Συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-415/05, T-416/05 και T-423/05

Ελληνική Δημοκρατία κ.λπ.

κατά

Ευρωπαϊκής Επιτροπής

«Κρατικές ενισχύσεις – Αεροπορικός τομέας – Ενισχύσεις για την αναδιάρθρωση και την ιδιωτικοποίηση του ελληνικού εθνικού αερομεταφορέα – Απόφαση κηρύσσουσα τις ενισχύσεις ασύμβατες με την κοινή αγορά και διατάσσουσα την ανάκτησή τους – Οικονομική συνέχεια μεταξύ δύο εταιριών – Προσδιορισμός του ουσιαστικού δικαιούχου ενισχύσεως προς τον σκοπό της ανακτήσεώς της – Κριτήριο του ιδιώτη επιχειρηματία – Συμβατότητα της ενισχύσεως με την κοινή αγορά – Υποχρέωση αιτιολογήσεως»

Περίληψη της αποφάσεως

1. Διαδικασία – Παρέμβαση – Προϋποθέσεις παραδεκτού – Συμφέρον στην επίλυση της διαφοράς – Έννοια

(Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρο 40, εδ. 2)

2. Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Αναζήτηση παράνομης ενισχύσεως – Προσδιορισμός του οφειλέτη σε περίπτωση μεταβιβάσεως στοιχείων του ενεργητικού – Κριτήριο της «οικονομικής συνέχειας» της επιχειρήσεως

(Άρθρο 88 § 2 ΕΚ)

3. Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Αναζήτηση παράνομης ενισχύσεως – Υπολογισμός του ποσού που πρέπει να αναζητηθεί και προσδιορισμός των αποδεκτών των διαταγών ανακτήσεως – Δυσχέρειες κράτους μέλους – Καθήκον συνεργασίας μεταξύ της Επιτροπής και του κράτους μέλους

(Άρθρα 10 ΕΚ και 88 § 2 ΕΚ)

4. Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Έννοια – Εκτίμηση με βάση το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή – Εκτίμηση από πλευράς όλων των κρίσιμων στοιχείων της επίμαχης πράξεως και του πλαισίου της

(Άρθρο 87 § 1 ΕΚ)

5. Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Έννοια – Πλεονέκτημα παρασχεθέν στους αποδέκτες κρατικής ενισχύσεως – Υποχρέωση συνεκτιμήσεως των αποτελεσμάτων ενός μέτρου προς καθορισμό του πλεονεκτήματος που παρασχέθηκε στον αποδέκτη

(Άρθρο 87 § 1 ΕΚ)

6. Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Έννοια – Εφαρμογή του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή – Ενισχύσεις συνιστάμενες στην καταβολή, για υπομίσθωση αεροσκαφών, μισθωμάτων χαμηλότερων από τα καταβαλλόμενα στο πλαίσιο των κύριων συμβάσεων

(Άρθρο 87 § 1 ΕΚ)

7. Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Εξέταση από την Επιτροπή – Νέες ενισχύσεις – Βάρος αποδείξεως – Κατανομή μεταξύ της Επιτροπής και του κράτους μέλους – Προϋπόθεση – Τήρηση των αντιστοίχων διαδικαστικών υποχρεώσεων

(Άρθρα 10 ΕΚ, 87 § 1 ΕΚ και 88 §§ 2 και 3 ΕΚ)

8. Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Εξέταση από την Επιτροπή – Επιμελής και αμερόληπτη εξέταση – Δυνατότητα λήψεως αποφάσεως βάσει των διαθεσίμων πληροφοριών – Προϋποθέσεις

(Άρθρα 10 ΕΚ, 87 § 1 ΕΚ και 88 ΕΚ)

9. Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Νόθευση του ανταγωνισμού – Επηρεασμός του εμπορίου μεταξύ των κρατών μελών – Ελευθέρωση ενός οικονομικού τομέα σε κοινοτικό επίπεδο

(Άρθρο 87 § 1 ΕΚ)

10. Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Αναζήτηση παράνομης ενισχύσεως – Ενδεχόμενη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη τρίτου ενδιαφερομένου – Προστασία – Προϋποθέσεις και όρια

(Άρθρο 88 §§ 2 και 3 ΕΚ)

11. Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη – Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα το ασυμβίβαστο ενισχύσεως με την κοινή αγορά και διατάσσουσα την επιστροφή της – Υποχρέωση αιτιολογήσεως όσον αφορά τον τρόπο υπολογισμού του επιστρεπτέου ποσού

12. Κοινοτικό δίκαιο – Αρχές – Δικαιώματα άμυνας – Εφαρμογή στις διοικητικές διαδικασίες που κινεί η Επιτροπή – Έκταση

1. Στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, οσάκις αναγνωρίζεται σε παρεμβαίνοντα άμεσο και ενεστώς συμφέρον στην επίλυση της διαφοράς, κατά την έννοια του άρθρου 40, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου, με το σκεπτικό ότι ο παρεμβαίνων, αφενός, βρισκόταν σε κατάσταση ανταγωνισμού με τους αποδέκτες των ενισχύσεων και, αφετέρου, είχε μετάσχει ενεργώς στην επίσημη διαδικασία εξετάσεως που οδήγησε στην έκδοση της αποφάσεως με την οποία διαπιστώθηκε το ασυμβίβαστο των ενισχύσεων αυτών με την κοινή αγορά και η οποία είναι ευνοϊκή για αυτόν, ο παρεμβαίνων διατηρεί τέτοιο άμεσο και ενεστώς συμφέρον επί όσο χρονικό διάστημα αναγνωρίζεται στους αποδέκτες των ενισχύσεων συμφέρον να ζητήσουν την ακύρωση της αποφάσεως αυτής. Πράγματι, ο παρεμβαίνων διατηρεί παράλληλο δικαίωμα να παρεμβαίνει υπέρ της Επιτροπής προς υπεράσπιση της νομιμότητας αυτής της αποφάσεως, έστω και προκειμένου να προβάλει αξιώσεις αποζημιώσεως, ακολουθούμενες, ενδεχομένως, από την άσκηση αγωγών, στηριζόμενες στην παράνομη χορήγηση ενισχύσεων που του προξένησαν ζημία.

(βλ. σκέψη 64)

2. Στην περίπτωση που μια ενίσχυση χορηγήθηκε σε εταιρία αντιμετωπίζουσα δυσχέρειες η οποία μεταβίβασε ορισμένα στοιχεία του ενεργητικού της σε νέα εταιρία δημιουργηθείσα από τη διχοτόμηση των δραστηριοτήτων της, η νέα αυτή εταιρία μπορεί να θεωρηθεί ως ο πραγματικός αποδέκτης των ενισχύσεων εφόσον υπάρχει οικονομική συνέχεια μεταξύ των δύο αυτών εταιριών, Αντιθέτως, αν δεν υφίσταται οικονομική συνέχεια μεταξύ των δύο εταιριών, δεν μπορεί να ζητηθεί από τη νέα εταιρία να επιστρέψει τις παράνομες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στην αρχική εταιρία μετά την απόσχιση με μόνο αιτιολογικό ότι η εταιρία αυτή αντλεί έμμεσο όφελος από τις ενισχύσεις αυτές.

Προκειμένου να εκτιμηθεί κατά πόσον η υποχρέωση ανακτήσεως της ενισχύσεως που χορηγήθηκε σε αντιμετωπίζουσα δυσχέρειες εταιρία μπορεί να επεκταθεί και στη νέα εταιρία προς την οποία η παλαιά αυτή εταιρία μεταβίβασε ορισμένα στοιχεία του ενεργητικού της, όταν η μεταβίβαση αυτή επιτρέπει τη διαπίστωση της ύπαρξης οικονομικής συνέχειας μεταξύ των δύο εταιριών, μπορούν να ληφθούν υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία: το αντικείμενο της μεταβιβάσεως (στοιχεία του ενεργητικού και του παθητικού, χρησιμοποίηση του ίδιου εργατικού δυναμικού, δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία), το τίμημα της μεταβιβάσεως, η ταυτότητα των μετόχων ή των ιδιοκτητών της προς ην η μεταβίβαση και της αρχικής επιχειρήσεως, το χρονικό σημείο κατά το οποίο πραγματοποιήθηκε η μεταβίβαση (μετά την έναρξη της έρευνας, την κίνηση της διαδικασίας ή την έκδοση της τελικής αποφάσεως) ή, ακόμα, η οικονομική λογική της πράξεως. Εν πάση περιπτώσει, τα κριτήρια του προσδιορισμού του πραγματικού αποδέκτη μιας ενισχύσεως έχουν αντικειμενικό χαρακτήρα.

Ο σκοπός της υποχρεώσεως της ανακτήσεως μιας ενισχύσεως συνίσταται στην αποκατάσταση του ανταγωνισμού στον οικείο οικονομικό τομέα, και όχι στο να επιτρέψει στη δημόσια αρχή να εισπράξει τις απαιτήσεις της. Υπ’ αυτήν την έννοια, η οικονομική λογική μιας πράξεως μεταβιβάσεως στοιχείων του ενεργητικού πρέπει να εξετάζεται από την οπτική γωνία της αποκαταστάσεως του ανταγωνισμού στον συγκεκριμένο τομέα.

(βλ. σκέψεις 104-106, 135, 146, 148)

3. Στην απόφαση με την οποία διαπιστώνεται το ασυμβίβαστο μιας ενισχύσεως με την κοινή αγορά και διατάσσεται η ανάκτησή της, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να διευκρινίζει σε ποιο βαθμό κάθε αποδέκτρια επιχείρηση επωφελήθηκε του ποσού της επίμαχης ενισχύσεως. Στο εμπλεκόμενο κράτος μέλος εναπόκειται να καθορίσει το ποσό που πρέπει να επιστρέψει καθεμία από τις επιχειρήσεις αυτές κατά την ανάκτηση της ενισχύσεως. Αρκεί η απόφαση της Επιτροπής να περιλαμβάνει στοιχεία που να επιτρέπουν στον αποδέκτη της να προσδιορίσει ο ίδιος, χωρίς υπερβολικές δυσχέρειες, το ποσό αυτό. Σε περίπτωση απρόβλεπτων δυσκολιών, το κράτος αυτό μπορεί να θέσει τα προβλήματά του στην κρίση της Επιτροπής, οπότε αυτή και το συγκεκριμένο κράτος οφείλουν, βάσει του καθήκοντος ειλικρινούς συνεργασίας που καθιερώνεται, μεταξύ άλλων, από το άρθρο 10 ΕΚ, να συνεργασθούν καλοπίστως για να υπερπηδήσουν τις δυσχέρειες τηρουμένων πλήρως των διατάξεων της Συνθήκης, ιδίως δε εκείνων που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις.

(βλ. σκέψεις 126, 315-318)

4. Από πλευράς των διατάξεων του άρθρου 87 ΕΚ, η Επιτροπή υποχρεούται πάντοτε να εξετάζει όλα τα κρίσιμα στοιχεία της επίμαχης πράξεως και το πλαίσιό της, ιδίως κατά την εφαρμογή του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή. Η Επιτροπή οφείλει να εξακριβώνει, βάσει του συνόλου των κρίσιμων στοιχείων, κατά πόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ.

Η Επιτροπή έχει μεν δικαίωμα να λάβει υπόψη το πλαίσιο των επίμαχων μέτρων, π.χ. το ότι οι ενισχύσεις αυτές χορηγήθηκαν στο πλαίσιο αναδιαρθρώσεως ή ιδιωτικοποιήσεως, δεν παύει, ωστόσο, να είναι υποχρεωμένη να εξετάσει αν, βάσει του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή, τα επίμαχα μέτρα αντιστοιχούσαν σε εμπορικές συναλλαγές συνήθεις σε μια οικονομία της αγοράς.

Ακόμα και όταν ένα μέτρο αποτελεί συνέχεια μέτρων της ιδίας φύσεως τα οποία χαρακτηρίστηκαν ως κρατικές ενισχύσεις, η περίσταση αυτή δεν αποκλείει a priori το ενδεχόμενο να πληροί το εν λόγω μέτρο το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία αγοράς. Εν πάση περιπτώσει, στον δικαστή της Ένωσης εναπόκειται να εξακριβώσει αν, βάσει των κρίσιμων στοιχείων, το μέτρο αυτό μπορεί ευλόγως να διαχωριστεί από τα προγενέστερα μέτρα ενισχύσεων και να θεωρηθεί, από πλευράς εφαρμογής του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή, ως αυτοτελές μέτρο.

(βλ. σκέψεις 172-177)

5. Από το άρθρο 87, παράγραφος 1, ΕΚ προκύπτει ότι η έννοια της ενισχύσεως είναι έννοια αντικειμενική και εξαρτάται μόνον από το ζήτημα αν ένα κρατικό μέτρο απονέμει ή όχι πλεονέκτημα σε μία επιχείρηση ή σε ορισμένες επιχειρήσεις. Ειδικότερα, για να καθοριστεί αν ένα μέτρο μπορεί να συνιστά κρατική ενίσχυση, πρέπει να λαμβάνονται κυρίως υπόψη τα αποτελέσματα που έχει το μέτρο αυτό στις ωφελούμενες επιχειρήσεις, και όχι η κατάσταση των δημοσίων ή ιδιωτικών οργανισμών που χορήγησαν την ενίσχυση.

(βλ. σκέψεις 211-212)

6. Προς τον σκοπό της εφαρμογής του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή, πρέπει να εκτιμάται αν τα επίμαχα μέτρα παρέχουν στη δικαιούχο επιχείρηση οικονομικό όφελος το οποίο η επιχείρηση αυτή δεν θα είχε αποκομίσει υπό τις συνήθεις συνθήκες της αγοράς. Ο εύλογος χαρακτήρας της συγκεκριμένης ενέργειας των δημοσίων αρχών ή της δημόσιας επιχειρήσεως που χορήγησαν την ενίσχυση δεν αρκεί για να καταστήσει τη συμπεριφορά αυτή σύμφωνη με το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή.

Όσον αφορά ενίσχυση χορηγηθείσα υπό μορφή μισθωμάτων, για την υπομίσθωση αεροσκαφών, χαμηλότερων από τα μισθώματα που καταβάλλονται δυνάμει των κύριων συμβάσεων, προς τον σκοπό της εφαρμογής του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή, είναι αναγκαία η σύγκριση των επίμαχων μισθωμάτων με εκείνα που ισχύουν στην αγορά. Η Επιτροπή οφείλει να εξετάζει, σύμφωνα με το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή, κατά πόσον τα μισθώματα ήταν πράγματι χαμηλότερα από εκείνα που η υπομισθώτρια επιχείρηση θα είχε καταβάλει υπό τις συνήθεις συνθήκες της αγοράς.

(βλ. σκέψεις 213-214)

7. Στην Επιτροπή εναπόκειται να αποδείξει τη χορήγηση νέων ενισχύσεων. Πράγματι, από τις διατάξεις του άρθρου 88, παράγραφοι 2 και 3, ΕΚ προκύπτει ότι, ελλείψει τέτοιας αποδείξεως, τα νέα μέτρα δεν μπορούν να θεωρηθούν ως κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ.

Ωστόσο, η εφαρμογή αυτού του κανόνα περί του βάρους της αποδείξεως εξαρτάται από την τήρηση, εκ μέρους της Επιτροπής και του ενδιαφερομένου κράτους μέλους, των αντιστοίχων διαδικαστικών υποχρεώσεών τους, στο πλαίσιο της εκ μέρους του οργάνου αυτού ασκήσεως της εξουσίας που διαθέτει προκειμένου να υποχρεώσει το κράτος μέλος να του παράσχει όλα απαιτούμενα πληροφοριακά στοιχεία.

Αντιθέτως, το βάρος αποδείξεως του συμβατού χαρακτήρα μιας ενισχύσεως με την κοινή αγορά, κατά παρέκκλιση από τις διατάξεις του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ, φέρει, καταρχήν, το οικείο κράτος μέλος, το οποίο οφείλει να αποδείξει ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις μιας τέτοιας παρεκκλίσεως.

(βλ. σκέψεις 224-225, 329)

8. Η Επιτροπή μπορεί να εκδώσει απόφαση βάσει των διαθέσιμων στοιχείων, σε περίπτωση που το κράτος μέλος, κατά παράβαση του απορρέοντος από το άρθρο 10 ΕΚ καθήκοντος συνεργασίας που υπέχει έναντι του οργάνου αυτού, δεν της παρέχει τα πληροφοριακά στοιχεία που του ζήτησε είτε προκειμένου να εξετάσει τον χαρακτηρισμό και το συμβατό με την κοινή αγορά μιας νέας ή μιας τροποποιημένης ενισχύσεως, είτε προκειμένου να ελέγξει τη σύννομη εφαρμογή προηγουμένως εγκριθείσας ενισχύσεως. Πάντως, πριν λάβει μια τέτοια απόφαση, η Επιτροπή οφείλει να ζητήσει από το κράτος μέλος να της παράσχει, εντός της προθεσμίας που του τάσσει, όλα τα απαραίτητα προς άσκηση του ελέγχου της έγγραφα και πληροφοριακά στοιχεία. Μόνον αν το κράτος μέλος παραλείψει, παρά τη διαταγή της Επιτροπής, να της παράσχει τα στοιχεία που του ζητήθηκαν, μπορεί η Επιτροπή να τερματίσει τη διαδικασία και να εκδώσει απόφαση βάσει των στοιχείων που έχει στη διάθεσή της. Οι διαδικαστικές αυτές υποχρεώσεις επιβάλλονται στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος και στην Επιτροπή προκειμένου να μπορεί η Επιτροπή να ασκεί τον έλεγχό της βάσει αρκούντως σαφών και ακριβών πληροφοριακών στοιχείων, διασφαλιζομένου συγχρόνως του δικαιώματος ακροάσεως του ενδιαφερομένου κράτους μέλους. Πράγματι, ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας σε κάθε διαδικασία κινούμενη εναντίον ενός προσώπου και ικανή να καταλήξει σε βλαπτική γι’ αυτό πράξη συνιστά θεμελιώδη αρχή του δικαίου της Ένωσης και πρέπει να διασφαλίζεται ακόμη και εν απουσία ειδικής κανονιστικής ρυθμίσεως.

Δεν μπορεί να προσαφθεί στο κράτος μέλος ότι δεν παρέσχε επαρκείς πληροφορίες στην Επιτροπή όταν η απόφαση περί κινήσεως της επίσημης διαδικασίας εξετάσεως δεν περιέχει προκαταρκτική αξιολόγηση των επίμαχων μέτρων, προκειμένου να καθοριστεί κατά πόσον ενείχαν στοιχείο ενισχύσεως, και εφόσον, κατά τη διοικητική διαδικασία, δεν υπήρξε, αφενός, καμία ρητή αμφισβήτηση των εν λόγω μέτρων και, αφετέρου, η παραμικρή αίτηση παροχής πληροφοριών σχετικά με το κατά πόσον τα μέτρα αυτά ήταν σύμφωνα με τις συνθήκες που ίσχυαν στην αγορά.

Στην περίπτωση αυτή, εναπόκειται στην Επιτροπή, σύμφωνα με την υποχρέωση επιμελούς και αμερόληπτης εξετάσεως προς το συμφέρον της ορθής εφαρμογής των θεμελιωδών κανόνων της Συνθήκης περί κρατικών ενισχύσεων, να συνεχίσει και να εμβαθύνει την έρευνά της, προκειμένου να εξακριβώσει κατά πόσον τα επίμαχα μέτρα ήταν σύμφωνα με το κριτήριο του ιδιώτη επιχειρηματία. Προς τούτο, οφείλει είτε να απευθύνει στο κράτος μέλος διαταγή παροχής συμπληρωματικών πληροφοριών, προσδιορίζοντας τη φύση των ζητουμένων πληροφοριών, είτε να μεριμνήσει για τη διενέργεια συμπληρωματικής πραγματογνωμοσύνης.

(βλ. σκέψεις 226, 229, 240, 246, 248-249)

9. Προς δικαιολόγηση του χαρακτηρισμού ενός μέτρου ως κρατικής ενισχύσεως, η Επιτροπή υποχρεούται, σύμφωνα με το άρθρο 87, παράγραφος 1, ΕΚ, να αποδείξει την ύπαρξη απειλής στρεβλώσεως του ανταγωνισμού, πράγμα το οποίο συμβαίνει όταν το εν λόγω μέτρο ενισχύει την θέση της δικαιούχου επιχειρήσεως σε σχέση με άλλες επιχειρήσεις, οι οποίες αποτελούν ανταγωνίστριες επιχειρήσεις σε έναν τομέα που έχει αποτελέσει αντικείμενο ελευθερώσεως σε κοινοτικό επίπεδο.

(βλ. σκέψη 312)

10. Η χορήγηση κρατικών ενισχύσεων, ακόμα και υπό τη μορφή εγγυήσεων, δεν μπορεί να θεμελιώσει τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη τρίτων στη νομιμότητα αυτών των εγγυήσεων, αν αυτές χορηγήθηκαν κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 88, παράγραφος 3, ΕΚ. Πράγματι, εναπόκειται στους τρίτους ενδιαφερομένους να επιδείξουν την απαραίτητη σύνεση και επιμέλεια και να βεβαιωθούν ότι οι κανόνες του κοινοτικού δικαίου στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων τηρήθηκαν.

(βλ. σκέψη 354)

11. Απόφαση διαπιστώνουσα το ασυμβίβαστο ενισχύσεως με την κοινή αγορά, η οποία δεν περιέχει λεπτομερή κατάσταση των επίμαχων μέτρων ενισχύσεων, επιτρέπει ωστόσο, την ποσοτικοποίηση των επίμαχων ενισχύσεων, βάσει των αρκούντως επακριβών ενδείξεων που περιέχονται στις αιτιολογικές σκέψεις της αποφάσεως, από τις οποίες δεν μπορεί να αποχωριστεί το διατακτικό, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ανεπαρκώς αιτιολογημένη σχετικώς. Πράγματι, στις αρχές του κράτους μέλους εναπόκειται να προβούν, στο πλαίσιο ειλικρινούς συνεργασίας με την Επιτροπή, στην ποσοτικοποίηση κατά την εκτέλεση της αποφάσεως με την οποία διαπιστώνεται το ασυμβίβαστο της ενισχύσεως με την κοινή αγορά.

(βλ. σκέψη 388)

12. Ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας, στο πλαίσιο οποιασδήποτε διαδικασίας που κινείται κατά προσώπου και δύναται να καταλήξει στην έκδοση βλαπτικής γι’ αυτό πράξεως, συνιστά θεμελιώδη αρχή του δικαίου της Ένωσης που πρέπει να διασφαλίζεται, έστω και ελλείψει ειδικής ρυθμίσεως. Στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, η Επιτροπή δεν μπορεί, προκειμένου να προβεί στην εκτίμηση μέτρου υπό το πρίσμα των διατάξεων του άρθρο 87 ΕΚ, να στηριχθεί σε στοιχεία που συνέλεξε από τρίτους, παρά μόνον εφόσον παράσχει στο οικείο κράτος τη δυνατότητα να διατυπώσει τις παρατηρήσεις του επί των στοιχείων αυτών.

Δεν είναι, αυτή καθαυτήν, ικανή να θίξει τα δικαιώματα άμυνας του κράτους μέλους αυτού η παράλειψη κοινοποιήσεως στο εν λόγω κράτος μέλος μιας εκθέσεως η οποία στηρίζεται αποκλειστικά σε στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από τις αποδέκτριες των κρατικών ενισχύσεων επιχειρήσεις στο πλαίσιο επιτόπιας έρευνας των εμπειρογνωμόνων της Επιτροπής και τα οποία δεν περιλαμβάνουν κανένα πραγματικό στοιχείο που να αγνοούν οι ωφελούμενες από τα επίμαχα μέτρα επιχειρήσεις, οι οποίες ανήκουν εξ ολοκλήρου στο κράτος μέλος.

(βλ. σκέψεις 399-401)

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (έκτο τμήμα)

της 13ης Σεπτεμβρίου 2010 ( )

«Κρατικές ενισχύσεις – Αεροπορικός τομέας – Ενισχύσεις για την αναδιάρθρωση και την ιδιωτικοποίηση του ελληνικού εθνικού αερομεταφορέα – Απόφαση κηρύσσουσα τις ενισχύσεις ασύμβατες με την κοινή αγορά και διατάσσουσα την ανάκτησή τους – Οικονομική συνέχεια μεταξύ δύο εταιριών – Προσδιορισμός του ουσιαστικού δικαιούχου ενισχύσεως προς τον σκοπό της ανακτήσεώς της – Κριτήριο του ιδιώτη επιχειρηματία – Συμβατότητα της ενισχύσεως με την κοινή αγορά –Υποχρέωση αιτιολογήσεως»

Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T‑415/05, T-416/05 και T-423/05,

Ελληνική Δημοκρατία, εκπροσωπούμενη από την A. Σαμώνη-Ράντου και τον Π. Μυλωνόπουλο,

προσφεύγουσα στην υπόθεση T-415/05,

Ολυμπιακές Αερογραμμές ΑΕ, με έδρα την Καλλιθέα (Ελλάδα) εκπροσωπούμενη από τον Β. Χριστιανό, δικηγόρο,

προσφεύγουσα στην υπόθεση T-416/05,

Ολυμπιακή Αεροπορία Υπηρεσίες ΑΕ, με έδρα την Αθήνα, εκπροσωπούμενη από τους Π. Ανέστη και Σ. Μαυρογένη, δικηγόρους, την S. Jordan και τον T. Soames, solicitors, και τον D. Geradin, δικηγόρο,

προσφεύγουσα στην υπόθεση T-423/05,

κατά

Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εκπροσωπουμένης από τους Δ. Τριανταφύλλου και T. Scharf,

καθής,

υποστηριζομένης από την

Αεροπορία Αιγαίου Αεροπορική ΑΕ, με έδρα την Αθήνα, εκπροσωπουμένης από τον Ν. Κεραμίδα και, στην υπόθεση Τ-416/05, επίσης από τους Ν. Κορογιαννάκη, Ι. Δρυλλεράκη και Ε. Δρυλλεράκη, δικηγόρους,

παρεμβαίνουσα στις υποθέσεις T-416/05 και T-423/05,

με αντικείμενο αίτημα ακυρώσεως της αποφάσεως C(2005)2706 τελικό της Επιτροπής, της 14ης Σεπτεμβρίου 2005, περί κρατικών ενισχύσεων προς την Ολυμπιακή Αεροπορία Υπηρεσίες ΑΕ [C 11/2004 (ex NN 4/2003) – Ολυμπιακή Αεροπορία – Αναδιάρθρωση και ιδιωτικοποίηση],

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),

συγκείμενο από τους M. Jaeger, Πρόεδρο, A. W. H. Meij (εισηγητή) και L. Truchot, δικαστές,

γραμματέας: K. Pocheć, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 14ης Ιουνίου 2010,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Ιστορικό της διαφοράς

1 Στις 14 Σεπτεμβρίου 2005, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση C(2005)2706 τελικό, σχετικά με κρατικές ενισχύσεις προς την Ολυμπιακή Αεροπορία Υπηρεσίες ΑΕ [C 11/2004 (ex NN 4/2003) – Ολυμπιακή Αεροπορία – Αναδιάρθρωση και ιδιωτικοποίηση»] (στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση).

2 Προς διευκόλυνση της ιδιωτικοποιήσεως της αεροπορικής εταιρίας Ολυμπιακή Αεροπορία ΑΕ (Olympic Airways), ανήκουσας πλήρως στο Δημόσιο και έχουσας, από τον Δεκέμβριο του 2003, την επωνυμία Ολυμπιακή Αεροπορία Υπηρεσίες (Olympic Airways Services) (στο εξής: ΟΑ), το άρθρο 27 του ελληνικού νόμου 3185/2003, της 9ης Σεπτεμβρίου 2009, περί τροποποιήσεως του νόμου 2668/1998, εναρμονίσεως με την οδηγία 2002/39/ΕΚ, επιλύσεως ζητημάτων σχετικών με τα ελληνικά ταχυδρομεία και άλλων ζητημάτων (ΦΕΚ A΄ 229/26.9.2003, στο εξής: νόμος 3185/2003), που επιγράφεται «Μετασχηματισμός Ομίλου Ολυμπιακής Αεροπορίας», προέβλεπε, μεταξύ άλλων, ότι «Οι εταιρείες του Ομίλου Ολυμπιακής Αεροπορίας [θα μετασχηματιστούν] με απόσχιση των κλάδων ή τμημάτων ή λειτουργιών του πτητικού έργου με συγχώνευση ή απορρόφησή τους από υφιστάμενη εταιρεία του Ομίλου».

3 Κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 27 του νόμου 3185/2003, οι πτητικές δραστηριότητες της ΟΑ και της θυγατρικής της, Ολυμπιακής Αεροπλοΐας ΑΕ (Olympic Aviation), αποσχίστηκαν και ενσωματώθηκαν σε άλλη θυγατρική της ΟΑ, τις Μακεδονικές Αερογραμμές ΑΕ (Macedonian Airways), η οποία ονομάστηκε Ολυμπιακές Αερογραμμές ΑΕ (Olympic Airlines, στο εξής: NOA). Όπως προκύπτει από τη δικογραφία και επιβεβαιώθηκε από τους διαδίκους κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η νέα αεροπορική εταιρία ΝΟΑ συστάθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2003 και άρχισε να λειτουργεί στις 12 Δεκεμβρίου 2003. Την ημερομηνία αυτή, η εταιρία OA έπαυσε κάθε πτητική δραστηριότητα και διατήρησε τις δραστηριότητες επίγειας εξυπηρετήσεως, συντηρήσεως και εκπαιδεύσεως. Το σύνολο του κεφαλαίου της νέας αεροπορικής εταιρίας ΝΟΑ μεταβιβάσθηκε άμεσα στην Ελληνική Δημοκρατία.

4 Η οικονομική κατάσταση της ΟΑ και οι δημόσιες οικονομικές ενισχύσεις που παρασχέθηκαν στην εταιρία αυτή και στη νέα αεροπορική εταιρία ΝΟΑ αποτέλεσαν το αντικείμενο πολλών αποφάσεων της Επιτροπής.

Απόφαση 2003/372/ΕΚ

5 Στις 11 Δεκεμβρίου 2002, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 2003/372/ΕΚ για ενίσχυση που χορήγησε η Ελλάδα στην OA (ΕΕ 2003, L 132, σ. 1, στο εξής: απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002), με την οποία κήρυξε ασύμβατες με την κοινή αγορά τις ενισχύσεις αναδιαρθρώσεως προς την OA που είχαν εγκριθεί το 1994, το 1998 και το 2000, καθώς και παράνομες νέες ενισχύσεις. Όσον αφορά τις ενισχύσεις αναδιαρθρώσεως, η απόφαση αυτή στηρίχθηκε, ιδίως, στη διαπίστωση ότι δεν είχαν επιτευχθεί οι περισσότεροι στόχοι του σχεδίου αναδιαρθρώσεως της OA του 1998, που αφορούσαν την αποκατάσταση της μεσοπρόθεσμης και μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της εταιρίας αυτής, και δεν είχαν τηρηθεί πλήρως οι όροι που συνόδευαν τις αποφάσεις εγκρίσεως. Δυνάμει του άρθρου 3 της αποφάσεως της 11ης Δεκεμβρίου 2002, η Ελληνική Δημοκρατία κλήθηκε να ανακτήσει μέρος των καταβληθεισών ενισχύσεων αναδιαρθρώσεως, δηλαδή ποσό 41 εκατομμυρίων ευρώ, καθώς και τις νέες παράνομες ενισχύσεις, οι οποίες κρίθηκαν ασύμβατες με την κοινή αγορά.

6 Το άρθρο 1, πρώτο εδάφιο, στοιχείο β΄, της αποφάσεως της 11ης Δεκεμβρίου 2002 όριζε ότι ήταν ασύμβατη με την κοινή αγορά η ενίσχυση αναδιαρθρώσεως που η Ελληνική Δημοκρατία χορήγησε στην OA υπό μορφή νέων εγγυήσεων δανείων ύψους 378 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ (USD), σχετικά με δάνεια για την αγορά νέων αεροσκαφών και για τις επενδύσεις που ήταν αναγκαίες για τη μετεγκατάστασή της στο νέο αεροδρόμιο των Σπάτων (Ελλάδα).

7 Με απόφαση της 12ης Μαΐου 2005, C-415/03, Επιτροπή κατά Ελλάδας (Συλλογή 2005, σ. I-3875, στο εξής: απόφαση της 12ης Μαΐου 2005), το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η Ελληνική Δημοκρατία, μη λαμβάνοντας εντός της ταχθείσας προθεσμίας όλα τα αναγκαία μέτρα για την επιστροφή, σύμφωνα με το άρθρο 3 της αποφάσεως αυτής, των ενισχύσεων που κρίθηκαν ασύμβατες με την κοινή αγορά, με εξαίρεση τις σχετικές με τις εισφορές προς τον εθνικό οργανισμό κοινωνικών ασφαλίσεων (ΙΚΑ), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπείχε από την απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002.

8 Στην απόφαση αυτή (σκέψεις 32 έως 34), το Δικαστήριο έλαβε, μεταξύ άλλων, υπόψη το γεγονός ότι, από τα πληροφοριακά στοιχεία που προσκόμισε η Επιτροπή και τα οποία δεν αντέκρουσαν οι ελληνικές αρχές, προέκυπτε ότι η Ελληνική Δημοκρατία είχε μεταβιβάσει τα πλέον αποδοτικά στοιχεία του ενεργητικού της OA, ελεύθερα χρεών, στη NOA, η οποία ανήκε επίσης στο εν λόγω κράτος μέλος και έχαιρε ειδικής προστασίας έναντι των πιστωτών, κατά παρέκκλιση από τις διατάξεις του κοινού δικαίου και των υποχρεώσεων του εμπορικού δικαίου. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η νομική αυτή κατασκευή καθιστούσε αδύνατη, δυνάμει του εθνικού δικαίου, την ανάκτηση των χορηγηθεισών ενισχύσεων και εμπόδιζε την ουσιαστική εκτέλεση της αποφάσεως της 11ης Δεκεμβρίου 2002 καθώς και την ανάκτηση των ενισχύσεων.

9 Κατόπιν της προσφυγής ακυρώσεως που είχε ασκήσει η OA κατά της αποφάσεως της 11ης Δεκεμβρίου 2002, το Πρωτοδικείο, με απόφαση της 12ης Σεπτεμβρίου 2007, T-68/03, Ολυμπιακή Αεροπορία Υπηρεσίες κατά Επιτροπής (Συλλογή 2007, σ. II‑2911), ακύρωσε εν μέρει την απόφαση αυτή, καθόσον αφορούσε την ανοχή ως προς τη διαιώνιση της μη καταβολής, αφενός, των οφειλομένων από την ΟΑ στον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών (ΔΑΑ) αερολιμενικών τελών και, αφετέρου, του οφειλομένου από την ΟΑ φόρου προστιθεμένης αξίας επί των καυσίμων και των ανταλλακτικών. Το Πρωτοδικείο απέρριψε την προσφυγή ως προς τις λοιπές νέες παράνομες ενισχύσεις, καθώς και τις ενισχύσεις αναδιαρθρώσεως.

10 Εκτιμώντας ότι η Ελληνική Δημοκρατία δεν έλαβε τα μέτρα που συνεπαγόταν η εκτέλεση της αποφάσεως της 12ης Μαΐου 2005, η Επιτροπή άσκησε προσφυγή λόγω παραβάσεως δυνάμει του άρθρου 228 ΕΚ. Με απόφαση της 7ης Ιουλίου 2009, C-369/07, Επιτροπή κατά Ελλάδας (η οποία δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψεις 68, 72, 109, 143 και 145), το Δικαστήριο δέχθηκε, καταρχήν, ότι πράξη συμψηφισμού, εφόσον προβλέπεται από την εθνική έννομη τάξη ως τρόπος αποσβέσεως ενοχής, μπορεί να συνιστά κατάλληλο μέσο διά του οποίου δύναται να ανακτηθεί μια κρατική ενίσχυση. Εξάλλου, το Δικαστήριο έκρινε ότι, με την επιφύλαξη της εφαρμογής των περί κρατικών ενισχύσεων κοινοτικών κανόνων, επιβαλλόταν η διαπίστωση, για τις ανάγκες της υπό κρίση διαδικασίας λόγω παραβάσεως, ότι η Ελληνική Δημοκρατία είχε αποδείξει την ύπαρξη απαιτητής αξιώσεως της ΟΑ, ύψους 601 289 003 ευρώ, απορρέουσας από τη διαιτητική απόφαση της 6ης Δεκεμβρίου 2006, δυνάμει της οποίας η Ελληνική Δημοκρατία είχε υποχρεωθεί να καταβάλει στην ΟΑ ορισμένες αποζημιώσεις. Καίτοι παρατήρησε ότι το ποσό αυτό σαφώς υπερέβαινε το σύνολο των ποσών των ενισχύσεων που έπρεπε να ανακτηθούν σε εκτέλεση της αποφάσεως της 11ης Δεκεμβρίου 2002, το Δικαστήριο έκρινε ότι η Ελληνική Δημοκρατία δεν απέδειξε επαρκώς κατά νόμο, όσον αφορά ένα μέρος των παρανόμων νέων ενισχύσεων τις οποίες αφορούσε η απόφαση αυτή, ότι οι ενισχύσεις αυτές είχαν επιστραφεί. Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο, επέβαλε συναφώς τη σωρευτική καταβολή χρηματικής ποινής και κατ’ αποκοπήν ποσού.

Προσβαλλόμενη απόφαση

11 Με έγγραφο της 3ης Μαρτίου 2003, οι ελληνικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή για την εξέλιξη της διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεως της OA. Κατά τη διάρκεια του 2003 έγινε ανταλλαγή αλληλογραφίας μεταξύ των αρχών αυτών και της Επιτροπής όσον αφορά την αναδιάρθρωση της αεροπορικής εταιρίας ΟΑ ενόψει της ιδιωτικοποιήσεώς της.

12 Ελλείψει επίσημης κοινοποιήσεως τυχόν κρατικών ενισχύσεων, η Επιτροπή εξέδωσε, στις 8 Σεπτεμβρίου 2003, απόφαση καλώντας την Ελληνική Δημοκρατία να της παράσχει όλες τις αναγκαίες πληροφορίες προκειμένου να εξετάσει, από απόψεως των διατάξεων του άρθρου 87 ΕΚ, τα μέτρα σχετικά με την αναδιάρθρωση και την ιδιωτικοποίηση της αεροπορικής εταιρίας OA, τα οποία ενείχαν ενδεχομένως στοιχεία κρατικής ενισχύσεως.

13 Στις 25 Σεπτεμβρίου 2003, ανταγωνιστική αεροπορική εταιρία, η Αεροπορία Αιγαίου Αεροπορική ΑΕ (Aegean Airlines, στο εξής: «Αεροπορία Αιγαίου» ή «παρεμβαίνουσα»), υπέβαλε καταγγελία στην Επιτροπή σχετικά με τη διαδικασία ιδιωτικοποιήσεως της OA.

14 Με έγγραφο της 29ης Σεπτεμβρίου 2003, οι ελληνικές αρχές κοινοποίησαν στην Επιτροπή τον νόμο 3185/2003, καθώς και την απάντηση στην αίτηση παροχής πληροφοριών. Με επιστολή της 31ης Οκτωβρίου 2003, η Επιτροπή ενημέρωσε τις ελληνικές αρχές ότι εξακολουθούσαν να λείπουν ορισμένα στοιχεία.

15 Με επιστολή της 15ης Δεκεμβρίου 2003, η Επιτροπή επανέλαβε το αίτημά της περί παροχής πληροφοριών. Η Ελληνική Δημοκρατία παρέσχε τις πληροφορίες αυτές με επιστολές της 18ης και της 19ης Δεκεμβρίου 2003. Με επιστολή της 15ης Ιανουαρίου 2004, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τις ελληνικές αρχές, οι οποίες απάντησαν με δύο επιστολές της 15ης και της 16ης Ιανουαρίου 2004.

16 Με απόφαση της 16ης Μαρτίου 2004, η Επιτροπή κίνησε την κατά το άρθρο 88, παράγραφος 2, ΕΚ επίσημη διαδικασία εξετάσεως όσον αφορά τα μέτρα τα σχετικά με την αναδιάρθρωση και την ιδιωτικοποίηση του Ομίλου Ολυμπιακής Αεροπορίας, τα οποία έλαβε η Ελληνική Δημοκρατία έναντι της ΟΑ και της ΝΟΑ, μετά την έκδοση της αποφάσεως της 11ης Δεκεμβρίου 2002 (ΕΕ C 192, σ. 2).

17 Με την απόφαση αυτή, η Επιτροπή επισήμανε, μεταξύ άλλων, ότι η ΟΑ, με την απόσχιση των πτητικών δραστηριοτήτων του Ομίλου Ολυμπιακής Αεροπορίας και την ένταξή τους στη νέα εταιρία ΝΟΑ, έπαυσε να ασκεί εναέριες δραστηριότητες και εξακολουθούσε να παρέχει υπηρεσίες επίγειας εξυπηρετήσεως, συντηρήσεως και εκπαιδεύσεως. Η Επιτροπή επισήμανε ότι, στο στάδιο αυτό, οι ελληνικές αρχές δεν αντιμετώπιζαν το ενδεχόμενο να θέσουν την ΟΑ υπό εκκαθάριση, παρά το αρνητικό επίπεδο των ιδίων κεφαλαίων για δεύτερο συνεχόμενο έτος. Συγκεκριμένα, κατά τις ελληνικές αρχές, η διαδικασία αναδιαρθρώσεως που είχε κινηθεί τον Δεκέμβριο του 2003 επρόκειτο να διαρκέσει τέσσερα έως πέντε έτη, θα καθιστούσε δε δυνατή την απορρόφηση σημαντικού μέρους των χρεών της ΟΑ, η οποία επρόκειτο να τεθεί υπό εκκαθάριση όταν θα είχαν πωληθεί όλοι οι κλάδοι της, καθώς και τα λοιπά στοιχεία του ενεργητικού όπως τα κτίρια, οι κινητήρες, τα αεροσκάφη που είχαν παύσει να χρησιμοποιούνται και κάθε άλλος εξοπλισμός.

18 Η Επιτροπή έκρινε, με την απόφαση της 16ης Μαρτίου 2004, ότι ορισμένα ευεργετήματα υπέρ της ΟΑ συνιστούν μάλλον κρατικές ενισχύσεις ασύμβατες με την κοινή αγορά. Υπογράμμισε επίσης ότι στη νέα αεροπορική εταιρία ΝΟΑ περιήλθαν τα στοιχεία του ενεργητικού του πτητικού κλάδου του Ομίλου Ολυμπιακής Αεροπορίας, ενώ το σημαντικό παθητικό παρέμεινε στην ΟΑ, καθώς και ότι κανένας πιστωτής της ΟΑ δεν μπορούσε να στραφεί κατά της NOA. Τέλος, η Επιτροπή υπογράμμισε ότι, στο πλαίσιο της κινηθείσας διαδικασίας εξετάσεως, στηριζόταν στην «αρχή ότι όλες οι εταιρείες που ανήκαν στον όμιλο, συμπεριλαμβανομένης της [ΝΟΑ], [ήταν] μια και η αυτή επιχείρηση».

19 Η Ελληνική Δημοκρατία διαβίβασε τις παρατηρήσεις της επί της αποφάσεως της 16ης Μαρτίου 2004 με έγγραφο της 11ης Ιουνίου 2004.

20 Η Αεροπορία Αιγαίου υπέβαλε τις παρατηρήσεις εντός της προθεσμίας που τάχθηκε συναφώς προς τους τρίτους ενδιαφερομένους, κατόπιν της δημοσιεύσεως της προμνησθείσας αποφάσεως στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

21 Με έγγραφο της 11ης Οκτωβρίου 2004, η Επιτροπή ανακοίνωσε στην Ελληνική Δημοκρατία, σύμφωνα με το άρθρο 11, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου [88 ΕΚ] (ΕΕ L 83, σ. 1), την πρόθεσή της να εκδώσει απόφαση που θα την καλούσε να αναστείλει κάθε μέτρο ενισχύσεως μέχρις ότου ληφθεί απόφαση σχετικά με το συμβατό του με τη Συνθήκη. Η Ελληνική Δημοκρατία απάντησε με έγγραφο της 26ης Οκτωβρίου 2004.

22 Κατόπιν της απαντήσεως αυτής, οι ελληνικές αρχές ενημέρωναν τακτικά την Επιτροπή, με έγγραφα ή κατά τη διάρκεια συσκέψεων, για την εξέλιξη της διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεως της NOA και της ΟΑ.

23 Από τις 9 έως τις 26 Μαΐου 2005, το γραφείο παροχής συμβουλών Moore Stephens πραγματοποίησε, κατόπιν αιτήσεως της Επιτροπής, έρευνα στις εγκαταστάσεις της ΟΑ και της ΝΟΑ. Η έκθεσή του, με ημερομηνία 19 Ιουλίου 2005, έφερε τον τίτλο «Investigation into the Restructuration and Privatisation of Olympic Airways Group/Olympic Airlines» (Έρευνα όσον αφορά την αναδιάρθρωση και την ιδιωτικοποίηση του Ομίλου Ολυμπιακής Αεροπορίας/Ολυμπιακών Αερογραμμών). Από την έκθεση αυτή προκύπτει ότι η έρευνα αυτή είχε ως αντικείμενο την εξέταση, μεταξύ άλλων, των ζητημάτων αν η αναδιάρθρωση του Ομίλου Ολυμπιακής Αεροπορίας και η ίδρυση της ΝΟΑ συνιστούσαν απλώς νομική διευθέτηση με σκοπό τη μεταβίβαση των στοιχείων του ενεργητικού και των δραστηριοτήτων σε μια νέα νομική οντότητα και τη διατήρηση των χρεών στην παλαιά νομική οντότητα, και αν η ΟΑ και η ΝΟΑ είχαν λάβει άμεσες ή έμμεσες κρατικές ενισχύσεις μετά την αναδιάρθρωση αυτή.

24 Στις 14 Σεπτεμβρίου 2005, η Επιτροπή εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση, διαπιστώνοντας τη χορήγηση κρατικής ενισχύσεως στη ΝΟΑ, με τη μορφή καταβολής, για την υπομίσθωση αεροσκαφών, εκ μέρους της εταιρίας αυτής, από την ΟΑ ή την Ελληνική Δημοκρατία, μισθωμάτων χαμηλότερων από εκείνα που καταβάλλουν οι δεύτεροι στο πλαίσιο των κύριων συμβάσεων μισθώσεως (άρθρο 1, παράγραφος 1, της προσβαλλομένης αποφάσεως). Εξάλλου, με την απόφαση αυτή, η Επιτροπή διαπίστωσε τη χορήγηση τριών κατηγοριών κρατικών ενισχύσεων στην ΟΑ. Η πρώτη αφορούσε την προκαταβολή προς την ΟΑ ενός ποσού αντιστοιχούντος στην υπερεκτιμημένη αξία των στοιχείων του ενεργητικού της, που αφορούσαν τον τομέα του πτητικού έργου και τα οποία μεταβιβάστηκαν στη ΝΟΑ κατά την απόσχιση (άρθρο 1, παράγραφος 2, της προσβαλλομένης αποφάσεως). Η δεύτερη κατηγορία ενισχύσεων συνίστατο στην καταβολή προς την ΟΑ ποσού 8,2 εκατομμυρίων ευρώ καθώς και στην εκπλήρωση υποχρεώσεων δυνάμει ορισμένων κρατικών εγγυήσεων που αναφέρονταν στην απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002 και είχε τροποποιηθεί (άρθρο 1, παράγραφος 3, της προσβαλλομένης αποφάσεως). Τέλος, η τρίτη κατηγορία αφορούσε την ανοχή των ελληνικών αρχών όσον αφορά τη μη πληρωμή, εκ μέρους της ΟΑ, φορολογικών οφειλών και εισφορών κοινωνικής ασφαλίσεως (άρθρο 1, παράγραφος 4, της προσβαλλομένης αποφάσεως).

25 Οι ουσιαστικές διατάξεις της προσβαλλομένης αποφάσεως έχουν ως εξής:

«Άρθρο 1

1. Η αποδοχή από την [ΟΑ] και από την [Ελληνική Δημοκρατία] της καταβολής εκ μέρους [της ΝΟΑ] μισθωμάτων για την υπεκμίσθωση αεροσκαφών, το ποσό των οποίων είναι κατώτερο των καταβαλλόμενων για κύριες χρηματοδοτικές μισθώσεις με συνέπεια να υποστούν ζημιές η μεν [ΟΑ] της τάξεως των 37 εκατομμυρίων ευρώ το 2004, το δε Ελληνικό Δημόσιο της τάξεως των 2,75 εκατομμυρίων ευρώ μέχρι τον Μάιο 2005, συνιστά παράνομη κρατική ενίσχυση προς [την ΝΟΑ] που δεν συμβιβάζεται με τη Συνθήκη.

2. Η [Ελληνική Δημοκρατία] χορήγησε παράνομη και ασυμβίβαστη με τη Συνθήκη κρατική ενίσχυση στην [ΟΑ], το ποσό της οποίας ανέρχεται στο ποσό κατά το οποίο υπερεκτιμήθηκε η αξία των στοιχείων ενεργητικού [της ΝΟΑ] κατά το χρόνο συστάσεώς [της], το ύψος του οποίου εκτιμάται προσωρινά από την Επιτροπή σε περίπου 91,5 εκατομμύρια ευρώ.

3. Η χορήγηση, μεταξύ Μαΐου 2004 και Μαρτίου 2005, από τ[ην Ελληνική Δημοκρατία] στην [ΟΑ] ποσού συνολικού ύψους 8 εκατομμυρίων ευρώ περίπου και η επιπλέον πληρωμή από τ[ην Ελληνική Δημοκρατία] αντί της [ΟΑ] ορισμένων δόσεων τραπεζικού δανείου και μισθωμάτων χρηματοδοτικής μίσθωσης, στον βαθμό που οι πληρωμές αυτές δεν συνιστούν απλή εκπλήρωση υποχρέωσης δυνάμει των εγγυήσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1, [πρώτο εδάφιο,] στοιχείο β΄, της απόφασης [της 11ης Δεκεμβρίου 2002], και των συναφών όρων, συνιστούν παράνομη κρατική ενίσχυση προς την [ΟΑ] που δεν συμβιβάζεται με τη Συνθήκη.

4. Η συνεχής ανοχή που επέδειξε [η Ελληνική Δημοκρατία] προς την [ΟΑ] όσον αφορά τις οφειλές φόρων και εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, ύψους 354 εκατομμυρίων ευρώ περίπου, μεταξύ Δεκεμβρίου 2002 και Δεκεμβρίου 2004, συνιστά παράνομη κρατική ενίσχυση προς την [ΟΑ] που δεν συμβιβάζεται με τη Συνθήκη.

Άρθρο 2

1. Η [Ελληνική Δημοκρατία] ανακτά την αναφερόμενη στο άρθρο 1 ενίσχυση από τους αποδέκτες της.

2. Η ανάκτηση γίνεται αμελλητί και σύμφωνα με τις διαδικασίες του εθνικού δικαίου, υπό τον όρο ότι αυτές επιτρέπουν την άμεση και αποτελεσματική εκτέλεση της απόφασης. Η προς ανάκτηση ενίσχυση συμπεριλαμβάνει τόκους από την ημερομηνία που τέθηκε στη διάθεση του αποδέκτη, μέχρι την ημερομηνία της ανάκτησής της. Οι τόκοι υπολογίζονται με το επιτόκιο αναφοράς που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό του ισοδύναμου επιδότησης των περιφερειακών ενισχύσεων.

Άρθρο 3

Η [Ελληνική Δημοκρατία] αναστέλλει αμελλητί κάθε περαιτέρω πληρωμή ενισχύσεως στην [ΟΑ] και στ[η ΝΟΑ].

Άρθρο 4

Η [Ελληνική Δημοκρατία] ενημερώνει την Επιτροπή, εντός δύο μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης, σχετικά με τα μέτρα που έλαβε για να συμμορφωθεί με τα άρθρα 2 και 3.»

26 Η προσβαλλόμενη απόφαση κοινοποιήθηκε στην Ελληνική Δημοκρατία στις 15 Σεπτεμβρίου 2005.

27 Με την απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 2008, C-419/06, Επιτροπή κατά Ελλάδας (μη δημοσιευθείσα στη Συλλογή), το Δικαστήριο, κατόπιν προσφυγής της Επιτροπής δυνάμει του άρθρου 88, παράγραφος 2, ΕΚ, διαπίστωσε ότι η Ελληνική Δημοκρατία, μη λαμβάνοντας εμπροθέσμως όλα τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να καταργήσει και να αναζητήσει από τους αποδέκτες τους τις ενισχύσεις που κηρύχθηκαν παράνομες και ασύμβατες με την κοινή αγορά με την προσβαλλόμενη απόφαση, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 2 έως 4 της προσβαλλομένης αποφάσεως.

Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων

28 Με δικόγραφα που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου (νυν Γενικού Δικαστηρίου) στις 25 Νοεμβρίου 2005, οι προσφεύγουσες, Ελληνική Δημοκρατία και οι ΝΟΑ και ΟΑ, άσκησαν τις υπό κρίση προσφυγές.

29 Στην υπόθεση Τ-416/05, με χωριστό δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 4 Φεβρουαρίου 2006, η προσφεύγουσα υπέβαλε αίτηση αναστολής εκτελέσεως του άρθρου 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, όσον αφορά τις ενισχύσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1, παράγραφος 1, της αποφάσεως αυτής. Με διάταξη της 26ης Ιουνίου 2006, T-416/05 R, Ολυμπιακές Αερογραμμές κατά Επιτροπής (μη δημοσιευθείσα στη Συλλογή), ο Πρόεδρος του Πρωτοδικείου απέρριψε την αίτηση αυτή.

30 Στην υπόθεση Τ-423/05, με χωριστό δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 19 Ιουνίου 2006, η προσφεύγουσα υπέβαλε αίτηση αναστολής εκτελέσεως του άρθρου 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, όσον αφορά τις ενισχύσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1, παράγραφοι 2 έως 4, της αποφάσεως αυτής. Με διάταξη της 29ης Ιανουαρίου 2007, Τ-423/05 R, Ολυμπιακή Αεροπορία Υπηρεσίες κατά Επιτροπής (μη δημοσιευθείσα στη Συλλογή), ο Πρόεδρος του Πρωτοδικείου απέρριψε την αίτηση αυτή.

31 Κατόπιν μεταβολής στη σύνθεση των τμημάτων του Πρωτοδικείου, ο εισηγητής δικαστής τοποθετήθηκε στο έκτο τμήμα, στο οποίο ανατέθηκαν, κατά συνέπεια, οι υπό κρίση υποθέσεις.

32 Στην υπόθεση Τ-416/05, με αίτηση που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 16 Αυγούστου 2006, η προσφεύγουσα, βάσει του άρθρου 48, παράγραφος 2, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, προέβαλε το απαράδεκτο των νέων ισχυρισμών τους οποίους είχε προβάλει η Επιτροπή με το υπόμνημα ανταπαντήσεως. Ζήτησε από το Πρωτοδικείο να κρίνει τους ισχυρισμούς αυτούς απαράδεκτους και, επικουρικώς, να της τάξει συμπληρωματική προθεσμία προκειμένου να απαντήσει στους ισχυρισμούς αυτούς. Η Επιτροπή υπέβαλε τις γραπτές παρατηρήσεις της επί του εν λόγω αιτήματος.

33 Στην υπόθεση Τ-416/05, με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 2 Μαΐου 2006, η Αεροπορία Αιγαίου ζήτησε να παρέμβει υπέρ της Επιτροπής.

34 Με δικόγραφο της 14ης Ιουλίου 2006, η ΝΟΑ ζήτησε την απόρριψη αυτής της αιτήσεως παρεμβάσεως. Με χωριστό δικόγραφο που κατέθεσε αυθημερόν, υπέβαλε αίτηση εμπιστευτικής μεταχειρίσεως έναντι της Αεροπορίας Αιγαίου όσον αφορά το σύνολο της προσβαλλομένης αποφάσεως, ενόσω δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης μη εμπιστευτική εκδοχή της αποφάσεως αυτής, καθώς και ορισμένα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο δικόγραφο της προσφυγής, το υπόμνημα απαντήσεως και τα παραρτήματά τους.

35 Με διάταξη της 6ης Ιουνίου 2008, ο πρόεδρος του έκτου τμήματος επέτρεψε στην Αεροπορία Αιγαίου να παρέμβει υπέρ της Επιτροπής. Η διάταξη αυτή προέβλεπε την κοινοποίηση στην παρεμβαίνουσα, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 116, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, της μη εμπιστευτικής εκδοχής των διαδικαστικών εγγράφων, καθώς και τον καθορισμό προθεσμίας για την υποβολή υπομνήματος παρεμβάσεως, υπό την επιφύλαξη της δυνατότητας να συμπληρωθεί ενδεχομένως μεταγενέστερα, σε συνέχεια αποφάσεως επί του βασίμου της αιτήσεως εμπιστευτικής μεταχειρίσεως.

36 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 25 Ιουνίου 2008, η παρεμβαίνουσα αμφισβήτησε την υποβληθείσα από τη ΝΟΑ αίτηση εμπιστευτικής μεταχειρίσεως. Η παρεμβαίνουσα ζήτησε να της κοινοποιηθεί το πλήρες κείμενο των διαδικαστικών εγγράφων και, παράλληλα, εξέφρασε την πρόθεσή της να υποβάλει υπόμνημα παρεμβάσεως βάσει των μη εμπιστευτικών εκδοχών των εγγράφων που της είχαν κοινοποιηθεί. Το υπόμνημα παρεμβάσεως κατατέθηκε στις 22 Ιουλίου 2008.

37 Στην υπόθεση T-416/05, η προσφεύγουσα, με έγγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 8 Μαρτίου 2010, απαντώντας σε ερωτήσεις του Πρωτοδικείου σχετικά με την αίτησή της περί εμπιστευτικής μεταχειρίσεως, παραιτήθηκε από την αίτηση αυτή, κατόπιν της θέσεώς της υπό καθεστώς ειδικής εκκαθαρίσεως και παύσεως κάθε εμπορικής δραστηριότητας, κατά το πέρας της διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεως. Η παρεμβαίνουσα κλήθηκε να υποβάλει τις συμπληρωματικές παρατηρήσεις της.

38 Στην υπόθεση Τ-423/05, η Αεροπορία Αιγαίου, με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 17 Μαΐου 2006, ζήτησε να παρέμβει υπέρ της Επιτροπής. Με δικόγραφο της 28ης Ιουλίου 2006, η προσφεύγουσα ζήτησε την απόρριψη αυτής της αιτήσεως παρεμβάσεως. Με χωριστό δικόγραφο που κατέθεσε αυθημερόν, η προσφεύγουσα υπέβαλε αίτηση περί εμπιστευτικής μεταχειρίσεως έναντι της Αεροπορίας Αιγαίου.

39 Με διάταξη της 6ης Ιουνίου 2008, ο πρόεδρος του έκτου τμήματος επέτρεψε στην Αεροπορία Αιγαίου να παρέμβει υπέρ της Επιτροπής στην υπόθεση T-423/05. Η διάταξη αυτή προέβλεπε την έγκαιρη κοινοποίηση στην παρεμβαίνουσα, σύμφωνα με το άρθρο 116, παράγραφος 6, του Κανονισμού Διαδικασίας, της εκθέσεως ακροατηρίου, ενόψει της υποβολής τυχόν παρατηρήσεών της κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση.

40 Στην υπόθεση T-423/05, η προσφεύγουσα, με έγγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 10 Μαΐου 2010, απαντώντας σε ερωτήσεις του Πρωτοδικείου σχετικά με την αίτησή της περί εμπιστευτικής μεταχειρίσεως, παραιτήθηκε από την αίτηση αυτή, κατόπιν της θέσεώς της υπό καθεστώς ειδικής εκκαθαρίσεως κατά το πέρας της διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεως.

41 Με διάταξη της 18ης Μαΐου 2010, ο πρόεδρος του έκτου τμήματος διέταξε, μετά την ακρόαση όλων των διαδίκων, την ένωση των υποθέσεων Τ-415/05, Τ-416/05 και Τ-423/05 προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας και έκδοση κοινής αποφάσεως.

42 Λόγω κωλύματος του δικαστή T. Tchipev, ο Πρόεδρος του Γενικού Δικαστηρίου αποφάσισε, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 32, παράγραφος 3, του Κανονισμού Διαδικασίας, να μετάσχει στην εκδίκαση των υπό κρίση υποθέσεων προς συμπλήρωση του τμήματος.

43 Στην υπόθεση T-415/05, η προσφεύγουσα ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:

– να ακυρώσει εν όλω ή εν μέρει την προσβαλλόμενη απόφαση·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

44 Στην υπόθεση T-416/05, η προσφεύγουσα ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:

– να ακυρώσει το άρθρο 1, παράγραφοι 1 και 4, και το άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως στο μέτρο που την αφορούν·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

45 Στην υπόθεση T-423/05, η προσφεύγουσα ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:

– να ακυρώσει εν όλω ή εν μέρει την προσβαλλόμενη απόφαση στο μέτρο που αφορά τις ενισχύσεις που της χορηγήθηκαν·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

46 Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από την Αεροπορία Αιγαίου στις υποθέσεις Τ-416/05 και Τ-423/05, ζητεί από το Γενικό Δικαστήριο:

– να απορρίψει τις προσφυγές·

– να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα.

47 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Γενικό Δικαστήριο (έκτο τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία χωρίς τη διεξαγωγή αποδείξεων. Στο πλαίσιο μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας, οι διάδικοι κλήθηκαν να απαντήσουν σε γραπτές ερωτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου και να προσκομίσουν ορισμένα έγγραφα. Οι διάδικοι συμμορφώθηκαν προς τα αιτήματα αυτά.

48 Οι διάδικοι αγόρευσαν και απάντησαν στις ερωτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 14ης Ιουνίου 2010.

49 Στην υπόθεση T-415/05, η Ελληνική Δημοκρατία, που είχε ζητήσει την παραπομπή της υποθέσεως ενώπιον του τμήματος μείζονος συνθέσεως, επιβεβαίωσε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι αποσύρει το αίτημα αυτό.

Σκεπτικό

Α – Επί της απώλειας του εννόμου συμφέροντος των προσφευγουσών

1. Επιχειρήματα των διαδίκων

50 Με τις γραπτές παρατηρήσεις της απαντώντας σε αίτηση του Γενικού Δικαστηρίου, η Επιτροπή αμφισβήτησε την ύπαρξη ενεστώτος εννόμου συμφέροντος των προσφευγουσών στις υποθέσεις Τ-416/05 και Τ‑423/05, ΝΟΑ και ΟΑ, κατόπιν της θέσεώς τους υπό εκκαθάριση, κατά το πέρας της διαδικασίας ιδιωτικοποιήσεως.

51 Στην υπόθεση T-415/05, η Επιτροπή υποστήριξε επίσης ότι η Ελληνική Δημοκρατία δεν δικαιολογούσε πλέον έννομο συμφέρον, κατόπιν της επιστροφής των ενισχύσεων που αφορά η προσβαλλόμενη απόφαση.

52 Συναφώς, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι τα συμφέροντα της Ελληνικής Δημοκρατίας, που αποτελεί τον μοναδικό και, αν όχι τον μοναδικό, τουλάχιστον τον με απόσταση βασικότερο πιστωτή της ΝΟΑ και της ΟΑ, ικανοποιήθηκαν πλήρως με την ανάκτηση των επιδίκων ενισχύσεων. Η ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως ουδέν επιπλέον θα προσέφερε. Ειδικότερα, από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι, μετά την πληρωμή, εκ μέρους των εταιριών αυτών, των προνομιακών απαιτήσεων της Ελληνικής Δημοκρατίας, θα μπορούσαν να ικανοποιηθούν οι τυχόν απαιτήσεις άλλων πιστωτών.

53 Η Ελληνική Δημοκρατία, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, καθώς και οι ΝΟΑ και ΟΑ, τόσο με τις γραπτές απαντήσεις τους σε ερωτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου όσο και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, αμφισβήτησαν αυτή την επιχειρηματολογία της Επιτροπής. Υπογράμμισαν, μεταξύ άλλων, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι οι οφειλές προς το προσωπικό και οι ενυπόθηκες απαιτήσεις προηγούνταν εκείνων του Δημοσίου.

54 Τέλος, στις υποθέσεις T-416/05 και T-423/05, η παρεμβαίνουσα υποστήριξε, με την απάντησή της σε γραπτή ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου στην υπόθεση T-416/05 και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση στις προμνησθείσες δύο υποθέσεις, ότι διατηρούσε συμφέρον να παρέμβει υπέρ της Επιτροπής, κατόπιν της θέσεως των προσφευγουσών εταιριών υπό εκκαθάριση.

55 Η NOA, με την απάντησή της σε γραπτή ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, καθώς και η ΟΑ κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, αμφισβήτησαν ότι η Αεροπορία Αιγαίου είχε έννομο συμφέρον στη διατήρηση της παρεμβάσεώς της.

2. Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου

56 Οι όροι του παραδεκτού αποτελούν ζήτημα δημοσίας τάξεως το οποίο ο δικαστής της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορεί οποτεδήποτε να εξετάσει αυτεπαγγέλτως (βλ. διάταξη του Πρωτοδικείου της 10ης Μαρτίου 2005, T‑228/00, T-229/00, T-242/00, T-243/00, T-245/00 έως T-248/00, T‑250/00, T-252/00, T-256/00 έως T-259/00, T-265/00, T-267/00, T‑268/00, T-271/00, T-274/00 έως T-276/00, T-281/00, T-287/00 και T-296/00, Gruppo ormeggiatori del porto di Venezia κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. II‑787, σκέψη 22 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Εν προκειμένω, λαμβανομένης υπόψη της επιχειρηματολογίας των διαδίκων, πρέπει να εξακριβωθεί αν οι προσφεύγουσες μπορούν να εμμείνουν στις προσφυγές τους, κατόπιν της θέσεως της ΝΟΑ και της ΟΑ υπό εκκαθάριση και της επιστροφής των επίμαχων ενισχύσεων.

57 Πρώτον, όσον αφορά το προβαλλόμενο απαράδεκτο της προσφυγής της Ελληνικής Δημοκρατίας (υπόθεση T-415/05), πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, κατά πάγια νομολογία, το άρθρο 230 ΕΚ κάνει σαφή διάκριση μεταξύ του δικαιώματος ασκήσεως προσφυγής ακυρώσεως, αφενός, των κοινοτικών οργάνων και των κρατών μελών και, αφετέρου, των φυσικών και νομικών προσώπων, το δε δεύτερο εδάφιο του άρθρου αυτού παρέχει, μεταξύ άλλων, σε κάθε κράτος μέλος το δικαίωμα να αμφισβητεί, με προσφυγή ακυρώσεως, τη νομιμότητα των αποφάσεων της Επιτροπής, χωρίς η άσκηση του δικαιώματος αυτού να εξαρτάται από τη δικαιολόγηση εννόμου συμφέροντος. Κατά συνέπεια, τα κράτη μέλη δεν χρειάζεται να αποδείξουν ότι η πράξη της Επιτροπής την οποία προσβάλλουν παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι αυτών για να είναι παραδεκτή η προσφυγή τους. Πάντως, για να είναι δυνατή η άσκηση προσφυγής ακυρώσεως κατά πράξεως της Επιτροπής, πρέπει η πράξη αυτή να αποσκοπεί στην παραγωγή εννόμων αποτελεσμάτων (διάταξη του Δικαστηρίου της 27ης Νοεμβρίου 2001, C‑208/99, Πορτογαλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 2001, σ. I‑9183, σκέψεις 22 έως 24· βλ., επίσης, υπό την αυτή έννοια, απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου της 21ης Μαΐου 2010, T‑425/04, T‑444/04, T‑450/04 και T‑456/04, Γαλλία κ.λπ. κατά Επιτροπής, η οποία δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψεις 118 έως 120).

58 Εν προκειμένω, με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή χαρακτηρίζει τα επίδικα μέτρα υπέρ της ΝΟΑ και της ΟΑ ως κρατικές ενισχύσεις και τα κηρύσσει ασύμβατα με την κοινή αγορά.

59 Επομένως, η απόφαση αυτή παράγει δεσμευτικά έννομα αποτελέσματα και συνιστά, ως εκ τούτου, πράξη δεκτική προσφυγής.

60 Κατά συνέπεια, η Ελληνική Δημοκρατία, η οποία αμφισβητεί ιδίως τον χαρακτηρισμό των επιδίκων μέτρων ως κρατικών ενισχύσεων, υπό την ιδιότητά της ως κράτος μέλος και μόνον, παραδεκτώς ασκεί προσφυγή ακυρώσεως κατά της προσβαλλομένης αποφάσεως και, επομένως, δύναται να συνεχίσει την παρούσα προσφυγή.

61 Δεύτερον, όσον αφορά τη φερόμενη έλλειψη εννόμου συμφέροντος της ΝΟΑ (υπόθεση T-416/05) και της OA (υπόθεση T-423/05), πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά τη νομολογία, το έννομο συμφέρον του προσφεύγοντος πρέπει να υφίσταται έως την έκδοση της δικαστικής αποφάσεως. Πράγματι, η έκδοση αποφάσεως επί της προσφυγής παρέλκει στην περίπτωση κατά την οποία ο προσφεύγων απώλεσε οποιοδήποτε προσωπικό συμφέρον στην ακύρωση της προβαλλομένης πράξεως, λόγω γεγονότος που συνέβη κατά τη διάρκεια της δίκης, το οποίο έχει ως συνέπεια να μην μπορεί πλέον η ακύρωση της πράξεως αυτής, από μόνη της, να παραγάγει έννομα αποτελέσματα προς όφελος του προσφεύγοντος (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 9ης Ιουλίου 2008, T‑301/01, Alitalia κατά Επιτροπής, Συλλογή 2008, σ. II‑1753, σκέψη 37, και του Γενικού Δικαστηρίου της 19ης Μαρτίου 2010, T‑42/06, Gollnisch κατά Κοινοβουλίου, η οποία δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στην Συλλογή, σκέψη 61).

62 Εν προκειμένω, αρκεί η διαπίστωση ότι οι προσφεύγουσες εταιρίες –οι οποίες διευκρίνισαν, με τις απαντήσεις τους στις γραπτές ερωτήσεις του Γενικού Δικαστηρίου, ότι είχαν επιστρέψει στο ακέραιο τις ενισχύσεις, σύμφωνα με την προσβαλλόμενη απόφαση– δικαίως υποστηρίζουν ότι διατηρούν προσωπικό και ενεστώς συμφέρον στη συνέχιση της εκδικάσεως της προσφυγής τους, στο μέτρο που, σε περίπτωση ακυρώσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Ελληνική Δημοκρατία θα υποχρεωθεί να τους αποδώσει τα επιστραφέντα ποσά, τα οποία θα εγγραφούν στο ενεργητικό των αντιστοίχων ισολογισμών εκκαθαρίσεως.

63 Επομένως, οι υπό κρίση προσφυγές είναι παραδεκτές.

64 Εξάλλου, όσον αφορά το ζήτημα αν, στις υποθέσεις T‑416/05 και T‑423/05, η Αεροπορία Αιγαίου διατηρεί ακόμα άμεσο και ενεστώς συμφέρον στην επίλυση των διαφορών, κατά την έννοια του άρθρου 40, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου, αρκεί να υπομνησθεί ότι, με την προμνησθείσα διάταξη Ολυμπιακές Αερογραμμές κατά Επιτροπής (σκέψη 28) και την προμνησθείσα διάταξη Ολυμπιακή Αεροπορία Υπηρεσίες (σκέψη 23), με τις οποίες επιτράπηκε η παρέμβαση της Αεροπορίας Αιγαίου υπέρ της Επιτροπής, αναγνωρίστηκε η ύπαρξη άμεσου και ενεστώτος συμφέροντος με το σκεπτικό ότι η παρεμβαίνουσα, αφενός, βρισκόταν σε κατάσταση ανταγωνισμού με την ΟΑ και τη ΝΟΑ, αποδέκτριες των ενισχύσεων στις οποίες αναφέρεται η προσβαλλόμενη απόφαση, και, αφετέρου, είχε μετάσχει ενεργώς στην επίσημη διαδικασία εξετάσεως που οδήγησε στην έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως, η οποία είναι ευνοϊκή για την ίδια. Επί όσο χρονικό διάστημα αναγνωρίζεται στις ΝΟΑ και ΟΑ ακόμα και μετά την εκκαθάρισή τους, συμφέρον να ζητήσουν την ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Αεροπορία Αιγαίου πρέπει να διατηρεί παράλληλο δικαίωμα να παρεμβαίνει υπέρ της Επιτροπής προς υπεράσπιση της νομιμότητας αυτής της αποφάσεως, έστω και προκειμένου να προβάλει αξιώσεις αποζημιώσεως, ακολουθούμενες, ενδεχομένως, από την άσκηση αγωγών, στηριζόμενες στην παράνομη χορήγηση, κατά τη διάρκεια της προμνησθείσας καταστάσεως ανταγωνισμού, ενισχύσεων που της προξένησαν ζημία.

65 Συνεπώς, πρέπει να αναγνωριστεί ότι η Αεροπορία Αιγαίου, ως παρεμβαίνουσα, διατηρεί συμφέρον για την επίλυση των υπό κρίση διαφορών.

Επί της ουσίας

66 Οι προσφεύγουσες αμφισβητούν τις διαπιστώσεις της Επιτροπής, πρώτον, ως προς την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας μεταξύ της OA και της NOA όσον αφορά την ανάκτηση των ενισχύσεων (υποθέσεις T‑415/05 και T-416/05), δεύτερον, ως προς τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων στη NOA (υποθέσεις T-415/05 και T-416/05) και, τρίτον, ως προς τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων στην OA (υποθέσεις T‑415/05, Τ-416/05 και T-423/05). Περαιτέρω, επικαλούνται, τέταρτον, προσβολή του δικαιώματος ακροάσεως του ενδιαφερομένου κράτους μέλους (υποθέσεις T-415/05 και T-423/05), πέμπτον, παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας (T-415/05 και T-416/05) και, έκτον, προσβολή της αρχής non bis in idem.(T-415/05 και T-423/05).

67 Πριν εξεταστούν διαδοχικά οι διάφορες αυτές αιτιάσεις, πρέπει, προκαταρκτικώς, να παρατηρηθεί ότι, στην υπόθεση T-416/05, η προσφεύγουσα, ΝΟΑ, προέβαλε το απαράδεκτο των φερομένων νέων ισχυρισμών της Επιτροπής (βλ. ανωτέρω σκέψη 34). Το παραδεκτό αυτών των ισχυρισμών θα εκτιμηθεί αργότερα, εφόσον παραστεί ανάγκη, κατά την εξέταση των λόγων τους οποίους αφορούν οι ισχυρισμοί αυτοί (βλ. κατωτέρω σκέψεις 116, 117, 129 έως 131, 208 και 409).

1. Επί της λήψεως υπόψη της υπάρξεως οικονομικής συνέχειας μεταξύ της OA και της NOA από πλευράς ανακτήσεως των ενισχύσεων (υποθέσεις Τ-415/05 και Τ-416/05)

Επιχειρήματα των διαδίκων

68 Όσον αφορά τον προσδιορισμό των αποδεκτών των επίμαχων ενισχύσεων προς τον σκοπό της ανακτήσεώς τους, η Ελληνική Δημοκρατία και η ΝΟΑ αμφισβητούν τη διαπίστωση, εκ μέρους της Επιτροπής, της υπάρξεως οικονομικής συνέχειας μεταξύ της OA και της NOA, στο μέτρο που η διαπίστωση αυτή θα μπορούσε να ερμηνευθεί, σε σχέση με το άρθρο 1, παράγραφος 4, της προσβαλλομένης αποφάσεως, σε συνδυασμό με το άρθρο 2 της αποφάσεως αυτής, ως επιβάλλουσα την επιστροφή, από τη NOA, ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην ΟΑ μετά την έκδοση της αποφάσεως της 11ης Δεκεμβρίου 2002 και πριν από την απόσχιση.

69 Πρώτον, οι προσφεύγουσες εκτιμούν ότι, ελλείψει σαφούς και συγκεκριμένης εντολής ανακτήσεως συναφώς, στις ουσιαστικές διατάξεις της προσβαλλομένης αποφάσεως, σύμφωνα με το άρθρο 88 ΕΚ και το άρθρο 14 του κανονισμού 659/1999, ουδεμία υποχρέωση ανακτήσεως τέτοιων ενισχύσεων προκύπτει από την απόφαση αυτή για τη ΝΟΑ.

70 Η Ελληνική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι η ανακρίβεια της Επιτροπής, τόσο στην προσβαλλομένη απόφαση όσο και στα γραπτά υπομνήματά της, που περιέχουν αντιφάσεις, γεννά ερωτηματικά ως προς τους λόγους και την έννοια του γεγονότος ότι συμπεριέλαβε, στην προσβαλλομένη απόφαση (αιτιολογικές σκέψεις 178 έως 183), την προπαρατεθείσα διαπίστωση ότι η ΝΟΑ είναι διάδοχος της ΟΑ όσον αφορά την ανάκτηση των ενισχύσεων, ενώ, στο υπόμνημα αντικρούσεως, η Επιτροπή δέχεται ότι η διαπίστωση αυτή αφορά αποκλειστικώς την απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002 και δεν έχει καμία έννομη συνέπεια όσον αφορά την προσβαλλομένη απόφαση, επικαλούμενη έλλειψη εννόμου συμφέροντος της προσφεύγουσας ως προς το σημείο αυτό.

71 Επομένως, είναι απαραίτητο να διευκρινιστεί, σύμφωνα με την αρχή της ασφάλειας δικαίου, αν η προσβαλλομένη απόφαση προβλέπει ότι η NOA μπορεί να υποχρεωθεί να επιστρέψει, μεταξύ άλλων, τις ενισχύσεις στις οποίες αναφέρεται το άρθρο 1, παράγραφος 4, της προσβαλλομένης αποφάσεως, ώστε το ζήτημα κατά πόσον η NOA είναι διάδοχος της OA όσον αφορά την ανάκτηση των ενισχύσεων να εξεταστεί σε εύθετο χρόνο από το Γενικό Δικαστήριο στο πλαίσιο της υπό κρίση προσφυγής.

72 Δεύτερον, η Ελληνική Δημοκρατία και η ΝΟΑ υποστηρίζουν ότι ο ισχυρισμός της Επιτροπής, στην προσβαλλομένη απόφαση (αιτιολογική σκέψη 183), ότι η NOA πρέπει να θεωρηθεί, τουλάχιστον όσον αφορά την ανάκτηση ενισχύσεων που ήταν προγενέστερες της αποσχίσεως του τομέα των πτητικών δραστηριοτήτων, ως διάδοχος της OA, πάσχει από πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως και έλλειψη αιτιολογίας.

73 Οι προσφεύγουσες δέχονται ότι, κατά τη νομολογία, η Επιτροπή ενδέχεται να υποχρεούται να απαιτήσει να μην περιοριστεί η ανάκτηση στον αρχικό αποδέκτη της ενισχύσεως, αλλά να επεκταθεί στην επιχείρηση η οποία εξακολουθεί ενδεχομένως τη δραστηριότητα της αρχικής επιχειρήσεως χάρη στα μέσα παραγωγής που της μεταβιβάστηκαν, εφόσον υφίσταται οικονομική συνέχεια μεταξύ των δύο επιχειρήσεων (απόφαση του Δικαστηρίου της 8ης Μαΐου 2003, C‑328/99 και C-399/00, Ιταλία και SIM 2 Multimedia κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. I‑4035, σκέψη 77). Ωστόσο, από τη νομολογία αυτή προκύπτει ότι, πρώτον, η ανάκτηση της ενισχύσεως έναντι τρίτου είναι απλώς μια δυνατότητα και, δεύτερον, πρέπει να υφίσταται το στοιχείο της οικονομικής συνέχειας.

74 Ειδικότερα, η δυνατότητα που έχει μια αντιμετωπίζουσα οικονομικές δυσχέρειες εταιρία να λάβει μέτρα εξυγιάνσεως δεν μπορεί να αποκλειστεί a priori για λόγους αναγόμενους στην ανάκτηση των ασύμβατων με την κοινή αγορά ενισχύσεων (προμνησθείσα απόφαση Ιταλία και SIM 2 Multimedia κατά Επιτροπής, σκέψη 76). Αντίθετα προς τους ισχυρισμούς της Επιτροπής, η πρόθεση παρακάμψεως της υποχρεώσεως επιστροφής της ενισχύσεως λαμβάνεται υπόψη κατά την εξέταση της οικονομικής λογικής της πράξεως εκχωρήσεως-μετασχηματισμού (προμνησθείσα απόφαση Ιταλία και SIM 2 Multimedia κατά Επιτροπής, σκέψη 17, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 19ης Οκτωβρίου 2005, T-324/00, CDA Datenträger Albrechts κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. II‑4309, σκέψεις 102 έως 104).

75 Συναφώς, οι προσφεύγουσες υπενθυμίζουν ότι η μεταβίβαση, από την εταιρία που είναι αποδέκτης της ενισχύσεως, μέρους των στοιχείων του ενεργητικού της σε τρίτο νομικό πρόσωπο, για να του διασφαλίσει δυνατότητα αναπτύξεως χωρίς τον κίνδυνο της νομικής και οικονομικής αβεβαιότητας που απειλεί την εξακολούθηση της εκμεταλλεύσεως αυτού του τμήματος της δραστηριότητάς του, δεν αποδεικνύει αφεαυτής την ύπαρξη βουλήσεως καταστρατηγήσεως των αποτελεσμάτων της ανακτήσεως (βλ. προμνησθείσα απόφαση CDA Datenträger Albrechts κατά Επιτροπής, σκέψη 98).

76 Εν προκειμένω, σύμφωνα με την προμνησθείσα νομολογία, το αποφασιστικό κριτήριο έγκειται, επομένως, στο γεγονός ότι ο μετασχηματισμός επιβλήθηκε από την οικονομική λογική αποτελεσματικότερης ανακτήσεως και δεν αποσκοπεί στην καταστρατήγηση των αποτελεσμάτων της εντολής ανακτήσεως.

77 Η απόσχιση των πτητικών δραστηριοτήτων, στο πλαίσιο του ευρύτερου προγράμματος αναδιαρθρώσεως και ιδιωτικοποιήσεως του Ομίλου Ολυμπιακής Αεροπορίας, αποσκοπούσε στην πώληση του τομέα αυτού με το μεγαλύτερο δυνατό κέρδος. Ειδικότερα, η αξία της νέας αεροπορικής εταιρίας, της NOA, υπερβαίνει κατά πολύ το σύνολο των μεταβιβασθέντων στοιχείων του ενεργητικού. Αυξάνεται λόγω της υπάρξεως αξιόπιστου και ευέλικτου στόλου αεροσκαφών, πολύ καλά εκπαιδευμένου προσωπικού, τεχνογνωσίας και εμπειρίας στην εγχώρια αγορά, εμπορικής φήμης και αξιοπιστίας, δικτύου συνεργατών, συμβάσεων συνεργασίας και χρονοθυρίδων σε αεροδρόμια.

78 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν συνεπώς, ότι, σύμφωνα με το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή, ο μετασχηματισμός που προέβλεψε ο νόμος 3185/2003 επιβλήθηκε από την οικονομική λογική της ιδιωτικοποιήσεως του Ομίλου Ολυμπιακής Αεροπορίας, με σκοπό την αποτελεσματικότερη ανάκτηση των επενδύσεων, και όχι την καταστρατήγηση των αποτελεσμάτων της εντολής ανακτήσεως. Πράγματι, μετά τις άκαρπες προσπάθειες ιδιωτικοποιήσεως της ΟΑ, η Ελληνική Δημοκρατία επέλεξε την απόσχιση των διαφόρων δραστηριοτήτων του ομίλου προκειμένου να τους ιδιωτικοποιήσει χωριστά, με το μεγαλύτερο δυνατό κέρδος. Συναφώς, η ΝΟΑ αμφισβητεί ειδικότερα τον περιεχόμενο στην προσβαλλόμενη απόφαση (αιτιολογική σκέψη 178) ισχυρισμό της Επιτροπής ότι η πρόθεση της Ελληνικής Δημοκρατίας, κατά τον μετασχηματισμό του ομίλου αυτού, ήταν η δυνατότητα συνεχίσεως των πτητικών δραστηριοτήτων.

79 Η Ελληνική Δημοκρατία και η ΝΟΑ υπογραμμίζουν ότι, εν προκειμένω, όπως στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η προμνησθείσα απόφαση CDA Datenträger Albrechts κατά Επιτροπής, τίποτε δεν αφαιρέθηκε από την περιουσία της εταιρίας που στερήθηκε μέρος των στοιχείων του ενεργητικού της, εν προκειμένω της OA, διότι μεταβιβάστηκε αντίστοιχο μέρος των στοιχείων του παθητικού της. Η Επιτροπή δέχθηκε, εξάλλου, ότι χρέη ύψους 145 εκατομμυρίων ευρώ μεταβιβάστηκαν στη NOA (αιτιολογική σκέψη 117 της προσβαλλομένης αποφάσεως).

80 Επιπλέον, αντιθέτως προς τους περιλαμβανόμενους στην προσβαλλόμενη απόφαση (αιτιολογική σκέψη 179) ισχυρισμούς της Επιτροπής, η μεταβίβαση στοιχείων του ενεργητικού της OA στη NOA δεν στέρησε την OA από τα έσοδά της. Συγκεκριμένα, η OA θα εξακολουθούσε να ασκεί δραστηριότητες στους τομείς επίγειας εξυπηρετήσεως, συντηρήσεως και επισκευών, εστιάσεως, πληροφορικής και προμήθειας καυσίμων. Η OA θα είχε σημαντικότατα έσοδα από τη NOA, βάσει των εμπορικών όρων της συναλλαγής.

81 Υπό τις συνθήκες αυτές, ο ισχυρισμός της Επιτροπής ότι η ίδρυση της NOA συνιστά τεχνητή αναδιοργάνωση εντός του ιδίου ομίλου είναι εσφαλμένος. Συγκεκριμένα, δυνάμει του νόμου 3185/2003, η Ελληνική Δημοκρατία κατέχει τις μετοχές της NOA μόνο προς τον σκοπό της ιδιωτικοποιήσεώς της. Επιπλέον, εφόσον η NOA δεν αποκόμισε κανένα όφελος ως εταιρία αποκτώσα μέρος των στοιχείων του ενεργητικού της OA, και η OA εξακολουθεί να λειτουργεί, δεν υφίσταται οικονομική συνέχεια μεταξύ των δύο εταιριών δικαιολογούσα την επιστροφή από τη NOA της ενισχύσεως της οποίας αποδέκτης ήταν η OA (απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Απριλίου 2004, C-277/00, Γερμανία κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. I 3925, σκέψη 81).

82 Αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς της Επιτροπής, η Ελληνική Δημοκρατία δεν αναγνώρισε, με το από 2 Ιουνίου 2005 έγγραφό της, ότι η NOA διαδέχθηκε την OA. Δέχθηκε μόνον ότι, σε περίπτωση κατά την οποία η ανάκτηση δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί πλήρως από την OA μετά την εξάντληση του προϊόντος της εκκαθαρίσεως της εταιρίας αυτής, η υποχρέωση ανακτήσεως θα μπορούσε να εκτελεστεί επί εταιριών που διαδέχθηκαν την OA, αν πληρούνταν οι προβλεπόμενες από την κοινοτική νομολογία προϋποθέσεις όσον αφορά τη διαδοχή στην υποχρέωση ανακτήσεως κρατικών ενισχύσεων. Ωστόσο, τούτο δεν συμβαίνει εν προκειμένω. Εφόσον επρόκειτο σύντομα να ολοκληρωθεί η διαδικασία ιδιωτικοποιήσεως της NOA, οι ελληνικές αρχές έκαναν ρητώς μνεία, στο προαναφερθέν έγγραφο, περί της προϋποθέσεως πωλήσεως σε εύλογη τιμή αγοράς.

83 Η Επιτροπή, ισχυριζόμενη, με το υπόμνημα αντικρούσεως (σημείο 76), ότι, εφόσον ο μετασχηματισμός δεν αποτελούσε αυτός καθαυτόν αντικείμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως και δεν έχρηζε, επομένως, λεπτομερούς αναλύσεως για να εκτιμηθεί αν η NOA είχε διαδεχθεί την OA, δέχθηκε ότι δεν έλαβε υπόψη το θεμελιώδες κριτήριο της οικονομικής λογικής του μετασχηματισμού αυτού.

84 Κατά συνέπεια, είναι ανεπαρκής η αιτιολογία επί της οποίας θεμελιώνεται η περιεχόμενη στην προσβαλλομένη απόφαση διαπίστωση ότι η NOA διαδέχθηκε την OA από πλευράς της ανακτήσεως των ενισχύσεων, καθόσον η Επιτροπή παρέλειψε να εξετάσει την οικονομική λογική της διαδικασίας συστάσεως της NOA ως στοιχείου της αναδιαρθρώσεως-ιδιωτικοποιήσεως της OA, που είχε ως σκοπό να καταστεί δυνατή η ανάκτηση του υψηλότερου δυνατού ποσού των παρανόμως χορηγηθεισών ενισχύσεων.

85 Τέλος, η Ελληνική Δημοκρατία και η ΝΟΑ αμφισβητούν την ερμηνεία της αποφάσεως της 12ης Μαΐου 2005 την οποία υιοθέτησε η Επιτροπή. Επισημαίνουν ότι το Δικαστήριο έκρινε μόνον τις νομικές και δημοσιονομικές συνέπειες του νόμου 3185/2003 επί της εκτελέσεως της αποφάσεως της 11ης Δεκεμβρίου 2002. Το Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε ούτε επί των προθέσεων που υπαγόρευσαν την επιλογή της αποσχίσεως του τομέα των πτητικών δραστηριοτήτων, ούτε επί του συμβατού της εν λόγω αναδιαρθρώσεως με τις διατάξεις του άρθρου 87 ΕΚ, ούτε επί του αν η NOA μπορούσε να θεωρηθεί ως διάδοχος της OA για την ανάκτηση των ενισχύσεων τις οποίες αφορούσε η απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002. Στο πλαίσιο αυτής της προσφυγής λόγω παραβάσεως, το Δικαστήριο δεν μπόρεσε, εξάλλου, να εξετάσει αν η NOA διαδέχθηκε την OA, για την ανάκτηση των ενισχύσεων, διότι, κατά την άσκηση της προσφυγής αυτής, στις 2 Οκτωβρίου 2003, η NOA δεν είχε ακόμα ιδρυθεί.

86 Με την απόφαση της 12ης Μαΐου 2005, το Δικαστήριο διαπίστωσε μόνον ότι η μεταβίβαση στοιχείων του ενεργητικού της ΟA στη NOA είχε ως αποτέλεσμα να καταστεί αδύνατη, δυνάμει του εθνικού δικαίου, η ανάκτηση των χορηγηθεισών στην ΟΑ ενισχύσεων. Εντούτοις, το Δικαστήριο κατέληξε στην κρίση αυτή λαμβάνοντας υπόψη ότι «όλα τα στοιχεία του ενεργητικού» της ΟΑ μεταβιβάστηκαν «ελεύθερα χρεών» (σκέψη 33 της αποφάσεως). Ωστόσο, αυτό δεν ισχύει εν προκειμένω, δεδομένου ότι η Επιτροπή αναγνώρισε πλέον ότι η OA διατήρησε σημαντικά στοιχεία του ενεργητικού και μεταβίβασε σημαντικό ποσό χρεών στη NOA. Η Επιτροπή παραποιεί, επομένως, τη συλλογιστική του Δικαστηρίου στην απόφαση της 12ης Μαΐου 2005 και αλλοιώνει το περιεχόμενό της, υποστηρίζοντας ότι το Δικαστήριο έκρινε ότι «μεταβιβάστηκε στη ΝΟΑ το αποδοτικότερο ενεργητικό».

87 Για όλους αυτούς τους λόγους, είναι εσφαλμένα και στερούνται αιτιολογίας τα συμπεράσματα της Επιτροπής σχετικά με τη διαπίστωση της προβαλλομένης οικονομικής συνέχειας μεταξύ OA και NOA.

88 Η Επιτροπή εκθέτει, πρώτον, τη δική της ερμηνεία της προσβαλλομένης αποφάσεως. Με τα υπομνήματα αντικρούσεως στις υποθέσεις T-415/05 και T-416/05, υποστηρίζει, καταρχάς, ότι, σε αντίθεση προς την απόφαση της 12ης Μαΐου 2005, η προσβαλλόμενη απόφαση δεν θίγει το ζήτημα της επιστροφής από τη ΝΟΑ των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην ΟΑ. Η Επιτροπή συνάγει εξ αυτού ότι η Ελληνική Δημοκρατία και η ΝΟΑ δεν δικαιολογούν ενεστώς συμφέρον να αμφισβητήσουν τις αιτιολογικές σκέψεις της αποφάσεως αυτής όσον αφορά τον χαρακτηρισμό της ΝΟΑ ως διαδόχου της ΟΑ.

89 Ωστόσο, στα υπομνήματα ανταπαντήσεως, η Επιτροπή υποστήριξε την άποψη ότι από το άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ερμηνευόμενο σε σχέση με τις αιτιολογικές σκέψεις της αποφάσεως αυτής, προκύπτει σαφώς ότι οι επίδικες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στην ΟΑ τουλάχιστον πριν από την απόσχιση πρέπει να επιστραφούν όχι μόνον από την εταιρία αυτή, αλλά και από τη ΝΟΑ. Δέχεται, συνεπώς, την ύπαρξη συμφέροντος της Ελληνικής Δημοκρατίας και της ΝΟΑ να αμφισβητήσουν την υποχρέωση να αναζητήσουν από τη ΝΟΑ τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στην ΟΑ.

90 Η Επιτροπή εξηγεί αυτή τη μεταβολή της θέσεώς της από το γεγονός ότι πληροφορήθηκε την ακριβή ημερομηνία συστάσεως της ΝΟΑ μόνον από τη μνεία, στο υπόμνημα απαντήσεως στην υπόθεση Τ‑416/05, της «13[ης] Δεκεμβρίου 2003» ως ημερομηνίας συστάσεως και ενάρξεως της λειτουργίας αυτής της εταιρίας.

91 Η απόδειξη της ακριβούς αυτής ημερομηνίας «θα ενεργοποιούσε» την επανειλημμένως διατυπωθείσα επιφύλαξη της Επιτροπής, όσον αφορά τον προσδιορισμό του πραγματικού αποδέκτη των ενισχύσεων πριν από την απόσχιση.

92 Όσον αφορά τις επίδικες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στην ΟΑ μετά την απόσχιση, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι μπορούν και πρέπει να αναζητηθούν και έναντι της ΝΟΑ, εφόσον αποδειχθεί, κατά την εκτέλεση της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι το όφελός τους μεταβιβάστηκε στη ΝΟΑ. Η Επιτροπή υποστηρίζει συναφώς ότι η ΟΑ μεταβίβασε στη ΝΟΑ το όφελος που προέκυπτε από τις ενισχύσεις που της χορηγούσε η Ελληνική Δημοκρατία, υπεκμισθώνοντας στη νέα αεροπορική εταιρία τα αεροσκάφη με μισθώματα χαμηλότερα από αυτά που κατέβαλλε η ίδια στους κύριους εκμισθωτές.

93 Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι η κατανομή της υποχρεώσεως επιστροφής των ενισχύσεων μεταξύ της ΟΑ και της ΝΟΑ θα πρέπει να καθοριστεί κατά την εκτέλεση της προσβαλλομένης αποφάσεως.

94 Δεύτερον, στις υποθέσεις T-415/05 και T-416/05, η Επιτροπή αμφισβητεί την επιχειρηματολογία με την οποία οι προσφεύγουσες επιχειρούν να αποδείξουν ότι η ΝΟΑ δεν αποτελεί διάδοχο της ΟΑ από πλευράς ανακτήσεως των επιδίκων ενισχύσεων. Υποστηρίζει ότι η επιστροφή των ενισχύσεων από την οντότητα που ασκεί την οικονομική δραστηριότητα που ωφελήθηκε αποσκοπεί στην αποκατάσταση των όρων υγιούς ανταγωνισμού.

95 Η Αεροπορία Αιγαίου, παρεμβαίνουσα υπέρ της Επιτροπής στην υπόθεση T-416/05, παρατηρεί ότι το ζήτημα της υπάρξεως οικονομικής συνέχειας μεταξύ της ΟΑ και της ΝΟΑ κρίθηκε με την απόφαση της 12ης Μαΐου 2005.

Εκτίμηση του Γενικού Δικαστηρίου

96 Προκαταρκτικώς, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η Επιτροπή, απαντώντας σε ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, δεν επιβεβαίωσε τον ισχυρισμό, τον οποίο διατύπωσε η ΟΑ με την απάντησή της σε γραπτή ερώτηση του Γενικού Δικαστηρίου και επανέλαβε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι η εταιρία αυτή είχε επιστρέψει ολοσχερώς, σύμφωνα με το άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, το ποσό, εντόκως, των επιδίκων ενισχύσεων που της είχαν χορηγηθεί. Πράγματι, η Επιτροπή διατύπωσε επιφυλάξεις ως προς την πλήρη επιστροφή των ενισχύσεων αυτών, αναφέροντας παράλληλα ότι, κατόπιν της θέσεως της ΟΑ και της ΝΟΑ υπό εκκαθάριση, δεν θα απαιτούσε από την Ελληνική Δημοκρατία να ανακτήσει από τη ΝΟΑ τις επίδικες ενισχύσεις που είχαν χορηγηθεί στην ΟΑ.

97 Η Ελληνική Δημοκρατία και η ΝΟΑ δήλωσαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι ενέμεναν στις αιτιάσεις τους κατά του χαρακτηρισμού της ΝΟΑ ως διαδόχου της ΟΑ από πλευράς ανακτήσεως των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην ΟΑ.

98 Στο πλαίσιο αυτό, αφού καθοριστούν, καταρχάς, τα μέτρα υπέρ της ΟΑ που μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο υποχρεώσεως ανακτήσεως έναντι της NOA, θα πρέπει, δεύτερον, να καθοριστεί το νομικό περιεχόμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως, όσον αφορά τη διαπίστωση σχετικά με τη διαδοχή της ΟΑ από τη ΝΟΑ από πλευράς ανακτήσεως της ενισχύσεως, προτού εκτιμηθεί, τρίτον, το βάσιμο της επεκτάσεως της υποχρεώσεως επιστροφής των ενισχύσεων από τη ΝΟΑ.

Επί του καθορισμού των υπέρ της ΟΑ μέτρων που μπορούν να αποτελέσουν το αντικείμενο της υποχρεώσεως ανακτήσεως έναντι της NOA

99 Προκαταρκτικώς, όπως παρατηρεί το Δικαστήριο με την απόφαση της 12ης Μαΐου 2005 (σκέψη 32), πρέπει να διακρίνεται η εξέταση των μέτρων αναδιαρθρώσεως αυτών καθαυτά, από πλευράς των προϋποθέσεων εφαρμογής του άρθρου 87 ΕΚ, από το εντελώς αυτοτελές ζήτημα του κατά πόσον η ΝΟΑ πρέπει να θεωρείται ως ο διάδοχος της ΟΑ, όσον αφορά το πτητικό έργο, από πλευράς της ανακτήσεως των ενισχύσεων που είχαν χορηγηθεί στην ΟΑ πριν από την απόσχιση. Στο πλαίσιο της προσφυγής λόγω παραβάσεως επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση αυτή, μοναδικό ζήτημα αποτελούσε η εκτίμηση των νομικών και οικονομικών συνεπειών αυτών των μέτρων αναδιαρθρώσεως από πλευράς εκτελέσεως της αποφάσεως της 11ης Δεκεμβρίου 2002.

100 Από την αίτηση παροχής πληροφοριών, καθώς και από την απόφαση της 16ης Μαρτίου 2004 περί κινήσεως της διαδικασίας του άρθρου 88, παράγραφος 2, ΕΚ προκύπτει ότι οι έρευνες της Επιτροπής αφορούσαν, εν προκειμένω, το σύνολο των μέτρων που άπτονταν της αναδιαρθρώσεως και της ιδιωτικοποιήσεως του Ομίλου Ολυμπιακής Αεροπορίας και ήταν δυνατόν να ενέχουν στοιχεία κρατικής ενισχύσεως (βλ. ανωτέρω σκέψεις 12 και 16 έως 18).

101 Ωστόσο, στην προσβαλλόμενη απόφαση, τα μέτρα αναδιαρθρώσεως δεν εξετάζονται ως τοιαύτα, από την οπτική γωνία του χαρακτηρισμού τους από πλευράς των προϋποθέσεων εφαρμογής του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ. Η φύση τους, και ιδίως ο σύνδεσμος μεταξύ της ΟΑ και της ΝΟΑ, εκτιμάται από την Επιτροπή αποκλειστικά με σκοπό, αφενός, την κατάδειξη της υπάρξεως οικονομικής συνέχειας μεταξύ της ΟΑ και της ΝΟΑ, με σκοπό την ανάκτηση των επίδικων ενισχύσεων, και, αφετέρου, τον χαρακτηρισμό των εξεταζομένων μέτρων στο όλο πλαίσιό τους (βλ., μεταξύ άλλων, κατωτέρω σκέψεις 164 έως 178).

102 Όσον αφορά ειδικότερα την ανάκτηση των ενισχύσεων, στην Επιτροπή εναπέκειτο μόνο να εξετάσει, με την προσβαλλόμενη απόφαση, το ζήτημα της διαδοχής της ΝΟΑ από την ΟΑ, από πλευράς της ανακτήσεως των νέων ενισχύσεων προς την ΟΑ, στις οποίες αναφέρεται η απόφαση αυτή. Πράγματι, ο καθορισμός των πραγματικών αποδεκτών των ενισχύσεων στις οποίες αναφέρεται η απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002, με σκοπό την εκτέλεση της εντολής ανακτήσεως που περιέχεται στην απόφαση αυτή, κανονίστηκε με την απόφαση της 12ης Μαΐου 2005 (βλ. ανωτέρω σκέψεις 7, 8 και 99).

103 Εξάλλου, πρέπει να παρατηρηθεί ότι το ζήτημα της διαδοχής της ΟΑ από τη ΝΟΑ, όσον αφορά την ανάκτηση των ενισχύσεων, δεν μπορεί εν προκειμένω να τεθεί παρά μόνον ως προς τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στην ΟΑ πριν από την απόσχιση των πτητικών δραστηριοτήτων της και τη δημιουργία της ΝΟΑ.

104 Πράγματι, αν υφίσταται οικονομική συνέχεια μεταξύ των δύο αυτών εταιριών, η ΝΟΑ μπορεί να θεωρηθεί ως πραγματικός αποδέκτης των ενισχύσεων που ευνόησαν τον τομέα των πτητικών δραστηριοτήτων, και οι οποίες είχαν χορηγηθεί στην παλαιά αεροπορική εταιρία ΟΑ πριν αναλάβει η ΝΟΑ τις δραστηριότητες αυτές.

105 Αντιθέτως, παρά τα υποστηριζόμενα από την Επιτροπή στα υπομνήματα ανταπαντήσεως (βλ. ανωτέρω σκέψη 92), δεν μπορεί να ζητηθεί από τη ΝΟΑ να επιστρέψει τις επίδικες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στην ΟΑ μετά την απόσχιση, με μόνο αιτιολογικό ότι η εταιρία αυτή αντλεί έμμεσο όφελος από τις ενισχύσεις αυτές. Πράγματι, έστω και αν υποτεθεί, όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, ότι οι κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στην ΟΑ μετά την απόσχιση παρέσχαν στην εταιρία αυτή τη δυνατότητα να χορηγήσει στη νέα εταιρία ΝΟΑ πλεονεκτήματα τα οποία η τελευταία δεν θα είχε επιτύχει υπό τις κανονικές συνθήκες της αγοράς, πράγμα το οποίο δεν έχει αποδειχθεί, το γεγονός αυτό δεν επιτρέπει, από μόνο του, να θεωρηθεί ότι η ΝΟΑ είναι ο πραγματικός αποδέκτης των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην ΟΑ.

106 Πράγματι, ελλείψει, μετά την απόσχιση, οικονομικής ενότητας μεταξύ των δύο εταιριών, της ΟΑ και της ΝΟΑ, ως προς τις οποίες η Επιτροπή δεν αμφισβητεί, στην προσβαλλόμενη απόφαση, ότι πρόκειται για νομικά και οικονομικά αυτοτελείς εταιρίες (βλ., υπ’ αυτήν την έννοια, αποφάσεις του Δικαστηρίου της 10ης Ιανουαρίου 2006, C‑222/04, Cassa di Risparmio di Firenze κ.λπ., Συλλογή 2006, σ. I‑289, σκέψεις 112 έως 114, και του Πρωτοδικείου της 25ης Ιουνίου 1998, T‑371/94 και T‑394/94, British Airways κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II‑2405, σκέψεις 313 και 314), εναπόκειται εν πάση περιπτώσει στην Επιτροπή να προσδιορίσει σαφώς το πλεονέκτημα που υποτίθεται ότι χορήγησε η ΟΑ στη ΝΟΑ και να το εκτιμήσει χωριστά από πλευράς των προϋποθέσεων εφαρμογής του άρθρου 87, παράγραφος 1, ΕΚ. Αυτή την οδό ακολούθησε, εξάλλου, η Επιτροπή, με την προσβαλλόμενη απόφαση, όσον αφορά την ενίσχυση που χορηγήθηκε στη ΝΟΑ υπό μορφή χαμηλών μισθωμάτων για την υπεκμίσθωση αεροσκαφών (βλ. κατωτέρω σκέψεις 154 έως 253).

107 Επομένως, εν προκειμένω, όπως υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, το ζήτημα της διαδοχής της ΟΑ από τη ΝΟΑ, από πλευράς ανακτήσεως των επιδίκων ενισχύσεων, τίθεται μόνον όσον αφορά την ενίσχυση που φέρεται να παρέσχε η ΟΑ υπό μορφή ανοχής ως προς τη μη πληρωμή, από την εταιρία αυτή, των φόρων και των εισφορών κοινωνικής ασφαλίσεως, που αναφέρεται στο άρθρο 1, παράγραφος 4, της προσβαλλομένης αποφάσεως, στο μέτρο που η ενίσχυση αυτή είναι προγενέστερη της αποσχίσεως. Πράγματι, οι λοιπές ενισχύσεις προς την ΟΑ, στις οποίες αναφέρεται το άρθρο 1, παράγραφοι 2 και 3, της αποφάσεως αυτής, χορηγήθηκαν όλες μετά την απόσχιση.

108 Συναφώς, πρέπει ευθύς εξαρχής να παρατηρηθεί ότι οι λόγοι τους οποίους επικαλούνται οι προσφεύγουσες, στις υποθέσεις T-415/05 και T-423/05, προς ακύρωση του άρθρου 1, παράγραφος 4, της προσβαλλομένης αποφάσεως, είναι απορριπτέοι, όπως θα εκθέσει κατωτέρω το Γενικό Δικαστήριο (βλ. κατωτέρω σκέψεις 378 έως 394).

109 Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να καθοριστεί το νομικό περιεχόμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως, όσον αφορά τη διαπίστωση περί υπάρξεως οικονομικής συνέχειας μεταξύ της ΟΑ και της ΝΟΑ, από πλευράς της ανακτήσεως της ενισχύσεως που αναφέρεται στο άρθρο 1, παράγραφος 4, της εν λόγω αποφάσεως, στο μέτρο που η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε πριν από τις 11 Δεκεμβρίου 2003.

Επί του νομικού περιεχομένου της προσβαλλομένης αποφάσεως, όσον αφορά τη διαπίστωση περί διαδοχής της ΟΑ από τη ΝΟΑ από πλευράς ανακτήσεως της επίδικης ενισχύσεως

110 Πρέπει, προκαταρκτικώς, να παρατηρηθεί ότι, εφόσον η προσβαλλόμενη απόφαση εκδόθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 2005, η Επιτροπή είχε στη διάθεσή της, κατά τον χρόνο εκδόσεώς της, όλα τα απαραίτητα στοιχεία προκειμένου να προσδιορίσει, με την ίδια αυτή απόφαση, τους αποδέκτες από τους οποίους έπρεπε να επιστραφούν οι σχετικές ενισχύσεις. Από την άποψη αυτή, οι περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως διαφέρουν από εκείνες τις οποίες εξέτασε η Επιτροπή με την απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002, και οι οποίες ήταν προγενέστερες της αναδιαρθρώσεως του Ομίλου Ολυμπιακής Αεροπορίας και της δημιουργίας της ΝΟΑ, τον Δεκέμβριο του 2003.

111 Ωστόσο, στις ουσιαστικές διατάξεις της προσβαλλομένης αποφάσεως, η Επιτροπή δεν κατονομάζει ρητώς τη ΝΟΑ ως πραγματικό αποδέκτη μέρους της ενισχύσεως που χορηγήθηκε στην ΟΑ και στην οποία αναφέρεται το άρθρο 1, παράγραφος 4, της αποφάσεως αυτής.

112 Πράγματι, η Επιτροπή περιορίζεται να προβλέψει, στο άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Ελληνική Δημοκρατία θα ανακτήσει την αναφερόμενη στο άρθρο 1 της αποφάσεως αυτής ενίσχυση από «τους αποδέκτες» της ενισχύσεως αυτής. Εξάλλου, το άρθρο 1, παράγραφος 4, της προσβαλλομένης αποφάσεως αναφέρεται ρητώς στην παράνομη ενίσχυση που χορηγήθηκε στην ΟΑ υπό μορφή ανοχής, εκ μέρους της Ελληνικής Δημοκρατίας, όσον αφορά τις οφειλές φόρων και εισφορών κοινωνικής ασφαλίσεως της εταιρίας αυτής προς το Δημόσιο και δεν αναφέρεται στη ΝΟΑ ως πραγματικό αποδέκτη μέρους της ενισχύσεως αυτής.

113 Με την προμνησθείσα απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 2008, Επιτροπή κατά Ελλάδας, με την οποία αναγνωρίστηκε ότι η Ελληνική Δημοκρατία είχε παραβεί τις υποχρεώσεις που υπέχει από την προσβαλλόμενη απόφαση, το Δικαστήριο δεν έκρινε αναγκαίο να εξετάσει ιδίως αν, στην προσβαλλόμενη απόφαση, η ΝΟΑ κατονομάζεται ως διάδοχος της ΟΑ από πλευράς ανακτήσεως της επίδικης ενισχύσεως που αναφέρεται στο άρθρο 1, παράγραφος 4. Πράγματι, όσον αφορά την ενίσχυση αυτή, το Δικαστήριο εξέτασε μόνον αν η προσβαλλόμενη απόφαση περιείχε ενδείξεις που επέτρεπαν στις ελληνικές αρχές να προσδιορίσουν οι ίδιες, χωρίς υπερβολικές δυσκολίες, τα προς ανάκτηση ποσά (σκέψεις 42 έως 44 της αποφάσεως).

114 Στο πλαίσιο αυτό, στο Γενικό Δικαστήριο εναπόκειται, όπως υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, να ερμηνεύσει το περιεχόμενο της προσβαλλομένης απόφασεως όσον αφορά τυχόν υποχρέωση της ΝΟΑ να επιστρέψει την ενίσχυση στην οποία αναφέρεται το άρθρο 1, παράγραφος 4, της προσβαλλομένης αποφάσεως.

115 Πρέπει, εκ των προτέρων, να παρατηρηθεί ότι η Επιτροπή δικαιολόγησε, με τα υπομνήματα ανταπαντήσεως στις υποθέσεις T-415/05 και T‑416/05, τις αντιφατικές θέσεις της όσον αφορά την ερμηνεία της προσβαλλομένης αποφάσεως επικαλούμενη την έλλειψη βεβαιότητας ως προς την ακριβή ημερομηνία συστάσεως της ΝΟΑ (βλ. ανωτέρω σκέψη 90).

116 Στην υπόθεση T-416/05, η NOA επικαλέστηκε τον χαρακτήρα ως νέου ισχυρισμού και, ως εκ τούτου, το απαράδεκτο της επιχειρηματολογίας αυτής που αναφέρεται στη φερόμενη αβεβαιότητα της Επιτροπής όσον αφορά την ακριβή ημερομηνία συστάσεως της ΝΟΑ (βλ. ανωτέρω σκέψη 34).

117 Συναφώς, αρκεί η παρατήρηση ότι η επιχειρηματολογία αυτή της Επιτροπής είναι, εν πάση περιπτώσει, αλυσιτελής. Πράγματι, ανεξαρτήτως των διαδοχικών ερμηνειών που πρότεινε εν προκειμένω το καθού όργανο, στο Γενικό Δικαστήριο εναπόκειται τελικά να ερμηνεύσει την προσβαλλόμενη απόφαση. Κατά συνέπεια, οι αντιφατικές θέσεις που έλαβε η Επιτροπή ως προς την ερμηνεία της προσβαλλομένης αποφάσεως και η επίκληση της αβεβαιότητας σχετικά με την ακριβή ημερομηνία συστάσεως της ΝΟΑ, προς εξήγηση της μεταβολής της θέσεως της Επιτροπής, στερούνται σημασίας και δεν μπορούν να θίξουν τα δικαιώματα άμυνας των προσφευγουσών (απόφαση του Πρωτοδικείου της 7ης Οκτωβρίου 1999, T‑228/97, Irish Sugar κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, II‑2969, σκέψη 30). Εξάλλου, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η απόφαση της 16ης Μαρτίου 2004 περί κινήσεως της επίσημης διαδικασίας εξετάσεως (σημείο 110) και η προσβαλλόμενη απόφαση (σημείο 6) αναφέρουν ρητώς ότι η ΝΟΑ δημιουργήθηκε στις 12 Δεκεμβρίου 2003. Οι προσφεύγουσες επιβεβαίωσαν, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι η ΝΟΑ άρχισε τις δραστηριότητές της αυτή την ημερομηνία. Στο πλαίσιο αυτό, έστω και αν η Επιτροπή δεν ενημερώθηκε κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας για την ακριβή ημερομηνία συστάσεως της ΝΟΑ, στις 11 Δεκεμβρίου 2003, το γεγονός αυτό δεν είναι ικανό να επηρεάσει το περιεχόμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως –και, ως εκ τούτου, την ερμηνεία της– όσον αφορά τον τυχόν προσδιορισμό της ΝΟΑ ως διαδόχου της ΟΑ από πλευράς ανακτήσεως της επίδικης ενισχύσεως.

118 Προς τον σκοπό της ερμηνείας του άρθρου 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά τη νομολογία, οι ουσιαστικές διατάξεις αποφάσεως στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων συνδέονται άρρηκτα με την αιτιολογία της, οπότε πρέπει να ερμηνεύονται, εάν παρίσταται ανάγκη, λαμβανομένου υπόψη των αιτιολογικών σκέψεων που οδήγησαν στην έκδοσή της (βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Μαΐου 1997, C‑355/95 P, TWD κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. I‑2549, σκέψη 21, και απόφαση της 12ης Μαΐου 2005, σκέψη 41 και εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

119 Εν προκειμένω, πρέπει, συνεπώς, να εξακριβωθεί αν το άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως μπορεί να ερμηνευθεί, υπό το φως των αιτιολογικών σκέψεων της αποφάσεως αυτής, ως αναφερόμενο, μεταξύ «των αποδεκτών της αναφερόμενης στο άρθρο 1 ενισχύσεως», στη ΝΟΑ, ως πραγματικό αποδέκτη της επίδικης ενισχύσεως που χορηγήθηκε στην ΟΑ, στην οποία αναφέρεται η παράγραφος 4 του άρθρου 1 της εν λόγω αποφάσεως.

120 Η Επιτροπή, κατά την εξέταση του χαρακτήρα της αναδιαρθρώσεως του Ομίλου Ολυμπιακής Αεροπορίας (αιτιολογικές σκέψεις 178 έως 183 της προσβαλλομένης αποφάσεως), στην οποία προέβη στο πλαίσιο της «εκτιμήσεως της ενισχύσεως» (σημείο 6 της προσβαλλομένης αποφάσεως), ανέλυσε λεπτομερέστερα τους όρους της αναδιαρθρώσεως, τους οποίους είχε ήδη λάβει υπόψη του το Δικαστήριο με την απόφαση της 12ης Μαΐου 2005. Η Επιτροπή στηρίχθηκε στην απόφαση αυτή του Δικαστηρίου για να διατυπώσει το ακόλουθο συμπέρασμα στην αιτιολογική σκέψη 183 της προσβαλλομένης αποφάσεως:

«Είναι άρα προφανές ότι ενώ η αναδιάρθρωση της ΟΑ το 2003 –από την οποία προέκυψε η NOA– οδήγησε στη δημιουργία μιας ανεξάρτητης νομικής οντότητας, πραγματοποιήθηκε εν τούτοις κατά τρόπο ώστε να αποφευχθεί η ανάκτηση των ενισχύσεων βάσει της απόφασης [της 11ης Δεκεμβρίου] 2002, και ότι η ΝΟΑ είναι διάδοχος εταιρεία της ΟΑ, τουλάχιστον για τους σκοπούς της ανάκτησης κρατικών ενισχύσεων πριν την απόσχιση.»

121 Συνεπώς, προκειμένου να καταδείξει ότι η NOA αποτελεί διάδοχο της ΟΑ από πλευράς της ανακτήσεως της επίδικης ενισχύσεως που είχε χορηγηθεί στην ΟΑ, η Επιτροπή περιορίστηκε να αναπτύξει τα στοιχεία επί των οποίων στηρίχθηκε το Δικαστήριο, με την απόφαση της 12ης Μαΐου 2005, για να διαπιστώσει ότι υφίσταται οικονομική συνέχεια μεταξύ της ΟΑ και της ΝΟΑ από πλευράς της ανακτήσεως των ενισχύσεων στις οποίες αναφέρεται η απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002. Βάσει αυτών των στοιχείων, η Επιτροπή συμπέρανε ρητώς, στην αιτιολογική σκέψη 183 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι η υποχρέωση επιστροφής επεκτεινόταν και στη ΝΟΑ όσον αφορά, ειδικότερα, την προ της αποσχίσεως επίδικη ενίσχυση προς την ΟΑ.

122 Εξάλλου, στο πλαίσιο της εκ μέρους της εκτιμήσεως του συμβατού των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στη ΝΟΑ, η Επιτροπή υπενθύμισε, με την προσβαλλόμενη απόφαση (αιτιολογικές σκέψεις 216 και 217), ότι, στο μέτρο που η ΝΟΑ αποτελούσε διάδοχο της ΟΑ από πλευράς της ανακτήσεως των ενισχύσεων, η νέα ενίσχυση που χορηγήθηκε στη ΝΟΑ δεν μπορούσε να κηρυχθεί συμβατή με την κοινή αγορά επί όσο χρονικό διάστημα δεν θα είχαν ανακτηθεί οι προ της αποσχίσεως ενισχύσεις.

123 Από αυτή την εξέταση της προσβαλλομένης αποφάσεως –καίτοι κακώς η Επιτροπή δεν κατονόμασε, στις ουσιαστικές διατάξεις της αποφάσεως αυτής, τους αποδέκτες από τους οποίους έπρεπε να ανακτηθεί η προ της αποσχίσεως ενίσχυση στην οποία αναφέρεται η παράγραφος 4 του άρθρου 1– προκύπτει ότι οι αιτιολογικές σκέψεις τις αποφάσεως αυτής επιτρέπουν να προσδιορισθεί χωρίς δυσκολία η ΝΟΑ ως διάδοχος της ΟΑ για τους σκοπούς της ανακτήσεως της ενισχύσεως αυτής.

124 Στο πλαίσιο αυτό, προκύπτει σαφώς από το άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, σε συνδυασμό με τις προμνησθείσες αιτιολογικές σκέψεις της αποφάσεως αυτής, και ιδίως υπό το φως της αποφάσεως της 12ης Μαΐου 2005, ότι η Επιτροπή επέβαλε στην Ελληνική Δημοκρατία την υποχρέωση να αναζητήσει την ενίσχυση που χορηγήθηκε στην ΟΑ πριν από την απόσχιση όχι μόνον από την εταιρία αυτή, αλλά, εν ανάγκη, και από τη ΝΟΑ.

125 Συνεπώς, το άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, που προβλέπει την ανάκτηση της αναφερόμενης στο άρθρο 1 της αποφάσεως αυτής ενισχύσεως, πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι περιέχει εντολή ανακτήσεως της προ της αποσχίσεως χορηγηθείσας ενισχύσεως είτε από την ΟΑ είτε από τη ΝΟΑ και ότι η κατανομή της υποχρεώσεως αποδόσεως της ενισχύσεως μεταξύ των δύο αυτών εταιριών θα καθοριζόταν κατά την εκτέλεση της εν λόγω αποφάσεως.

126 Πράγματι, όσον αφορά την κατανομή της υποχρεώσεως αποδόσεως μιας ενισχύσεως μεταξύ των αποδεκτών της, πρέπει να υπομνησθεί ότι, με την απόφαση που διαπιστώνει το ασύμβατο μιας ενισχύσεως και επιβάλλει την ανάκτησή της, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να διευκρινίζει σε ποιο βαθμό κάθε αποδέκτρια επιχείρηση επωφελήθηκε του ποσού της επίμαχης ενισχύσεως. Στο εμπλεκόμενο κράτος μέλος εναπόκειται να καθορίσει το ποσό που πρέπει να επιστρέψει καθεμία από τις επιχειρήσεις αυτές κατά την ανάκτηση της ενισχύσεως. Σε περίπτωση απρόβλεπτων δυσκολιών, το κράτος αυτό μπορεί να θέσει τα προβλήματά του στην κρίση της Επιτροπής, οπότε αυτή και το συγκεκριμένο κράτος οφείλουν, βάσει του καθήκοντος ειλικρινούς συνεργασίας του οποίου έκφραση αποτελεί, ιδίως, το άρθρο 10 ΕΚ, να συνεργασθούν καλοπίστως για να υπερπηδήσουν τις δυσκολίες αυτές (βλ., υπ’ αυτήν την έννοια, απόφαση του Πρωτοδικείου της 11ης Μαΐου 2005, T‑111/01 και T‑133/01, Saxonia Edelmetalle και ZEMAG κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. II‑1579, σκέψη 124).

127 Η λύση αυτή επιβεβαιώνεται από την απόφαση της 12ης Μαΐου 2005, στην οποία το Δικαστήριο, τονίζοντας παράλληλα το καθαρά οικονομικό κριτήριο της αποκαταστάσεως ανόθευτου ανταγωνισμού στον οικείο τομέα, δέχεται εμμέσως τη δυνατότητα απλώς παρεπόμενης υποχρεώσεως της ΝΟΑ προς επιστροφή των ενισχύσεων. Πράγματι, με την απόφαση αυτή, το Δικαστήριο περιορίστηκε να αναγνωρίσει την παράβαση, αφήνοντας τις αρμόδιες εθνικές αρχές και την Επιτροπή να καθορίσουν, στο πλαίσιο του αμοιβαίου καθήκοντός τους ειλικρινούς συνεργασίας, την κατανομή μεταξύ της ΟΑ και της ΝΟΑ της υποχρεώσεως επιστροφής των ενισχύσεων τις οποίες αφορά η απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002.

128 Εν προκειμένω, βάσει της εκτεθείσας. ανωτέρω στις σκέψεις 123 έως 125 ερμηνείας της προσβαλλομένης αποφάσεως, πρέπει να εξεταστεί η αιτιολογία και το βάσιμο της διαπιστώσεως περί υπάρξεως οικονομικής συνέχειας μεταξύ της ΟΑ και της ΝΟΑ από πλευράς της ανακτήσεως της προ της αποσχίσεως χορηγηθείσας ενισχύσεως στην οποία αναφέρεται η παράγραφος 4 του άρθρου 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως.

Επί της εκτιμήσεως της αιτιολογίας και του βασίμου της διαπιστώσεως, με την προσβαλλόμενη απόφαση, του ότι η ΝΟΑ αποτελεί διάδοχο της ΟΑ από πλευράς ανακτήσεως της επίδικης ενισχύσεως

129 Πριν εξεταστεί το βάσιμο των λόγων που αντλούνται από την ελλιπή αιτιολογία και την πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως και τους οποίους προβάλλουν οι προσφεύγουσες στις υποθέσεις T-415/05 και T-416/05, πρέπει να απορριφθεί η ένσταση απαραδέκτου που προβάλλει η ΝΟΑ, στην υπόθεση T‑416/05, κατά των υποτιθέμενων νέων ισχυρισμών της Επιτροπής σχετικά, αφενός, με τη φερόμενη βούληση της Ελληνικής Δημοκρατίας να παρακάμψει την υποχρέωση ανακτήσεως και, αφετέρου, την παράνομη ύπαρξη της ΝΟΑ (βλ. ανωτέρω σκέψη 34).

130 Πράγματι, από το υπόμνημα ανταπαντήσεως προκύπτει σαφώς ότι η Επιτροπή δεν προβάλλει κανένα νέο ισχυρισμό σχετικό με την καθ’ υπόθεση βούληση της Ελληνικής Δημοκρατίας να παρακάμψει την υποχρέωση ανακτήσεως, μέσω της αναδιαρθρώσεως του Ομίλου Ολυμπιακής Αεροπορίας και της δημιουργίας της ΝΟΑ. Αντιθέτως, αναπτύσσει το επιχείρημα που είχε ήδη επικαλεστεί με την προσβαλλόμενη απόφαση και το υπόμνημα αντικρούσεως και σύμφωνα με το οποίο η έλλειψη προθέσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας να παρακάμψει αυτή την υποχρέωση, την οποία επικαλούνται οι προσφεύγουσες, στερείται σημασίας, καθόσον η προμνησθείσα αναδιάρθρωση εμποδίζει την ανάκτηση των ενισχύσεων.

131 Εξάλλου, το επιχείρημα της Επιτροπής ότι η απόφαση της 12ης Μαΐου 2005 επηρεάζει την ίδια την ύπαρξη της ΝΟΑ, κηρύσσοντάς την παράνομη, εντάσσεται στο πλαίσιο της διαφωνίας των διαδίκων επί του νομικού περιεχομένου της αποφάσεως αυτής όσον αφορά τον προσδιορισμό του πραγματικού αποδέκτη της επίδικης ενισχύσεως.

132 Επί της ουσίας, και προκαταρκτικώς, στο μέτρο που, στο πλαίσιο της εκ μέρους της εξετάσεως της σχέσεως που υφίσταται μεταξύ της ΟΑ και της ΝΟΑ, η Επιτροπή στηρίζεται ιδίως στα στοιχεία τα οποία έλαβε υπόψη του το Δικαστήριο στην απόφαση της 12ης Μαΐου 2005 για να διαπιστώσει ότι η «η ΝΟΑ είναι διάδοχος εταιρεία της ΟΑ, τουλάχιστον για τους σκοπούς της ανάκτησης κρατικών ενισχύσεων πριν την απόσχιση» (αιτιολογική σκέψη 183 της προσβαλλομένης αποφάσεως), πρέπει να διευκρινιστεί το νομικό περιεχόμενο της αποφάσεως αυτής του Δικαστηρίου επί του σημείου αυτού.

133 Αντιθέτως προς όσα ισχυρίστηκε η Επιτροπή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, στην απόφαση αυτή μπορεί μόνο να αναγνωριστεί ισχύς δεδικασμένου όσον αφορά την ανάκτηση των ενισχύσεων στις οποίες αναφέρεται η απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002, στο μέτρο που η διαπιστωθείσα παράβαση αφορούσε ακριβώς τη μη εκτέλεση αυτής της αποφάσεως.

134 Ειδικότερα, όσον αφορά τη διαπίστωση περί της υπάρξεως οικονομικής συνέχειας μεταξύ της ΟΑ και της ΝΟΑ, για τους σκοπούς της ανακτήσεως της προ της αποσχίσεως επίδικης ενισχύσεως, πρέπει να παρατηρηθεί ότι, ακόμα και αν οι κρίσιμες περιστάσεις που μπορούν να ληφθούν υπόψη είναι κατ’ ουσίαν οι ίδιες, είτε πρόκειται για την ανάκτηση των ενισχύσεων η οποία επιβλήθηκε με την απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002, είτε πρόκειται για την ανάκτηση των προ της αποσχίσεως ενισχύσεων υπέρ της ΟΑ, την οποία επιβάλλει η προσβαλλόμενη απόφαση, εντούτοις όλα τα στοιχεία δεν ταυτίζονται απολύτως. Η διαφορά έγκειται στο ότι η μεταβίβαση στοιχείων του ενεργητικού από την ΟΑ προς τη ΝΟΑ, στον τομέα των πτητικών δραστηριοτήτων, με όρους που καθιστούν αδύνατη την ανάκτηση, έναντι της ΝΟΑ, της ενισχύσεως που χορηγήθηκε στην ΟΑ, πραγματοποιήθηκε μετά την έκδοση της αποφάσεως της 11ης Δεκεμβρίου 2002, αλλά πριν από την κίνηση της επίσημης διαδικασίας εξετάσεως η οποία οδήγησε στην έκδοση της προσβαλλομένης αποφάσεως, στις 14 Σεπτεμβρίου 2005.

135 Εντούτοις, ο χρόνος της μεταβιβάσεως των στοιχείων του ενεργητικού στη νέα εταιρία περιλαμβάνεται μεταξύ των διαφόρων κριτηρίων που μπορούν, σε διαφορετικό βαθμό αναλόγως της περιπτώσεως, να ληφθούν υπόψη. Πράγματι, από τη νομολογία προκύπτει ότι, προκειμένου να εκτιμηθεί κατά πόσον η υποχρέωση ανακτήσεως της ενισχύσεως που χορηγήθηκε σε αντιμετωπίζουσα δυσχέρειες εταιρία μπορεί να επεκταθεί και στη νέα εταιρία προς την οποία η παλαιά εταιρία μεταβίβασε ορισμένα στοιχεία του ενεργητικού της, όταν η μεταβίβαση αυτή επιτρέπει τη διαπίστωση της ύπαρξης οικονομικής συνέχειας μεταξύ των δύο εταιριών, μπορούν να ληφθούν υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία: το αντικείμενο της μεταβιβάσεως (στοιχεία του ενεργητικού και του παθητικού, χρησιμοποίηση του ίδιου εργατικού δυναμικού, δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία), το τίμημα της μεταβιβάσεως, η ταυτότητα των μετόχων ή των ιδιοκτητών της προς ην η μεταβίβαση και της αρχικής επιχειρήσεως, το χρονικό σημείο κατά το οποίο πραγματοποιείται η μεταβίβαση (μετά την έναρξη της έρευνας, την κίνηση της διαδικασίας ή την έκδοση της τελικής αποφάσεως) ή, ακόμα, η οικονομική λογική της πράξεως (προμνησθείσα απόφαση Ιταλία και SIM2 Multimedia κατά Επιτροπής, σκέψεις 78, 80 και 85).

136 Εν προκειμένω, πρέπει, συνεπώς, να εξακριβωθεί αν, λαμβανομένου υπόψη του πραγματικού πλαισίου της υπό κρίση διαφοράς, η Επιτροπή μπορούσε, χωρίς να υπερβεί τα όρια της εξουσίας εκτιμήσεώς της, να εφαρμόσει κατ’ αναλογίαν, στην προσβαλλόμενη απόφαση, τη συλλογιστική που ακολούθησε το Δικαστήριο στην απόφαση της 12ης Μαΐου 2005 προκειμένου να καταλήξει ότι υφίσταται οικονομική συνέχεια μεταξύ της ΟΑ και της ΝΟΑ για τους σκοπούς της ανακτήσεως της επίδικης ενισχύσεως.

137 Όσον αφορά, ειδικότερα, το κριτήριο του χρονικού σημείου της μεταβιβάσεως των στοιχείων ενεργητικού, το περιεχόμενο και η έκταση εφαρμογής του οποίου θα διευκρινιστούν αργότερα (βλ. κατωτέρω σκέψη 146), στο στάδιο αυτό αρκεί η υπόμνηση ότι, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 12ης Μαΐου 2005, η μεταβίβαση στοιχείων του ενεργητικού της εταιρίας ΟΑ, που αντιμετώπιζε δυσχέρειες, προς τη νέα εταιρία ΝΟΑ, κατά τρόπο που να καθιστά αδύνατη την ανάκτηση, έναντι της παλαιάς εταιρίας, των ενισχύσεων τις οποίες αφορούσε η απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002, πραγματοποιήθηκε μετά την έκδοση της αποφάσεως αυτής (βλ. κατωτέρω σκέψη 134). Στις υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν, αντιστοίχως, η προμνησθείσα απόφαση Ιταλία και SIM2 Multimedia κατά Επιτροπής (σκέψη 77) και η προμνησθείσα απόφαση Γερμανία κατά Επιτροπής (σκέψη 71), επί των οποίων στηρίζεται εμμέσως η ανάλυση την οποία αναπτύσσεται στην προμνησθείσα απόφαση της 12ης Μαΐου 2005 (βλ. κατωτέρω σκέψεις 143 και 144), οι ενέργειες «παρακάμψεως της υποχρεώσεως ανακτήσεως» τις οποίες προέβαλλε η Επιτροπή είχαν πραγματοποιηθεί είτε κατά τη διάρκεια της επίσημης διαδικασίας έρευνας είτε σε χρόνο κατά τον οποίο οι αρμόδιες εθνικές αρχές ήταν ενημερωμένες για την πρόθεση της Επιτροπής να κινήσει διαδικασία έρευνας.

138 Εν προκειμένω, πρέπει να παρατηρηθεί ότι, ήδη από τις 8 Σεπτεμβρίου 2003 η Ελληνική Δημοκρατία είχε κληθεί να παράσχει πληροφορίες όσον αφορά το σύνολο των μέτρων που συνδέονταν με την αναδιάρθρωση και την ιδιωτικοποίηση της ΟΑ και τα οποία ήταν δυνατόν να ενέχουν στοιχεία ενισχύσεως. Η Ελληνική Δημοκρατία και η εταιρία ΟΑ δεν μπορούσαν, κατά μείζονα λόγο, να αγνοούν, κατά τη σύσταση της ΝΟΑ, ότι τα προ της αποσχίσεως μέτρα υπέρ της ΟΑ μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο έρευνας της Επιτροπής και ότι τα μέτρα αυτά αποτελούσαν συνέχεια ορισμένων προγενέστερων ενισχύσεων, τις οποίες αφορούσε η απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002 και οι οποίες είχαν παρασχεθεί στην ΟΑ υπό μορφή ανοχής της Ελληνικής Δημοκρατίας όσον αφορά τη μη πληρωμή φόρων και εισφορών κοινωνικής ασφαλίσεως.

139 Υπό τις συνθήκες αυτές, λαμβανομένης υπόψη της ομοιότητας του πραγματικού πλαισίου, η ανάλυση την οποία υιοθέτησε το Δικαστήριο στην προμνησθείσα απόφαση της 12ης Μαΐου 2005, κατά την οποία, για την αποκατάσταση μη ανόθευτου ανταγωνισμού στον συγκεκριμένο οικονομικό τομέα, η υποχρέωση της ανακτήσεως των ενισχύσεων που είχαν καταβληθεί στην ΟΑ μπορούσε να επεκταθεί και στην εταιρία ΝΟΑ, στην οποία είχαν μεταβιβαστεί οι πλέον αποδοτικές δραστηριότητες της ΟΑ, ισχύει, για τους ίδιους λόγους, και για τις προ της αποσχίσεως ενισχύσεις που αποτελούν το αντικείμενο της υπό κρίση υποθέσεως.

140 Συναφώς, η ερμηνεία της αποφάσεως της 12ης Μαΐου 2005 την οποία προτείνουν οι προσφεύγουσες, οι οποίες υποστηρίζουν ότι το Δικαστήριο δεν θεώρησε τη ΝΟΑ ως διάδοχο της ΟΑ για τους σκοπούς της ανακτήσεως της ενισχύσεως, δεν μπορεί να γίνει δεκτή.

141 Πράγματι, με την απόφαση της 12ης Μαΐου 2005 (σκέψεις 33 και 34), το Δικαστήριο δέχθηκε το επιχείρημα της Επιτροπής ότι η πράξη η οποία συνίστατο στη μεταβίβαση, προς την εταιρία ΝΟΑ, των στοιχείων ενεργητικού του τομέα των πτητικών δραστηριοτήτων της εταιρίας ΟΑ, ελευθέρων χρεών, και η οποία πράξη τελέσθηκε κατά τρόπον ώστε να καταστεί αδύνατη, δυνάμει του εθνικού δικαίου, η ανάκτηση των οφειλών των παλαιάς εταιρίας ΟΑ από τη νέα εταιρία ΝΟΑ, είχε «[εμποδίσει] την αποτελεσματική εκτέλεση της αποφάσεως [της 11ης Δεκεμβρίου 2002] και την ανάκτηση των ενισχύσεων με τις οποίες [η Ελληνική Δημοκρατία] στήριξε τις εμπορικές δραστηριότητες της εταιρίας αυτής» και, «ως εκ τούτου, [είχε διακυβευτεί] σοβαρά ο σκοπός της αποφάσεως αυτής, που [απέβλεπε] στην αποκατάσταση συνθηκών υγιούς ανταγωνισμού στον τομέα της πολιτικής αεροπορίας».

142 Υπογραμμίζοντας την ανάγκη αποκαταστάσεως του ανταγωνισμού στον τομέα της πολιτικής αεροπορίας, το Δικαστήριο ανέφερε εμμέσως τη ΝΟΑ ως τον πραγματικό αποδέκτη των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην ΟΑ και τις οποίες αφορούσε η απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002, στο μέτρο που από τις ενισχύσεις αυτές προς την παλαιά αεροπορική εταιρία είχε επωφεληθεί ο τομέας των πτητικών δραστηριοτήτων που μεταβιβάστηκε στη ΝΟΑ.

143 Πράγματι, υπό το φως των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα L. A. Geelhoed (Συλλογή 2005, σ. Ι-3878, σημεία 28 έως 36), η απόφαση της 12ης Μαΐου 2005 πρέπει να εκληφθεί ως διαπιστώνουσα την ύπαρξη οικονομικής συνέχειας μεταξύ της ΟΑ και της ΝΟΑ, όσον αφορά τον τομέα των πτητικών δραστηριοτήτων, για τους σκοπούς της ανακτήσεως των ενισχύσεων την οποία επιβάλλει η απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002. Κατά συνέπεια, η νέα αεροπορική εταιρία ΝΟΑ μπορούσε καταρχήν, ως επιχείρηση η οποία καρπώθηκε ουσιαστικά τις ενισχύσεις αυτές, να αποτελέσει αντικείμενο εθνικής διαδικασίας ανακτήσεως των ενισχύσεων τις οποίες αφορά η απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2002, προς αποκατάσταση ανόθευτου ανταγωνισμού στον συγκεκριμένο οικονομικό τομέα.

144 O γενικός εισαγγελέας L. A. Geelhoed στήριξε την ανάλυσή του ιδίως στην προμνησθείσα απόφαση Ιταλία και SIM 2 Multimedia κατά Επιτροπής, με την οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι η παροχή σε αντιμετωπίζουσα οικονομικές δυσχέρειες επιχείρηση της δυνατότητας να δημιουργήσει, κατά τη διάρκεια διαδικασίας επίσημης έρευνας σχετικής με ενισχύσεις που έχει λάβει, θυγατρική εταιρία στην οποία να μεταβιβάσει στη συνέχεια τις πλέον αποδοτικές δραστηριότητές εκμεταλλεύσεως θα ισοδυναμούσε προς αποδοχή της δυνατότητας κάθε εταιρίας να αφαιρεί αυτά τα στοιχεία του ενεργητικού από την περιουσία της μητρικής επιχειρήσεως κατά την αναζήτηση των ενισχύσεων, οπότε θα καθίστατο ενδεχομένως αναποτελεσματική η ανάκτηση, εν όλω ή εν μέρει, της ενισχύσεως. Για να μην καθίσταται ατελέσφορη η απόφαση και να αποφεύγεται η συνέχιση της στρεβλώσεως του ανταγωνισμού, η Επιτροπή μπορεί να υποχρεωθεί να απαιτήσει να μη σταματήσει η αναζήτηση στην αρχική επιχείρηση, αλλά να επεκταθεί στην επιχείρηση που συνεχίζει ενδεχομένως τη δραστηριότητα χρησιμοποιώντας μέσα παραγωγής που της έχουν μεταβιβασθεί, όταν ορισμένα στοιχεία της μεταβιβάσεως επιτρέπουν να συναχθεί ότι υφίσταται οικονομική συνέχεια μεταξύ των δύο οντοτήτων (σημείο 33 των προτάσεων).

145 Εν προκειμένω, η επιχειρηματολογία της Ελληνικής Δημοκρατίας και της ΝΟΑ, που αμφισβητεί κατ’ ουσίαν το γεγονός ότι τα κύρια στοιχεία του ενεργητικού της ΟΑ –που αφορούσαν τον τομέα των πτητικών δραστηριοτήτων– μεταβιβάστηκαν στη ΝΟΑ, ελεύθερα του μεγαλύτερου μέρους των στοιχείων του παθητικού, και κατά τρόπον ώστε να καθίσταται αδύνατη η ανάκτηση των ενισχύσεων από την εταιρία αυτή, θέτει στην πραγματικότητα υπό αμφισβήτηση την ανάλυση επί της οποίας στήριξε το Δικαστήριο την απόφαση της 12ης Μαΐου 2005. Πράγματι, αντιθέτως προς τα υποστηριζόμενα από τις προσφεύγουσες, τα κυριότερα κρίσιμα πραγματικά και νομικά στοιχεία που ελήφθησαν υπόψη στην απόφαση αυτή δεν μεταβλήθηκαν εν προκειμένω. Ειδικότερα, είναι μεν ακριβές ότι, στην απόφαση αυτή, το Δικαστήριο παρατήρησε ότι τα στοιχεία ενεργητικού του τομέα της πτητικής δραστηριότητας μεταβιάστηκαν στη ΝΟΑ «ελεύθερα χρεών», η άποψη όμως αυτή –που στηρίζεται στις πληροφορίες που του είχαν παράσχει οι διάδικοι– εξηγείται από το γεγονός ότι, στο πλαίσιο της προσφυγής λόγω παραβάσεως της οποίας είχε επιληφθεί, το Δικαστήριο δεν εκλήθη να εξετάσει λεπτομερώς το σύνολο των όρων της αναδιαρθρώσεως του Ομίλου Ολυμπιακής Αεροπορίας, ιδίως όσον αφορά τη μεταβίβαση ενός πολύ περιορισμένου μέρους των χρεών στη ΝΟΑ, όταν το σύνολο των μακροπρόθεσμων οφειλών και το 90 % των βραχυπρόθεσμων οφειλών εξακολουθούσε να βαρύνει την ΟΑ. Στο πλαίσιο αυτό, το γεγονός, που επικαλούνται εν προκειμένω οι προσφεύγουσες, ότι η ΟΑ διατήρησε τις δραστηριότητες επίγειας εξυπηρετήσεως, συντηρήσεως και εκπαιδεύσεως και ότι το 10 % των βραχυπρόθεσμων οφειλών της, ήτοι των βραχύτερων του ενός μηνός οφειλών, μεταβιβάστηκαν στη ΝΟΑ, όπως προκύπτει από την έκθεση Moore Stephens, δεν είναι ικανό να μεταβάλει την ανάλυση που απορρέει από την απόφαση της 12ης Μαΐου 2005.

146 Επιπλέον, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι, αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς των προσφευγουσών, τα νομολογιακά κριτήρια του προσδιορισμού του πραγματικού αποδέκτη μιας ενισχύσεως έχουν αντικειμενικό χαρακτήρα. Πράγματι, από τη νομολογία προκύπτει ότι η ύπαρξη οικονομικής συνέχειας, για τους σκοπούς της ανακτήσεως της ενισχύσεως, μπορεί να αποδειχθεί βάσει διαφόρων αντικειμενικών στοιχείων, όπως η μη καταβολή, ως αντιπαροχής για τα μεταβιβαζόμενα στοιχεία του ενεργητικού, τιμήματος σύμφωνου προς τους όρους της αγοράς, ή η αντικειμενική περίσταση ότ