ΈΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠ' ΑΚΡΟΑΤΗΡΊΟΥ ΣΥΖΉΤΗΣΗ

στην υπόθεση C-355/89 ( *1 )

Ι — Πραγματικά περιστατικά και διαδικασία

1. Η διαφορά της κύριας δίκης

Με κλήση της 11ης Απριλίου 1989, κατόπιν μηνύσεως του Department of Health and Social Security της νήσου Μαν, ασκήθηκε ποινική δίωξη κατά του Christopher Stewart Barr, υπηκόου του Ηνωμένου Βασιλείου, με την κατηγορία ότι είχε εργαστεί στη νήσο Μαν χωρίς να έχει την ιδιότητα του εργαζομένου της νήσου Μαν, υπό την έννοια των ισχυουσών διατάξεων, και χωρίς να του έχει χορηγηθεί άδεια εργασίας, κατά παράβαση των άρθρων 2, παράγραφος 1, στοιχείο α, και 7 του Control of Employment Act ( νόμου περί ελέγχου της απασχολήσεως) του 1975 ( όπως ο νόμος αυτός έχει τροποποιηθεί ). Με άλλη κλήση, η οποία εκδόθηκε την ίδια ημέρα κατόπιν μηνύσεως του ιδίου φορέα, ασκήθηκε δίωξη κατά της εταιρίας Montrose Holdings Limited διότι είχε απασχολήσει τον Barr στη νήσο Μαν κατά την περίοδο από 1ης Σεπτεμβρίου 1988 έως την 1η Ιανουαρίου 1989 χωρίς σχετική άδεια, κατά παράβαση των άρθρων 2, παράγραφος 2, στοιχείο β, και 7 του Control of Employment Act του 1975.

Οι κατηγορούμενοι ομολόγησαν τα πραγματικά περιστατικά που αναφέρονταν στις κλήσεις, υποστηρίζοντας όμως ότι η νομοθεσία βάσει της οποίας ασκήθηκε ποινική δίωξη κατ' αυτών είναι άκυρη καθόσον αντιβαίνει στο κοινοτικό δίκαιο.

2. Νομικό πΑούοιο

α) Εθνικό δίκαιο

Το άρθρο 2, παράγραφος 1, του Control of Employment Act της νήσου Μαν του 1975 ορίζει τα εξής:

« Υπό την επιφύλαξη των κατωτέρω παραγράφων 2 και 3, ένα πρόσωπο δεν μπορεί

α) να καταλάβει θέση εργασίας στη νήσο Μαν, να απασχοληθεί ή να προσληφθεί σε τέτοια θέση αν δεν έχει την ιδιότητα του εργαζομένου της νήσου Μαν ή

β) να απασχολήσει ως εργοδότης στη νήσο Μαν πρόσωπο το οποίο δεν έχει την ιδιότητα του εργαζομένου της νήσου Μαν,

παρά μόνο σύμφωνα με τους όρους αδείας η οποία χορηγείται από το Department of Health and Social Security (στο εξής: Department) κατ' εφαρμογή του άρθρου 3 του παρόντος νόμου. »

Η έννοια του εργαζομένου της νήσου Μαν καθορίζεται στο άρθρο 1 του ανωτέρω νόμου και καλύπτει, ουσιαστικά, τα πρόσωπα που έχουν γεννηθεί στη νήσο Μαν και τα πρόσωπα που έχουν αποκτήσει δεσμούς με τη νήσο λόγω γάμου ή κατόπιν διαμονής επί ορισμένο χρονικό διάστημα σ' αυτή.

Το άρθρο 3, παράγραφος 1, του Control of Employment Act του 1975 ορίζει ότι,

« κατά την έννοια του άρθρου 2 του παρόντος νόμου, το Department μπορεί, υπό την επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου αυτού και σύμφωνα με αυτές, να χορηγήσει άδεια, υπό τη μορφή που αυτό θα κρίνει σκόπιμο, ορίζοντας ενδεχομένως και συγκεκριμένη περίοδο ισχύος της αδείας ».

Ο Control of Employment Regulations του 1976 διευκρινίζει συναφώς ότι το Department, για να αποφασίσει τη χορήγηση ή την ανανέωση αδείας, λαμβάνει υπόψη του τον υπάρχοντα ή τον προβλεπόμενο διαθέσιμο αριθμό εργαζομένων της νήσου Μαν στον κλάδο ή το επάγγελμα για το οποίο ζητείται η άδεια.

Το άρθρο 7 του Control of Employment Act του 1975 προβλέπει κυρώσεις σε περίπτωση παραβάσεως των διατάξεων του εν λόγω νόμου.

Τέλος, το παράρτημα 1 του νόμου απαριθμεί διάφορες κατηγορίες θέσεων εργασίας οι οποίες, δυνάμει του άρθρου 2, παράγραφος 3 του ιδίου νόμου, εξαιρούνται από όρους του άρθρου 2, παράγραφος 1. Πρόκειται, μεταξύ άλλων, για « θέσεις βαθμοφόρων ή μελών του αστυνομικού σώματος της νήσου Μαν» ( πρώτη εξαίρεση ), και για « θέσεις στην υπηρεσία του Στέμματος ανηκουσών στη δημόσια διοίκηση του Ηνωμένου Βασιλείου, συμπεριλαμβανομένων των διορισμών από την Αυτής Μεγαλειότητα, των οποίων ο κάτοχος αμείβεται από το ταμείο της Tynwald (Συνελεύσεως της νήσου Μαν ) » ( δεύτερη εξαίρεση).

β) Κοινοτικό δίκαιο

Κατά το άρθρο 227, παράγραφος 5, στοιχείο γ, της Συνθήκης ΕΟΚ:

« Οι διατάξεις της παρούσης Συνθήκης εφαρμόζονται στις αγγλονορμανδικές νήσους και στη νήσο Μαν, μόνον εφ' όσον αυτό είναι αναγκαίο για να διασφαλιστεί η εφαρμογή του καθεστώτος που προβλέπει για τις νήσους αυτές η Συνθήκη της 22ας Ιανουαρίου 1972 περί προσχωρήσεως νέων κρατών μελών στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα και στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας. »

Το καθεστώς στο οποίο αναφέρεται το άρθρο 227, παράγραφος 5, στοιχείο γ, εκτίθεται στο Πρωτόκολλο αριθ. 3 της Πράξεως περί των όρων προσχωρήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου ( ΕΕ 1972, L 73, σ. 164, στο εξής: Πρωτόκολλο αριθ. 3).

Το άρθρο 1 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 ορίζει ότι η κοινοτική ρύθμιση στον τελωνειακό τομέα και στον τομέα των ποσοτικών περιορισμών εφαρμόζεται στις νήσους κατά τον ίδιο τρόπο που εφαρμόζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το άρθρο αυτό προβλέπει επίσης ότι οι εισφορές και τα άλλα μέτρα κατά την εισαγωγή, τα οποία προβλέπονται από την κοινοτική νομοθεσία όσον αφορά τα γεωργικά προϊόντα που υπόκεινται σε ειδικό καθεστώς συναλλαγών, εφαρμόζονται στις συναλλαγές μεταξύ των εν λόγω νήσων και των τρίτων χωρών όπως εφαρμόζονται στις συναλλαγές μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και των χωρών αυτών. Τα άρθρα 2, 4 και 6 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 έχουν ως εξής:

«Άρθρο 2

Τα δικαιώματα των οποίων απολαύουν οι υπήκοοι των εδαφών αυτών στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν θίγονται από την Πράξη Προσχωρήσεως. Οι υπήκοοι πάντως αυτοί δεν απολαύουν της εφαρμογής των κοινοτικών διατάξεων περί ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων και των υπηρεσιών.

Άρθρο 4

Οι αρχές των εδαφών αυτών εφαρμόζουν την ίδια μεταχείριση έναντι όλων των φυσικών ή νομικών προσώπων της Κοινότητας.

Άρθρο 6

Κατά την έννοια του παρόντος πρωτοκόλλου, υπήκοος των αγγλονορμανδικών νήσων ή της νήσου Μαν θεωρείται κάθε πολίτης του Ηνωμένου Βασιλείου και των αποικιών του ο οποίος έχει την εν λόγω υπηκοότητα εκ του γεγονότος ότι αυτός ο ίδιος ή ένας από τους γονείς του, ο πάππος ή η μάμμη του εγεννήθη, υιοθετήθη, επολιτογραφήθη ή ενεγράφη στα μητρώα μιας από τις εν λόγω νήσους. Πάντως το εν λόγω πρόσωπο δεν θεωρείται ως προς την άποψη αυτή ως υπήκοος των αγγλονορμανδικών νήσων ή της νήσου Μαν αν αυτός ο ίδιος ή ένας από τους γονείς του, ο πάππος ή η μάμμη του εγεννήθη, υιοθετήθη, επολιτογρα-φήθη ή ενεγράφη στα μητρώα του Ηνωμένου Βασιλείου. Επίσης δεν θεωρείται υπήκοος των νήσων αυτών το πρόσωπο που είχε επί πέντε έτη κατοικία στο Ηνωμένο Βασίλειο σε οποιαδήποτε χρονική περίοδο.

Οι αναγκαίες διοικητικές διατάξεις για την εξακρίβωση της ταυτότητας των προσώπων αυτών γνωστοποιούνται στην Επιτροπή. »

3. Προδικαανικά ερωτήματα

Το Deputy High Bailiffs Court, Douglas, της νήσου Μαν, το οποίο επελήφθη της υποθέσεως, αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία κρίνοντας ότι έπρεπε να υποβληθούν στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

« 1) Αντιβαίνει ο Control of Employment Act του 1975 (όπως έχει τροποποιηθεί), ο οποίος συνιστά “ Act of Tynwald ” ( νόμο της νήσου Μαν ), στις διατάξεις του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 της Πράξεως που έχει προσαρτηθεί στη Συνθήκη Προσχωρήσεως του 1972, όπως το Πρωτόκολλο αυτό πρέπει να ερμηνεύεται, καθόσον ο εν λόγω “ Act of Tynwald ”: α) επιβάλλει, όσον αφορά την απασχόληση στη νήσο Μαν προσώπων που δεν είναι εργαζόμενοι της νήσου Μαν κατά την έννοια του εν λόγω “ Act of Tynwald ”, όπως αυτός έχει τροποποιηθεί, ελέγχους και περιορισμούς οι οποίοι συνιστούν δυσμενή διάκριση, επιβαλλόμενοι αναλόγως του επαγγέλματος και της απασχολήσεως· β) επιφυλάσσει στα φυσικά και νομικά πρόσωπα της Κοινότητας, όσον αφορά την απασχόληση στη νήσο Μαν, μεταχείριση διαφορετική από αυτή που επιφυλάσσει το Ηνωμένο Βασίλειο στους υπηκόους της νήσου Μαν;

2) Εχει το άρθρο 4 του εν λόγω Πρωτοκόλλου αριθ. 3, ορθώς ερμηνευόμενο, την έννοια ότι δεν επιτρέπεται στις αρχές της νήσου Μαν να εισάγουν, έναντι των φυσικών και νομικών προσώπων της Κοινότητας, δυσμενείς διακρίσεις βασιζόμενες στην ιθαγένεια; »

4. Διαδικασία ενώπιον τον Δικαατηρίον

Η Διάταξη του Deputy High Bailiffs Court πρωτοκολλήθηκε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 21 Νοεμβρίου 1989.

Σύμφωνα με το άρθρο 20 του Πρωτοκόλλου περί του Οργανισμού του Δικαστηρίου ΕΟΚ, γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν ο C. S. Barr και η εταιρία Montrose Holdings Limited, κατηγορούμενοι της κύριας δίκης, εκπροσωπούμενοι από τον Α. L. Gough, δικηγόρο Douglas ( νήσος Μαν ), και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον J.-C. Séché, νομικό της σύμβουλο, και τον Ν. Khan, μέλος της Νομικής της Υπηρεσίας. Κοινές γραπτές παρατηρήσεις, συνταχθείσες από τον R. Plender, QC, κατέθεσαν το Department of Health and Social Security της νήσου Μαν, εκπροσωπούμενο από τον T. W. Cain, και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπούμενη από τον S. J. Hay.

Το Δικαστήριο, κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή και αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία χωρίς προηγούμενη διεξαγωγή αποδείξεων. Κάλεσε, ωστόσο, την Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου να απαντήσει γραπτώς σε ερώτηση του Δικαστηρίου, πράγμα το οποίο η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου έπραξε εντός της ταχθείσας προθεσμίας.

II — Γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο

1. Επί του παραδεκτού της αιτήσεως για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως

Το Department of Health and Social Security ( νήσος Μαν ) και το Ηνωμένο Βασίλειο υποστηρίζουν ότι η νήσος Μαν, καίτοι δεν αποτελεί τμήμα του Ηνωμένου Βασιλείου υπό την έννοια των συνταγματικών κανόνων του Ηνωμένου Βασιλείου, είναι ευρωπαϊκό έδαφος του οποίου τις εξωτερικές σχέσεις έχει αναλάβει το Ηνωμένο Βασίλειο και στο οποίο εφαρμόζεται η Συνθήκη ΕΟΚ στο μέτρο που είναι αναγκαίο για την εξασφάλιση της εφαρμογής του Πρωτοκόλλου αριθ. 3. Όχι μόνον από τις διατάξεις του άρθρου 227, παράγραφοι 4 και 5, στοιχείο γ, της Συνθήκης, αλλά και από την αρχή της πρακτικής αποτελεσματικότητας προκύπτει ότι, όταν με την προδικαστική παραπομπή τίθεται θέμα ερμηνείας διατάξεως της Συνθήκης ΕΟΚ η οποία έχει εφαρμογή στη νήσο Μαν δυνάμει του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, ή θέμα δυνατότητας εφαρμογής της διατάξεως αυτής, το Δικαστήριο πρέπει να θεωρεί τα δικαιοδοτικά όργανα της νήσου Μαν ως « δικαστήρια κράτους μέλους » υπό την έννοια του άρθρου 177 της Συνθήκης.

Η Επιτροπή θεωρεί ομοίως ότι οι δικονομικές διατάξεις του άρθρου 177 της Συνθήκης εφαρμόζονται και στη νήσο Μαν προκειμένου να καθοριστούν οι ουσιαστικοί κανόνες της Συνθήκης οι οποίοι έχουν εφαρμογή στη νήσο και να εξασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή τους.

2. Επί των προδικαστικών ερωτημάτων

α) Ο C. S. Barr και η Montrose Holdings Limited θεωρούν ότι η αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως αφορά πρωτίστως την ερμηνεία του άρθρου 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3. Η υποχρέωση που επιβάλλεται στις αρχές που αναφέρονται στη διάταξη αυτή να εφαρμόζουν την « ίδια μεταχείριση » σχετίζεται με την προβλεπόμενη από το άρθρο 7 της Συνθήκης απαγόρευση κάθε διακρίσεως λόγω ιθαγενείας στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης. Κατά συνέπεια, το άρθρο 4, στο μέτρο που αποτελεί γενική ρήτρα περί απαγορεύσεως των διακρίσεων κατά την εφαρμογή του Πρωτοκόλλου, παραπέμπει αναγκαστικά, μεταξύ άλλων, στις « διατάξεις περί ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων και των υπηρεσιών », οι οποίες μνημονεύονται στο άρθρο 2 του Πρωτοκόλλου. Το άρθρο 4 υποχρεώνει τις αρχές της νήσου Μαν να επιφυλάσσουν στους υπηκόους όλων των κρατών μελών της Κοινότητας (συμπεριλαμβανομένων του Ηνωμένου Βασιλείου και της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας) απολύτως ίση μεταχείριση κάθε φορά που θεσπίζονται διατάξεις οι οποίες αφορούν είτε τις δυνατότητες των εν λόγω υπηκόων της Κοινότητας να καταλαμβάνουν θέσεις εργασίας στη νήσο Μαν είτε τον βαθμό του ελέγχου που ασκείται στους υπηκόους αυτούς ενόψει της καταλήψεως τέτοιων θέσεων εργασίας. Το άρθρο 4 απαγορεύει κάθε διάταξη του είδους αυτού που εφαρμόζει κριτήρια διακρίσεως τα οποία φαινομενικά μεν βασίζονται στο επάγγελμα ή το είδος της απασχολήσεως, αλλά στην πραγματικότητα αποτελούν κεκαλυμμένη μορφή διακρίσεως λόγω ιθαγενείας.

Ο C. S. Barr και η εταιρία Montrose Holdings Limited αναγνωρίζουν ότι ο νόμος του 1975 έχει ως αποτέλεσμα — και, όπως φαίνεται, ως σκοπό — να εμποδίζει τους υπηκόους των κρατών μελών της Κοινότητας, δηλαδή « τα φυσικά πρόσωπα (... ) της Κοινότητας » υπό την έννοια του άρθρου 4 του Πρωτοκόλλου, να καταλαμβάνουν ελεύθερα θέσεις εργασίας στη νήσο Μαν. Αναγνωρίζουν, επίσης, ότι αν τα πρόσωπα αυτά, ως μη έχοντα την ιδιότητα του « εργαζομένου της νήσου Μαν » υπό την έννοια του νόμου, ήταν όλα υποχρεωμένα, δυνάμει του νόμου, να ζητήσουν άδεια εργασίας προτού εργαστούν στη νήσο Μαν και αν είχαν όλα τις ίδιες πιθανότητες να καταλάβουν μια τέτοια θέση εργασίας, θα απέλαυαν όλα της « ιδίας μεταχειρίσεως » εκ μέρους της Συνελεύσεως της νήσου Μαν, η οποία αποτελεί « αρχή » της νήσου υπό την έννοια του άρθρου 4 του Πρωτοκόλλου. Ο C. S. Barr και η Montrose Holdings Limited θεωρούν, ωστόσο, ότι το σύστημα απαλλαγών που προβλέπει ο νόμος έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία, τόσο στο δίκαιο όσο και στην πράξη, άνισης μεταχειρίσεως, στη νήσο Μαν, μεταξύ των διαφόρων υπηκόοων της Κοινότητας και, ειδικότερα, ότι το εν λόγω σύστημα εισάγει διάκριση υπέρ των υπηκόων του Ηνωμένου Βασιλείου και της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας.

Προκειμένου π. χ. για την απαλλαγή από την υποχρέωση κατοχής αδείας εργασίας για τις θέσεις αστυνομικών ( πρώτη εξαίρεση που προβλέπεται στο παράρτημα του Control of Employment Act του 1975 ), η εξομοίωση που εισήγαγε ο Police Act του 1962 (της νήσου Μαν) μεταξύ της καταστάσεως των υπαλλήλων της αστυνομίας στη νήσο Μαν και της καταστάσεως των αστυνομικών στην Αγγλία έχει ως συνέπεια να μπορούν οι υπήκοοι του Ηνωμένου Βασιλείου και της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας να διορίζονται αστυνομικοί υπάλληλοι στη νήσο Μαν, ενώ αυτό δεν επιτρέπεται στους υπηκόους άλλων κρατών μελών. Παρόμοια άνιση μεταχείριση έναντι των κοινοτικών υπηκόων στη νήσο Μαν προκύπτει και από τη δεύτερη εξαίρεση που προβλέπεται στο παράρτημα 1 του Control of Employment Act του 1975, καθόσον, και στην περίπτωση αυτή, η εξαίρεση μπορεί να καταστήσει ευκολότερη, για τους υπηκόους του Ηνωμένου Βασιλείου και της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας, την πρόσβαση, στη νήσο Μαν, σε είδη θέσεων στις οποίες απαγορεύεται να απασχοληθούν υπήκοοι των άλλων κρατών μελών της Κοινότητας, όπως οι θέσεις των πολιτικών δημοσίων υπαλλήλων του Στέμματος του Ηνωμένου Βασιλείου ή οι θέσεις των μελών των ενόπλων δυνάμεων του Στέμματος.

β) Το Department of Health and Social Security (της νήσου Μαν) και το Ηνωμένο Βασίλειο παρατηρούν τα ακόλουθα:

1) Επί του πρώτου σκέλους του πρώτου ερωτήματος Κατά τους ανωτέρω, από τις διατάξεις του άρθρου 227, παράγραφος 5, στοιχείο γ, της Συνθήκης προκύπτει ότι σκοπός του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 είναι να διευκρινίσει την έκταση εφαρμογής της Συνθήκης ΕΟΚ ( και των μέτρων που λαμβάνονται κατ' εφαρμογή της Συνθήκης ) στις αγγλονορμανδικές νήσους και στη νήσο Μαν. Από αυτό έπεται ότι με το Πρωτόκολλο δεν επιδιώκεται να επιβληθούν στις αρχές της νήσου Μαν υποχρεώσεις μεγαλύτερες από αυτές που επιβάλλονται στις αρχές των κρατών μελών. Υπό την επιφύλαξη των κοινοτικών διατάξεων περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων και των υπηρεσιών καθώς και περί της ελευθερίας εγκαταστάσεως, η Συνθήκη δεν επιβάλλει στις αρχές των κρατών μελών να μην εισάγουν διαφοροποιήσεις μεταξύ των εργαζομένων στηριζόμενες στο επάγγελμα ή την απασχόληση τους, εφόσον οι εν λόγω περιορισμοί ή έλεγχοι δεν εισάγουν διακρίσεις λόγω ιθαγενείας ( βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Φεβρουαρίου 1987, υπόθεση 221/85, Επιτροπή κατά Βασιλείου του Βελγίου, Συλλογή 1987, σ. 719, σκέψη 11 ). Συνεπώς, και οι αρχές της νήσου Μαν είχαν το δικαίωμα να επιβάλουν περιορισμούς ή ελέγχους σε όσους αρχίζουν να απασχολούνται σε ορισμένα επαγγέλματα ή καταλαμβάνουν ορισμένες θέσεις, χωρίς να τους επιβάλουν σε όσους απασχολούνται σε άλλα επαγγέλματα ή είδη θέσεων, εφόσον αυτοί οι περιορισμοί ή οι έλεγχοι δεν συνεπάγονται διάκριση λόγω ιθαγενείας και υπό την προϋπόθεση ότι οι κοινοτικές διατάξεις περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων και των υπηρεσιών και περί της ελευθερίας εγκαταστάσεως δεν έχουν εφαρμογή στις εν λόγω νήσους. Συναφώς, το Department of Health and Social Security (της νήσου Μαν) και το Ηνωμένο Βασίλειο υπενθυμίζουν ότι το καθεστώς του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 δεν προβλέπει την εφαρμογή, στις εν λόγω νήσους, των κοινοτικών διατάξεων περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων και των υπηρεσιών καθώς και περί της ελευθερίας εγκαταστάσεως και ότι το άρθρο 2 του Πρωτοκόλλου, το οποίο εξαιρεί από την εφαρμογή των εν λόγω ευνοϊκών κοινοτικών διατάξεων τους υπηκόους των αγγλονορμανδικών νήσων και της νήσου Μαν, αποτελεί συνακόλουθο της καταστάσεως αυτής.

2) Επί του δευτέρου σκέλους του πρώτου ερωτήματος Κατά το Department of Health and Social Security ( της νήσου Μαν ) και το Ηνωμένο Βασίλειο, το άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 δεν προβλέπει ότι οι αρχές των εν λόγω νήσων οφείλουν να επιφυλάσσουν στους υπηκόους του Ηνωμένου Βασιλείου την ίδια μεταχείριση την οποία εφαρμόζουν οι βρετανικές αρχές στους υπηκόους της νήσου Μαν στο Ηνωμένο Βασίλειο.

3) Επί του δευτέρου ερωτήματος Κατά το Department of Health and Social Security (της νήσου Μαν) και το Ηνωμένο Βασίλειο, το άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 απαγορεύει σαφώς κάθε άμεση ή έμμεση διάκριση λόγω ιθαγενείας. Δεν απαγορεύει τις διακρίσεις που βασίζονται σε άλλους λόγους. Συνεπώς, το άρθρο 4 επιτελεί, στο Πρωτόκολλο αριθ. 3, τον ρόλο που επιτελεί το άρθρο 7 στο πλαίσιο της Συνθήκης ΕΟΚ. Το Department of Health and Social Security (της νήσου Μαν) και το Ηνωμένο Βασίλειο παρατηρούν, ωστόσο, ότι η καταφατική απάντηση στο δεύτερο ερώτημα του Deputy High Bailiff είναι ενδεχόμενο να οδηγήσει σε εσφαλμένη εφαρμογή αν δεν δοθεί υπό την επιφύλαξη του άρθρου 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, το οποίο απαγορεύει κάθε διάκριση λόγω ιθαγενείας στους τομείς οι οποίοι διέπονται από κοινοτική ρύθμιση δυνάμει άλλων άρθρων του ιδίου Πρωτοκόλλου. Το άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι επιβάλλει στις αρχές της νήσου Μαν την υποχρέωση να επιφυλάσσουν στους υπηκόους των άλλων κρατών μελών την ίδια μεταχείριση την οποία εφαρμόζουν στους υπηκόους του Ηνωμένου Βασιλείου σε θέματα τα οποία δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης ΕΟΚ. Συνεπώς, η διάταξη αυτή δεν συνιστά μέσο για την έμμεση εφαρμογή στη νήσο Μαν των κοινοτικών κανόνων οι οποίοι, ελλείψει της διατάξεως αυτής, δεν έχουν εφαρμογή δυνάμει του άρθρου 227, παράγραφος 5, στοιχείο γ, της Συνθήκης, όπως είναι οι κανόνες περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων. Κατά συνέπεια, το Department of Health and Social Security ( της νήσου Μαν ) και το Ηνωμένο Βασίλειο προτείνουν να δοθεί στο δεύτερο ερώτημα η απάντηση ότι το άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, όπως αυτό πρέπει να ερμηνεύεται, έχει την έννοια ότι οι αρχές των αγγλονορμανδικών νήσων και της νήσου Μαν δεν επιτρέπεται να εφαρμόζουν, έναντι των φυσικών και νομικών προσώπων της Κοινότητας, διακρίσεις λόγω ιθαγενείας στους τομείς στους οποίους η κοινοτική νομοθεσία έχει εφαρμογή δυνάμει άλλων άρθρων του εν λόγω Πρωτοκόλλου.

4) Το Department of Health and Social Security ( της νήσου Μαν ) και το Ηνωμένο Βασίλειο παρατηρούν, τέλος, ότι οι περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως αποτελούν « καθαρά εσωτερική υπόθεση, ξένη προς τον τομέα εφαρμογής των κανόνων της Συνθήκης », κατά την έννοια υπό την οποία το Δικαστήριο χρησιμοποίησε την έκφραση αυτή στην απόφαση της 28ης Μαρτίου 1979, υπόθεση 175/78, Saunders (Rec. 1979, σ. 1129, σκέψη 12). Το ουσιαστικό αντικείμενο της διαφοράς έγκειται στην αίτηση υπηκόου του Ηνωμένου Βασιλείου για την κατάληψη θέσεως απασχολήσεως σε έδαφος του οποίου τις εξωτερικές σχέσεις έχει αναλάβει το Ηνωμένο Βασίλειο και στο οποίο δεν έχουν εφαρμογή οι κοινοτικές διατάξεις περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων. Ωστόσο, υπό τις ιδιαίτερες περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως, και ελλείψει νομολογίας ως προς την ερμηνεία του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, μια περισσότερο συγκεκριμένη απάντηση του Δικαστηρίου στα υποβληθέντα ερωτήματα θα ήταν χρήσιμη για το αιτούν δικαστήριο και τις αρχές της νήσου Μαν.

γ) Η Επιτροπή φρονεί ότι στο πρώτο ερώτημα δεν χρειάζεται να δοθεί χωριστή απάντηση, δεδομένου ότι τα ζητήματα που τίθενται με το ερώτημα αυτό καλύπτονται από τα ζητήματα που θίγονται με το δεύτερο ερώτημα.

Κατά την Επιτροπή, το Πρωτόκολλο επιβάλλει απλώς να μην εφαρμόζουν οι αρχές της νήσου Μαν διακρίσεις λόγω ιθαγενείας έναντι των « φυσικών ή νομικών προσώπων της Κοινότητας ». Από τη διατύπωση αυτή επιβεβαιώνεται, κατά την Επιτροπή, ότι δεν προβλεπόταν να επιβάλει η Συνθήκη Προσχωρήσεως υποχρέωση ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ των υπηκόων της νήσου Μαν και των « προσώπων της Κοινότητας », στα οποία περιλαμβάνονται οι υπήκοοι των άλλων κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των υπηκόων του Ηνωμένου Βασιλείου.

Κατά την Επιτροπή, από το άρθρο 2 του Πρωτοκόλλου προκύπτει σαφώς ότι η Συνθήκη Προσχωρήσεως δεν θίγει μεν τα δικαιώματα των οποίων απολαύουν οι υπήκοοι της νήσου Μαν στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά οι υπήκοοι της νήσου Μαν δεν απολαύουν των δικαιωμάτων της ελεύθερης κυκλοφορίας και της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών που αναγνωρίζονται στους υπηκόους της Κοινότητας από τη Σύμβαση της Ρώμης. Συνεπώς, καμία επιταγή ίσης μεταχειρίσεως δεν επιβάλλει στη νήσο Μαν να επιτρέπει στους υπηκόους της Κοινότητας να απασχολούνται στο έδαφος της υπό τους ίδιους όρους οι οποίοι ισχύουν για τους υπηκόους της.

Η Επιτροπή προτείνει, ως εκ τούτου, να δοθεί στο δεύτερο ερώτημα του Deputy High Bailiffs Court η ακόλουθη απάντηση:

« Το άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 το οποίο προσαρτάται στη Συνθήκη Προσχωρήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες έχει απλώς την έννοια ότι, όσον αφορά τη διατήρηση των περιορισμών στον τομέα της εργασίας στη νήσο Μαν, οι αρχές της νήσου Μαν δεν επιτρέπεται να εφαρμόζουν, έναντι των φυσικών ή νομικών προσώπων της Κοινότητας, διακρίσεις λόγω ιθαγενείας. »

III — Απάντηση στην ερώτηση του Δικαστηρίου

Απαντώντας σε γραπτή ερώτηση του Δικαστηρίου, το Department of Health and Social Security ( της νήσου Μαν ) και το Ηνωμένο Βασίλειο διευκρίνισαν ότι τα δικαστήρια του Ηνωμένου Βασιλείου δεν ασκούν έλεγχο επί των αποφάσεων των δικαστηρίων της νήσου Μαν. Κατά τους ανωτέρω, προβλέπεται έφεση του appellate division of the Isle of Man High Court ( που φέρει την ονομασία Staff of Government Division ) ενώπιον του Judicial Committee of the Privy Council, τόσο σε αστικές όσο και σε ποινικές υποθέσεις. Το Judicial Committee of the Privy Council, όταν εκδικάζει τις εφέσεις αυτές, ενεργεί ως δικαστήριο της νήσου Μαν. Η αρμοδιότητα του Judicial Committee στις υποθέσεις αυτές δεν περιορίζεται με αναφορά στο « Ηνωμένο Βασίλειο ». Αντιθέτως, η αρμοδιότητα αυτή πηγάζει από τις εξουσίες του Ηγεμόνος, ως εκφραστή της δικαιοσύνης, για την εκδίκαση εφέσεων των δικαιοδοτικών οργάνων της αυτοκρατορίας του.

Μ. Zuleeg

εισηγητής δικαστής

( *1 ) Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.

ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΊΟΥ

της 3ης Ιουλίου 1991 ( *1 )

Στην υπόθεση C-355/89,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Deputy High Bailiffs Court, Douglas, της νήσου Μαν προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ

Department of Health and Social Security

και

Christopher Stewart Barr,

Montrose Holdings Limited,

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία των διατάξεων του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 της Πράξεως περί των όρων προσχωρήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και Βορείου Ιρλανδίας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,

συγκείμενο από τους G. F. Mancini, πρόεδρο τμήματος, προεδρεύοντα, T. F. O'Hig-gins, J. C. Moitinho de Almeida, G. C. Rodríguez Iglesias, M. Diez de Velasco, προέδρους τμήματος, Sir Gordon Slynn, R. Joliét, F. Α. Schockweiler, F. Grévisse, M. Zuleeg και P. J. G. Kapteyn, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: F. G. Jacobs

γραμματέας: D. Louterman, κύρια υπάλληλος διοικήσεως,

λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:

— το Department of Health and Social Security ( της νήσου Mav ), εκπροσωπούμενο από τους Τ. W. Cain, HM Attorney General για τη νήσο Μαν, και Richard Hender, QC,

— ο C. S. Barr και η εταιρία Montrose Holdings Limited, εκπροσωπούμενοι από τον Α. L. Gough, δικηγόρο Douglas, της νήσου Μαν,

— το Ηνωμένο Βασίλειο, εκπροσωπούμενο από τους S. J. Hay, του Treasury Solicitors Department, και Richard Plender, QC,

— η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τους J.-C. Séché, νομικό σύμβουλο, και Ν. Khan, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας,

έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση,

αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις του C. S. Barr και της εταιρίας Montrose Holdings Limited, εκπροσωπουμένων από τον G. Kinley, barrister, του Ηνωμένου Βασιλείου και της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά τη συνεδρίαση της 29ης Νοεμβρίου 1990,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα ο οποίος ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 10ης Ιανουαρίου 1991,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

1 Με Διάταξη της 13ης Νοεμβρίου 1989, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 21 Νοεμβρίου 1989, το Deputy High Bailiffs Court, Douglas (νήσος Μαν), υπέβαλε, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, ορισμένα προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία των διατάξεων του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, περί των αγγλονορμαν-δικών νήσων και της νήσου Μαν ( ΕΕ 1972, L 73, σ. 164, στο εξής: Πρωτόκολλο αριθ. 3 ), της Πράξεως περί των όρων προσχωρήσεως και των προσαρμογών των Συνθηκών ( ΕΕ 1972, L 73, σ. 14, στο εξής: Πράξη Προσχωρήσεως), η οποία προσαρτήθηκε στη Συνθήκη περί της προσχωρήσεως του Βασιλείου της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και Βορείου Ιρλανδίας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας ( ΕΕ 1972, L 73, σ. 5, στο εξής: Συνθήκη Προσχωρήσεως ).

2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο ποινικής διώξεως που ασκήθηκε κατόπιν μηνύσεων τις οποίες κατέθεσε το Department of Health and Social Security (της νήσου Mav ) κατά του C. S. Barr, ως εργαζομένου, και της εταιρίας Montrose Holdings Limited ( στο εξής: Montrose ), ως εργοδότη, για παράβαση ορισμένων διατάξεων του Control of Employment Act ( νόμου περί ελέγχου της απασχολήσεως ) της νήσου Μαν του 1975. Ο Barr, Βρετανός υπήκοος, εργάστηκε ως νομικός σύμβουλος επιχειρήσεως στην εταιρία Montrose χωρίς να έχει την άδεια εργασίας που απαιτείται από τον Control of Employment Act για τα άτομα που εργάζονται σε τέτοιες θέσεις χωρίς να έχουν την ιδιότητα του εργαζομένου της νήσου Μαν.

3 Οι κατηγορούμενοι της κύριας δίκης ομολόγησαν τα πραγματικά περιστατικά τα οποία αναφέρονταν στις μηνύσεις, υποστηρίζοντας όμως ότι οι κατηγορίες δεν ευσταθούσαν διότι η νομοθεσία της νήσου Μαν αντέβαινε στο άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, κατά το οποίο οι αρχές των εν λόγω εδαφών « εφαρμόζουν την ίδια μεταχείριση έναντι όλων των φυσικών ή νομικών προσώπων της Κοινότητας ».

4 Υπ' αυτές τις συνθήκες, το Deputy High Bailiff s Court, Douglas, αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία έως ότου το Δικαστήριο αποφανθεί προδικαστικώς επί των ακολούθων ερωτημάτων: « 1) Αντιβαίνει ο Control of Employment Act του 1975 (όπως έχει τροποποιηθεί), ο οποίος συνιστά “ Act of Tynwald ” ( νόμο της νήσου Μαν ), στις διατάξεις του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 της Πράξεως που έχει προσαρτηθεί στη Συνθήκη Προσχωρήσεως του 1972, όπως το Πρωτόκολλο αυτό πρέπει να ερμηνεύεται, καθόσον ο εν λόγω “ Act of Tynwald ”: α) επιβάλλει, όσον αφορά την απασχόληση στη Νήσο Μαν προσώπων που δεν είναι εργαζόμενοι της νήσου Μαν κατά την έννοια του εν λόγω “ Act of Tynwald ”, όπως αυτός έχει τροποποιηθεί, ελέγχους και περιορισμούς οι οποίοι συνιστούν δυσμενή διάκριση, επιβαλλόμενοι αναλόγως του επαγγέλματος και της απασχολήσεως· β) επιφυλάσσει στα φυσικά και νομικά πρόσωπα της Κοινότητας, όσον αφορά την απασχόληση στη νήσο Μαν, μεταχείριση διαφορετική από αυτή που επιφυλάσσει το Ηνωμένο Βασίλειο στους υπηκόους της νήσου Μαν; 2) Έχει το άρθρο 4 του εν λόγω Πρωτοκόλλου αριθ. 3, ορθώς ερμηνευόμενο, την έννοια ότι δεν επιτρέπεται στις αρχές της νήσου Μαν να εισάγουν, έναντι των φυσικών και νομικών προσώπων της Κοινότητας, δυσμενείς διακρίσεις βασιζόμενες στην ιθαγένεια; »

5 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση εκτίθενται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.

Επί της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου

6 Πρέπει προκαταρκτικώς να εξεταστεί κατά πόσον το Deputy High Bailiffs Court, Douglas, μπορεί να θεωρηθεί ως δικαιοδοτικό όργανο δυνάμενο να υποβάλει ερώτημα στο Δικαστήριο κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης, ενώ, κατά το δίκαιο του Ηνωμένου Βασιλείου, το Deputy High Bailiffs Court, Douglas, της νήσου Μαν δεν αποτελεί μέρος του βρετανικού δικαιοδοτικού συστήματος.

7 Υπενθυμίζεται συναφώς ότι από το άρθρο 227, παράγραφος 5, στοιχείο γ, της Συνθήκης ΕΟΚ, όπως διατυπώθηκε με την Πράξη Προσχωρήσεως, προκύπτει ότι οι διατάξεις της Συνθήκης έχουν εφαρμογή στις αγγλονορμανδικές νήσους και τη νήσο Μαν μόνο στο μέτρο που τούτο προβλέπεται από το Πρωτόκολλο αριθ. 3.

8 Πρέπει στη συνέχεια να παρατηρηθεί ότι, δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 3, της Συνθήκης Προσχωρήσεως, οι διατάξεις περί των εξουσιών και αρμοδιοτήτων των οργάνων των Κοινοτήτων ισχύουν και για το Πρωτόκολλο αριθ. 3, το οποίο, κατά το άρθρο 158 της Πράξεως Προσχωρήσεως, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της εν λόγω Πράξεως. Συνεπώς, η αρμοδιότητα εκδόσεως προδικαστικών αποφάσεων, η οποία παρέχεται στο Δικαστήριο από το άρθρο 177 της Συνθήκης, ισχύει και όσον αφορά το Πρωτόκολλο αριθ. 3.

9 Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη ότι η ομοιόμορφη εφαρμογή του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 δεν θα μπορούσε να διασφαλιστεί στη νήσο Μαν αν τα δικαιοδοτικά όργανα που εδρεύουν στη νήσο αυτή δεν μπορούσαν να υποβάλλουν ερωτήματα στο Δικαστήριο ως προς την ερμηνεία του εν λόγω Πρωτοκόλλου, την ερμηνεία της κοινοτικής νομοθεσίας στην οποία παραπέμπει το Πρωτόκολλο και το κύρος αυτής της νομοθεσίας, καθώς και ως προς την ερμηνεία και το κύρος των πράξεων που εκδίδονται από τα όργανα της Κοινότητας βάσει του Πρωτοκόλλου αριθ. 3.

10 Από αυτό έπεται ότι, προκειμένου να διασφαλιστεί η ομοιόμορφη αυτή εφαρμογή, το Deputy High Bailiffs Court πρέπει να θεωρηθεί ως δικαιοδοτικό όργανο το οποίο μπορεί να ζητήσει από το Δικαστήριο να αποφανθεί επί των ερωτημάτων αυτών δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης.

Επί των προδικαστικών ερωτημάτων

11 Υπενθυμίζεται ότι, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο διαδικασίας βάσει του άρθρου 177 της Συνθήκης, το Δικαστήριο δεν μπορεί να αποφανθεί ως προς το κατά πόσον είναι σύμφωνη με το κοινοτικό δίκαιο εθνική νομοθετική ή κανονιστική διάταξη. Μπορεί, πάντως, να παράσχει στο εθνικό δικαστήριο όλα τα στοιχεία ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου τα οποία θα επιτρέψουν στο δικαστήριο αυτό να εκτιμήσει κατά πόσον οι εν λόγω διατάξεις είναι σύμφωνες με τον κοινοτικό κανόνα του οποίου γίνεται επίκληση.

Όσον αφορά το πρώτο σκέλος τον πρώτον ερωτήματος και το δεύτερο ερώτημα

12 Τα ερωτήματα αυτά πρέπει να εξεταστούν και να διευκρινιστούν υπό το φως των δεδομένων της διαφοράς, όπως αυτά προκύπτουν από τη νομοθεσία της νήσου Μαν, τις παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο, καθώς και τις διευκρινίσεις που παρασχέθηκαν κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση.

13 Κατά τους κατηγορουμένους της κύριας δίκης, το άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 κωλύει την εφαρμογή των διατάξεων του Control of Employment Act. Τοτελευταίο αυτό κείμενο ορίζει, προβλέποντας κυρώσεις, ότι ένα πρόσωπο δεν μπορεί ούτε να καταλάβει θέση εργασίας στη Νήσο Μαν, να απασχοληθεί ή να προσληφθεί σε παρόμοια θέση αν δεν έχει την ιδιότητα του εργαζομένου της νήσου Μαν, ούτε να απασχολήσει ως εργοδότης πρόσωπο το οποίο δεν έχει την ιδιότητα του εργαζομένου της νήσου Μαν, εκτός αν έχει εκδοθεί σχετική άδεια από το Department of Health and Social Security. Ωστόσο, ορισμένες δραστηριότητες που απαριθμούνται στο παράρτημα 1 του νόμου αυτού, αλλά στις οποίες δεν περιλαμβάνεται η δραστηριότητα του νομικού συμβούλου επιχειρήσεως την οποία άσκησε ο Barr, μπορούν να ασκηθούν χωρίς άδεια, από πρόσωπα τα οποία δεν έχουν την ιδιότητα του εργαζομένου της νήσου Μαν.

14 Οι κατηγορούμενοι της κύριας δίκης θεωρούν ότι αποτέλεσμα αυτών των παρεκκλίσεων από την υποχρέωση λήψεως αδείας εργασίας είναι να παρέχεται η δυνατότητα προσβάσεως σε ορισμένες θέσεις απασχολήσεως, όπως οι θέσεις απασχολήσεως στο αστυνομικό σώμα, στις ένοπλες δυνάμεις ή στη δημόσια διοίκηση της νήσου Μαν, μόνον σε υπηκόους του Ηνωμένου Βασιλείου, όπως ο Barr, ή σε Ιρλανδούς υπηκόους, πράγμα που δημιουργεί άνιση μεταχείριση προς όφελος τους. Από αυτό συνάγουν ότι το σύνολο των διατάξεων του καθεστώτος που θεσπίζει ο Control of Employment Act, συμπεριλαμβανομένης της υποχρεώσεως λήψεως αδείας εργασίας για την κατάληψη θέσεως όπως αυτή στην οποία απασχολήθηκε ο Barr, αντιβαίνει στο άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3.

15 Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να θεωρηθεί ότι με το πρώτο σκέλος του πρώτου ερωτήματος και το δεύτερο ερώτημα ερωτάται κατ' ουσίαν αν το γεγονός ότι οι αρχές της νήσου Μαν επιβάλλουν σε όλους τους υπηκόους της Κοινότητας που επιθυμούν να εργαστούν σε ορισμένες θέσεις την υποχρέωση κατοχής αδείας εργασίας συνιστά παράβαση της υποχρεώσεως εξασφαλίσεως ίσης μεταχειρίσεως, την οποία θεσπίζει το άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, όταν η εθνική νομοθεσία προβλέπει παρεκκλίσεις από την υποχρέωση αυτή όσον αφορά άλλες θέσεις απασχολήσεως, οι δε παρεκκλίσεις αυτές καταλήγουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επιτρέπουν την πρόσβαση σ' αυτές τις θέσεις απασχολήσεως μόνο στους υπηκόους δύο κρατών μελών.

16 Πρέπει, συναφώς, να παρατηρηθεί ότι, όπως ορθώς παρατηρεί το Ηνωμένο Βασίλειο, ο κανόνας του άρθρου 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 δεν μπορεί να ερμηνευθεί κατά τρόπον ώστε να καταστεί πλάγιο μέσο για την εφαρμογή, στο έδαφος της νήσου Μαν, κοινοτικών διατάξεων οι οποίες δεν έχουν εφαρμογή στο έδαφος αυτό δυνάμει του άρθρου 227, παράγραφος 5, στοιχείο γ, της Συνθήκης ΕΟΚ και του άρθρου 1 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, όπως είναι οι κανόνες περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων.

17 Ωστόσο, αντίθετα προς ό,τι υποστηρίζει το Ηνωμένο Βασίλειο, η αρχή της ίσης μεταχειρίσεως που θεσπίζεται από το άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 δεν έχει εφαρμογή μόνο στους τομείς της κοινοτικής νομοθεσίας που αναφέρονται στο άρθρο 1 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3. Το άρθρο 1 αναφέρεται στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, ενώ το άρθρο 4 αφορά τα φυσικά και νομικά πρόσωπα. Πρέπει, συνεπώς, να αναγνωριστεί ότι η τελευταία αυτή διάταξη έχει αυτοτελές πεδίο εφαρμογής. Η διάταξη αυτή πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπον ώστε να απαγορεύεται κάθε διάκριση μεταξύ των φυσικών και νομικών προσώπων των κρατών μελών όσον αφορά τις καταστάσεις οι οποίες, στα εδάφη εντός των οποίων εφαρμόζεται πλήρως η Συνθήκη, διέπονται από το κοινοτικό δίκαιο.

18 Εφόσον η πρόσβαση σε απασχόληση αποτελεί ένα από τα θέματα που διέπονται από το κοινοτικό δίκαιο, ο κανόνας του άρθρου 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 έχει εφαρμογή ακόμα και όταν οι κοινοτικοί υπήκοοι δεν μπορούν να επωφεληθούν, στη νήσο Μαν, της εφαρμογής των κανόνων περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων.

19 Υπό το φως των ανωτέρω, πρέπει να θεωρηθεί ότι το ενδεχόμενο δυσμενούς μεταχειρίσεως των υπηκόων ορισμένων κρατών μελών της Κοινότητας σε σχέση προς τους υπηκόους άλλων κρατών μελών, όσον αφορά ορισμένες θέσεις απασχολήσεως, δεν καθιστά αντίθετη προς το κοινοτικό δίκαιο την επιβολή της υποχρεώσεως λήψεως αδείας εργασίας για την κατάληψη άλλων θέσεων απασχολήσεως, εφόσον η υποχρέωση αυτή ισχύει κατά τρόπο μη δημιουργούντα διακρίσεις για όλους τους κοινοτικούς υπηκόους. Πράγματι, αντίθετα προς ό,τι υποστήριξαν οι κατηγορούμενοι της κύριας δίκης, το ενδεχόμενο δυσμενούς διακρίσεως όσον αφορά ορισμένες θέσεις απασχολήσεως δεν καθιστά αναγκαστικά αντίθετο προς το κοινοτικό δίκαιο το όλο σύστημα που θεσπίζει ο Control of Employment Act.

20 Υπό τις συνθήκες αυτές, στο πρώτο σκέλος του πρώτου ερωτήματος και στο δεύτερο ερώτημα προσήκει η απάντηση ότι το γεγονός ότι οι αρχές της νήσου Μαν απαιτούν την κατοχή αδείας εργασίας από όλους τους υπηκόους της Κοινότητας που επιθυμούν να εργαστούν στη νήσο δεν συνιστά, όσον αφορά το σύνολο των θέσεων απασχολήσεως, παράβαση της υποχρεώσεως εξασφαλίσεως ίσης μεταχειρίσεως, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, ακόμα και όταν η εθνική νομοθεσία προβλέπει παρεκκλίσεις από την υποχρέωση αυτή για ορισμένες θέσεις απασχολήσεως, οι δε παρεκκλίσεις αυτές καταλήγουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε διαφορετική μεταχείριση λόγω ιθαγενείας.

Όοον φορά το δεύτερο ακεΑος νου πρώτον ερωτήματος

21 Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου ερωτήματος ερωτάται κατ' ουσίαν αν οι διατάξεις του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 υποχρεώνουν τις αρχές της νήσου Μαν να επιφυλάσσουν στους κοινοτικούς υπηκόους την ίδια μεταχείριση, όσον αφορά την απασχόληση, με εκείνη που επιφυλάσσει το Ηνωμένο Βασίλειο στους υπηκόους της νήσου Μαν.

22 Από το άρθρο 2 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 προκύπτει ότι τα δικαιώματα των οποίων απολαύουν οι υπήκοοι του εδάφους αυτού στο Ηνωμένο Βασίλειο δεν θίγονται από την Πράξη Προσχωρήσεως. Ωστόσο, το άρθρο αυτό διευκρινίζει ότι οι υπήκοοι αυτοί δεν απολαύουν της εφαρμογής των κοινοτικών διατάξεων περί της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων και των υπηρεσιών.

23 Συνεπώς, το άρθρο 2 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι υποχρεώνει τις αρχές της νήσου Μαν να επιφυλάσσουν στα φυσικά ή νομικά πρόσωπα της Κοινότητας τη μεταχείριση που επιφυλάσσεται και στους υπηκόους της νήσου αυτής στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τέτοιος κανόνας δεν προκύπτει ούτε από άλλες διατάξεις του Πρωτοκόλλου.

24 Υπό τις συνθήκες αυτές, στο δεύτερο σκέλος του πρώτου ερωτήματος προσήκει η απάντηση ότι οι διατάξεις του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 έχουν την έννοια ότι δεν υποχρεώνουν τις αρχές της νήσου Μαν να επιφυλάσσουν στους κοινοτικούς υπηκόους την ίδια μεταχείριση, όσον αφορά την απασχόληση, με εκείνη που επιφυλάσσει το Ηνωμένο Βασίλειο στους υπηκόους της νήσου Μαν.

Επί των δικαστικών εξόδων

25 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Για τους λόγους αυτούς, ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ, κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε, με απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 1989, το Deputy High Bailiffs Court Douglas (νήσος Μαν), αποφαίνεται:

1) Το γεγονός ότι οι αρχές της νήσου Μαν απαιτούν την κατοχή αδείας εργασίας από όλους τους υπηκόους της Κοινότητας που επιθυμούν να εργαστούν στη νήσο δεν συνιστά, όσον αφορά το σύνολο των θέσεων απασχολήσεως, παράβαση της υποχρεώσεως εξασφαλίσεως ίσης μεταχειρίσεως, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 4 του Πρωτοκόλλου αριθ. 3, περί των αγγλονορμανδικών νήσων και της νήσου Μαν, της Πράξεως περί των όρων προσχωρήσεως και των προσαρμογών των Συνθηκών η οποία προσαρτάται στη Συνθήκη περί της προσχωρήσεως του Βασιλείου της Δανίας, της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και Βορείου Ιρλανδίας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα και στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας, ακόμα και όταν η εθνική νομοθεσία προβλέπει παρεκκλίσεις από την υποχρέωση αυτή για ορισμένες θέσεις απασχολήσεως, οι δε παρεκκλίσεις αυτές καταλήγουν, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε διαφορετική μεταχείριση λόγω ιθαγενείας.

2) Οι διατάξεις του Πρωτοκόλλου αριθ. 3 έχουν την έννοια ότι δεν υποχρεώνουν τις αρχές της νήσου Μαν να επιφυλάσσουν στους κοινοτικούς υπηκόους την ίδια μεταχείριση, όσον αφορά την απασχόληση, με εκείνη που επιφυλάσσει το Ηνωμένο Βασίλειο στους υπηκόους της νήσου Μαν.

Mancini O'Higgins Moitinho de Almeida Rodríguez Iglesias Diez de Velasco Slynn Joliét Schockweiler Grévisse Zuleeg Kapteyn Δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση στο Λουξεμβούργο στις 3 Ιουλίου 1991. Ο Γραμματέας J.-G. Giraud Ο προεδρεύων G. F. Mancini Πρόεδρος τμήματος

( *1 ) Γλώσσα διαδικασίας: η αγγλική.