ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

MACIEJ SZPUNAR

της 7ης Ιουλίου 2022 ( 1 )

Υπόθεση C‑351/21

ZG

κατά

Beobank SA

[αίτηση του justice de paix du canton de Forest

(ειρηνοδικείου του καντονίου Forest, Βέλγιο)

για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

«Προδικαστική παραπομπή – Προσέγγιση των νομοθεσιών – Υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά – Πληροφορίες που παρέχονται στον πληρωτή μετά την παραλαβή της εντολής πληρωμής – Μεμονωμένες πράξεις πληρωμής – Παροχή πληροφοριών που αφορούν τον δικαιούχο – Υποχρέωση του παρόχου υπηρεσιών»

I. Εισαγωγή

1. Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως ανάγεται σε ένδικη διαφορά μεταξύ κατόχου λογαριασμού και τραπεζικού ιδρύματος σχετικά με δύο πράξεις πληρωμής που πραγματοποιήθηκαν με χρεωστική κάρτα του εν λόγω κατόχου, τις οποίες ο κάτοχος θεωρεί μη εγκεκριμένες. Ειδικότερα, στο πλαίσιο της εν λόγω διαφοράς, ο τελευταίος ζητεί την επιστροφή των ποσών των συγκεκριμένων πράξεων πληρωμής. Το τραπεζικό ίδρυμα αρνείται να το πράξει, καθότι εκτιμά ότι οι επίμαχες πράξεις πληρωμής ήταν εγκεκριμένες ή ότι, τουλάχιστον, ο κάτοχος του λογαριασμού επέδειξε βαριά αμέλεια.

2. Με τα προδικαστικά ερωτήματα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί την ερμηνεία διάταξης ( 2 ) της οδηγίας 2007/64/ΕΚ ( 3 ), σύμφωνα με την οποία ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή υποχρεούται να παρέχει στον πληρωτή, «κατά περίπτωση», τις πληροφορίες που αφορούν τον δικαιούχο μιας πράξης πληρωμής. Με τα ερωτήματά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν, σύμφωνα με την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στη διάταξη αυτή, ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών υποχρεούται να παρέχει τις πληροφορίες αυτές σε όλες ανεξαιρέτως τις περιπτώσεις, προκειμένου να μπορέσει να αντλήσει εξ αυτού συμπεράσματα ως προς την ευθύνη του παρόχου.

3. Από την άποψη του μηχανισμού προδικαστικής παραπομπής, ο οποίος αποτελεί μέσο συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, βρισκόμαστε ενώπιον μιας ασυνήθιστης περίπτωσης: για να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο στην υπό κρίση υπόθεση, πρέπει να εξακριβωθεί αν οι διατάξεις της οδηγίας 2007/64 που θεσπίζουν ένα εναρμονισμένο καθεστώς ευθύνης του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών εμποδίζουν το δικαστήριο αυτό να μπορέσει να αντλήσει τα εν λόγω συμπεράσματα, χωρίς να θιγούν οι σκοποί και η πρακτική αποτελεσματικότητα της οδηγίας αυτής. Συγκεκριμένα, η εν λόγω οδηγία θεσπίζει ένα εναρμονισμένο καθεστώς ευθύνης για τους παρόχους υπηρεσιών πληρωμών και προβαίνει, συναφώς, όπως προκύπτει από το άρθρο 86, σε «πλήρη εναρμόνιση».

II. Το νομικό πλαίσιο

Α. Το δίκαιο της Ένωσης

4. Το άρθρο 47, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2007/64 ορίζει τα εξής: «Μετά τη χρέωση του λογαριασμού του πληρωτή με το ποσό της επιμέρους πράξης πληρωμής ή, όταν ο πληρωτής δεν χρησιμοποιεί λογαριασμό πληρωμών, μετά την παραλαβή της εντολής πληρωμής, ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή παρέχει αμελλητί στον πληρωτή, με τον τρόπο που ορίζεται στο άρθρο 41 παράγραφος 1, τις ακόλουθες πληροφορίες: α) στοιχείο αναφοράς που επιτρέπει στον πληρωτή να ταυτοποιήσει κάθε πράξη πληρωμής και, κατά περίπτωση, τις πληροφορίες που αφορούν τον δικαιούχο».

5. Το άρθρο 60 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ευθύνη του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών για μη εγκεκριμένες πράξεις πληρωμής», προβλέπει τα εξής: «1. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, με την επιφύλαξη του άρθρου 58, σε περίπτωση μη εγκεκριμένης πράξης πληρωμής, ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή να επιστρέφει αμέσως στον πληρωτή το ποσό της μη εγκεκριμένης πράξης και, εφόσον συντρέχει περίπτωση, να επαναφέρει τον χρεωθέντα λογαριασμό πληρωμών στην κατάσταση που θα βρισκόταν εάν δεν είχε πραγματοποιηθεί η μη εγκεκριμένη πράξη πληρωμής. 2. Μπορεί να αποφασισθεί η χορήγηση περαιτέρω οικονομικής αποζημίωσης σύμφωνα με το δίκαιο που διέπει τη σύμβαση που έχει συναφθεί μεταξύ του πληρωτή και του οικείου παρόχου υπηρεσιών πληρωμών.»

6. Το άρθρο 86 της εν λόγω οδηγίας, το οποίο επιγράφεται «Πλήρης εναρμόνιση», προβλέπει, στην παράγραφο 1, ότι, «[μ]ε την επιφύλαξη του […] άρθρου 61 παράγραφος 3, […] εφόσον η παρούσα οδηγία περιλαμβάνει εναρμονισμένες διατάξεις, τα κράτη μέλη δεν διατηρούν ούτε θεσπίζουν άλλες διατάξεις από αυτές που καθορίζονται στην παρούσα οδηγία».

Β. Το βελγικό δίκαιο

7. Ο βελγικός code de droit économique (κώδικας οικονομικού δικαίου), όπως ίσχυε το 2017 ( 4 ) (στο εξής: κώδικας οικονομικού δικαίου), προέβλεπε στο άρθρο VII.18, παράγραφος 1, τα εξής: «Μετά τη χρέωση του λογαριασμού του πληρωτή με το ποσό της επιμέρους πράξης πληρωμής ή, όταν ο πληρωτής δεν χρησιμοποιεί λογαριασμό πληρωμών, μετά την παραλαβή της εντολής πληρωμής, ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή παρέχει αμελλητί στον πληρωτή, με τον τρόπο που ορίζεται στο άρθρο VII.12, [παράγραφος 1], τις ακόλουθες πληροφορίες: 1° στοιχείο αναφοράς που επιτρέπει στον πληρωτή να ταυτοποιήσει κάθε πράξη πληρωμής και, κατά περίπτωση, τις πληροφορίες που αφορούν τον δικαιούχο· […]».

8. Το άρθρο VII.35 του κώδικα οικονομικού δικαίου όριζε τα εξής ( 5 ): «Με την επιφύλαξη της εφαρμογής του άρθρου VII.33, ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή οφείλει, σε περίπτωση μη εγκεκριμένης πράξης πληρωμής, κατόπιν διενέργειας prima facie ελέγχου για τυχόν απάτη εκ μέρους του πληρωτή, να επιστρέφει αμέσως στον πληρωτή το ποσό της μη εγκεκριμένης πράξης πληρωμής και, εφόσον συντρέχει περίπτωση, να επαναφέρει τον χρεωθέντα λογαριασμό πληρωμών στην κατάσταση στην οποία θα βρισκόταν εάν δεν είχε πραγματοποιηθεί η μη εγκεκριμένη πράξη πληρωμής, ενδεχομένως προσαυξημένο με τόκους που υπολογίζονται επί του ποσού αυτού. Επιπλέον, ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή οφείλει να επιστρέφει το ποσό που αντιστοιχεί σε τυχόν άλλες οικονομικές συνέπειες, ιδίως το ποσό των εξόδων στα οποία υποβλήθηκε ο κάτοχος για τον προσδιορισμό της προς αποκατάσταση ζημίας.»

III. Η διαφορά της κύριας δίκης, τα προδικαστικά ερωτήματα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

9. Ο ZG, κάτοικος Βελγίου, είναι κάτοχος τραπεζικού λογαριασμού στην Beobank, στο Βέλγιο, για τον οποίο διαθέτει χρεωστική κάρτα.

10. Τη νύχτα της 20ής προς την 21η Απριλίου 2017, ο ZG, ο οποίος βρισκόταν στη Βαλένθια (Ισπανία), πραγματοποίησε τρεις πληρωμές, με την ίδια χρεωστική κάρτα και στο ίδιο τερματικό, σε κατάστημα το είδος του οποίου αποτελεί αντικείμενο διαφωνίας μεταξύ των διαδίκων της κύριας δίκης, στις 00:35, στις 01:35 και στις 02:06, για ποσά ύψους, αντιστοίχως, 100 ευρώ (το οποίο θεωρείται ότι καλύπτει την είσοδο στο κατάστημα και την κατανάλωση ενός ποτού), 991 ευρώ και 993 ευρώ. Τέλος, εκκινήθηκε μια τέταρτη συναλλαγή, ύψους 994 ευρώ, πλην όμως απορρίφθηκε, στις 02:35.

11. Ο ZG δεν αμφισβητεί την πρώτη πληρωμή, αλλά αμφισβητεί τη δεύτερη και την τρίτη πληρωμή (στο εξής: επίμαχες πληρωμές). Ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ο ZG δήλωσε ότι δεν θυμάται πλέον τα γεγονότα που επακολούθησαν της κατανάλωσης ποτών στο εν λόγω κατάστημα. Επιπλέον, δεν θυμάται ούτε το όνομα και τη διεύθυνση του καταστήματος αυτού και ισχυρίζεται ότι υπήρξε θύμα απάτης διά της χορήγησης ναρκωτικής ουσίας.

12. Στις 23 Απριλίου 2017 ο ZG απενεργοποίησε την κάρτα του και στις 29 Απριλίου 2017 υπέβαλε καταγγελία στην αστυνομία των Βρυξελλών για κλοπή και δόλια χρήση της τραπεζικής κάρτας του.

13. Ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, ο ZG ζητεί, επιπλέον της καταβολής αποζημίωσης ύψους 500 ευρώ, την επιστροφή του ποσού των επίμαχων πληρωμών, ήτοι του ποσού των 1984 ευρώ, καθότι θεωρεί τις επίμαχες πράξεις ως μη εγκεκριμένες, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου VII.35 του κώδικα οικονομικού δικαίου. Η Beobank αμφισβητεί τα πραγματικά περιστατικά όπως τα εκθέτει ο ZG και αρνείται να πραγματοποιήσει την επιστροφή, καθότι θεωρεί ότι οι εν λόγω πράξεις ήταν εγκεκριμένες ή, τουλάχιστον, ότι ο ZG επέδειξε βαριά αμέλεια.

14. Για το αιτούν δικαστήριο έχει ιδιαίτερη σημασία να προσδιοριστεί ο δικαιούχος των επίμαχων πληρωμών. Το εν λόγω δικαστήριο τονίζει ότι, κατά κανόνα, η απάτη την οποία διαπράττει τρίτο πρόσωπο μέσω χρήσης της χρεωστικής κάρτας του θύματος παρέχει στον δράστη τη δυνατότητα να προβεί σε αγορές ή σε αναλήψεις μετρητών.

15. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, κατόπιν αιτήματος του δικηγόρου του ZG, η Beobank παρέσχε μόνον τον αριθμό αναφοράς και τη γεωγραφική θέση του τερματικού, ενώ προς υπόδειξη της ταυτότητας του δικαιούχου των συναλλαγών χρησιμοποίησε μόνον την ένδειξη «COM SU VALENCIA ESP». Το εν λόγω δικαστήριο διευκρινίζει ότι, μετά τις αγορεύσεις των διαδίκων, ορίστηκε νέα δικάσιμος της υπόθεσης προκειμένου να παρασχεθεί στην Beobank η δυνατότητα να προσκομίσει διευκρινιστικά στοιχεία, αλλά η ίδια δεν το έπραξε, εκθέτοντας ότι δεν έλαβε συμπληρωματικές πληροφορίες από την εταιρία ATOS, η οποία είναι η διαχειρίστρια του τερματικού πληρωμών που χρησιμοποιήθηκε. Κατά την Beobank, το ισπανικό τραπεζικό ίδρυμα του δικαιούχου, ήτοι η τράπεζα Sabadell, είναι εκείνο που αρνείται να γνωστοποιήσει τα στοιχεία ταυτοποίησης του οικείου εμπόρου.

16. Παραπέμποντας στο άρθρο VII.18 του κώδικα οικονομικού δικαίου, το οποίο μετέφερε στο εσωτερικό δίκαιο μία εκ των διατάξεων ( 6 ) της οδηγίας 2007/64 και το οποίο όριζε ότι ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών όφειλε να παρέχει, μεταξύ άλλων, «κατά περίπτωση, τις πληροφορίες που αφορούν τον δικαιούχο», το αιτούν δικαστήριο κρίνει αναγκαίο να εξακριβωθεί αν, δυνάμει της διάταξης αυτής, το τραπεζικό ίδρυμα υπέχει υποχρέωση ως προς το μέσο ή υποχρέωση ως προς το αποτέλεσμα όσον αφορά την παροχή των συγκεκριμένων πληροφοριών. Εάν από την ερμηνεία του Δικαστηρίου είναι δυνατόν να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η Beobank παρέβη τη σχετική υποχρέωσή της, τούτο θα έχει ως συνέπεια, κατά το αιτούν δικαστήριο, το τελευταίο να «μπορεί να αντλήσει εξ αυτού συμπεράσματα σε σχέση με την υποχρέωσ[η] [της τράπεζας] να επιστρέψει τα ποσά των επίμαχων πράξεων και/ή σε σχέση με το αίτημα αποζημίωσης ως προς την απώλεια της δυνατότητας ανάκτησης των κεφαλαίων από το τρίτο πρόσωπο».

17. Ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, η Beobank υποστηρίζει ότι το άρθρο VII.18 του κώδικα οικονομικού δικαίου επιβάλλει σε αυτήν μόνον υποχρέωση ως προς το μέσο, ήτοι μόνον υποχρέωση παροχής των πληροφοριών που της έχει διαβιβάσει η ανταποκρίτρια τράπεζα, και ότι απόκειται στον καταναλωτή να απευθυνθεί στην εν λόγω ανταποκρίτρια τράπεζα στην περίπτωση που οι πληροφορίες αυτές είναι ανεπαρκείς. Εν προκειμένω, η Beobank ζητεί από το αιτούν δικαστήριο, εάν κρίνεται σκόπιμο, να «απευθύνει δικαστική πρόσκληση» στη Sabadell προκειμένου αυτή να παράσχει τα έγγραφα που θα καταστήσουν δυνατή την ταυτοποίηση του δικαιούχου της συναλλαγής. Στην περίπτωση που δεν ληφθεί ικανοποιητική απάντηση, κατά την Beobank, θα πρέπει να διαταχθεί η διεξαγωγή έρευνας, στο πλαίσιο αιτήσεως δικαστικής συνδρομής, προκειμένου να υποβληθούν ερωτήσεις στα όργανα της Sabadell. Προς στήριξη της άποψής της, η Beobank επικαλείται τη φράση «κατά περίπτωση», η οποία χρησιμοποιείται στην επίμαχη διάταξη. Αντιθέτως, ο ZG θεωρεί ότι η Beobank πρέπει να θεωρηθεί υπεύθυνη για τη μη γνωστοποίηση των στοιχείων από τη Sabadell.

18. Υπό τις συνθήκες αυτές, το justice de paix du canton de Forest (ειρηνοδικείο του καντονίου Forest, Βέλγιο), με απόφαση της 13ης Απριλίου 2021, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 4 Ιουνίου 2021, αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα: «1) Κατ’ ορθή ερμηνεία του άρθρου 38, [πρώτο εδάφιο,] στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2007/64, υπέχει υποχρέωση ως προς το μέσο ή υποχρέωση ως προς το αποτέλεσμα ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών [του πληρωτή] σε σχέση με την παροχή των “πληροφοριών που αφορούν τον δικαιούχο”; 2) Έχει η ως άνω διάταξη την έννοια ότι οι μνημονευόμενες σε αυτή “πληροφορίες που αφορούν τον δικαιούχο” καταλαμβάνουν τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση του φυσικού ή νομικού προσώπου που είναι ο αποδέκτης της πληρωμής;»

19. Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν οι διάδικοι της κύριας δίκης, η Βελγική και η Τσεχική Κυβέρνηση, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Δεν διεξήχθη επ’ ακροατηρίου συζήτηση.

IV. Ανάλυση

Α. Επί των σχετικών διατάξεων του δικαίου της Ένωσης και της επιρροής τους στην ανάγκη αναδιατύπωσης των προδικαστικών ερωτημάτων

1. Η ratione temporis εφαρμοστέα οδηγία

20. Τα προδικαστικά ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου αφορούν μία εκ των διατάξεων της οδηγίας 2007/64. Πλην όμως, η οδηγία αυτή καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από την οδηγία (ΕΕ) 2015/2366 ( 7 ), με ισχύ από τις 13 Ιανουαρίου 2018 ( 8 ).

21. Ο ZG θεωρεί ότι, μολονότι οι επίμαχες πληρωμές πραγματοποιήθηκαν πριν από τη μεταφορά της οδηγίας 2015/2366 στο βελγικό δίκαιο, οι διατάξεις της οδηγίας αυτής εφαρμόζονται στη διαφορά της κύριας δίκης, καθόσον η Beobank υπέβαλε ερώτημα στην ισπανική τράπεζα Sabadell σχετικά με την ταυτότητα του δικαιούχου μόλις τον Σεπτέμβριο του 2020.

22. Εν προκειμένω, η διαφορά της κύριας δίκης έχει, κατ’ ουσίαν, ως αντικείμενο την ευθύνη του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή, όσον αφορά τις επίμαχες πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν μέσω της χρεωστικής κάρτας του τελευταίου, η οποία συνδέεται με λογαριασμό που τηρείται στον εν λόγω πάροχο. Υπό το πρίσμα αυτό, η διαφορά της κύριας δίκης ανάγεται στις πράξεις πληρωμής που πραγματοποιήθηκαν τον Απρίλιο του 2017, οι οποίες εντάσσονται σε ένα συμβατικό πλαίσιο που υπήρχε πριν από τις 13 Ιανουαρίου 2018. Κατά συνέπεια, στα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης έχει εφαρμογή ratione temporis η οδηγία 2007/64.

2. Η κρίσιμη διάταξη της οδηγίας 2007/64 σχετικά με την υποχρέωση παροχής πληροφοριών

23. Με τα προδικαστικά ερωτήματα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει το άρθρο 38, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2007/64. Η διάταξη αυτή περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο 2 («Μεμονωμένες πράξεις πληρωμής») του τίτλου ΙΙΙ («Διαφάνεια των όρων και απαιτήσεις ενημέρωσης που διέπουν τις υπηρεσίες πληρωμών»).

24. Η εν λόγω διάταξη εφαρμόζεται, όπως ορίζει το άρθρο 35 της οδηγίας 2007/64, στις «μεμονωμένες πράξεις πληρωμής που δεν καλύπτονται από σύμβαση-πλαίσιο». Στο πλαίσιο της λογικής αυτής, όταν δεν πρόκειται απλώς για «μεμονωμένη πράξη πληρωμής», αλλά για «σύμβαση-πλαίσιο», εφαρμοστέες είναι οι διατάξεις του κεφαλαίου 3 («Συμβάσεις-πλαίσια») του τίτλου III της εν λόγω οδηγίας και όχι οι διατάξεις του κεφαλαίου 2 του τίτλου αυτού.

25. Ως «σύμβαση-πλαίσιο» ορίζεται, στο άρθρο 4, σημείο 12, της οδηγίας 2007/64 η «σύμβαση υπηρεσιών πληρωμών που διέπει τη μελλοντική εκτέλεση ατομικών και διαδοχικών πράξεων πληρωμών και η οποία μπορεί να περιλαμβάνει την υποχρέωση και τους όρους σύστασης λογαριασμού πληρωμών». Επιπλέον, στην αιτιολογική σκέψη 24 της οδηγίας αναφέρεται ότι, «[σ]την πράξη, οι συμβάσεις-πλαίσια και οι συναλλαγές πληρωμών που καλύπτουν είναι πολύ συνηθέστερες και οικονομικώς σημαντικότερες από τις μεμονωμένες πράξεις πληρωμής. Εάν υπάρχει λογαριασμός πληρωμών ή ειδικό μέσο πληρωμών, απαιτείται σύμβαση-πλαίσιο».

26. Όπως προκύπτει από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, ο ZG είναι κάτοχος λογαριασμού στην Beobank, για τον οποίο διαθέτει χρεωστική κάρτα, μέσω της οποίας πραγματοποιήθηκαν τουλάχιστον τρεις διαδοχικές πράξεις πληρωμής.

27. Στο μέτρο που οι επίμαχες στη διαφορά της κύριας δίκης πράξεις πληρωμής δεν αποτελούν μεμονωμένες πράξεις, το άρθρο 38, πρώτο εδάφιο, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2007/64 δεν φαίνεται να έχει εφαρμογή. Αντιθέτως, όπως υποστηρίζουν η Beobank, η Τσεχική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, το άρθρο 47, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας αυτής, το οποίο εφαρμόζεται στις πληρωμές που πραγματοποιούνται βάσει συμβάσεων-πλαισίων, φαίνεται να είναι κρίσιμο για την υπό κρίση διαφορά ( 9 ). Πρέπει να γίνει δεκτό ότι, a priori, το νομικό ζήτημα που επιθυμεί να επιλύσει το αιτούν δικαστήριο απαιτεί την ερμηνεία της τελευταίας αυτής διάταξης ( 10 ).

3. Οι διατάξεις σχετικά με την ευθύνη του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών και η επιρροή τους στην ανάγκη αναδιατύπωσης των προδικαστικών ερωτημάτων

28. Το αιτούν δικαστήριο φαίνεται να εκλαμβάνει τη διαφορά της κύριας δίκης ως διαφορά σχετικά με την ευθύνη του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών η οποία απορρέει από το γεγονός ότι ο χρήστης των υπηρεσιών αυτών δεν μπορεί, ελλείψει πληροφοριών που αφορούν τον δικαιούχο των συγκεκριμένων πληρωμών, να ανακτήσει το ποσό των πληρωμών αυτών από τον αποδέκτη τους. Κατά τη συλλογιστική του αιτούντος δικαστηρίου, προκειμένου να στοιχειοθετηθεί ευθύνη του εν λόγω παρόχου υπηρεσιών, πρέπει να αποδειχθεί ότι ο τελευταίος παρέβη την υποχρέωση παροχής πληροφοριών που υπέχει δυνάμει του άρθρου 47, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2007/64, το οποίο μεταφέρθηκε στο βελγικό δίκαιο με το άρθρο VII.18 του κώδικα οικονομικού δικαίου. Προς τούτο, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει τη διάταξη αυτή. Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται, κατ’ ουσίαν, εάν ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών υποχρεούται ή όχι να παρέχει σε όλες ανεξαιρέτως τις περιπτώσεις τις πληροφορίες αυτές που αφορούν τον δικαιούχο των πληρωμών ( 11 ). Η διάζευξη αυτή φαίνεται να αντιστοιχεί σε αυτό που το αιτούν δικαστήριο χαρακτηρίζει –πιθανώς αναφερόμενο σε έννοιες του αστικού δικαίου– ως «υποχρέωση ως προς το μέσο» και «υποχρέωση ως προς το αποτέλεσμα».

29. Είναι βεβαίως αληθές ότι το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, ότι οι διάδικοι της κύριας δίκης δεν αμφισβητούν ότι επί των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης έχει εφαρμογή το άρθρο VII.18 του κώδικα οικονομικού δικαίου. Ωστόσο, από την υπό κρίση αίτηση προκύπτει επίσης ότι η αξίωση του ZG για επιστροφή των ποσών των επίμαχων πληρωμών βασίζεται στο άρθρο VII.35 του κώδικα οικονομικού δικαίου ( 12 ).

30. Συναφώς, η Beobank δήλωσε, με την απάντησή της σε γραπτή ερώτηση του Δικαστηρίου, ότι η αγωγή του ZG στηρίχθηκε στα άρθρα VII.30 έως VII.36 του κώδικα οικονομικού δικαίου και ότι οι διατάξεις αυτές συνιστούσαν τη μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο των άρθρων 56 έως 61 της οδηγίας 2007/64, υπογραμμίζοντας ότι οι τελευταίες αυτές διατάξεις είχαν αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου.

31. Απαντώντας στην ίδια ερώτηση του Δικαστηρίου, η Βελγική Κυβέρνηση επιβεβαίωσε ότι το άρθρο VII.35 του βελγικού κώδικα οικονομικού δικαίου συνιστούσε τη μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο του άρθρου 60 της εν λόγω οδηγίας, επισημαίνοντας συγχρόνως ότι τα άρθρα 58 έως 61 της οδηγίας 2007/64 ενδέχεται να είναι κρίσιμα για τη διαφορά της κύριας δίκης.

32. Ερωτηθείσα σχετικά με τις διατάξεις της οδηγίας 2007/64 που είναι κρίσιμες για τη διαφορά της κύριας δίκης, η Επιτροπή επισήμανε ότι στη συγκεκριμένη διαφορά εφαρμόζονται οι εθνικές διατάξεις που μεταφέρουν στο εσωτερικό δίκαιο τα άρθρα 58 έως 61 της εν λόγω οδηγίας και ότι, ως εκ τούτου, κατά την άποψή της, τα ερωτήματα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο δεν ασκούν άμεση επιρροή στον προσδιορισμό της ευθύνης του παρόχου υπηρεσιών για μη εγκεκριμένες πράξεις πληρωμής.

33. Κατ’ αρχήν, δεν εναπόκειται στο Δικαστήριο να αποφανθεί επί του ζητήματος αν, στο πλαίσιο αστικής δίκης, παρέχεται σε εθνικό δικαστήριο, δυνάμει του δικονομικού του δικαίου, η δυνατότητα να επαναχαρακτηρίσει και/ή να εντάξει σε νέο πλαίσιο αυτεπαγγέλτως μια αγωγή που έχει ασκηθεί ενώπιόν του. Επιπλέον, ούτε το ζήτημα αυτό ( 13 ) ούτε το ζήτημα της επιρροής που ασκεί το γεγονός ότι οι διάδικοι της κύριας δίκης δεν αμφισβήτησαν τη δυνατότητα εφαρμογής μιας διάταξης μεταφοράς στο εσωτερικό δίκαιο διαφορετικής από εκείνη στην οποία στηρίζεται ρητώς η αγωγή του ZG ( 14 ) φαίνεται να βρίσκονται στο επίκεντρο της υπό κρίση υπόθεσης. Εν πάση περιπτώσει, η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν περιέχει λεπτομέρειες που να μου παρέχουν τη δυνατότητα να εξετάσω τα δύο αυτά ζητήματα.

34. Πλην όμως, προκειμένου να καταστεί δυνατή η παροχή χρήσιμης απάντησης στο αιτούν δικαστήριο όσον αφορά την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης την οποία ζητεί, πρέπει κατ’ αρχάς να εξεταστεί αν οι διατάξεις της οδηγίας 2007/64 που θεσπίζουν ένα εναρμονισμένο καθεστώς ευθύνης για τις πράξεις πληρωμής εμποδίζουν το δικαστήριο αυτό να μπορέσει να αντλήσει, όπως προτίθεται να πράξει, από την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί σε διάταξη της οδηγίας αυτής η οποία αφορά την υποχρέωση παροχής πληροφοριών, συμπεράσματα σχετικά με το αν η Beobank πρέπει να υποχρεωθεί να καταβάλει στον ZG το ποσό που αντιστοιχεί στο ποσό των επίμαχων πληρωμών. Συγκεκριμένα, όπως ανέφερα στην εισαγωγή των παρουσών προτάσεων, από τον τίτλο του άρθρου 86 της εν λόγω οδηγίας συνάγεται ότι η οδηγία αυτή προβαίνει σε πλήρη εναρμόνιση όσον αφορά το εναρμονισμένο αυτό καθεστώς ευθύνης. Επομένως, μολονότι το αιτούν δικαστήριο δεν διατυπώνει ευθέως τα ερωτήματά του υπό το πρίσμα αυτό, καθίσταται αναγκαία, εν πάση περιπτώσει, προδικαστική ερμηνεία ως προς το ζήτημα αυτό προκειμένου να αποφανθεί επί της ένδικης διαφοράς σχετικά με την επιστροφή των ποσών των πράξεων πληρωμής που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας ( 15 ).

35. Επομένως, προτείνω να εξεταστούν από κοινού τα δύο προδικαστικά ερωτήματα και να αναδιατυπωθούν υπό την έννοια ότι, με αυτά, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 60, παράγραφος 1, της οδηγίας 2007/64, ερμηνευόμενο σε συνδυασμό με το άρθρο 86, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας, έχει την έννοια ότι δεν αντιτίθεται στην εκ μέρους χρήστη υπηρεσιών πληρωμών επίκληση της ευθύνης του παρόχου των υπηρεσιών αυτών λόγω του ότι ο τελευταίος παρέβη την υποχρέωση παροχής πληροφοριών που υπέχει δυνάμει του άρθρου 47, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω οδηγίας, στο μέτρο που η ευθύνη αυτή σχετίζεται με την επιστροφή του ποσού πράξεων πληρωμής.

36. Όσον αφορά την πρόταση αναδιατύπωσης των προδικαστικών ερωτημάτων, επισημαίνω, για λόγους σαφήνειας, ότι, μολονότι το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει στο σκεπτικό της προδικαστικής παραπομπής ότι, «επιπλέον της καταβολής της ζημίας και των τόκων, ύψους 500 ευρώ», ο ZG ζητεί την επιστροφή των ποσών των επίμαχων πληρωμών, ύψους 1984 ευρώ, εντούτοις, μόνον το αίτημα επιστροφής του δεύτερου αυτού ποσού φαίνεται να αποτελεί το αντικείμενο της προδικαστικής παραπομπής.

37. Συγκεκριμένα, αφενός, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι ζητεί την ερμηνεία μίας εκ των διατάξεων του τίτλου III της οδηγίας 2007/64, προκειμένου να αντλήσει εξ αυτής συμπεράσματα σε σχέση με την υποχρέωση της Beobank να επιστρέψει τα ποσά των επίμαχων πράξεων «και/ή» σε σχέση με το αίτημα αποζημίωσης ως προς την απώλεια της δυνατότητας ανάκτησης των κεφαλαίων από τρίτο πρόσωπο. Πλην όμως, η σχέση μεταξύ των δύο τμημάτων της επεξηγηματικής αυτής πρότασης, τα οποία χωρίζονται από τους παρατακτικούς συνδέσμους «και/ή», δεν είναι καθόλου σαφής. Εξάλλου, υφίσταται αμφιβολία ως προς το αν το ποσό των 500 ευρώ αντιστοιχεί σε αποζημίωση για την απώλεια ευκαιρίας ή αν συνδέεται με αίτημα που δεν σχετίζεται με την αποζημίωση αυτή, το οποίο ουδόλως αφορούν τα προδικαστικά ερωτήματα.

38. Προπαντός, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει, στο σκεπτικό της προδικαστικής παραπομπής, ότι ο ZG άσκησε αγωγή με αίτημα να υποχρεωθεί η BEOBANK να του καταβάλει το ποσό των 1984 ευρώ, το οποίο αφορά δύο «μη εγκεκριμένες» συναλλαγές που πραγματοποιήθηκαν με τη χρεωστική κάρτα του. Στο πνεύμα αυτό, το γεγονός ότι το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι ο ZG ζητεί την επιστροφή των ποσών των πράξεων πληρωμής «επιπλέον» του ποσού των 500 ευρώ υποδηλώνει επίσης ότι τα προδικαστικά ερωτήματα δεν υποβάλλονται υπό το πρίσμα του αιτήματος επιστροφής του ποσού αυτού. Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν περιέχει καμία διευκρίνιση ως προς το αίτημα αυτό. Ερωτηθέντες σχετικά με τη βάση, κατά το εθνικό δίκαιο, της αγωγής που άσκησε ο ZG στο πλαίσιο της διαδικασίας της κύριας δίκης, ούτε οι διάδικοι της κύριας δίκης ούτε η Βελγική Κυβέρνηση και η Επιτροπή παρείχαν διευκρινίσεις σχετικά με τη συγκεκριμένη αξίωση του ZG.

39. Προκειμένου να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο και λαμβανομένης υπόψη της πρότασής μου για αναδιατύπωση των προδικαστικών ερωτημάτων, θα διατυπώσω, κατ’ αρχάς, ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με το καθεστώς ευθύνης του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών που θεσπίστηκε με την οδηγία 2007/64 (τμήμα Β) και, στη συνέχεια, θα εξετάσω αν η εν λόγω οδηγία αντιτίθεται στην εκ μέρους χρήστη υπηρεσιών πληρωμών επίκληση της ευθύνης του παρόχου των υπηρεσιών αυτών λόγω του ότι ο τελευταίος παρέβη την υποχρέωση παροχής πληροφοριών που υπέχει δυνάμει του άρθρου 47, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω οδηγίας (τμήμα Γ).

Β. Επί του εναρμονισμένου καθεστώτος ευθύνης του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών

40. Η οδηγία 2007/64 προβλέπει, πέραν του δικαιώματος επιστροφής χρημάτων για εγκεκριμένες πράξεις πληρωμής οι οποίες κινούνται από δικαιούχο ή μέσω αυτού (άρθρο 62 της εν λόγω οδηγίας) ( 16 ), το δικαίωμα επιστροφής χρημάτων για μη εγκεκριμένες πράξεις πληρωμής (άρθρο 60 της εν λόγω οδηγίας) ( 17 ). Στο μέτρο που από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι η διαφορά της κύριας δίκης αφορά το γεγονός ότι οι επίμαχες πληρωμές αποτελούν, έστω και δυνητικά, πράξεις οι οποίες κινούνται από δικαιούχο ή μέσω αυτού κατά την έννοια του άρθρου 62 της ίδιας οδηγίας, θα εστιάσω στην ευθύνη για επιστροφή του ποσού των λοιπών πράξεων πληρωμής.

41. Συναφώς, πρώτον, όπως έχει επισημάνει το Δικαστήριο ( 18 ), κατ’ αρχάς, το άρθρο 58 της οδηγίας 2007/64 αφορά τη γνωστοποίηση μη εγκεκριμένων ή εσφαλμένων πράξεων πληρωμών. Κατά την εν λόγω διάταξη, η γνωστοποίηση αυτή πρέπει να πραγματοποιείται «το αργότερο έως 13 μήνες από την ημερομηνία χρέωσης, εκτός εάν, ενδεχομένως, ο πάροχος υπηρεσιών πληρωμών δεν παρέσχε ούτε κατέστησε διαθέσιμες τις πληροφορίες για την πράξη αυτήν σύμφωνα με τον τίτλο ΙΙΙ». Περαιτέρω, το άρθρο 59 της οδηγίας αυτής αφορά, κατ’ ουσίαν, την κατανομή του βάρους απόδειξης εφόσον ο χρήστης υπηρεσιών πληρωμών αρνείται ότι έχει εγκρίνει εκτελεσθείσα πράξη πληρωμής ( 19 ). Τέλος, τα άρθρα 60 και 61 της εν λόγω οδηγίας αφορούν την ευθύνη του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών του πληρωτή καθώς και την ευθύνη του πληρωτή, αντιστοίχως, σε περίπτωση μη εγκεκριμένων πράξεων πληρωμής. Κατ’ ουσίαν, ο πάροχος υποχρεούται να επιστρέψει το ποσό μιας τέτοιας πράξης, εκτός από την περίπτωση που ο πληρωτής ενήργησε με δόλο ή δεν εκπλήρωσε, από πρόθεση ή βαριά αμέλεια, μία ή περισσότερες από τις υποχρεώσεις που υπέχει δυνάμει της ίδιας οδηγίας ( 20 ).

42. Δεύτερον, από το άρθρο 86 της οδηγίας 2007/64, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πλήρης εναρμόνιση» ( 21 ), προκύπτει ότι, με την επιφύλαξη των εξαιρέσεων που προβλέπει η οδηγία αυτή, εφόσον η εν λόγω οδηγία «περιλαμβάνει εναρμονισμένες διατάξεις, τα κράτη μέλη δεν διατηρούν ούτε θεσπίζουν άλλες διατάξεις από αυτές που καθορίζονται στην παρούσα οδηγία». Μολονότι το άρθρο 61, παράγραφος 3, της ίδιας οδηγίας περιλαμβάνεται στις εξαιρέσεις αυτές ( 22 ), οι λοιπές διατάξεις που αποτελούν τον σκληρό πυρήνα του καθεστώτος ευθύνης για τις μη εγκεκριμένες πράξεις δεν εξαιρούνται από την πλήρη εναρμόνιση που επιφέρει η οδηγία 2007/64. Συγκεκριμένα, όσον αφορά τα άρθρα 58 έως 60 της οδηγίας αυτής, κανένα από αυτά δεν συγκαταλέγεται στις διατάξεις για την εφαρμογή των οποίων το άρθρο 86 της εν λόγω οδηγίας καταλείπει περιθώριο εκτιμήσεως στα κράτη μέλη.

43. Τρίτον, λόγω της πλήρους εναρμόνισης που επιφέρει η οδηγία 2007/64 όσον αφορά επίσης το καθεστώς ευθύνης για τις μη εγκεκριμένες πράξεις, το Δικαστήριο διευκρίνισε, με την απόφαση CRCAM ( 23 ), ότι, τουλάχιστον κατ’ αρχήν, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να διατηρούν καθεστώς παράλληλης ευθύνης για την ίδια γενεσιουργό αιτία ( 24 ). Το Δικαστήριο διευκρίνισε επίσης ότι η συνύπαρξη του εναρμονισμένου καθεστώτος με ένα προβλεπόμενο από το εθνικό δίκαιο εναλλακτικό καθεστώς ευθύνης, το οποίο στηρίζεται στα ίδια πραγματικά περιστατικά και στην ίδια βάση, είναι δυνατή μόνον υπό την προϋπόθεση ότι το εναλλακτικό καθεστώς δεν θίγει το εναρμονισμένο καθεστώς καθώς και τους σκοπούς και την πρακτική αποτελεσματικότητα της οδηγίας ( 25 ).

44. Στο σημείο αυτό πρέπει να εξεταστεί αν οι εκτιμήσεις του Δικαστηρίου σχετικά με τη φύση της οδηγίας 2007/64 και την εναρμόνιση που επιφέρει η οδηγία αυτή, οι οποίες διατυπώθηκαν στην απόφαση CRCAM, μπορούν να εφαρμοστούν στις περιστάσεις της υπό κρίση υπόθεσης και να προσδιοριστεί αν η εν λόγω οδηγία αποκλείει τη δυνατότητα του ZG να επιτύχει, σύμφωνα με τη συλλογιστική του αιτούντος δικαστηρίου, την επιστροφή των ποσών των επίμαχων πληρωμών.

Γ. Επί της επιρροής του εναρμονισμένου καθεστώτος ευθύνης στη δυνατότητα στοιχειοθέτησης της ευθύνης του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών λόγω παράβασης της υποχρέωσής του παροχής πληροφοριών

45. Το αιτούν δικαστήριο ζητεί την ερμηνεία της οδηγίας 2007/64 προκειμένου να διευκρινιστεί αν ενδεχομένως μπορεί να υποχρεώσει την Beobank να καταβάλει το ποσό των επίμαχων πληρωμών, κατ’ ουσίαν, λόγω πλημμελούς εκπλήρωσης της υποχρέωσης παροχής πληροφοριών την οποία υπέχει δυνάμει της οδηγίας αυτής και όχι λόγω εκτέλεσης των πληρωμών αυτών παρά το γεγονός ότι δεν ήταν εγκεκριμένες, κατά την έννοια του άρθρου 60, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας, σε συνδυασμό με το άρθρο 54, παράγραφος 1, και το άρθρο 59, παράγραφος 2, της οδηγίας αυτής, και/ή λόγω άρνησης επιστροφής των ποσών των εν λόγω πληρωμών.

46. A priori, η γενεσιουργός αιτία του ενδεχομένου να υποχρεωθεί στην καταβολή δεν φαίνεται να αντιστοιχεί στη γενεσιουργό αιτία της ευθύνης του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών δυνάμει του άρθρου 60, παράγραφος 1, της οδηγίας 2007/64. Επομένως, τουλάχιστον εκ πρώτης όψεως, θα μπορούσε θεωρητικά να υποστηριχθεί ότι δεν πρόκειται για στοιχειοθέτηση της ευθύνης της Beobank δυνάμει ενός καθεστώτος ευθύνης παράλληλου με αυτό που προβλέπεται στα άρθρα 58 έως 61 της εν λόγω οδηγίας.

47. Προκειμένου να διευκρινιστεί σε τι μπορεί να συνίσταται ένα καθεστώς ευθύνης «το οποίο στηρίζεται στα ίδια πραγματικά περιστατικά και στην ίδια βάση» και/ή που θεμελιώνεται στην «ίδια γενεσιουργό αιτία», κατά την έννοια της αποφάσεως CRCAM, υπενθυμίζω ότι, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση αυτή, το Δικαστήριο εξέτασε το ζήτημα αν το άρθρο 58 και το άρθρο 60, παράγραφος 1, της οδηγίας 2007/64 έχουν την έννοια ότι αντιτίθενται στην εκ μέρους χρήστη υπηρεσιών πληρωμών επίκληση της ευθύνης του παρόχου των υπηρεσιών αυτών επί τη βάσει καθεστώτος ευθύνης διαφορετικού από το προβλεπόμενο στις διατάξεις αυτές, όταν ο χρήστης δεν έχει εκπληρώσει την υποχρέωση γνωστοποίησης του άρθρου 58 της εν λόγω οδηγίας ( 26 ). Στην υπόθεση εκείνη, επρόκειτο για την ενδεχόμενη στοιχειοθέτηση της ευθύνης του εν λόγω παρόχου στην περίπτωση, σύμφωνα με τη διατύπωση του αιτούντος δικαστηρίου στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, «μη εκπλήρωση[ς] […] των υποχρεώσεων που του επιβάλλει το εθνικό δίκαιο» –και, όσον αφορά τον ενάγοντα της κύριας δίκης της εν λόγω υπόθεσης, επρόκειτο ειδικότερα για «παράβασ[η] του καθήκοντος επιμέλειας που υπ[είχε]» ( 27 )–, βάσει διάταξης του κοινού δικαίου ( 28 ).

48. Κατά το Δικαστήριο, στο μέτρο που, στην εν λόγω υπόθεση, επρόκειτο για επιστροφή του ποσού μιας πράξης πληρωμής, ούτε το γεγονός ότι μπορούσε να στοιχειοθετηθεί η ευθύνη του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών λόγω παράβασης συγκεκριμένης υποχρέωσης που υπείχε ούτε το γεγονός ότι η ευθύνη αυτή στηριζόταν σε άλλη διάταξη πλην του άρθρου 60 της οδηγίας 2007/64 παρείχε τη δυνατότητα να τεθεί υπό αμφισβήτηση το γεγονός ότι επρόκειτο για ευθύνη που «στηριζ[όταν] στα ίδια πραγματικά περιστατικά και στην ίδια βάση» και/ή θεμελιωνόταν στην«ίδια γενεσιουργό αιτία». Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη συλλογιστική της αποφάσεως CRCAM, οι περιστάσεις αυτές δεν μπορούν να θέσουν υπό αμφισβήτηση το γεγονός ότι η ευθύνη αυτή αφορά την επιστροφή του ποσού των πράξεων πληρωμής, σε μια περίπτωση που μπορεί να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 60 της εν λόγω οδηγίας. Το γεγονός αυτό αρκεί για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι πρόκειται για ένα παράλληλο καθεστώς ευθύνης το οποίο, κατ’ αρχήν, δεν είναι συμβατό με το εναρμονισμένο καθεστώς ευθύνης που προβλέπει η εν λόγω οδηγία.

49. Ακολουθώντας τη συλλογιστική αυτή, ούτε το γεγονός ότι το αιτούν δικαστήριο στην υπό κρίση υπόθεση εξετάζει το ενδεχόμενο στοιχειοθέτησης της ευθύνης της Beobank λόγω παράβασης της υποχρέωσης παροχής πληροφοριών που υπέχει δυνάμει του άρθρου 47, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2007/64 ούτε το γεγονός ότι η ευθύνη αυτή θεμελιώνεται σε διάταξη άλλη πλην του άρθρου 60 της οδηγίας αυτής ( 29 ) αρκούν για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι το εν λόγω δικαστήριο θα μπορούσε, χωρίς να παραβλέψει το εναρμονισμένο καθεστώς ευθύνης, να υποχρεώσει την Beobank να επιστρέψει το ποσό των επίμαχων πληρωμών. Συγκεκριμένα, το να υποχρεωθεί στην καταβολή του εν λόγω ποσού θα απέρρεε από την εφαρμογή ενός καθεστώτος ευθύνης παράλληλου προς το καθεστώς που θεσπίζει η εν λόγω οδηγία.

50. Τούτου δοθέντος, το Δικαστήριο έθεσε επίσης, με την απόφαση CRCAM, τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες το καθεστώς που θεσπίζει η οδηγία 2007/64 μπορεί να συνυπάρχει με ένα καθεστώς παράλληλης ευθύνης, ήτοι ότι το τελευταίο δεν θίγει το εναρμονισμένο καθεστώς καθώς και τους σκοπούς και την πρακτική αποτελεσματικότητα της εν λόγω οδηγίας ( 30 ). Πλην όμως, κατά τη γνώμη μου, οι προϋποθέσεις αυτές δεν πληρούνται εν προκειμένω.

51. Συγκεκριμένα, πρώτον, το εναρμονισμένο καθεστώς της οδηγίας 2007/64 προβλέπει ειδικές συνέπειες όσον αφορά τις μη εγκεκριμένες πράξεις πληρωμής. Κατ’ αρχήν, εάν ο χρήστης υπηρεσιών πληρωμών γνωστοποίησε μια μη εγκεκριμένη πράξη ( 31 ) και δεν επέδειξε βαριά αμέλεια ( 32 ), η εν λόγω οδηγία υποχρεώνει τον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών να επιστρέψει το ποσό της εν λόγω πράξης. Αντιθέτως, τα ποσά των εγκεκριμένων πράξεων πληρωμής επιστρέφονται μόνον εάν οι πράξεις αυτές έχουν κινηθεί από δικαιούχο ή μέσω δικαιούχου και, υπό την επιφύλαξη συμβατικών τροποποιήσεων, εφόσον πληρούνται ειδικές προϋποθέσεις ( 33 ).

52. Από την ανάγνωση της αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως δεν καθίσταται δυνατόν να εξακριβωθεί αν το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι οι επίμαχες πληρωμές είναι εγκεκριμένες πράξεις πληρωμής κατά την έννοια της οδηγίας 2007/64. Συγκεκριμένα, το δικαστήριο αυτό επισημαίνει απλώς ότι ο ZG υποστηρίζει ότι οι επίμαχες πληρωμές είναι μη εγκεκριμένες, ενώ η Beobank υποστηρίζει ότι πρόκειται για εγκεκριμένες πράξεις ή, αν ήθελε υποτεθεί ότι έπρεπε να χαρακτηριστούν ως «μη εγκεκριμένες πράξεις», ότι ο ZG επέδειξε βαριά αμέλεια. Δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο το αιτούν δικαστήριο να επιθυμεί να επιλύσει τη διαφορά της κύριας δίκης μόνον υπό το πρίσμα της παράβασης της υποχρέωσης παροχής πληροφοριών που προβλέπεται στο άρθρο 47, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας αυτής, χωρίς να αποφανθεί επί του χαρακτηρισμού των επίμαχων πληρωμών ως εγκεκριμένων ή επί του ζητήματος αν ο ZG επέδειξε βαριά αμέλεια, καίτοι το δικαίωμα επιστροφής των ποσών των πληρωμών αυτών εμπίπτει, a priori, στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 60 ή του άρθρου 62 της εν λόγω οδηγίας.

53. Ωστόσο, η οδηγία 2007/64 ρυθμίζει ομοιόμορφα σε επίπεδο δικαίου της Ένωσης ορισμένες συνέπειες τόσο των μη εγκεκριμένων πράξεων πληρωμής ( 34 ) όσο και, υπό την επιφύλαξη συμβατικών τροποποιήσεων, των εγκεκριμένων πράξεων πληρωμής ( 35 ). Στο πλαίσιο αυτό, προβλέπει την κατανομή των ζημιών σε περίπτωση μη εγκεκριμένων πράξεων πληρωμής ( 36 ). Επομένως, όταν πρόκειται για δικαίωμα επιστροφής το οποίο, a priori, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 60 της οδηγίας αυτής (μη εγκεκριμένες πράξεις πληρωμής) ή του άρθρου 62 αυτής (εγκεκριμένες πράξεις πληρωμής), το εθνικό δικαστήριο δεν μπορεί να αγνοήσει τη διχοτόμηση στην οποία προβαίνει η εν λόγω οδηγία όσον αφορά τις πράξεις πληρωμής, αναλόγως του αν είναι εγκεκριμένες ή μη εγκεκριμένες, και να αποφανθεί επί του δικαιώματος επιστροφής χωρίς προηγουμένως να χαρακτηρίσει μια πράξη ως «εγκεκριμένη» ή «μη εγκεκριμένη». Διαπιστώνεται ότι, στο πλαίσιο της εν λόγω οδηγίας, ο χαρακτηρισμός αυτός καθορίζει τις συνέπειες των πράξεων αυτών όσον αφορά την επιστροφή των ποσών τους.

54. Δεύτερον, το να γίνει δεκτό ότι ο χρήστης υπηρεσιών πληρωμών μπορεί να αξιώσει την επιστροφή του ποσού μιας πράξης πληρωμής λόγω του ότι ο πάροχος υπηρεσιών παρέβη την υποχρέωση παροχής πληροφοριών που υπέχει δυνάμει του άρθρου 47, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2007/64 θα καθιστούσε δυνατόν να στοιχειοθετείται ευθύνη του εν λόγω παρόχου υπηρεσιών πληρωμών και να υποχρεώνεται ο τελευταίος να επιστρέψει το ποσό αυτής της πράξης πληρωμής και σε περιπτώσεις κατά τις οποίες τα άρθρα 60 και 62 της εν λόγω οδηγίας δεν τον υποχρεώνουν προς τούτο.

55. Συναφώς, από την απόφαση CRCAM ( 37 ) προκύπτει ότι η οδηγία 2007/64 αντιτίθεται στη στοιχειοθέτηση της ευθύνης του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών για την επιστροφή του ποσού μη εγκεκριμένης πράξης πληρωμής όταν ο χρήστης των υπηρεσιών αυτών δεν έχει εκπληρώσει την υποχρέωση γνωστοποίησης. Κατά μείζονα λόγο, η οδηγία αυτή αντιτίθεται επίσης στη στοιχειοθέτηση της ευθύνης του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών για την επιστροφή του ποσού μιας πράξης πληρωμής σε περιπτώσεις κατά τις οποίες τα άρθρα 60 και 62 της εν λόγω οδηγίας δεν τον υποχρεώνουν να προβεί στην επιστροφή αυτή.

56. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο της οδηγίας 2007/64, η γνωστοποίηση που προβλέπεται στο άρθρο 58 της εν λόγω οδηγίας και οι περιστάσεις που αναφέρονται στα άρθρα 60 και 62 αυτής αποτελούν το σύνολο των προϋποθέσεων για τη στοιχειοθέτηση της ευθύνης ενός παρόχου υπηρεσιών πληρωμών, τουλάχιστον στον βαθμό που η ευθύνη αυτή σχετίζεται με την επιστροφή του ποσού μιας πράξης πληρωμής ( 38 ). Με την επιφύλαξη του περιθωρίου εκτιμήσεως που καταλείπεται στα κράτη μέλη ( 39 ) και των συμβατικών τροποποιήσεων που επιτρέπονται από την οδηγία 2007/64 ( 40 ), οι προϋποθέσεις αυτές δεν μπορούν να αγνοηθούν χωρίς να θιγεί το εναρμονισμένο καθεστώς καθώς και η πρακτική αποτελεσματικότητα της εν λόγω οδηγίας και ο σκοπός της εναρμόνισης των διατάξεων του εθνικού δικαίου στον συγκεκριμένο τομέα.

57. Τρίτον, όπως έχει ήδη διευκρινίσει το Δικαστήριο με την απόφαση CRCAM ( 41 ), το καθεστώς ευθύνης του άρθρου 60, παράγραφος 1, της οδηγίας 2007/64 στηρίζεται στην ισορροπία μεταξύ της βαρύνουσας τον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών υποχρέωσης ενημέρωσης και της βαρύνουσας τον χρήστη υπηρεσιών πληρωμών υποχρέωσης γνωστοποίησης κάθε μη εγκεκριμένης πράξης εντός προθεσμίας δεκατριών μηνών, ισορροπία η οποία επιτρέπει τη θεμελίωση της αντικειμενικής ευθύνης του παρόχου χωρίς ο χρήστης να πρέπει να αποδείξει πταίσμα ή αμέλεια.

58. Κατ’ επέκταση της λογικής αυτής, το άρθρο 58 και το άρθρο 60, παράγραφος 1, της οδηγίας 2007/64 καθιερώνουν έναν σύνδεσμο μεταξύ, αφενός, της ευθύνης του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών βάσει των εν λόγω διατάξεων και, αφετέρου, της υποχρέωσης παροχής πληροφοριών που απορρέει από το άρθρο 47, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω οδηγίας. Συγκεκριμένα, το άρθρο 58, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας προβλέπει ειδική κύρωση για τον πάροχο υπηρεσιών ο οποίος παρέβη την υποχρέωσή του παροχής πληροφοριών. Συνακόλουθα, σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, είναι δυνατόν να στοιχειοθετηθεί η ευθύνη του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών ακόμη και όταν ο χρήστης υπηρεσιών πληρωμών δεν έχει ενημερώσει τον πάροχο ότι μια πράξη πληρωμής δεν ήταν εγκεκριμένη εντός δεκατριών μηνών από την ημερομηνία χρέωσης, εάν ο οικείος πάροχος «δεν παρέσχε ούτε κατέστησε διαθέσιμες τις πληροφορίες για την πράξη αυτήν σύμφωνα με τον τίτλο ΙΙΙ» της εν λόγω οδηγίας,. Η υιοθέτηση της συλλογιστικής του αιτούντος δικαστηρίου θα οδηγούσε στην επιβολή διαφορετικής κυρώσεως –και δη βαίνουσας πέραν αυτής– από εκείνη που θεσπίζει το εναρμονισμένο καθεστώς ευθύνης του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών που προβλέπεται στο άρθρο 60, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας, με αποτέλεσμα τη διατάραξη της ισορροπίας που καθιερώνει το καθεστώς αυτό, την οποία αναφέρει το Δικαστήριο στην απόφαση CRCAM ( 42 ).

59. Ως εκ τούτου, σύμφωνα με τη συλλογιστική του αιτούντος δικαστηρίου, πρώτον, στην υπόθεση της κύριας δίκης, η ευθύνη του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών λόγω παράβασης της υποχρέωσης παροχής πληροφοριών που προβλέπεται στο άρθρο 47, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας 2007/64 θα μπορούσε να στοιχειοθετηθεί δυνάμει ενός καθεστώτος παράλληλου προς το εναρμονισμένο καθεστώς ευθύνης που θεσπίζει η εν λόγω οδηγία ( 43 ). Δεύτερον, το παράλληλο αυτό καθεστώς θα έθιγε το εναρμονισμένο καθεστώς καθώς και τους σκοπούς και την πρακτική αποτελεσματικότητα της εν λόγω οδηγίας ( 44 ).

60. Επομένως, προτείνω να γίνει δεκτό ότι το άρθρο 60, παράγραφος 1, της οδηγίας 2007/64, σε συνδυασμό με το άρθρο 86, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στην εκ μέρους χρήστη υπηρεσιών πληρωμών επίκληση της ευθύνης του παρόχου των υπηρεσιών αυτών λόγω του ότι ο πάροχος αυτός παρέβη την υποχρέωση παροχής πληροφοριών που υπέχει δυνάμει του άρθρου 47, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω οδηγίας, στο μέτρο που η ευθύνη αυτή σχετίζεται με την επιστροφή του ποσού πράξεων πληρωμής.

V. Πρόταση

61. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω εκτιμήσεων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα προδικαστικά ερωτήματα που υπέβαλε το justice de paix du canton de Forest (ειρηνοδικείο του καντονίου Forest, Βέλγιο), όπως αυτά αναδιατυπώθηκαν, ως εξής: Το άρθρο 60, παράγραφος 1, της οδηγίας 2007/64/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Νοεμβρίου 2007, για τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά, την τροποποίηση των οδηγιών 97/7/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ, 2005/60/ΕΚ και 2006/48/ΕΚ, και την κατάργηση της οδηγίας 97/5/ΕΚ, σε συνδυασμό με το άρθρο 86, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στην εκ μέρους χρήστη υπηρεσιών πληρωμών επίκληση της ευθύνης του παρόχου των υπηρεσιών αυτών λόγω του ότι ο πάροχος αυτός παρέβη την υποχρέωση παροχής πληροφοριών που υπέχει δυνάμει του άρθρου 47, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της εν λόγω οδηγίας, στο μέτρο που η ευθύνη αυτή σχετίζεται με την επιστροφή του ποσού πράξεων πληρωμής.

( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.

( 2 ) Επί του ζητήματος της διάταξης που αποτελεί το αντικείμενο των προδικαστικών ερωτημάτων της υπό κρίση υπόθεσης, βλ. σημεία 23 επ. των παρουσών προτάσεων.

( 3 ) Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Νοεμβρίου 2007, για τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά, την τροποποίηση των οδηγιών 97/7/ΕΚ, 2002/65/ΕΚ, 2005/60/ΕΚ και 2006/48/ΕΚ, και την κατάργηση της οδηγίας 97/5/ΕΚ (ΕΕ 2007, L 319, σ. 1, και διορθωτικό ΕΕ 2009, L 187, σ. 5).

( 4 ) Επί του ζητήματος της δυνατότητας εφαρμογής ratione temporis των σχετικών διατάξεων, βλ. σημεία 20 έως 22 των παρουσών προτάσεων.

( 5 ) Μολονότι επισημαίνει ότι ο ZG υπέβαλε το αίτημά του κατ’ εφαρμογήν του άρθρου VII.35 του κώδικα οικονομικού δικαίου, εντούτοις το αιτούν δικαστήριο δεν επανέλαβε το γράμμα της διάταξης αυτής στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως. Ωστόσο, η διάταξη αυτή περιλαμβάνεται στις απαντήσεις της Βελγικής Κυβέρνησης στις γραπτές ερωτήσεις του Δικαστηρίου.

( 6 ) Επί του ζητήματος της διάταξης η ερμηνεία της οποίας αποτελεί το αντικείμενο των προδικαστικών ερωτημάτων της υπό κρίση υπόθεσης, βλ. σημεία 23 επ. των παρουσών προτάσεων.

( 7 ) Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Νοεμβρίου 2015, σχετικά με υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά, την τροποποίηση των οδηγιών 2002/65/ΕΚ, 2009/110/ΕΚ και 2013/36/ΕΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1093/2010 και την κατάργηση της οδηγίας 2007/64/ΕΚ (ΕΕ 2015, L 337, σ. 35).

( 8 ) Βλ. άρθρο 114 της οδηγίας 2015/2366.

( 9 ) Χάριν πληρότητας, επισημαίνω ότι το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το άρθρο VII.18 του κώδικα οικονομικού δικαίου συνιστά τη «μεταφορά» στο εσωτερικό δίκαιο του άρθρου 38 της οδηγίας 2007/64, ενώ η Beobank θεωρεί ότι συνιστά τη μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο του άρθρου 47 της οδηγίας αυτής.

( 10 ) Βεβαίως, η Beobank υποστηρίζει, με τις γραπτές παρατηρήσεις της, ότι τα προδικαστικά ερωτήματα, στο μέτρο που αφορούν την ερμηνεία του άρθρου 38 της οδηγίας 2007/64, είναι απαράδεκτα, καθόσον η διάταξη αυτή δεν έχει εφαρμογή στη διαφορά της κύριας δίκης. Ωστόσο, το Δικαστήριο μπορεί να αναδιατυπώνει τα προδικαστικά ερωτήματα και να ερμηνεύει ακόμη και διατάξεις του δικαίου της Ένωσης διαφορετικές από εκείνες που μνημονεύονται από το αιτούν δικαστήριο. Κατά συνέπεια, δεν συνάγεται κατ’ ανάγκην το απαράδεκτο των προδικαστικών ερωτημάτων της υπό κρίση υπόθεσης λόγω του ότι στη διαφορά της κύριας δίκης έχει εφαρμογή το άρθρο 47 της οδηγίας αυτής και όχι το άρθρο 38 της εν λόγω οδηγίας.

( 11 ) Βλ. σημεία 16 και 17 των παρουσών προτάσεων.

( 12 ) Βλ. σημείο 13 των παρουσών προτάσεων.

( 13 ) Βλ. σημείο 28 των παρουσών προτάσεων.

( 14 ) Βλ. σημείο 29 των παρουσών προτάσεων.

( 15 ) Στο μέτρο που το Δικαστήριο δεν υποχρεούται να αναδιατυπώνει τα ερωτήματα που του υποβάλλονται, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να κρίνει το Δικαστήριο ότι τα προδικαστικά ερωτήματα της υπό κρίση υπόθεσης είναι απαράδεκτα. Συγκεκριμένα, αν το Δικαστήριο κρίνει ότι οι διατάξεις της οδηγίας 2007/64 που θεσπίζουν εναρμονισμένο καθεστώς ευθύνης εμποδίζουν το αιτούν δικαστήριο να μπορέσει να αντλήσει, από την ερμηνεία που δίδει το Δικαστήριο στο άρθρο 47, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, της οδηγίας αυτής, συμπεράσματα ως προς το κατά πόσον πρέπει να υποχρεωθεί η Beobank στην καταβολή του ποσού, ενδέχεται να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η ερμηνεία της τελευταίας αυτής διάταξης δεν είναι αναγκαία προκειμένου το δικαστήριο αυτό να επιλύσει τη διαφορά που εκκρεμεί ενώπιόν του. Ωστόσο, το Δικαστήριο μπορεί να καταλήξει στην εκτίμηση αυτή μόνον υπό την προϋπόθεση ότι θα διενεργήσει την ίδια ανάλυση με εκείνη στην οποία θα προβώ κατωτέρω προκειμένου να δοθεί απάντηση στα αναδιατυπωμένα προδικαστικά ερωτήματα. Επομένως, η ανάλυση που ακολουθεί είναι, εν πάση περιπτώσει, χρήσιμη για το Δικαστήριο, ανεξάρτητα από το αν αποφασίσει να αναδιατυπώσει ή όχι τα υπό κρίση προδικαστικά ερωτήματα.

( 16 ) Βλ. «Study on the impact of Directive 2007/64/EC on Payment Services in the Internal Market and on the Application of Regulation (EC) no 924/2009 on Cross-Border Payments in the Community», τελική έκθεση προετοιμασθείσα από τους London Economics, iff και PaySys, Φεβρουάριος 2013, διαθέσιμη στη διαδικτυακή διεύθυνση: https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/study-impact-psd-24072013_en.pdf, σ. 239.

( 17 ) Χάριν πληρότητας, διευκρινίζω ότι η οδηγία 2007/64 προβλέπει επίσης το δικαίωμα επιστροφής χρημάτων για εσφαλμένες πράξεις πληρωμής, οι οποίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 75 και –όπως και οι μη εγκεκριμένες πράξεις πληρωμής– του άρθρου 58 της οδηγίας αυτής. Από το γράμμα του άρθρου 75 της οδηγίας αυτής συνάγω ότι η μη εκτέλεση ή η εσφαλμένη εκτέλεση αναφέρεται, ιδίως, στην περίπτωση κατά την οποία ο δικαιούχος δεν έλαβε ή, ενδεχομένως, έλαβε καθυστερημένα το ποσό της πράξης πληρωμής. Πρβλ., επίσης, Έκθεση της Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο σχετικά με την εφαρμογή της οδηγίας 2007/64/ΕΚ για τις υπηρεσίες πληρωμών στην εσωτερική αγορά και τον κανονισμό 924/2009 για τις διασυνοριακές πληρωμές στην Κοινότητα [COM(2013) 549 final, σ. 9]. Από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι οι διατάξεις που αφορούν μια τέτοια περίπτωση ασκούν επιρροή στην υπό κρίση υπόθεση.

( 18 ) Βλ., προσφάτως, απόφαση της 11ης Απριλίου 2019, Mediterranean Shipping Company (Portugal) – Agentes de Navegação (C‑295/18, EU:C:2019:320, σκέψη 42).

( 19 ) Σε μια τέτοια περίπτωση, η οδηγία 2007/64 προβλέπει, αφενός, ότι εναπόκειται στον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών «να αποδεικνύει ότι εξακριβώθηκε η γνησιότητα της πράξης πληρωμής, ότι αυτή καταγράφηκε επακριβώς, καταχωρήθηκε στους λογαριασμούς και δεν επηρεάσθηκε από τεχνική βλάβη ή άλλη δυσλειτουργία» (άρθρο 59, παράγραφος 1) και, αφετέρου, ότι «η χρήση ενός μέσου πληρωμών που έχει καταγραφεί από τον πάροχο υπηρεσιών πληρωμών δεν αποτελεί αναγκαστικά, αφ’ εαυτής, επαρκή απόδειξη του ότι ο πληρωτής είχε εγκρίνει την πράξη πληρωμής ή ότι ενήργησε με δόλο ή δεν εκπλήρωσε από πρόθεση ή βαριά αμέλεια μία ή περισσότερες από τις υποχρεώσεις του δυνάμει του άρθρου 56» (άρθρο 59, παράγραφος 2).

( 20 ) Βλ. άρθρο 61, παράγραφος 2, της οδηγίας 2007/64.

( 21 ) Σχετικά με την έννοια της «πλήρους εναρμόνισης», βλ. προτάσεις μου στην υπόθεση Kamenova (C‑105/17, EU:C:2018:378, υποσημειώσεις 15 και 16).

( 22 ) Το άρθρο 61, παράγραφος 3, της οδηγίας 2007/64 έχει ως εξής: «Όταν ο πληρωτής δεν έχει ενεργήσει με δόλο ή δεν εκπλήρωσε σκοπίμως μία ή περισσότερες από τις κατά το άρθρο 56 υποχρεώσεις του, τα κράτη μέλη μπορούν να μειώνουν το όριο ευθύνης που αναφέρεται στις παραγράφους 1 και 2 του παρόντος άρθρου, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη τη φύση των εξατομικευμένων στοιχείων ασφαλείας του μέσου πληρωμών και τις περιστάσεις της απώλειας, της κλοπής ή της υπεξαίρεσης».

( 23 ) Απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2021 (C‑337/20, στο εξής: απόφαση CRCAM, EU:C:2021:671).

( 24 ) Πρβλ. απόφαση CRCAM (σκέψη 42).

( 25 ) Απόφαση CRCAM (σκέψη 45).

( 26 ) Σκέψη 30 της αποφάσεως αυτής.

( 27 ) Απόφαση CRCAM (σκέψη 26).

( 28 ) Πρβλ. απόφαση CRCAM (σκέψεις 2, 29 και 36).

( 29 ) Παρατηρώ ότι από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δεν καθίσταται δυνατόν να διαπιστωθεί κατά πόσον, σύμφωνα με τη συλλογιστική του αιτούντος δικαστηρίου, η ευθύνη του παρόχου υπηρεσιών πληρωμών για παράβαση της υποχρέωσής του παροχής πληροφοριών θα μπορούσε να θεμελιωθεί σε άλλη διάταξη της οδηγίας 2007/64 πλην του άρθρου 60 της οδηγίας αυτής ή σε διάταξη του εθνικού δικαίου.

( 30 ) Πρβλ. απόφαση CRCAM (σκέψη 45). Βλ. επίσης σημείο 47 των παρουσών προτάσεων.

( 31 ) Βλ. άρθρο 58 της οδηγίας 2007/64.

( 32 ) Βλ. άρθρο 61, παράγραφος 2, της οδηγίας 2007/64.

( 33 ) Βλ. άρθρο 62, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας 2007/64.

( 34 ) Βλ. απόφαση της 11ης Απριλίου 2019, Mediterranean Shipping Company (Portugal) – Agentes de Navegação (C‑295/18, EU:C:2019:320, σκέψη 47).

( 35 ) Βλ. άρθρο 62, παράγραφοι 1 και 3, και αιτιολογική σκέψη 36 της οδηγίας 2007/64, η οποία αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι «[η] παρούσα οδηγία θα πρέπει να καθορίζει κανόνες για επιστροφή χρημάτων προκειμένου να προστατεύονται οι καταναλωτές όταν η εκτελούμενη πράξη πληρωμής υπερβαίνει το ευλόγως αναμενόμενο ποσό. Οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών θα πρέπει να μπορούν να προσφέρουν ακόμη ευνοϊκότερους όρους στους πελάτες τους και να επιστρέφουν, για παράδειγμα, το ποσό των αμφισβητούμενων πράξεων πληρωμών».

( 36 ) Βλ., όσον αφορά τις μη εγκεκριμένες πράξεις πληρωμής, αιτιολογική σκέψη 35 της οδηγίας 2007/64 και τις διευκρινίσεις που παρέσχε το Δικαστήριο με την απόφαση της 11ης Απριλίου 2019, Mediterranean Shipping Company (Portugal) – Agentes de Navegação (C‑295/18, EU:C:2019:320, σκέψη 47).

( 37 ) Σκέψη 52 της αποφάσεως αυτής.

( 38 ) Σύμφωνα με το άρθρο 60, παράγραφος 2, της οδηγίας 2007/64, «[μ]πορεί να αποφασισθεί η χορήγηση περαιτέρω οικονομικής αποζημίωσης [σε σχέση με το δικαίωμα επιστροφής του ποσού μη εγκεκριμένης πράξης πληρωμής] σύμφωνα με το δίκαιο που διέπει τη σύμβαση που έχει συναφθεί μεταξύ του πληρωτή και του οικείου παρόχου υπηρεσιών πληρωμών».

( 39 ) Βλ. άρθρο 86 της οδηγίας 2007/64.

( 40 ) Βλ., ειδικότερα, άρθρο 62, παράγραφοι 1 και 3, της οδηγίας 2007/64.

( 41 ) Σκέψη 63 της αποφάσεως αυτής.

( 42 ) Σκέψη 63 της αποφάσεως αυτής.

( 43 ) Βλ. σημείο 49 των παρουσών προτάσεων.

( 44 ) Βλ. σημεία 50 έως 58 των παρουσών προτάσεων.