Απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Σεπτεμβρίου 1996. - Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Βασιλείου του Βελγίου. - Οδηγία 89/552/ΕΟΚ - Καλωδιακή μετάδοση προγραμμάτων. - Υπόθεση C-11/95.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1996 σελίδα I-04115



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

1. Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών * Δραστηριότητες ραδιοτηλεοπτικής μεταδόσεως * Οδηγία 89/552 * Πεδίο εφαρμογής * Καλωδιακή μετάδοση προγραμμάτων * Περιλαμβάνεται

(Οδηγία 89/552 του Συμβουλίου, άρθρο 1, στοιχ. α', και άρθρο 2 PAR 2)

2. Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών * Δραστηριότητες ραδιοτηλεοπτικής μεταδόσεως * Οδηγία 89/552 * Έλεγχος της τηρήσεως των διατάξεων της οδηγίας * Έλεγχος εναποκείμενος στο κράτος μέλος από το οποίο προέρχονται οι εκπομπές * Έλεγχος εκ μέρους του κράτους μέλους λήψεως μέσω αδείας αναμεταδόσεως που οφείλουν να ζητούν οι επιχειρήσεις καλωδιακής τηλεοράσεως * Απαράδεκτο

(Οδηγία 89/552 του Συμβουλίου, άρθρο 2)

3. Κράτη μέλη * Υποχρεώσεις * Μονομερής ενέργεια * Απαγορεύεται

4. Προσφυγή λόγω παραβάσεως * Αντικείμενο της διαφοράς * Καθορισμός κατά την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία * Καθαρά τυπική προσαρμογή των μετά τη διατύπωση της αιτιολογημένης γνώμης αιτιάσεων, λόγω τροποποιήσεως της εθνικής νομοθεσίας * Παραδεκτό

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 169)

Περίληψη

1. Η οδηγία 89/552, για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων, πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι εφαρμόζεται στην καλωδιακή τηλεοπτική αναμετάδοση.

2. Η οδηγία 89/552, για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων, πρέπει να ερμηνεύεται, εν όψει του συστήματος σύμφωνα με το οποίο, στα άρθρα της 2, παράγραφοι 1 και 2, και 3, παράγραφος 2, κατανέμει τις υποχρεώσεις μεταξύ των κρατών μελών από τα οποία προέρχονται οι εκπομπές και εκείνων που τις λαμβάνουν, υπό την έννοια ότι, αφενός, ο έλεγχος της εφαρμογής του δικαίου του κράτους μέλους καταγωγής που γίνεται στις ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές και της τηρήσεως των διατάξεων της οδηγίας εναπόκειται μόνο στο κράτος μέλος από το οποίο οι εκπομπές προέρχονται και ότι, αφετέρου, εκτός της προβλεπομένης από το άρθρο 2, παράγραφος 2, δεύτερη φράση, περιπτώσεως, το κράτος μέλος λήψεως δεν δικαιούται να ασκεί συναφώς τον δικό του έλεγχο.

Επομένως, το κράτος μέλος το οποίο

* διατηρεί σύστημα προηγουμένης αδείας για την καλωδιακή αναμετάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη,

* διατηρεί σύστημα προηγουμένης, ρητής αδείας που προβλέπει ορισμένους όρους, για την καλωδιακή αναμετάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη, που περιλαμβάνουν εμπορική διαφήμιση ή πρόγραμμα πωλήσεων από τηλεοράσεως με ειδικότερο προορισμό τους τηλεθεατές του,

παραβαίνει τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 2 της οδηγίας.

3. Ένα κράτος μέλος δεν επιτρέπεται σε καμία περίπτωση να λάβει μονομερώς διορθωτικά ή προστατευτικά μέτρα που έχουν ως σκοπό να αντιμετωπίσουν την ενδεχομένη μη τήρηση, από άλλο κράτος μέλος, κανόνων της Συνθήκης.

4. Είναι αληθές ότι το αντικείμενο της προσφυγής που ασκείται δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης οριοθετείται κατά την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία, η οποία προβλέπεται από τη διάταξη αυτή, και ότι, κατά συνέπεια, η αιτιολογημένη γνώμη της Επιτροπής και η προσφυγή πρέπει να στηρίζονται σε πανομοιότυπες αιτιάσεις, η απαίτηση αυτή όμως δεν μπορεί να φτάνει μέχρι του σημείου να επιβάλλει, σε κάθε περίπτωση, πλήρη σύμπτωση μεταξύ των εθνικών διατάξεων που μνημονεύονται στην αιτιολογημένη γνώμη και εκείνων που διαλαμβάνονται στην προσφυγή. Οσάκις μεταξύ των δύο αυτών σταδίων της διαδικασίας επέρχεται νομοθετική μεταβολή, αρκεί πράγματι ότι το σύστημα εκείνο, το οποίο είχε θεσπιστεί με τη νομοθεσία που εβάλλετο κατά την προ της ασκήσεως προσφυγής διαδικασία, διατηρήθηκε, στο σύνολό του, με τα νέα μέτρα τα οποία θέσπισε το κράτος μέλος μετά τη διατύπωση της αιτιολογημένης γνώμης και κατά των οποίων βάλλει η προσφυγή.

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-11/95,

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένη από τον Pieter van Nuffel, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Carlos Gomez de la Cruz, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

προσφεύγουσα,

κατά

Βασιλείου του Βελγίου, εκπροσωπουμένου από τον Jan Devadder, διευθυντή διοικήσεως στο Υπουργείο Εξωτερικών, Εξωτερικού Εμπορίου και Συνεργασίας με τις αναπτυσσόμενες χώρες, επικουρούμενο από τον Alain Berenboom, δικηγόρο Βρυξελλών, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την Πρεσβεία του Βελγίου, 4, rue des Girondins,

καθού,

που έχει ως αντικείμενο να διαπιστωθεί ότι το Βασίλειο του Βελγίου παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 3ης Οκτωβρίου 1989, για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων (ΕΕ L 298, σ. 23), και ιδίως από τα άρθρα της 2, 14 και 15,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,

συγκείμενο από τους G. C. Rodriguez Iglesias, Πρόεδρο, Κ. Ν. Κακούρη, D. A. O. Edward, J.-P. Puissochet και G. Hirsch, προέδρους τμήματος, G. F. Mancini, J. C. Moitinho de Almeida, P. J. G. Kapteyn (εισηγητή), C. Gulman, J. L. Murray, P. Jann, H. Ragnemalm και L. Sevon, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: C. O. Lenz

γραμματέας: D. Louterman-Hubeau, κύρια υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

αφού άκουσε τις αγορεύσεις των διαδίκων κατά τη συνεδρίαση της 27ης Φεβρουαρίου 1996,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 30ής Απριλίου 1996,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 13 Ιανουαρίου 1995, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί να διαπιστωθεί ότι το Βασίλειο του Βελγίου παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 3ης Οκτωβρίου 1989, για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων (ΕΕ L 298, σ. 23), και ιδίως από τα άρθρα της 2, 14 και 15.

2 Στο Βασίλειο του Βελγίου προσάπτεται:

* όσον αφορά τη Γαλλική Κοινότητα, ότι διατήρησε στη γαλλόφωνη περιοχή ένα σύστημα προηγουμένης αδείας για την καλωδιακή αναμετάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη

* όσον αφορά τη Γαλλική Κοινότητα, ότι διατήρησε στη γαλλόφωνη περιοχή ένα σύστημα προηγουμένης, ρητής αδείας που προβλέπει ορισμένους όρους, για την καλωδιακή αναμετάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη, που περιλαμβάνουν εμπορική διαφήμιση ή πρόγραμμα πωλήσεων από τηλεοράσεως με ειδικότερο προορισμό τους τηλεθεατές της Γαλλικής Κοινότητας

* όσον αφορά τη Φλαμανδική Κοινότητα, ότι διατήρησε στην ολλανδόφωνη περιοχή ένα σύστημα προηγουμένης αδείας για την καλωδιακή αναμετάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη

* όσον αφορά τη δίγλωσση Περιφέρεια Πρωτεύουσας-Βρυξελλών, ότι δεν θέσπισε τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθεί προς το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552

* όσον αφορά τη Γερμανόφωνη Κοινότητα, ότι δεν θέσπισε τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθεί προς το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552

* όσον αφορά τη Γαλλική Κοινότητα, ότι δεν θέσπισε τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθεί πλήρως προς τα άρθρα 14 και 15 της οδηγίας 89/552.

Η οδηγία 89/552

3 Το άρθρο 2 της οδηγίας 89/552 ορίζει:

"1. Κάθε κράτος μέλος μεριμνά ώστε όλες οι τηλεοπτικές εκπομπές που μεταδίδονται:

* από ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς που υπάγονται στη δικαιοδοσία του

ή

* από ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς που χρησιμοποιούν μια συχνότητα ή το δυναμικό δορυφόρου που παραχωρήθηκε από αυτό το κράτος μέλος ή μια ανοδική σύνδεση προς δορυφόρο εγκατεστημένη σ' αυτό το κράτος μέλος, μολονότι δεν υπάγονται στη δικαιοδοσία κανενός κράτους μέλους,

να τηρούν το δίκαιο το οποίο ισχύει σ' αυτό το κράτος μέλος για τις εκπομπές που απευθύνονται στο κοινό.

2. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν την ελευθερία λήψεως και δεν εμποδίζουν την αναμετάδοση στο έδαφός τους των τηλεοπτικών εκπομπών που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη, για λόγους που εμπίπτουν σε τομείς τους οποίους συντονίζει η παρούσα οδηγία. Τα κράτη μέλη μπορούν να αναστέλλουν προσωρινά την αναμετάδοση τηλεοπτικών εκπομπών αν συντρέχουν οι εξής προϋποθέσεις:

α) η τηλεοπτική εκπομπή που προέρχεται από το άλλο κράτος μέλος αντιβαίνει προφανώς, σοβαρώς και βαρέως προς το άρθρο 22

β) ο ραδιοτηλεοπτικός οργανισμός παρέβη την ίδια διάταξη τουλάχιστον δύο φορές εντός των δώδεκα προηγουμένων μηνών

γ) το θιγόμενο κράτος μέλος έχει επισημάνει εγγράφως, στον ραδιοτηλεοπτικό οργανισμό και στην Επιτροπή, τις παραβάσεις τις οποίες του αποδίδει, καθώς και την πρόθεσή του να περιορίσει την αναμετάδοση σε περίπτωση νέας παράβασης

δ) οι διαβουλεύσεις με το κράτος μέλος μετάδοσης και την Επιτροπή δεν κατέληξαν σε φιλικό διακανονισμό, εντός δεκαπέντε ημερών από την κοινοποίηση που προβλέπεται στο στοιχείο γ', η δε παράβαση την οποία επικαλείται το θιγόμενο κράτος μέλος εξακολουθεί.

Η Επιτροπή μεριμνά ώστε η αναστολή να συμβιβάζεται με το κοινοτικό δίκαιο. Δύναται να ζητήσει κατ' επειγόντως από το θιγόμενο κράτος μέλος τον τερματισμό αναστολής η οποία αντίκειται προς το κοινοτικό δίκαιο. Η διάταξη αυτή δεν επηρεάζει την εφαρμογή οιασδήποτε διαδικασίας ή μέτρου ή την επιβολή κύρωσης για τις εν λόγω παραβάσεις εντός του κράτους μέλους στη δικαιοδοσία του οποίου υπάγεται ο σχετικός ραδιοτηλεοπτικός οργανισμός.

3. Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται στις τηλεοπτικές εκπομπές που απευθύνονται αποκλειστικά προς άλλα κράτη, εκτός των κρατών μελών, και των οποίων δεν γίνεται άμεση ή έμμεση λήψη σε ένα ή περισσότερα κράτη μέλη."

4 Το άρθρο 3 της οδηγίας 89/552 προβλέπει:

"1. Τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια, όσον αφορά τους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς που υπάγονται στη δικαιοδοσία τους, να προβλέπουν αυστηρότερους ή λεπτομερέστερους κανόνες στους τομείς που καλύπτονται από την παρούσα οδηγία.

2. Τα κράτη μέλη μεριμνούν, με κατάλληλα μέσα και στα πλαίσια της νομοθεσίας τους, ώστε οι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί που υπάγονται στη δικαιοδοσία τους να τηρούν τις διατάξεις της παρούσας οδηγίας."

5 Σύμφωνα με το άρθρο 14 της οδηγίας 89/552, "Απαγορεύεται η τηλεοπτική διαφήμιση των φαρμάκων και των θεραπευτικών αγωγών που διατίθενται μόνο με ιατρική συνταγή στο κράτος μέλος στου οποίου τη δικαιοδοσία υπάγεται ο ραδιοτηλεοπτικός οργανισμός."

6 Το άρθρο 15 της οδηγίας 89/552 απαιτεί ως προς την τηλεοπτική διαφήμιση αλκοολούχων ποτών να τηρούνται ορισμένα κριτήρια.

7 Το άρθρο 22 της οδηγίας 89/552 έχει ως εξής:

"Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα ώστε οι εκπομπές των ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών που υπόκεινται στη δικαιοδοσία τους να μη περιλαμβάνουν προγράμματα τα οποία ενδέχεται να βλάψουν σοβαρά τη σωματική, πνευματική ή ηθική ανάπτυξη των ανηλίκων και, ειδικότερα, προγράμματα που περιέχουν πορνογραφικές σκηνές ή σκηνές άσκοπης βίας. Η διάταξη αυτή ισχύει και για τα προγράμματα που ενδέχεται να βλάψουν τη σωματική, πνευματική ή ηθική ανάπτυξη των ανηλίκων, εκτός αν εξασφαλίζεται, με επιλογή της κατάλληλης ώρας εκπομπής ή με άλλα τεχνικής φύσεως μέτρα, ότι στην περιοχή μετάδοσης οι ανήλικοι δεν βλέπουν ή δεν ακούν κατά κανόνα τις εκπομπές αυτές.

Τα κράτη μέλη μεριμνούν επίσης ώστε οι εκπομπές να μη περιλαμβάνουν καμία παρότρυνση σε μίσος λόγω διαφορών φυλής, φύλου, θρησκείας ή ιθαγενείας."

8 Σύμφωνα με το άρθρο 25 της οδηγίας 89/552, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να θέσουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία το αργότερο στις 3 Οκτωβρίου 1991, αμέσως δε να ενημερώσουν συναφώς την Επιτροπή.

Επί της διαδικασίας

9 Με έγγραφο της 3ης Νοεμβρίου 1992, η Επιτροπή κάλεσε τη Βελγική Κυβέρνηση να υποβάλει τις παρατηρήσεις της ως προς την αιτίαση περί παραβάσεως των υποχρεώσεών της λόγω κακής και ατελούς μεταφοράς της οδηγίας 89/552 στο εσωτερικό δίκαιο.

10 Με έγγραφα της 5ης και 21ης Απριλίου 1993, η Βελγική Κυβέρνηση κοινοποίησε τις παρατηρήσεις της Φλαμανδικής και της Γαλλικής Κοινότητας. Στις 10 Ιανουαρίου 1994, η Επιτροπή διατύπωσε αιτιολογημένη γνώμη καλώντας το Βασίλειο του Βελγίου να λάβει, εντός προθεσμίας δύο μηνών, τα απαιτούμενα μέτρα, προκειμένου να τεθεί τέλος στην παράβαση των υποχρεώσεων που αυτό υπέχει από την οδηγία 89/552 και από το άρθρο 5 της Συνθήκης ΕΟΚ.

11 Ως προς τη Φλαμανδική Κοινότητα, το Βασίλειο του Βελγίου κοινοποίησε, με έγγραφο της 4ης Φεβρουαρίου 1994, αντίγραφο ενός σχεδίου διατάγματος και, με έγγραφο της 9ης Ιουνίου 1994, αντίγραφο του διατάγματος του φλαμανδικού Συμβουλίου της 4ης Μαΐου 1994. Με έγγραφο της 11ης Απριλίου 1994, η Βελγική Κυβέρνηση κοινοποίησε την απάντηση της Γαλλικής Κοινότητας στην αιτιολογημένη γνώμη. Με έγγραφο της 7ης Απριλίου 1994, ο Υπουργός Επιστημονικής Πολιτικής απάντησε στην αιτιολογημένη γνώμη ως προς την Περιφέρεια Πρωτεύουσας-Βρυξελλών.

12 Με απόφαση της 7ης Μαρτίου 1995, το Δικαστήριο επέτρεψε στη Βελγική Κυβέρνηση να καταθέσει το υπόμνημά της αντικρούσεως στα ολλανδικά, όσον αφορά το αφιερωμένο στη νομοθεσία της Φλαμανδικής Κοινότητας τμήμα.

Ως προς την τήρηση του άρθρου 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552 εντός της Γαλλικής Κοινότητας

Ως προς την αιτίαση σχετικά με το άρθρο 22 του διατάγματος της 17ης Ιουλίου 1987

13 Το άρθρο 22 του διατάγματος του Συμβουλίου της Γαλλικής Κοινότητας, της 17ης Ιουλίου 1987, περί του οπτικοακουστικού τομέα (Moniteur belge, της 22ας Αυγούστου 1987, σ. 12505, στο εξής: διάταγμα του 1987), όπως τροποποιήθηκε με το διάταγμα της 19ης Ιουλίου 1991 (Moniteur belge, της 2ας Οκτωβρίου 1991, σ. 21671), περιέχει τις ακόλουθες διατάξεις:

"(...)

Παράγραφος 2. Ο διανομέας μπορεί, με γραπτή και προηγουμένη άδεια της εκτελεστικής εξουσίας, να μεταδίδει, κατά τον χρόνο της μεταδόσεώς τους και στο σύνολό τους, τα τηλεοπτικά προγράμματα οποιουδήποτε άλλου ραδιοτηλεοπτικού σταθμού που έχει λάβει άδεια από το κράτος εντός του οποίου έχει την έδρα του και που ανταποκρίνεται στις προϋποθέσεις που η εκτελεστική εξουσία καθόρισε με την πράξη αδείας. Η άδεια αυτή μπορεί να ανακληθεί.

Παράγραφος 2 bis. Ο διανομέας μπορεί, με ρητή και προηγουμένη άδεια της εκτελεστικής εξουσίας, να μεταδίδει, κατά τον χρόνο της μεταδόσεώς τους και στο σύνολό τους, τα τηλεοπτικά προγράμματα των ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών που διαθέτουν την προβλεπομένη στο άρθρο 26, παράγραφος 2, του παρόντος διατάγματος άδεια και ανταποκρίνονται στις προϋποθέσεις που η εκτελεστική εξουσία καθόρισε δυνάμει του άρθρου 26, παράγραφος 3, του παρόντος διατάγματος.

(...)"

14 Κατά την Επιτροπή, το σύστημα που θεσπίστηκε με το άρθρο 22 του διατάγματος του 1987 συνιστά σοβαρό εμπόδιο στην αναμετάδοση τηλεοπτικών εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη εντός της γαλλόφωνης περιοχής του Βελγίου. Συνεπώς, το σύστημα αυτό συνιστά παράβαση του άρθρου 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552.

Ως προς το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 89/552

15 Κατά τη Βελγική Κυβέρνηση, η οδηγία αυτή αφορά μόνον την πρώτη τηλεοπτική μετάδοση και δεν αφορά την καλωδιακή αναμετάδοση, η οποία αποτελεί δεύτερη μετάδοση, δηλαδή διαβίβαση ραδιοτηλεοπτικών έργων μεταδιδομένων από άλλον οργανισμό εκτός του οργανισμού καταγωγής ("αναμετάδοση").

16 Η Βελγική Κυβέρνηση προβάλλει συναφώς τρία επιχειρήματα. Πρώτον, από τον ορισμό της εκφράσεως "τηλεοπτική μετάδοση", που περιλαμβάνεται στο άρθρο 1, στοιχείο α', της οδηγίας 89/552, προκύπτει ότι αυτή αφορά μόνον την "πρώτη μετάδοση τηλεοπτικών προγραμμάτων".

17 Δεύτερον, ο όρος "αναμετάδοση", που χρησιμοποιείται από το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552, δεν καλύπτει την καλωδιακή αναμετάδοση, όπως εξάλλου το επιβεβαιώνει ο τίτλος της οδηγίας 93/83/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 27ης Σεπτεμβρίου 1993, περί συντονισμού ορισμένων κανόνων όσον αφορά το δικαίωμα του δημιουργού και τα συγγενικά δικαιώματα που εφαρμόζονται στις δορυφορικές ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις και την καλωδιακή αναμετάδοση (ΕΕ L 248, σ. 15), ο οποίος προσθέτει στον όρο "αναμετάδοση" τη λέξη "καλωδιακή".

18 Τρίτον, ο αποκλεισμός της καλωδιακής αναμεταδόσεως από το πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 89/552 εξηγείται από το γεγονός ότι δεν ήταν ακόμη πολύ διαδεδομένη κατά τον χρόνο της εκδόσεως της οδηγίας.

19 Τα επιχειρήματα αυτά δεν μπορούν να γίνουν δεκτά.

20 Πράγματι, όπως ορθώς η Επιτροπή παρατήρησε, η ενάτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 89/552 αναφέρεται ρητώς στις διαφορές μεταξύ των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που εφαρμόζονται κατά την άσκηση δραστηριοτήτων τηλοψίας και καλωδιακής τηλεοράσεως, χωρίς να διακρίνει μεταξύ των πρώτων και των δευτέρων τηλεοπτικών μεταδόσεων. Σύμφωνα με τη δεκάτη αιτιολογική σκέψη, όλα τα εμπόδια στην ελεύθερη μετάδοση στο εσωτερικό της Κοινότητας που οφείλονται στις διαφορές αυτές πρέπει να εξαλειφθούν.

21 'Οσον αφορά την έννοια της "τηλεοπτικής μεταδόσεως", ο ορισμός τον οποίο δίνει το άρθρο 1, στοιχείο α, της οδηγίας 89/552 δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως περιορισμός του πεδίου εφαρμογής αυτής. Συναφώς, το άρθρο 2, παράγραφος 2, το οποίο αποτελεί μέρος του κεφαλαίου ΙΙ της οδηγίας 89/552 που φέρει τον τίτλο "γενικές διατάξεις", προβλέπει συναφώς ότι τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν την ελευθερία λήψεως και δεν εμποδίζουν την αναμετάδοση στο έδαφός τους των τηλεοπτικών εκπομπών που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη, χωρίς να αποκλείει την καλωδιακή αναμετάδοση.

22 Ως προς την οδηγία 93/83, πρέπει κατ' αρχάς να παρατηρηθεί ότι, σύμφωνα με την τρίτη αιτιολογική σκέψη της, η διασυνοριακή ραδιοτηλεοπτική μετάδοση προγραμμάτων στο εσωτερικό της Κοινότητας, ιδίως μέσω δορυφόρου και καλωδίου, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μέσα προς επίτευξη των κοινοτικών στόχων. Μετά την υπενθύμιση, στην τετάρτη αιτιολογική σκέψη, των σκοπών της οδηγίας 89/552, στην πέμπτη αιτιολογική σκέψη διαπιστώνεται ότι η επίτευξή τους όσον αφορά τη διασυνοριακή ραδιοτηλεοπτική μετάδοση προγραμμάτων μέσω δορυφόρου, καθώς και την αναμετάδοσή τους μέσω καλωδίου από άλλα κράτη μέλη, παρακωλυόταν ανέκαθεν από μια σειρά διαφορών μεταξύ των εθνικών διατάξεων όσον αφορά το δικαίωμα του δημιουργού. Τέλος, σύμφωνα με τη δωδεκάτη αιτιολογική σκέψη, το νομικό πλαίσιο ενός ενιαίου οπτικοακουστικού χώρου, που ορίζεται στην οδηγία 89/552, πρέπει να συμπληρωθεί όσον αφορά το δικαίωμα του δημιουργού.

23 Επομένως, η οδηγία 93/83 επιβεβαιώνει ότι η οδηγία 89/552 καταλαμβάνει τις καλωδιακές αναμεταδόσεις τηλεοπτικών προγραμμάτων.

24 Τέλος, ως προς το ιστορικό γενέσεως της οδηγίας 89/552, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η τετάρτη αιτιολογική σκέψη της αναφέρεται ρητώς στην έγκριση από το Συμβούλιο της Ευρώπης της συμβάσεως για τη διασυνοριακή τηλεόραση.

'Οπως προκύπτει από το άρθρο 3 της συμβάσεως αυτής, αυτή εφαρμόζεται επίσης στα τηλεοπτικά προγράμματα που αναμεταδίδονται καλωδιακώς.

25 Επομένως, δεν μπορεί να γίνεται επίκληση του ολίγον διαδομένου της καλωδιακής τηλεοπτικής διανομής κατά τον χρόνο της εκδόσεως της οδηγίας 89/552 για να αποκλειστεί η δραστηριότητα αυτή από το πεδίο εφαρμογής της εν λόγω οδηγίας.

Ως προς το πεδίο εφαρμογής του διατάγματος του 1987

26 Κατά τη Βελγική Κυβέρνηση, το άρθρο 22, παράγραφος 2, του διατάγματος του 1987 αφορά μόνον την παροχή υπηρεσιών των επιχειρήσεων καλωδιακής τηλεοράσεως που είναι εγκατεστημένες στο έδαφος της Γαλλικής Κοινότητας. Επομένως, το διάταγμα δεν περιέχει κανέναν περιορισμό στην ελεύθερη κυκλοφορία των αλλοδαπών ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών.

27 Πρέπει να υπομνησθεί συναφώς ότι, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, η καλωδιακή αναμετάδοση αλλοδαπών εκπομπών αποτελεί υπηρεσία που έχει διασυνοριακό χαρακτήρα (βλ., ιδίως, την απόφαση της 26ης Απριλίου 1988, 352/85, Bond van Adverteerders κ.λπ., Συλλογή 1988, σ. 2085, σκέψη 15). Από την έκτη, την εβδόμη και την ενάτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 89/552 προκύπτει ότι αυτή αποσκοπεί ακριβώς στην εξάλειψη των εμποδίων της ελεύθερης παροχής των υπηρεσιών τηλεοπτικής μεταδόσεως που οφείλονται στις διαφορές μεταξύ των νομοθεσιών των κρατών μελών.

28 Επομένως, το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό.

Ως προς το συμβατό του άρθρου 22 του διατάγματος του 1987 προς την οδηγία 89/552

29 Η Βελγική Κυβέρνηση εκθέτει κατ' αρχάς ότι η βελγική επιχείρηση καλωδιακής τηλεοράσεως πρέπει να λαμβάνει άδεια της εκτελεστικής εξουσίας για να μπορεί να αναμεταδίδει τα προγράμματα των αλλοδαπών τηλεοπτικών σταθμών. Βάσει της διατάξεως αυτής, τόσο οι βελγικοί όσο και οι αλλοδαποί τηλεοπτικοί σταθμοί διαπραγματεύονται με την εκτελεστική εξουσία μια σύμβαση πολιτιστικού χαρακτήρα, που τους υποχρεώνει να αφιερώνουν μέρος του προϋπολογισμού τους για την αγορά, την παραγωγή και τη συμπαραγωγή ευρωπαϊκών οπτικοακουστικών προγραμμάτων.

30 Ως προς το συμβατό του άρθρου 22 του διατάγματος του 1987 προς την οδηγία 89/552, η Βελγική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι από τις αιτιολογικές σκέψεις και από το άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας προκύπτει ότι ένα τηλεοπτικό πρόγραμμα μπορεί να κυκλοφορεί ελεύθερα σε ολόκληρη την Κοινότητα μόνον αν τηρεί το εφαρμοστέο δίκαιο του κράτους καταγωγής του, περιλαμβανομένων των διατάξεων της οδηγίας. Η αρχή αυτή συνεπάγεται ότι το κράτος μέλος λήψεως πρέπει να μπορεί να ελέγχει αν οι αλλοδαπές τηλεοράσεις, υποψήφιες για την αναμετάδοση των προγραμμάτων τους στο έδαφος της Γαλλικής Κοινότητας του Βελγίου, τηρούν το δίκαιο του κράτους καταγωγής και μπορούν βασίμως να διεκδικήσουν την εφαρμογή του άρθρου 2, παράγραφος 2, της οδηγίας.

31 Διαπιστώνεται ότι, ενόψει του συστήματος σύμφωνα με το οποίο η οδηγία 89/552 κατανέμει τις υποχρεώσεις μεταξύ των κρατών μελών από τα οποία προέρχονται οι εκπομπές και εκείνων που τις λαμβάνουν, η επιχειρηματολογία αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή.

32 Πράγματι, κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, της οδηγίας 89/552, κάθε κράτος μέλος μεριμνά ώστε οι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί, που υπάγονται στη δικαιοδοσία του ή ως προς τους οποίους καλείται να ασκεί αρμοδιότητα δυνάμει της ιδίας αυτής διατάξεως, δεύτερη παύλα, να τηρούν το δίκαιο που εφαρμόζεται στις εκπομπές που απευθύνονται στο κοινό εντός του εν λόγω κράτους μέλους. Σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 2, τα κράτη μέλη μεριμνούν επίσης ώστε οι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί που υπάγονται στη δικαιοδοσία τους να τηρούν τις διατάξεις της οδηγίας.

33 Σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν την ελευθερία λήψεως και δεν εμποδίζουν την αναμετάδοση στο έδαφός τους τηλεοπτικών εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη, για λόγους που εμπίπτουν σε τομείς τους οποίους συντονίζει η οδηγία.

34 Επομένως, πρώτον, ο έλεγχος της εφαρμογής του δικαίου του κράτους μέλους καταγωγής που γίνεται στις ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές και της τηρήσεως των διατάξεων της οδηγίας 89/552 εναπόκειται μόνον στο κράτος μέλος από το οποίο οι εκπομπές προέρχονται και, δεύτερον, το κράτος μέλος λήψεως δεν δικαιούται να ασκεί συναφώς τον δικό του έλεγχο.

35 Η ερμηνεία αυτή ενισχύεται από τις αιτιολογικές σκέψεις της οδηγίας 89/552. Σύμφωνα με τη δεκάτη αιτιολογική σκέψη, όλα τα εμπόδια στην ελεύθερη μετάδοση πρέπει να εξαλειφθούν δυνάμει της Συνθήκης. Σύμφωνα με τη δωδεκάτη και τη δεκάτη τετάρτη αιτιολογική σκέψη, είναι συναφώς αναγκαίο και επαρκές για όλες τις εκπομπές να τηρείται η νομοθεσία του κράτους μέλους, από το οποίο προέρχονται, καθώς και οι διατάξεις της οδηγίας. Σύμφωνα με τη δεκάτη πέμπτη αιτιολογική σκέψη, η υποχρέωση του κράτους μέλους καταγωγής να εξασφαλίζει τη συμμόρφωση των εκπομπών με την εθνική νομοθεσία, όπως συντονίζεται με την οδηγία 89/552, αρκεί, σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο, για τη διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εκπομπών, χωρίς να είναι αναγκαία η διενέργεια δευτέρου ελέγχου για τους ίδιους λόγους στα κράτη μέλη λήψεως.

36 Μόνο στην περίπτωση που προβλέπεται από το άρθρο 2, παράγραφος 2, δεύτερη φράση, στην οποία αναφέρεται το δεύτερο μέρος της δεκάτης πέμπτης αιτιολογικής σκέψεως της οδηγίας 89/552, μπορεί το κράτος μέλος λήψεως, κατ' εξαίρεση, να αναστέλλει την αναμετάδοση τηλεοπτικών εκπομπών, υπό τις προϋποθέσεις που καθορίζει η εν λόγω διάταξη. Εξάλλου, αν ένα κράτος μέλος θεωρεί ότι άλλο κράτος μέλος παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία, δικαιούται, όπως ορθώς η Επιτροπή παρατήρησε, να ασκήσει προσφυγή λόγω παραβάσεως βάσει του άρθρου 170 της Συνθήκης ΕΚ ή να ζητήσει από την Επιτροπή να ενεργήσει η ίδια κατά του εν λόγω κράτους μέλους δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης.

37 Πρέπει να υπομνησθεί συναφώς ότι, κατά πάγια νομολογία, ένα κράτος μέλος δεν επιτρέπεται να λάβει μονομερώς διορθωτικά ή προστατευτικά μέτρα που έχουν ως σκοπό να αντιμετωπίσουν την ενδεχομένη μη τήρηση, από άλλο κράτος μέλος, κανόνων του κοινοτικού δικαίου (αποφάσεις της 13ης Νοεμβρίου 1964, 90/63 και 91/63, Επιτροπή κατά Λουξεμβούργου και Βελγίου, Συλλογή τόμος 1954-1964, σ. 1223 της 25ης Σεπτεμβρίου 1979, 232/78, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή τόμος 1979/ΙΙ, σ. 323, σκέψη 9, και της 23ης Μαΐου 1996, C-5/94, Hedley Lomas, δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 20).

38 Η Βελγική Κυβέρνηση υποστηρίζει ακόμη ότι, εν προκειμένω, οι διαδικασίες αυτές δεν ενδείκνυνται για τη διασφάλιση της τηρήσεως των διατάξεων της οδηγίας 89/552 και του εθνικού δικαίου που ισχύει στις εκπομπές που απευθύνονται στο κοινό εντός του κράτους μέλους καταγωγής, για τον λόγο ότι οι τηλεοπτικές εκπομπές αποτελούν, εκ φύσεως, στιγμιαία γεγονότα, η δε ζημία, την οποία θα μπορούσαν να προκαλέσουν, δεν θα μπορούσε να αποκατασταθεί.

39 Αρκεί να παρατηρηθεί συναφώς ότι, όπως αναφέρθηκε στη σκέψη 36 της παρούσας αποφάσεως, το άρθρο 2, παράγραφος 2, δεύτερη φράση, της οδηγίας 89/552 επιτρέπει στο κράτος μέλος λήψεως να αναστέλλει προσωρινώς την τηλεοπτική αναμετάδοση μόνον υπό τις προϋποθέσεις που απαριθμούνται στην εν λόγω διάταξη. Επί πλέον, το κράτος μέλος λήψεως μπορεί να ζητήσει από το Δικαστήριο, δυνάμει του άρθρου 186 της Συνθήκης ΕΚ, να διατάξει προσωρινά μέτρα αν έχει επιληφθεί προσφυγής δυνάμει του άρθρου 170 της Συνθήκης.

40 Επικουρικώς, η Βελγική Κυβέρνηση παρατηρεί ότι το διάταγμα του 1987 δεν δημιουργεί εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία των ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών των άλλων κρατών μελών εφόσον τις συμβάσεις με την εκτελεστική εξουσία τις διαπραγματεύονται ελεύθερα τόσο οι βελγικοί όσο και οι αλλοδαποί τηλεοπτικοί σταθμοί, αυτές δε συνιστούν, επομένως, κατάλληλο μέσο για την ενθάρρυνση της αναπτύξεως της ευρωπαϊκής οπτικοακουστικής παραγωγής, στην οποία αναφέρονται τα άρθρα 4 και 5 της οδηγίας 89/552. 'Ομως, η εκτελεστική εξουσία δεν διαθέτει διακριτική εξουσία που να της επιτρέπει να καθορίζει τις λεπτομέρειες και τις προϋποθέσεις των συμβάσεων, δεδομένου ότι αυτές περιγράφονται από μια κανονιστική απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 1988 (Moniteur belge 1989, σ. 4896 1992, σ. 6532) και πρέπει να υποβάλλονται, για προηγουμένη γνωμοδότηση, στο Conseil superieur de l' audiovisuel (ανώτατο οπτικοαστικό Συμβούλιο).

41 Κατ' αρχάς, πρέπει να παρατηρηθεί συναφώς ότι από την προπαρατεθείσα κανονιστική απόφαση προκύπτει ότι οι εν λόγω συμβάσεις δεν μπορούν να χαρακτηρισθούν ως συμβάσεις προκύπτουσες από "ελεύθερη διαπραγμάτευση", δεδομένου ότι η διανομή των προγραμμάτων των αλλοδαπών σταθμών επιτρέπεται μόνον εφόσον τηρούνται οι προϋποθέσεις που διατυπώνονται εκεί και των οποίων οι λεπτομέρειες πρόκειται να καθοριστούν στις εν λόγω συμβάσεις.

42 Ακολούθως, ως προς το επιχείρημα ότι οι εν λόγω συμβάσεις συνιστούν κατάλληλο μέσο για τη θέση σε εφαρμογή των άρθρων 4 και 5 της οδηγίας 89/552, πρέπει να υπομνηστεί ότι, όπως διαπιστώθηκε στη σκέψη 34 της παρούσας αποφάσεως, στο κράτος από το οποίο προέρχονται οι εκπομπές εναπόκειται να διασφαλίζει την τήρηση των διατάξεων της οδηγίας, όπως είναι τα άρθρα 4 και 5, και ότι δεν είναι δυνατόν, επομένως, να γίνει δεκτό όπως το κράτος μέλος λήψεως επιβάλλει στις προερχόμενες από άλλα κράτη μέλη εκπομπές τα δικά του κριτήρια στον εν λόγω τομέα.

Ως προς το επιχείρημα που στηρίζεται στο άρθρο 10 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών

43 Η Βελγική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι το άρθρο 10, παράγραφος 1, δεύτερη φράση, της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών προβλέπει ρητώς τη δυνατότητα θεσπίσεως συστήματος υποχρεωτικής αδείας εφαρμοστέο στις επιχειρήσεις ραδιοτηλεοπτικής μεταδόσεως και, κατά μείζονα λόγο, στους οργανισμούς διανομής καλωδιακών τηλεοπτικών προγραμμάτων.

44 Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό.

45 'Οπως ορθώς η Επιτροπή παρατήρησε, ναι μεν ένα σύστημα υποχρεωτικής αδείας εφαρμοζόμενο στον τομέα της τηλεοράσεως μπορεί να μη είναι ασυμβίβαστο προς το άρθρο 10 της εν λόγω συμβάσεως, αυτό όμως δεν εμποδίζει ένα τέτοιο σύστημα να είναι αντίθετο προς το κοινοτικό δίκαιο.

Ως προς το επιχείρημα που στηρίζεται στο άρθρο 128 της Συνθήκης ΕΚ

46 Η Βελγική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το σύστημα που θεσπίστηκε με το διάταγμα του 1987, το οποίο αποσκοπεί στην τήρηση ορισμένων πολιτιστικών σκοπών, δικαιολογείται στο μέτρο που η οδηγία 89/552 και, ιδίως, τα άρθρα της 4 και 5 πρέπει να ερμηνεύονται υπό το φως του άρθρου 128 της Συνθήκης σχετικά με τον πολιτισμό, όπως προστέθηκε στη Συνθήκη ΕΚ με τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή 'Ενωση.

47 Ούτε το επιχείρημα αυτό μπορεί να γίνει δεκτό.

48 Πρέπει να υπομνηστεί συναφώς ότι από τη δεκάτη εβδόμη και τη δεκάτη ογδόη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας 89/552 προκύπτει ότι αυτή επιδιώκει επίσης, μέσω ιδίως του προβλεπομένου στα άρθρα της 4 και 5 συστήματος, πολιτιστικούς σκοπούς.

49 Βεβαίως, δυνάμει του άρθρου 128, παράγραφος 1, της Συνθήκης, η Κοινότητα συμβάλλει στην ανάπτυξη των πολιτισμών των κρατών μελών, σεβομένη την εθνική και περιφερειακή πολυμορφία τους, ενώ ταυτόχρονα προβάλλει την κοινή πολιτιστική κληρονομιά και λαμβάνει επίσης υπόψη της, σύμφωνα με την παράγραφο 4, τις πολιτιστικές πτυχές όταν αναλαμβάνει δράση δυνάμει άλλων διατάξεων της Συνθήκης.

50 Πάντως, τίποτε στο άρθρο αυτό δεν συνιστά εξουσιοδότηση που να καθιστά δυνατό στο κράτος λήψεως, κατ' εξαίρεση του συστήματος που θεσπίζει η οδηγία 89/552, να υποβάλλει σε νέο έλεγχο τις εκπομπές που προέρχονται από άλλο κράτος μέλος.

Ως προς το επιχείρημα που στηρίζεται στην αρχή της επικουρικότητας

51 Η Βελγική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, η οποία διατυπώνεται στο άρθρο 3 Β, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΚ, είναι ελεύθερη να παρεμβαίνει στα πολιτιστικά θέματα υπό τον όρο να μη αποφεύγει τις κοινοτικές υποχρεώσεις της.

52 'Οπως έχει ήδη υπομνηστεί στη σκέψη 33 της παρούσας αποφάσεως, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να εξασφαλίζουν, σύμφωνα με το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552, την ελευθερία λήψεως και να μη εμποδίζουν την αναμετάδοση στο έδαφός τους τηλεοπτικών εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη, στους συντονισμένους από αυτήν τομείς.

53 Επομένως, όπως η ίδια η Βελγική Κυβέρνηση εξάλλου αναγνωρίζει, ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να αποφύγει την εκπλήρωση της υποχρεώσεως αυτής δυνάμει της οδηγίας 89/552 επικαλούμενο το άρθρο 3 Β, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης.

Ως προς το επιχείρημα που στηρίζεται στη διατήρηση της πολυφωνίας των μέσων μαζικής ενημερώσεως

54 Η Βελγική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ακόμη ότι το θεσπισθέν με το άρθρο 22, παράγραφος 2, του διατάγματος του 1987 σύστημα δικαιολογείται, καθόσον η πολιτιστική πολιτική δεν εμπίπτει στον συντονιζόμενο από την οδηγία 89/552 τομέα, από λόγους γενικού συμφέροντος, στο μέτρο που καθιστά δυνατό ιδίως στην εκτελεστική εξουσία, μέσω των συμβάσεων που έχουν συναφθεί με τους βελγικούς και αλλοδαπούς σταθμούς, να διατηρεί την πολυφωνία των μαζικών μέσων ενημερώσεως. Το Δικαστήριο, με τις αποφάσεις της 25ης Ιουλίου 1991, C-288/89, Stichting Collectieve Antennevoorziening Gouda κ.λπ. (Συλλογή 1991, σ. Ι-4007), και C-353/89, Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών (Συλλογή 1991, σ. Ι-4069), αναγνώρισε ρητώς ότι μια πολιτιστική πολιτική, η οποία επιδιώκει τη διαφύλαξη της ελευθερίας εκφράσεως των διαφόρων τάσεων, ιδίως κοινωνικών, πολιτιστικών, θρησκευτικών ή φιλοσοφικών που υφίστανται σε ένα κράτος, ώστε να μπορεί να εκδηλώνεται στον Τύπο, στο ραδιόφωνο ή στην τηλεόραση, μπορεί να αποτελεί επιτακτικό λόγο γενικού συμφέροντος δικαιολογούντα περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, την οποία εγγυάται το άρθρο 59 της Συνθήκης ΕΚ.

55 Δεν είναι μεν αναγκαίο να εξετασθεί αν, όπως ισχυρίζεται η Επιτροπή, τα άρθρα 10 επ. της οδηγίας 89/552 και, ειδικότερα, τα άρθρα 10, παράγραφος 1, 11, παράγραφος 1, 17, παράγραφος 1, στοιχείο α', και 19 ρυθμίζουν εξαντλητικώς τον εν λόγω τομέα, πρέπει όμως να παρατηρηθεί, όπως πράττει ο γενικός εισαγγελέας στην παράγραφο 65 των προτάσεών του, ότι η Βελγική Κυβέρνηση δεν απέδειξε επαρκώς και λεπτομερώς ότι το σύστημα προηγουμένης αδείας ήταν αναγκαίο και ανάλογο για την εξασφάλιση της πολυφωνίας στον οπτικοακουστικό τομέα ή στα μέσα μαζικής ενημερώσεως εν γένει.

Ως προς το επιχείρημα που στηρίζεται στην οδηγία 93/83

56 Τέλος, η Βελγική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι, εφόσον η οδηγία 93/83 επιβάλλει στα κράτη μέλη να μεριμνούν ώστε οι καλωδιακές αναμεταδόσεις εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη να διεξάγονται προστατευομένων των δικαιωμάτων του δημιουργού και των συγγενικών δικαιωμάτων, η οδηγία 89/552 δεν μπορεί να έχει ως συνέπεια να ευνοεί την ελεύθερη κυκλοφορία των τηλεοπτικών προγραμμάτων κατά παράβαση της νομοθεσίας περί των δικαιωμάτων του δημιουργού.

57 Αρκεί να παρατηρηθεί συναφώς, όπως ο γενικός εισαγγελέας ανέφερε στην παράγραφο 57 των προτάσεών του, ότι η Βελγική Κυβέρνηση δεν προέβαλε κανένα στοιχείο που να καθιστά δυνατό το συμπέρασμα ότι τα δικαιώματα του δημιουργού δεν μπορούσαν να προστατευθούν με άλλα λιγότερο περιοριστικά μέσα απ' ό,τι η προηγουμένη άδεια για την αναμετάδοση.

58 Επομένως, η πρώτη αιτίαση της Επιτροπής πρέπει να γίνει δεκτή.

Ως προς τη δεύτερη αιτίαση που αφορά τα άρθρα 26 και 26 ter του διατάγματος του 1987

59 Το άρθρο 26 του διατάγματος ορίζει:

"(...)

Παράγραφος 2. Οι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί που πληρούν τις προϋποθέσεις που καθόρισε η εκτελεστική εξουσία δυνάμει του άρθρου 22, παράγραφος 2, μπορούν να μεταδίδουν εμπορική διαφήμιση, η οποία απευθύνεται ειδικότερα στους τηλεθεατές της Γαλλικής Κοινότητας, υπό τον όρο της ρητής και προηγουμένης αδείας της εκτελεστικής εξουσίας.

Παράγραφος 3. Η εκτελεστική εξουσία καθορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η RTBF και οι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί, στους οποίους αναφέρονται οι παράγραφοι 1 και 2, μπορούν να περιλαμβάνουν την εμπορική διαφήμιση στα προγράμματά τους.

Οι προϋποθέσεις αυτές προβλέπουν, ιδίως, τους μηχανισμούς σύμφωνα με τους οποίους οι εν λόγω ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί μπορούν να συμμετέχουν στην προώθηση της οπτικοακουστικής πολιτιστικής παραγωγής της Γαλλικής Κοινότητας και των κρατών μελών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, στη διατήρηση και την ανάπτυξη της οπτικοακουστικής πολυφωνίας των τηλεοπτικών σταθμών της Γαλλικής Κοινότητας και στη διατήρηση και την ανάπτυξη της πολυφωνίας του Τύπου, του έχοντος αρθρογραφικό ή γενικό ειδησεογραφικό χαρακτήρα, στη Γαλλική Κοινότητα.

Παράγραφος 4. Η εμπορική διαφήμιση δεν μπορεί να είναι αντίθετη προς τους νόμους, τα διατάγματα ή τις κανονιστικές αποφάσεις που ρυθμίζουν τη διαφήμιση εν γένει ή τη διαφήμιση για ορισμένα είδη προϊόντων ή υπηρεσιών και προς τα άρθρα 27 έως 27 octies.

Οι οργανισμοί τους οποίους αφορά η παράγραφος 2 του παρόντος άρθρου υποχρεώνονται, πριν από την άδεια μεταδόσεως εμπορικής διαφημίσεως απευθυνομένης ειδικότερα στους τηλεθεατές της Γαλλικής Κοινότητας, να τηρούν τις διατάξεις και τους κανόνες περί διαφημίσεως στους οποίους αναφέρεται το πρώτο εδάφιο της παρούσας παραγράφου."

60 Το άρθρο 26 ter του διατάγματος ορίζει:

"Παράγραφος 1. Η [RTBF] και οι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί, στους οποίους αναφέρεται το άρθρο 26, παράγραφοι 1 και 2, μπορούν να μεταδίδουν προγράμματα πωλήσεως από τηλεοράσεως μέσω της ρητής και προηγουμένης αδείας της εκτελεστικής εξουσίας.

Παράγραφος 2. Η [RTBF] και οι έχοντες άδεια ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί φέρουν την πλήρη ευθύνη της μεταδόσεως των προγραμμάτων πωλήσεως από τηλεοράσεως και της τηρήσεως των όρων που καθορίζονται από το παρόν διάταγμα και τις κανονιστικές αποφάσεις εφαρμογής του.

[Παράγραφοι 3 έως 7: κανόνες που αφορούν την πώληση από τηλεοράσεως].

[Παράγραφος 8. Ετήσιες εκθέσεις των εχόντων άδεια ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών σχετικά με τη δραστηριότητα της πωλήσεως από τηλεοράσεως]."

61 Κατά την Επιτροπή, το θεσπισθέν από τα άρθρα 26 και 26 ter του διατάγματος του 1987 σύστημα, περί της χορηγήσεως αδείας για τη μετάδοση της εμπορικής διαφημίσεως και των προγραμμάτων πωλήσεως από τηλεοράσεως * απευθυνομένων ειδικότερα στους τηλεθεατές της Γαλλικής Κοινότητας * από τους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς άλλων κρατών μελών, αδείας συνοδευομένης ιδίως από την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω οργανισμοί συμμετέχουν στην υποστήριξη των τηλεοπτικών σταθμών και του Τύπου της Γαλλικής Κοινότητας, είναι ακόμη πιο περιοριστικό απ' ό,τι το γενικό σύστημα που προβλέπεται από το άρθρο 22 του διατάγματος. Το σύστημα αυτό είναι επομένως, κατά μείζονα λόγο, αντίθετο προς το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552.

62 Η Βελγική Κυβέρνηση παρατηρεί ότι όλοι οι τηλεοπτικοί σταθμοί που μεταδίδουν από άλλο κράτος μέλος εμπορική διαφήμιση, απευθυνομένη ειδικότερα στους τηλεθεατές της Γαλλικής Κοινότητας, ή υπάγονται στη δικαιοδοσία της, ή καταστρατηγούν πράγματι την εφαρμοστέα εντός της Γαλλικής Κοινότητας κανονιστική ρύθμιση. Τα άρθρα 26 και 26 ter αφορούν, ειδικώς, την καταστρατήγηση των εθνικών κανόνων του κράτους λήψεως. Οι αλλοδαποί τηλεοπτικοί σταθμοί που απευθύνονται ειδικότερα στους τηλεθεατές της Γαλλικής Κοινότητας δεν μπορούν να αξιώνουν την εφαρμογή του άρθρου 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552. Σύμφωνα με τις αποφάσεις της 3ης Δεκεμβρίου 1974, 33/74, Van Binsbergen (Συλλογή τόμος 1974, σ. 513), και της 5ης Οκτωβρίου 1994, C-23/93, ΤV10 (Συλλογή 1994, σ. Ι-4795), τα κράτη μέλη μπορούν να λαμβάνουν μέτρα έναντι των οργανισμών που καταστρατηγούν τους εθνικούς κανόνες.

63 Συναφώς, πρέπει κατ' αρχάς να παρατηρηθεί ότι τα άρθρα 26 και 26 ter του διατάγματος του 1987 αναφέρονται εν γένει στην εκ μέρους των ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών άλλων κρατών μελών καταστρατήγηση της νομοθεσίας του κράτους μέλους λήψεως. 'Οπως η ίδια η Βελγική Κυβέρνηση υποστήριξε, η κανονιστική αυτή ρύθμιση στηρίζεται στην υπόθεση ότι η μετάδοση, από τους ραδιοτηλεοπτικούς οργανισμούς άλλων κρατών μελών, της εμπορικής διαφημίσεως ή των προγραμμάτων πωλήσεως από τηλεοράσεως που απευθύνονται στους τηλεθεατές της Γαλλικής Κοινότητας συνιστά, καθεαυτή, καταστρατήγηση της νομοθεσίας του κράτους μέλους λήψεως.

64 Η άποψη αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή.

65 Χωρίς να χρειάζεται να εξετασθεί αν, ενόψει της οδηγίας 89/552, ένα κράτος μέλος δικαιούται ακόμη να λαμβάνει, βάσει του άρθρου 59 της Συνθήκης, μέτρα παρακωλύοντα τον παρέχοντα υπηρεσίες, του οποίου η δραστηριότητα κατευθύνεται εξ ολοκλήρου ή κυρίως προς το έδαφός του, να κάνει χρήση των ελευθεριών που του παρέχει η Συνθήκη, με σκοπό να αποφεύγει την εφαρμογή των κανόνων που θα εφαρμόζονταν στην περίπτωσή του αν ήταν εγκατεστημένος στο έδαφος του κράτους αυτού (προπαρατεθείσα απόφαση Van Binsbergen, σκέψη 13 απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 1992, C-211/91, Επιτροπή κατά Βελγίου, Συλλογή 1992, σ. Ι-6757, σκέψη 12, και προπαρατεθείσα απόφαση TV 10, σκέψη 20), αρκεί η διαπίστωση ότι, εν πάση περιπτώσει, η νομολογία αυτή δεν επιτρέπει σε ένα κράτος μέλος να αποκλείει γενικώς τη δυνατότητα παροχής ορισμένων υπηρεσιών από επιχειρηματίες εγκατεστημένους σε άλλα κράτη μέλη, διότι αυτό θα κατέληγε στην κατάργηση της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών (βλ. την προπαρατεθείσα απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 1992, Επιτροπή κατά Βελγίου, σκέψη 12).

66 Επομένως, η δεύτερη αιτίαση της Επιτροπής πρέπει να γίνει δεκτή.

Ως προς την τήρηση του άρθρου 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552 εντός της Φλαμανδικής Κοινότητας

Ως προς την τρίτη αιτίαση που αφορά τα άρθρα 3, 5 και 10 του διατάγματος της 4ης Μαΐου 1994

67 Πρέπει εκ προοιμίου να υπομνησθεί ότι, με την προπαρατεθείσα απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 1992, Επιτροπή κατά Βελγίου, αφορώσα προσφυγή λόγω παραβάσεως αναφερομένη στα άρθρα 3 και 4 του διατάγματος της Φλαμανδικής Κοινότητας της 28ης Ιανουαρίου 1987, σχετικά με τη μετάδοση οπτικοακουστικών προγραμμάτων στα καλωδιακά ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά δίκτυα και την έγκριση των ιδιωτικών εταιριών τηλεοράσεως (Moniteur belge, της 19ης Μαρτίου 1987, σ. 4196, στο εξής: διάταγμα της 28ης Ιανουαρίου 1987), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το Βασίλειο του Βελγίου παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 59 και 60 της Συνθήκης, εξαρτώντας την από το τηλεοπτικό δίκτυο μετάδοση τηλεοπτικών προγραμμάτων, προερχομένων από ιδιωτικούς ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς άλλων κρατών μελών, από προηγούμενη έγκριση, η οποία παρέχεται ενδεχομένως υπό προϋποθέσεις.

68 Στις 4 Μαΐου 1994, η Φλαμανδική Κοινότητα εξέδωσε το διάταγμα σχετικά με τα καλωδιακά ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά δίκτυα και την απαιτουμένη άδεια για την εγκατάσταση και την εκμετάλλευση των εν λόγω δικτύων και σχετικά με την προώθηση της μεταδόσεως και την παραγωγή των τηλεοπτικών προγραμμάτων (Moniteur belge, της 4ης Ιουνίου 1994, σ. 15434/15440, στο εξής: διάταγμα της 4ης Μαΐου 1994).

69 Τα άρθρα 3, 5 και 10 του εν λόγω διατάγματος έχουν ως εξής:

"'Αρθρο 3

Ουδείς δύναται να εγκαθιστά και να εκμεταλλεύεται καλωδιακό ραδιοφωνικό ή τηλεοπτικό δίκτυο χωρίς να έχει λάβει την άδεια της φλαμανδικής κυβερνήσεως υπό τις προϋποθέσεις του παρόντος διατάγματος. Η φλαμανδική κυβέρνηση μπορεί να καθορίζει πρόσθετες προϋποθέσεις.

Η άδεια αυτή μπορεί να ανακαλείται ή να αναστέλλεται, υπό τις προϋποθέσεις που καθορίζει η φλαμανδική κυβέρνηση, σε περίπτωση παραβάσεως των διατάξεων του παρόντος διατάγματος ή των κανονιστικών αποφάσεων εκτελέσεώς του.

'Αρθρο 5

Παράγραφος 1. Η προβλεπομένη από το άρθρο 3 άδεια μπορεί να χορηγείται μόνο σε νομικά πρόσωπα.

Παράγραφος 2. Η άδεια αναφέρει τον γεωγραφικό χώρο εκμεταλλεύσεως, τα προγράμματα που μπορούν να μεταδίδονται και τις υπηρεσίες που μπορούν να προσφέρονται.

Οποιαδήποτε τροποποίηση αφορώσα την αναμετάδοση ενός νέου ραδιοφωνικού προγράμματος ή την προσφορά νέων υπηρεσιών θα υποβάλλεται προς έγκριση στη φλαμανδική κυβέρνηση, η οποία θα εξετάζει αν τηρήθηκαν όλες οι προϋποθέσεις που καθορίζονται από το παρόν διάταγμα.

Η απόφαση περί εγκρίσεως ή αρνήσεως θα κοινοποιείται στην επιχείρηση καλωδιακής τηλεοράσες εντός τεσσάρων μηνών από της αιτήσεως. Σε περίπτωση χορηγήσεως αδείας, η επιχείρηση καλωδιακής τηλεοράσεως θα μπορεί να θέτει σε εφαρμογή την τροποποίηση από της κοινοποιήσεως της εγκρίσεως ή από της λήξεως της ταχθείσας από την απόφαση προθεσμίας.

(...)

Παράγραφος 6. Οι επιχειρήσεις καλωδιακής τηλεοράσεως, οι οποίες, κατά την έναρξη της ισχύος του παρόντος διατάγματος, διαθέτουν άδεια χορηγηθείσα δυνάμει του βασιλικού διατάγματος της 24ης Δεκεμβρίου 1966 σχετικά με τα δίκτυα μεταδόσεως ραδιοφωνικών εκπομπών στις κατοικίες τρίτων, διατηρούν την άδεια αυτή μέχρι τη λήξη της ισχύος της υφισταμένης αδείας υπό την προϋπόθεση ότι ανταποκρίνονται στις διατάξεις του παρόντος διατάγματος και των κανονιστικών αποφάσεων εκτελέσεώς του.

'Αρθρο 10

Παράγραφος 1. Η επιχείρηση καλωδιακής τηλεοράσεως οφείλει να μεταδίδει ταυτόχρονα και στο σύνολό τους τα ακόλουθα προγράμματα στο καλωδιακό ραδιοφωνικό ή τηλεοπτικό δίκτυό του:

[αφορά τα βελγικά προγράμματα]

Παράγραφος 2. Υπό την επιφύλαξη των διατάξεων της παραγράφου 1, η επιχείρηση καλωδιακής τηλεοράσεως μπορεί να αναμεταδίδει τα ακόλουθα προγράμματα στο καλωδιακό ραδιοφωνικό ή τηλεοπτικό δίκτυό του:

[1 έως 3: αφορά τα βελγικά προγράμματα]

4. Τα ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά προγράμματα των ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών για τα οποία έχει δοθεί άδεια από την κυβέρνηση κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ενώσεως πλην του Βελγίου, υπό την προϋπόθεση ότι ο οικείος ραδιοτηλεοπτικός οργανισμός θα υπόκειται, στο εν λόγω κράτος μέλος, στον έλεγχο που ασκείται επί των ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών που απευθύνονται στο κοινό του εν λόγω κράτους μέλους, ότι ο έλεγχος αυτός θα αφορά πράγματι την τήρηση του ευρωπαϊκού δικαίου, ιδίως όσον αφορά τα δικαιώματα του δημιουργού και τα συγγενικά δικαιώματα και τις διεθνείς υποχρεώσεις της Ευρωπαϊκής Ενώσεως, και υπό την προϋπόθεση ότι ο οικείος ραδιοτηλεοπτικός οργανισμός και τα προγράμματα που αυτός μεταδίδει δεν βλάπτουν τη δημοσία τάξη, τα χρηστά ήθη και τη δημόσια ασφάλεια εντός της Φλαμανδικής Κοινότητας

[5: αφορά τα προγράμματα τρίτων χωρών]

[6 έως 7: αφορά τα ραδιοφωνικά προγράμματα]."

70 Το άρθρο 25, παράγραφος 1, του διατάγματος της 4ης Μαΐου 1994 κατάργησε το άρθρο 3 του διατάγματος της 28ης Ιανουαρίου 1987.

Επί του παραδεκτού

71 Κατά τη Βελγική Κυβέρνηση, η προσφυγή είναι απαράδεκτη καθόσον αφορά τις διατάξεις της Φλαμανδικής Κοινότητας, δεδομένου ότι η αιτιολογημένη γνώμη της 10ης Ιανουαρίου 1994 αφορά το διάταγμα της 28ης Ιανουαρίου 1987, ενώ η προσφυγή αφορά το νέο διάταγμα της 4ης Μαΐου 1994. Ως προς το σημείο αυτό, η Βελγική Κυβέρνηση ισχυρίζεται κατ' αρχάς ότι, παρά το άρθρο 169 της Συνθήκης, η Επιτροπή, πριν από την άσκηση της προσφυγής, δεν της έδωσε την ευκαιρία να υποβάλει τις παρατηρήσεις της επί των διατυπουμένων στο δικόγραφο της προσφυγής αιτιάσεων, στη συνέχεια, ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη την κατάσταση της ισχύουσας νομοθεσίας κατά τον χρόνο κατά τον οποίο αυτή διατύπωσε την αιτιολογημένη γνώμη της και, τέλος, ότι η αιτιολογημένη γνώμη και το δικόγραφο της προσφυγής δεν στηρίζονται στις ίδιες εκτιμήσεις και στους ίδιους ισχυρισμούς.

72 Η Επιτροπή απαντά ότι το αντικείμενο της ένδικης διαφοράς, δηλαδή η παράβαση του άρθρου 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552, παρέμεινε πανομοιότυπο στο μέτρο που το νέο σύστημα προβλέπει επίσης προηγουμένη άδεια και οι λόγοι, για τους οποίους το σύστημα αυτό είναι αντίθετο προς το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552, παρέμειναν αμετάβλητοι. Η Επιτροπή αναφέρεται συναφώς στην απόφαση της 17ης Νοεμβρίου 1992, C-105/91, Επιτροπή κατά Ελλάδος (Συλλογή 1992, σ. Ι-5871).

73 Είναι αληθές ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το αντικείμενο της προσφυγής που ασκείται δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης οριοθετείται κατά την προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία, η οποία προβλέπεται από τη διάταξη αυτή, και ότι, κατά συνέπεια, η αιτιολογημένη γνώμη της Επιτροπής και η προσφυγή πρέπει να στηρίζονται στις αυτές αιτιάσεις (βλ. την προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ελλάδος, σκέψη 12).

74 Η επιταγή αυτή όμως δεν φτάνει μέχρι του σημείου να επιβάλλει, σε κάθε περίπτωση, πλήρη σύμπτωση μεταξύ των εθνικών διατάξεων που μνημονεύονται στην αιτιολογημένη γνώμη και εκείνων που διαλαμβάνονται στην προσφυγή. Οσάκις μεταξύ των δύο αυτών σταδίων της διαδικασίας επέρχεται νομοθετική μεταβολή, αρκεί πράγματι ότι το σύστημα εκείνο, το οποίο είχε θεσπιστεί με τη νομοθεσία που εβάλλετο κατά την προ της ασκήσεως προσφυγής διαδικασία, διατηρήθηκε, στο σύνολό του, με τα νέα μέτρα τα οποία θέσπισε το κράτος μέλος μετά τη διατύπωση της αιτιολογημένης γνώμης και κατά των οποίων βάλλει η προσφυγή (βλ. αποφάσεις της 1ης Δεκεμβρίου 1965, 45/64, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή τόμος 1965-1968, σ. 173 της 5ης Ιουλίου 1990, C-42/89, Επιτροπή κατά Βελγίου, Συλλογή 1990, σ. Ι-2821, και προπαρατεθείσα απόφαση Επιτροπή κατά Ελλάδος, σκέψη 13).

75 Εν προκειμένω, από την αιτιολογημένη γνώμη προκύπτει ότι οι επικρίσεις, τις οποίες διατύπωσε η Επιτροπή κατά τη διάρκεια της προ της ασκήσεως της προσφυγής φάσεως, αφορούσαν την υποχρέωση λήψεως προηγουμένης αδείας, από την οποία το διάταγμα της 28ης Ιανουαρίου 1987 εξαρτούσε την αναμετάδοση των εκπομπών ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών άλλων κρατών μελών. Από το αίτημα της προσφυγής προκύπτει ότι, στο πλαίσιο της παρούσας προσφυγής, η Επιτροπή αμφισβήτησε επίσης το σύστημα αυτό. Εξάλλου, στην αιτιολογημένη γνώμη, η Επιτροπή είχε ήδη αναφέρει ότι το σχέδιο νέου διατάγματος που κατατέθηκε στις 5 Ιουλίου 1991 δεν μπορούσε να θεωρηθεί συναφώς ως επαρκές.

76 Συνεπώς, πρέπει να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή, επικρίνοντας τις διατάξεις του διατάγματος της 4ης Μαΐου 1994 στο δικόγραφο της προσφυγής της, δεν μετέβαλε το αντικείμενο της προσφυγής και δεν παρέβη το άρθρο 169 της Συνθήκης. Επομένως, η προσφυγή πρέπει να κηρυχθεί παραδεκτή.

77 Η Βελγική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ακόμη ότι το διάταγμα της 4ης Μαΐου 1994 αντικατέστησε την απαιτουμένη άδεια με μια απλή υποχρέωση ανακοινώσεως και ότι, επομένως, δεν υπάρχει αντιστοιχία μεταξύ της αιτιολογημένης γνώμης και του δικογράφου.

78 Αρκεί να παρατηρηθεί συναφώς ότι το επιχείρημα αυτό ανάγεται στην ουσία της υποθέσεως, δεδομένου ότι μπορεί να εκτιμηθεί μόνο βάσει αναλύσεως του συστήματος ανακοινώσεως που θεσπίστηκε με το διάταγμα της 4ης Μαΐου 1994.

Επί της ουσίας

79 Κατά την Επιτροπή, το διάταγμα της 4ης Μαΐου 1994 διατηρεί το σύστημα της προηγουμένης αδείας, εφόσον το άρθρο 10, παράγραφος 2, σημείο 4, εξαρτά την αναμετάδοση των προγραμμάτων που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη από τρεις προϋποθέσεις. Πρώτον, τα προγράμματα αυτά πρέπει να επιτρέπονται από την κυβέρνηση άλλου κράτους μέλους δεύτερον, ο ραδιοτηλεοπτικός οργανισμός, δημιουργός των προγραμμάτων, πρέπει να υπόκειται στον έλεγχο του εν λόγω κράτους μέλους και, τρίτον, τα προγράμματα δεν πρέπει να βλάπτουν τη δημοσία τάξη, τα χρηστά ήθη και τη δημόσια ασφάλεια. Δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφος 2, του διατάγματος της 4ης Μαΐου 1994, στη Φλαμανδική Κυβέρνηση εναπόκειται να ελέγχει την τήρηση των προϋποθέσεων αυτών και να επιτρέπει ή να αρνείται την αναμετάδοση.

80 Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό το σύστημα αδείας είναι ασυμβίβαστο προς το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552, δεδομένου ότι η διάταξη αυτή δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη αναμεταδόσεως να ελέγχουν αν το κράτος μέλος καταγωγής εκπληρώνει ορθά τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία.

81 Αντιθέτως, η Βελγική Κυβέρνηση θεωρεί, πρώτον, ότι το διάταγμα της 4ης Μαΐου 1994 προβλέπει μόνο μια διαδικασία ανακοινώσεως, η οποία έχει ως σκοπό τον προσδιορισμό της ραδιοτηλεοπτικής υπηρεσίας ως κοινοτικής ή μη κοινοτικής ραδιοτηλεοπτικής υπηρεσίας, προκειμένου να εξακριβωθεί αν η εν λόγω υπηρεσία μπορεί να τύχει της ελεύθερης παροχής των υπηρεσιών που εγγυάται η οδηγία 89/552.

82 Διαπιστώνεται συναφώς ότι τα άρθρα 3 και 5 του διατάγματος της 4ης Μαΐου 1994 αναφέρονται ρητώς στην άδεια ως προϋπόθεση για την εγκατάσταση ή την εκμετάλλευση ενός καλωδιακού ραδιοφωνικού ή τηλεοπτικού δικτύου. Κατά το άρθρο 3 του διατάγματος αυτού, η άδεια αυτή χορηγείται υπό τις προϋποθέσεις που αυτό προβλέπει, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι απαιτήσεις του άρθρου του 10, παράγραφος 2, αριθ. 4, που αφορούν τα προγράμματα που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη, ενώ το άρθρο 5, παράγραφος 2, ορίζει ότι η άδεια αυτή αναφέρει ιδίως τα προγράμματα που μπορούν να αναμεταδίδονται.

83 Δεύτερον, η Βελγική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι η οδηγία 89/552 συντονίζει μόνον ορισμένους τομείς της περί τηλεοράσεως νομοθεσίας των κρατών μελών, οπότε αυτά διατηρούν την αρμοδιότητα να ελέγχουν αν οι εκπομπές έχουν πραγματικό σύνδεσμο με το κράτος μέλος καταγωγής και υπόκεινται εκεί πράγματι σε έλεγχο, καθιστώντας έτσι δυνατό να μη μπορούν οι ραδιοτηλεοπτικοί οργανισμοί, που δεν έχουν πραγματικό σύνδεσμο με ένα κράτος μέλος, να επικαλούνται καταχρηστικώς την ελεύθερη παροχή των υπηρεσιών.

84 Η Βελγική Κυβέρνηση προσθέτει ότι η άδεια που προβλέπει το άρθρο 10, παράγραφος 2, αριθ. 4, του διατάγματος της 4ης Μαΐου 1994 δεν επιβάλλει ακριβή έλεγχο. Κάθε φορά που μια επιχείρηση καλωδιακής τηλεοράσεως θα ανακοινώνει την αναμετάδοση ενός νέου αλλοδαπού προγράμματος, οι αρχές θα πρέπει, οπωσδήποτε, να εντοπίζουν το κράτος μέλος αναμεταδόσεως και να ελέγχουν αν τούτο είναι η χώρα στης οποίας την "αρμοδιότητα" υπάγεται ο ραδιοτηλεοπτικός οργανισμός. Πράγματι, μόνον οι οργανισμοί αυτοί τυγχάνουν της ελεύθερης διασυνοριακής κυκλοφορίας που εγγυάται η οδηγία 89/552.

85 Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό.

86 'Οπως ήδη διαπιστώθηκε στη σκέψη 34 της παρούσας αποφάσεως, μόνο στα κράτη μέλη, από τα οποία προέρχονται οι εκπομπές, εναπόκειται να μεριμνούν για την τήρηση των διατάξεων της οδηγίας 89/552 εκ μέρους των ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών που υπάγονται στην αρμοδιότητά τους. Πρέπει να προστεθεί ότι, ακόμη και αν οι εν λόγω διατάξεις του διατάγματος της 4ης Μαΐου 1994 απέβλεπαν μόνο στη θέσπιση ενός συστήματος ελέγχου, η απαίτηση προηγουμένης αδείας, αποτελούσα σοβαρό εμπόδιο στην ελεύθερη κυκλοφορία των εντός της Κοινότητας εκπομπών, την οποία θέσπισε η οδηγία, βαίνει πέραν αυτού που είναι αναγκαίο για να διαπιστωθεί ότι οι οικείες εκπομπές προέρχονται από άλλο κράτος μέλος.

87 Τρίτον, η Βελγική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι, εφόσον το αντικείμενο της οδηγίας 89/552 είναι η θέση σε εφαρμογή του αναγκαίου συντονισμού για τη δημιουργία μεταξύ των κρατών μελών της αμοιβαίας εμπιστοσύνης που θα καταστήσει δυνατή τη διασυνοριακή κυκλοφορία των τηλεοπτικών εκπομπών, στο κράτος μέλος λήψεως εναπόκειται να ελέγχει, εντός ορισμένων ορίων, αν το κράτος καταγωγής ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο τηρήσεως της οδηγίας.

88 Πρέπει να υπομνησθεί συναφώς ότι τα κράτη μέλη οφείλουν να επιδεικνύουν αμοιβαία εμπιστοσύνη όσον αφορά τους ελέγχους που πραγματοποιούνται στο αντίστοιχο έδαφός τους (βλ. αποφάσεις της 25ης Ιανουαρίου 1977, 46/76, Bauhuis, Συλλογή τόμος 1977, σ. 3, σκέψη 22, και Hedley Lomas, προπαρατέθηκε, σκέψη 19).

89 'Οπως παρατήρησε ήδη το Δικαστήριο στη σκέψη 36 της παρούσας αποφάσεως, όταν ένα κράτος μέλος θεωρεί ότι άλλο κράτος μέλος παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία 89/552, δικαιούται να ασκήσει προσφυγή λόγω παραβάσεως βάσει του άρθρου 170 της Συνθήκης ή να ζητήσει από την ίδια την Επιτροπή να ενεργήσει κατά του εν λόγω κράτους μέλους δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης.

90 Ως προς το επιχείρημα που η Βελγική Κυβέρνηση θεωρεί ότι μπορεί να αντλήσει από την οδηγία 93/83, σύμφωνα με το οποίο η οδηγία 89/552 δεν μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα τη διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των τηλεοπτικών προγραμμάτων που παραβαίνουν τη νομοθεσία σχετικά με τα δικαιώματα του δημιουργού, αρκεί η παραπομπή στη σκέψη 57 της παρούσας αποφάσεως.

91 Τέλος, η Βελγική Κυβέρνηση θεωρεί ότι, εφόσον η Συνθήκη επιτρέπει εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των υπηρεσιών οσάκις αυτά δικαιολογούνται από λόγους προστασίας της δημοσίας τάξεως, των χρηστών ηθών και της δημοσίας ασφαλείας, η δε οδηγία 89/552 δεν πραγματοποιεί συντονισμό της νομοθεσίας των κρατών μελών στον εν λόγω τομέα, το κράτος μέλος λήψεως μπορεί να ελέγχει αν οι εκπομπές που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη συνιστούν απειλή για τους θεμιτούς αυτούς στόχους.

92 Πρέπει να παρατηρηθεί συναφώς, όπως έπραξε ο γενικός εισαγγελέας στις παραγράφους 100 και 101 των προτάσεών του, ότι η οδηγία 89/552 αφορά τομείς εμπίπτοντες στη δημοσία τάξη, τα χρηστά ήθη ή τη δημοσία ασφάλεια και ότι, στο μέτρο που η κανονιστική αυτή ρύθμιση δεν είναι εξαντλητική, η προστασία των συμφερόντων αυτών δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να δικαιολογήσει ένα γενικό σύστημα προηγουμένης αδείας των εκπομπών που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη, πράγμα το οποίο θα κατέληγε στην κατάργηση της ελεύθερης παροχής των υπηρεσιών (βλ. την προπαρατεθείσα απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 1992, Επιτροπή κατά Βελγίου, σκέψη 12).

93 Συνεπώς, η τρίτη αιτίαση της Επιτροπής πρέπει να γίνει δεκτή.

Ως προς τη μη μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο στη δίγλωσση Περιφέρεια Πρωτεύουσας-Βρυξελλών (τετάρτη αιτίαση)

94 Κατά την Επιτροπή, το Βασίλειο του Βελγίου δεν θέσπισε εμπροθέσμως, προκειμένου για τη δίγλωσση Περιφέρεια Πρωτεύουσας-Βρυξελλών, τις αναγκαίες διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθεί προς το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552.

95 Η Βελγική Κυβέρνηση ανέφερε συναφώς με το υπόμνημά της αντικρούσεως ότι, όσον αφορά την περιφέρεια αυτή, η οδηγία 89/552 μεταφέρθηκε στο εσωτερικό δίκαιο με τον νόμο της 30ής Μαρτίου 1995.

96 Κατά το άρθρο 25 της οδηγίας 89/552, τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθούν με αυτήν το αργότερο στις 3 Οκτωβρίου 1991, ενημερώνουν δε αμέσως την Επιτροπή περί αυτού.

97 Επειδή η μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο δεν έγινε εντός της ταχθείσας από το άρθρο 25 της οδηγίας 89/552 προθεσμίας, έπεται ότι η αιτίαση αυτή πρέπει να γίνει δεκτή.

Ως προς τη μη μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο στη Γερμανόφωνη Κοινότητα (πέμπτη αιτίαση)

98 Κατά την Επιτροπή, το Βασίλειο του Βελγίου δεν θέσπισε εμπροθέσμως, όσον αφορά τη Γερμανόφωνη Κοινότητα, τις αναγκαίες διατάξεις, προκειμένου να συμμορφωθεί προς το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552.

99 Η Βελγική Κυβέρνηση αντιτείνει ότι η αναμετάδοση τηλεοπτικών εκπομπών στη Γερμανόφωνη Κοινότητα είναι εντελώς ελεύθερη, ασχέτως καταγωγής του προγράμματος και του περιεχομένου, δεδομένου ότι η κοινότητα αυτή δεν διαθέτει κανονιστικές διατάξεις που θα της επέτρεπαν να εμποδίζει την ελεύθερη κυκλοφορία των εκπομπών. Η Βελγική Κυβέρνηση παρατηρεί συναφώς ότι το βασιλικό διάταγμα της 24ης Δεκεμβρίου 1966 δεν έχει πλέον εφαρμογή, δεδομένου ότι η νομική βάση του, δηλαδή το άρθρο 13 του νόμου της 26ης Ιανουαρίου 1960, καταργήθηκε από το άρθρο 30 του νόμου της 13ης Ιουλίου 1987.

100 Πάντως, κατά την Επιτροπή, ακόμη και αν δεν υφίστανται κανονιστικές διατάξεις που να επιτρέπουν στη Γερμανόφωνη Κοινότητα να εμποδίζει την ελεύθερη κυκλοφορία των εκπομπών που προέρχονται από άλλα κράτη μέλη, εντούτοις, μια οδηγία πρέπει να μεταφέρεται στο εσωτερικό δίκαιο με ακρίβεια και σαφήνεια που να καθιστούν δυνατό στους ενδιαφερομένους να γνωρίζουν πλήρως τα δικαιώματά τους και να ανταποκρίνονται, επομένως, στην απαίτηση για ασφάλεια δικαίου.

101 Η αιτίαση αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή.

102 Αρκεί να παρατηρηθεί συναφώς ότι η Επιτροπή δεν ανέφερε καμία κανονιστική ρύθμιση ούτε πραγματικό στοιχείο που να επιτρέπει τη διαπίστωση ότι η ελευθερία λήψεως και μεταδόσεως εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη, προβλεπομένη από το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/552, δεν εξασφαλιζόταν στη Γερμανόφωνη Κοινότητα.

Ως προς τη μη μεταφορά στο εσωτερικό δίκαιο των άρθρων 14 και 15 της οδηγίας 89/552 εντός της Γαλλικής Κοινότητας (έκτη αιτίαση)

103 Κατά την Επιτροπή, το Βασίλειο του Βελγίου, όσον αφορά τη Γαλλική Κοινότητα, δεν μετέφερε ορθώς στο εσωτερικό δίκαιο τα άρθρα 14 και 15 της οδηγίας 89/552.

104 Η Βελγική Κυβέρνηση δεν αμφισβήτησε το βάσιμο των αιτιάσεων αυτών.

105 Υπό τις συνθήκες αυτές, διαπιστώνεται ότι η έκτη αιτίαση της Επιτροπής πρέπει να γίνει δεκτή.

106 Από όλες τις προεκτεθείσες σκέψεις προκύπτει ότι το Βασίλειο του Βελγίου παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία 89/552 και ιδίως από τα άρθρα της 2, 14 και 15,

* όσον αφορά τη Γαλλική Κοινότητα, διατηρώντας στη γαλλόφωνη περιοχή ένα σύστημα προηγουμένης αδείας για την καλωδιακή αναμετάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη

* όσον αφορά τη Γαλλική Κοινότητα, διατηρώντας στη γαλλόφωνη περιοχή ένα σύστημα προηγουμένης, ρητής αδείας που προβλέπει ορισμένους όρους, για την καλωδιακή αναμετάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη, που περιλαμβάνουν εμπορική διαφήμιση ή πρόγραμμα πωλήσεων από τηλεοράσεως με ειδικότερο προορισμό τους τηλεθεατές της Γαλλικής Κοινότητας

* όσον αφορά τη Φλαμανδική Κοινότητα, διατηρώντας στην ολλανδόφωνη περιοχή ένα σύστημα προηγουμένης αδείας για την καλωδιακή αναμετάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη

* όσον αφορά τη δίγλωσση Περιφέρεια Πρωτέουσας-Βρυξελλών, μη θεσπίζοντας τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθεί προς το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας

* όσον αφορά τη Γαλλική Κοινότητα, μη θεσπίζοντας τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθεί πλήρως προς τα άρθρα 14 και 15 της οδηγίας.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

107 Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπήρχε σχετικό αίτημα. Δεδομένου ότι το καθού ηττήθηκε ως προς τους κυριότερους ισχυρισμούς του, πρέπει να καταδικασθεί στα δικαστικά έξοδα.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

αποφασίζει:

1) Το Βασίλειο του Βελγίου παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία 89/552/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 3ης Οκτωβρίου 1989, για τον συντονισμό ορισμένων νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με την άσκηση τηλεοπτικών δραστηριοτήτων, και ιδίως από τα άρθρα της 2, 14 και 15,

* όσον αφορά τη Γαλλική Κοινότητα, διατηρώντας στη γαλλόφωνη περιοχή ένα σύστημα προηγουμένης αδείας για την καλωδιακή αναμετάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη

* όσον αφορά τη Γαλλική Κοινότητα, διατηρώντας στη γαλλόφωνη περιοχή ένα σύστημα προηγουμένης, ρητής αδείας που προβλέπει ορισμένους όρους, για την καλωδιακή αναμετάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη, που περιλαμβάνουν εμπορική διαφήμιση ή πρόγραμμα πωλήσεων από τηλεοράσεως με ειδικότερο προορισμό τους τηλεθεατές της Γαλλικής Κοινότητας

* όσον αφορά τη Φλαμανδική Κοινότητα, διατηρώντας στην ολλανδόφωνη περιοχή ένα σύστημα προηγουμένης αδείας για την καλωδιακή αναμετάδοση ραδιοτηλεοπτικών εκπομπών προερχομένων από άλλα κράτη μέλη

* όσον αφορά τη δίγλωσση Περιφέρεια Πρωτέουσας-Βρυξελλών, μη θεσπίζοντας τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθεί προς το άρθρο 2, παράγραφος 2, της οδηγίας

* όσον αφορά τη Γαλλική Κοινότητα, μη θεσπίζοντας τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθεί πλήρως προς τα άρθρα 14 και 15 της οδηγίας.

2) Απορρίπτει την προσφυγή κατά τα λοιπά.

3) Καταδικάζει το Βασίλειο του Βελγίου στα δικαστικά έξοδα.