειξη της Βolloré στις δραστηριότητες της σύμπραξης, όπως πράττει με την απόφαση.

78 Προστίθεται ότι τα αναφερόμενα από την Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 355 της αποφάσεως πραγματικά περιστατικά, προς στήριξη της απόψεώς της σχετικά με την άμεση ανάμειξη της Bolloré στην παράβαση, ήτοι η συμμετοχή της Bolloré στην AEMCP και η εκπροσώπησή της από τους V. και J. B. σε πολλές συναντήσεις της σύμπραξης, δεν αναφέρονταν στην ΑΑ. Πράγματι, ακόμη κι αν γίνει δεκτό, σύμφωνα με την άποψη της Επιτροπής, ότι η συμμετοχή της Bolloré στην AEMCP προκύπτει από τα συνημμένα στην ΑΑ έγγραφα, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, με την ΑΑ, η Επιτροπή ανέφερε μόνον την Copigraph μεταξύ των μελών της AEMCP και, ουδέποτε, την Bolloré. Στην ΑΑ, οι V. και J. B. αναφέρονταν ως εκπρόσωποι της Copigraph, και όχι της Bolloré, στις συναντήσεις της σύμπραξης. Εξάλλου, σε κανένα απόσπασμα της ΑΑ, η Επιτροπή δεν ανέφερε την Bolloré μεταξύ των εκπροσωπουμένων στις συναντήσεις αυτές επιχειρήσεων.

79 Συνεπώς, βάσει της ΑΑ, η Bolloré δεν μπόρεσε να λάβει γνώση της αιτιάσεως που αντλείται από την άμεση ανάμειξή της στην παράβαση, ούτε των πραγματικών περιστατικών τα οποία η Επιτροπή έκρινε αποδεδειγμένα με την απόφαση, προς στήριξη της αιτιάσεως αυτής, οπότε η Bolloré, όπως προκύπτει από το κείμενο της απαντήσεώς της στην ΑΑ, δεν μπόρεσε να διασφαλίσει λυσιτελώς την άμυνά της, κατά τη διοικητική διαδικασία, ως προς την εν λόγω αιτίαση και τα πραγματικά αυτά περιστατικά.

80 Πάντως, τονίζεται ότι, ακόμη και αν η απόφαση περιέχει νέους πραγματικούς ή νομικούς ισχυρισμούς σε σχέση με τους οποίους δεν υπήρξε ακρόαση των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων, το διαπιστωθέν ελάττωμα δεν συνεπάγεται την ακύρωση της αποφάσεως επί του σημείου αυτού, παρά μόνον αν οι σχετικοί ισχυρισμοί δεν μπορούν να αποδειχθούν επαρκώς κατά νόμο βάσει άλλων στοιχείων τα οποία περιέχονται στην απόφαση και σε σχέση με τα οποία οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις είχαν την ευκαιρία να προβάλουν την άποψή τους (απόφαση του Πρωτοδικείου της 30ής Σεπτεμβρίου 2003, T‑191/98, T‑212/98 έως T‑214/98, Atlantic Container Line κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II‑3275, σκέψη 196· βλ. επίσης, συναφώς, απόφαση του Πρωτοδικείου της 28ης Φεβρουαρίου 2002, Τ-86/95, Compagni générale maritime κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II‑1011, σκέψη 447). Εξάλλου, η προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας μπορεί να θίξει το κύρος της αποφάσεως όσον αφορά την Bolloré μόνον εάν η απόφαση στηρίζεται μόνο στην άμεση ανάμειξη της Bolloré στην παράβαση (βλ., συναφώς, την απόφαση Mo och Domsjö κατά Επιτροπής, σκέψη 67 ανωτέρω, σκέψη 74). Πράγματι, στην περίπτωση αυτή, εφόσον δεν μπορεί να γίνει δεκτή η νέα αυτή αιτίαση, η οποία αντλείται από την άμεση ανάμειξη της Bolloré στις δραστηριότητες της σύμπραξης, δεν δύναται να καταλογιστεί στην Bolloré η ευθύνη της παραβάσεως.

81 Αντιθέτως, αν, κατά την επί της ουσίας εξέταση (βλ. κατωτέρω σκέψεις 123 έως 150), προκύψει ότι η Επιτροπή ορθώς θεώρησε την Bolloré υπεύθυνη για τη συμμετοχή της θυγατρικής της Copigraph στη σύμπραξη, η μη σύννομη ενέργεια της Επιτροπής δεν αρκεί για να δικαιολογήσει την ακύρωση της αποφάσεως, διότι δεν ασκεί αποφασιστική επιρροή στο διατακτικό της αποφάσεως του θεσμικού οργάνου (βλ., συναφώς, αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 2002, Τ-126/99, Graphischer Maschinenbau κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II‑2427, σκέψη 49, και της 14ης Δεκεμβρίου 2005, Τ-209/01, Honeywell κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. ΙΙ-5527, σκέψη 49). Πράγματι, κατά πάγια νομολογία, αν ορισμένες από τις αιτιολογικές σκέψεις μιας αποφάσεως δικαιολογούν επαρκώς, κατά νόμο, την εν λόγω απόφαση, οι τυχόν πλημμέλειες σε άλλες αιτιολογικές σκέψεις της προσβαλλομένης πράξεως δεν ασκούν, εν πάση περιπτώσει, επιρροή στο διατακτικό της (απόφαση του Πρωτοδικείου της 21ης Σεπτεμβρίου 2005, Τ-87/05, EDP κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. II‑3745, σκέψη 144· βλ. επίσης, συναφώς, απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 2001, C‑302/99 P και C‑308/99 P, Επιτροπή και Γαλλία κατά TF1, Συλλογή 2001, σ. I‑5603, σκέψεις 26 έως 29).

4. Επί του τετάρτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από την προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας, του δικαιώματος για δίκαιη δίκη και του τεκμηρίου αθωότητας

Επιχειρήματα των διαδίκων

82 Πρώτον, η Zicuñaga υποστηρίζει ότι η Επιτροπή προσέβαλε την αρχή του τεκμηρίου αθωότητας, δεχόμενη τη συμμετοχή της στη σύμπραξη βάσει απλών εικασιών και έμμεσων δηλώσεων. Η Zicuñaga εκθέτει ότι η έλλειψη αρκούντως σαφούς κυρώσεως σε περίπτωση παροχής ανακριβών ή ελλιπών πληροφοριών μπορεί να παροτρύνει τις επιχειρήσεις να διαβιβάζουν στην Επιτροπή ανασυσταμένες ή παραποιημένες πληροφορίες προκειμένου να εκτιμηθεί η συνεργασία τους. Η Zicuñaga προσθέτει ότι, ενώ αρχικώς μια επιχείρηση μπορούσε να ελπίζει στην επιείκεια της Επιτροπής μόνο σε περίπτωση παροχής αποδεικτικών στοιχείων αποφασιστικής σημασίας, στη συνέχεια η Επιτροπή άμβλυνε τη θέση της. Η Zicuñaga υποστηρίζει ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, οι δηλώσεις της Sappi πρέπει να ληφθούν υπόψη με σύνεση και να θεωρηθούν αξιόπιστες μόνον αν τεκμηριώνονται με άλλα αποδεικτικά στοιχεία.

83 Δεύτερον, η Zicuñaga ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να στηρίξει τις εκτιμήσεις της σε μαρτυρίες ενός προσώπου η ταυτότητα του οποίου δεν είναι γνωστή, ειδάλλως θίγονται τα δικαιώματα άμυνας εφόσον δεν επιτρέπεται η αντίκρουση των ισχυρισμών του μάρτυρα αυτού στο πλαίσιο της ακροάσεώς του. Η Zicuñaga, παραπέμποντας στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ισχυρίζεται ότι επιβάλλεται η δυνατότητα αντικρούσεως των ισχυρισμών του μάρτυρα, ούτως ώστε να κρίνεται ο βαθμός αξιοπιστίας της μαρτυρίας και του εν λόγω προσώπου, και να χορηγείται στον κατηγορούμενο η δυνατότητα να αντικρούει επιβαρυντική μαρτυρία και να θέτει ερωτήσεις στον μάρτυρα, κατά την κατάθεσή του ή μεταγενέστερα.

84 Η Επιτροπή αμφισβητεί τον χαρακτηρισμό ως απλών εικασιών ή έμμεσων δηλώσεων των στοιχείων επί των οποίων στηρίζεται για να αποδείξει τη συμμετοχή της Zicuñaga στην παράβαση. Η Επιτροπή τονίζει ότι τα κοινοτικά δικαστήρια ουδέποτε αμφισβήτησαν τη νομιμότητα της ανακοινώσεως σχετικά με τη συνεργασία, ούτε την αποδεικτική ισχύ των συναφών δηλώσεων των επιχειρήσεων. Εξάλλου, ο κανονισμός 17 δεν προβλέπει τη δυνατότητα ερωτήσεων προς τους μάρτυρες στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας και η προσφεύγουσα δεν διατύπωσε κανένα συναφές αίτημα προς το Πρωτοδικείο.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

85 Καθόσον με την επιχειρηματολογία αυτή η Zicuñaga σκοπεί να αμφισβητήσει την αποδεικτική ισχύ των δηλώσεων προσώπων η ταυτότητα των οποίων δεν είναι γνωστή, τις οποίες επικαλείται η Επιτροπή προς στήριξη των στρεφομένων κατά της Zicuñaga με την απόφαση αιτιάσεων, η εν λόγω επιχειρηματολογία εμπίπτει στην επί της ουσίας εξέταση, η οποία ακολουθεί κατωτέρω και συνίσταται στην εξακρίβωση του αρκούντως αποδεδειγμένου χαρακτήρα των αιτιάσεων αυτών.

86 Καθόσον με την εξετασθείσα επιχειρηματολογία καταγγέλλεται και η προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας και του δικαιώματος για δίκαιη δίκη, εφόσον στην ΑΑ δεν αναφέρεται η ταυτότητα του ή των προσώπων που έκαναν δηλώσεις, οι οποίες στηρίζουν τις εκτιμήσεις της Επιτροπής σχετικά με την Zicuñaga, η επιχείρηση αυτή εμποδίστηκε να αμφισβητήσει τις εν λόγω εκτιμήσεις ζητώντας ακρόαση του ή των μαρτύρων κατά τη διοικητική διαδικασία, υπενθυμίζεται ότι, μολονότι, ασφαλώς, το άρθρο 6, παράγραφος 3, στοιχείο δ΄, της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) προβλέπει ότι «πας κατηγορούμενος έχει δικαίωμα […] να εξετάσει ή ζητήσει όπως εξετασθώσιν οι μάρτυρες κατηγορίας και επιτύχει την πρόσκλησιν και εξέτασιν των μαρτύρων υπερασπίσεως υπό τους αυτούς όρους ως των μαρτύρων κατηγορίας», προκύπτει εντούτοις από πάγια νομολογία ότι η Επιτροπή δεν είναι δικαστήριο κατά την έννοια του άρθρου 6 της ΕΣΔΑ (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 29ης Οκτωβρίου 1980, 209/78 έως 215/78 και 218/78, Van Landewyck κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1980/ΙΙΙ, σ. 207, σκέψη 81, και της 7ης Ιουνίου 1983, 100/80 έως 103/80, Musique diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 1825, σκέψη 7). Περαιτέρω, το άρθρο 15, παράγραφος 4, του κανονισμού 17 προβλέπει ρητώς ότι οι αποφάσεις της Επιτροπής περί επιβολής προστίμων λόγω παραβάσεως του δικαίου του ανταγωνισμού δεν είναι ποινικού χαρακτήρα (απόφαση του Πρωτοδικείου της 6ης Οκτωβρίου 1994, Τ-83/91, Tetra Pak κατά Επιτροπής, Συλλογή 1994, σ. II‑755, σκέψη 235).

87 Ασφαλώς, παρ’ όλ’ αυτά, η Επιτροπή υποχρεούται να τηρεί τις γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου κατά τη διοικητική διαδικασία (απόφαση Musique diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 86 ανωτέρω, σκέψη 8). Πάντως, τονίζεται, αφενός, ότι καίτοι η Επιτροπή μπορεί να προβεί σε ακρόαση φυσικών ή νομικών προσώπων όταν το κρίνει αναγκαίο, δεν διαθέτει το δικαίωμα να καλεί μάρτυρες κατηγορίας χωρίς να έχει εξακριβώσει ότι συμφωνούν να καταθέσουν και, αφετέρου, το γεγονός ότι οι διατάξεις του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού δεν προβλέπουν υποχρέωση της Επιτροπής να καλέσει τους μάρτυρες υπερασπίσεως των οποίων ζητείται η εξέταση δεν αντιβαίνει στις προαναφερθείσες αρχές (απόφαση του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002, Τ-9/99, HFB κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II‑1487, σκέψη 392).

88 Εν προκειμένω, προκύπτει περαιτέρω ότι η Zicuñaga δεν προσκομίζει κανένα στοιχείο περί του ότι, κατά τη διοικητική διαδικασία, ζήτησε από την Επιτροπή διευκρινίσεις ως προς την ταυτότητα των προσώπων που έκαναν τις προβαλλόμενες από την Επιτροπή δηλώσεις προς στήριξη των στρεφομένων κατά της Zicuñaga με την ΑΑ αιτιάσεων, προκειμένου να γίνει ακρόαση των εν λόγω προσώπων παρουσία της. Η Zicuñaga δεν αποδεικνύει ούτε ότι ζήτησε, κατά τη διοικητική διαδικασία, την πρόσκληση και εξέταση μαρτύρων υπερασπίσεως.

89 Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, ο παρών λόγος ακυρώσεως, καθόσον αντλείται από την προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας και του δικαιώματος για δίκαιη δίκη, πρέπει να απορριφθεί. Καθόσον με τον λόγο αυτό ακυρώσεως, η Zicuñaga σκοπεί να αμφισβητήσει την αποδεικτική ισχύ των προβληθέντων από την Επιτροπή στοιχείων προς στήριξη των στρεφομένων κατά της Zicuñaga με την απόφαση αιτιάσεων, η εξέταση του λόγου αυτού συγχέεται με την επί της ουσίας εξέταση.

5. Επί του πέμπτου λόγου, που αντλείται από την προσβολή της αρχής της χρηστής διοικήσεως κατά την εξέταση της υποθέσεως και από την έλλειψη αιτιολογίας της αποφάσεως

Επιχειρήματα των διαδίκων

90 Η Zanders προσάπτει στην Επιτροπή ότι εξέτασε την υπόθεση μόνον βάσει επιβαρυντικών στοιχείων. Υποστηρίζει ότι η Επιτροπή έπρεπε να λάβει υπόψη τα στοιχεία που της είχε προσκομίσει, τον Δεκέμβριο του 2000 και τον Μάρτιο του 2001, ως προς τον αποφασιστικό ρόλο της στην παύση της σύμπραξης ή έπρεπε να προβεί σε πρόσθετες έρευνες σε περίπτωση αμφιβολίας ως προς τη σημασία των στοιχείων αυτών. Η Zanders καταγγέλλει επίσης το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη την έκθεση πραγματογνωμοσύνης που προσκόμισε, τον Μάρτιο του 2001, για να αποδείξει την αμελητέα, αν όχι ανύπαρκτη, συνέπεια της απόπειρας να υπάρξει σύμπραξη επί των τιμών. Εξάλλου, η απόφαση δεν περιλαμβάνει καμία αιτιολογία για το ότι δεν ελήφθησαν υπόψη τα δύο αυτά στοιχεία. Επίσης, δεν περιλαμβάνει κανένα απόσπασμα όπου να εξετάζεται ο ατομικός ρόλος της Zanders.

91 Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η Zanders δεν αποδεικνύει το επιχείρημα ότι διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην παύση της παραβάσεως. Στο πλαίσιο της εξετάσεως των συγκεκριμένων αποτελεσμάτων της παραβάσεως, η Επιτροπή αφιέρωσε ολόκληρο τμήμα της αποφάσεως (αιτιολογικές σκέψεις 382 έως 402) στις συνέπειες των συμφωνιών περί των τιμών στην αγορά. Η απόφαση τηρεί πλήρως την υποχρέωση αιτιολογήσεως εξετάζοντας τη συμπεριφορά της προσφεύγουσας από κοινού με τη συμπεριφορά άλλων πέντε επιχειρήσεων, στις αιτιολογικές σκέψεις 263 έως 271. Περαιτέρω, με την απάντησή της στην ΑΑ, η Zanders δεν ισχυρίστηκε ότι είχε αποκλειστικώς παθητικό ρόλο.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

92 Υπενθυμίζεται ότι, σε περιπτώσεις όπως η προκειμένη, όπου τα όργανα της Κοινότητας διαθέτουν εξουσία εκτιμήσεως προκειμένου να μπορούν να εκπληρώνουν την αποστολή τους, η εξασφάλιση των εγγυήσεων που παρέχει η κοινοτική έννομη τάξη στο πλαίσιο των διοικητικών διαδικασιών έχει κατά μείζονα λόγο θεμελιώδη σημασία· μεταξύ των εγγυήσεων αυτών συγκαταλέγεται ιδίως η υποχρέωση του αρμοδίου οργάνου να εξετάζει με επιμέλεια και αμεροληψία όλα τα κρίσιμα στοιχεία που έχουν σχέση με την εκάστοτε κρινόμενη περίπτωση (βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 21ης Νοεμβρίου 1991, C-269/90, Technische Universität München, Συλλογή 1991, σ. Ι‑469, σκέψη 14· αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 24ης Ιανουαρίου 1992, Τ-44/90, La Cinq κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. ΙΙ-1, σκέψη 86, και της 11ης Ιουλίου 1996, Τ-528/93, T‑542/93, T‑543/93 και T‑546/93, Métropole télévision κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. ΙΙ-649, σκέψη 93).

93 Εξάλλου, κατά πάγια νομολογία, από την επιβαλλόμενη με το άρθρο 253 ΕΚ αιτιολογία πρέπει να προκύπτει, κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο, η συλλογιστική της κοινοτικής αρχής, που εκδίδει την προσβαλλόμενη πράξη, κατά τρόπο που να καθιστά δυνατό στους ενδιαφερομένους να γνωρίζουν τους λόγους που δικαιολογούν τη λήψη του μέτρου και στο αρμόδιο δικαιοδοτικό όργανο να ασκεί τον έλεγχό του. Η υποχρέωση αιτιολογήσεως πρέπει να εκτιμάται αναλόγως των περιστάσεων της συγκεκριμένης περιπτώσεως, ιδίως του περιεχομένου της πράξεως, της φύσεως των προβαλλομένων λόγων και του συμφέροντος που έχουν ενδεχομένως για την παροχή διευκρινίσεων οι αποδέκτες ή άλλα πρόσωπα τα οποία η πράξη αυτή αφορά άμεσα και ατομικά (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 2ας Απριλίου 1998, C‑367/95 P, Επιτροπή κατά Sytraval και Brink’s France, Συλλογή 1998, σ. I-1719, σκέψη 63, και του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002, Τ‑16/99, Lögstör Rör κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II‑1633, σκέψη 368).

94 Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι από την απόφαση προκύπτει προφανώς, κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο, η συλλογιστική της Επιτροπής και δίνεται στην Zanders η δυνατότητα να γνωρίσει την αιτιολογία του ληφθέντος μέτρου και στο Πρωτοδικείο να ασκήσει τον έλεγχό του. Πράγματι, στις αιτιολογικές σκέψεις 263 έως 271 της αποφάσεως, η Επιτροπή εξετάζει τη συμμετοχή της Zanders στη σύμπραξη, από κοινού με τη συμμετοχή της AWA, της Koehler, της Sappi, της Stora και της Torraspapel.

95 Η Zanders προβάλλει ειδικότερα το γεγονός ότι δεν λήφθηκε υπόψη ο ρόλος της στην παύση της παραβάσεως και η έκθεση πραγματογνωμοσύνης που προσκόμισε.

96 Ως προς τον ρόλο της Zanders στην παύση της παραβάσεως, επισημαίνεται ότι, με την από 12 Δεκεμβρίου 2000 απάντησή της στην ΑΑ, η Zanders επικαλέστηκε το από 1η Απριλίου 1996 έγγραφο του προέδρου-γενικού διευθυντή της International Paper προς όλους τους εργαζομένους του ομίλου, επιστήνοντας την προσοχή τους στο γεγονός ότι ο όμιλος προσέδιδε μείζονα σημασία στην τήρηση του νόμου και της ηθικής στο πλαίσιο των επαφών με τους πελάτες, τους εμπορικούς εταίρους, τις διοικητικές και άλλες αρχές. Η Zanders ανέφερε επίσης τη συνάντηση που έλαβε χώρα στα γραφεία της με σκοπό να διασφαλίσει την τήρηση του δικαίου του ανταγωνισμού από τα στελέχη της και να καταρτίσει πρόγραμμα συμμορφώσεως με το δίκαιο αυτό. Εξάλλου, η Zanders υπενθύμισε ότι ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της, ο οποίος, την 1η Ιανουαρίου 1996, κατέστη πρόεδρος της AEMCP, είχε δηλώσει δημοσίως και ανεπιφύλακτα, μετά την ανάληψη της προεδρίας της ενώσεως, ότι η επιχείρηση είχε παραιτηθεί των συμπαιγνιών.

97 Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η Zanders, απαντώντας στην ΑΑ, προέβαλε τα στοιχεία της προηγούμενης σκέψης, προς στήριξη των παρατηρήσεών της με σκοπό να αντικρούσει την αιτίαση που διατύπωσε η Επιτροπή με την ΑΑ, σχετικά με την εξακολούθηση των συμπαιγνιών μετά το φθινόπωρο του 1995. Συγκεκριμένα, η υποβολή των εν λόγω στοιχείων εντάσσεται στην αναπτυχθείσα από την Zanders επιχειρηματολογία για να αποδείξει ότι, από το φθινόπωρο του 1995, δεν μετείχε πλέον σε μυστικές συναντήσεις της σύμπραξης ούτε σε εναρμονισμένες πρακτικές επί των τιμών με ανταγωνιστές, η πολιτική της τιμών είχε αυτοτελή χαρακτήρα και, ειδικότερα, δεν προηγήθηκε συνάντηση με σκοπό αθέμιτη σύμπραξη πριν από την αύξηση των τιμών που εφάρμοσε τον Σεπτέμβριο του 1996.

98 Ωστόσο, συνομολογείται ότι, κατά τη διοικητική διαδικασία, η Επιτροπή έλαβε υπόψη την εκτεθείσα στην προηγούμενη σκέψη επιχειρηματολογία της Zanders. Με την απόφαση, το τέλος της διάρκειας της παραβάσεως που έγινε δεκτό ως προς την Ζanders αντιστοιχεί, πράγματι, στον Σεπτέμβριο του 1995, και όχι, όπως με την ΑΑ, στον Μάρτιο του 1997.

99 Αντιθέτως, ούτε από την από 12 Δεκεμβρίου 2000 απάντηση της Zanders στην ΑΑ, ούτε από τις συμπληρωματικές παρατηρήσεις που απηύθυνε η Zanders στην Επιτροπή στις 2 Μαρτίου 2001 προκύπτει ότι τα αναφερθέντα στη σκέψη 96 ανωτέρω στοιχεία, ή λοιπά στοιχεία, προβλήθηκαν από την Zanders κατά τη διοικητική διαδικασία για να αποδειχθεί, όπως επιδιώκει επί του παρόντος η Zanders, ότι διαδραμάτισε αποφασιστικό ρόλο στην παύση της παράνομης σύμπραξης, ώστε να δικαιολογείται η αναγνώριση ελαφρυντικής περιστάσεως στο πλαίσιο καθορισμού του προστίμου. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Zanders δεν μπορεί να προσάπτει στην Επιτροπή την προσβολή της αρχής της χρηστής διοικήσεως για τον λόγο ότι η Επιτροπή παρέλειψε να λάβει υπόψη τα προαναφερθέντα στοιχεία ως στοιχεία φερόμενα να αποδείξουν ότι η Zanders συνέβαλε αποφασιστικώς στον τερματισμό της αθέμιτης σύμπραξης πριν από τις πρώτες έρευνες της Επιτροπής.

100 Ομοίως, επισημαίνεται ότι η Zanders, με την απάντησή της στην ΑΑ, δεν ισχυρίστηκε ότι διαδραμάτισε αποκλειστικώς παθητικό ρόλο στη σύμπραξη. Συνεπώς, δεν μπορεί να επικαλείται συναφώς έλλειψη αιτιολογίας της αποφάσεως. Εξάλλου, για την περίοδο από το 1992 μέχρι το φθινόπωρο του 1995, η Zanders αμφισβήτησε, με την απάντησή της στην ΑΑ, ότι είχε τον πρωταγωνιστικό ή πρωταρχικό ρόλο που της καταλογίζεται με τις παραγράφους 187 και 199 της ΑΑ. Επομένως, η Zanders προβάλει την μη ύπαρξη επιβαρυντικής περιστάσεως. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν δέχθηκε την ύπαρξη επιβαρυντικής περιστάσεως σε βάρος της Zanders.

101 Περαιτέρω, η παραγγελθείσα από τις Koehler, MHTP και Zanders έκθεση πραγματογνωμοσύνης στην εταιρία PricewaterhouseCoopers φέρει ημερομηνία 2 Μαρτίου 2001 και τίτλο «Η ανταγωνιστική κατάσταση στην ευρωπαϊκή αγορά του αυτογραφικού χαρτιού από το θέρος ή το φθινόπωρο του 1995 έως τον Φεβρουάριο ή Μάρτιο του 1997» (στο εξής: έκθεση PricewaterhouseCoopers).

102 Από το συνοδευτικό έγγραφο της αποστολής της εκθέσεως PricewaterhouseCoopers προκύπτει ότι η έκθεση αυτή είχε κύριο αντικείμενο να αντικρούσει τους διατυπωθέντες από την Επιτροπή με την ΑΑ ισχυρισμούς, όσον αφορά τη λειτουργία της σύμπραξης στην αγορά του αυτογραφικού χαρτιού κατά την περίοδο μεταξύ θέρους ή φθινοπώρου του 1995 και Φεβρουαρίου ή Μαρτίου του 1997. Κατά τα λοιπά, στο πόρισμα της εκθέσεως αυτής αναφέρεται ρητώς το γεγονός ότι η οικονομική ανάλυση αναφέρει ότι η συμπεριφορά τριών παραγωγών μεταξύ του θέρους ή του φθινοπώρου του 1995 και Φεβρουαρίου ή Μαρτίου του 1997 δεν ήταν εναρμονισμένη.

103 Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η έκθεση PricewaterhouseCoopers αφορά χρονική περίοδο που κείται εκτός της περιόδου που κρίθηκε με την απόφαση ότι συνιστά παράβαση. Στο μέτρο αυτό, η εν λόγω έκθεση δεν μπορεί να θεωρηθεί λυσιτελής.

104 Πάντως, από το κείμενο του δικογράφου της προσφυγής προκύπτει ότι η επίκριση της Zanders αφορά το γεγονός ότι η Επιτροπή παρέλειψε να λάβει υπόψη τα στοιχεία, τα οποία περιλαμβάνονται και στην έκθεση PricewaterhouseCoopers, που σκο