Υπόθεση C-410/09

Polska Telefonia Cyfrowa sp. z o.o.

κατά

Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej

(αίτηση του Sąd Najwyższy

για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως)

«Πράξη περί των όρων προσχωρήσεως στην Ευρωπαϊκή Ένωση – Άρθρο 58 – Οδηγία 2002/21/ΕΚ – Κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής – Παράλειψη δημοσιεύσεως στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη γλώσσα ενός κράτους μέλους – Δυνατότητα αντιτάξεως»

Περίληψη της αποφάσεως

Προσχώρηση νέων κρατών στις Κοινότητες – Πράξη Προσχωρήσεως του 2003 – Κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής που εκδόθηκαν κατ’ εφαρμογήν της οδηγίας 2002/21 – Δεν δημοσιεύθηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα, στη γλώσσα νέου κράτους μέλους που αποτελεί επίσημη γλώσσα της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Δυνατότητα επικλήσεως έναντι των ιδιωτών

(Πράξη Προσχωρήσεως του 2003, άρθρο 58· οδηγία 2002/21 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, άρθρα 15 και 16)

Το άρθρο 58 της πράξεως περί των όρων προσχωρήσεως της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Εσθονίας, της Κυπριακής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Λεττονίας, της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, της Δημοκρατίας της Ουγγαρίας, της Δημοκρατίας της Μάλτας, της Δημοκρατίας της Πολωνίας, της Δημοκρατίας της Σλοβενίας και της Σλοβακικής Δημοκρατίας και των προσαρμογών των Συνθηκών επί των οποίων βασίζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση (Πράξη Προσχωρήσεως του 2003), έχει την έννοια ότι δεν αποκλείει τη δυνατότητα μιας εθνικής κανονιστικής αρχής να αναφέρεται στις κατευθυντήριες γραμμές του 2002, για την ανάλυση της αγοράς και την εκτίμηση της σημαντικής ισχύος στην αγορά βάσει του κοινοτικού πλαισίου κανονιστικών ρυθμίσεων για τα δίκτυα και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών, σε απόφαση με την οποία η εν λόγω αρχή επιβάλλει ορισμένες κανονιστικές υποχρεώσεις σε φορέα παροχής υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, μολονότι οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη γλώσσα του οικείου κράτους μέλους, παρά το ότι αυτή αποτελεί επίσημη γλώσσα της Ενώσεως.

Τα άρθρα 15 και 16 της οδηγίας 2002/21, σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών υπηρεσιών, που απευθύνονται ρητώς στις εθνικές κανονιστικές αρχές, αποτελούν τη νομική βάση των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών. Δεν περιέχουν καμία υποχρέωση δυναμένη να επιβληθεί, άμεσα ή έμμεσα, σε ιδιώτες. Επομένως, η απουσία δημοσιεύσεως των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην πολωνική γλώσσα δεν κωλύει την εθνική κανονιστική αρχή της Δημοκρατίας της Πολωνίας να αναφέρεται σ’ αυτές στο πλαίσιο αποφάσεως απευθυνομένης σε ιδιώτη.

Το άρθρο 58 της Πράξεως Προσχωρήσεως του 2003 δεν επιβάλλει στο Συμβούλιο, την Επιτροπή ή την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να μεταφράζουν στις εννέα νέες γλώσσες που απαριθμούνται στο εν λόγω άρθρο όλες τις πράξεις των θεσμικών οργάνων και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας που εκδόθηκαν πριν από την ένταξη των νέων κρατών μελών. Το εν λόγω άρθρο, το οποίο διέπει το γλωσσικό καθεστώς και τις προϋποθέσεις δημοσιεύσεως των πράξεων που εκδόθηκαν πριν από την προσχώρηση, από τα κοινοτικά όργανα και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, προβλέπει απλώς ότι, μεταξύ των πράξεων αυτών, μόνον εκείνες οι οποίες έχουν συνταχθεί στις γλώσσες των νέων κρατών μελών που αποτελούν τις επίσημες γλώσσες της Ενώσεως είναι υπό τις ίδιες προϋποθέσεις αυθεντικά, από την ημερομηνία προσχωρήσεως, με εκείνες που είχαν συνταχθεί στις άλλες επίσημες γλώσσες και δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης εφόσον οι τελευταίες είχαν επίσης δημοσιευθεί. Έτσι, το εν λόγω άρθρο προϋποθέτει ότι τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα προβαίνουν σε επιλογή των πράξεων που θα αποτελέσουν αντικείμενο δημοσιεύσεως στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και δεν αποκλείει ότι μπορεί ορισμένες πράξεις να μη δημοσιεύονται. Κατά συνέπεια, το άρθρο 58 της Πράξεως Προσχωρήσεως του 2003 δεν απαιτούσε τη δημοσίευση στην εν λόγω Επίσημη Εφημερίδα των κατευθυντήριων γραμμών του 2002 στην πολωνική γλώσσα.

(βλ. σκέψεις 31, 34, 37, 39 και διατακτ.)

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (δεύτερο τμήμα)

της 12ης Μαΐου 2011 ( )

«Πράξη περί των όρων προσχωρήσεως στην Ευρωπαϊκή Ένωση – Άρθρο 58 – Οδηγία 2002/21/ΕΚ – Κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής – Παράλειψη δημοσιεύσεως στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη γλώσσα ενός κράτους μέλους – Δυνατότητα αντιτάξεως»

Στην υπόθεση C‑410/09,

με αντικείμενο αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 234 ΕΚ, που υπέβαλε το Sąd Najwyższy (Πολωνία) με απόφαση της 28ης Οκτωβρίου 2009, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο αυθημερόν, στο πλαίσιο της δίκης

Polska Telefonia Cyfrowa sp. z o.o.

κατά

Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej,

παρισταμένου του:

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (δεύτερο τμήμα),

συγκείμενο από τους J. N. Cunha Rodrigues, πρόεδρο τμήματος, A. Arabadjiev, A. Rosas, A. Ó Caoimh και P. Lindh (εισηγήτρια), δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: P. Cruz Villalón

γραμματέας: B. Fülöp, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 30ής Νοεμβρίου 2010,

λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:

– η Polska Telefonia Cyfrowa sp. z o.o., εκπροσωπούμενη από τους M. Korcz και S. Dudzik, radcy prawni,

– ο Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej, εκπροσωπούμενος από τους M. Kołtoński και D. Pawłowska, radcy prawni,

– η Πολωνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον M. Szpunar,

– η Τσεχική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον M. Smolek,

– η Ιρλανδία, εκπροσωπούμενη από τον D. O’Hagan,

– η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τον G. Braun και την K. Mojzesowicz,

κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς ανάπτυξη προτάσεων,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

1 Η αίτηση εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 58 της πράξεως περί των όρων προσχωρήσεως της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Εσθονίας, της Κυπριακής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Λεττονίας, της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, της Δημοκρατίας της Ουγγαρίας, της Δημοκρατίας της Μάλτας, της Δημοκρατίας της Πολωνίας, της Δημοκρατίας της Σλοβενίας και της Σλοβακικής Δημοκρατίας και των προσαρμογών των Συνθηκών επί των οποίων βασίζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση (EE 2003, L 236, σ. 33, στο εξής: Πράξη Προσχωρήσεως του 2003).

2 Η αίτηση αυτή υποβλήθηκε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Polska Telefonia Cyfrowa sp. z o.o. (στο εξής: PTC) και του Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (Προέδρου της Υπηρεσίας Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών, στο εξής: Prezes) σχετικά με ορισμένες κανονιστικές υποχρεώσεις που ο τελευταίος επέβαλε στην πρώτη.

Το νομικό πλαίσιο

Η Πράξη Προσχωρήσεως του 2003

3 Κατά το άρθρο 2 της Πράξεως Προσχωρήσεως του 2003:

«Από την ημερομηνία προσχώρησης, οι διατάξεις των αρχικών Συνθηκών και οι πριν από την προσχώρηση θεσπισθείσες πράξεις των οργάνων και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δεσμεύουν τα νέα κράτη μέλη και εφαρμόζονται σε αυτά, υπό τους όρους που προβλέπονται στις Συνθήκες αυτές και στην παρούσα Πράξη.»

4 Το άρθρο 58 της Πράξεως Προσχωρήσεως του 2003 ορίζει τα εξής:

«[Τ]α κείμενα των πράξεων των οργάνων και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, που εκδόθηκαν πριν από την προσχώρηση και έχουν συνταχθεί από το Συμβούλιο, την Επιτροπή ή την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στην εσθονική, Λεττονική, λιθουανική, μαλτέζικη, ουγγρική, πολωνική, σλοβακική, σλοβενική και τσεχική, γλώσσα, είναι υπό τις ίδιες προϋποθέσεις αυθεντικά, από την ημερομηνία προσχώρησης, με τα κείμενα που είχαν συνταχθεί στις ένδεκα παρούσες γλώσσες. Δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης εφόσον τα κείμενα στις παρούσες γλώσσες είχαν και αυτά δημοσιευθεί.»

Ο κανονισμός 1

5 Κατά το άρθρο 1 του κανονισμού 1 του Συμβουλίου, της 15ης Απριλίου 1958, περί καθορισμού του γλωσσικού καθεστώτος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΕ ειδ. έκδ. 01/001, σ. 14), όπως τροποποιήθηκε με την Πράξη Προσχωρήσεως του 2003, οι επίσημες γλώσσες της Ένωσης είναι:

«η ισπανική, η τσεχική, η δανική, η γερμανική, η εσθονική, η ελληνική, η αγγλική, η γαλλική, η ιταλική, η Λεττονική, η λιθουανική, η ουγγρική, η μαλτέζικη, η ολλανδική, η πολωνική, η πορτογαλική, η σλοβακική, η σλοβενική, η φινλανδική και η σουηδική».

6 Το άρθρο 4 του εν λόγω κανονισμού ορίζει:

«Οι κανονισμοί και τα άλλα κείμενα γενικής ισχύος συντάσσονται στις είκοσι επίσημες γλώσσες.»

7 Το άρθρο 5 του κανονισμού αυτού ορίζει:

«Η Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκδίδεται στις είκοσι επίσημες γλώσσες.»

8 Κατά το άρθρο 8 του ίδιου κανονισμού:

«Στα κράτη μέλη όπου οι επίσημες γλώσσες είναι περισσότερες από μία, η χρήση της γλώσσας καθορίζεται, κατόπιν αιτήσεως του ενδιαφερομένου κράτους, σύμφωνα με τους γενικούς κανόνες που απορρέουν από τη νομοθεσία του κράτους αυτού.»

Η οδηγία 2002/21/ΕΚ

9 Το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 2002/21/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 7ης Μαρτίου 2002, σχετικά με κοινό κανονιστικό πλαίσιο για δίκτυα και υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (οδηγία «πλαίσιο») (EE L 108, σ. 33), έχει ως εξής:

«Η παρούσα οδηγία θεσπίζει εναρμονισμένο πλαίσιο για τη ρύθμιση υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, δικτύων ηλεκτρονικών επικοινωνιών, συναφών ευκολιών και συναφών υπηρεσιών. Καθορίζει τα καθήκοντα των εθνικών κανονιστικών αρχών και θεσπίζει σύνολο διαδικασιών για την εξασφάλιση της εναρμονισμένης εφαρμογής του κανονιστικού πλαισίου σε ολόκληρη την [Ένωση].»

10 Το άρθρο 15 της οδηγίας 2002/21, το οποίο αφορά τη διαδικασία καθορισμού της αγοράς, ορίζει στις παραγράφους του 1 έως 3 τα εξής:

«1. Μετά από δημόσια διαβούλευση και διαβούλευση με τις εθνικές κανονιστικές αρχές, η Επιτροπή εκδίδει σύσταση σχετικά με συναφείς αγορές προϊόντων και υπηρεσιών (στο εξής αποκαλούμενη σύσταση). Στη σύσταση προσδιορίζονται, σύμφωνα με το παράρτημα Ι, οι αγορές προϊόντων και υπηρεσιών στον τομέα των ηλεκτρονικών επικοινωνιών τα χαρακτηριστικά των οποίων είναι δυνατόν να αιτιολογούν την επιβολή των κανονιστικών υποχρεώσεων που ορίζονται στις ειδικές οδηγίες, με την επιφύλαξη των αγορών που, ενδεχομένως, προσδιορίζονται από το δίκαιο περί ανταγωνισμού, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Η Επιτροπή καθορίζει τις αγορές σύμφωνα με τις αρχές του δίκαιου περί ανταγωνισμού.

Η Επιτροπή επανεξετάζει τακτικά τη σύσταση.

2. Το αργότερο κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της παρούσας οδηγίας, η Επιτροπή δημοσιεύει κατευθυντήριες γραμμές για την ανάλυση της αγοράς και την εκτίμηση της σημαντικής ισχύος στην αγορά (στο εξής αποκαλούμενες κατευθυντήριες γραμμές), οι οποίες είναι σύμφωνες με τις αρχές του δικαίου περί ανταγωνισμού.

3. Οι εθνικές κανονιστικές αρχές, λαμβάνοντας ιδιαιτέρως υπόψη τη σύσταση και τις κατευθυντήριες γραμμές, καθορίζουν τις σχετικές αγορές που αντιστοιχούν στις εθνικές συνθήκες, ιδίως τις σχετικές γεωγραφικές αγορές εντός της επικράτειάς τους, σύμφωνα με τις αρχές του δικαίου περί ανταγωνισμού. Οι εθνικές κανονιστικές αρχές ακολουθούν τη διαδικασία των άρθρων 6 και 7, πριν να καθορίσουν αγορές διαφορετικές από εκείνες που ορίζονται στη σύσταση.»

11 Το άρθρο 16 της οδηγίας 2002/21, με τίτλο «Διαδικασία ανάλυσης της αγοράς», προβλέπει στις παραγράφους 1 έως 5 τα εξής:

«1. Το ταχύτερο δυνατό μετά την έκδοση ή οιαδήποτε ενημέρωση της σύστασης, οι εθνικές κανονιστικές αρχές διεξάγουν ανάλυση των σχετικών αγορών, λαμβάνοντας ιδιαιτέρως υπόψη τις κατευθυντήριες γραμμές. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι η ανάλυση αυτή διεξάγεται, όπου απαιτείται, σε συνεργασία με τις εθνικές αρχές για τον ανταγωνισμό.

2. Όταν εθνική κανονιστική αρχή (στο εξής: ΕΚΑ), δυνάμει των άρθρων 16, 17, 18 ή 19 της οδηγίας 2002/22/ΕΚ (οδηγία για την καθολική υπηρεσία), ή των άρθρων 7 ή 8 της οδηγίας 2002/19/ΕΚ (οδηγία για την πρόσβαση), πρέπει να καθορίσει εάν θα επιβληθούν, θα διατηρηθούν, θα τροποποιηθούν ή θα αρθούν υποχρεώσεις επιχειρήσεων, καθορίζει, με βάση την ανάλυση αγοράς, που αναφέρεται στην παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου, κατά πόσον μια σχετική αγορά είναι όντως ανταγωνιστική.

3. Όταν μια [ΕΚΑ] συμπεραίνει ότι η αγορά είναι όντως ανταγωνιστική, δεν επιβάλλει ούτε διατηρεί καμία από τις ειδικές κανονιστικές υποχρεώσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου. Σε περιπτώσεις όπου υφίστανται ήδη τομεακές κανονιστικές υποχρεώσεις, η αρχή αίρει τις υποχρεώσεις αυτές που έχουν επιβληθεί σε επιχειρήσεις στη σχετική αγορά. Τα μέρη που επηρεάζονται από την άρση των υποχρεώσεων, ειδοποιούνται εγκαίρως.

4. Εφόσον [ΕΚΑ] διαπιστώσει ότι μια συγκεκριμένη αγορά δεν είναι όντως ανταγωνιστική, εντοπίζει επιχειρήσεις με σημαντική ισχύ στην εν λόγω αγορά σύμφωνα με το άρθρο 14 και επιβάλλει τις ενδεδειγμένες ειδικές κανονιστικές υποχρεώσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου ή διατηρεί ή τροποποιεί τις εν λόγω υποχρεώσεις, εφόσον αυτές υφίστανται ήδη.

5. Στην περίπτωση των διακρατικών αγορών που καθορίζονται στην απόφαση, η οποία αναφέρεται στο άρθρο 15 παράγραφος 4, οι αφορώμενες [ΕΚΑ] πραγματοποιούν από κοινού την ανάλυση αγοράς, λαμβάνοντας ιδιαιτέρως υπόψη τις κατευθυντήριες γραμμές και αποφασίζουν μετά από συνεννόηση για την τυχόν επιβολή, διατήρηση, τροποποίηση ή άρση των κανονιστικών υποχρεώσεων που αναφέρονται στην παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου.»

12 Κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/21, η Επιτροπή εξέδωσε τις κατευθυντήριες γραμμές για την ανάλυση αγοράς και την εκτίμηση της σημαντικής ισχύος στην αγορά βάσει του κοινοτικού πλαισίου κανονιστικών ρυθμίσεων για τα δίκτυα και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών επικοινωνιών (EE 2002, C 165, σ. 6, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές του 2002).

Η διαφορά της κύριας δίκης και το προδικαστικό ερώτημα

13 Η PTC είναι ένας εκ των επισήμων φορέων παροχής τηλεπικοινωνιακών υπηρεσιών στην Πολωνία.

14 Στις 17 Ιουλίου 2006, ο Prezes έκρινε ότι η PTC διέθετε σημαντική ισχύ στην αγορά των υπηρεσιών τερματισμού φωνητικών κλήσεων και αποφάσισε να επιβάλει στην επιχείρηση αυτή ορισμένες κανονιστικές υποχρεώσεις.

15 Η προσφυγή της PTC κατά της αποφάσεως αυτής του Prezes απορρίφθηκε από το πρωτοβάθμιο και το δευτεροβάθμιο δικαστήριο. Στο πλαίσιο αναιρέσεως ασκηθείσας ενώπιον του αναιρετικού δικαστηρίου, η PTC υποστηρίζει ότι οι κατευθυντήριες γραμμές του 2002, επί των οποίων βασίζεται η εν λόγω απόφαση, δεν μπορούν να της αντιταχθούν στο μέτρο που δεν δημοσιεύθηκαν στην πολωνική γλώσσα στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

16 Το Sąd Najwyższy έχει αμφιβολίες ως προς τα συμπεράσματα που πρέπει να συναχθούν από την εν λόγω έλλειψη δημοσιεύσεως.

17 Το αιτούν δικαστήριο υπενθυμίζει ότι το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 58 της Πράξεως Προσχωρήσεως αποκλείει τη δυνατότητα επιβολής υποχρεώσεων σε ιδιώτες, εντός νέου κράτους μέλους, οι οποίες απορρέουν από κοινοτική κανονιστική ρύθμιση που δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη γλώσσα του εν λόγω κράτους, η οποία αποτελεί επίσημη γλώσσα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έστω και αν οι συγκεκριμένοι ιδιώτες είχαν τη δυνατότητα να πληροφορηθούν με άλλο τρόπο το περιεχόμενο αυτής της κανονιστικής ρυθμίσεως (αποφάσεις της 11ης Δεκεμβρίου 2007, C‑161/06, Skoma-Lux, Συλλογή 2007, σ. I‑10841, σκέψεις 57 έως 59, και της 4ης Ιουνίου 2009, C‑560/07, Balbiino, Συλλογή 2009, σ. I‑4447, σκέψη 30).

18 Βάσει της νομολογίας αυτής το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι οι πολωνικές επιχειρήσεις τηλεπικοινωνιών τελούν σε λιγότερο ευνοϊκή κατάσταση από εκείνη των επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες σε άλλα κράτη μέλη εκτός της Δημοκρατίας της Πολωνίας, οι οποίες μπορούν να λαμβάνουν γνώση των κατευθυντήριων γραμμών στην επίσημη γλώσσα των κρατών αυτών.

19 Το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν με τη φράση «υποχρεώσεων οι οποίες απορρέουν από κοινοτική κανονιστική ρύθμιση», η οποία χρησιμοποιείται στη σκέψη 51 της προπαρατεθείσας αποφάσεως Skoma-Lux, νοούνται αποκλειστικώς οι κανονισμοί και οι αποφάσεις που, εκ της φύσεώς τους, συνεπάγονται υποχρεώσεις για τους ιδιώτες ή αν καλύπτει επίσης άλλες πράξεις των θεσμικών οργάνων της Ενώσεως, οι οποίες επηρεάζουν τα δικαιώματα ή τις υποχρεώσεις των ιδιωτών που διέπονται από τις διατάξεις του εθνικού δικαίου με τις οποίες μεταφέρονται στην εσωτερική έννομη τάξη κοινοτικές οδηγίες. Το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί συναφώς ότι, με την απόφασή του της 10ης Μαρτίου 2009, C‑345/06, Heinrich (Συλλογή 2009, σ. I‑1659), το Δικαστήριο, προφανώς, ερμήνευσε διασταλτικώς την έννοια της «κοινοτικής κανονιστικής ρυθμίσεως», έννοια η οποία μπορεί να περιλάβει όλες τις πράξεις των θεσμικών οργάνων της Ενώσεως. Τονίζει επίσης ότι, από την απόφαση της 21ης Ιουνίου 2007, C‑158/06, ROM-projecten (Συλλογή 2007, σ. I‑5103), προκύπτει μάλλον ότι απαιτείται δημοσίευση όχι μόνον των νομικών πράξεων της Ενώσεως που επιβάλλουν υποχρεώσεις στους ιδιώτες, αλλ’ ότι αυτή η δημοσίευση επιβάλλεται επίσης όταν μία πράξη υποχρεώνει κράτος μέλος να προβεί σε συγκεκριμένη ενέργεια έναντι ιδιωτών.

20 Το αιτούν δικαστήριο παρατηρεί ότι οι κατευθυντήριες γραμμές του 2002 δημιουργούν δικαιολογημένες θεμιτές προσδοκίες εκ μέρους των προσώπων των οποίων η κατάσταση εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής τους. Επιπλέον, η έκδοση των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών από την Επιτροπή απορρέει απευθείας από υποχρέωση που προβλέπει το άρθρο 15, παράγραφος 2, της οδηγίας 2002/21. Τα άρθρα 15, παράγραφος 3, και 16, παράγραφος 1, της εν λόγω οδηγίας προβλέπουν ότι οι ΕΚΑ πρέπει να λαμβάνουν «ιδιαιτέρως» υπόψη τις κατευθυντήριες γραμμές, τόσο για τον καθορισμό των συναφών αγορών όσο και για την ανάλυσή τους.

21 Υπό τις συνθήκες αυτές, το Sąd Najwyższy αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

«Καθιστά το άρθρο 58 της Πράξεως Προσχωρήσεως [του 2003] δυνατή την επίκληση, έναντι εγκατεστημένων σε κράτος μέλος ιδιωτών, των [κατευθυντηρίων γραμμών του 2002] τις οποίες, σύμφωνα με το άρθρο 16, παράγραφος 1, της [οδηγίας 2002/21] η [ΕΚΑ] πρέπει να λαμβάνει ιδιαιτέρως υπόψη κατά την ανάλυση των σχετικών αγορών, σε περίπτωση που οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη γλώσσα του εν λόγω κράτους, αυτή δε η γλώσσα είναι επίσημη γλώσσα της Ευρωπαϊκής Ένωσης;»

Επί του προδικαστικού ερωτήματος

22 Με το ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί ουσιαστικώς να διευκρινιστεί, αν το άρθρο 58 της Πράξεως Προσχωρήσεως του 2003 έχει την έννοια ότι αποκλείει τη δυνατότητα μιας ΕΚΑ να αναφέρεται στις κατευθυντήριες γραμμές του 2002 στο πλαίσιο αποφάσεως με την οποία η εν λόγω αρχή επιβάλλει ορισμένες κανονιστικές υποχρεώσεις σε επιχειρηματία που παρέχει υπηρεσίες ηλεκτρονικής επικοινωνίας, στο μέτρο που οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν δημοσιεύθηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη γλώσσα του συγκεκριμένου κράτους μέλους, καίτοι αυτή αποτελεί επίσημη γλώσσα της Ενώσεως.

23 Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο εν λόγω ερώτημα, πρέπει να υπομνησθεί ότι σύμφωνα με θεμελιώδη αρχή του κοινοτικού δικαίου πράξη των δημοσίων αρχών δεν μπορεί να αντιταχθεί σε ιδιώτες πριν παρασχεθεί σ’ αυτούς η δυνατότητα να λάβουν γνώση της πράξεως αυτής (απόφαση της 25ης Ιανουαρίου 1979, 98/78, Racke, Συλλογή τόμος 1979/I, σ. 55, σκέψη 15).

24 Επιπλέον, από το άρθρο 2 της Πράξεως Προσχωρήσεως του 2003 προκύπτει ότι οι πράξεις που εξέδωσαν τα θεσμικά όργανα πριν από την προσχώρηση δεσμεύουν τα νέα κράτη μέλη και εφαρμόζονται σ’ αυτά από της προσχωρήσεώς τους. Εντούτοις, η δυνατότητα αντιτάξεώς τους σε φυσικά και νομικά πρόσωπα εντός αυτών των κρατών εξαρτάται από τις γενικές προϋποθέσεις εφαρμογής του δικαίου της Ενώσεως στα κράτη μέλη που προβλέπουν οι ιδρυτικές Συνθήκες και, όσον αφορά τα νέα κράτη μέλη, η Πράξη Προσχωρήσεως του 2003 (προπαρατεθείσα απόφαση Skoma-Lux, σκέψη 32).

25 Όσον αφορά κανονισμούς του Συμβουλίου και της Επιτροπής καθώς και οδηγίες των εν λόγω θεσμικών οργάνων οι οποίες απευθύνονται σε όλα τα κράτη μέλη, από το άρθρο 254, παράγραφος 2, ΕΚ προκύπτει ότι οι πράξεις αυτές δεν παράγουν νομικά αποτελέσματα παρά μόνον από της δημοσιεύσεώς τους στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (βλ., υπό την έννοια αυτή, προπαρατεθείσα απόφαση Skoma-Lux, σκέψη 33).

26 Επιπλέον, οι εν λόγω πράξεις μπορούν να αντιταχθούν στα φυσικά και νομικά πρόσωπα εντός κράτους μέλους μόνον εφόσον αυτά είχαν τη δυνατότητα να λάβουν γνώση του περιεχομένου τους κατόπιν προσήκουσας δημοσιεύσεως στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (προπαρατεθείσες αποφάσεις Racke, σκέψη 15, και Skoma-Lux, σκέψη 37).

27 Η τήρηση των αρχών αυτών επιβάλλεται με τις ίδιες συνέπειες όταν ρύθμιση της Ενώσεως υποχρεώνει τα κράτη μέλη να λαμβάνουν, για την εφαρμογή της, μέτρα για την επιβολή υποχρεώσεων στους ιδιώτες. Επομένως, εθνικά μέτρα τα οποία, σε εκτέλεση ρυθμίσεως της Ενώσεως, επιβάλλουν υποχρεώσεις σε ιδιώτες πρέπει να δημοσιεύονται προκειμένου οι τελευταίοι να μπορούν να λάβουν γνώση (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση της 20ής Ιουνίου 2002, C-313/99, Mulligan κ.λπ., Συλλογή 2002, σ. I-5719, σκέψεις 51 και 52). Σε μια τέτοια κατάσταση, οι ενδιαφερόμενοι πρέπει επίσης να έχουν τη δυνατότητα να πληροφορηθούν την πηγή των εθνικών μέτρων που τους επιβάλλουν υποχρεώσεις. Πρέπει, επομένως, να δημοσιεύονται όχι μόνον η εθνική κανονιστική ρύθμιση αλλά επίσης η πράξη του δικαίου της Ενώσεως η οποία, ενδεχομένως, υποχρεώνει τα κράτη μέλη να λαμβάνουν τα μέτρα που επιβάλλουν υποχρεώσεις στους ιδιώτες (βλ., υπό την έννοια αυτή, προπαρατεθείσα απόφαση Heinrich, σκέψεις 45 έως 47).

28 Εξάλλου, από τις συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 58 της Πράξεως Προσχωρήσεως του 2003 καθώς και των άρθρων 4, 5 και 8 του κανονισμού 1 προκύπτει ότι ως προσήκουσα δημοσίευση κοινοτικού κανονισμού, όσον αφορά κράτος μέλος του οποίου η γλώσσα είναι επίσημη γλώσσα της Ενώσεως, νοείται η δημοσίευσή του στη γλώσσα αυτή, στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (προπαρατεθείσα απόφαση Skoma-Lux, σκέψη 34).

29 Το Δικαστήριο έκρινε έτσι ότι το άρθρο 58 της Πράξεως Προσχωρήσεως του 2003 αποκλείει τη δυνατότητα αντιτάξεως στους ιδιώτες εντός νέου κράτους μέλους υποχρεώσεων οι οποίες απορρέουν από κοινοτική κανονιστική ρύθμιση που δεν έχει δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη γλώσσα του κράτους αυτού, η οποία είναι επίσημη γλώσσα της Ενώσεως, έστω και αν οι συγκεκριμένοι ιδιώτες είχαν τη δυνατότητα να πληροφορηθούν με άλλο τρόπο το περιεχόμενο αυτής της κανονιστικής ρυθμίσεως (προπαρατεθείσες αποφάσεις Skoma-Lux, σκέψη 51, και Balbiino, σκέψη 30).

30 Υπό το φως της νομολογίας που υπομνήστηκε στις σκέψεις 23 έως 29 της παρούσας αποφάσεως, η οποία διαπνέεται από τις αρχές της ασφαλείας δικαίου και της απαγορεύσεως των διακρίσεων, πρέπει να επαληθευθεί αν, με το περιεχόμενό τους, οι κατευθυντήριες γραμμές του 2002 επιβάλλουν υποχρεώσεις στους ιδιώτες. Αν αυτό συμβαίνει, ελλείψει δημοσιεύσεως στην πολωνική γλώσσα στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν θα μπορούν να αντιταχθούν στους ιδιώτες στην Πολωνία.

31 Τα άρθρα 15 και 16 της οδηγίας 2002/21, τα οποία απευθύνονται ρητώς στις εθνικές ρυθμιστικές [κανονιστικές] αρχές (ΕΚΑ), συνιστούν τη νομική βάση επί της οποίας βασίζονται οι κατευθυντήριες γραμμές του 2002. Οι τελευταίες καθοδηγούν τις ΕΚΑ κατά τον καθορισμό και την ανάλυση των συναφών αγορών προκειμένου να προσδιοριστεί αν πρέπει να υπαχθούν σε κανονιστική ρύθμιση ex ante. Πράγματι, κατά το σημείο 1 των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών, αυτές θέτουν τις αρχές βάσει των οποίων οι ΕΚΑ αναλύουν τις αγορές και ελέγχουν αν υφίσταται πραγματικός ανταγωνισμός κατ’ εφαρμογήν του νέου κοινού κανονιστικού πλαισίου για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες. Στο σημείο 6 των κατευθυντήριων γραμμών αναφέρεται ακόμη ότι σκοπός των κατευθυντήριων γραμμών είναι να καθοδηγήσουν τις ΕΚΑ στην άσκηση των νέων αρμοδιοτήτων τους για τον προσδιορισμό των αγορών και την εκτίμηση της σημαντικής ισχύος των επιχειρήσεων στις αγορές αυτές (απόφαση της 3ης Δεκεμβρίου 2009, C‑424/07, Επιτροπή κατά Γερμανίας, Συλλογή 2009, σ. I‑11431, σκέψεις 75 και 76).

32 Οι κατευθυντήριες γραμμές του 2002 περιέχουν, στα τρία πρώτα τμήματά τους, συνθετική έκθεση των μεθόδων και των κριτηρίων βάσει των οποίων καθορίζεται η αγορά, εκτιμάται η σημαντική ισχύς στην αγορά και προσδιορίζονται οι επιχειρήσεις με σημαντική ισχύ στην αγορά. Πρόκειται ουσιαστικά για συνοπτική παρουσίαση της συναφούς νομολογίας, που συμπληρώνεται με συνοπτική παρουσίαση του περιεχομένου των τριών ανακοινώσεων της Επιτροπής οι οποίες δημοσιεύθηκαν στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην πολωνική γλώσσα, ήτοι, αντιστοίχως, της ανακοινώσεως της Επιτροπής όσον αφορά τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού (EE 1997, C 372, σ. 5, καθώς και ειδική έκδοση της Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην πολωνική, τόμος 1, κεφάλαιο 8, σ. 155), των κατευθυντήριων γραμμών για την εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού στον τομέα των τηλεπικοινωνιών (EE 1991, C 233, σ. 2, καθώς και ειδική έκδοση της Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην πολωνική, τόμος 1, κεφάλαιο 8, σ. 43), και της ανακοινώσεως της Επιτροπής για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού σε συμφωνίες πρόσβασης στον τομέα τηλεπικοινωνιών (EE 1998, C 265, σ. 2, καθώς και ειδική έκδοση της Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην πολωνική, τόμος 1, κεφάλαιο 8, σ. 255).

33 Τα τρία τελευταία τμήματα αναφέρονται ειδικότερα στη θέση σε εφαρμογή της οδηγίας 2002/21. Το τέταρτο τμήμα, με τίτλο «Επιβολή, διατήρηση, τροποποίηση ή άρση υποχρεώσεων βάσει του ρυθμιστικού πλαισίου», αποβλέπει στην παροχή κατευθύνσεων στις ΕΚΑ σχετικά με τα μέτρα που πρέπει να λάβουν κατόπιν της αναλύσεως του ανταγωνιστικού χαρακτήρα της αγοράς. Το πέμπτο και το έκτο τμήμα αφορούν, αφενός, τις αρμοδιότητες σε θέματα ερευνών και τις διαδικασίες συνεργασίας για σκοπούς αναλύσεως της αγοράς και, αφετέρου, τις διαδικασίες διαβουλεύσεως και δημοσιεύσεως όσον αφορά τα σχέδια αποφάσεων των ΕΚΑ. Πέραν της υπομνήσεως των λυσιτελών διατάξεων του εφαρμοστέου κανονιστικού πλαισίου, τα τρία αυτά τμήματα αποβλέπουν στη διευκρίνιση της λειτουργίας των μηχανισμών συνεργασίας μεταξύ των ΕΚΑ, των εθνικών αρχών ανταγωνισμού και της Επιτροπής.

34 Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι οι κατευθυντήριες γραμμές του 2002 δεν περιέχουν καμία υποχρέωση δυναμένη να επιβληθεί, άμεσα ή έμμεσα, σε ιδιώτες. Επομένως, η απουσία δημοσιεύσεως των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην πολωνική γλώσσα δεν κωλύει την ΕΚΑ της Δημοκρατίας της Πολωνίας να αναφέρεται σ’ αυτές στο πλαίσιο αποφάσεως απευθυνομένης σε ιδιώτη.

35 Εξάλλου, επισημαίνεται ότι οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δημοσιεύθηκαν το 2002 στη σειρά «C» της Επίσημης Εφημερίδας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αντιθέτως, προς τη σειρά «L» της εφημερίδας αυτής, η σειρά «C» δεν έχει ως αντικείμενο τη δημοσίευση δεσμευτικών νομικών πράξεων, αλλά μόνον πληροφοριών, συστάσεων και γνωμών που αφορούν την Ευρωπαϊκή Ένωση.

36 Η PTC θεωρεί εντούτοις ότι, δεδομένου ότι οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δημοσιεύθηκαν το 2002 στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, αυτές θα πρέπει, σύμφωνα με το άρθρο 58 της Πράξεως Προσχωρήσεως του 2003, να δημοσιευθούν επίσης στις επίσημες γλώσσες των νέων κρατών μελών, και μάλιστα στην πολωνική γλώσσα.

37 Πρέπει, πάντως, να παρατηρηθεί ότι το άρθρο 58 της Πράξεως Προσχωρήσεως του 2003 δεν επιβάλλει στο Συμβούλιο, την Επιτροπή ή την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να μεταφράζουν στις εννέα νέες γλώσσες που απαριθμούνται στο εν λόγω άρθρο όλες τις πράξεις των θεσμικών οργάνων και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας που εκδόθηκαν πριν από την ένταξη των νέων κρατών μελών. Το εν λόγω άρθρο, το οποίο διέπει το γλωσσικό καθεστώς και τις προϋποθέσεις δημοσιεύσεως των πράξεων που εκδόθηκαν πριν από την προσχώρηση, από τα κοινοτικά όργανα και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, προβλέπει απλώς ότι, μεταξύ των πράξεων αυτών, μόνον εκείνες οι οποίες έχουν συνταχθεί στις γλώσσες των νέων κρατών μελών που αποτελούν τις επίσημες γλώσσες της Ενώσεως είναι υπό τις ίδιες προϋποθέσεις αυθεντικά, από την ημερομηνία προσχωρήσεως, με εκείνες που είχαν συνταχθεί στις άλλες επίσημες γλώσσες και δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης εφόσον οι τελευταίες είχαν επίσης δημοσιευθεί. Έτσι, το εν λόγω άρθρο προϋποθέτει ότι τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα προβαίνουν σε επιλογή των πράξεων που θα αποτελέσουν το αντικείμενο δημοσιεύσεως στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και δεν αποκλείει ότι μπορεί ορισμένες πράξεις να μη δημοσιεύονται. Κατά συνέπεια, το άρθρο 58 της Πράξεως Προσχωρήσεως του 2003 δεν απαιτούσε τη δημοσίευση στην εν λόγω Επίσημη Εφημερίδα των κατευθυντήριων γραμμών του 2002 στην πολωνική γλώσσα.

38 Κατά τα λοιπά, πρέπει να τονιστεί ότι το Δικαστήριο έχει ήδη αρνηθεί την ύπαρξη γενικής αρχής του δικαίου της Ενώσεως δυνάμει της οποίας οτιδήποτε μπορεί να επηρεάσει τα συμφέροντα ενός πολίτη της Ενώσεως πρέπει να συντάσσεται, σε όλες τις περιπτώσεις, στη γλώσσα του (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2003, C‑361/01 P, Kik κατά ΓΕΕΑ, Συλλογή 2003, σ. I‑8283, σκέψεις 82 και 83).

39 Κατόπιν των προεκτεθέντων, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 58 της Πράξεως Προσχωρήσεως του 2003 έχει την έννοια ότι δεν αποκλείει τη δυνατότητα μιας ΕΚΑ να αναφέρεται στις κατευθυντήριες γραμμές του 2002 σε απόφαση με την οποία η εν λόγω αρχή επιβάλλει ορισμένες κανονιστικές υποχρεώσεις σε φορέα παροχής υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, μολονότι οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη γλώσσα του οικείου κράτους μέλους, παρά το ότι αυτή αποτελεί επίσημη γλώσσα της Ενώσεως.

Επί των δικαστικών εξόδων

40 Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (δεύτερο τμήμα) αποφαίνεται:

Το άρθρο 58 της πράξεως περί των όρων προσχωρήσεως της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Εσθονίας, της Κυπριακής Δημοκρατίας, της Δημοκρατίας της Λεττονίας, της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, της Δημοκρατίας της Ουγγαρίας, της Δημοκρατίας της Μάλτας, της Δημοκρατίας της Πολωνίας, της Δημοκρατίας της Σλοβενίας και της Σλοβακικής Δημοκρατίας και των προσαρμογών των Συνθηκών επί των οποίων βασίζεται η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει την έννοια ότι δεν αποκλείει τη δυνατότητα μιας εθνικής κανονιστικής αρχής να αναφέρεται στις κατευθυντήριες γραμμές του 2002 σε απόφαση με την οποία η εν λόγω αρχή επιβάλλει ορισμένες κανονιστικές υποχρεώσεις σε φορέα παροχής υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών, μολονότι οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν έχουν δημοσιευθεί στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη γλώσσα του οικείου κράτους μέλους, παρά το ότι αυτή αποτελεί επίσημη γλώσσα της Ενώσεως.

(υπογραφές)