ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ

MACIEJ SZPUNAR

της 6ης Απριλίου 2017 ( 1 )

Υπόθεση C-133/16

Christian Ferenschild

κατά

JPC Motor SA

[αίτηση του Cour d’appel de Monsγια την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως(εφετείο της Μονς, Βέλγιο)]

«Προδικαστική παραπομπή – Προστασία των καταναλωτών – Οδηγία 1999/44/ΕΚ – Μεταχειρισμένα αγαθά – Δικαιώματα του καταναλωτή σε περίπτωση έλλειψης συμμόρφωσης του αγαθού προς τους όρους της σύμβασης – Διάρκεια της περιόδου ευθύνης λόγω έλλειψης συμμόρφωσης του αγαθού προς τους όρους της σύμβασης – Προθεσμίες παραγραφής»

I. Εισαγωγή

1. Με την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής απόφασης, το Cour d’appel de Mons (εφετείο Mons, Βέλγιο) ζητεί να διευκρινιστεί αν ο κανόνας που θεσπίζει το άρθρο 5, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 1999/44/ΕΚ ( 2 ), σύμφωνα με το οποίο η προθεσμία παραγραφής ( 3 ) των αξιώσεων που απορρέουν από την έλλειψη συμμόρφωσης του αγαθού προς τους όρους της σύμβασης δεν μπορεί να συμπληρωθεί πριν την παρέλευση δύο ετών από την ημερομηνία παράδοσης, ισχύει και στην περίπτωση εμπορίας μεταχειρισμένων καταναλωτικών αγαθών.

2. Απαντώντας στο ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου, το Δικαστήριο θα έχει την ευκαιρία να αποσαφηνίσει αν, και σε ποια έκταση, προστατεύεται ο καταναλωτής ο οποίος αποκτά αγαθά προερχόμενα από τη δευτερογενή αγορά. Συγκεκριμένα, η παρέλευση των προθεσμιών παραγραφής τις οποίες αφορά η αίτηση προδικαστικής απόφασης ενδέχεται να έχει ως συνέπεια την απόσβεση του δικαιώματος ή την αδυναμία άσκησής του. Η αναγνώριση δικαιώματος στον καταναλωτή χωρίς όμως δυνατότητα άσκησής του ενδέχεται να είναι επαχθέστερη για τον δικαιούχο σε σχέση με την εξαρχής μη αναγνώριση τέτοιου δικαιώματος ( 4 ).

II. Το νομικό πλαίσιο

1. Το δίκαιο της Ένωσης

3. Οι αιτιολογικές σκέψεις 16 και 17 της οδηγίας 1999/44 έχουν ως εξής: «(16) […] λόγω του ειδικού τους χαρακτήρα, τα μεταχειρισμένα αγαθά κατά κανόνα είναι αδύνατον να αντικατασταθούν· […] συνεπώς το δικαίωμα του καταναλωτή να ζητήσει αντικατάσταση κατά κανόνα δεν ισχύει για τα εν λόγω αγαθά· […] όσον αφορά τα αγαθά αυτά, τα κράτη μέλη μπορούν να επιτρέψουν στους συμβαλλόμενους να συμφωνήσουν μικρότερη περίοδο ευθύνης· (17) […] είναι σκόπιμο να περιορισθεί η περίοδος κατά την οποία ευθύνεται ο πωλητής για οποιαδήποτε έλλειψη συμμόρφωσης κατά την παράδοση των αγαθών· […] τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να προβλέπουν περιορισμό της περιόδου μέσα στην οποία οι καταναλωτές μπορούν να ασκήσουν τα δικαιώματά τους, εφόσον αυτή η περίοδος δεν λήγει μέσα σε δύο έτη από τη στιγμή της παράδοσης· […] όταν, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, η έναρξη της παραγραφής δεν συμπίπτει με την στιγμή της παράδοσης των αγαθών, ο συνολικός χρόνος της παραγραφής που προβλέπει το εθνικό δίκαιο δεν μπορεί να είναι συντομότερος των δύο ετών από τη στιγμή της παράδοσης».

4. Το άρθρο 2 της οδηγίας, με τίτλο «Συμμόρφωση προς τους όρους της σύμβασης», ορίζει στην παράγραφο 1 τα κατωτέρω: «Ο πωλητής πρέπει να παραδίδει στον καταναλωτή αγαθά που είναι σύμφωνα προς τους όρους της σύμβασης πώλησης.»

5. Το άρθρο 3 της οδηγίας 1999/44, το οποίο επιγράφεται «Δικαιώματα του καταναλωτή», προβλέπει στις παραγράφους 1 και 2 τις συνέπειες της έλλειψης συμμόρφωσης: «1. Ο πωλητής ευθύνεται έναντι του καταναλωτή για κάθε έλλειψη συμμόρφωσης που υπάρχει κατά την παράδοση του αγαθού. 2. Όταν υπάρχει έλλειψη συμμόρφωσης, ο καταναλωτής έχει δικαίωμα είτε σε δωρεάν αποκατάσταση της συμμόρφωσης του αγαθού με επισκευή ή αντικατάσταση, σύμφωνα με την παράγραφο 3, είτε σε προσήκουσα μείωση του τιμήματος, είτε σε υπαναχώρηση από τη σύμβαση όσον αφορά το αγαθό αυτό, σύμφωνα με τις παραγράφους 5 και 6.»

6. Το άρθρο 5 της οδηγίας αυτής, με τίτλο «Προθεσμίες», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής: «Ο πωλητής ευθύνεται δυνάμει του άρθρου 3, όταν η έλλειψη συμμόρφωσης εκδηλώνεται εντός δύο ετών από την παράδοση του αγαθού. Εάν, δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας, τα δικαιώματα που προβλέπονται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, υπόκεινται σε παραγραφή, η παραγραφή αυτή δεν συμπληρώνεται προ της παρόδου δύο ετών από την παράδοση.»

7. Το άρθρο 7, παράγραφος 1 της οδηγίας 1999/44 έχει ως ακολούθως: «Συμβατικοί όροι ή συμφωνίες, οι οποίες συνάπτονται με τον πωλητή πριν από την ενημέρωσή του για την έλλειψη συμμόρφωσης και οι οποίες, αμέσως ή εμμέσως, καταργούν ή περιορίζουν τα δικαιώματα που απορρέουν από την παρούσα οδηγία, δεν δεσμεύουν τον καταναλωτή, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία. Τα κράτη μέλη μπορούν να ορίζουν ότι, σε περίπτωση μεταχειρισμένων αγαθών, ο πωλητής και ο καταναλωτής μπορούν να συμφωνούν συμβατικούς όρους ή συμφωνίες που προβλέπουν μικρότερη χρονική περίοδο όσον αφορά την ευθύνη του πωλητή από εκείνην που προβλέπεται στο άρθρο 5 παράγραφος 1. Η περίοδος αυτή δεν μπορεί να είναι κατώτερη του ενός έτους.»

2. Το βελγικό δίκαιο

8. Το άρθρο 1649quater του βελγικού Αστικού Κώδικα, που εισήχθη στη βελγική έννομη τάξη με τον νόμο της 1ης Σεπτεμβρίου 2004 ( 5 ), συνιστά μεταφορά του άρθρου 3, παράγραφος 1, του άρθρου 5, παράγραφος 1, και του άρθρου 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 1999/44. Η διάταξη αυτή προβλέπει τα εξής: «§1. Ο πωλητής ευθύνεται έναντι του καταναλωτή για κάθε έλλειψη συμμόρφωσης η οποία υφίσταται κατά την παράδοση του αγαθού και εκδηλώνεται εντός δύο ετών από την παράδοση αυτή. […] Κατά παρέκκλιση από την παράγραφο 1, σε περίπτωση μεταχειρισμένων αγαθών, ο πωλητής και ο καταναλωτής μπορούν με κοινή συμφωνία να καθορίσουν βραχύτερο των δύο ετών χρόνο, ο οποίος όμως δεν μπορεί να είναι βραχύτερος του έτους. […] §3. Η αξίωση του καταναλωτή παραγράφεται μετά την πάροδο ενός έτους από την ημερομηνία κατά την οποία ο καταναλωτής διαπίστωσε την έλλειψη συμμόρφωσης και πάντως όχι πριν από την παρέλευση των δύο ετών κατά την παράγραφο 1».

III. Η διαδικασία της κύριας δίκης

9. Στις 21 Σεπτεμβρίου 2010, ο Ch. Ferenschild αγόρασε από την JPC Motor SA (στο εξής: JPC) ένα μεταχειρισμένο όχημα μάρκας VOLVO έναντι τιμήματος 14000 ευρώ.

10. Στις 22 Σεπτεμβρίου 2010, η αρμόδια υπηρεσία ενημέρωσε τον Ch. Ferenschild ότι αδυνατεί να ταξινομήσει το όχημα αυτό, για τον λόγο ότι ήταν καταχωρισμένο ως κλεμμένο στο σύστημα πληροφοριών Σένγκεν.

11. Τελικώς αποδείχθηκε ότι το όχημα το οποίο είχε αγοράσει ο Ch. Ferenschild ουδέποτε είχε κλαπεί. Ωστόσο, προέκυψε ότι το 2007 είχαν κλαπεί τα έγγραφα του οχήματος προκειμένου να «καλυφθεί» παρόμοιο όχημα αποκτηθέν παρανόμως στην Ιταλία.

12. Στις 7 Ιανουαρίου 2011 κατέστη δυνατή η ταξινόμηση του οχήματος του Ch. Ferenschild.

13. Στις 12 Μαρτίου 2012 ο Ch. Ferenschild άσκησε ενώπιον του tribunal de commerce de Mons (δικαστήριο εμπορικών διαφορών της Μονς, Βέλγιο) αγωγή κατά της JPC με αίτημα την καταβολή του ποσού των 5499,83 ευρώ, εκ των οποίων 2000,00 ευρώ ως αποζημίωση λόγω καταβολής αυξημένου τιμήματος για το όχημα, 2999,83 ευρώ για δαπάνες μίσθωσης αυτοκινήτου αντικατάστασης από τις 21 Σεπτεμβρίου 2010 έως τις 14 Ιανουαρίου 2011 και 500 ευρώ για διαχειριστικές δαπάνες και λοιπά έξοδα.

14. Το tribunal de commerce de Mons (δικαστήριο εμπορικών διαφορών της Μονς) απέρριψε το σύνολο των αιτημάτων του ενάγοντος.

15. Κατόπιν έφεσης που άσκησε ο Ch. Ferenschild, το Cour d’appel de Mons (εφετείο της Μονς) έκρινε ότι το όχημα παρουσιάζει έλλειψη συμμόρφωσης προς τους όρους της σύμβασης κατά την έννοια των διατάξεων του βελγικού Αστικού Κώδικα οι οποίες συνιστούν μεταφορά της οδηγίας 1999/44. Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο έκρινε ότι η εν λόγω έλλειψη συμμόρφωσης άρθηκε με την ταξινόμηση του οχήματος. Ταυτοχρόνως, διατάχθηκε αυτεπαγγέλτως η επανάληψη της προφορικής διαδικασίας προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα στους διαδίκους να καταθέσουν παρατηρήσεις σχετικά με την παραγραφή της αξίωσης και την έκταση της ζημίας.

16. Στο πλαίσιο της αίτησης προδικαστικής απόφασης, το αιτούν δικαστήριο εκφράζει αμφιβολίες ως προς την παραγραφή των αξιώσεων που απορρέουν από την έλλειψη συμμόρφωσης του οχήματος που αγόρασε ο Ch. Ferenschild προς τους όρους της σύμβασης.

17. Συγκεκριμένα, ο Ch. Ferenschild –κατά τις διαπιστώσεις του αιτούντος δικαστηρίου– παρέλαβε το όχημα στις 21 Σεπτεμβρίου 2010, διαπίστωσε την ύπαρξη ελαττώματος στις 22 Σεπτεμβρίου 2010, και άσκησε αγωγή στις 12 Μαρτίου 2012.

18. Κατά το βελγικό δίκαιο, η αξίωση του καταναλωτή λόγω έλλειψης συμμόρφωσης προς τους όρους της σύμβασης παραγράφεται καταρχήν μετά την πάροδο ενός έτους από την ημερομηνία κατά την οποία ο καταναλωτής διαπίστωσε την έλλειψη συμμόρφωσης του αγαθού (άρθρο 1649quater, §3, του βελγικού Αστικού Κώδικα).

19. Δεδομένου ότι η αγωγή ασκήθηκε στις 12 Μαρτίου 2012, ήτοι σχεδόν 17 μήνες μετά τη διαπίστωση της έλλειψης συμμόρφωσης, η σχετική αξίωση του Ch. Ferenschild πρέπει να θεωρηθεί παραγραφείσα ( 6 ).

20. Το προαναφερθέν άρθρο 1649quater, §3, του βελγικού Αστικού Κώδικα ορίζει, in extenso, ότι η αξίωση του καταναλωτή που απορρέει από έλλειψη συμμόρφωσης παραγράφεται μετά την πάροδο ενός έτους από την ημερομηνία κατά την οποία ο καταναλωτής διαπίστωσε την έλλειψη συμμόρφωσης και πάντως όχι πριν από την παρέλευση των δύο ετών κατά την παράγραφο 1 του άρθρου 1649quater του εν λόγω κώδικα.

21. Τούτο θα μπορούσε να έχει ως συνέπεια ότι η αγωγή που ασκήθηκε στις 12 Μαρτίου 2012 δεν έχει ακόμη παραγραφεί. Κατά την ημερομηνία εκείνη δεν είχε ακόμη συμπληρωθεί η διετής προθεσμία από την ημερομηνία της παράδοσης.

22. Ο Βέλγος νομοθέτης –μεταφέροντας το άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 1999/44– προέβλεψε, στο άρθρο 1649quater, §1, τρίτο εδάφιο, του βελγικού Αστικού Κώδικα, ότι τα μέρη της σύμβασης πώλησης μεταχειρισμένων αγαθών μπορούν με κοινή συμφωνία να καθορίζουν βραχύτερη χρονική περίοδο όσον αφορά την ευθύνη λόγω έλλειψης συμμόρφωσης, σε κάθε όμως περίπτωση όχι βραχύτερη του ενός έτους.

23. Στην υπό κρίση υπόθεση, οι αντισυμβαλλόμενοι κατέληξαν σε τέτοια συμφωνία, ορίζοντας ότι ο πωλητής θα ευθύνεται για έλλειψη συμμόρφωσης του αγαθού προς τους όρους της σύμβασης για περίοδο ενός έτους από την ημερομηνία της παράδοσης.

24. Το αιτούν δικαστήριο επισήμανε ότι, σύμφωνα με την ερμηνεία στην οποία στηρίχθηκε ο νομοθέτης στο πλαίσιο του νομοθετικού έργου μεταφοράς της οδηγίας 1999/44, εφόσον οι αντισυμβαλλόμενοι συμφωνήσουν ότι η προθεσμία θα είναι βραχύτερη των δύο ετών (εν προκειμένω: ένα έτος), η προβλεπόμενη στο άρθρο 1649quater, §3, του βελγικού Αστικού Κώδικα παραπομπή στην παράγραφο 1 της εν λόγω διάταξης («και πάντως όχι πριν από την παρέλευση των δύο ετών κατά την παράγραφο 1») πρέπει να γίνει αντιληπτή υπό την έννοια ότι αφορά περίοδο ενός έτους.

IV. Το προδικαστικό ερώτημα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

25. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Cour d’appel de Mons (εφετείο Mons) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το εξής προδικαστικό ερώτημα: «Αντιτίθεται το άρθρο 5, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 1999/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 1999, σχετικά με ορισμένες πτυχές της πώλησης και των εγγυήσεων καταναλωτικών αγαθών, σε διάταξη του εθνικού δικαίου η οποία μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι επιτρέπει, όσον αφορά τα μεταχειρισμένα αγαθά, τη λήξη της προθεσμίας παραγραφής της αξιώσεως του καταναλωτή πριν από την παρέλευση των δύο ετών από την παράδοση του μη συμφώνου προς τους όρους της συμβάσεως αγαθού, όταν ο πωλητής και ο καταναλωτής συνομολογούν χρόνο εγγυήσεως βραχύτερο των δύο ετών;»

26. Η αίτηση προδικαστικής απόφασης περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 4 Μαρτίου 2016.

27. Γραπτές παρατηρήσεις κατέθεσαν ο Ch. Ferenschild, η Βελγική και η Αυστριακή Κυβέρνηση και η Επιτροπή.

V. Ανάλυση

28. Με το προδικαστικό του ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί αν προσκρούει προς το άρθρο 5, παράγραφος 1, και το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 1999/44 μια ερμηνεία του εθνικού δικαίου κατά την οποία –όσον αφορά τα μεταχειρισμένα αγαθά– επιτρέπεται η λήξη της προθεσμίας παραγραφής πριν από την παρέλευση των δύο ετών από την παράδοση του αγαθού, εφόσον οι αντισυμβαλλόμενοι έχουν συμφωνήσει ότι η διάρκεια της περιόδου ευθύνης του πωλητή λόγω έλλειψης συμμόρφωσης του αγαθού –η οποία καταρχήν είναι διετής– συντέμνεται στο ένα έτος.

29. Προκειμένου να δοθεί χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο, πρέπει να επιλεγεί μία εκ των κατωτέρω δύο πιθανών εναλλακτικών λύσεων.

30. Η πρώτη λύση προϋποθέτει ότι η περίοδος ευθύνης του πωλητή λόγω έλλειψης συμμόρφωσης του αγαθού, περί της οποίας πρόκειται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 1999/44, ορίζεται ως η περίοδος πριν την παρέλευση της οποίας δεν είναι δυνατή η λήξη της «προθεσμίας παραγραφής» του άρθρου 5, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 1999/44. Επομένως, η σύντμηση της πρώτης προθεσμίας συνεπάγεται αφ’ εαυτής και τη σύντμηση της δεύτερης.

31. Η δεύτερη εναλλακτική λύση στηρίζεται στην υπόθεση ότι το ελάχιστο πρότυπο προστασίας των καταναλωτών που καθιερώνει η οδηγία 1999/44 –επίσης όσον αφορά τα μεταχειρισμένα αγαθά– είναι ο κανόνας ότι η «προθεσμία παραγραφής» των αξιώσεων λόγω έλλειψης συμμόρφωσης δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να λήξει πριν από την παρέλευση δύο ετών από την ημερομηνία παράδοσης του αγαθού. Κατά συνέπεια, ακόμη και αν οι αντισυμβαλλόμενοι έχουν συμφωνήσει ότι ο πωλητής –στην περίπτωση μεταχειρισμένων αγαθών– ευθύνεται για κάθε έλλειψη συμμόρφωσης διαπιστούμενη μέχρι και ένα έτος μετά την παράδοση, τούτο δεν συνεπάγεται ότι η προθεσμία παραγραφής μπορεί να λήξει πριν την παρέλευση δύο ετών από την ημερομηνία αυτή.

1. Επί του παραδεκτού του προδικαστικού ερωτήματος

32. Πριν προβώ σε περαιτέρω ανάλυση, θα ήθελα να διατυπώσω ορισμένες εισαγωγικές παρατηρήσεις. Λόγω της ιδιάζουσας φύσης της έλλειψης συμμόρφωσης την οποία φέρεται ότι ενέχει το όχημα του Ch. Ferenschild, το ζήτημα αν η υπό κρίση υπόθεση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 1999/44 είναι αμφισβητούμενο. Μολονότι κατωτέρω με τις προτάσεις μου θα καταλήξω στο συμπέρασμα ότι οι φόβοι αυτοί είναι αδικαιολόγητοι, εντούτοις οι εκτιμήσεις που θα εκθέσω όσον αφορά το ζήτημα αυτό ενδέχεται να έχουν σημασία για το αιτούν δικαστήριο σε περίπτωση που κρίνει ότι η οδηγία, τουλάχιστον άμεσα, δεν διέπει καταστάσεις σχετικές με τα πραγματικά περιστατικά της υπό κρίση υπόθεσης.

33. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι ο Ch. Ferenschild, προκειμένου να αποφύγει την ένσταση παραγραφής της αξίωσης, επικαλέστηκε τις διατάξεις που αφορούν την ευθύνη για κρυφό ελάττωμα (vice caché) μόνο μετά την επανάληψη της προφορικής διαδικασίας, όπως προκύπτει από τα πληροφοριακά στοιχεία που περιλαμβάνονται στην αίτηση προδικαστικής απόφασης.

34. Σε ορισμένα νομικά συστήματα, περιλαμβανομένου και του βελγικού, πέραν της ευθύνης λόγω έλλειψης συμμόρφωσης κατά την έννοια του άρθρου 3 της οδηγίας 1999/44, υφίσταται και ευθύνη για τα αποκαλούμενα κρυφά ελαττώματα ( 7 ). Εντούτοις, το αιτούν δικαστήριο διαπίστωσε ότι, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι η αξίωση του Ch. Ferenschild στηριζόταν σε τέτοια εναλλακτική νομική βάση, θα ήταν ούτως ή άλλως εκπρόθεσμη.

35. Στο εθνικό δικαστήριο απόκειται να εκτιμήσει τα αποτελέσματα των διαδικαστικών πράξεων στις οποίες προβαίνουν οι διάδικοι δυνάμει εθνικών δικονομικών κανόνων. Ωστόσο, το δικαστήριο αυτό αναγνώρισε ότι η απόφαση του Δικαστηρίου θα είναι χρήσιμη για να αποφανθεί επί της διαφοράς. Επομένως, από τα ανωτέρω συνάγω ότι, κατά την κρίση του αιτούντος δικαστηρίου, η επίκληση και μόνο διαφορετικής νομικής βάσης δεν οδήγησε σε τέτοια μεταβολή της αγωγής ώστε να αποκλείεται η εφαρμογή των διατάξεων μεταφοράς της οδηγίας. Συγκεκριμένα, το υπόλοιπο μέρος της αίτησης προδικαστικής απόφασης είναι αφιερωμένο αποκλειστικά και μόνον στην ερμηνεία των διατάξεων της οδηγίας.

36. Θα ήθελα επίσης να επισημάνω ότι η οδηγία 1999/44 δεν εισάγει σαφή διάκριση μεταξύ, αφενός, της ευθύνης που απορρέει από παράβαση της υποχρέωσης παράδοσης αγαθού σύμφωνου με τους όρους της σύμβασης και, αφετέρου, της ευθύνης λόγω παράβασης της υποχρέωσης παράδοσης αγαθού απαλλαγμένου από κρυφά ελαττώματα ( 8 ). Στο πλαίσιο του προτύπου που υιοθετεί η οδηγία, αμφότερες οι κατηγορίες χαρακτηρίζονται ως περιπτώσεις έλλειψης συμμόρφωσης υπό την έννοια του άρθρου 3 της εν λόγω οδηγίας ( 9 ).

37. Δεν θεωρώ επίσης ότι υπάρχουν άλλοι λόγοι για να γίνει δεκτό ότι η αίτηση προδικαστικής απόφασης δεν αφορά το δίκαιο της Ένωσης. Ακόμη και αν υποτεθεί ότι η οδηγία 1999/44 δεν αφορά νομικά ελαττώματα –και η παράδοση στον αγοραστή οχήματος μαζί με έγγραφα τα οποία χρησίμευσαν για την «κάλυψη» παρόμοιου μοντέλου πρέπει να θεωρηθεί ως τέτοιο ελάττωμα– φρονώ ότι παρά ταύτα το προδικαστικό ερώτημα πρέπει να κριθεί παραδεκτό.

38. Σε ορισμένα κράτη μέλη, πέραν των πραγματικών ελαττωμάτων, διακρίνεται και μια ειδική περίπτωση ανώμαλης εξέλιξης της σύμβασης πώλησης πράγματος, η οποία χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη νομικού ελαττώματος (défaut juridique, Rechtsmängel). Ορισμένες όμως φορές ο νομοθέτης δεν συναρτά συγκεκριμένες έννομες συνέπειες με τη διάκριση αυτή, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολη η οριοθέτηση μεταξύ πραγματικού και νομικού ελαττώματος. Σε μερικές μάλιστα περιπτώσεις, η διάκριση αυτή είναι απολύτως δογματική. Εν πάση περιπτώσει, η εμφάνιση νομικού ελαττώματος αφορά καταρχήν καταστάσεις στις οποίες το πωλούμενο πράγμα ανήκει στην κυριότητα τρίτου προσώπου ή βαρύνεται με δικαίωμα τρίτου ( 10 ).

39. Δεν είμαι πεπεισμένος ότι η υπό κρίση υπόθεση αφορά νομικό ελάττωμα υπό την ανωτέρω έννοια. Κατά τα λοιπά, έχω αμφιβολίες ως προς το ζήτημα αν η οδηγία εφαρμόζεται τελικώς ή όχι στα υπό την ανωτέρω περιγραφείσα έννοια νομικά ελαττώματα.

40. Συμμερίζομαι ωστόσο την άποψη του αιτούντος δικαστηρίου, το οποίο διαπίστωσε ότι στην υπό κρίση υπόθεση πρόκειται για περίπτωση έλλειψης συμμόρφωσης του αγαθού προς τους όρους της σύμβασης κατά την έννοια του άρθρου 3 της οδηγίας 1999/44. Η οδηγία επιβάλλει στον πωλητή την υποχρέωση να παραδώσει αγαθό ανταποκρινόμενο προς τους όρους της σύμβασης, εξυπακουόμενης και της παράδοσης πράγματος σε κατάσταση που να καθιστά δυνατή τη χρήση για την οποία αυτό προορίζεται ( 11 ). Η αδυναμία ταξινόμησης αυτοκινήτου οχήματος καθιστά καταρχήν αδύνατη την κανονική χρήση του.

41. Ακόμη όμως και αν γίνει δεκτό ότι στην υπό κρίση υπόθεση το όχημα πάσχει από νομικό ελάττωμα μη εμπίπτον στην έννοια της «έλλειψης συμμόρφωσης προς τους όρους της σύμβασης» της οδηγίας 1999/44, το Δικαστήριο θα πρέπει παρά ταύτα να κρίνει ότι έχει αρμοδιότητα να απαντήσει στο ερώτημα του αιτούντος δικαστηρίου. Ο Βέλγος νομοθέτης μπορούσε θεμιτώς να καταφύγει στις λύσεις που προβλέπει η οδηγία για να προσδιορίσει τα δικαιώματα των καταναλωτών ακόμη και σε περιπτώσεις μη καλυπτόμενες από την ίδια την οδηγία. Η ανάγκη διασφάλισης ομοιόμορφης ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης, ανεξαρτήτως των περιστάσεων στις οποίες αυτό έχει εφαρμογή, συνηγορεί –υπό την έννοια της νομολογίας που εγκαινίασε το Δικαστήριο με την απόφαση Dzodzi ( 12 )– υπέρ του παραδεκτού της παρούσας αίτησης προδικαστικής απόφασης ( 13 ).

42. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω παρατηρήσεων, θεωρώ ότι η αίτηση προδικαστικής απόφασης του Cour d’appel de Mons (εφετείο της Μονς) είναι παραδεκτή. Ως εκ τούτου, μπορώ πλέον να υπεισέλθω σε λεπτομερέστερη εξέταση, αφού όμως πρώτα εκθέσω ορισμένες εισαγωγικές παρατηρήσεις. Πιστεύω ότι οι παρατηρήσεις αυτές θα καταστήσουν δυνατόν στο Δικαστήριο να εκτιμήσει πληρέστερα την υπό κρίση υπόθεση.

2. Εισαγωγικές παρατηρήσεις

43. Βασικό στοιχείο του ενωσιακού συστήματος προστασίας των καταναλωτών αποτελεί το καθεστώς που θέσπισε η οδηγία 1999/44 σχετικά με την ευθύνη του πωλητή λόγω έλλειψης συμμόρφωσης του αγαθού προς τους όρους της σύμβασης.

44. Αν και η οδηγία αυτή στηρίχθηκε στο πρότυπο της ελάχιστης εναρμόνισης, παρά ταύτα επιτεύχθηκε υψηλό επίπεδο προστασίας των καταναλωτών σε όλα τα κράτη μέλη. Με τον τρόπο αυτό πραγματοποιήθηκε ένας από τους πρωταρχικούς σκοπούς της πολιτικής της Ένωσης ( 14 ).

45. Το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 1999/44, σε συνδυασμό με το άρθρο της 2, παράγραφος 1, αποτελεί έκφραση της αρχής pacta sunt servanda. Οι διατάξεις αυτές ορίζουν ότι ο πωλητής είναι υπεύθυνος για την έλλειψη συμμόρφωσης του αγαθού προς τους όρους της σύμβασης πώλησης, κατά το μέρος που η εν λόγω έλλειψη συμμόρφωσης υπάρχει κατά τον χρόνο παράδοσης του αγαθού. Η αρχή αυτή δεν αναιρείται από την αποκάλυψη ελαττωμάτων σε μεταγενέστερο χρόνο. Ο κρίσιμος χρόνος για την πραγματοποίηση της εκτίμησης εάν συντρέχει έλλειψη συμμόρφωσης προς τους όρους της σύμβασης εξακολουθεί να είναι αυτός της παράδοσης του αγαθού.

46. Στο πλαίσιο της ρύθμισης που διέπει την ευθύνη του πωλητή πρέπει να διακριθούν δύο θεσμοί σχετικοί με την πάροδο του χρόνου: η περίοδος ευθύνης λόγω έλλειψης συμμόρφωσης και η περίοδος εντός της οποίας είναι δυνατή η προβολή αξιώσεων λόγω έλλειψης συμμόρφωσης, αποκαλούμενη και προθεσμία παραγραφής (délai de prescription, Verjährungsfrist, limiation period).

47. Η περίοδος περί της οποίας πρόκειται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 1999/44 προσδιορίζει το χρονικό πλαίσιο εντός του οποίου πρέπει να εκδηλωθεί εμφανώς η έλλειψη συμμόρφωσης. Η διαπίστωση μη συμμόρφωσης μετά τη λήξη της περιόδου αυτής δεν γεννά ευθύνη του πωλητή.

48. Από την πλευρά της, η προθεσμία παραγραφής του άρθρου 5, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 1999/44 προσδιορίζει το χρονικό σημείο πριν την πάροδο του οποίου ο καταναλωτής μπορεί να ασκήσει τα δικαιώματα που έχει έναντι του πωλητή λόγω έλλειψης συμμόρφωσης του αγαθού προς τους όρους της σύμβασης.

49. Ως εκ τούτου, οι διατάξεις που ορίζουν την έναρξη και τη λήξη της περιόδου ευθύνης απαντούν στο ερώτημα πότε πρέπει να εκδηλώνεται η έλλειψη συμφωνίας προκειμένου να αναγνωριστούν στον αγοραστή συγκεκριμένα δικαιώματα έναντι του πωλητή. Η ρύθμιση που διέπει την προθεσμία παραγραφής επιλύει το ζήτημα ποιο είναι το ύστατο χρονικό σημείο κατά το οποίο ο καταναλωτής μπορεί να ασκήσει τα δικαιώματα τα οποία γεννήθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου ευθύνης.

3. Διαφορές μεταξύ της περιόδου ευθύνης και της προθεσμίας παραγραφής στο πλαίσιο του προτύπου προστασίας των καταναλωτών που καθιέρωσε η οδηγία 1999/44

50. Υπό το πρίσμα των διατάξεων της οδηγίας 1999/44, η περίοδος ευθύνης του πωλητή λόγω έλλειψης συμμόρφωσης του αγαθού προς τους όρους της σύμβασης και η προθεσμία περί της οποίας πρόκειται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, της ίδιας οδηγίας εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς.

51. Το άρθρο 5, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 1999/44 ορίζει ότι «ο πωλητής ευθύνεται [λόγω έλλειψης συμμόρφωσης του αγαθού προς τη σύμβαση] όταν η έλλειψη [αυτή] εκδηλώνεται εντός δύο ετών από την παράδοση του αγαθού» ( 15 ). Το άρθρο 5, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, εισάγει αντιθέτως κανόνα σχετικό με την προθεσμία παραγραφής. Έτσι, «εάν, δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας, τα δικαιώματα που προβλέπονται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, υπόκεινται σε παραγραφή, η παραγραφή αυτή δεν συμπληρώνεται προ της παρόδου δύο ετών από την παράδοση».

52. Η οδηγία 1999/44 απαιτεί πρόβλεψη τουλάχιστον διετούς περιόδου ευθύνης του πωλητή λόγω έλλειψης συμμόρφωσης. Αφήνει όμως εν προκειμένω στον εθνικό νομοθέτη την εξουσία να αποφασίσει σχετικά με τον χρονικό περιορισμό της δυνατότητας των καταναλωτών να ασκούν τα δικαιώματα που συναρτώνται με τέτοια έλλειψη συμμόρφωσης μέσω του καθορισμού προθεσμιών παραγραφής. Η οδηγία δεν επηρεάζει καν τη διάρκεια των προθεσμιών αυτών. Εφόσον όμως προβλεφθούν, τότε –σύμφωνα με το άρθρο 5, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 1999/44– δεν μπορούν να λήξουν πριν την παρέλευση δύο ετών από την ημερομηνία παράδοσης του αγαθού.

53. Η έλλειψη συνάφειας μεταξύ αυτών των προθεσμιών προκύπτει, κατά τη γνώμη μου, από το ίδιο το γράμμα του άρθρου 5, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας. Η διάταξη αυτή δεν συναρτά την προθεσμία παραγραφής με την περίοδο ευθύνης του άρθρου 5, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, αλλά με παρέλευση διετίας από την ημερομηνία της παράδοσης. Η δεύτερη περίοδος του άρθρου 5, παράγραφος 1, της οδηγίας 1999/44 σε καμία περίπτωση δεν παραπέμπει στην πρώτη περίοδο της διάταξης αυτής, η οποία αφορά την περίοδο ευθύνης του πωλητή λόγω έλλειψης συμμόρφωσης.

54. Η επιχειρηματολογία αυτή επιρρωννύεται και από την αιτιολογική σκέψη 17 της οδηγίας, με την οποία γίνεται δύο φορές παραπομπή στη διετή περίοδο της προθεσμίας παραγραφής: πρώτον, σε γενικότερο πλαίσιο, μέσω της επιβεβαίωσης ότι τέτοιες περίοδοι είναι δυνατόν να προβλέπονται στην εθνική νομοθεσία, και δεύτερον, μέσω αναφοράς στην περίπτωση κατά την οποία ο εθνικός νομοθέτης αποφάσισε να συνδέσει την έναρξη της περιόδου αυτής με άλλο χρονικό σημείο πλην της ημερομηνίας παραλαβής του αγαθού.

55. Έχω επίγνωση του γεγονότος ότι η σύγκλιση μεταξύ της ελάχιστης διάρκειας της περιόδου ευθύνης και της προθεσμίας παραγραφής, οι οποίες καταρχήν δεν μπορούν να λήξουν πριν την παρέλευση διετίας από την ημερομηνία της παράδοσης, ενδέχεται να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι υπάρχει στενή συνάφεια μεταξύ τους.

56. Θα ήθελα ωστόσο να επισημάνω ότι η διετής περίοδος ευθύνης του πωλητή λόγω έλλειψης συμμόρφωσης αποτέλεσε συμβιβασμό που είχε ως σκοπό να συγκεράσει διαφορετικές λύσεις οι οποίες έχουν επιλεγεί επί του ζητήματος αυτού στα επιμέρους κράτη μέλη ( 16 ). Ωστόσο, μολονότι η προθεσμία αυτή είναι σαφώς βραχύτερη από τις προβλεπόμενες στο δίκαιο ορισμένων κρατών μελών προθεσμίες που επιτελούν ανάλογη λειτουργία, εντούτοις, λαμβανομένου υπόψη του προωθούμενου προτύπου ελάχιστης εναρμόνισης, κρίθηκε ότι επαρκεί για τον καθορισμό του επιθυμητού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών ( 17 ).

57. Η ίδια η διάρκεια της περιόδου ευθύνης την οποία αφορά το άρθρο 5, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 1999/44 διαμορφώθηκε κατά το πρότυπο της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τις διεθνείς πωλήσεις κινητών πραγμάτων, που συνάφθηκε στη Βιέννη στις 11 Απριλίου 1980 ( 18 ), το άρθρο 39, παράγραφος 2, της οποίας προβλέπει τα εξής: «Σε κάθε περίπτωση ο αγοραστής χάνει το δικαίωμα να επικαλεσθεί την έλλειψη ανταπόκρισης των κινητών πραγμάτων, αν, το αργότερο μέσα σε δύο έτη από το χρόνο της πραγματικής σε αυτόν παράδοσης των πραγμάτων, δεν την γνωστοποίησε στον πωλητή, εκτός αν αυτή η προθεσμία δεν συμβιβάζεται με τον συμβατικό χρόνο εγγύησης».

58. Το πρότυπο της διεθνούς σύμβασης –το οποίο αποτέλεσε έμπνευση για τον νομοθέτη της Ένωσης– δεν στηρίζεται στην υπόθεση ότι οι αξιώσεις του αγοραστή δεν μπορούν να παραγραφούν πριν την παρέλευση της περιόδου ευθύνης ( 19 ).

59. Δεν θεωρώ επίσης ότι ο Ευρωπαίος νομοθέτης επιδίωξε να συνδέσει τις περιόδους στηριζόμενος στο σκεπτικό ότι δεν χωρεί παραγραφή αξίωσης πριν τη λήξη της περιόδου ευθύνης. Μεταξύ της περιόδου ευθύνης και της προθεσμίας παραγραφής υπάρχει συνάφεια μόνον κατά το μέτρο που η αξίωση –για να υπόκειται σε παραγραφή– πρέπει να έχει γεννηθεί κατά τη διάρκεια της περιόδου ευθύνης. Τίποτε όμως δεν υποδεικνύει ότι η σχέση είναι αντίστροφη. Αλλά ούτε και από τις διατάξεις της οδηγίας προκύπτει κάτι τέτοιο.

60. Προκειμένου να εξηγηθεί η προβλεπόμενη στην οδηγία 1999/44 διάρκεια της περιόδου πριν από τη λήξη της οποίας δεν μπορεί να παραγραφεί η αξίωση, μπορεί να υποτεθεί μόνον ότι η διετής προθεσμία κρίθηκε ως επαρκής για να διασφαλιστεί ένα ελάχιστο επίπεδο προστασίας υπέρ των καταναλωτών.

61. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω παρατηρήσεων, έχω την πεποίθηση ότι ο κανόνας δυνάμει του οποίου δεν χωρεί παραγραφή των αξιώσεων που έχουν οι καταναλωτές λόγω έλλειψης συμμόρφωσης του αγαθού προς τους όρους της σύμβασης πριν από την παρέλευση διετίας από την ημερομηνία παράδοσης του εν λόγω αγαθού αποτελεί στοιχείο της προστασίας των καταναλωτών την οποία διασφαλίζει το δίκαιο της Ένωσης.

4. Ερμηνεία του άρθρου 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 1999/44 ως διάταξης εξαιρετικού χαρακτήρα

62. Είμαι πεπεισμένος ότι η διάταξη του άρθρου 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο της οδηγίας 1999/44, η οποία προβλέπει τη δυνατότητα σύντμησης της περιόδου ευθύνης σε σχέση με μεταχειρισμένα προϊόντα, δεν δικαιολογεί διαφορετική ερμηνεία.

1. Πεδίο εφαρμογής της παραπομπής που περιέχει το άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 1999/44

63. Καθοριστική σημασία για την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής απόφασης έχει η ερμηνεία του άρθρου 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 1999/44, κατά το οποίο «τα κράτη μέλη μπορούν να ορίζουν ότι, σε περίπτωση μεταχειρισμένων αγαθών, ο πωλητής και ο καταναλωτής μπορούν να συμφωνούν συμβατικούς όρους ή συμφωνίες που προβλέπουν μικρότερη χρονική περίοδο όσον αφορά την ευθύνη του πωλητή από εκείνην που προβλέπεται στο άρθρο 5 παράγραφος 1» καθώς και ότι «η περίοδος αυτή δεν μπορεί να είναι κατώτερη του ενός έτους».

64. Είναι αληθές ότι η Επιτροπή επισήμανε με τις γραπτές παρατηρήσεις της ότι η πραγματοποιούμενη με το άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο παραπομπή στη «χρονική περίοδο» που προβλέπεται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, είναι μάλλον ατυχής, διότι δεν διευκρινίζει σε ποια περίοδο αναφέρεται. Δεν είναι σαφές αν αφορά την περίοδο εντός της οποίας πρέπει να εκδηλωθεί η έλλειψη συμμόρφωσης (άρθρο 5, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος) ή την προθεσμία παραγραφής (άρθρο 5, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος) ( 20 ).

65. Σε ορισμένες γλωσσικές αποδόσεις της οδηγίας, το άρθρο της 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, προβλέπει τη δυνατότητα σύντμησης της περιόδου ευθύνης του πωλητή (la responsabilité du vendeur, liability of the seller, responsabilità del venditore). Οι ίδιες αυτές εκφράσεις χρησιμοποιούνται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας όσον αφορά την περίοδο κατά την οποία πρέπει να εκδηλωθεί η έλλειψη συμμόρφωσης του αγαθού ( 21 ). Δεν έχω επομένως αμφιβολία ότι το άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας αφορά αποκλειστικά και μόνον την περίοδο ευθύνης την οποία μνημονεύει το άρθρο 5, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, και όχι την προθεσμία παραγραφής στην οποία αναφέρεται το άρθρο 5, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος.

66. Υπέρ της θέσης αυτής συνηγορεί και η ανάλυση της νομοπαρασκευαστικής διαδικασίας που προηγήθηκε της έκδοσης της οδηγίας 1999/44. Κατά πάγια νομολογία, το ιστορικό θέσπισης μιας διάταξης του δικαίου της Ένωσης μπορεί να προσφέρει κρίσιμα στοιχεία για την ερμηνεία της ( 22 ).

67. Το αρχικό σχέδιο της οδηγίας ( 23 ) δεν περιείχε διατάξεις σχετικές με το εμπόριο μεταχειρισμένων αγαθών.

68. Κατά το στάδιο αυτό, προτάθηκε ομοιόμορφη διετής περίοδος ευθύνης του πωλητή, η οποία αφορούσε όλα τα προϊόντα που ενέπιπταν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.

69. Στο πλαίσιο περαιτέρω επεξεργασίας, η Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή επέστησε την προσοχή στο γεγονός ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η διετής περίοδος ευθύνης του πωλητή ενδέχεται να είναι υπερβολικά μεγάλη ενόψει του ιδιαίτερου χαρακτήρα του προς πώληση αγαθού (la nature particulière du bien vendu). Η εν λόγω Επιτροπή πρότεινε –εν είδει παρέκκλισης από τη διετία– να έχουν οι αντισυμβαλλόμενοι τη δυνατότητα να συντμήσουν την περίοδο ευθύνης (la durée de cette garantie) στο ένα έτος ( 24 ).

70. Εν τέλει, στο πλαίσιο της κοινής θέσης του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, επελέγη η σύμφωνη με το ανωτέρω πνεύμα λύση, η οποία –σε σχέση με τα μεταχειρισμένα προϊόντα– επιτρέπει τη συμβατική σύντμηση της περιόδου του άρθρου 5, παράγραφος 1, της οδηγίας, υπό τον όρο ότι η δυνατότητα αυτή προβλέπεται στο εθνικό δίκαιο. Ωστόσο, η εν λόγω περίοδος δεν μπορεί να είναι βραχύτερη του ενός έτους (άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο). Τόσο στις νομοπαρασκευαστικές εργασίες ( 25 ), όσο και στην αιτιολογική σκέψη 16 του τελικού κειμένου της οδηγίας 1999/44, η παρέκκλιση αυτή δικαιολογείται από τον ειδικό χαρακτήρα των προϊόντων ως μεταχειρισμένων αγαθών (tenir compte de leur spécificité).

71. Κατά τη γνώμη μου, εν προκειμένω υιοθετήθηκε η θέση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, η οποία εξήγησε τη θέσπιση ανάλογου κανόνα επικαλούμενη την ανάγκη διαφοροποίησης της περιόδου ευθύνης λόγω του ειδικού χαρακτήρα ορισμένων αγαθών. Ως εκ τούτου, είμαι πεπεισμένος ότι ο κανόνας του άρθρου 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο αφορά την περίοδο ευθύνης για την οποία κάνει λόγο το άρθρο 5, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, σύμφωνα με τις τροπολογίες που εισήγαγε η πρόταση της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής, η οποία αφορούσε την περίοδο ευθύνης του πωλητή (la durée de […] garantie).

72. Το συμπέρασμα επομένως στο οποίο καταλήγω σε αυτό το σημείο της ανάλυσής μου είναι ότι –δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο της οδηγίας 1999/44– οι εθνικοί νομοθέτες δύνανται να θεσπίζουν ρύθμιση η οποία, σε σχέση με την πώληση μεταχειρισμένων αγαθών, επιτρέπει στους αντισυμβαλλόμενους να συντέμνουν στο ένα έτος αποκλειστικά και μόνον την περίοδο ευθύνης την οποία μνημονεύει το άρθρο 5, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της ίδιας αυτής οδηγίας.

2. Ερμηνεία του άρθρου 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 1999/44

73. Υπό το πρίσμα του άρθρου 5, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, της οδηγίας 1999/44, η διετής περίοδος ευθύνης του πωλητή λόγω έλλειψης συμμόρφωσης συνιστά ουσιώδες στοιχείο του επιπέδου προστασίας των καταναλωτών το οποίο διασφαλίζει το δίκαιο της Ένωσης. Οι αντισυμβαλλόμενοι δεν μπορούν να περιορίσουν ή να καταργήσουν την περίοδο αυτή, όπως προκύπτει από το άρθρο 7, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της εν λόγω οδηγίας.

74. Εντούτοις, τα κράτη μέλη έχουν κατ’ εξαίρεση το δικαίωμα να θεσπίζουν στο εθνικό δίκαιο κανόνα σύμφωνα με τον οποίο οι αντισυμβαλλόμενοι δύνανται, στην περίπτωση μεταχειρισμένων αγαθών, να ορίσουν βραχύτερη περίοδο ευθύνης του πωλητή. Ωστόσο, η περίοδος αυτή δεν μπορεί να είναι βραχύτερη του ενός έτους (άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο).

75. Επομένως, το άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, το οποίο επιτρέπει τον καθορισμό βραχύτερης περιόδου ευθύνης του πωλητή λόγω μη συμμόρφωσης πρέπει, ως διάταξη εξαιρετικού χαρακτήρα, να υπόκειται σε στενή ερμηνεία η οποία δεν μπορεί να βαίνει πέραν του μέτρου που είναι απαραίτητο προς επίτευξη του σκοπού για τον οποίο θεσπίστηκε η οικεία διάταξη ( 26 ).

76. Μολονότι, κατ’ εξαίρεση, αναγνωρίζεται στον εθνικό νομοθέτη η εξουσία να παράσχει στους αντισυμβαλλόμενους τη δυνατότητα συνομολόγησης βραχύτερης περιόδου ευθύνης, τούτο εντούτοις δεν σημαίνει ότι η εξουσία αυτή είναι τόσο ευρεία ώστε να καταλαμβάνει και τη δυνατότητα παρέμβασης στη ρύθμιση όσον αφορά την προθεσμία παραγραφής, για την οποία κάνει λόγο το άρθρο 5, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας. Ως εκ τούτου, το εθνικό δίκαιο δεν μπορεί να επιτρέπει στα μέρη σύμβασης πώλησης να αποκλείουν την εφαρμογή κανόνα σύμφωνα με τον οποίο η προθεσμία παραγραφής των δικαιωμάτων του καταναλωτή δεν λήγει πριν την παρέλευση διετίας από την ημερομηνία παράδοσης.

77. Φρονώ ότι η οδηγία αποκλείει επίσης την επιλογή άλλων λύσεων, οι οποίες οδηγούν σε ανάλογα αποτελέσματα. Ειδικότερα η απαίτηση στενής ερμηνείας του άρθρου 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 1999/44 αντιτίθεται στη σύνδεση μεταξύ, αφενός, του χρονικού διαστήματος εντός του οποίου μπορεί να λήξει η προθεσμία παραγραφής και, αφετέρου, της περιόδου ευθύνης, σε περίπτωση που η τελευταία μπορεί να συντμηθεί σε ένα έτος με συμφωνία των ίδιων των μερών.

78. Από τις ανωτέρω σκέψεις συνάγω το συμπέρασμα ότι ο εξαιρετικός χαρακτήρας του άρθρου 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 1999/44 αντιτίθεται σε ερμηνεία των διατάξεων του εθνικού δικαίου η οποία συνεπάγεται παράβαση του κανόνα που προβλέπει ότι η προθεσμία παραγραφής δεν μπορεί να λήξει πριν την παρέλευση διετίας από την ημερομηνία παράδοσης του αγαθού.

5. Ο σκοπός της εξαίρεσης που προβλέπει το άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 1999/44

79. Λαμβανομένου υπόψη του σκοπού για τον οποίο θεσπίστηκε το άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 1999/44, δεν θεωρώ ότι η εξαίρεση που προβλέπει η διάταξη αυτή πρέπει να ερμηνευθεί διασταλτικά, κατά τρόπο διαφορετικό από τον προεκτεθέντα.

1. Η εξαίρεση που προβλέπει το άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας και η συμβατική ισορροπία

80. Από τις παρατηρήσεις που εκτίθενται με τα σημεία 69 και 70 των παρουσών προτάσεων προκύπτει ότι το άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας επιτρέπει τη συνεκτίμηση του ειδικού χαρακτήρα των μεταχειρισμένων αγαθών στο πλαίσιο της εμπορίας καταναλωτικών αγαθών.

81. Κατά τη γνώμη μου, η ρύθμιση αυτή υπαγορεύεται καταρχάς από την προσπάθεια στάθμισης των συμφερόντων πωλητή και αγοραστή κατά τρόπο ώστε η έκταση της ευθύνης του πωλητή να μην είναι δυσανάλογη σε σχέση με τη φύση των προερχόμενων από τη δευτερογενή αγορά εμπορευμάτων. Από την ανάλυση της αιτιολογικής σκέψης 17 της οδηγίας καταλήγω στο συμπέρασμα ότι ο ίδιος ο καθορισμός της διετούς περιόδου ευθύνης αιτιολογήθηκε από τον φόβο ότι σε διαφορετική περίπτωση η ευθύνη του πωλητή θα ήταν υπερβολικά ευρεία. Το ίδιο αυτό επιχείρημα πρέπει να υπήρξε αποφασιστικό, κατά τη γνώμη μου, και για την υιοθέτηση της λύσης που προκρίθηκε σχετικά με τα μεταχειρισμένα αγαθά, η οποία επιτρέπει περαιτέρω περιορισμό της ευθύνης του πωλητή.

82. Ως εκ τούτου, φρονώ ότι ο σκοπός της εξαίρεσης που προβλέπει το άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 1999/44 είναι όχι τόσο η συνεκτίμηση του ειδικού χαρακτήρα των μεταχειρισμένων αγαθών, αλλά μάλλον η παροχή στους αντισυμβαλλομένους της δυνατότητας να διαχειριστούν τον συμβατικό κίνδυνο. Πρόκειται δηλαδή για τη δυνατότητα των μερών –παρά το γεγονός ότι έχουν συνάψει σύμβαση για εμπορεύματα προερχόμενα από τη δευτερογενή αγορά– να παρεκκλίνουν από ορισμένες ρυθμίσεις περιλαμβανόμενες στην οδηγία. Η επιβολή στους αντισυμβαλλομένους της υποχρέωσης τήρησης όλων των απαιτήσεων που προβλέπει η οδηγία θα μπορούσε να αποτελέσει εμπόδιο για την ανάπτυξη της αγοράς μεταχειρισμένων ειδών. Η διατήρηση υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών συνδέεται με αυξημένα έξοδα συναλλαγών. Τούτο ενδέχεται να αποθαρρύνει τις επιχειρήσεις από το να ασκούν τέτοιου είδους δραστηριότητες. Αν τα έξοδα αυτά έπρεπε να συνυπολογιστούν στην τιμή και να επιβαρύνουν τον καταναλωτή, η αγορά των μεταχειρισμένων ειδών θα έχανε το ουσιώδες χαρακτηριστικό της, το οποίο συνίσταται στη δυνατότητα προσφοράς προς τους καταναλωτές αγαθών σε ελκυστικές τιμές.

83. Στο πλαίσιο επίτευξης υψηλού επιπέδου προστασίας των καταναλωτών δεν πρέπει παράλληλα να παραβλέπεται το γεγονός ότι η ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς απαιτεί τη διατήρηση κατάλληλης ισορροπίας μεταξύ των συμφερόντων των μερών στη σύμβαση της πώλησης. Από το πνεύμα αυτό διαπνέεται και το σκεπτικό του Δικαστηρίου το οποίο, ερμηνεύοντας τις διατάξεις της οδηγίας 1999/44, υπογραμμίζει την ανάγκη προστασίας των οικονομικών συμφερόντων του πωλητή ( 27 ).

84. Τίθεται το ερώτημα αν ο σκοπός διατήρησης της επιδιωκόμενης ισορροπίας μεταξύ των συμφερόντων των μερών στη σύμβαση πώλησης συνηγορεί υπέρ της λύσης σύμφωνα με την οποία η σύντμηση της περιόδου ευθύνης συνεπάγεται αφ’ εαυτής σύντμηση της διετίας πριν από τη συμπλήρωση της οποίας δεν μπορεί να λήξει η προθεσμία παραγραφής.

85. Είμαι της γνώμης ότι η απάντηση στο ανωτέρω ερώτημα πρέπει να είναι αποφατική.

86. Η ίδια η οδηγία 1999/44 περιέχει διάφορες εναλλακτικές επιλογές οι οποίες αποτελούν έκφραση της μέριμνας για τη διατήρηση της συμβατικής ισορροπίας. Πλην της διετούς περιόδου ευθύνης λόγω έλλειψης συμμόρφωσης για την οποία ήδη έγινε λόγος, μεταξύ των επιλογών αυτών πρέπει να αναφερθούν –όπως υπενθύμισε και το Δικαστήριο με την απόφαση Quelle ( 28 )– η κατά το άρθρο 3, παράγραφος 3, της οδηγίας δυνατότητα του πωλητή να αρνηθεί την αντικατάσταση του προϊόντος αν αυτός ο τρόπος επανόρθωσης συνεπάγεται υπερβολικά υψηλό κόστος για αυτόν. Τον κατάλογο αυτό συμπλήρωσε το Δικαστήριο με την απόφαση Gebr. Weber GmbH διευκρινίζοντας ότι το άρθρο 4 της οδηγίας αυτής αναγνωρίζει στον πωλητή το δικαίωμα αναγωγής έναντι του παραγωγού, ενός προηγούμενου πωλητή ή οποιουδήποτε άλλου ενδιαμέσου ( 29 ).

87. Ενώ λοιπόν η οδηγία επιδιώκει τη διατήρηση της συμβατικής ισορροπίας, η στέρηση του καταναλωτή από όλα τα μέσα έννομης προστασίας αποτελεί ακραία εναλλακτική την οποία ο Ευρωπαίος νομοθέτης επιχειρεί να αποτρέψει.

88. Η ανάλυση των κανόνων της οδηγίας που αφορούν τα μεταχειρισμένα αγαθά οδηγεί στο ίδιο ακριβώς συμπέρασμα.

89. Ειδικότερα, στην ίδια την οδηγία διακρίνω –πλην της δυνατότητας σύντμησης της περιόδου ευθύνης– δύο ακόμα παραδείγματα λύσεων οι οποίες μπορούν να έχουν σημασία όσον αφορά τα αγαθά που προέρχονται από τη δευτερογενή αγορά.

90. Στην αιτιολογική σκέψη 16 της οδηγίας 1999/44 εφιστάται η προσοχή στο γεγονός ότι, λόγω του ειδικού τους χαρακτήρα, τα μεταχειρισμένα αγαθά είναι –καταρχήν– αδύνατον να αντικατασταθούν. Σε αυτές καθαυτές τις διατάξεις της οδηγίας η ιδέα αυτή αποκρυσταλλώνεται στο άρθρο 3, παράγραφος 3, κατά το οποίο ο πωλητής δύναται να αρνηθεί την αντικατάσταση του προϊόντος όταν αυτή δεν είναι εφικτή.

91. Επιπλέον, το άρθρο 5, παράγραφος 3, της οδηγίας 1999/44 προβλέπει τη δυνατότητα παρέκκλισης από το τεκμήριο ότι η έλλειψη συμμόρφωσης που εκδηλώθηκε εντός έξι μηνών από την ημερομηνία παράδοσης υπήρχε ήδη κατά τον χρόνο της παράδοσης, όταν η παραδοχή αυτή έρχεται σε αντίθεση με τον χαρακτήρα των αγαθών. Ήδη πριν τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς της οδηγίας, υποστηριζόταν στη θεωρία ότι η διάταξη αυτή μπορεί να τύχει εφαρμογής και επί μεταχειρισμένων αγαθών ( 30 ). Τη δυνατότητα αυτή αξιοποίησε και ο Βέλγος νομοθέτης. Στο άρθρο 1649quater, §4, του βελγικού Αστικού Κώδικα εξειδικεύεται η προϋπόθεση της «έλλειψης συμμόρφωσης προς τον χαρακτήρα των αγαθών» σε επίπεδο εθνικού δικαίου με την προσθήκη ότι, κατά την εκτίμηση της εν λόγω έλλειψης συμμόρφωσης, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το ζήτημα αν πρόκειται για νέα ή μεταχειρισμένα προϊόντα.

92. Η συνεκτίμηση του ειδικού χαρακτήρα των μεταχειρισμένων αγαθών σε καμία περίπτωση δεν έχει σκοπό να στερήσει από τον καταναλωτή την υπέρ αυτού διασφαλιζόμενη προστασία, αλλά μόνο να περιορίσει το εύρος των παρεχόμενων σε αυτόν δικαιωμάτων (άρθρο 3, παράγραφος 3, της οδηγίας 1999/44), και να καταστήσει δυσχερέστερη τη σχετική απόδειξη (άρθρο 5, παράγραφος 3).

93. Εντούτοις, αν γίνει δεκτή η λύση κατά την οποία η σύντμηση της περιόδου ευθύνης συνεπάγεται αφ’ εαυτής σύντμηση της περιόδου πριν τη συμπλήρωση της οποίας δεν μπορεί να λήξει η προθεσμία παραγραφής, τούτο ενδέχεται να οδηγήσει σε πλήρη αποστέρηση του καταναλωτή από τα μέσα έννομης προστασίας ήδη πριν την παρέλευση διετίας από την ημερομηνία παράδοσης του αγαθού.

94. Κατόπιν των ανωτέρω εκτιμήσεων, φρονώ ότι η ανάγκη συνεκτίμησης των συμφερόντων αμφοτέρων των μερών στη σύμβαση της πώλησης δεν επιτρέπει την παρέκκλιση από τον κανόνα κατά τον οποίο οι αξιώσεις του καταναλωτή δεν μπορούν να παραγραφούν πριν την παρέλευση διετίας από την ημερομηνία παράδοσης του οικείου αγαθού.

2. Η συνεκτίμηση του ειδικού χαρακτήρα των μεταχειρισμένων αγαθών ως άμεσος σκοπός της εξαίρεσης που προβλέπει το άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 1999/44

95. Η θέσπιση της εξαίρεσης του άρθρου 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 1999/44 απέβλεπε, όπως υπομνήσθηκε, στο να καταστήσει δυνατή τη συνεκτίμηση του ειδικού χαρακτήρα των μεταχειρισμένων αγαθών.

96. Με τις γραπτές παρατηρήσεις της, η Αυστριακή Κυβέρνηση επισημαίνει ότι, καθόσον αυτός ήταν ο σκοπός της θέσπισης του άρθρου 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας, τότε είναι σκόπιμο να συνδεθεί η βραχύτερη περίοδος ευθύνης λόγω έλλειψης συμμόρφωσης με την περίοδο πριν τη συμπλήρωση της οποίας δεν μπορούν να παραγραφούν τα δικαιώματα του καταναλωτή. Κατά την ανάπτυξη του επιχειρήματος αυτού επισημάνθηκε ότι, λαμβάνοντας υπόψη τον χαρακτήρα των μεταχειρισμένων προϊόντων, τα οποία έχουν ήδη υποστεί χρήση, αφενός μεν αυξάνεται η πιθανότητα να εκδηλωθεί έλλειψη συμμόρφωσης ήδη υπάρχουσα κατά τον χρόνο παραλαβής του προϊόντος, αφετέρου δε –με την πάροδο του χρόνου– ενδέχεται να καταστεί δυσχερέστερο να αποδειχθεί ότι η έλλειψη συμμόρφωσης υπήρχε κατά τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.

97. Δεν νομίζω όμως ότι οι εκτιμήσεις αυτές δικαιολογούν την άποψη ότι η προθεσμία περί της οποίας κάνει λόγο το άρθρο 5, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 1999/44 πρέπει να συνδεθεί με την περίοδο ευθύνης λόγω έλλειψης συμμόρφωσης.

98. Έτσι, όσον αφορά την αυξημένη πιθανότητα να εκδηλωθεί έλλειψη συμμόρφωσης, επισημαίνεται ότι ο ίδιος ο περιορισμός της ευθύνης του πωλητή, υπό την έννοια ότι η εν λόγω ευθύνη αφορά μόνον τα ελαττώματα που εκδηλώνονται πριν την παρέλευση ενός έτους από την ημέρα παραλαβής, λαμβάνει επαρκώς υπόψη τον ειδικό χαρακτήρα των μεταχειρισμένων προϊόντων. Ωστόσο, η ευθύνη αυτή –στο πλαίσιο της αυξημένης πιθανότητας να εκδηλωθεί ελάττωμα με την πάροδο του χρόνου– δεν διευρύνεται με την πρόβλεψη μεγαλύτερων προθεσμιών παραγραφής. Συγκεκριμένα, σε παραγραφή μπορούν να υπόκεινται μόνον τα δικαιώματα τα οποία γεννήθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου ευθύνης. Αποτελεί όμως διαφορετικό ζήτημα η ανάγκη άρσης της αβεβαιότητας του πωλητή ως προς το αν ο καταναλωτής θα αποφασίσει να χρησιμοποιήσει τα διαθέσιμα σε αυτόν μέσα έννομης προστασίας.

99. Συναφώς, δεν με πείθει ούτε το επιχείρημα σχετικά με τις αποδεικτικές δυσχέρειες τις οποίες συνεπάγεται η πάροδος του χρόνου.

100. Η παρούσα υπόθεση αφορά σχετικά βραχείες περιόδους και προθεσμίες. Τούτο καταδεικνύουν και οι περιστάσεις της κύριας δίκης, όπου η υπέρβαση της προθεσμίας ενός έτους από την ημερομηνία παραλαβής του οικείου αγαθού ήταν μικρότερη των έξι μηνών ( 31 ).

101. Φρονώ επίσης ότι η ύπαρξη των αποδεικτικών δυσχερειών τις οποίες επισημαίνει η Αυστριακή Κυβέρνηση δεν θίγει τα συμφέροντα του πωλητή. Η πάροδος του χρόνου περιάγει τον καταναλωτή και μόνον σε δυσχερή θέση όσον αφορά την απόδειξη του γεγονότος ότι η έλλειψη συμμόρφωσης υπήρχε ήδη κατά τον χρόνο παραλαβής του αγαθού. Σε σχέση με τα μεταχειρισμένα προϊόντα, ο καταναλωτής ενδέχεται ούτως ή άλλως να αντιμετωπίσει τέτοιου είδους δυσκολίες. Για παράδειγμα, το γεγονός ότι το προϊόν είναι μεταχειρισμένο μπορεί να έχει ως συνέπεια την αδυναμία του καταναλωτή να επικαλεστεί το τεκμήριο περί ύπαρξης της έλλειψης συμμόρφωσης κατά την ημερομηνία παράδοσης του οικείου αγαθού, ακόμη και όταν η έλλειψη αυτή εκδηλώνεται εντός έξι μηνών από την παράδοση ( 32 ).

102. Για τους ανωτέρω λόγους, θεωρώ ότι ο σκοπός διατήρησης της κατάλληλης ισορροπίας μεταξύ των μερών της σύμβασης πώλησης δεν δικαιολογεί το να γίνει δεκτή μια ερμηνεία των διατάξεων της οδηγίας 1999/44 η οποία εξαρτά τη διάρκεια της προθεσμίας του άρθρου 5, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, της εν λόγω οδηγίας από τη διάρκεια της περιόδου του άρθρου 5, παράγραφος 1, πρώτη περίοδος, εφόσον η τελευταία συντέμνεται σε ένα έτος από τους ίδιους τους αντισυμβαλλόμενους.

103. Κατόπιν των ανωτέρω εκτιμήσεων, είμαι της γνώμης ότι ο κανόνας δυνάμει του οποίου ο καταναλωτής δεν μπορεί, πριν την παρέλευση διετίας από την ημερομηνία παράδοσης του αγαθού, να στερηθεί της δυνατότητας άσκησης των δικαιωμάτων τα οποία έχει έναντι του πωλητή σε περίπτωση έλλειψης συμμόρφωσης του αγαθού προς τους όρους της σύμβασης, αποτελεί στοιχείο του ελάχιστου προτύπου προστασίας των καταναλωτών που καθιερώνει η οδηγία 1999/44.

VI. Πρόταση

104. Κατόπιν των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Cour d’appel de Mons (εφετείο της Μονς, Βέλγιο) ως εξής: «Το άρθρο 5, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, της οδηγίας 1999/44/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 1999, σχετικά με ορισμένες πτυχές της πώλησης και των εγγυήσεων καταναλωτικών αγαθών, έχει την έννοια ότι ο κανόνας δυνάμει του οποίου ο καταναλωτής δεν μπορεί, πριν από την παρέλευση διετίας από την ημερομηνία παράδοσης του αγαθού, να στερηθεί της δυνατότητας άσκησης των δικαιωμάτων τα οποία έχει έναντι του πωλητή σε περίπτωση έλλειψης συμμόρφωσης του αγαθού προς τους όρους της σύμβασης, αποτελεί στοιχείο του ελάχιστου προτύπου προστασίας των καταναλωτών που διασφαλίζει το δίκαιο της Ένωσης, περιλαμβανομένων και των περιπτώσεων πώλησης μεταχειρισμένων αγαθών.»

( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η πολωνική

( 2 ) Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Μαΐου 1999, σχετικά με ορισμένες πτυχές της πώλησης και των εγγυήσεων καταναλωτικών αγαθών (ΕΕ 1999, L 171, σ. 12). Η οδηγία αυτή τροποποιήθηκε με την οδηγία 2011/83/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 25ης Οκτωβρίου 2011, σχετικά με τα δικαιώματα των καταναλωτών (ΕΕ 2011, L 304, σ. 64), η οποία όμως εφαρμόζεται μόνο σε συμβάσεις συναφθείσες μετά τη 13η Ιουνίου 2014 (άρθρο 28, παράγραφος 2). Εκτός αυτού, οι επελθούσες τροποποιήσεις δεν αφορούν ζητήματα ουσιώδους σημασίας για την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής απόφασης.

( 3 ) [Υποσημείωση που αφορά μόνον το πρωτότυπο κείμενο των παρουσών προτάσεων στην πολωνική γλώσσα.]

( 4 ) Παραφράζω στο σημείο αυτό την E. Łętowska, η οποία υπογραμμίζει ότι η προστασία του καταναλωτή ως του ασθενέστερου συμβαλλόμενου μέρους δεν μπορεί να περιορίζεται στη νομοθετική πρόβλεψη. Πρέπει επίσης να υπάρχει μέριμνα για την υπέρ των καταναλωτών εξασφάλιση αποτελεσματικών μέσων έννομης προστασίας, καθόσον: «η (θεωρητική) ύπαρξη δικαιώματος χωρίς δυνατότητα άσκησής του προκαλεί εντονότερη δυσφορία (απώλεια ελπίδας λόγω αδυναμίας) από την παντελή έλλειψη δικαιώματος». E. Łętowska, «Wirtualizacja sądowej ochrony słabszych», σε Ochrona strony słabszej stosunku prawnego. Księga jubileuszowa ofiarowana Profesorowi Adamowi Zielińskiemu, εκδ. M. Boratyńska, Warszawa, Wolters Kluwer SA 2016, σ. 73.

( 5 ) Ο νόμος αυτός τέθηκε σε ισχύ κατόπιν της έκδοσης της απόφασης της 19ης Φεβρουαρίου 2004, Επιτροπή κατά Βελγίου (C-312/03, EU:C:2004:116), με την οποία το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι το Βέλγιο, καθόσον παρέλειψε να μεταφέρει την οδηγία 1999/44 έως την 1η Ιανουαρίου 2002, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το δίκαιο της Ένωσης.

( 6 ) Θα ήθελα να σημειώσω απλώς στο περιθώριο ότι –κατά την άποψη που εκφράζει το αιτούν δικαστήριο με την αίτηση προδικαστικής απόφασης– η διετής περίοδος ευθύνης άρχισε να τρέχει στις 7 Ιανουαρίου 2011, ημερομηνία κατά την οποία κατέστη δυνατή η ταξινόμηση του οχήματος. Το δικαστήριο αυτό αναφέρει επιπλέον ότι, κατά τον Ch. Ferenschild, η εν λόγω περίοδος ανεστάλη επίσης κατά τη διάρκεια των μηνών που ακολούθησαν μετά την ημερομηνία αυτή, όταν τα συμβαλλόμενα μέρη διεξήγαγαν διαπραγματεύσεις σχετικά με την επίμαχη έλλειψη συμμόρφωσης. Με το ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο δεν εξέτασε τις ανωτέρω περιγραφόμενες περιστάσεις, αλλά ούτε και αναζητεί στοιχεία ως προς την επίδραση που ασκούν οι περιστάσεις αυτές στην προθεσμία παραγραφής. Η ίδια η οδηγία 1999/44 δεν επιβάλλει ιδιαίτερες απαιτήσεις όσον αφορά την αναστολή της προθεσμίας παραγραφής. Η αιτιολογική σκέψη 18 της οδηγίας αυτής αναφέρει απλώς «ότι τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν αναστολή ή διακοπή της περιόδου κατά τη διάρκεια της οποίας πρέπει να εκδηλώνεται κάθε έλλειψη συμμόρφωσης καθώς και του χρόνου της παραγραφής, ανάλογα με την περίπτωση και σύμφωνα με το εθνικό τους δίκαιο, σε περίπτωση επισκευής, αντικατάστασης ή διαπραγματεύσεων μεταξύ πωλητή και καταναλωτή με στόχο το φιλικό διακανονισμό».

( 7 ) Στο πλαίσιο της μεταφοράς της οδηγίας 1999/44, βλ. Boden, D., «Le retard pris par la Belgique pour transposer la directive 1999/44/CE “sur certains aspects de la vente et des garanties des biens de consommation”», Zeitschrift für Gemeinschaftsprivatrecht, τόμος 4, 2003-2004, σ. 192· Pinna, A., «La transposition en droit français», European Review of Private Law, τόμος 9, αριθ. 2, 2001, σ. 224-231.

( 8 ) Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την πώληση και τις εγγυήσεις καταναλωτικών αγαθών (COM/95/0520 τελικό – COD 96/0161, ΕΕ C 307, σ. 11).

( 9 ) Σε ορισμένο βαθμό, οι συνέπειες της επιλογής μιας ομοιόμορφης έννοιας για την «έλλειψη συμμόρφωσης προς τους όρους της σύμβασης» μετριάζονται στο άρθρο 2, παράγραφος 3, της οδηγίας αυτής, σύμφωνα με το οποίο δεν υφίσταται έλλειψη συμμόρφωσης προς τους όρους της σύμβασης εάν, κατά τη στιγμή της σύναψης της σύμβασης, ο καταναλωτής εγνώριζε ή δεν μπορούσε ευλόγως να αγνοεί την έλλειψη της συμμόρφωσης. Βλ. Pelet, S., «L'impact de la directive 99/44/EC relative à certains aspects de la vente et des garanties des biens de consommation sur le droit français», Revue européenne de droit de la consommation, τόμος 1, 2000, σ. 49 και 50.

( 10 ) Για παράδειγμα, υπό το πρίσμα του άρθρου 435 του Bürgerliches Gesetzbuch (γερμανικού Αστικού Κώδικα) το πράγμα είναι απαλλαγμένο από νομικά ελαττώματα όταν ο τρίτος δεν μπορεί να αντιτάξει στον αγοραστή κανένα δικαίωμα σε σχέση με το πράγμα ή μπορεί να αντιτάξει μόνον τα δικαιώματα τα οποία προβλέπονται στη σύμβαση πώλησης και μόνο στην έκταση στην οποία προβλέπονται. Στην παράγραφο 923 του Allgemeines bürgerliches Gesetzbuch (αυστριακού Αστικού Κώδικα), μεταξύ των περιστάσεων που ενεργοποιούν την ευθύνη του πωλητή αναφέρεται η πώληση ξένου πράγματος, όπως επίσης η απόκρυψη από τον αγοραστή πληροφοριών για την ύπαρξη βάρους του πράγματος ή η παροχή σε αυτόν ψευδών διαβεβαιώσεων ότι το πράγμα είναι ελεύθερο βαρών. Σύμφωνα με το άρθρο 12 του μέχρι πρότινος ισχύοντος στο Ηνωμένο Βασίλειο Sale of Goods Act 1979 (νόμου του 1979 περί πώλησης αγαθών), ο πωλητής ευθυνόταν σε περίπτωση έλλειψης εξουσίας διάθεσης του πράγματος (ή της μελλοντικής έλλειψης τέτοιας εξουσίας κατά το χρόνο περιέλευσης της κυριότητας στον αγοραστή), καθώς και σε περίπτωση που, κατά τη στιγμή της πώλησης, το πράγμα δεν ήταν απαλλαγμένο από κάθε βάρος και δεν παρέμενε ελεύθερο από τα βάρη αυτά μέχρι να μεταβιβαστεί η κυριότητα στον αγοραστή. Σήμερα –τουλάχιστον όσον αφορά τις συμβάσεις που συνάπτονται με καταναλωτές– η προβληματική αυτή ρυθμίζεται με ανάλογο τρόπο στο άρθρο 17, παράγραφος 2, του Consumer Rights Act 2015 (νόμου του 2015 για τα δικαιώματα του καταναλωτή). Κατά το άρθρο 5563 του kodeks cywilny (πολωνικού Αστικού Κώδικα), ο πωλητής ευθύνεται έναντι του αγοραστή σε περίπτωση που το πωλούμενο πράγμα ανήκει στην κυριότητα τρίτου προσώπου ή βαρύνεται με δικαίωμα τρίτου. Τέλος, κατά το άρθρο 41 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για τις διεθνείς πωλήσεις κινητών πραγμάτων, που συνάφθηκε στη Βιέννη στις 11 Απριλίου 1980 και η οποία αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τον Ευρωπαίο νομοθέτη μεταξύ άλλων στο πλαίσιο των εργασιών της οδηγίας 1999/44, πράγμα στο οποίο θα αναφερθώ εκτενέστερα παρακάτω, «ο πωλητής έχει υποχρέωση να παραδώσει κινητά πράγματα ελεύθερα από οποιοδήποτε δικαίωμα ή αξίωση τρίτου». Ο ρυθμίσεις αυτές αντικατοπτρίζονται στο σχέδιο κοινού πλαισίου αναφοράς για το ευρωπαϊκό ιδιωτικό δίκαιο (Draft Common Frame of Reference), το οποίο αποτέλεσε αντικείμενο επεξεργασίας, μεταξύ άλλων, μέσω μελέτης αναλύσεων συγκριτικού δικαίου. Κατά το άρθρο 2:305, πρώτο εδάφιο, σε συνδυασμό με το άρθρο 2:301, στοιχείο d, που περιέχονται στο βιβλίο 4 του τμήματος A της ρύθμισης αυτής, ως περίπτωση έλλειψης συμμόρφωσης του αγαθού προς τους όρους της σύμβασης λογίζεται η επιβάρυνση του πράγματος με δικαίωμα ή εύλογη αξίωση τρίτου (The good must be free from any right or reasonably well founded claim of a third party). Βλ. Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law. Draft Common Frame of Reference (DCFR), Outline Edition, Von Bar, Ch., Clive, E., Schulte-Nölke, H., κ.λπ. (επιμέλεια), Munich, Sellier European Law Publishers 2009, σ. 282.

( 11 ) Βλ. άρθρο 2, παράγραφος 2, στοιχείο γʹ, της οδηγίας 1999/44.

( 12 ) Βλ. απόφαση της 18ης Οκτωβρίου 1990, Dzodzi (C-297/88 και C-197/89, EU:C:1990:360, σκέψεις 38 έως 41).

( 13 ) Βλ. αποφάσεις της 17ης Ιουλίου 1997, Giloy (C-130/95, EU:C:1997:372, σκέψη 28), της 7ης Ιανουαρίου 2003, BIAO (C-306/99, EU:C:2003:3, σκέψεις 18 έως 20, 92 έως 94).

( 14 ) Βλ. αιτιολογική σκέψη 1 της οδηγίας 1999/44, όπου γίνεται παραπομπή στο άρθρο 153 ΣΕΕ, το οποίο αντικαταστάθηκε από το άρθρο 169 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του οποίου η σημασία επιβεβαιώνεται σήμερα και από το άρθρο 38 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.

( 15 ) Η υπογράμμιση δική μου.

( 16 ) Αιτιολογική έκθεση της πρότασης οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την πώληση και τις εγγυήσεις καταναλωτικών αγαθών, COM/95/0520 τελικό – COD 96/0161, σ. 12.

( 17 ) Βλ. αιτιολογική έκθεση της πρότασης οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την πώληση και τις εγγυήσεις καταναλωτικών αγαθών, COM/95/0520 τελικό – COD 96/0161, σ. 9, 16.

( 18 ) Αιτιολογική έκθεση της πρότασης οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την πώληση και τις εγγυήσεις καταναλωτικών αγαθών, COM/95/0520 τελικό – COD 96/0161, σ. 13. Ως πηγή έμπνευσης του νομοθέτη της Ένωσης στο πλαίσιο των εργασιών της οδηγίας 1999/44, η σύμβαση αυτή έχει επίσης αποτελέσει αντικείμενο μελέτης και στη θεωρία. Βλ., συναφώς, Magnus, U., «The CISG's Impact on European Legislation», σε The 1980 Uniform Sales Law: Old Issues Revisited in the Light of Recent Experiences, Ferrari, F., sellier european law publishers 2003, Milan, σ. 135-141· Montfort, C., «A la recherche d’une notion de conformité contractuelle. Etude comparée de la Convention de Vienne, de la directive 1999/44 et de certaines transpositions nationales», European Review of Private Law, τόμος 4, 2006, σ. 499.

( 19 ) Η διεθνής σύμβαση ουδόλως ρυθμίζει ζητήματα παραγραφής αξιώσεων απορρεουσών από συμβάσεις διεθνούς πώλησης κινητών πραγμάτων. Η παράλειψη να συμπεριληφθεί η ύλη αυτή στην εν λόγω σύμβαση συγκαταλέγεται στα λεγόμενα εξωτερικά κενά, δηλαδή σε αυτά για το οποία πρέπει να αναζητηθούν λύσεις στο δίκαιο που υποδεικνύουν οι κανόνες του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου. Βλ. Magnus, U., «CISG vs. CESL», σε CISG vs. Regional Sales Law Unification: With a Focus on the New Common Sales Law, Magnus, U., Munich 2012, σ. 112‑113. Για την παραγραφή αξιώσεων απορρεουσών από σύμβαση εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής της διεθνούς σύμβασης αποφασίζουν οριστικώς οι διατάξεις του εθνικού δικαίου. Δεν είναι εδώ το κατάλληλο σημείο για να εκθέσω τις διάφορες ρυθμίσεις που ισχύουν στα επιμέρους κράτους μέλη. Είναι όμως πέραν πάσης αμφιβολίας ότι στον τομέα αυτό έχουν υιοθετηθεί ποικίλες λύσεις. Η προβληματική της παραγραφής έχει επίσης αποτελέσει αντικείμενο χωριστής συμβατικής ρύθμισης, η οποία αποτυπώθηκε στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών περί παραγραφής επί συμβάσεων διεθνούς πωλήσεως εμπορευμάτων, συναφθείσα στη Νέα Υόρκη στις 14 Ιουνίου 1974. Δεν θα ήθελα να υπεισέλθω σε λεπτομέρειες ως προς τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να ληφθεί υπόψη η σύμβαση αυτή. Εν πάση περιπτώσει, μπορεί να εφαρμοστεί, αντί του εθνικού δικαίου, προκειμένου να εκτιμηθεί το ζήτημα της παραγραφής αξιώσεων απορρεουσών από σύμβαση εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής της διεθνούς σύμβασης του 1980. Δυνάμει του άρθρου 8 της σύμβασης αυτής, η προθεσμία παραγραφής είναι καταρχήν τετραετής. Η παρατήρηση αυτή είναι ιδιαιτέρως σημαντική, καθόσον, μεταξύ των λόγων για τους οποίους σημειώθηκε παρέκκλιση από τους κανόνες της σύμβασης του 1980 τους σχετικούς με την παραγραφή ήταν η προσδοκία ότι στο ζήτημα αυτό θα ήταν δυνατή η προσαρμογή των διατάξεων της σύμβασης των σχετικών με την παραγραφή ώστε οι ρυθμίσεις αυτές να είναι συμπληρωματικές. Βλ. Kruisinga, S. A., «What consumer and commercial sales law have in commmon? A comparaison of the EC Directive on consumer sales law and the UN Convention on contracts for the international sale of goods», European Review of Private Law, τόμος 9, αριθ. 2, 2001, σ. 185.

( 20 ) Στο άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του γαλλικού κειμένου της οδηγίας 1999/44, η παραπομπή στο άρθρο 5, παράγραφος 1, γίνεται με τη χρήση του όρου «délai», ο οποίος εμφανίζεται στη δεύτερη περίοδο της διάταξης αυτής στην έκφραση «délai de prescription». Ομοίως, στο αγγλικό κείμενο, το άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας παραπέμπει στην περίοδο (period) του άρθρου 5, παράγραφος 1, όπου, στη δεύτερη περίοδο, που αφορά την προθεσμία παραγραφής, εμφανίζεται η έκφραση «limitation period». Από την αμφισημία αυτή δεν είναι απαλλαγμένη ούτε το πολωνικό κείμενο της οδηγίας, η οποία, στο άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, παραπέμπει στις περιόδους (okresów) του άρθρου 5, παράγραφος 1. Στην τελευταία αυτή διάταξη, ο όρος «okres» εμφανίζεται μόνον όσον αφορά τον προσδιορισμό των κανόνων σχετικά με την «προθεσμία παραγραφής». Στο άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του ισπανικού κειμένου της οδηγίας γίνεται παραπομπή στο άρθρο 5, παράγραφος 1, με τη χρήση της έκφρασης «plazo de responsabilidad por parte del vendedor menor que el establecido en el apartado 1 del artículo 5», παρά το γεγονός ότι ο ίδιος όρος «plazo» εμφανίζεται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, στο πλαίσιο προσδιορισμού της προθεσμίας παραγραφής (plazo de prescripción). Αμφιβολίες μπορεί να εγείρει η ιταλική απόδοση της οδηγίας. Στο άρθρο της 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο η παραπομπή γίνεται με τη χρήση της έκφρασης «periodo di tempo». Η έκφραση αυτή όμως δεν επαναλαμβάνεται στο άρθρο 5, παράγραφος 1, όπου γίνεται λόγος, αφενός, για ευθύνη του πωλητή σε περίπτωση έλλειψης συμμόρφωσης, η οποία εκδηλώνεται πριν από την παρέλευση διετίας από την ημερομηνία παράδοσης (άρθρο 5, παρ 1, πρώτη περίοδος: «il difetto di conformità si manifesta entro il termine di due anni») και, αφετέρου, για επέλευση των αποτελεσμάτων της παραγραφής (άρθρο 5, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος: «[…] prescrizione, questa non può intervenire […]»). Θα ήθελα να επισημάνω ότι σε ορισμένες γλωσσικές αποδόσεις η παραπομπή που περιλαμβάνεται στο άρθρο 7, παράγραφος 1, της οδηγίας 1999/44 δεν προκαλεί τέτοιες ερμηνευτικές δυσχέρειες. Για παράδειγμα, στο άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της λιθουανικής απόδοσης της οδηγίας γίνεται λόγος για την περίοδο ευθύνης του άρθρου 5, παράγραφος 1, της ίδιας οδηγίας («trumpesnis pardavėjo atsakomybės laikotarpis nei tas, kuris nurodytas 5 straipsnio 1 dalyje»), ενώ στο άρθρο 5, παράγραφος 1, δεύτερη περίοδος, η λιθουανική απόδοση αναφέρεται στην προθεσμία παραγραφής με τη χρήση του όρου «senaties terminas».

( 21 ) Στην περίπτωση της γερμανικής απόδοσης της οδηγίας, πρόσθετη ένδειξη μπορεί να αποτελέσει και το γράμμα του άρθρου 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, της οδηγίας 1999/44. Μολονότι ήδη το άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, πρώτη περίοδος γίνεται ήδη μνεία της δυνατότητας σύντμησης των συναρτώμενων με την πώληση περιόδων του άρθρου 5, παράγραφος 1, της οδηγίας (der Verkäufer weniger lange haftet als in Artikel 5 Absatz 1 vorgesehen), το άρθρο 7, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, διευκρινίζει επιπροσθέτως ότι η μνεία αφορά την περίοδο ευθύνης (Haftungsdauer), η οποία δεν μπορεί να είναι βραχύτερη του έτους.

( 22 ) Βλ. απόφαση της 2ας Σεπτεμβρίου 2015, Surmačs (C-127/14, EU:C:2015:522, σκέψη 28).

( 23 ) Πρόταση οδηγίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την πώληση και τις εγγυήσεις καταναλωτικών αγαθών, COM/95/0520 τελικό – COD 96/0161, σ. 13 επ.

( 24 ) Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής για την πρόταση οδηγίας σχετικά με ορισμένες πτυχές της πώλησης και των εγγυήσεων καταναλωτικών αγαθών, (ΕΕ 1997, C 66, σ. 8 και 10).

( 25 ) Βλ. κοινή θέση 51/98 του Συμβουλίου και Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της 24ης Σεπτεμβρίου 1998, για την έκδοση οδηγίας σχετικά με ορισμένες πτυχές της πώλησης και των εγγυήσεων καταναλωτικών αγαθών (ΕΕ 1998, C 333, σ. 50 και 54).

( 26 ) Βλ. απόφαση της 1ης Μαρτίου 2012, González Alonso, C-166/11 (EU:C:2012:119, σκέψη 26 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

( 27 ) Αποφάσεις της 17ης Απριλίου 2008, Quelle (C-404/06, EU:C:2008:231, σκέψη 42), και της 16ης Ιουνίου 2011, Gebr. Weber και Putz (C-65/09 και C-87/09, EU:C:2011:396, σκέψη 58). Βλ., επίσης, προτάσεις της γενικής εισαγγελέα V. Trstenjak στην υπόθεση Quelle (C-404/06, EU:C:2007:682, σημείο 48 και παρατηρήσεις στην υποσημείωση 32), καθώς και προτάσεις του γενικού εισαγγελέα J. Mazák στην υπόθεση Gebr. Weber (C-65/09, EU:C:2010:274, σημεία 30, 85 και 86).

( 28 ) Απόφαση της 17ης Απριλίου 2008, Quelle (C-404/06, EU:C:2008:231, σκέψη 42).

( 29 ) Απόφαση της 16ης Ιουνίου 2011, Gebr. Weber και Putz (C-65/09 και C-87/09, EU:C:2011:396, σκέψη 58).

( 30 ) Επισημάνθηκε όμως ότι ο αποκλεισμός του τεκμηρίου που προβλέπει η διάταξη αυτή μπορεί να αφορά μόνον την έλλειψη συμμόρφωσης που απορρέει από τη χρήση του πράγματος και όχι –όπως πιστεύω– οποιαδήποτε έλλειψη συμμόρφωσης αυτή καθαυτή. Βλ. Staudenmayer, D., «The Directive on the Sale of Consumer Goods and Associated Guarantees — A Milestone in the European Consumer and Private Law», European Review of Private Law, τόμος 4, 2000, σ. 561.

( 31 ) Στην υπόθεση της κύριας δίκης, σε σχέση με την οποία υποβλήθηκε η αίτηση προδικαστικής απόφασης, η αγωγή ασκήθηκε στις 12 Μαρτίου 2012, το όχημα παραλήφθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2010 και το ελάττωμα διαπιστώθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2010.

( 32 ) Βλ. σημείο 91 των παρουσών προτάσεων.