Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Léger της 11ης Ιουνίου 1998. - Uwe Clees κατά Hauptzollamt Wuppertal. - Αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως: Finanzgericht Düsseldorf - Γερμανία. - Κοινό δασμολόγιο - Συλλογές και αντικείμενα συλλογών που παρουσιάζουν ιστορικό ή εθνογραφικό ενδιαφέρον - Παλαιά αυτοκίνητα. - Υπόθεση C-259/97.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1998 σελίδα I-08127



Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα

1 Το εξεταζόμενο προδικαστικό ερώτημα αναφέρεται στα κριτήρια που πρέπει να πληροί ένα αυτοκίνητο όχημα προκειμένου να υπαχθεί στην κλάση 9705 της Συνδυασμένης Ονοματολογίας (1), που αφορά, μεταξύ άλλων, συλλογές και αντικείμενα συλλογών που παρουσιάζουν ιστορικό ή εθνογραφικό ενδιαφέρον.

Τα πραγματικά περιστατικά, η διαδικασία της κύριας δίκης και η σχετική κοινοτική νομοθεσία

2 Στις 29 Απριλίου 1991 ο Clees ζήτησε από το αρμόδιο τελωνείο τον εκτελωνισμό και τη θέση υπό καθεστώς ελεύθερης κυκλοφορίας μεταχειρισμένου αυτοκινήτου τύπου Mercedes-Benz 300 SL, κατασκευής 1956, ως αντικειμένου συλλογής που παρουσιάζει ιστορικό ενδιαφέρον, της κλάσεως 9705.

3 Το κεφάλαιο 97 της ΣΟ φέρει τον τίτλο «αντικείμενα τέχνης, συλλογών ή αρχαιοτήτων». Η κλάση 9705 του κεφαλαίου αυτού έχει ως εξής:

«Συλλογές και αντικείμενα συλλογών ζωολογίας, βοτανικής, ορυκτολογίας, ανατομίας, ή που παρουσιάζουν ιστορικό, αρχαιολογικό, παλαιοντολογικό, εθνογραφικό ή νομισματικό ενδιαφέρον.»

4 Κατόπιν εξετάσεως του αυτοκινήτου το τελωνείο προέβη στην ακόλουθη διαπίστωση: «Ο αριθμός πλαισίου ανταποκρίνεται στη δήλωση. Το όχημα παρουσιάζει ως ιδιαίτερο κατασκευαστικό χαρακτηριστικό τις θύρες που ανοίγουν προς τα πάνω ως πτέρυγες. Συνεπώς, πέραν της σπανιότητας, συντρέχει και ένα στοιχείο ιστορικού ενδιαφέροντος λόγω της κατασκευής (έτος κατασκευής: 1956). 9705 0000 0003.»

5 Η τελωνειακή αρχή δέχθηκε αρχικώς το αίτημα του Clees με πράξη επιβολής φόρου της 29ης Απριλίου 1991, πριν του αποστείλει στις 16 Ιουλίου 1992 τροποποιητική πράξη εισαγωγικών δασμών, με το αιτιολογικό ότι το συγκεκριμένο όχημα πεπλανημένως κατετάγη στην κλάση 9705 και ότι θα έπρεπε να χαρακτηριστεί ως μεταχειρισμένο αυτοκίνητο εμπίπτον στην κλάση 8703 της ΣΟ, κατ' εφαρμογήν της αποφάσεως της 10ης Οκτωβρίου 1985, Daiber (2).

6 Στην υπόθεση αυτή (3), το Δικαστήριο ερμήνευσε την κλάση 9905 του Κοινού Δασμολογίου (στο εξής: ΚΔ), που εφαρμοζόταν πριν τεθεί σε ισχύ η ΣΟ με τον κανονισμό 2658/87, της οποίας η διατύπωση είναι πολύ όμοια με εκείνη της κλάσεως 9705 (4)8, υπό την έννοια ότι:

«- Είδη συλλογών κατά την έννοια της κλάσεως 99.05 του ΚΔ είναι εκείνα που έχουν τα απαιτούμενα χαρακτηριστικά ώστε να περιληφθούν σε συλλογή, δηλαδή τα είδη που είναι σχετικώς σπάνια, δεν χρησιμοποιούνται συνήθως κατά τον αρχικό τους προορισμό, αποτελούν αντικείμενο ειδικών συναλλαγών εκτός του συνήθους εμπορίου των πρακτικώς χρήσιμων ομοειδών αντικειμένων και έχουν μεγάλη αξία.

- Θεωρούνται ως παρουσιάζοντα ιστορικό ή εθνογραφικό ενδιαφέρον τα είδη συλλογών που, κατά την έννοια της κλάσεως 9905 του ΚΔ, σημαδεύουν ένα χαρακτηριστικό βήμα στην εξέλιξη των ανθρωπίνων επιτευγμάτων ή απεικονίζουν κάποια περίοδο αυτής της εξέλιξης.» (5)

7 Η διοικητική ένσταση που υπέβαλε ο Clees κατά της αποφάσεως της τελωνειακής αρχής, επιδιώκοντας την κατάταξη του αυτοκινήτου στην κλάση 9705 της ΣΟ, απορρίφθηκε την 1η Φεβρουαρίου 1993.

8 Κατόπιν αυτής της απορρίψεως, ο Clees άσκησε προσφυγή ενώπιον του Finanzgericht Dόsseldorf.

9 Το δικαστήριο αυτό έκρινε, κατ' αρχάς, ότι οι προϋποθέσεις οι σχετικές με το ιστορικό ενδιαφέρον που έθεσε το Δικαστήριο στην προαναφερθείσα απόφαση Daiber δεν συντρέχουν εν προκειμένω, δεδομένου ότι οι θύρες που ανοίγουν ως πτερύγια και το σχέδιο του αυτοκινήτου ουδόλως συνιστούν χαρακτηριστικό στάδιο της εξελίξεως των επιτευγμάτων του ανθρώπου ούτε αποτελούν δείγμα μιας περιόδου αυτής της εξελίξεως (6).

10 Προσθέτει ότι, εν πάση περιπτώσει, η ερμηνεία της κλάσεως 9705 έχει περιπέσει σε αχρησία κατόπιν της εκ μέρους της Επιτροπής εκδόσεως, το 1996, επεξηγηματικών σημειώσεων σχετικών με την κλάση αυτή (7).

11 Κατά το σημείο 1 των εν λόγω επεξηγηματικών σημειώσεων:

«Αυτοκίνητα οχήματα μπορούν επίσης να κατατάσσονται ως συλλεκτικά αντικείμενα ιστορικού ενδιαφέροντος στην κλάση 9705, εφόσον πληρούν τα κριτήρια που καθορίζονται στην απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων στην υπόθεση 200/84, δηλαδή εάν:

- έχουν κάποια αξία λόγω σπανιότητας,

- δεν χρησιμοποιούνται συνήθως για τον σκοπό για τον οποίο αρχικά κατασκευάστηκαν,

- αποτελούν αντικείμενο ειδικών εμπορικών συναλλαγών, εκτός του συνήθους εμπορίου ειδών παρόμοιας χρήσης,

- έχουν υψηλή αξία

και

- αποτελούν χαρακτηριστικό στάδιο της εξέλιξης των επιτευγμάτων του ανθρώπου ή μαρτυρία για μια περίοδο αυτής της εξέλιξης.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι ένα αυτοκίνητο όχημα αποτελεί κατά βάση αντικείμενο σχετικά βραχύβιας χρήσης, το οποίο υπόκειται σε διαρκή τεχνική εξέλιξη, οι προαναφερθείσες προϋποθέσεις που τάσσονται με την εν λόγω απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων μπορούν, εφόσον δεν βρίσκονται σε προφανή αντίθεση προς τα πραγματικά γεγονότα, να θεωρηθούν ότι πληρούνται για:

- τα αυτοκίνητα οχήματα που ευρίσκονται στην αρχική τους κατάσταση, χωρίς ουσιώδεις μεταβολές στο αμάξωμα, στο σύστημα διεύθυνσης ή στα φρένα, στον κινητήρα κ.λπ., ηλικίας τουλάχιστον 30 ετών, και αντιστοιχούν σε μοντέλο ή τύπο του οποίου η παραγωγή έχει σταματήσει,

- όλα τα αυτοκίνητα οχήματα τα οποία έχουν κατασκευαστεί πριν από το 1950, ακόμη και αν δεν είναι σε θέση να κυκλοφορήσουν.» (8)

12 Το εθνικό δικαστήριο κρίνει ότι οι επεξηγηματικές αυτές σημειώσεις εφαρμόζονται επίσης επί εισαγωγών προγενεστέρων της δημοσιεύσεώς τους όταν, όπως εν προκειμένω, δεν έχει τροποποιηθεί η αντίστοιχη κλάση της ΣΟ (9).

13 Προβαίνει στη διαπίστωση ότι «(...) οι επεξηγηματικές αυτές σημειώσεις δεν ανταποκρίνονται στο κριτήριο του ιστορικού ενδιαφέροντος κατά τον τρόπο που το απαιτεί η νομολογία [του Δικαστηρίου]» (10). Κατά την άποψή του, «Δεν μπορεί κάθε αυτοκίνητο υψηλής αξίας, που δεν κατασκευάζεται πλέον και είναι ηλικίας μεγαλύτερης των 30 ετών, ευρίσκεται δε στην αρχική του κατάσταση και έχει υψηλή αξία», κριτήρια που τίθενται κατά τις επεξηγηματικές σημειώσεις, «(...) να αποτελεί χαρακτηριστικό στάδιο της εξελίξεως των επιτευγμάτων του ανθρώπου» (11) κατά την διατύπωση της προαναφερθείσας αποφάσεως Daiber.

Το προδικαστικό ερώτημα

14 Κρίνοντας ότι απαιτείται, προκειμένου να διασφαλιστεί η ενιαία εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου, η διευκρίνιση της ακριβούς σημασίας των επεξηγηματικών σημειώσεων, το Finanzgericht Dόsseldorf ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

«Έχει η κλάση 9705 της Συνδυασμένης Ονοματολογίας, του παραρτήματος Ι του κανονισμού (ΕΟΚ) 2658/87, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2472/90, την έννοια ότι αυτοκίνητα οχήματα για να θεωρηθούν αντικείμενα συλλογής ιστορικής αξίας πρέπει κατά κανόνα

- να βρίσκονται στην αρχική τους κατάσταση, χωρίς ουσιώδεις μεταβολές στο αμάξωμα, στο σύστημα διεύθυνσης ή στα φρένα, στον κινητήρα κ.λπ.,

- να είναι ηλικίας τουλάχιστον 30 ετών και

- να αντιστοιχούν σε μοντέλο ή τύπο του οποίου η παραγωγή έχει σταματήσει;»

Η απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα

15 Προκειμένου να ερμηνευθεί μια κλάση της ΣΟ απαιτείται να εξεταστεί το περιεχόμενό της και ο επιδιωκόμενος σκοπός.

16 Κατά πάγια νομολογία, «(...) χάριν της ασφαλείας δικαίου και προς διευκόλυνση των ελέγχων, το αποφασιστικό κριτήριο για τη δασμολογική κατάταξη των εμπορευμάτων πρέπει γενικά να αναζητείται στα αντικειμενικά τους χαρακτηριστικά και ιδιότητες, όπως καθορίζονται στη διάταξη της κλάσεως της ΣΟ (...). Επιπλέον, υπάρχουν επεξηγηματικές σημειώσεις οι οποίες καταρτίστηκαν από την Ευρωπαϋκή Επιτροπή, όσον αφορά τη ΣΟ, και από το Συμβούλιο Τελωνειακής Συνεργασίας, όσον αφορά το σύστημα εναρμονισμένης ονομασίας και κωδικοποιήσεως των εμπορευμάτων, και οι οποίες συμβάλλουν σημαντικά στην ερμηνεία του περιεχομένου των διαφόρων δασμολογικών κλάσεων, χωρίς, πάντως, να έχουν δεσμευτική νομική ισχύ (...)» (12).

17 Η ερμηνεία που έδωσε το Δικαστήριο με την προαναφερθείσα απόφαση Daiber (13), σύμφωνα με την ανωτέρω νομολογία, στην κλάση 9905 του ΚΔ, το οποίο ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών εκείνης της υποθέσεως, μπορεί να μεταφερθεί στην παρούσα υπόθεση, τόσο λόγω του περιεχομένου των αντιστοίχων δασμολογικών κλάσεων όσο και λόγω της φύσεως και των χαρακτηριστικών του συγκεκριμένου αντικειμένου.

18 Πράγματι, τόσο στη μία όσο και στην άλλη περίπτωση, η διαφορά που τέθηκε υπό την κρίση του εθνικού δικαστηρίου αφορά τη δασμολογική κατάταξη μεταχειρισμένου αυτοκινήτου πολυτελείας, ο κύριος του οποίου ζητεί να τεθεί υπό καθεστώς ελεύθερης κυκλοφορίας. Τα αυτοκίνητα και στη μία και στην άλλη περίπτωση κατασκευάστηκαν στη δεκαετία του '50 και δεν παράγονται πλέον σήμερα.

19 Κατά την προαναφερθείσα απόφαση Daiber, σκοπός του κεφαλαίου 99 του ΚΔ είναι η διευκόλυνση των πολιτιστικών και μορφωτικών ανταλλαγών μεταξύ των λαών (14), πράγμα που επίσης ισχύει και για το κεφάλαιο 97 της ΣΟ, λόγω της όμοιας διατυπώσεως των δύο δασμολογικών κλάσεων.

20 Εντούτοις, το Finanzgericht Dόsseldorf κρίνει ότι η απόφαση αυτή δεν μπορεί να μεταφερθεί στην παρούσα υπόθεση. Κατά την άποψή του, υπάρχει αμφιβολία ως προς το κατά πόσον οι επεξηγηματικές σημειώσεις συμφωνούν με την ερμηνεία που έδωσε το Δικαστήριο στο ΚΔ.

21 Ζητεί, κατά συνέπεια, από το Δικαστήριο να διευκρινίσει την ερμηνεία που έδωσε στο ΚΔ, ώστε να εξακριβωθεί αν τα αντικειμενικά κριτήρια που έθεσε η Επιτροπή με τις επεξηγηματικές της σημειώσεις δεν αποκλίνουν από την ερμηνεία αυτή και δεν αλλοιώνουν την έννοια και το περιεχόμενο της συγκεκριμένης δασμολογικής κλάσεως.

22 Η Επιτροπή σημειώνει ότι εξέδωσε τις επεξηγηματικές σημειώσεις προς διασφάλιση της ενιαίας εφαρμογής της ΣΟ, η οποία κινδύνευε από τις διαφορετικές ερμηνείες που έδιναν οι τελωνειακές υπηρεσίες και τα εθνικά δικαστήρια στην έννοια του ιστορικού και εθνογραφικού ενδιαφέροντος, όπως την προσδιόρισε το Δικαστήριο (15).

23 Κατά την Επιτροπή, τα τρία κριτήρια που αυτή καθόρισε είναι σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, καθότι προσδιορίζουν την προφανώς αόριστη και υποκειμενική προϋπόθεση του ιστορικού ενδιαφέροντος που μπορεί να παρουσιάζει ένα αυτοκίνητο όχημα. Τα κριτήρια αυτά δεν υποκαθιστούν το σύνολο των προϋποθέσεων του σημειου 1, πρώτο εδάφιο, των επεξηγηματικών σημειώσεων που προέκυψαν από την προαναφερθείσα απόφαση Daiber. Η Επιτροπή διευκρινίζει, επίσης, ότι στο δεύτερο εδάφιο θέτει γενικό τεκμήριο, το οποίο είναι μαχητό και μπορεί να ανατραπεί αν αποδειχθεί ότι το ιστορικό ενδιαφέρον δεν αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο του συγκεκριμένου αντικειμένου (16).

24 Προτείνει η κατάταξη των αυτοκινήτων οχημάτων στη δασμολογική κλάση 9705 να γίνεται βάσει των προϋποθέσεων που θέτει η προαναφερθείσα απόφαση Daiber, η δε ύπαρξη ιστορικού και εθνογραφικού ενδιαφέροντος να εξακριβώνεται βάσει των κριτηρίων που θέτουν οι επεξηγηματικές σημειώσεις.

25 Ο Clees συμμερίζεται την άποψη αυτή. Προσθέτει ότι μια τέτοια ερμηνεία συνάδει προς τη σκοπιμότητα της ατελούς εισαγωγής αντικειμένων συλλογής, που είναι η διευκόλυνση των πολιτιστικών και μορφωτικών ανταλλαγών μεταξύ των λαών και η διατήρηση οχημάτων του παρελθόντος που είναι σημαντικά από απόψεως πολιτιστικής ιστορίας (17)8.

26 Επιβάλλεται κατ' αρχάς να τονιστεί ότι τα κριτήρια που περιλαμβάνονται στις επεξηγηματικές σημειώσεις καθορίστηκαν από την Επιτροπή με σκοπό τη διευκόλυνση της ενιαίας εφαρμογής της κλάσεως 9705 της ΣΟ εκ μέρους των τελωνειακών αρχών για μια ορισμένη κατηγορία εμπορευμάτων, συγκεκριμένα των αυτοκινήτων οχημάτων.

27 Οι σημειώσεις αυτές, οι οποίες δεν είναι νομικώς δεσμευτικές, δεν πρέπει, εντούτοις, να αντιβαίνουν προς τις διατάξεις του ΚΔ - ή της ΣΟ - ούτε να τροποποιούν το περιεχόμενό τους (18). Αν αυτό αληθεύει, το περιεχόμενο της δασμολογικής κλάσεως, όπως το έχει ερμηνεύσει ενδεχομένως το Δικαστήριο, υπερέχει της ερμηνείας που δίνει η Επιτροπή.

28 Αντιθέτως, οι σύμφωνες προς τη νομολογία επεξηγηματικές σημειώσεις μπορούν να συμβάλουν στη διευκρίνιση του περιεχομένου μιας δασμολογικής κλάσεως, ακόμη και στο πλαίσιο διαδικασίας που αφορά πραγματικά περιστατικά προγενέστερα της εκδόσεώς τους.

29 Πράγματι, η έννοια και το περιεχόμενο μιας κλάσεως της ΣΟ δεν μεταβάλλονται αναλόγως της καθαρώς ενδεικτικής ερμηνείας που δίνει η Επιτροπή, ώστε η ασφάλεια δικαίου να μην θίγεται από την προσφυγή σε ερμηνεία η οποία, όπως εν προκειμένω, δόθηκε μετά τη διαδικασία κατατάξεως του συγκεκριμένου αυτοκινήτου, εφόσον τα στοιχεία αυτά δεν είναι ασυμβίβαστα με τη ΣΟ.

30 Εξάλλου, ερμηνεύοντας το ΚΔ, το Δικαστήριο συχνά αναφέρεται σε επεξηγηματικές σημειώσεις μεταγενέστερες των πραγματικών περιστατικών (19).

31 Τα παραδείγματα που το εθνικό δικαστήριο ανέφερε ως αντίθετα, στην απόφασή του περί παραπομπής, κατ' επίφαση μόνον αντιφάσκουν προς τη νομολογία αυτή (20). Το γεγονός ότι το Δικαστήριο στην ερμηνεία που έδωσε, με την απόφαση της 9ης Αυγούστου 1994, Stanner (21), σε μια διάκριση του ΚΔ δεν λαμβάνει υπόψη μια επεξηγηματική σημείωση μεταγενέστερη των πραγματικών περιστατικών της υποθέσεως, οφείλεται στο ότι, στην υπόθεση εκείνη, η σημείωση αφορούσε ονοματολογία διαφορετική από εκείνη που ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών που αποτελούσαν το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης. Στην απόφαση της 8ης Απριλίου 1976, Merkur (22), αφού το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι ο χρόνος ενάρξεως της εφαρμογής των επεξηγηματικών σημειώσεων του ΚΔ ήταν μεταγενέστερος των πραγματικών περιστατικών της υποθέσεως, εντούτοις άντλησε επιχειρήματα από το περιεχόμενό τους και από την ομοιότητά τους με άλλες επεξηγηματικές σημειώσεις προς επιβεβαίωση της νομολογίας του περί μιας συγκεκριμένης δασμολογικής κλάσεως.

32 Αν λοιπόν το περιεχόμενο των επεξηγηματικών σημειώσεων είναι σύμφωνο προς τη δασμολογική κλάση 9705, η ημερομηνία εκδόσεώς τους δεν αποκλείει τη χρησιμοποίησή τους στο πλαίσιο μιας διαδικασίας δασμολογικής κατατάξεως που κινήθηκε πριν από την εν λόγω ημερομηνία.

33 Επιβάλλεται ακολούθως να διαλυθεί η αμφιβολία που προκύπτει από τον τρόπο που είναι συντεταγμένο το σημείο 1 των επεξηγηματικών σημειώσεων, από την ανάγνωση του οποίου θα μπορούσε να συναχθεί ότι η συνδρομή των τριών προϋποθέσεων που προβλέπονται στην πρώτη παύλα του δεύτερου εδαφίου αρκεί για να δικαιολογήσει τη δασμολογική κατάταξη ενός αυτοκινήτου οχήματος.

34 Οι προϋποθέσεις όμως αυτές αποβλέπουν μόνο στη διευκρίνιση του ιστορικού ή εθνογραφικού ενδιαφέροντος που μπορεί να παρουσιάζει ένα όχημα και δεν υποκαθιστούν τις άλλες προϋποθέσεις που θέτει η προαναφερθείσα απόφαση Daiber - σχετική σπανιότητα, μη χρησιμοποίηση του αγαθού σύμφωνα με τον αρχικό του προορισμό, ειδικές συναλλαγές πέραν του συνήθους εμπορίου των προς χρήση ομοειδών αντικειμένων και υψηλή αξία -, βάσει των οποίων διακρίνονται οι συλλογές ή τα είδη συλλογής από τα υπόλοιπα αντικείμενα ή ομάδες αντικειμένων.

35 Οι άλλες αυτές προϋποθέσεις είναι απαραίτητες, διότι εκφράζουν τις ιδιότητες που πρέπει να έχει ένα αυτοκίνητο όχημα προκειμένου να περιληφθεί σε μια συλλογή, ανεξαρτήτως του ιστορικού του ενδιαφέροντος. Δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ένα παλαιό αυτοκίνητο, η παραγωγή του οποίου έχει σταματήσει, να χρησιμοποιείται ακόμα υπό φυσιολογικές συνθήκες ή να υπάρχουν από αυτό πολυάριθμα αντίτυπα· η ευρεία αυτή διάδοση δεν συμβιβάζεται με την παρουσία του αντικειμένου αυτού σε μια συλλογή, έστω και αν οι τεχνικές ή οι αισθητικές του ιδιομορφίες θα μπορούσαν να το καταστήσουν όχημα δυνάμενο να αποτελέσει δείγμα της εξελίξεως της βιομηχανίας αυτοκινήτων.

36 Επομένως, τα χαρακτηριστικά που προβλέπει το σημείο 1, δεύτερο εδάφιο, των επεξηγηματικών σημειώσεων δεν αρκούν για την κατάταξη ενός αυτοκινήτου οχήματος στην κλάση 9705 της ΣΟ· μια τέτοια κατάταξη προϋποθέτει τη συνδρομή και των άλλων κριτηρίων που τέθηκαν με την προαναφερθείσα απόφαση Daiber.

37 Επίσης, επιβάλλεται να εξεταστεί αν οι προϋποθέσεις που έθεσε η Επιτροπή μπορούν να εκφράσουν το ιστορικό ή εθνογραφικό ενδιαφέρον που παρουσιάζει ένα αυτοκίνητο όχημα.

38 Κατά τον ορισμό που έχει δώσει το Δικαστήριο, ο χαρακτηρισμός ενός αυτοκινήτου ως αντικειμένου που παρουσιάζει ιστορικό ή εθνογραφικό ενδιαφέρον σημαίνει ότι έχει τη μία από τις ακόλουθες δύο ιδιότητες: είτε το αυτοκίνητο συνιστά χαρακτηριστικό στάδιο της εξελίξεως των επιτευγμάτων του ανθρώπου, δηλαδή κατέχει σημαντική θέση στην ιστορία αυτών των επιτευγμάτων, διότι εισήγαγε κατά το παρελθόν νεωτεριστικά στοιχεία· είτε αποτελεί δείγμα μιας περιόδου αυτής της εξελίξεως, πράγμα που σημαίνει ότι αποτελεί απλώς μαρτυρία μιας εποχής που έχει πλέον παρέλθει.

39 Το τελευταίο αυτό κριτήριο είναι πολύ ευρύ, διότι μπορεί να το πληροί ένα αυτοκίνητο χωρίς αυτό να παρουσιάζει αναγκαστικώς στοιχεία πρωτοτυπίας που να το διακρίνουν από άλλα οχήματα που κατασκευάστηκαν κατά την ίδια εποχή. Αρκεί να αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα μιας ορισμένης περιόδου.

40 Και στις δύο περιπτώσεις τα αντικείμενα αποτελούν δείγματα του παρελθόντος. Στις επεξηγηματικές της σημειώσεις η Επιτροπή εμφανώς διαπνέεται από αυτή τη λογική.

41 Επιβάλλει, κατ' αρχάς, ως προϋπόθεση το αυτοκίνητο να βρίσκεται στην αρχικη του κατάσταση, χωρίς ουσιώδη τροποποίηση του αμαξώματος, του συστήματος διευθύνσεως ή φρένων, του κινητήρα του κ.λπ.

42 Είναι φυσικό να στερείται κάθε ιστορικού χαρακτήρα ένα αυτοκίνητο του οποίου τα περισσότερα στοιχεία, ή τα σημαντικότερα εξαρτήματα αντικαταστάθηκαν ώστε να είναι πλέον αδύνατον να ταυτιστεί με το αρχικό όχημα. Επισκευαζόμενο ή τροποποιούμενο είναι προφανές ότι ένα τέτοιο αντικείμενο χάνει μέρος της ταυτότητάς του. Υπό τις προϋποθέσεις αυτές είναι αδύνατον να του αναγνωριστεί η παραμικρή δυνατότητα να αποτελέσει μαρτυρία μιας ιστορικής περιόδου.

43 Η σκοπιμότητα της ατέλειας που προβλέπει το κεφάλαιο 97 της ΣΟ δεν θα μπορούσε να εξυπηρετηθεί αν αντικείμενα συλλογής που έχουν μεταλαχθεί κατόπιν σημαντικών τροποποιήσεων απολάμβαναν της ίδιας δασμολογικής ατέλειας.

44 Εξάλλου, οι επεξηγηματικές σημειώσεις της Επιτροπής προβλέπουν ότι η παραγωγή του μοντέλου ή του τύπου του αυτοκινήτου πρέπει να έχει σταματήσει και ότι η ηλικία κατασκευής του πρέπει να υπερβαίνει τα 30 έτη.

45 Το εύλογο αυτών των κριτηρίων δεν μπορεί να υπογραμμιστεί αν δεν ληφθούν υπόψη, αφενός, η σημασία που αποδίδει η Επιτροπή με τις επεξηγηματικές της σημειώσεις στην τεχνική πρόοδο στον τομέα του αυτοκινήτου και, αφετέρου, το γεγονός ότι το ιστορικό ενδιαφέρον που αποδίδεται στο συγκεκριμένο αντικείμενο, επειδή αυτό ανταποκρίνεται στα τρία κριτήρια, δεν συνιστά παρά τεκμήριο.

46 Στις επεξηγηματικές της σημειώσεις, η Επιτροπή ευλόγως υπενθυμίζει ότι ένα αυτοκίνητο όχημα αποτελεί αντικείμενο το οποίο ακατάπαυστα υπόκειται στη βελτίωση της τεχνικής προόδου (23). Επομένως, η ταχεία και συνεχή εισαγωγή τεχνικών βελτιώσεων στον τομέα του αυτοκινήτου καθιστά τον τομέα αυτόν ένα χώρο όπου τα παραδείγματα της εξελίξεως των επιτευγμάτων του ανθρώπου είναι πολυάριθμα.

47 Επίσης, το αυτοκίνητο που ανταποκρίνεται στα κριτήρια που αφορούν τα αντικείμενα συλλογής πρέπει να πληροί τις ανωτέρω προϋποθέσεις και να συνιστά απόδειξη του ότι αποτελεί μαρτυρία του παρελθόντος.

48 Οι απαιτήσεις αυτές είναι βάσιμες.

49 Πρώτον, η προϋπόθεση που αφορά την παύση της παραγωγής εξηγείται από το ότι αυτοκίνητο του οποίου η παραγωγή συνεχίζεται παρουσιάζει ακόμη πραγματικό ενδιαφέρον για τους δυνητικούς του χρήστες. Οι τεχνικές του επιδόσεις ή οι αισθητικές του ιδιομορφίες κρίνονται ως αρκετά ενδιαφέρουσες προκειμένου να δικαιολογήσουν τη συνέχιση της εμπορίας του. Ο πραγματικός αυτός χαρακτήρας του οχήματος περιορίζει, κατά συνέπεια, αισθητά την ικανότητά του να αποτελεί δείγμα μιας παρελθούσας εποχής.

50 Πρέπει να προστεθεί ότι η δασμολογική κατάταξη στην κλάση 9705 προϋποθέτει ότι το συγκεκριμένο αγαθό αποτελεί αντικείμενο συλλογής, πράγμα που καθιστά αναγκαία την τήρηση των προαναφερθεισών προϋποθέσεων της αποφάσεως Daiber, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η προϋπόθεση της υπάρξεως μιας ειδικής αγοράς πέραν του συνήθους εμπορίου των προοριζομένων προς άμεση χρήση παρομοίων αντικειμένων. Η συνέχιση της παραγωγής ενός μοντέλου ή ενός τύπου αυτοκινήτου δεν επιτρέπει τη δημιουργία μιας τέτοιας αγοράς, δεδομένου ότι η παραγωγή θα τροφοδοτούσε την αγορά καινουργών και μεταχειρισμένων αυτοκινήτων, την παρόμοια με τις άλλες αγορές αυτοκινήτων, αποστερώντας από το συγκεκριμένο αυτοκίνητο τον χαρακτήρα σπανιότητας που πρέπει να έχουν τα αντικείμενα συλλογής.

51 Οι σκοπιμότητες της ΣΟ και της κλάσεως 9705, αντιστοίχως, δικαιολογούν επίσης την απαίτηση να έχει σταματήσει η παραγωγή του αυτοκινήτου.

52 Στις προτάσεις του επί των προαναφερθεισών υποθέσεων Daiber και Collector Guns, ο γενικός εισαγγελέας Lenz τόνισε ότι σκοπός του ΚΔ είναι η προστασία της κοινοτικής παραγωγής. Διερωτώμενος ως προς τον τύπο παραγωγής που θα έπρεπε να προστατεύεται έναντι της εισαγωγής αντικειμένων όπως εκείνα τα οποία αφορούσαν οι δύο αυτές υποθέσεις (24), διαπίστωσε ότι δεν υπήρχε ανταγωνιστική σχέση μεταξύ αυτών των μεταχειρισμένων αντικειμένων και των ειδών που παράγονται σήμερα εντός της Κοινότητας (25).

53 Πράγματι, δεν θα μπορούσε να επιτευχθεί η προστατευτική λειτουργία που επιτελεί η ΣΟ αν η κατηγορία αντικειμένων συλλογής της κλάσεως 9705, για την οποία προβλέπεται ατέλεια, περιελάμβανε αντικείμενα η παραγωγή των οποίων συνεχίζεται ακόμα. Καινούργια οχήματα θα ανταγωνίζονταν άλλους τύπους αυτοκινήτων, ενώ δεν είναι αυτός ο σκοπός της κλάσεως 9705, η οποία αποβλέπει σε στόχους πολιτιστικής φύσεως.

54 Δεύτερον, η απαίτηση μιας ελάχιστης ηλικίας του οχήματος εκφράζει την ίδια ιδέα κατά την οποία, έστω και αν η παραγωγή του έχει διακοπεί, ένα πολύ πρόσφατο όχημα δεν μπορεί λογικώς να αποτελεί μαρτυρία του παρελθόντος.

55 Η δυνατότητα που παρέχεται στις τελωνειακές αρχές και στα εθνικά δικαστήρια να λαμβάνουν υπόψη μια συγκεκριμένη ηλικία διευκολύνει την πρακτική άσκηση του διοικητικού έργου, έτσι ώστε το κριτήριο αυτό να πρέπει, τουλάχιστον κατ' αρχήν, να εγκριθεί.

56 Θα μπορούσε πάντως να θεωρηθεί λίγο αυθαίρετος ο καθορισμός της απαιτούμενης ηλικίας στα τριάντα έτη, διότι δεν αποκλείεται ακόμα και περισσότερο πρόσφατα αυτοκίνητα να παρουσιάζουν ιστορικό ενδιαφέρον.

57 Η δασμολογική κατάταξη στην κλάση 9705 ενός αυτοκινήτου η ηλικία του οποίου είναι μικρότερη των τριάντα ετών θα μπορούσε, πράγματι, να είναι δυνατή αν αποδειχθεί ότι, λόγω ορισμένων τεχνικών ή αισθητικών ιδιομορφιών που σήμερα σπανίζουν και που συμβολίζουν μια εποχή, το αυτοκίνητο αυτό παρουσιάζει ήδη ιστορικό ή εθνογραφικό ενδιαφέρον.

58 Η δυνατότητα να αποτελεί δείγμα της εξελίξεως των επιτευγμάτων του ανθρώπου σε έναν ορισμένο τομέα απωθεί σε δεύτερο πλάνο τον χρόνο κατασκευής του. υΟπως τόνισα, εκείνο που έχει σημασία είναι το συγκεκριμένο αυτοκίνητο να αντιπροσωπεύει το παρελθόν διότι συνιστά νεωτερισμό ή σταθμό αυτής της εξελίξεως.

59 Επομένως, έστω και αν είναι πρόσφατο, ένα αυτοκίνητο μπορεί να παρουσιάζει ιστορικό ενδιαφέρον αν αποτελεί το τελευταίο δείγμα μιας περιόδου η οποία ολοκληρώθηκε. Επομένως, το έτος παραγωγής μπορεί να μην ανατρέχει στο απαιτούμενο χρονικό βάθος, αλλά παρά ταύτα να μην μειώνεται το ενδιαφέρον για το συγκεκριμένο αντικείμενο.

60 Επομένως, το κριτήριο ηλικίας που όρισε η Επιτροπή δεν πρέπει να θεωρείται ως επιτακτικό, αλλά ως στοιχείο που θεμελιώνει τεκμήριο ότι ένα όχημα παρουσιάζει ιστορικό ή εθνογραφικό ενδιαφέρον.

61 Η άποψη αυτή επιβεβαιώνεται από το περιεχόμενο των επεξηγηματικών σημειώσεων της ονοματολογίας του Συμβουλίου Τελωνειακής Συνεργασίας (26), τις οποίες έχει ήδη λάβει υπόψη του το Δικαστήριο, έστω και σε μια προηγούμενη μορφή τους, στην απόφαση Daiber, σύμφωνα με την πάγια νομολογία του (27).

62 Οι επεξηγηματικές σημειώσεις της κλάσεως 9705, της εκδόσεως 1996, αναφέρονται σε αντικείμενα που ανήκαν σε διάσημα πρόσωπα, πράγμα που επιβεβαιώνει την άποψη, έστω και αν αυτή είναι υποθετική και περιθωριακή ή σχεδόν ανεκδοτική, ότι ένα όχημα μπορεί να υπαχθεί στην κλάση 9705, χωρίς να πληροί την προϋπόθεση αρχαιότητας, εφόσον το δικαιολογούν ορισμένες περιστάσεις.

63 Αντιστρόφως, όπως διευκρινίζεται στις επεξηγηματικές σημειώσεις, η συνδρομή των τριών κριτηρίων μπορεί να αποδειχθεί ανεπαρκής για την απόδειξη ενός ιστορικού ενδιαφέροντος. Αυτό συμβαίνει όταν το όχημα δεν παρουσιάζει καμία ιδιομορφία συνδεόμενη με παρελθούσα περίοδο, υπό την έννοια ότι δεν αποτελεί χαρακτηριστικό στάδιο της εξελίξεως των επιτευγμάτων του ανθρώπου ή δείγμα μιας περιόδου αυτής της εξελίξεως (28).

64 Σε μια τέτοια περίπτωση η αρμόδια αρχή θα υποχρεωθεί να αποδείξει ότι τα στοιχεία που προβάλλονται προς στήριξη της δασμολογικής κατατάξεως στην κλαση 9705 δεν επαρκούν για την κατάταξη αυτή.

65 Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι οι προϋποθέσεις που απαριθμούνται στις επεξηγηματικές σημειώσεις της Επιτροπής δεν πρέπει να νοούνται παρά ως πρακτικές ενδείξεις για τη διευκόλυνση της εξακριβώσεως του ιστορικού ή εθνογραφικού ενδιαφέροντος ενός αυτοκινήτου οχήματος, οι οποίες είναι μαχητές και μπορούν να ανατραπούν αν αποδειχθεί ότι το αντικείμενο δεν παρουσιάζει ένα τέτοιο ενδιαφέρον, υπό την έννοια που το Δικαστήριο το προσδιόρισε στην προαναφερθείσα απόφαση Daiber.

Πρόταση

66 Ενόψει των ανωτέρω σκέψεων, προτείνω να δοθεί στο ερώτημα που υπέβαλε το Finanzgericht Dόsseldorf η ακόλουθη απάντηση:

«Η κλάση 9705 του κανονισμού (ΕΟΚ) 2658/87 του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1987, για τη δασμολογική και στατιστική ονοματολογία και το κοινό δασμολόγιο, έχει την έννοια ότι τεκμαίρεται ότι παρουσιάζει ιστορικό ή εθνογραφικό ενδιαφέρον, κατά την έννοια αυτής της κλάσεως, αυτοκίνητο όχημα:

- το οποίο βρίσκεται στην αρχική του κατάσταση, χωρίς ουσιώδη τροποποίηση των κυριοτέρων του εξαρτημάτων,

- το οποίο ανταποκρίνεται σε μοντέλο ή τύπο αυτοκινήτου η παραγωγή του οποίου έχει σταματήσει,

- και του οποίου η παλαιότητα υπερβαίνει τα τριάντα έτη.

Εντούτοις, το αυτοκίνητο όχημα το οποίο πληροί αυτές τις προϋποθέσεις δεν παρουσιάζει ιστορικό ή εθνογραφικό ενδιαφέρον, κατά την έννοια της ανωτέρω κλάσεως, όταν δεν προκύπτει ότι αποτελεί χαρακτηριστικό στάδιο της εξελίξεως των επιτευγμάτων του ανθρώπου ή δείγμα μιας περιόδου αυτής της εξελίξεως.»

(1) - Συνδυασμένη Ονοματολογία όπως καθιερώθηκε με το παράρτημα Ι του κανονισμού (ΕΟΚ) 2658/87 του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1987, για τη δασμολογική και στατιστική ονοματολογία και το κοινό δασμολόγιο (ΕΕ L 256, σ. 1, στο εξής: ΣΟ).

(2) - Υπόθεση 200/84, Συλλογή 1985, σ. 3363.

(3) - Καθώς και στην απόφαση που εκδόθηκε την ίδια ημέρα στην υπόθεση 252/84, Collector Guns (Συλλογή 1985, σ. 3387), που αφορούσε την ερμηνεία της ίδιας δασμολογικής κλάσεως.

(4) - Η κλάση 99.05 του ΚΔ, περιλαμβανόμενη στο παράρτημα του κανονισμού (ΕΟΚ) 950/68 του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 1968, περί κοινού δασμολογίου (JO L 172, σ. 1), αφορά:

«Συλλογές και αντικείμενα συλλογών ζωολογίας και βοτανικής, ορυκτολογίας και ανατομίας· αντικείμενα συλλογών που παρουσιάζουν ιστορικό, αρχαιολογικό, παλαιοντολογικό, εθνογραφικό και νομισματικό ενδιαφέρον».

(5) - Σκέψη 25, η υπογράμμιση δική μου.

(6) - Σ. 7 της απόφασης παραπομπής.

(7) - Όπ.π., ΕΕ 1996, C 127, σ. 3.

(8) - Η υπογράμμιση δική μου.

(9) - Σ. 8 της απόφασης παραπομπής.

(10) - Οπ.π., σ. 8, τελευταία φράση.

(11) - Οπ.π., σ. 9.

(12) - Απόφαση της 12ης Μαρτίου 1998, C-270/96, Laboratoires Sarget (Συλλογή 1998, σ. Ι-11134, σκέψη 16). Βλ. επίσης την απόφαση της 6ης Νοεμβρίου 1997, C-201/96, LTM (Συλλογή 1997, σ. I-6147, σκέψη 17).

(13) - Βλ. σημείο 6 των προτάσεών μου.

(14) - Προαναφερθείσα απόφαση Daiber, σκέψη 15.

(15) - Βλ. σημείο 6, δεύτερη παύλα, των προτάσεών μου.

(16) - Σημεία 20 έως 25 των γραπτών παρατηρήσεων.

(17) - Σ. 4 επ. των γραπτών παρατηρήσεων.

(18) - Αποφάσεις της 15ης Φεβρουαρίου 1977, 69/76 και 70/76, Dittmeyer (Συλλογή τόμος 1977, σ. 231, σκέψεις 4 επ.)· της 11ης Ιουλίου 1980, 798/79, Chem-Tec (Συλλογή τόμος 1980/ΙΙ, σ. 2639, σκέψεις 11 επ.), και της 16ης Ιουνίου 1994, C-35/93, Develop Dr. Eisbein (Συλλογή 1994, σ. Ι-2655, σκέψεις 21 επ.).

(19) - Βλ. μεταξύ άλλων, τις αποφάσεις της 9ης Αυγούστου 1994, C-395/93, Neckermann Versand (Συλλογή 1994, σ. I-4027, σκέψη 13), και της 17ης Ιουνίου 1997, C-164/95, Eru Portuguesa (Συλλογή 1997, σ. I-3441, σκέψη 20).

(20) - Σ. 8 της απόφασης παραπομπής.

(21) - Υπόθεση C-393/93, Συλλογή 1994, σ. I-4011, σκέψη 19.

(22) - Υπόθεση C-106/75, Συλλογή τόμος 1976, σ. 231, σκέψη 4.

(23) - Σημείο 1, δεύτερο εδάφιο.

(24) - Στην απόφαση Collector Guns επρόκειτο για διαφόρους τύπους πιστολιών και θήκες πιστολιών.

(25) - Τμήμα B, παράγραφος 4.

(26) - Πρόκειται για επεξηγηματικές σημειώσεις που συνέταξε το Συμβούλιο Τελωνειακής Συνεργασίας στο πλαίσιο της διεθνούς συμβάσεως για ένα εναρμονισμένο σύστημα επισημάνσεως και κωδικοποιήσεως των εμπορευμάτων, την οποία έχει υπογράψει η Κοινότητα. Η ΣΟ διαπνέεται από τη σύμβαση αυτή, αλλά οι επεξηγηματικές σημειώσεις της ΣΟ, όπως αυτές που αποτέλεσαν αφορμή για την υποβολη του ερωτήματος του αιτούντος δικαστηρίου «(...) δεν τις υποκαθιστούν, αλλά πρέπει να θεωρούνται ως συμπληρωματικές και να λαμβάνονται υπόψη από κοινού» (Προοίμιο των επεξηγηματικών σημειώσεων της Συνδυασμένης Ονοματολογίας των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, ΕΕ 1994, C 342, σ. 1, 7).

(27) - Βλ. σημείο 16 των προτάσεών μου.

(28) - Στις επεξηγηματικές σημειώσεις διευκρινίζεται ότι οι προϋποθέσεις που τίθενται στην απόφαση Daiber «(...) μπορούν, εφόσον δεν ευρίσκονται σε προφανή αντίθεση προς τα πραγματικά γεγονότα, να θεωρηθούν ότι πληρούνται (...)».