ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

MACIEJ SZPUNAR

της 30ής Απριλίου 2020 ( 1 )

Υπόθεση C‑253/19

MH,

NI

κατά

OJ,

Novo Banco SA

[αίτηση του Tribunal da Relação de Guimarães

(εφετείου του Guimarães, Πορτογαλία)

για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

«Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Διαδικασίες αφερεγγυότητας – Διεθνής δικαιοδοσία – Κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη»

I. Εισαγωγή

1. Η έννοια «κέντρο των κύριων συμφερόντων» αποτελούσε τον ακρογωνιαίο λίθο του συστήματος που θεσπίστηκε με τον κανονισμό (ΕΚ) 1346/2000 ( 2 ). Η έννοια αυτή περιλαμβανόταν στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού και χρησιμοποιούνταν ως κριτήριο καθορισμού των δικαστηρίων που έχουν διεθνή δικαιοδοσία για την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας έναντι του οφειλέτη. Κατά συνέπεια, ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να ερμηνεύεται η έννοια αυτή αποσαφηνίστηκε ευρέως χάρη στη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τις διαδικασίες που κινούνται έναντι νομικών προσώπων ( 3 ). Ωστόσο, το Δικαστήριο δεν είχε μέχρι σήμερα την ευκαιρία να εξετάσει την ερμηνεία της έννοιας αυτής στο πλαίσιο των φυσικών προσώπων που δεν ασκούν επιχειρηματική ή άλλη ανεξάρτητη επαγγελματική δραστηριότητα, τα οποία απολαύουν της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων και των εργαζομένων.

2. Ο κανονισμός 1346/2000 καταργήθηκε από τον κανονισμό (ΕΕ) 2015/848 ( 4 ), ο οποίος χρησιμοποιεί επίσης την έννοια «κέντρο των κύριων συμφερόντων». Στο πλαίσιο της υπό κρίση υπόθεσης τίθεται το ακόλουθο ερώτημα: μπορεί η σχετική με την εν λόγω έννοια νομολογία του Δικαστηρίου, η οποία έχει διαμορφωθεί στο πλαίσιο του κανονισμού 1346/2000, να εφαρμοσθεί –και αν ναι, σε ποιο βαθμό– σε διαδικασία κινηθείσα έναντι φυσικού προσώπου ευρισκομένου στην προαναφερθείσα κατάσταση; Επομένως, η υπόθεση αυτή παρέχει στο Δικαστήριο την ευκαιρία να αποφανθεί επί της διεθνούς δικαιοδοσίας σε υποθέσεις αφερεγγυότητας όσον αφορά οποιοδήποτε πρόσωπο που δεν ασκεί ανεξάρτητη δραστηριότητα, το οποίο ασκεί το δικαίωμά του ελεύθερης κυκλοφορίας και διατηρεί την περιουσία του στο κράτος μέλος της προγενέστερης συνήθους διαμονής του.

II. Το νομικό πλαίσιο

3. Το άρθρο 3 του κανονισμού 2015/848, το οποίο επιγράφεται «Διεθνής δικαιοδοσία», ορίζει στην παράγραφό του 1 τα εξής: «Αρμόδια για την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας είναι τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη (“κύρια διαδικασία αφερεγγυότητας”). Το “κέντρο των κύριων συμφερόντων” θα πρέπει να αντιστοιχεί στον τόπο όπου ο οφειλέτης ασκεί συνήθως τη διοίκηση των συμφερόντων του και, συνεπώς, είναι τόπος επαληθεύσιμος από τους τρίτους. Για τις εταιρείες και τα νομικά πρόσωπα τεκμαίρεται, μέχρις αποδείξεως του εναντίου, ότι κέντρο των κύριων συμφερόντων είναι ο τόπος της καταστατικής έδρας. Το τεκμήριο αυτό ισχύει μόνο εφόσον η συνήθης διαμονή δεν έχει μεταφερθεί σε άλλο κράτος μέλος εντός του τριμήνου που προηγείται της αίτησης για την έναρξη διαδικασίας αφερεγγυότητας. Για τα φυσικά πρόσωπα που ασκούν ανεξάρτητη επιχειρηματική ή επαγγελματική δραστηριότητα, ως κέντρο των κύριων συμφερόντων τεκμαίρεται ο τόπος της κύριας επιχειρηματικής δραστηριότητας του προσώπου, μέχρις αποδείξεως του εναντίου. Το τεκμήριο αυτό ισχύει μόνο εφόσον ο τόπος της κύριας επιχειρηματικής δραστηριότητας του προσώπου δεν έχει μεταφερθεί σε άλλο κράτος μέλος εντός του τριμήνου που προηγείται της αίτησης για την έναρξη διαδικασίας αφερεγγυότητας. Για οποιοδήποτε άλλο φυσικό πρόσωπο που [δεν] ασκεί ανεξάρτητη επιχειρηματική ή επαγγελματική δραστηριότητα, ως κέντρο των κύριων συμφερόντων τεκμαίρεται ο τόπος της συνήθους διαμονής του προσώπου μέχρις αποδείξεως του εναντίου. Το τεκμήριο αυτό ισχύει μόνο εφόσον η συνήθης διαμονή δεν έχει μεταφερθεί σε άλλο κράτος μέλος εντός του εξαμήνου που προηγείται της αίτησης για έναρξη διαδικασίας αφερεγγυότητας.»

III. Τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως της κύριας δίκης, το προδικαστικό ερώτημα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

4. Οι εκκαλούντες, οι οποίοι είναι σύζυγοι, διαμένουν από το 2016 στο Norfolk (Ηνωμένο Βασίλειο) όπου ασκούν μισθωτή δραστηριότητα. Το ζεύγος ζήτησε από τα πορτογαλικά δικαστήρια να κηρύξουν την αφερεγγυότητά του. Το πρωτοβάθμιο δικαστήριο έκρινε ότι δεν έχει διεθνή δικαιοδοσία να αποφανθεί επί της αιτήσεώς τους, κρίνοντας ότι, δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848, το κέντρο των κύριων συμφερόντων τους ήταν ο τόπος της συνήθους διαμονής τους, ήτοι το Ηνωμένο Βασίλειο.

5. Οι εκκαλούντες άσκησαν έφεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, υποστηρίζοντας ότι η εν λόγω απόφαση στηρίχθηκε σε εσφαλμένη ερμηνεία των κανόνων του κανονισμού 2015/848. Συναφώς, υποστήριξαν ότι, στον βαθμό που το μοναδικό ακίνητο, του οποίου ήταν κύριοι, βρισκόταν στην Πορτογαλία, όπου πραγματοποιήθηκαν όλες οι συναλλαγές που είχαν ως αποτέλεσμα την αφερεγγυότητά τους, το κέντρο των κύριων συμφερόντων τους δεν ήταν ο τόπος της συνήθους διαμονής τους, δηλαδή το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά η Πορτογαλία. Εξάλλου, κατά τους εκκαλούντες, δεν υφίσταται σχέση μεταξύ του τόπου της τωρινής διαμονής τους και των πραγματικών περιστατικών που οδήγησαν στην αφερεγγυότητά τους, τα οποία έλαβαν χώρα εξ ολοκλήρου στην Πορτογαλία.

6. Το αιτούν δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες όσον αφορά την ορθή ερμηνεία του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 2015/848 και διερωτάται, ειδικότερα, ως προς τα κριτήρια που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για την ανατροπή του μαχητού τεκμηρίου που προβλέπει η διάταξη αυτή για τα φυσικά πρόσωπα που δεν ασκούν επιχειρηματική ή άλλη ανεξάρτητη επαγγελματική δραστηριότητα, η οποία διάταξη ορίζει ότι, για τα πρόσωπα αυτά, ως κέντρο των κύριων συμφερόντων τεκμαίρεται, μέχρις αποδείξεως του εναντίου, ο τόπος της συνήθους διαμονής του ενδιαφερομένου προσώπου.

7. Συναφώς, το εν λόγω δικαστήριο υπογραμμίζει ότι η αιτιολογική σκέψη 30 του ίδιου κανονισμού εκθέτει ότι, για τα φυσικά πρόσωπα που δεν ασκούν επιχειρηματική ή άλλη ανεξάρτητη επαγγελματική δραστηριότητα, το τεκμήριο αυτό θα πρέπει να είναι μαχητό, για παράδειγμα, όταν το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη βρίσκεται εκτός του κράτους μέλους της συνήθους διαμονής του.

8. Υπό αυτές τις συνθήκες, το αιτούν δικαστήριο, με απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 2019, που περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 26 Μαρτίου 2019, αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα: «Δυνάμει του κανονισμού [2015/848], έχουν τα δικαστήρια κράτους μέλους διεθνή δικαιοδοσία για την έναρξη της κύριας διαδικασίας αφερεγγυότητας ενός πολίτη του οποίου το μοναδικό ακίνητο βρίσκεται στο εν λόγω κράτος, αλλά ο οποίος έχει τη συνήθη διαμονή του, όπως και η οικογένειά του, σε άλλο κράτος μέλος, όπου ασκεί επαγγελματική δραστηριότητα ως μισθωτός;»

9. Η Πορτογαλική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις. Ελλείψει σχετικού αιτήματος των ενδιαφερομένων, το Δικαστήριο αποφάσισε να μην διεξαχθεί επ’ ακροατηρίου συζήτηση.

IV. Ανάλυση

10. Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινιστεί αν το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο και τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848 έχει την έννοια ότι το τεκμήριο που προβλέπει το τελευταίο αυτό εδάφιο μπορεί να ανατραπεί υπέρ κράτους μέλους στο έδαφος του οποίου βρίσκεται το μοναδικό ακίνητο του οφειλέτη, ο οποίος είναι φυσικό πρόσωπο που δεν ασκεί επιχειρηματική ή άλλη ανεξάρτητη επαγγελματική δραστηριότητα. Σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινιστεί ποια στοιχεία πρέπει να συντρέχουν προκειμένου το τεκμήριο αυτό να ανατραπεί υπέρ του εν λόγω κράτους μέλους.

11. Επισημαίνεται ότι, με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο δεν διευκρινίζει τις διατάξεις του κανονισμού 2015/848 των οποίων η ερμηνεία ζητείται. Εντούτοις, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει σαφώς ότι το εν λόγω δικαστήριο διατηρεί αμφιβολίες ως προς την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στο άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο και τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού αυτού. Κατά συνέπεια, προτείνω να νοηθεί το προδικαστικό ερώτημα σύμφωνα με τη διατύπωση που παρατίθεται στο σημείο 10 των παρουσών προτάσεων. Πράγματι, κατά πάγια νομολογία, το Δικαστήριο μπορεί να αναδιατυπώσει, εφόσον είναι αναγκαίο, τα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί. Επιπλέον, το Δικαστήριο ενδέχεται να χρειαστεί να λάβει υπόψη κανόνες του δικαίου της Ένωσης στους οποίους δεν αναφέρθηκε το εθνικό δικαστήριο με το ερώτημά του ( 5 ).

12. Στο πλαίσιο αυτό, κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο και τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848, διεθνή δικαιοδοσία για την έναρξη της κύριας διαδικασίας αφερεγγυότητας έχουν τα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη ( 6 ). Όσον αφορά τα φυσικά πρόσωπα που δεν ασκούν επιχειρηματική ή άλλη ανεξάρτητη επαγγελματική δραστηριότητα, ως κέντρο των κύριων συμφερόντων τους τεκμαίρεται, μέχρις αποδείξεως του εναντίου, ο τόπος της συνήθους διαμονής τους ( 7 ). Είναι δεδομένο ότι οι εκκαλούντες εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία προσώπων.

13. Κατά συνέπεια, αν το κέντρο των κύριων συμφερόντων των εκκαλούντων αντιστοιχεί στον τόπο της συνήθους διαμονής τους, ήτοι στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα πορτογαλικά δικαστήρια δεν έχουν διεθνή δικαιοδοσία για την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας. Για να έχουν διεθνή δικαιοδοσία, θα πρέπει το τεκμήριο του άρθρου 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848 να ανατραπεί υπέρ του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το μοναδικό ακίνητο των εκκαλούντων, ήτοι της Πορτογαλίας. Για να δοθεί λυσιτελής απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα, πρέπει, ευθύς εξαρχής, να προσδιοριστεί σε ποιες περιστάσεις μπορεί να ανατραπεί το εν λόγω τεκμήριο και, στη συνέχεια, να προσδιοριστούν τα στοιχεία που πρέπει να συντρέχουν προκειμένου να έχουν διεθνή δικαιοδοσία τα δικαστήρια κράτους μέλους άλλου από εκείνο της συνήθους διαμονής, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού.

14. Η Πορτογαλική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το γεγονός ότι κάποιος είναι κύριος ενός και μόνον ακινήτου το οποίο βρίσκεται σε άλλο κράτος μέλος δεν μπορεί, κατ’ αρχήν, να θεωρηθεί επαρκές στοιχείο για την ανατροπή του τεκμηρίου αυτού. Η Επιτροπή εκτιμά ότι το εν λόγω τεκμήριο μπορεί να ανατραπεί μόνον αν το μοναδικό ακίνητο που έχει στην κυριότητά του ο οφειλέτης βρίσκεται σε άλλο κράτος μέλος και αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών του στοιχείων και αν υπάρχουν σημαντικοί παράγοντες που δείχνουν σαφώς ότι το κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη βρίσκεται στο εν λόγω κράτος μέλος.

15. Στο πλαίσιο αυτό, ενώ η Πορτογαλική Κυβέρνηση στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με τον κανονισμό που προηγήθηκε του κανονισμού 2015/848, ήτοι τον κανονισμό 1346/2000, η Επιτροπή φαίνεται να είναι πιο διστακτική όσον αφορά τη δυνατότητα εφαρμογής της νομολογίας αυτής στις περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, για διευκρινισθεί αν το τεκμήριο του άρθρου 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848 μπορεί να ανατραπεί, πρέπει να ληφθεί υπόψη η νομολογία σχετικά με τη σύμβαση για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές ( 8 ). Κατ’ ουσίαν, πρέπει να εξεταστεί αν συντρέχουν περιστάσεις που καθιστούν δυνατό να αποδειχθεί ότι μια υπόθεση συνδέεται πιο στενά με κράτος μέλος άλλο από αυτό που προσδιορίζεται με το τεκμήριο.

16. Προκειμένου να δώσω χρήσιμη απάντηση στο αιτούν δικαστήριο, θα εξετάσω, ευθύς εξαρχής, τη δυνατότητα εφαρμογής του κανονισμού 2015/848 στη διαδικασία της κύριας δίκης (τίτλος A). Στη συνέχεια, θα εξετάσω τη δυνατότητα η νομολογία που διαμορφώθηκε στο πλαίσιο του κανονισμού 1346/2000 να εφαρμοστεί στο πλαίσιο του κανονισμού 2015/848 και στις περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως (τίτλος B). Τέλος, θα εξετάσω αν οι περιστάσεις αυτές είναι ικανές να ανατρέψουν το τεκμήριο του άρθρου 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848 και να παράσχουν στα πορτογαλικά δικαστήρια τη δυνατότητα να κρίνουν ότι έχουν διεθνή δικαιοδοσία δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού (τίτλος Γ).

Α. Επί της δυνατότητας εφαρμογής του κανονισμού 2015/848

17. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι πρέπει να ερμηνευθεί ο κανονισμός 2015/848 προκειμένου να διαπιστωθεί αν τα πορτογαλικά δικαστήρια έχουν διεθνή δικαιοδοσία για την έναρξη της διαδικασίας αφερεγγυότητας έναντι των εκκαλούντων.

18. Συναφώς, κατά το άρθρο του 92, ο κανονισμός 2015/848 εφαρμόζεται, κατ’ αρχήν, από τις 26 Ιουνίου 2017. Εξάλλου, το άρθρο 84, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού προβλέπει ότι οι διατάξεις του εφαρμόζονται μόνο στις διαδικασίες αφερεγγυότητας που άρχισαν μετά την ημερομηνία αυτή.

19. Το ζήτημα αν κατόπιν αιτήσεως των εκκαλούντων έπρεπε να κινηθεί διαδικασία αφερεγγυότητας ανέκυψε πιθανώς αφότου αυτοί καθιέρωσαν ως τόπο συνήθους διαμονής τους το Ηνωμένο Βασίλειο, ήτοι κατά τη διάρκεια του 2016. Επομένως, δεν μπορεί να αποκλειστεί, όπως θεωρεί το αιτούν δικαστήριο, ότι ο κανονισμός 2015/848 έχει εφαρμογή επί της αιτήσεως που υπέβαλαν οι εκκαλούντες ενώπιον του πορτογαλικού δικαστηρίου. Ως εκ τούτου, ελλείψει περιστάσεων ικανών να στηρίξουν το συμπέρασμα ότι ο κανονισμός 2015/848 δεν έχει εφαρμογή στη διαφορά της κύριας δίκης και λαμβανομένης υπόψη της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ του Δικαστηρίου και του αιτούντος δικαστηρίου, φρονώ ότι ακριβώς αυτός ο κανονισμός πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ερμηνείας στην υπό κρίση υπόθεση.

20. Για λόγους πληρότητας, επισημαίνω ότι η αιτιολογική σκέψη 25 του κανονισμού 2015/848 εκθέτει ότι ο εν λόγω κανονισμός εφαρμόζεται μόνο σε διαδικασίες έναντι οφειλέτη του οποίου το κέντρο των κύριων συμφερόντων βρίσκεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Στην απόφαση Schmid ( 9 ), το Δικαστήριο επιβεβαίωσε τον δεσμευτικό χαρακτήρα της αρχής αυτής, η οποία διατυπωνόταν σε ανάλογη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1346/2000. Επομένως, το γεγονός ότι οφειλέτης έχει την κατοικία του σε κράτος μέλος το οποίο δεν εφαρμόζει τον εν λόγω κανονισμό ή σε τρίτο κράτος δεν αποκλείει αυτομάτως τη δυνατότητα εφαρμογής του κανονισμού αυτού ως προς τον εν λόγω οφειλέτη. Εν πάση περιπτώσει, το Ηνωμένο Βασίλειο δεν ενέπιπτε σε καμία από τις κατηγορίες αυτές όσον αφορά την πιθανή ημερομηνία προσφυγής στο πορτογαλικό δικαστήριο. Η αιτιολογική σκέψη 87 του κανονισμού 2015/848 υπενθυμίζει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο μετείχε στην έκδοση και εφαρμογή του κανονισμού αυτού ( 10 ).

Β. Επί της επιρροής της προγενέστερης νομολογίας σχετικά με τον κανονισμό 1346/2000 υπό το πρίσμα του κανονισμού 2015/848

21. Στο πλαίσιο τόσο του κανονισμού 2015/848 όσο και του κανονισμού 1346/2000, η έννοια «κέντρο των κύριων συμφερόντων» χρησιμοποιείται ως κριτήριο υπαγωγής στον κανόνα διεθνούς δικαιοδοσίας που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, των κανονισμών αυτών, βάσει του οποίου προσδιορίζονται τα δικαστήρια που έχουν διεθνή δικαιοδοσία για την έναρξη της κύριας διαδικασίας αφερεγγυότητας. Εξάλλου, στον κανονισμό 2015/848, όπως στη λύση που είχε γίνει δεκτή στο πλαίσιο του προηγούμενου κανονισμού, το κριτήριο υπαγωγής, που είναι το κέντρο των κύριων συμφερόντων, καθορίζει, εμμέσως, το εφαρμοστέο δίκαιο στα ζητήματα που αφορούν την αφερεγγυότητα ( 11 ).

22. Έχει καθιερωθεί από τη νομολογία ότι η έννοια «κέντρο των κύριων συμφερόντων» του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 1346/2000 έχει αυτοτελές περιεχόμενο και, κατά συνέπεια, πρέπει να ερμηνεύεται με ομοιόμορφο και ανεξάρτητο από τις εθνικές νομοθεσίες τρόπο ( 12 ). Όπως προκύπτει από το σημείο 21 των παρουσών προτάσεων, ο κανονισμός 2015/848 υιοθετεί, τουλάχιστον σε γενικές γραμμές, τις λύσεις του κανονισμού 1346/2000. Επομένως, η έννοια «κέντρο των κύριων συμφερόντων» πρέπει να εξακολουθήσει να θεωρείται αυτοτελής έννοια του δικαίου της Ένωσης.

23. Στο πλαίσιο αυτό, είναι βεβαίως αληθές ότι, σε αντίθεση με τον προηγούμενο, ο κανονισμός 2015/848 δεν εφαρμόζεται μόνο στις διαδικασίες που έχουν ως αποτέλεσμα τη μερική ή ολική απαλλοτρίωση της περιουσίας του αφερέγγυου οφειλέτη ( 13 ). Ωστόσο, λαμβανομένης υπόψη της συνέχειας μεταξύ των δύο αυτών κανονισμών, το γεγονός ότι το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 2015/848 είναι διευρυμένο δεν είναι ικανό να μεταβάλει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ερμηνεύεται η έννοια «κέντρο των κύριων συμφερόντων». Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από το γεγονός ότι, ενίοτε, αν το προβλέπει το εφαρμοστέο δίκαιο στον τομέα της αφερεγγυότητας, η φύση της διαδικασίας μπορεί να μεταβληθεί κατά τη διάρκεια της εξέλιξής της. Συγκεκριμένα, κατά τον λεγόμενο κανόνα της «αρχής της perpetuatio fori», το γεγονός αυτό δεν πρέπει να επηρεάζει τη διεθνή δικαιοδοσία του επιληφθέντος δικαστηρίου.

24. Αντιθέτως, στο μέτρο που ο κανονισμός 2015/848 αφορά φυσικό πρόσωπο που δεν ασκεί ανεξάρτητη δραστηριότητα, οι λύσεις που προκρίθηκαν στο πλαίσιο του εν λόγω κανονισμού, όσον αφορά τις διευκρινίσεις σχετικά με την έννοια του όρου «κέντρο των κύριων συμφερόντων» καθώς και τα τεκμήρια που προβλέπει ο εν λόγω κανονισμός, ενδέχεται να δημιουργούν αμφιβολίες ως προς τη δυνατότητα εφαρμογής της προγενέστερης νομολογίας υπό το πρίσμα του εν λόγω κανονισμού.

1. Η έννοια «κέντρο των κύριων συμφερόντων»

25. Ο κανονισμός 1346/2000 δεν περιείχε ορισμό της έννοιας «κέντρο των κύριων συμφερόντων». Υπό το κράτος του εν λόγω κανονισμού, το περιεχόμενο της εν λόγω έννοιας αποσαφηνιζόταν με την αιτιολογική σκέψη 13 του κανονισμού αυτού, κατά την οποία «[τ]ο “κέντρο των κύριων συμφερόντων” θα πρέπει να αντιστοιχεί στον τόπο όπου ο οφειλέτης ασκεί συνήθως τη διοίκηση των συμφερόντων του και, συνεπώς, είναι τόπος αναγνωρίσιμος από τους τρίτους». Ο κανονισμός 2015/848 χρησιμοποιεί a priori, στο άρθρο του 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, την έννοια «κέντρο των κύριων συμφερόντων» που περιλαμβανόταν στην αιτιολογική σκέψη 13 του κανονισμού 1346/2000.

26. Πάντως, η αιτιολογική σκέψη 13 του κανονισμού 1346/2000 φαινόταν να αναγνωρίζει έναν σύνδεσμο μεταξύ του τόπου όπου ο οφειλέτης διαχειρίζεται συνήθως τα συμφέροντά του και του γεγονότος ότι ο τόπος αυτός πρέπει είναι αναγνωρίσιμος από τους τρίτους. Πράγματι, η εν λόγω αιτιολογική σκέψη ανέφερε ότι «το “κέντρο των κύριων συμφερόντων” θα πρέπει να αντιστοιχεί στον τόπο όπου ο οφειλέτης ασκεί συνήθως τη διοίκηση των συμφερόντων του και, συνεπώς, είναι τόπος αναγνωρίσιμος από τους τρίτους» ( 14 ). Αντιθέτως, το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 2015/848 δεν επανέλαβε τον όρο «donc» («συνεπώς») ( 15 ).

27. Εντούτοις, δεν θεωρώ ότι η διαφοροποίηση αυτή είναι ικανή να μεταβάλει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να καθορίζεται ο τόπος όπου βρίσκεται το κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη σε σχέση με αυτόν που γινόταν δεκτός υπό το κράτος του κανονισμού 1346/2000.

28. Η αναφορά στον τόπο που «συνεπώς είναι αναγνωρίσιμος από τους τρίτους» σήμαινε ότι ο τόπος στον οποίο ο οφειλέτης διαχειριζόταν συνήθως τα συμφέροντά του έπρεπε να προσδιορίζεται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων, πράγμα που ήταν αναγκαίο προκειμένου ο τόπος αυτός να είναι αναγνωρίσιμος από τους τρίτους. Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο έχει κρίνει μέχρι σήμερα, στη νομολογία του σχετικά με τον κανονισμό 1346/2000, ότι το κέντρο των κύριων συμφερόντων πρέπει να εντοπίζεται με γνώμονα αντικειμενικά και συγχρόνως αναγνωρίσιμα από τους τρίτους κριτήρια ( 16 ).

29. Όσον αφορά τον κανονισμό 2015/848, η προσφυγή στα αντικειμενικά κριτήρια παραμένει κρίσιμη προκειμένου να διασφαλιστεί ότι ένας κανόνας διεθνούς δικαιοδοσίας εγγυάται την ασφάλεια δικαίου και την προβλεψιμότητα ως προς τον προσδιορισμό του δικαστηρίου που έχει διεθνή δικαιοδοσία. Η εν λόγω ασφάλεια δικαίου και η εν λόγω προβλεψιμότητα έχουν ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθόσον, όπως στο πλαίσιο του κανονισμού 1346/2000, ο προσδιορισμός του δικαστηρίου που έχει διεθνή δικαιοδοσία συμπαρασύρει, σύμφωνα με το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 2015/848, εκείνον της εφαρμοστέας νομοθεσίας ( 17 ).

30. Εξάλλου, ένας άλλος ειδικός σκοπός των κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας και άρσεως συγκρούσεων οι οποίοι περιέχονται στον κανονισμό 2015/848 είναι, όπως αναφέρει η αιτιολογική σκέψη 5 του εν λόγω κανονισμού, ότι «δεν πρέπει να υπάρχουν κίνητρα για τα μέρη να μεταφέρουν τα περιουσιακά τους στοιχεία ή τις νομικές διαφορές τους από ένα κράτος μέλος σε άλλο επιδιώκοντας να βελτιώσουν τη νομική τους θέση εις βάρος του γενικού συνόλου των πιστωτών (“φόρουμ shopping”)». Η χρησιμοποίηση αντικειμενικών κριτηρίων για τον καθορισμό του τόπου του κέντρου των κύριων συμφερόντων καθιστά επίσης δυνατό τον περιορισμό της χρήσεως τέτοιων πρακτικών από τους οφειλέτες.

31. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, στο πλαίσιο του κανονισμού 2015/848, ο τόπος στον οποίο ο οφειλέτης διαχειρίζεται συνήθως τα συμφέροντά του πρέπει να καθορίζεται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων τα οποία θα πρέπει να είναι εξακριβώσιμα από τρίτους.

2. Τα τεκμήρια του κανονισμού 2015/848

32. Ο νομοθέτης της Ένωσης δεν περιορίστηκε να επαναλάβει την αιτιολογική σκέψη 13 του κανονισμού 1346/2000 και να της δώσει δεσμευτικό χαρακτήρα στο πλαίσιο του κανονισμού 2015/848. Συγκεκριμένα, ενώ ο κανονισμός 1346/2000 προέβλεπε μόνον ένα τεκμήριο σχετικά με τις εταιρίες και τα νομικά πρόσωπα, το άρθρο 3 παράγραφος 1, δεύτερο έως τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848 θεσπίζει τρία διαφορετικά τεκμήρια τα οποία εφαρμόζονται σε τρεις κατηγορίες οφειλετών, ήτοι, πρώτον, στις εταιρίες και τα νομικά πρόσωπα, δεύτερον, στα φυσικά πρόσωπα που ασκούν επιχειρηματική ή άλλη ανεξάρτητη επαγγελματική δραστηριότητα και, τρίτον, στα φυσικά πρόσωπα που δεν ασκούν επιχειρηματική ή άλλη ανεξάρτητη επαγγελματική δραστηριότητα.

33. Επιπλέον, ο νομοθέτης της Ένωσης εισήγαγε περιορισμούς, βάσει των οποίων τα τεκμήρια του άρθρου 3, παράγραφος 1, δεύτερο έως τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848 δεν εφαρμόζονται κατά την περίοδο που έπεται της μεταφοράς του τόπου που τεκμαίρεται ότι αποτελεί το κέντρο των κύριων συμφερόντων. Η περίοδος αυτή είναι έξι μήνες για τα φυσικά πρόσωπα που δεν ασκούν ανεξάρτητη δραστηριότητα και τρεις μήνες για τις δύο άλλες κατηγορίες οφειλετών. Είμαι της γνώμης ότι η διάκριση αυτή απορρέει από το γεγονός ότι είναι ευκολότερο για ένα τέτοιο φυσικό πρόσωπο να μεταφέρει τον τόπο που τεκμαίρεται ότι αποτελεί το κέντρο των κύριων συμφερόντων του. Εν πάση περιπτώσει, οι περιορισμοί αυτοί δεν φαίνεται να ασκούν επιρροή στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως ( 18 ).

34. Το τεκμήριο σχετικά με τα φυσικά πρόσωπα που δεν ασκούν ανεξάρτητη δραστηριότητα, το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848, συνίσταται στο ότι, μέχρις αποδείξεως του εναντίου, ως κέντρο των κύριων συμφερόντων των προσώπων αυτών τεκμαίρεται ο τόπος της συνήθους διαμονής τους. Το προδικαστικό ερώτημα αφορά ακριβώς την πτυχή αυτή, δηλαδή το ζήτημα αν, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι το μοναδικό ακίνητο των εκκαλούντων βρίσκεται στην Πορτογαλία, το τεκμήριο μπορεί να ανατραπεί υπέρ του εν λόγω κράτους μέλους.

35. Στο πλαίσιο αυτό, η φύση των τεκμηρίων που προβλέπονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 2015/848, συμπεριλαμβανομένου του τεκμηρίου που προβλέπεται στο τέταρτο εδάφιο της διατάξεως αυτής, μπορεί να δημιουργήσει αμφιβολίες, λαμβανομένου υπόψη του γράμματος του άρθρου 4, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού, κατά το οποίο το δικαστήριο που επιλαμβάνεται αιτήσεως για την έναρξη διαδικασίας αφερεγγυότητας εξετάζει αυτεπαγγέλτως αν έχει διεθνή δικαιοδοσία δυνάμει του άρθρου 3 του εν λόγω κανονισμού. Επιπλέον, η αιτιολογική σκέψη 27 του ίδιου κανονισμού διευκρινίζει ότι, «[π]ριν την έναρξη διαδικασίας αφερεγγυότητας, το αρμόδιο δικαστήριο θα πρέπει να εξετάζει αυτεπαγγέλτως εάν το κέντρο των κύριων συμφερόντων του ή η εγκατάσταση του οφειλέτη βρίσκεται πράγματι εντός της δικαιοδοσίας του».

36. Η ανάγνωση των επόμενων αιτιολογικών σκέψεων του κανονισμού 2015/848 επιρρωννύει την ερμηνεία κατά την οποία η υποχρέωση αυτεπάγγελτης εξετάσεως του ζητήματος της διεθνούς δικαιοδοσίας βαρύνει το επιληφθέν δικαστήριο επίσης όταν πρόκειται για ένα από τα τεκμήρια που προβλέπονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού. Συγκεκριμένα, ενώ οι αιτιολογικές σκέψεις 30 και 31 του κανονισμού 2015/848 αφορούν τα τεκμήρια, η αιτιολογική σκέψη 32 του εν λόγω κανονισμού αναφέρει ότι, «[σ]ε κάθε περίπτωση, εάν από τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης γεννώνται αμφιβολίες σχετικά με τη δικαιοδοσία του δικαστηρίου, το δικαστήριο θα πρέπει να ζητεί από τον οφειλέτη να υποβάλει πρόσθετα αποδεικτικά στοιχεία προκειμένου να τεκμηριώσει τους ισχυρισμούς του και, εφόσον επιτρέπεται από το εφαρμοστέο στη διαδικασία δίκαιο, να παρέχει στους πιστωτές του οφειλέτη τη δυνατότητα να διατυπώσουν τις απόψεις τους για το ζήτημα της δικαιοδοσίας» ( 19 ).

37. Το να υποχρεωθεί ένα δικαστήριο να εξετάσει πού βρίσκεται στην πραγματικότητα το κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη φαίνεται από την πρώτη ματιά ότι δύσκολα μπορεί να συμβιβαστεί με την έννοια των τεκμηρίων, στο μέτρο που αυτά θεσπίζονται, κατ’ ουσίαν, για να απαλλάξουν τον δικαστή από την υποχρέωση να εξετάσει τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως.

38. Μπροστά σε αυτή την προφανή αντίφαση, παρατηρώ ότι, μολονότι ο κανονισμός 1346/2000 δεν περιείχε διάταξη ανάλογη με το άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 2015/848, εντούτοις προέβλεπε, όπως ο κανονισμός 2015/848, τεκμήριο σχετικά με το κέντρο των κύριων συμφερόντων, το οποίο αφορούσε τις εταιρίες και τα νομικά πρόσωπα.

39. Αυτό δεν εμπόδισε το Δικαστήριο να συμπεράνει, στην απόφαση Eurofood IFSC ( 20 ), ότι είναι σύμφυτο με την αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης το επιλαμβανόμενο αιτήσεως για την έναρξη κύριας διαδικασίας αφερεγγυότητας δικαστήριο κράτους μέλους να εξακριβώσει τη διεθνή δικαιοδοσία του υπό το πρίσμα του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 1346/2000, ήτοι να εξετάσει αν το κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη βρίσκεται εντός αυτού του κράτους μέλους.

40. Επομένως, η υποχρέωση που επιβάλλει το άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 2015/848 βάρυνε ήδη τα δικαστήρια των κρατών μελών υπό το κράτος του κανονισμού 1346/2000, μολονότι ο κανονισμός αυτός περιέχει τεκμήριο σχετικά με το κέντρο των κύριων συμφερόντων. Το τεκμήριο αυτό περιλαμβάνεται επίσης στο άρθρο 3, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848 παράλληλα με τα δύο άλλα τεκμήρια σχετικά με τα φυσικά πρόσωπα. Ως εκ τούτου, η νομική αξία του τεκμηρίου αυτού –καθώς και των δύο άλλων που προβλέπονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 2015/848– μένει, κατά τη γνώμη μου, αναλλοίωτη σε σχέση με εκείνη του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 1346/2000.

41. Στο πλαίσιο αυτό, όσον αφορά τη νομική αξία του τεκμηρίου που προβλέπεται υπέρ της καταστατικής έδρας εταιρίας στον κανονισμό 1346/2000, το Δικαστήριο έκρινε, στην απόφαση Eurofood IFSC ( 21 ), ότι το εν λόγω τεκμήριο μπορεί να ανατραπεί μόνον αν αντικειμενικά και αναγνωρίσιμα από τους τρίτους στοιχεία καθιστούν δυνατό να αποδειχθεί η ύπαρξη πραγματικής καταστάσεως διαφορετικής από εκείνη που θεωρείται ότι αντανακλά ο τόπος της καταστατικής έδρας. Συναφώς, το Δικαστήριο διευκρίνισε, στην απόφαση αυτή, ότι το τεκμήριο αυτό μπορεί να ανατραπεί όταν ο οφειλέτης δεν ασκεί δραστηριότητα στο έδαφος του κράτους όπου βρίσκεται η έδρα του ( 22 ) και δέχθηκε, στην απόφαση Interedil ( 23 ), ότι τούτο ισχύει επίσης στην περίπτωση που ο τόπος της κεντρικής διοικήσεως της εταιρίας δεν βρίσκεται στην καταστατική της έδρα.

42. Εξ αυτών συνάγω ότι, όσον αφορά τον κανονισμό 2015/848 και τα τεκμήριά του, συμπεριλαμβανομένου του προβλεπόμενου στο άρθρο του 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, ο τεκμαιρόμενος τόπος του κέντρου των κύριων συμφερόντων αποτελεί επίσης το σημείο αφετηρίας της εξετάσεως που διενεργείται δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού. Στο πλαίσιο της εξετάσεως αυτής, το επιληφθέν αιτήσεως για την έναρξη διαδικασίας αφερεγγυότητας δικαστήριο προβαίνει σε ανάλυση του συνόλου των κρίσιμων στοιχείων προκειμένου να διασφαλίσει ότι το τεκμήριο υπέρ του τόπου της συνήθους διαμονής δεν έχει ανατραπεί ( 24 ). Μόνον όταν τα στοιχεία αυτά, που καθορίζονται βάσει των κριτηρίων τα οποία έχουν θεσπισθεί για τα φυσικά πρόσωπα που δεν ασκούν ανεξάρτητη δραστηριότητα, καθιστούν δυνατό να αποδειχθεί η ύπαρξη πραγματικής καταστάσεως διαφορετικής από εκείνη που θεωρείται ότι αντανακλά ο τόπος της συνήθους διαμονής, μπορεί να ανατραπεί το εν λόγω τεκμήριο.

43. Επομένως, πρέπει να εξεταστεί τι θεωρείται ότι αντικατοπτρίζει η συνήθης διαμονή ως τεκμαιρόμενο κέντρο των κύριων συμφερόντων και, στη συνέχεια, να προσδιοριστούν τα κριτήρια βάσει των οποίων μπορεί να αποδειχθεί η ύπαρξη πραγματικής καταστάσεως διαφορετικής από το αποτέλεσμα της εξετάσεως αυτής.

Γ. Επί της εφαρμογής της προγενέστερης νομολογίας σχετικά με τον κανονισμό 1346/2000 στα φυσικά πρόσωπα που δεν ασκούν ανεξάρτητη δραστηριότητα

1. Η συνήθης διαμονή ως τεκμαιρόμενο κέντρο των κύριων συμφερόντων

44. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι οι εκκαλούντες έχουν τη συνήθη διαμονή τους στο Ηνωμένο Βασίλειο. Χωρίς να επιχειρήσω να προσδιορίσω αν η περίσταση αυτή αντιστοιχεί στην έννοια «συνήθης διαμονή» του άρθρου 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848, παρατηρώ ότι ο εν λόγω κανονισμός δεν ορίζει την έννοια αυτή. Στο μέτρο που από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι πρόθεση του νομοθέτη ήταν να παραπέμψει στο εθνικό δίκαιο για τον καθορισμό του τόπου της συνήθους διαμονής, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η έννοια «συνήθης διαμονή» συνιστά αυτοτελή έννοια του δικαίου της Ένωσης.

45. Βεβαίως, η έννοια αυτή αποτελεί το αντικείμενο της νομολογίας του Δικαστηρίου σχετικά, μεταξύ άλλων, με τον κανονισμό (ΕΚ) 2201/2003 ( 25 ), στο πλαίσιο του οποίου γίνεται αναφορά στη συνήθη διαμονή παιδιού. Εντούτοις, φρονώ ότι τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν υπό το κράτος του κανονισμού αυτού για τον προσδιορισμό του τόπου της συνήθους διαμονής δεν μπορούν να εφαρμοστούν στον κανονισμό 2015/848 προκειμένου να προσδιοριστούν οι λόγοι για τους οποίους τεκμαίρεται ότι η συνήθης διαμονή αποτελεί το κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα όχι στα στοιχεία που αφορούν την κοινωνική ή οικογενειακή κατάσταση ( 26 ), αλλά στα στοιχεία που αφορούν την περιουσιακή κατάσταση του οφειλέτη ( 27 ).

46. Συγκεκριμένα, στο πλαίσιο του κανονισμού 2015/848, ο τόπος της συνήθους διαμονής αποτελεί τον τόπο στον οποίο τεκμαίρεται ότι βρίσκεται το κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη, οπότε ο τόπος αυτός πρέπει επίσης –ή κυρίως– να πληροί τα κριτήρια του άρθρου 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού αυτού, ήτοι να αντιστοιχεί στον τόπο όπου ο οφειλέτης διαχειρίζεται συνήθως τα συμφέροντά του και μπορεί να εξακριβωθεί από τρίτους. Επομένως, η κοινωνική ή οικογενειακή κατάσταση ενός οφειλέτη δεν αποτελεί στοιχείο δυνάμενο να εξακριβωθεί εύκολα από τρίτους. Ασφαλώς, δεν ισχύει το ίδιο για τους διαπροσωπικούς δεσμούς που έχουν οικονομικές συνέπειες, όπως ο συζυγικός δεσμός ή ο δεσμός μεταξύ των μελών του ίδιου νοικοκυριού. Οι δεσμοί αυτοί είναι ικανοί να επηρεάσουν την κατάσταση ενός οφειλέτη όσον αφορά την περιουσία του και, ιδίως, να τον ωθήσουν να πραγματοποιήσει συναλλαγές με τρίτους. Εντούτοις, είμαι της γνώμης ότι τέτοιου είδους δεσμοί πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όχι λόγω της υποκειμενικής τους σημασίας για τον οφειλέτη, αλλά λόγω των οικονομικών τους συνεπειών. Πάντως, στο πλαίσιο του καθορισμού των δικαστηρίων που έχουν διεθνή δικαιοδοσία βάσει του τόπου όπου βρίσκεται το κέντρο των κύριων συμφερόντων, η σχέση μεταξύ μητρικής εταιρίας και της θυγατρικής της διακρίνεται σαφώς από τη σχέση μεταξύ προσώπων που συνδέονται με συγγενικό δεσμό. Στην περίπτωση φυσικού προσώπου που δεν ασκεί ανεξάρτητη δραστηριότητα, η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην οικονομική και την οικογενειακή του κατάσταση αίρεται, ενώ, για τις εταιρίες, δεν τίθεται τέτοιο ζήτημα.

47. Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από την ανάγνωση της εκθέσεως των M. Virgós και E. Schmit ( 28 ), ως προς την οποία γίνεται γενικώς δεκτό ότι αποτελεί πηγή χρήσιμων ενδείξεων για την ερμηνεία του κανονισμού 1346/2000 και, ως εκ τούτου, του κανονισμού 2015/848.

48. Στο σημείο 75 της εκθέσεως αυτής, οι συντάκτες διευκρινίζουν, με διατύπωση παρόμοια με εκείνη της αιτιολογικής σκέψεως 13 του κανονισμού 1346/2000 και του άρθρου 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 2015/848, ότι ο όρος «κέντρο των κύριων συμφερόντων» πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι δηλώνει τον τόπο στον οποίο ο οφειλέτης διαχειρίζεται συνήθως τα συμφέροντά του και, συνεπώς, είναι τόπος αναγνωρίσιμος από τους τρίτους. Οι συντάκτες της εκθέσεως προσθέτουν ότι, με τη χρήση τον όρου «συμφέροντα», υπήρχε η πρόθεση να καλυφθούν όχι μόνον δραστηριότητες εμπορικού, βιομηχανικού ή επαγγελματικού χαρακτήρα, αλλά και κάθε οικονομική δραστηριότητα εν γένει, ούτως ώστε να συμπεριληφθούν οι δραστηριότητες των ιδιωτών, ιδίως αυτές των καταναλωτών. Συναφώς, ακόμη και όσον αφορά τα φυσικά πρόσωπα που δεν ασκούν ανεξάρτητη δραστηριότητα (οι «καταναλωτές»), δεν έγινε αναφορά σε άλλα συμφέροντα πέραν αυτών που έχουν οικονομικό χαρακτήρα. Το κέντρο των οικονομικών συμφερόντων πρέπει να καθορίζεται κυρίως βάσει των στοιχείων που αφορούν τα συμφέροντα αυτά.

49. Λαμβανομένων υπόψη των προεκτεθέντων, φρονώ ότι μια πραγματική κατάσταση διαφέρει από εκείνη που θεωρείται ότι αντανακλά ο τόπος της συνήθους διαμονής όταν η συνήθης διαμονή δεν εκπληρώνει τον ρόλο της ως τόπου λήψεως των οικονομικών αποφάσεων του οφειλέτη, ως τόπου όπου αποκτάται και δαπανάται η πλειονότητα των εισοδημάτων του ή ως τόπου στον οποίο βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών του στοιχείων. Ακριβώς υπό τις περιστάσεις αυτές, το τεκμήριο του άρθρου 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848 μπορεί να ανατραπεί.

50. Στο πλαίσιο αυτό, εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει αν το μοναδικό ακίνητο των εκκαλούντων που βρίσκεται στην Πορτογαλία συνιστά το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών τους στοιχείων. Σε μια τέτοια περίπτωση, το τεκμήριο του άρθρου 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848 μπορεί να ανατραπεί και το εν λόγω δικαστήριο πρέπει να κρίνει αν το στοιχείο αυτό αρκεί για να γίνει δεκτό ότι το κέντρο των κύριων συμφερόντων των εκκαλούντων βρίσκεται στο εν λόγω κράτος μέλος.

51. Επομένως, απομένει πλέον να προσδιοριστούν τα στοιχεία που μπορούν να ανατρέψουν το τεκμήριο αυτό υπέρ του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το μοναδικό ακίνητο ενός οφειλέτη.

2. Τα στοιχεία που μπορούν να ανατρέψουν το τεκμήριο

52. Αναφερόμενη στην απόφαση Interedil ( 29 ), η Πορτογαλική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι, στην περίπτωση των φυσικών προσώπων, το κέντρο των κύριων συμφερόντων τους αντιστοιχεί στον τόπο όπου βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας τους ή στον τόπο όπου βρίσκονται οι περισσότεροι από τους οικονομικούς, κοινωνικούς και οικογενειακούς δεσμούς τους, βάσει συνολικής εκτιμήσεως και λαμβανομένης υπόψη της οπτικής γωνίας των τωρινών ή των δυνητικών πιστωτών. Στο πλαίσιο αυτό, η θεωρία επισημαίνει ότι το επιληφθέν δικαστήριο λαμβάνει υπόψη πολλά κριτήρια, όπως η ύπαρξη συμβάσεως μισθώσεως ή τίτλου ιδιοκτησίας, το μέγεθος της κατοικίας, η κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος, τα έξοδα της καθημερινής ζωής, η παρουσία ή μη της οικογένειας επί τόπου, η σύμβαση εργασίας, η γνώση της γλώσσας ή ακόμη ο τόπος όπου βρίσκονται τα χρέη και τα περιουσιακά στοιχεία του προσώπου ( 30 ).

53. Οι προπαρατεθείσες εκτιμήσεις, οι οποίες αφορούν τα στοιχεία που ενδέχεται να είναι κρίσιμα κατά την εξέταση που πραγματοποιείται δυνάμει του άρθρου 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 2015/848, χρήζουν, κατά την άποψή μου, ορισμένων σημαντικών διευκρινίσεων.

54. Πρώτον, είναι μεν αληθές ότι ο νομοθέτης της Ένωσης προσδιόρισε τα τεκμήρια που προβλέπονται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 2015/848, συμπεριλαμβανομένου του τεκμηρίου που αφορά τα φυσικά πρόσωπα που δεν ασκούν ανεξάρτητη δραστηριότητα, με τις επεξηγήσεις που παρατίθενται στην αιτιολογική σκέψη 30 του εν λόγω κανονισμού. Η εν λόγω αιτιολογική σκέψη επισημαίνει, μεταξύ άλλων, ότι, «[σ]ε περίπτωση φυσικού προσώπου […], το τεκμήριο αυτό θα πρέπει να είναι μαχητό, για παράδειγμα, όταν το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη βρίσκεται εκτός του κράτους μέλους της συνήθους διαμονής του» ( 31 ). Επικαλούμενοι το χωρίο αυτό, οι εκκαλούντες ισχυρίζονται ότι αυτό παρέχει εν προκειμένω στα πορτογαλικά δικαστήρια τη διεθνή δικαιοδοσία να εκδικάσουν την κατατεθείσα αίτηση.

55. Εντούτοις, όπως υπογραμμίζουν η Πορτογαλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή, οι καταστάσεις στις οποίες αναφέρεται η εν λόγω αιτιολογική σκέψη αποτελούν απλώς παραδείγματα περιπτώσεων στις οποίες το τεκμήριο του άρθρου 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848 μπορεί («θα ήταν δυνατό») να ανατραπεί ( 32 ). Αντιθέτως, το γεγονός και μόνον ότι συντρέχουν οι περιστάσεις που μνημονεύονται στην εν λόγω αιτιολογική σκέψη δεν σημαίνει ότι το τεκμήριο ανατρέπεται αυτομάτως υπέρ κράτους μέλους. Επομένως, ο εντοπισμός των περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη αποτελεί ένα από τα στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά την εξέταση του ζητήματος αν το τεκμήριο μπορεί ή όχι να ανατραπεί υπέρ κράτους μέλους.

56. Πράγματι, το να θεωρηθεί ότι ένα μόνο περιουσιακό στοιχείο είναι ικανό να μεταφέρει το κέντρο των κύριων συμφερόντων θα αντέβαινε σε έναν από τους σκοπούς του κανονισμού 2015/848, ήτοι στην αποτροπή του «forum shopping». Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι συνέπειες της ερμηνείας κατά την οποία το τεκμήριο του άρθρου 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848 πρέπει να ανατραπεί υπέρ του κράτους στο έδαφος του οποίου βρίσκεται το μοναδικό ακίνητο του οφειλέτη. Πράγματι, η ερμηνεία αυτή θα είχε ως συνέπεια ότι, όσον αφορά την περίπτωση προσώπου που έχει τη συνήθη διαμονή του σε κράτος μέλος όπου ασκεί μισθωτή δραστηριότητα, αλλά είναι κύριος ακινήτου το οποίο βρίσκεται σε τρίτο κράτος, τα δικαστήρια των κρατών μελών δεν έχουν διεθνή δικαιοδοσία για την έναρξη διαδικασίας αφερεγγυότητας ( 33 ).

57. Δεύτερον, από το γράμμα του άρθρου 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 2015/848, σε συνδυασμό με το τέταρτο εδάφιο της διατάξεως αυτής, μπορούν να συναχθούν χρήσιμα επιχειρήματα, λαμβανομένης υπόψη της ιδιαιτερότητας της καταστάσεως των φυσικών προσώπων που δεν ασκούν ανεξάρτητη δραστηριότητα.

58. Αφενός, από το γεγονός ότι, κατά το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 2015/848, το κέντρο των κύριων συμφερόντων αντιστοιχεί στον τόπο όπου ο οφειλέτης διαχειρίζεται συνήθως τα συμφέροντά του μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι ο τόπος αυτός πρέπει να χαρακτηρίζεται από επαρκή βαθμό σταθερότητας ( 34 ). Όπως προκύπτει από το σημείο 31 των παρουσών προτάσεων, το γεγονός ότι πρόκειται για σταθερό κέντρο διαχειρίσεως των συμφερόντων πρέπει να αποδειχθεί βάσει αντικειμενικών κριτηρίων τα οποία θα πρέπει να είναι εξακριβώσιμα από τρίτους.

59. Αφετέρου, από το γράμμα του άρθρου 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, δεύτερη περίοδος, του κανονισμού 2015/848 προκύπτει επίσης ότι ο τόπος στον οποίο ο οφειλέτης διαχειρίζεται συνήθως τα συμφέροντά του πρέπει να είναι εξακριβώσιμος από τους τρίτους, πράγμα το οποίο συνεπάγεται, με τη σειρά του, ότι στο πλαίσιο αυτό είναι καθοριστική η εντύπωση που δημιουργείται από όλα τα αντικειμενικά στοιχεία ( 35 ).

60. Είναι βεβαίως αληθές ότι ο όρος «τρίτοι» είναι εξαιρετικά ευρύς. Η αιτιολογική σκέψη 28 του κανονισμού 2015/848 διευκρινίζει ότι, «[γ]ια να κριθεί εάν το κέντρο των κύριων συμφερόντων είναι επαληθεύσιμο από τρίτους, θα πρέπει να λαμβάνονται ιδιαίτερα υπόψη οι πιστωτές και η αντίληψή τους όσον αφορά τον τόπο στον οποίο ασκεί τη διαχείριση των συμφερόντων του ο οφειλέτης» ( 36 ). Εξάλλου, στην απόφαση Interedil ( 37 ), το Δικαστήριο επισήμανε ότι η απαίτηση αντικειμενικότητας και η δυνατότητα εξακριβώσεως, στις οποίες αναφερόταν η αιτιολογική σκέψη 13 του κανονισμού 1346/2000, ικανοποιούνται όταν τα αντικειμενικά στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη για τον προσδιορισμό του τόπου στον οποίο η οφειλέτρια εταιρία διαχειρίζεται συνήθως τα συμφέροντά της έχουν δημοσιοποιηθεί ή, τουλάχιστον, χαρακτηρίζονται από επαρκή διαφάνεια, ώστε οι τρίτοι, δηλαδή ιδίως οι δανειστές της εταιρίας, να είναι σε θέση να τα γνωρίζουν.

61. Στο πλαίσιο αυτό, επιβάλλεται η παρατήρηση ότι το προδικαστικό ερώτημα, όπως διατυπώθηκε, αναφέρεται μόνο στο γεγονός ότι ο οφειλέτης είναι κύριος ακινήτου το οποίο βρίσκεται σε κράτος μέλος άλλο από εκείνο της συνήθους διαμονής του, όπου ασκεί μισθωτή δραστηριότητα. Εντούτοις, από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι, ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, οι εκκαλούντες ισχυρίστηκαν επίσης, μεταξύ άλλων, ότι στην Πορτογαλία πραγματοποιήθηκαν όλες οι συναλλαγές και συνήφθησαν όλες οι συμβάσεις που οδήγησαν στην αφερεγγυότητά τους.

62. Τούτου λεχθέντος, όσον αφορά τα φυσικά πρόσωπα που δεν ασκούν ανεξάρτητη δραστηριότητα, φρονώ ότι δεν πρέπει να αποδίδεται αποφασιστική σημασία στη συνολική εντύπωση που έχει δημιουργήσει προγενέστερα η κατάσταση ενός οφειλέτη έναντι των πιστωτών του.

63. Πράγματι, στην Ένωση, η κινητικότητα των προσώπων αυτών είναι σημαντική. Οι πιστωτές τους μπορούν πάντοτε να προβλέψουν τη μεταφορά του κέντρου των συμφερόντων του οφειλέτη και, κατά την αιτιολογική σκέψη 27 του κανονισμού 2015/848, το κέντρο των κύριων συμφερόντων ή η εγκατάσταση του οφειλέτη πρέπει να βρίσκεται πράγματι εντός των ορίων της δικαιοδοσίας του δικαστηρίου που είναι αρμόδιο να επιληφθεί της αιτήσεως για την κίνηση κύριας διαδικασίας αφερεγγυότητας. Εξάλλου, ο εν λόγω κανονισμός προβλέπει επαρκείς εγγυήσεις για την αποτροπή της δόλιας ή καταχρηστικής άγρας δικαστηρίου. Κατά συνέπεια, με την επιφύλαξη της εφαρμογής των εγγυήσεων αυτών, πρέπει να αποδίδεται σημασία κυρίως στα αντικειμενικά στοιχεία που είναι εξακριβώσιμα από τρίτους (τωρινούς και δυνητικούς πιστωτές) όταν υποβάλλεται τέτοια αίτηση.

Δ. Τελικές εκτιμήσεις

64. Για να συνοψίσω την ανάλυσή μου, το τεκμήριο του άρθρου 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848 μπορεί να ανατραπεί στην περίπτωση κατά την οποία ο τόπος της συνήθους διαμονής φυσικού προσώπου που δεν ασκεί ανεξάρτητη δραστηριότητα δεν εκπληρώνει τον ρόλο του ως τόπου λήψεως οικονομικών αποφάσεων του οφειλέτη, ως τόπου στον οποίο αποκτάται και δαπανάται η πλειονότητα των εισοδημάτων του ή ως τόπου στον οποίο βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών του στοιχείων. Εντούτοις, το εν λόγω τεκμήριο δεν μπορεί να ανατραπεί υπέρ του κράτους στο έδαφος του οποίου βρίσκεται το μοναδικό ακίνητο, ελλείψει άλλων στοιχείων από τα οποία προκύπτει ότι το κέντρο των κύριων συμφερόντων του οφειλέτη βρίσκεται σε αυτό το κράτος μέλος. Το γεγονός αυτό μπορεί να αποδειχθεί βάσει αντικειμενικών και εξακριβώσιμων από τους τρίτους (τωρινούς και δυνητικούς πιστωτές) στοιχείων που συνδέονται με τα οικονομικά συμφέροντα του εν λόγω οφειλέτη.

V. Πρόταση

65. Για τους λόγους αυτούς, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στο προδικαστικό ερώτημα του Tribunal da Relação de Guimarães (εφετείου του Guimarães, Πορτογαλία) ως εξής: Το άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο και τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού (ΕΕ) 2015/848 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2015, περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας, έχει την έννοια ότι το τεκμήριο κατά το οποίο η συνήθης διαμονή ενός οφειλέτη, φυσικού προσώπου που δεν ασκεί ανεξάρτητη δραστηριότητα, τεκμαίρεται ότι είναι ο τόπος όπου βρίσκεται το κέντρο των κύριων συμφερόντων του μπορεί να ανατραπεί στην περίπτωση κατά την οποία ο τόπος της συνήθους διαμονής δεν εκπληρώνει τον ρόλο του ως τόπου λήψεως των οικονομικών αποφάσεων του οφειλέτη, ως τόπου στον οποίο αποκτάται και δαπανάται η πλειονότητα των εισοδημάτων του ή ως τόπου στον οποίο βρίσκεται το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών του στοιχείων. Εντούτοις, το εν λόγω τεκμήριο δεν μπορεί να ανατραπεί υπέρ του κράτους στο έδαφος του οποίου βρίσκεται το μοναδικό ακίνητο του οφειλέτη, ελλείψει άλλων στοιχείων από τα οποία προκύπτει ότι το κέντρο των κύριων συμφερόντων του βρίσκεται σε αυτό το κράτος μέλος. Το γεγονός αυτό μπορεί να αποδειχθεί βάσει αντικειμενικών και εξακριβώσιμων από τους τρίτους (τωρινούς και δυνητικούς πιστωτές) στοιχείων που συνδέονται με τα οικονομικά συμφέροντα του εν λόγω οφειλέτη.

( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.

( 2 ) Κανονισμός του Συμβουλίου, της 29ης Μαΐου 2000, περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας (ΕΕ 2000, L 160, σ. 1).

( 3 ) Βλ. αποφάσεις της 2ας Μαΐου 2006, Eurofood IFSC (C-341/04, EU:C:2006:281), της 20ής Οκτωβρίου 2011, Interedil (C-396/09, EU:C:2011:671), και της 15ης Δεκεμβρίου 2011, Rastelli Davide και C. (C-191/10, EU:C:2011:838).

( 4 ) Κανονισμός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 2015, περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας (ΕΕ 2015, L 141, σ. 19, και διορθωτικό ΕΕ 2016, L 349, σ. 9).

( 5 ) Βλ., ενδεικτικά, αποφάσεις της 7ης Σεπτεμβρίου 2017, Neto de Sousa (C-506/16, EU:C:2017:642, σκέψη 23), και της 26ης Οκτωβρίου 2017, Aqua Pro (C-407/16, EU:C:2017:817, σκέψη 26).

( 6 ) Βλ. άρθρο 3, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848.

( 7 ) Βλ. άρθρο 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, του κανονισμού 2015/848.

( 8 ) Σύμβαση η οποία άνοιξε προς υπογραφή στη Ρώμη στις 19 Ιουνίου 1980 (JO 1980, L 266, σ. 1).

( 9 ) Βλ. απόφαση της 16ης Ιανουαρίου 2014 (C-328/12, EU:C:2014:6, σκέψη 21).

( 10 ) Κατά συνέπεια, η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ένωση δεν εμποδίζει, κατ’ αρχήν, τα πορτογαλικά δικαστήρια να επιληφθούν της αιτήσεως των εκκαλούντων.

( 11 ) Το άρθρο 7, παράγραφος 1, του κανονισμού 2015/848 ορίζει ότι, «[ε]άν ο παρών κανονισμός δεν ορίζει άλλως, δίκαιο εφαρμοστέο στη διαδικασία αφερεγγυότητας και στα αποτελέσματά της είναι το δίκαιο του κράτους μέλους έναρξης της διαδικασίας».

( 12 ) Βλ. αποφάσεις της 2ας Μαΐου 2006, Eurofood IFSC (C-341/04, EU:C:2006:281, σκέψη 31), της 20ής Οκτωβρίου 2011, Interedil (C-396/09, EU:C:2011:671, σκέψη 43), και της 15ης Δεκεμβρίου 2011, Rastelli Davide και C. (C-191/10, EU:C:2011:838, σκέψη 31).

( 13 ) Ο κανονισμός 2015/848 περιλαμβάνει διαδικασίες για την εξυγίανση, την αναδιάρθρωση του χρέους ή την αναδιοργάνωση, καθώς και προπτωχευτικές διαδικασίες. Βλ. προτάσεις μου στην υπόθεση Α (C-716/17, EU:C:2019:262, σημείο 25). Βλ., επίσης, Hess, B., Oberhammer, P., Bariatti, S., Koller, Ch., Laukemann, B., Requejo Isidro, M., Villata, F.C. (επιμ.), The Implementation of the New Insolvency Regulation: Improving Cooperation and Mutual Trust, Nomos, Baden-Baden, 2017, σ. 52· Sautonie-Laguionie, L., «L’extension du champ d’application du règlement (UE) no 2015/848 par une définition vaste des “procédures d’insolvabilité”», Le nouveau droit européen des faillites internationales, υπό τη διεύθυνση των Cotiga-Raccah, A., Sautonie-Laguionie, L., Bruylant, Βρυξέλλες, 2018, σ. 66 επ.

( 14 ) Η υπογράμμιση δική μου.

( 15 ) Βλ. Andrianesis, A.P., «The Opening of Multijurisdictional Insolvencies Through the Prism of the Recast Regulation 848/2015», European Company Law, 2017, τόμος 14(1), σ. 9· Mucciarelli, F.M., «Private International Law Rules in the Insolvency Regulation Recast: A Reform or a Restatement of the Status Quo?», European Company Law, 2016, τόμος 1, σ. 14 και 15, και Vallens, J.L., «Le règlement (UE) no 2015/848 du 20 mai 2015: une avancée significative du droit européen de l’insolvabilité», Revue Lamy Droit des Affaires, 2015, αριθ. 106, σ. 18.

( 16 ) Βλ. αποφάσεις της 2ας Μαΐου 2006, Eurofood IFSC (C-341/04, EU:C:2006:281, σκέψη 33), και της 20ής Οκτωβρίου 2011, Interedil (C-396/09, EU:C:2011:671, σκέψη 49). Βλ., επίσης, διάταξη της 24ης Μαΐου 2016, Leonmobili και Leone (C-353/15, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2016:374, σκέψη 33 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

( 17 ) Βλ., κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 2ας Μαΐου 2006, Eurofood IFSC (C-341/04, EU:C:2006:281, σκέψη 33), η οποία αφορά τον κανονισμό 1346/2000. Πράγματι, ένας από τους βασικούς σκοπούς που επιδιώκουν οι κανόνες άρσεως συγκρούσεων είναι η διασφάλιση της δυνατότητας προβλέψεως του εφαρμοστέου δικαίου για την εξέταση συγκεκριμένης πραγματικής καταστάσεως επίσης όταν πρόκειται για την εφαρμογή του δικαίου του δικάζοντος δικαστή. Βλ., μεταξύ άλλων, προτάσεις μου στην υπόθεση KP (C-83/17, EU:C:2018:46, σημείο 81).

( 18 ) Δεν αμφισβητείται ότι, από το 2016, οι εκκαλούντες έχουν τη συνήθη διαμονή τους στο Ηνωμένο Βασίλειο. Επιπλέον, όπως προκύπτει από το σημείο 18 των παρουσών προτάσεων, για να μπορεί ο κανονισμός 2015/848 να εφαρμοστεί στη διαδικασία της κύριας δίκης, η ημερομηνία ενάρξεως της διαδικασίας αφερεγγυότητας δεν μπορούσε να είναι προγενέστερη της 26ης Ιουνίου 2017. Εν πάση περιπτώσει, η διατύπωση που χρησιμοποίησε το αιτούν δικαστήριο στο ερώτημά του συνεπάγεται ότι το εν λόγω δικαστήριο αποκλείει τη δυνατότητα ανατροπής του τεκμηρίου του άρθρου 3, παράγραφος 1, τέταρτο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού, λόγω της μεταφοράς της συνήθους διαμονής των εκκαλούντων εντός του εξαμήνου.

( 19 ) Η υπογράμμιση δική μου.

( 20 ) Βλ. απόφαση της 2ας Μαΐου 2006 (C-341/04, EU:C:2006:281, σκέψη 41). Όσον αφορά τις συνέπειες της ερμηνείας αυτής, βλ. Van Calster, G., European Private International Law, Hart Publishing, Οξφόρδη, Portland, 2016, σ. 298.

( 21 ) Βλ. απόφαση της 2ας Μαΐου 2006, Eurofood IFSC (C-341/04, EU:C:2006:281, σκέψη 34).

( 22 ) Βλ. απόφαση της 2ας Μαΐου 2006, Eurofood IFSC (C-341/04, EU:C:2006:281, σκέψη 35).

( 23 ) Απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2011, Interedil (C-396/09, EU:C:2011:671, σκέψη 51).

( 24 ) Πρβλ. Cuniberti, G., Nabet, P., Raimon, M, Droit européen de l’insolvabilité. Règlement (UE) 2015/848 du 20 mai 2015 relatif aux procédures d’insolvabilité, LGDJ, Issy-les-Moulineaux, 2017, σ. 116, σημείο 197.

( 25 ) Κανονισμός του Συμβουλίου, της 27ης Νοεμβρίου 2003, για τη διεθνή δικαιοδοσία και την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων σε γαμικές διαφορές και διαφορές γονικής μέριμνας ο οποίος καταργεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1347/2000 (ΕΕ 2003, L 338, σ. 1).

( 26 ) Βλ., εξ αντιδιαστολής, απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2010, Mercredi (C-497/10 PPU, EU:C:2010:829, σκέψεις 47 και 48).

( 27 ) Βλ. Jault-Seseke, F., «Le règlement 2015/848: le vin nouveau et les vieilles outres», Revue critique de droit international privé, 2016, σημείο 27.

( 28 ) Έκθεση των M. Virgós και E. Schmit σχετικά με τη σύμβαση περί των διαδικασιών αφερεγγυότητας, της 3ης Μαΐου 1996 [έγγραφο του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 6500/96, DRS 8 (CFC)], το πλήρες κείμενο της οριστικής μορφής στα αγγλικά περιλαμβάνεται στο έργο των Moss, G., Fletcher, I.F., Isaacs, S., The EC Regulation on Insolvency proceeding: A Commentary and Annotated Guide, 2η έκδ., Oxford University Press, Οξφόρδη, 2009, σ. 381 επ.

( 29 ) Απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2011 (C-396/09, EU:C:2011:671, σκέψη 52).

( 30 ) Βλ. Cuniberti, G., Nabet, P., Raimon, M, όπ.π., σ. 76, σημείο 145.

( 31 ) Βεβαίως, η αιτιολογική σκέψη 30 του κανονισμού 2015/848 αναφέρει μια δεύτερη κατάσταση η οποία καθιστά δυνατή την ανατροπή του τεκμηρίου, ήτοι όταν «μπορεί να αποδειχθεί ότι ο κύριος λόγος [για τη μετεγκατάσταση του οφειλέτη] ήταν η υποβολή αίτησης για την έναρξη διαδικασίας αφερεγγυότητας στη νέα δικαιοδοσία και όταν η εν λόγω αίτηση μπορεί να βλάψει ουσιωδώς τα συμφέροντα των πιστωτών εκείνων που συναλλάχθηκαν με τον οφειλέτη πριν από τη μετεγκατάσταση». Εντούτοις, δεν προσάπτεται στους εκκαλούντες ότι μετέφεραν τη συνήθη διαμονή τους με την πρόθεση αυτή και, εν πάση περιπτώσει, το αιτούν δικαστήριο δεν φαίνεται να εξετάζει την περίπτωση αυτή.

( 32 ) Βλ., επίσης, σημείο 49 των παρουσών προτάσεων.

( 33 ) Βλ. σημείο 20 των παρουσών προτάσεων.

( 34 ) Fabriès-Lecéa, E., «Règlement (UE) no 2015/848 du 20 mai 2015 relatif aux procédures d’insolvabilité. Commentaire article par article», υπό τη διεύθυνση της Sautonie-Laguionie, L., Société de législation comparée, Παρίσι, 2015, σ. 61.

( 35 ) Πρβλ., όσον αφορά το γεγονός ότι το κέντρο των κύριων συμφερόντων πρέπει να είναι εξακριβώσιμο από τους τρίτους, Jault-Seseke, F., όπ.π.

( 36 ) Η υπογράμμιση δική μου.

( 37 ) Απόφαση της 20ής Οκτωβρίου 2011 (C-396/09, EU:C:2011:671, σκέψη 49).