ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΔΕΥΤΕΡΟ ΤΜΗΜΑ) ΤΗΣ 19ΗΣ ΑΠΡΙΛΙΟΥ 1988. - ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΚΑΤΑ ΙΝΤΕΡΚΟΜ ΑΕ. - ΑΙΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΦΕΤΕΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ. - ΔΙΑΘΕΣΗ ΠΡΟΣ ΠΩΛΗΣΗ ΜΕ ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΑ - ΥΠΕΡΗΜΕΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΟΡΑΣΤΗ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΠΑΡΑΛΑΒΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΚΥΡΩΘΕΝΤΟΣ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΣ - ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΜΕ ΕΞΟΔΑ ΤΟΥ ΑΓΟΡΑΣΤΗ - ΑΝΩΤΕΡΑ ΒΙΑ. - ΥΠΟΘΕΣΗ 71/87.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1988 σελίδα 01979



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

Γεωργία - Κοινή οργάνωση των αγορών - Λιπαρά - Ελαιόλαδο - Διάθεση προς πώληση των αποθεμάτων που βρίσκονται στην κατοχή του εθνικού οργανισμού παρεμβάσεως - Υπέρβαση της προθεσμίας παραλαβής των κατακυρωθέντων εμπορευμάτων - Περαιτέρω έξοδα αποθηκεύσεως βαρύνουν τον υπερθεματιστή - Ανωτέρα βία - Επιτρέπεται

( Κανονισμός 2960/77 της Επιτροπής, άρθρο 13, παράγραφος 1, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2041/83, και άρθρο 15 )

Περίληψη

Το άρθρο 15 του κανονισμού 2960/77, περί των λεπτομερειών πωλήσεως του ελαιολάδου που βρίσκεται στην κατοχή των οργανισμών παρεμβάσεως, έχει την έννοια ότι, εμπεριέχοντας σιωπηρώς ένα στοιχείο κυρώσεως, σε περίπτωση μη τηρήσεως της προθεσμίας που τάσσει για την παραλαβή των κατακυρωθέντων εμπορευμάτων, ο αγοραστής δεν βαρύνεται με τα έξοδα που συνεπάγεται η περαιτέρω αποθήκευση, αν η υπερημερία του οφείλεται σε περιστάσεις που συνιστούν ως προς αυτόν περίπτωση ανωτέρας βίας, σε περιστάσεις δηλαδή που είναι άσχετες προς εκείνον που τις επικαλείται, ασυνήθεις και απρόβλεπτες, οι συνέπειες των οποίων παρίστανται αναπόφευκτες, έστω και αν είχε καταβληθεί κάθε δυνατή επιμέλεια .

Το γεγονός ότι η φόρτωση των κατακυρωθέντων εμπορευμάτων άρχισε λίγες μόνον ημέρες πριν από την εκπνοή της τακτής προθεσμίας των 90 ημερών του άρθρου 13, παράγραφος 1, του κανονισμού 2960/77, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2041/83, δεν μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες για τον αγοραστή, βάσει του άρθρου 15 του κανονισμού αυτού, εφόσον ο εν λόγω αγοραστής μπορούσε εύλογα να προβλέψει, χωρίς να είναι υποχρεωμένος να λάβει συναφώς υπόψη του το ενδεχόμενο επελεύσεως γεγονότων ικανών να θεωρηθούν ότι συνιστούν περίπτωση ανωτέρας βίας, ότι υπό τις ειδικές εν προκειμένω περιστάσεις το χρονικό αυτό διάστημα ήταν επαρκές .

Διάδικοι

Στην υπόθεση 71/87,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Εφετείου Αθηνών προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ

Ελληνικού Δημοσίου, νομίμως εκπροσωπούμενου από τον Υπουργό Οικονομικών, αφενός,

και

Inter-Kom, Εμπορικής και Βιομηχανικής Επιχειρήσεως Ελαίων, Λιπαρών και Τροφίμων ΑΕ, με έδρα την Αθήνα, νομίμως εκπροσωπούμενης, αφετέρου,

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία ορισμένων διατάξεων του κανονισμού 2960/77 της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 1977, περί των λεπτομερειών πωλήσεως ελαιολάδου που ευρίσκεται στην κατοχή των οργανισμών παρεμβάσεως ( ΕΕ ειδ . έκδ . 03/019, σ . 221 ), όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2041/83 της Επιτροπής, της 22ας Ιουλίου 1983, για έκτη τροποποίηση του κανονισμού 2960/77 ( ΕΕ L 200, σ . 25 ),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( δεύτερο τμήμα )

συγκείμενο από τους O . Due, πρόεδρο τμήματος, K . Bahlmann και T . F . O' Higgins, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας : J . Mischo

γραμματέας : B . Pastor, υπάλληλος διοικήσεως

λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν :

- η εταιρία Inter-Kom, εκπροσωπούμενη από το δικηγόρο Δ . Λαμπρόπουλο,

- το Ελληνικό Δημόσιο, εκπροσωπούμενο από τους Κ . Σταυρόπουλο, Η . Λάιο και Μ . Τσοτσάνη,

- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Ξ . Γιαταγάνα,

έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 20ής Ιανουαρίου 1988,

αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 11ης Φεβρουαρίου 1988,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με απόφαση της 10ης Νοεμβρίου 1986, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 6 Μαρτίου 1987, το Εφετείο Αθηνών υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, τέσσερα προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία ορισμένων διατάξεων του κανονισμού 2960/77 της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 1977, περί των λεπτομερειών πωλήσεως ελαιολάδου που ευρίσκεται στην κατοχή των οργανισμών παρεμβάσεως ( ΕΕ ειδ . έκδ . 03/019, σ . 221 ).

2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της ελληνικής εταιρίας Inter-Kom, Εμπορικής και Βιομηχανικής Επιχειρήσεως Ελαίων, Λιπαρών και Τροφίμων ΑΕ ( εφεξής : εφεσίβλητη ), και του Ελληνικού Δημοσίου ως προς το ζήτημα ποιος πρέπει να φέρει τα έξοδα αποθηκεύσεως, στο πλαίσιο πωλήσεως με διαγωνισμό, τα οποία οφείλονται στη μη τήρηση της προβλεπόμενης για την παραλαβή του κατακυρωθέντος εμπορεύματος προθεσμίας .

3 Με την από 7 Σεπτεμβρίου 1983 απόφαση του ελληνικού οργανισμού παρεμβάσεως, κατακυρώθηκε στην εφεσίβλητη, στο πλαίσιο διαδικασίας διαγωνισμού βάσει του προαναφερθέντος κανονισμού 2960/77 και του κανονισμού 1000/83 της Επιτροπής, της 27ης Απριλίου 1983, περί προκηρύξεως διαρκούς δημοπρασίας για τη διάθεση προς πώληση ελαιολάδου που ευρίσκεται στην κατοχή του ελληνικού οργανισμού παρεμβάσεως ( ΕΕ L 112, σ . 14 ), μεταξύ άλλων, παρτίδα 2 423 τόνων μειονεκτικού ελαιολάδου ( lampante ). Στη συνέχεια, ο οργανισμός παρεμβάσεως κάλεσε την εφεσίβλητη, σύμφωνα με το άρθρο 13, παράγραφος 1, του κανονισμού 2960/77, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2041/83 της Επιτροπής, της 22ας Ιουλίου 1983, για έκτη τροποποίηση του κανονισμού 2960/77 ( ΕΕ L 200, σ . 26 ), να παραλάβει το εν λόγω φορτίο το αργότερο μέχρι τις 6 Δεκεμβρίου 1983, ημερομηνία που υπολογίστηκε αφού ελήφθη υπόψη το γεγονός ότι η συνολική ποσότητα των κατακυρωθέντων στην εφεσίβλητη φορτίων υπερέβαινε τους 3 000 τόνους .

4 Μετά την καταβολή της προσωρινής αξίας του πωληθέντος ελαιολάδου, η εφεσίβλητη ναύλωσε πλοίο προκειμένου να παραλάβει την κατακυρωθείσα παρτίδα, η οποία ήταν αποθηκευμένη στις ευρισκόμενες στην Ελευσίνα αποθήκες της συνεταιριστικής εταιρίας Ελαιουργική, εντολοδόχου του οργανισμού παρεμβάσεως . Η φόρτωση άρχισε την Παρασκευή, 2 Δεκεμβρίου 1983 . Λόγω όμως κακοκαιρίας και διακοπών στην παροχή ηλεκτρικού ρεύματος στις εγκαταστάσεις αποθεματοποιήσεως, δεν κατέστη δυνατή η περάτωση των εργασιών φορτώσεως πριν από τις 6 Δεκεμβρίου . Ποσότητα 882 περίπου τόνων που απέμεινε παρελήφθη μόλις την επόμενη ημέρα .

5 Κατόπιν αυτού, ο οργανισμός παρεμβάσεως παρακράτησε, δυνάμει του άρθρου 15 του κανονισμού 2960/77 και του άρθρου 9 του κανονισμού 1000/83, το ποσό του 1 371 620 δραχμών ως αποθήκευτρα λόγω υπερημερίας μίας ημέρας . Το μέτρο αυτό αποτέλεσε αντικείμενο αγωγής που άσκησε η ενάγουσα και ήδη εφεσίβλητη κατά του Ελληνικού Δημοσίου . Το Εφετείο Αθηνών, το οποίο επελήφθη εφέσεως κατά της πρωτόδικης αποφάσεως, υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα :

"1 ) Ποια η έννοια της 'ευθύνης και του κινδύνου του αγοραστή' κατά τις αναφερόμενες στο σκεπτικό διατάξεις του κανονισμού 2960/77 της Επιτροπής, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2041/83 της ίδιας Επιτροπής;

2 ) Ειδικότερα, ευθύνεται ο αγοραστής και αν ακόμη μεσολάβησαν γεγονότα για τα οποία δεν έχει ευθύνη, όπως εν προκειμένω η κακοκαιρία και η διακοπή του ηλεκτρικού ρεύματος στον υποσταθμό της βοηθού εκπληρώσεως της συμβάσεως Ελαιουργικής;

3 ) Ποια η επίπτωση για τον αγοραστή, κατά την έννοια των ίδιων διατάξεων, του γεγονότος ότι άρχισε τη φόρτωση του εμπορεύματος μόλις τέσσερις ημέρες πριν από τη λήξη της προθεσμίας των 90 ημερών;

4 ) Ποιο από τα δύο συμβαλλόμενα μέρη, κατά την έννοια των αυτών διατάξεων και υπό τα δεκτά γενόμενα περιστατικά της αγωγής, περιήλθε σε υπερημερία και ποιες οι συνέπειες;"

6 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης και οι παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο . Τα στοιχεία αυτά του φακέλου δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο .

Επί του πρώτου, δευτέρου και τετάρτου ερωτήματος

7 'Οπως προκύπτει από το σκεπτικό της αποφάσεως περί παραπομπής, με το πρώτο, δεύτερο και τέταρτο ερώτημα του εθνικού δικαιοδοτικού οργάνου ερωτάται κατ' ουσίαν αν το άρθρο 15 του κανονισμού 2960/77 πρέπει να ερμηνευτεί υπό την έννοια ότι, σε περίπτωση μη τηρήσεως της τακτής προθεσμίας για την παραλαβή των κατακυρωθέντων εμπορευμάτων, ο αγοραστής φέρει τα έξοδα που συνεπάγεται η περαιτέρω αποθήκευση, έστω και αν η σχετική υπερημερία οφείλεται σε περιστάσεις ανεξάρτητες της θελήσεώς του, όπως είναι η επιδείνωση των καιρικών συνθηκών ή η διακοπή στην παροχή ηλεκτρικού ρεύματος στην αποθήκη εμπορευμάτων της εντολοδόχου του οργανισμού παρεμβάσεως .

8 Καταρχάς, πρέπει να υπομνηστεί ότι, σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο 15 :

"Αν η απόσυρση του ελαιολάδου δεν ολοκληρωθεί εντός της προθεσμίας που προβλέπει το άρθρο 13, παράγραφος 1 :

α ) το έλαιο παραμένει στη δεξαμενή υπ' ευθύνη και (( με )) κίνδυνο του αγοραστή

β ) ο αγοραστής καταβάλλει στον οργανισμό παρεμβάσεως αποθήκευτρα, που υπολογίζονται βάσει της ποσότητος που μένει να αποσυρθεί και ενός ποσού που θα καθοριστεί για κάθε περίοδο ή μέρος περιόδου 30 ημερών περαιτέρω αποθηκεύσεως ."

9 Το Ελληνικό Δημόσιο ισχυρίζεται επ' αυτού ότι η σχετική προθεσμία είναι αποκλειστική υπό την έννοια ότι η μη τήρησή της βαρύνει αποκλειστικά τον αγοραστή, δεδομένου ότι η ισχύουσα ρύθμιση δεν προβλέπει καμία παρέκκλιση . Αντίθετα, η Επιτροπή θεωρεί ότι, σε περιπτώσεις όπως αυτή που αποτελεί το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, ο αγοραστής μπορεί να επικαλεστεί λόγους ανωτέρας βίας, παρόλον ότι η εν λόγω έννοια δεν διατυπώνεται ρητά . Πράγματι, υπό τις ειδικές περιστάσεις της παρούσας υποθέσεως, η αναγνώριση λόγων ανωτέρας βίας δεν αντιστρατεύεται το στόχο της οικείας κανονιστικής ρυθμίσεως που συνίσταται στην ομαλή ροή των αποθεματοποιημένων εμπορευμάτων, ώστε να αποφεύγεται η συμφόρηση των αποθηκών .

10 Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει ευθύς εξαρχής να γίνει δεκτό ότι, μολονότι η προαναφερθείσα κοινοτική διάταξη πρέπει να αναγνωριστεί ότι δεν προβλέπει ρητά ρήτρα ανωτέρας βίας, η έμμεση αναγνώρισή της δεν μπορεί να προσκρούει στην έκφραση "υπ' ευθύνη και κίνδυνο του αγοραστή" του στοιχείου α ) της εν λόγω διατάξεως . Πράγματι, η έκφραση αυτή δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά ότι εκείνος που φέρει τον κίνδυνο για την καταβολή του τιμήματος σε περίπτωση επιδεινώσεως της καταστάσεως ή καταστροφής των εμπορευμάτων, μετά την εκπνοή της προθεσμίας που είχε ταχθεί για την παραλαβή τους, είναι ο αγοραστής .

11 Κατά συνέπεια, υπό το φως της οικονομίας και των στόχων της εν λόγω διατάξεως, πρέπει να εξεταστεί αν μπορεί να γίνει ή όχι δεκτή σιωπηρή ρήτρα περί ανωτέρας βίας . Επ' αυτού, πρέπει καταρχάς η οικεία διάταξη να εξεταστεί στο πλαίσιο της ρυθμίσεως της οποίας αποτελεί μέρος και συγκεκριμένα στο πλαίσιο του κανονισμού 2960/77 ο οποίος, καθορίζοντας τις λεπτομέρειες διαθέσεως προς πώληση του ελαιολάδου που κατέχουν οι οργανισμοί παρεμβάσεως, διέπει τις έννομες σχέσεις μεταξύ αγοραστή και οργανισμού παρεμβάσεως .

12 'Οσον αφορά ειδικότερα τις λεπτομέρειες παραλαβής των εμπορευμάτων, το άρθρο 12 του κανονισμού, όπως είναι διατυπωμένο στον κανονισμό 883/79 της Επιτροπής, της 3ης Μαΐου 1979 ( ΕΕ ειδ . έκδ . 03/025, σ . 62 ), προβλέπει ότι ο αγοραστής υποχρεούται να καταβάλει στον οργανισμό παρεμβάσεως το προσωρινό ποσό της τιμής πωλήσεως εντός της προθεσμίας που τάσσεται για την παραλαβή του ελαιολάδου, άλλως η σύμβαση πωλήσεως λύεται αυτοδικαίως ( παράγραφοι 1 και 2 ). Σύμφωνα με το άρθρο 13, παράγραφος 1, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2041/83, η παραλαβή μπορεί να αρχίσει από τη στιγμή που έχει καταβληθεί το προσωρινό ποσό, ενώ ολοκληρώνεται το αργότερο την 90ή ημέρα μετά την κοινοποίηση του αποτελέσματος της κατακυρώσεως, σε περίπτωση κατά την οποία ο ενδιαφερόμενος έχει κηρυχτεί υπερθεματιστής για ποσότητα μεγαλύτερη από 3 000 τόνους .

13 Από τα παραπάνω έπεται ότι ο αγοραστής οφείλει να πράξει ό,τι του είναι δυνατόν για να παραλάβει εντός της τακτής προθεσμίας τα κατακυρωθέντα εμπορεύματα ο στόχος αυτός της προαναφερθείσας ρυθμίσεως επιβεβαιώνεται με τη 14η αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2960/77, σύμφωνα με την οποία "για την εξασφάλιση της ταχείας διαθέσεως του πωληθέντος ελαίου, πρέπει να προβλεφθεί ... η προθεσμία ολοκληρώσεως της αποσύρσεως (( της παραλαβής )) του ελαίου αυτού πρέπει να προβλεφθεί εξάλλου ότι οι συνέπειες από την καθυστέρηση της αποσύρσεως βαρύνουν τον αγοραστή ".

14 Πρέπει περαιτέρω να παρατηρηθεί ότι, σε περίπτωση μη τηρήσεως της προθεσμίας, ο αγοραστής καταβάλλει, σύμφωνα με το άρθρο 15, στοιχείο β ), του ίδιου κανονισμού, αποθήκευτρα, υπολογιζόμενα "για κάθε περίοδο ή μέρος περιόδου 30 ημερών περαιτέρω αποθηκεύσεως", ανεξάρτητα από τους λόγους στους οποίους οφείλεται η μη τήρηση της προθεσμίας, ακόμη δε και σε περίπτωση υπερβάσεώς της έστω και κατά μία μόνο ημέρα το άρθρο 9 του προαναφερθέντος κανονισμού 1000/83 ορίζει ότι η σχετική αποζημίωση για αποθήκευτρα ανέρχεται σε 150 δραχμές ανά 100 χλγ .

15 Η ρύθμιση αυτή εμπεριέχει, όπως επιβεβαίωσε η ίδια η Επιτροπή απαντώντας σε ερώτηση του Δικαστηρίου, κάποιο στοιχείο κυρώσεως έναντι του υπερήμερου δανειστή, κυρίως επειδή δεν αρκείται στην επιβάρυνση του αγοραστή αποκλειστικά με τα πραγματικά έξοδα που συνεπάγεται η περαιτέρω αποθήκευση, αλλά τείνει στο να τον εξαναγκάζει στην τήρηση της τακτής προθεσμίας, προβλέποντας ως κύρωση για τη μη τήρησή της κατ' αποκοπή χρηματική επιβάρυνση, η φύση της οποίας ως χρηματικής ποινής καθίσταται τόσο κραυγαλέα όσο ασήμαντη είναι η υπέρβαση της προθεσμίας . Αν δηλαδή ληφθεί υπόψη ο ειδικός χαρακτήρας της κυρώσεως που ενέχει η εν λόγω διάταξη και χωρίς να είναι αναγκαίο να αποφανθεί το Δικαστήριο επί του γενικότερου ζητήματος αν ρύθμιση όπως η επίδικη πρέπει να ερμηνευτεί ως εμπεριέχουσα σιωπηρώς ρήτρα ανωτέρας βίας, πρέπει να γίνει δεκτό ότι, υπό τις ειδικές εν προκειμένω περιστάσεις, ο αγοραστής μπορεί καταρχήν να επικαλεστεί λόγους ανωτέρας βίας .

16 Από τα παραπάνω προκύπτει ότι υπερημερία ως προς την παραλαβή κατακυρωθέντων εμπορευμάτων δεν μπορεί να πλήξει τον αγοραστή, αν οφείλεται σε γεγονότα που συνιστούν περίπτωση ανωτέρας βίας, με άλλα λόγια περιστάσεις άσχετες προς εκείνον που την επικαλείται, ασυνήθεις και απρόβλεπτες, οι συνέπειες των οποίων παρίστανται αναπόφευκτες, έστω και αν είχε καταβληθεί κάθε δυνατή επιμέλεια ( απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 1987 στην υπόθεση 109/86, Θεοδωράκης, Συλλογή σ . 4319 ).

17 'Οσον αφορά τις επιμέρους περιστάσεις της παρούσας υποθέσεως, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η διακοπή στην παροχή ηλεκτρικού ρεύματος το οποίο είναι απαραίτητο για τη λειτουργία των τεχνικών εγκαταστάσεων φορτώσεως στην αποθήκη εμπορευμάτων του εντολοδόχου του οργανισμού παρεμβάσεως - ανεξάρτητα από το αν οφείλεται σε κακοκαιρία, σε ευθύνη της επιχειρήσεως ηλεκτρισμού ή μπορεί να επιρριφθεί στον οργανισμό παρεμβάσεως - ενδέχεται να αποτελεί για τον αγοραστή περίπτωση ανωτέρας βίας . Το ίδιο ισχύει όσον αφορά την επιδείνωση των καιρικών συνθηκών στο βαθμό που η περίσταση αυτή μπορεί να θεωρηθεί, λαμβανομένων υπόψη μεταξύ άλλων της εποχής και του τόπου φορτώσεως, ως ασυνήθης και απρόβλεπτη, στοιχεία τα οποία εναπόκειται αποκλειστικά στο εθνικό δικαιοδοτικό όργανο να εκτιμήσει .

18 Επομένως, στο πρώτο, δεύτερο και τέταρτο ερώτημα του Εφετείου Αθηνών πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 15 του κανονισμού 2960/77 έχει την έννοια ότι, σε περίπτωση μη τηρήσεως της προθεσμίας που τάσσεται για την παραλαβή των κατακυρωθέντων εμπορευμάτων, ο αγοραστής δεν βαρύνεται με τα έξοδα που συνεπάγεται η περαιτέρω αποθήκευση, αν η υπερημερία του οφείλεται σε περιστάσεις που συνιστούν ως προς αυτόν περίπτωση ανωτέρας βίας .

Επί του τρίτου ερωτήματος

19 Με το ερώτημα αυτό το εθνικό δικαστήριο ερωτά κατ' ουσίαν αν το γεγονός ότι η φόρτωση των κατακυρωθέντων εμπορευμάτων άρχισε λίγες μόνο ημέρες πριν από την εκπνοή της τακτής προθεσμίας των 90 ημερών του άρθρου 13, παράγραφος 1, του κανονισμού 2960/77, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2041/83, μπορεί να έχει, ανάλογα με την περίπτωση, αρνητικές συνέπειες για τον αγοραστή, βάσει του άρθρου 15 του κανονισμού 2960/77 .

20 Πρέπει συναφώς να γίνει δεκτό ότι, όπως η Επιτροπή τόνισε ορθώς, οι προθεσμίες καταρχήν τάσσονται για να εξαντλούνται . Ας σημειωθεί ότι αυτό ισχύει ειδικότερα για την προθεσμία των 90 ημερών που θεσπίστηκε αποκλειστικά προς το συμφέρον του αγοραστή, επειδή, όπως διευκρινίζεται στη δεύτερη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 2041/83, η πείρα απέδειξε ότι, "για τις ποσότητες που υπερβαίνουν τους 3 000 τόνους, οι αγοραστές αντιμετωπίζουν ... αντικειμενικές δυσκολίες όσον αφορά την τήρηση των προθεσμιών", πρέπει δηλαδή "για την καλή διεξαγωγή των πωλήσεων από την παρέμβαση ... να παραταθεί, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις, η προθεσμία που προβλέπεται για την απόσυρση του ελαιολάδου ".

21 Πρέπει λοιπόν να γίνει δεκτό ότι ο αγοραστής είναι καταρχήν ελεύθερος να κάνει χρήση των προθεσμιών που του τάσσονται με γνώμονα το ίδιο οικονομικό του συμφέρον και με αποκλειστική του ευθύνη .

22 Κατά συνέπεια, εναπόκειται στον αγοραστή, ως συνετό και επιμελή εμπορευόμενο, να κρίνει αν ο χρόνος που πρόκειται να αφιερώσει για τη φόρτωση των κατακυρωθέντων εμπορευμάτων μπορεί να θεωρηθεί, υπό τις ειδικές εν προκειμένω περιστάσεις, ως επαρκής . Στο πλαίσιο αυτό, ο αγοραστής δεν είναι υποχρεωμένος να λάβει υπόψη του γεγονότα ικανά να στοιχειοθετήσουν περίπτωση ανωτέρας βίας, προκειμένου να προβεί σε ενδεχόμενο καθορισμό ενός περαιτέρω χρονικού περιθωρίου ασφαλείας . Αντίθετα, είναι υποχρεωμένος να λάβει υπόψη του όλες τις περιστάσεις που λογίζονται ως συνήθεις και προβλέψιμες, όπως η κατάσταση που επικρατεί στο λιμένα, οι προς παραλαβή ποσότητες, η τεχνική υποδομή για τη φόρτωση, καθώς και οι συνήθεις καιρικές συνθήκες στον τόπο φορτώσεως και κατά το χρόνο διενεργείας αυτής .

23 Επομένως, στο τρίτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το γεγονός ότι η φόρτωση των κατακυρωθέντων εμπορευμάτων άρχισε λίγες μόνο ημέρες πριν από την εκπνοή της τακτής προθεσμίας των 90 ημερών του άρθρου 13, παράγραφος 1, του κανονισμού 2960/77, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2041/83, δεν μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες για τον αγοραστή, βάσει του άρθρου 15 του κανονισμού 2960/77, εφόσον ο εν λόγω αγοραστής μπορούσε εύλογα να προβλέψει, χωρίς να είναι υποχρεωμένος να λάβει συναφώς υπόψη του το ενδεχόμενο επελεύσεως γεγονότων ικανών να θεωρηθούν ότι συνιστούν περίπτωση ανωτέρας βίας, ότι υπό τις ειδικές εν προκειμένω περιστάσεις, το χρονικό αυτό διάστημα ήταν επαρκές .

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

24 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η οποία κατέθεσε γραπτές παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται . Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων .

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( δεύτερο τμήμα ),

κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με απόφαση της 10ης Νοεμβρίου 1986 το Εφετείο Αθηνών, αποφαίνεται :

1 ) Το άρθρο 15 του κανονισμού 2960/77 της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 1977, περί των λεπτομερειών πωλήσεως του ελαιολάδου που ευρίσκεται στην κατοχή των οργανισμών παρεμβάσεως, ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι, σε περίπτωση μη τηρήσεως της προθεσμίας που τάσσεται για την παραλαβή των κατακυρωθέντων εμπορευμάτων, ο αγοραστής δεν βαρύνεται με τα έξοδα που συνεπάγεται η περαιτέρω αποθήκευση, αν η υπερημερία του οφείλεται σε περιστάσεις που συνιστούν ως προς αυτόν περίπτωση ανωτέρας βίας .

2 ) Το γεγονός ότι η φόρτωση των κατακυρωθέντων εμπορευμάτων άρχισε λίγες μόνο ημέρες πριν από την εκπνοή της τακτής προθεσμίας των 90 ημερών του άρθρου 13, παράγραφος 1, του κανονισμού 2960/77, όπως τροποποιήθηκε με τον κανονισμό 2041/83, δεν μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες για τον αγοραστή, βάσει του άρθρου 15 του κανονισμού 2960/77, εφόσον ο εν λόγω αγοραστής μπορούσε εύλογα να προβλέψει, χωρίς να είναι υποχρεωμένος να λάβει συναφώς υπόψη του το ενδεχόμενο επελεύσεως γεγονότων ικανών να θεωρηθούν ότι συνιστούν περίπτωση ανωτέρας βίας, ότι υπό τις ειδικές εν προκειμένω περιστάσεις το χρονικό αυτό διάστημα ήταν επαρκές .