ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ

NIILO JÄÄSKINEN

της 27ης Οκτωβρίου 2011 ( 1 )

Υπόθεση C-420/10

Söll GmbH

κατά

Tetra GmbH

[αίτηση του Landgericht Hamburg (Γερμανία)

για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

«Διάθεση βιοκτόνων στην αγορά — Οδηγία 98/8/ΕΚ — Άρθρο 2, παράγραφος 1 — Έννοια των “βιοκτόνων” — Φυκοκτόνο αλγεοκτόνο — Προϊόν που προκαλεί την κροκίδωση επιβλαβών οργανισμών, χωρίς να τους καταστρέφει, αποτρέπει ή καθιστά αβλαβείς — Δραστική ουσία χλωριούχο υδροξείδιο του αλουμινίου — Έννοια των “χημικών και βιολογικών μέσων”»

I – Εισαγωγή

1. Η παρούσα υπόθεση παρέχει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να ασχοληθεί για πρώτη φορά με τον ορισμό της έννοιας των «βιοκτόνων» και, κατά συνέπεια, με το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 98/8/ΕΚ, του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 1998, για τη διάθεση βιοκτόνων στην αγορά (στο εξής: οδηγία βιοκτόνων) ( 2 ).

2. Το ζήτημα επί του οποίου διαφωνούν οι διάδικοι Söll GmbH (στο εξής: Söll) και Tetra GmbH (στο εξής: Tetra) είναι εάν το φυκοκτόνο αλγεοκτόνο TetraPond AlgoRem, του οποίου η δραστική ουσία είναι το χλωριούχο υδροξείδιο του αλουμινίου, αποτελεί βιοκτόνο κατά την έννοια της οδηγίας βιοκτόνων. Το αιτούν δικαστήριο, Landgericht Hamburg (Γερμανία), ερωτά συγκεκριμένα ποιος τύπος επιδράσεως —άμεσης ή έμμεσης— επί του επιβλαβούς οργανισμού απαιτείται για την προβλεπόμενη στην οδηγία βιολογική ή χημική διαδικασία. Κατά το αιτούν δικαστήριο, το εν λόγω προϊόν δεν καταστρέφει τα φύκη, αλλά προκαλεί τη συγκόλλησή τους, γεγονός που διευκολύνει τη μηχανική αφαίρεσή τους η οποία προβλέπεται στις οδηγίες χρήσεως του επίμαχου προϊόντος.

3. Βάσει του συστήματος που θεσπίζει η οδηγία βιοκτόνων, εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίζουν εάν ένα προϊόν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας αυτής ή όχι. Αυτό συχνά συνεπάγεται ενδελεχή και σύνθετη εκτίμηση του επίμαχου προϊόντος ( 3 ). Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο δεν είναι σε θέση να αποσαφηνίσει και να προσδιορίσει την εν λόγω έννοια για το σύνολο των μελλοντικών περιπτώσεων, αλλά μπορεί απλώς να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο και στις αρμόδιες για την εφαρμογή της οδηγίας βιοκτόνων αρχές των κρατών μελών ορισμένες χρήσιμες υποδείξεις σχετικά με την ερμηνεία της εν λόγω οδηγίας.

II – Το νομικό πλαίσιο

Α — Η κανονιστική ρύθμιση της Ένωσης

4. Η οδηγία βιοκτόνων αποσκοπεί να θεσπίσει ένα κοινοτικό καθεστώς εγκρίσεως και διαθέσεως των βιοκτόνων στην αγορά με σκοπό τη χρήση τους.

5. Το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχεία αʹ, δʹ και στʹ, της εν λόγω οδηγίας ορίζει: «1. Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας νοούνται ως: α) βιοκτόνα δραστικές ουσίες και παρασκευάσματα που περιέχουν μία ή περισσότερες δραστικές ουσίες, με τη μορφή, με την οποία παραδίδονται στο χρήστη, τα οποία προορίζονται να καταστρέφουν, να αποτρέπουν, να καθιστούν αβλαβή, να προλαμβάνουν τη δράση, ή κατ’ άλλο τρόπο να ασκούν περιοριστική δράση επί κάθε βλαβερού οργανισμού με χημικά ή βιολογικά μέσα. Στο παράρτημα V περιλαμβάνεται εξαντλητικός κατάλογος με 23 τύπους προϊόντων και ενδεικτικό σύνολο περιγραφών κάθε τύπου• […] δ) δραστική ουσία ουσία και μικροοργανισμός, συμπεριλαμβανομένων των ιών ή των μυκήτων, ο οποίος έχει γενική ή ειδική δράση επί ή κατά επιβλαβών οργανισμών• […] στ) επιβλαβείς οργανισμοί οργανισμοί των οποίων η παρουσία είναι ανεπιθύμητη για τον άνθρωπο ή οι οποίοι έχουν επιβλαβή επίδραση στον άνθρωπο, τις δραστηριότητές του ή τα προϊόντα που χρησιμοποιεί ή παράγει ή για τα ζώα ή το περιβάλλον.»

6. Το παράρτημα V της οδηγίας βιοκτόνων, το οποίο φέρει τον τίτλο «Τύποι και περιγραφή βιοκτόνων προϊόντων, όπως ορίζονται στο άρθρο 2 παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της παρούσας οδηγίας», προβλέπει μεταξύ άλλων: «Σ' αυτούς τους τύπους προϊόντων δεν περιλαμβάνονται τα προϊόντα που καλύπτονται από τις οδηγίες που αναφέρονται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, της παρούσας οδηγίας για τους σκοπούς αυτών των οδηγιών και τις μετέπειτα τροποποιήσεις τους. Κύρια ομάδα 1: Απολυμαντικά και γενικά βιοκτόνα προϊόντα […] Τύπος προϊόντων 2:Απολυμαντικά για ιδιωτικούς και δημόσιους χώρους και άλλα βιοκτόνα προϊόντα […] καθώς και προϊόντα χρησιμοποιούμενα ως φυκοκτόνα αλγεοκτόνα. Οι τομείς χρήσης περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, πισίνες, ενυδρεία, ύδατα κολύμβησης και άλλα ύδατα, συστήματα κλιματισμού, τοίχους και δάπεδα νοσοκομείων και άλλων ιδρυμάτων, χημικές τουαλέτες, ακάθαρτα ύδατα, απόβλητα νοσοκομείων, έδαφος και άλλα υποστρώματα (σε παιδικές χαρές) […]».

7. Σύμφωνα με το άρθρο 16, παράγραφος 2, της οδηγίας βιοκτόνων υλοποιήθηκε πρόγραμμα εργασίας για την εξέταση όλων των δραστικών ουσιών στα βιοκτόνα που διετίθεντο ήδη στην αγορά στις 14 Μαΐου 2000 (στο εξής: υπάρχουσες δραστικές ουσίες). Η υπαγωγή των υπαρχουσών δραστικών ουσιών στα παραρτήματα I, I A και I B της εν λόγω οδηγίας αποτελεί προϋπόθεση της εγκρίσεως και της διαθέσεως στην αγορά των βιοκτόνων που περιέχουν τις ουσίες αυτές.

8. Η αρχική φάση του προγράμματος αυτού καθορίστηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) 1896/2000 της Επιτροπής, της 7ης Σεπτεμβρίου 2000, για την πρώτη φάση του προγράμματος που περιλαμβάνεται στο άρθρο 16, παράγραφος 2, της οδηγίας 98/8/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα βιοκτόνα ( 4 ).

9. Σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 1896/2000, έκαστος παραγωγός της υπάρχουσας δραστικής ουσίας που διατίθεται στην αγορά προς χρήση σε βιοκτόνα προϊόντα «προσδιορίζει» την εν λόγω δραστική ουσία υποβάλλοντας στην Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων τις πληροφορίες σχετικά με την ουσία αυτή που προβλέπονται στο παράρτημα Ι του κανονισμού αυτού.

10. Το άρθρο 4 του εν λόγω κανονισμού προβλέπει ότι οι παραγωγοί, οι παρασκευαστές και οι ενώσεις που επιθυμούν να υποβάλουν αίτηση για την «υπαγωγή» στο παράρτημα Ι ή στο παράρτημα Ι A της οδηγίας βιοκτόνων υπάρχουσας δραστικής ουσίας σε έναν ή περισσότερους τύπους προϊόντων κοινοποιούν την εν λόγω δραστική ουσία στην Επιτροπή.

11. Δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, στοιχείο βʹ, του κανονισμού 1896/2000, κατόπιν της προαναφερθείσας στην προηγούμενη σκέψη κοινοποιήσεως, επρόκειτο να εκδοθεί, σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 28, της οδηγίας βιοκτόνων, κανονισμός περιλαμβάνων, μεταξύ άλλων, εξαντλητικό κατάλογο των υπαρχουσών δραστικών ουσιών για τις οποίες η Επιτροπή έχει δεχθεί τουλάχιστον μία κοινοποίηση.

12. Το άρθρο 3 του κανονισμού (ΕΚ) 2032/2003 της Επιτροπής, της 4ης Νοεμβρίου 2003, για τη δεύτερη φάση του δεκαετούς προγράμματος εργασίας που περιλαμβάνεται στο άρθρο 16, παράγραφος 2, της οδηγίας 98/8 και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) 1896/2000 ( 5 ), παραπέμπει σε τρία παραρτήματα σχετικά με τις προσδιορισμένες και κοινοποιημένες δραστικές ουσίες. Το παράρτημα Ι του κανονισμού 2032/2003 περιλαμβάνει τον εξαντλητικό κατάλογο των προσδιορισμένων υπαρχουσών δραστικών ουσιών. Το παράρτημα ΙΙ του κανονισμού αυτού περιλαμβάνει τον διεξοδικό κατάλογο των υπαρχουσών δραστικών ουσιών για τις οποίες η Επιτροπή έχει δεχθεί τουλάχιστον μία κοινοποίηση. Το παράρτημα ΙΙΙ του εν λόγω κανονισμού περιλαμβάνει τον κατάλογο των υπαρχουσών δραστικών ουσιών που έχουν προσδιοριστεί, αλλά για τις οποίες δεν έχει ληφθεί καμία κοινοποίηση ή για τις οποίες κανένα κράτος μέλος δεν έχει εκφράσει ενδιαφέρον.

13. Ο κανονισμός (ΕΚ) 1451/2007 της Επιτροπής, της 4ης Δεκεμβρίου 2007, σχετικά με τη δεύτερη φάση του δεκαετούς προγράμματος εργασιών που αναφέρεται στο άρθρο 16, παράγραφος 2, της οδηγίας 98/8 ( 6 ) αντικατέστησε τον κανονισμό 2032/2003, ο οποίος τροποποιήθηκε επανειλημμένως.

Β — Η εθνική νομοθεσία

14. Με τον νόμο περί βιοκτόνων (Biozidgesetz), της 20ής Ιουνίου 2002 ( 7 ), ενσωματώθηκαν οι ρυθμίσεις της οδηγίας βιοκτόνων στο γερμανικό δίκαιο. Από πλευράς νομοθετικής τεχνικής, οι διατάξεις αυτές εντάχθηκαν στον νόμο για την προστασία κατά των επικίνδυνων ουσιών (Gesetz zum Schutz vor gefährlichen Stoffen, αποκαλούμενη «Chemikaliengesetz», στο εξής: ChemG) και, σε αυτόν, κυρίως στο άρθρο 3b του ChemG και τα άρθρα 12a και 12j του ChemG.

15. Ο νομικός ορισμός των βιοκτόνων του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας βιοκτόνων ενσωματώθηκε στο γερμανικό δίκαιο με το άρθρο 3b, παράγραφος 1, σημείο 1, του ChemG.

16. Το αιτούν δικαστήριο διαπιστώνει ότι, για την ερμηνεία του άρθρου 3b, παράγραφος 1, σημείο 1, του ChemG, πρέπει να στηριχθεί στην ερμηνεία του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας βιοκτόνων.

III – Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

17. Οι Söll και Tetra είναι ανταγωνιστές στον τομέα της εμπορίας των φυκοκτόνων αλγεοκτόνων προς χρήση σε λίμνες και ειδικότερα σε τεχνητές λίμνες κήπου, βιότοπους και λίμνες κολυμβήσεως, και διαφωνούν ως προς την ταξινόμηση του ενός εκ των προϊόντων αυτών ως βιοκτόνου.

18. Η Söll, η προσφεύγουσα στην κύρια δίκη, θεωρεί ότι το φυκοκτόνο αλγεοκτόνο TetraPond AlgoRem είναι βιοκτόνο το οποίο δεν επιτρέπεται να διατίθεται στην αγορά. Κατά την άποψή της, η Tetra παραβαίνει τις διατάξεις του νόμιμου ανταγωνισμού από την άποψη της παραβάσεως κανόνα συμπεριφοράς στην αγορά, επειδή διαθέτει το φυκοκτόνο αλγεοκτόνο TetraPond AlgoRem στην αγορά, παρότι αυτό δεν επιτρέπεται να διατίθεται στην αγορά. Η Söll βασίζεται στα άρθρα 3 και 4, σημείο 11, του νόμου περί αθέμιτου ανταγωνισμού (Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb), σε συνδυασμό με τα άρθρα 12a, παράγραφος 1, και 28, παράγραφος 8, του ChemG.

19. Κατά το αιτούν δικαστήριο, εάν το επίμαχο προϊόν έπρεπε να χαρακτηριστεί ως βιοκτόνο κατά την έννοια της οδηγίας βιοκτόνων, η εμπορία του είναι παράνομη ( 8 ).

20. Η ιδιαιτερότητα του προϊόντος έγκειται στο ότι δεν δρα άμεσα με χημικά ή βιολογικά μέσα επί των φυκών. Αντιθέτως, προκαλεί συσσώρευση των φυκών χωρίς να τα καταστρέφει. Η εν λόγω συσσώρευση, ή κροκίδωση, διευκολύνει τη μηχανική απομάκρυνση των φυκών από το νερό.

21. Κατά το αιτούν δικαστήριο, η επίμαχη δραστική ουσία, το χλωριούχο υδροξείδιο του αλουμινίου, προσδιορίστηκε δυνάμει του άρθρου 3 του κανονισμού 1896/2000 ως «υπάρχουσα δραστική ουσία» και υπάγεται σήμερα στο παράρτημα I του κανονισμού 1451/2007 ( 9 ). Αντιθέτως, εφόσον δεν κοινοποιήθηκε δυνάμει του άρθρου 4 του κανονισμού 1896/2000, δεν συμπεριλήφθηκε στο παράρτημα II του κανονισμού 1451/2007 και απώλεσε επομένως την ικανότητά της να διατίθεται στη αγορά ως βιοκτόνο περιέχον δραστικές ουσίες σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού.

22. Το Landgericht Hamburg, κρίνοντας ότι δεν είναι σε θέση να παράσχει σαφή απάντηση στα ζητήματα ερμηνείας και εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου που προέκυψαν στο πλαίσιο της διαφοράς που υποβλήθηκε στην κρίση του, αποφάσισε να αναστείλει την εκδίκαση της υποθέσεως και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα: «1) Απαιτείται για το χαρακτηρισμό προϊόντος ως “βιοκτόνου” υπό την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας [βιοκτόνων] η άμεση βιολογική ή χημική επίδραση του προϊόντος επί του ίδιου του βλαβερού οργανισμού με σκοπό να τον καταστρέψει, να [τον] αποτρέψει ή να [τον] καταστήσει αβλαβή ή να αποτρέψει ή να περιορίσει τη δράση αυτού με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, ή επαρκεί και η έμμεση επίδραση επί του βλαβερού οργανισμού; 2. Αν το Δικαστήριο κρίνει ότι για το χαρακτηρισμό προϊόντος ως “βιοκτόνου” υπό την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας [βιοκτόνων], επαρκεί και η έμμεση βιολογική ή χημική επίδραση επί του βλαβερού οργανισμού: ποιες απαιτήσεις οφείλει να πληροί η έμμεση επίδραση προϊόντος επί του βλαβερού οργανισμού, ώστε να χαρακτηρισθεί το εν λόγω προϊόν ως βιοκτόνο υπό την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας [βιοκτόνων], ή μήπως επαρκεί κάθε έμμεση επίδραση οποιουδήποτε είδους για το χαρακτηρισμό ως βιοκτόνου;»

23. Η αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως περιήλθε στο Δικαστήριο στις 23 Αυγούστου 2010. Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν η Söll, η Tetra, το Βασίλειο του Βελγίου και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η Söll και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκπροσωπήθηκαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 22ας Ιουνίου 2011.

IV – Ανάλυση

24. Τα δύο υποβληθέντα από το αιτούν δικαστήριο προδικαστικά ερωτήματα αφορούν τον ορισμό της έννοιας των «βιοκτόνων». Το αιτούν δικαστήριο αμφιβάλλει για το κατά πόσον μπορεί να διαπιστωθεί εάν η βιολογική ή χημική επίδραση του επίμαχου προϊόντος επί επιβλαβούς οργανισμού πρέπει να είναι άμεση, προκειμένου να καταστρέψει, αποτρέψει ή καταστήσει αβλαβή ή να αποτρέψει ή να περιορίσει τη δράση αυτού με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, ή εάν επαρκεί η έμμεση επίδραση επί του επιβλαβούς οργανισμού.

25. Δηλαδή, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί εάν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας βιοκτόνων εμπίπτει μόνο προϊόν το οποίο έχει άμεση επίδραση επί του ίδιου του επιβλαβούς οργανισμού ή εάν πρέπει να εμπίπτει και προϊόν το οποίο επιδρά μόνο στο περιβάλλον του εν λόγω οργανισμού.

26. Ο ορισμός του βιοκτόνου στην οδηγία βιοκτόνων συνίσταται από τρία ουσιώδη στοιχεία: πρέπει να είναι δραστική ουσία• η ουσία αυτή πρέπει να προορίζεται να καταστρέφει επιβλαβείς οργανισμούς, να αποτρέπει, να καθιστά αβλαβή, να προλαμβάνει τη δράση, ή κατ’ άλλο τρόπο να ασκεί περιοριστική δράση επί του επιβλαβούς αυτού οργανισμού και, τέλος, η δράση της εν λόγω ουσίας πρέπει να επιτυγχάνεται με χημικά ή βιολογικά μέσα.

27. Από το γράμμα της οδηγίας αυτής προκύπτει ότι τα προϊόντα με άμεση επίδραση στον ίδιο τον επιβλαβή οργανισμό εμπίπτουν εν πάση περιπτώσει στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας. Πράγματι, τα πρώτα στοιχεία του ορισμού που δίδεται από την οδηγία βιοκτόνων περιγράφουν αποτέλεσμα άμεσης αδρανοποιήσεως (δραστικές ουσίες και παρασκευάσματα που προορίζονται «να καταστρέφουν, να αποτρέπουν, να καθιστούν αβλαβή, να προλαμβάνουν τη δράση, ή κατ’ άλλο τρόπο να ασκούν περιοριστική δράση επί κάθε βλαβερού οργανισμού»). Εάν προϊόν αποτελούμενο από μία ή περισσότερες εκ των δραστικών ουσιών προορίζεται να δράσει για τους σκοπούς αυτούς, με χημικά ή βιολογικά μέσα, πρόκειται για βιοκτόνο.

28. Τι συμβαίνει όμως με τα προϊόντα τα οποία επηρεάζουν μόνο το περιβάλλον του επιβλαβούς οργανισμού και όχι τον ίδιο τον οργανισμό;

29. Κατ' αρχάς, πρέπει να επισημανθεί ότι το γράμμα της οδηγίας βιοκτόνων δεν αποκλείει την εφαρμογή της εν λόγω οδηγίας όσον αφορά τέτοια προϊόντα.

30. Στην υπό κρίση υπόθεση, πρέπει, κατά την άποψή μου, να εξεταστεί, το τελευταίο τμήμα του δεύτερου στοιχείου του ορισμού, σχετικά με τον σκοπό της εν λόγω ουσίας, καθώς και η σημασία της εκφράσεως «κατ’ άλλο τρόπο να ασκούν περιοριστική δράση» επί επιβλαβούς οργανισμού.

31. Σε αυτό το πλαίσιο, οι διάδικοι ανέφεραν υφιστάμενες αποκλίσεις μεταξύ των διαφόρων γλωσσικών αποδόσεων του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας βιοκτόνων ( 10 ). Πράγματι, σε ορισμένες αποδόσεις το τελευταίο αυτό κριτήριο διατυπώνεται με περισσότερο περιοριστικό τρόπο, ιδίως στη γερμανική απόδοση που παρατίθεται από το αιτούν δικαστήριο («in anderer Weise zu bekämpfen»), καθώς και στη γαλλική απόδοση («combattre de toute autre manière») ( 11 ). Αντιθέτως, αρκετές άλλες αποδόσεις αναφέρονται ευρύτερα σε ένα αποτέλεσμα «ελέγχου», όπως η αγγλική απόδοση («exert a controlling effect»), καθώς και η ιταλική απόδοση («esercitare altro effetto di controllo») ( 12 ).

32. Η επιδίωξη, με την οδηγία βιοκτόνων, σκοπών προστασίας του ανθρώπου, των ζώων και του περιβάλλοντος ενισχύει, κατά την άποψή μου, την αντίληψη ότι συνάδει περισσότερο με τον σκοπό της εν λόγω οδηγίας η ερμηνεία της επίμαχης εκφράσεως ως αποσκοπούσας, σε μεγάλο βαθμό, στον «έλεγχο» των επιβλαβών οργανισμών, εφόσον τα προϊόντα διασκορπίζονται στο περιβάλλον.

33. Η προσέγγιση αυτή ενισχύεται από τον ορισμό της δραστικής ουσίας. Σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο δʹ, της οδηγίας βιοκτόνων, πρόκειται για ουσία και μικροοργανισμό, συμπεριλαμβανομένων των ιών ή των μυκήτων, ο οποίος έχει γενική ή ειδική δράση επί ή κατά επιβλαβών οργανισμών. Κατά συνέπεια, ο χαρακτηρισμός ενός προϊόντος ως βιοκτόνου δεν περιορίζεται μόνο στα προϊόντα τα οποία περιέχουν δραστικές ουσίες οι οποίες ασκούν επίδραση επί επιβλαβούς οργανισμού. Ο χαρακτηρισμός αυτός καλύπτει και τις δραστικές ουσίες οι οποίες έχουν γενική ή ειδική δράση κατά του επιβλαβούς οργανισμού .

34. Συναφώς, θεωρώ ότι η προτεινόμενη από την Επιτροπή αναδιατύπωση είναι εύστοχη. Κατά την Επιτροπή, το ερώτημα, αναδιατυπωμένο υπό γενικότερη έννοια, θα ήταν το εξής: καλύπτει επίσης η οδηγία βιοκτόνων προϊόν το οποίο μπορεί να επιφέρει κίνδυνο στο περιβάλλον εξαιτίας του τρόπου δράσεώς του με χημικά ή βιολογικά μέσα, αλλά του οποίου το άμεσο αποτέλεσμα επί των οργανισμών στόχων δεν είναι ούτε βιολογικό ούτε χημικό;

35. Πρέπει, δηλαδή, να εξεταστεί εάν το προϊόν προκαλεί μια σειρά αιτιωδώς συνδεομένων δράσεων που έχουν ως αποτέλεσμα να καθίσταται πιο δυσχερής η ζωή του επιβλαβούς οργανισμού, να μειώνεται η παρουσία του ή να ελέγχεται καλύτερα ο επιβλαβής οργανισμός. Σε αυτήν την περίπτωση, το επίμαχο προϊόν αποτελεί αναπόσπαστο μέρος διαδικασίας με συγκεκριμένο σκοπό την άσκηση περιοριστικής δράσεως ή ελέγχου επί του επιβλαβούς οργανισμού. Πρέπει, επομένως, να ταξινομηθεί ως βιοκτόνο, ακόμη κι αν το παραγόμενο αποτέλεσμα δεν επηρεάζει άμεσα τον επιβλαβή οργανισμό με χημικά ή βιολογικά μέσα.

36. Εξάλλου, πρέπει να προστεθεί ότι δεν απαιτείται από την οδηγία βιοκτόνων η καταστροφή των επιβλαβών οργανισμών η οποία προκαλείται από τη δραστική ουσία του προϊόντος. Εν προκειμένω, έχει επισημανθεί, τόσο από τους διαδίκους όσο και από το αιτούν δικαστήριο, ότι τα φυκοκτόνα αλγεοκτόνα επιβιώνουν κατόπιν της αγωγής και συνεχίζουν τη φωτοσύνθεσή τους, και ότι η κροκίδωση που προκαλείται από τη δραστική ουσία μπορεί να παύει με την ανάδευση του νερού. Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι στο παράρτημα V της οδηγίας βιοκτόνων, στους τύπους των προϊόντων που προβλέπονται στον αριθμό 19 («απωθητικά και προσελκυστικά») παρατίθενται μεταξύ άλλων «τα προϊόντα που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο οργανισμών που είναι επιβλαβείς για την υγεία του ανθρώπου […], μέσω της απώθησης ή της προσέλκυσής τους». Εάν προϊόν που απωθεί τους επιβλαβείς οργανισμούς αναφέρεται μεταξύ των βιοκτόνων, τούτο σημαίνει ότι η καταστροφή των επιβλαβών οργανισμών δεν αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση χαρακτηρισμού ενός προϊόντος ως βιοκτόνου.

37. Ως εκ τούτου, επιβάλλεται η διασταλτική ερμηνεία της έννοιας των «βιοκτόνων»στην οδηγία βιοκτόνων και πρέπει να γίνει, κατά συνέπεια, δεκτό ότι δεν αποκλείονται από την εν λόγω έννοια προϊόντα των οποίων η χημική ή βιολογική δράση στοχεύει το περιβάλλον του επιβλαβούς οργανισμού και όχι τον ίδιο τον επιβλαβή οργανισμό.

38. Εντούτοις, η οδηγία βιοκτόνων προορίζεται μεν να έχει εφαρμογή στα βιοκτόνα που ορίζονται στο άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, εξαιρεί δε τα προϊόντα που ορίζονται ή εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των άλλων οδηγιών οι οποίες απαριθμούνται στο άρθρο 1, παράγραφος 2. Πρέπει, επομένως, να ληφθεί υπόψη ότι η οδηγία βιοκτόνων παρεμβάλλεται μεταξύ είκοσι περίπου άλλων οδηγιών. Το πεδίο εφαρμογής της πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο που να μην επικαλύπτει τις άλλες οδηγίες οι οποίες αναφέρονται στο άρθρο 1, παράγραφος 2 ( 13 ).

39. Επιπλέον, θα έπρεπε σε συγκεκριμένες περιπτώσεις το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας βιοκτόνων να μπορεί να ορίζεται με αντικειμενικά στοιχεία. Στην υπό κρίση υπόθεση, σκόπιμο είναι να επισημανθούν δύο συγκεκριμένα στοιχεία.

40. Πρώτον, κατά το αιτούν δικαστήριο, η επίμαχη δραστική ουσία περιλαμβάνεται στο παράρτημα I της οδηγίας βιοκτόνων. Από την καταχώριση αυτή προκύπτει ότι η ουσία αυτή έχει προσδιοριστεί ως υπάρχουσα δραστική ουσία η οποία χρησιμοποιείται στα βιοκτόνα.

41. Δεύτερον, πρέπει να σημειωθεί ότι τα φυκοκτόνα αλγεοκτόνα ως τύπος προϊόντος που καλύπτεται από την εν λόγω οδηγία αναφέρονται ενδεικτικά στο παράρτημα V (μεταξύ των τύπων των προϊόντων που προβλέπονται στον αριθμό 2) της οδηγίας βιοκτόνων. Επομένως, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι πρόθεση του Ευρωπαίου νομοθέτη ήταν η υπαγωγή των προϊόντων που προορίζονται για την καταπολέμηση των φυκών στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας βιοκτόνων. Προκειμένου να ερμηνευτούν τα κριτήρια βάσει των οποίων καθορίζεται το πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας, πρέπει να ληφθούν δεόντως υπόψη τα παραδείγματα που παραθέτει ο νομοθέτης, τα οποία προκύπτουν σαφώς από την οδηγία.

42. Εντούτοις, πρόκειται απλώς για αντικειμενικές ενδείξεις οι οποίες δεν είναι δυνατόν να εφαρμόζονται μηχανικά ( 14 ). Υπενθυμίζεται ότι η οδηγία βιοκτόνων προορίζεται να εφαρμόζεται σε ποικίλους τομείς, γεγονός που αποδεικνύεται από τα παραδείγματα που παρατίθενται στο εγχειρίδιο αποφάσεων το οποίο συνέταξε η Επιτροπή για τις αρχές των κρατών μελών σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας βιοκτόνων ( 15 ). Βάσει των εν λόγω παραδειγμάτων, είναι σαφές ότι κάθε περίπτωση πρέπει να εξετάζεται ενδελεχώς από τις εθνικές αρχές ( 16 ).

V – Πρόταση

43. Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα δύο προδικαστικά ερωτήματα του Landgericht Hamburg (Γερμανία) ως εξής: «1) Για να χαρακτηριστεί το επίμαχο προϊόν ως “βιοκτόνο” κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 98/8/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 16ης Φεβρουαρίου 1998, για τη διάθεση βιοκτόνων στην αγορά, δεν πρέπει απαραιτήτως να επιδρά με βιολογικά ή χημικά μέσα επί του επιβλαβούς οργανισμού. 2) Επαρκεί η έμμεση επίδραση με χημικά ή βιολογικά μέσα επί ή κατά επιβλαβούς οργανισμού εφόσον αποτελεί αναπόσπαστο μέρος σειράς αιτιωδώς συνδεομένων δράσεων οι οποίες αποσκοπούν στην κατ’ άλλο τρόπο άσκηση περιοριστικής δράσης επί αυτού.»

( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.

( 2 ) ΕΕ L 123, σ. 1. Δεν υφίσταται πλούσια νομολογία σε σχέση με την οδηγία αυτή. Βλ., ενδεικτικά, απόφαση της 15ης Ιουλίου 2004, C-443/02, Schreiber (Συλλογή 2004, σ. I-7275).

( 3 ) Βλ., για παράδειγμα, περιπτώσεις που περιγράφονται στο «Manual of Decisions for Implementation of Directive 98/8/EC Concerning the Placing on the Market of Biocidal Products», τελευταία τροποποίηση με ημερομηνία 6 Ιανουαρίου 2011, διαθέσιμο στα αγγλικά στον δικτυακό τόπο http://ec.europa.eu/environment/biocides/index.htm.

( 4 ) ΕΕ L 228, σ. 6.

( 5 ) ΕΕ L 307, σ. 1.

( 6 ) ΕΕ L 325, σ. 3.

( 7 ) BGBl. I, σ. 2076.

( 8 ) Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι στη νομολογία υπάρχουν αποκλίσεις όσον αφορά στο ζήτημα αυτό σε εθνικό επίπεδο.

( 9 ) Για λόγους σαφήνειας, σημειώνω ότι το χλωριούχο υδροξείδιο του αλουμινίου δεν εμφανίζεται με αυτήν την ονομασία στο παράρτημα I του κανονισμού 1451/2007. Ωστόσο, στο εν λόγω παράρτημα προβλέπονται ουσίες με παρόμοιες ονομασίες, μεταξύ άλλων το χλωριούχο αργίλιο, βασικό (αριθ. CE 215-477-2, NCAS 1327-41-9) και το βασικό χλωριούχο αργίλιο (αριθ. CE 234-933-1, αριθ. CAS 12042-91-0).

( 10 ) Κατά πάγια νομολογία, σε περίπτωση αποκλίσεως μεταξύ διαφόρων γλωσσικών αποδόσεων της ίδιας διάταξης, η εν λόγω διάταξη πρέπει να ερμηνεύεται σε συνάρτηση με τη γενική οικονομία και τον σκοπό της κανονιστικής ρυθμίσεως της οποίας αποτελεί μέρος (βλ., προσφάτως, απόφαση 3ης Μαρτίου 2011, C-41/09, Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών, Συλλογή 2011, σ. Ι-831, σκέψη 44).

( 11 ) Βλ., επίσης, δανική και ολλανδική απόδοση.

( 12 ) Βλ., επίσης, ισπανική, πορτογαλική, φινλανδική και σουηδική απόδοση.

( 13 ) Μεταξύ των οδηγιών που αναφέρονται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, καταλέγεται η οδηγία 76/768/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 27ης Ιουλίου 1976, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών των αναφερομένων στα καλλυντικά προϊόντα (ΕΕ ειδ. έκδ. 13/004, σ. 145). Βάσει της οδηγίας αυτής, εκδόθηκε η απόφαση 26/335/ΕΚ της Επιτροπής, της 8ης Μαΐου 1996, για τη θέσπιση ευρετηρίου και κοινής ονοματολογίας των συστατικών που χρησιμοποιούνται στα καλλυντικά προϊόντα (ΕΕ L 132, σ. 1). Η απόφαση αυτή, όπως προκύπτει από την απόφαση 2006/257/ΕΚ της Επιτροπής, της 9ης Φεβρουαρίου 2006, με την οποία τροποποιεί την απόφαση 96/335 (ΕΕ L 97, σ. 1), αναφέρει, επίσης, το βασικό χλωριούχο αργίλιο (βλ. υποσημείωση 9 των παρουσών προτάσεων).

( 14 ) Ως εκ τούτου, για παράδειγμα, ένα προϊόν το οποίο περιέχει καφεΐνη δεν εμπίπτει αυτομάτως στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας, ακόμη κι αν η καφεΐνη αναγνωρίζεται ως δραστική ουσία στο παράρτημα Ι του κανονισμού 1451/2007, εφόσον οι χρήσεις του εν λόγω προϊόντος δεν προβλέπονται στην οδηγία βιοκτόνων.

( 15 ) Προπαρατεθείσα, υποσημείωση 3.

( 16 ) Εξάλλου, επισημαίνω ότι η αναθεώρηση της οδηγίας βιοκτόνων προτάθηκε από την Επιτροπή, βλ., μεταξύ άλλων, τα έγγραφα COM(2008) 620 και COM(2009) 267. Η Επιτροπή προτείνει την αντικατάσταση της οδηγίας βιοκτόνων από κανονισμό. Στο πλαίσιο της νομοθετικής διαδικασίας, προτάθηκαν διευκρινίσεις του ορισμού του βιοκτόνου (βλ. σημείο 31 των παρουσών προτάσεων). Ωστόσο η διαδικασία αυτή δεν έχει ολοκληρωθεί.