Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Sir Gordon Slynn της 17ης Σεπτεμβρίου 1987. - VINCENT BLAIZOT ΚΑΙ ΛΟΙΠΟΙ ΚΑΤΑ UNIVERSITE DE LIEGE ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ. - ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ ΤΟΥ TRIBUNAL DE PREMIERE INSTANCE ΤΗΣ ΛΙΕΓΗΣ. - ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΤΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ - ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΕ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΑΠΟΔΟΣΗ ΑΧΡΕΩΣΤΗΤΟΥ. - ΥΠΟΘΕΣΗ 24/86.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1988 σελίδα 00379

Σουηδική ειδική έκδοση σελίδα 00335

Φινλανδική ειδική έκδοση σελίδα 00339



Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα

++++

Κύριε πρόεδρε,

Κύριοι δικαστές,

'Οπως και στην υπόθεση 309/85, Barra και λοιποί κατά Βελγικού δημοσίου και Δήμου Λιέγης, η υπό κρίση αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως υποβλήθηκε από τον πρόεδρο του Tribunal de premiere instance της Λιέγης στο πλαίσιο δίκης στην οποία αιτούντες είναι 17 γάλλοι υπήκοοι, οι οποίοι έχουν ακολουθήσει στο Βέλγιο σπουδές σε κάποιο από τα τέσσερα των καθών, δηλαδή το Πανεπιστήμιο της Λιέγης, το Καθολικό Πανεπιστήμιο της Louvain, το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών και το Πανεπιστημιακό Κέντρο της Notre-Dame de la Paix της Namur . Η βασική διαφορά από την υπόθεση Barra συνίσταται στο ότι οι αιτούντες στη δίκη αυτή έχουν φοιτήσει όχι σε ινστιτούτα τεχνικής εκπαιδεύσεως αλλά σε πανεπιστήμια . Οι διάδικοι διαφωνούν ως προς το ζήτημα αν οι σπουδές τους αυτές αποτελούν επαγγελματική εκπαίδευση εμπίπτουσα στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης ΕΟΚ, ώστε οι αιτούντες να μπορούν να επικαλεστούν το άρθρο 7 της Συνθήκης αυτής .

Οι σπουδές κτηνιατρικής στο Βέλγιο υποδιαιρούνται σε δύο τριετείς κύκλους, από τους οποίους ο πρώτος, γνωστός ως "προδίπλωμα" (( candidature )), οδηγεί στη λήψη ενός πρώτου διπλώματος, ενώ ο δεύτερος καταλήγει στην απόκτηση του πτυχίου (( doctorat )). Από τα καθών πανεπιστήμια, μόνο το της Λιέγης προσφέρει κύκλο μαθημάτων προς απόκτηση πτυχίου . Τα πανεπιστήμια της Λιέγης, της Louvain και της Namur προσφέρουν κύκλο μαθημάτων του προδιπλώματος, ενώ το των Βρυξελλών προσφέρει ένα έτος βασικών σπουδών στην ιατρική μετά το οποίο οι φοιτητές μπορούν να εγγραφούν σε άλλο πανεπιστήμιο για να συμπληρώσουν τις σπουδές που απαιτούνται για τη λήψη του προδιπλώματος . Οι πτυχιούχοι δικαιούνται άνευ ετέρου να εγγραφούν στους οικείους συλλόγους του Βελγίου ως κτηνίατροι και, μετά την εγγραφή αυτή, να αρχίσουν την άσκηση του επαγγέλματός τους .

Οι αιτούντες έχουν παρακολουθήσει σε κάποιο από τα καθών πανεπιστήμια τον κύκλο των μαθημάτων του προδιπλώματος, για τον οποίο υποχρεώθηκαν να καταβάλουν τα επιβαλλόμενα στους αλλοδαπούς φοιτητές τέλη εγγραφής ( στο εξής : "δίδακτρα ").

Αμέσως μετά την έκδοση της αποφάσεως Gravier, οι αιτούντες ζήτησαν την απόδοση των καταβληθέντων διδάκτρων με αίτηση ασφαλιστικών μέτρων που υποβλήθηκε τον Απρίλιο του 1985 . Προφανώς η διαδικασία ανεστάλη λόγω των επικείμενων τροποποιήσεων της βελγικής νομοθεσίας, οι οποίες επήλθαν με το νόμο του 1985, το περιεχόμενο του οποίου έχω εκθέσει στις προτάσεις μου στην υπόθεση 293/85 ( Επιτροπή κατά Βελγίου, Συλλογή 1988, σ . 305 ), την "ευθεία προσφυγή", και δεν προτίθεμαι να επαναλάβω εν προκειμένω . Στις παρούσες προτάσεις μου χρησιμοποιώ τις ίδιες συντμήσεις όπως και στην ευθεία προσφυγή .

Η ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου διαδικασία συνεχίστηκε μετά την έκδοση του νόμου του 1985 . Ο πρόεδρος του Tribunal de premiere instance της Λιέγης ζητεί από το Δικαστήριο να αποφανθεί σχετικά με το συμβιβαστό προς το κοινοτικό δίκαιο ορισμένων διατάξεων του νόμου του 1985, και συγκεκριμένα του άρθρου 63, καθώς επίσης και σχετικά με το ζήτημα αν οι κύκλοι μαθημάτων που παρακολούθησαν οι αιτούντες αποτελούν επαγγελματική εκπαίδευση καλυπτόμενη από τη Συνθήκη . Στη Διάταξη περί παραπομπής, το σχετικό ερώτημα έχει ως εξής :

"Εμπίπτουν οι οικονομικής φύσεως προϋποθέσεις για την πρόσβαση στην πανεπιστημιακή διδασκαλία, που παρέχεται για την απόκτηση προδιπλώματος ή πτυχίου κτηνιατρικής, στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης της Ρώμης κατα την έννοια του άρθρου 7 αυτής, όσον αφορά τόσο το ακαδημαϊκό έτος 1985/86 όσο και τα ακαδημαϊκά έτη 1979 μέχρι 1985;"

'Οπως η βελγική κυβέρνηση και η Επιτροπή παρατηρούν, με το υποβληθέν στο Δικαστήριο ερώτημα θίγονται στην ουσία δύο ζητήματα . Πρώτον αν οι πανεπιστημιακές σπουδές κτηνιατρικής μπορούν να υπαχθούν στον ορισμό της επαγγελματικής εκπαιδεύσεως και δεύτερον, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, αν το άρθρο 63 του νόμου του 1985 μπορεί να περιορίσει τη δυνατότητα επικλήσεως της καθιερωθείσας με την απόφαση Gravier αρχής του κοινοτικού δικαίου, κατά την οποία τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επιβάλλουν, όσον αφορά την πρόσβαση στην επαγγελματική εκπαίδευση, όρους οι οποίοι εισάγουν διακρίσεις μεταξύ των υπηκόων τους και των φοιτητών από τα άλλα κράτη μέλη της Κοινότητας .

Παρόμοια ζητήματα ανέκυψαν στο πλαίσιο της ευθείας προσφυγής, το δε αποτέλεσμα του άρθρου 63 εξετάστηκε, επίσης, διά μακρών στην υπόθεση Barra .

Για τους λόγους που έχω εκθέσει στο πλαίσιο της ευθείας προσφυγής, κατά τη γνώμη μου, οι πανεπιστημιακές σπουδές μπορούν να αποτελέσουν επαγγελματική εκπαίδευση, μολονότι κάθε πανεπιστημιακή σπουδή δεν είναι επαγγελματική . Ο κύκλος μαθημάτων πρέπει να εξεταστεί συνολικά προκειμένου να κριθεί αν παρέχει τυπικό προσόν ή "προετοιμάζει για την απόκτηση τυπικού προσόντος" ή "παρέχει την ιδιαίτερη ικανότητα για την άσκηση επαγγέλματος ή απασχόλησης ". Μπορεί να είναι επαγγελματικός κύκλος μαθημάτων, έστω και αν περιλαμβάνει στοιχεία γενικής παιδείας .

Νομίζω ότι ένας κύκλος σπουδών που οδηγεί στην απόκτηση πτυχίου κτηνιατρικής, το οποίο παρέχει στον κάτοχό του το δικαίωμα ασκήσεως επαγγέλματος υπό τη μόνη επιφύλαξη της εγγραφής του στα οικεία μητρώα, αποτελεί έναν τέτοιο κύκλο μαθημάτων επαγγελματικής εκπαιδεύσεως, ανεξάρτητα από το αν ο ενδιαφερόμενος πρόκειται να εργαστεί ως μισθωτός ή ως ανεξάρτητος επαγγελματίας .

Προβλήθηκε ο ισχυρισμός ότι ο κύκλος μαθημάτων για την απόκτηση του προδιπλώματος δεν αποτελεί επαγγελματική εκπαίδευση, διότι δεν παρέχει στον κάτοχό του το δικαίωμα άμεσης άσκησης επαγγέλματος . Εφόσον όμως, όπως πιστεύω, αυτός ο κύκλος αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την παρακολούθηση των μαθημάτων του πτυχίου και προετοιμάζει για την απόκτησή του, νομίζω ότι πρέπει να θεωρηθεί ως αναπόσπαστο μέρος ενός προγράμματος μαθημάτων επαγγελματικής εκπαιδεύσεως . Το πρόγραμμα αυτό έχει οργανωθεί για το σκοπό αυτό και παρέχει τόσο θεωρητική όσο και πρακτική εκπαίδευση, περιλαμβάνει δε όντως θέματα τα οποία καλύπτονται από την οδηγία του Συμβουλίου περί αμοιβαίας αναγνωρίσεως των διπλωμάτων πιστοποιητικών και άλλων τίτλων κτηνιάτρου (( οδηγία του Συμβουλίου 78/1026/ΕΟΚ ( ΕΕ ειδ . έκδ . 06/002, σ . 46 ) )). Το γεγονός ότι ορισμένοι φοιτητές μπορεί να διακόψουν τις σπουδές τους μετά τη λήψη του προδιπλώματος ( αν κάτι τέτοιο πράγματι συμβεί ) δεν εμποδίζει τον πρώτο κύκλο σπουδών να αποτελεί, αυτός καθαυτός, ως αναπόσπαστο μέρος της προετοιμασίας για το επάγγελμα του κτηνιάτρου, επαγγελματική εκπαίδευση . Εν προκειμένω, οι προθέσεις των κατ' ιδίαν φοιτητών δεν έχουν σημασία .

Κατά τη γνώμη μου το εν λόγω πρόγραμμα μαθημάτων μπορεί να αποτελεί - και σύμφωνα με τα στοιχεία που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο προφανώς αποτελεί - επαγγελματική εκπαίδευση κατά το άρθρο 7 της Συνθήκης ΕΟΚ .

Υφίσταται επίσης ο ετήσιος κύκλος μαθημάτων ιατρικής που προσφέρεται στο ελεύθερο πανεπιστήμιο των Βρυξελλών στη Διάταξη περί παραπομπής αναφέρεται ότι ο κύκλος αυτός έχει οργανωθεί στο πλαίσιο της λήψεως του προδιπλώματος . Σε περίπτωση που το εθνικό δικαστήριο κρίνει ότι ο κύκλος αυτός αποτελεί επίσης αναγκαίο ή αναπόσπαστο μέρος της εκπαίδευσης για τη λήψη του πτυχίου κτηνιατρικής ή της εκπαίδευσης για τη λήψη προδιπλώματος, τότε, κατά τη γνώμη μου, ο κύκλος αυτός υπάγεται επίσης στην επαγγελματική εκπαίδευση . Δεν νομίζω ότι το Δικαστήριο διαθέτει επαρκή στοιχεία ώστε να αποφανθεί ως προς το ζήτημα αν ένας τέτοιος κύκλος μαθημάτων μπορεί να αποτελεί επαγγελματική εκπαίδευση . Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να αποφασίσει σχετικά βάσει των καθιερωμένων από το Δικαστήριο αρχών .

Εφόσον το Δικαστήριο κρίνει, όπως έπραξε και στην υπόθεση Gravier, ότι ένας κύκλος μαθημάτων μπορεί να αποτελεί επαγγελματική εκπαίδευση και ότι η επιβολή τελών εγγραφής στους υπηκόους άλλων κρατών μελών, όχι όμως και στους βέλγους φοιτητές, συνιστά διάκριση λόγω ιθαγενείας αντίθετη προς το άρθρο 7 της Συνθήκης, η σχετική απόφαση συνεπάγεται γενικά αποτελέσματα και δεν αφορά απλώς το μέλλον . Εντούτοις, για τους λόγους που έχω αναπτύξει στο πλαίσιο της ευθείας προσφυγής νομίζω ότι είναι ορθό τα αποτελέσματα μιας τέτοιας απόφασης στην υπό κρίση υπόθεση να περιοριστούν σ' εκείνους τους φοιτητές που παρακολουθούσαν τέτοια μαθήματα στα πανεπιστήμια κατά τις 13 Φεβρουαρίου 1985 ή παρακολούθησαν μεταγενεστέρως τέτοια μαθήματα ή είχαν ασκήσει πριν από την ημερομηνία αναπτύξεως των προτάσεων αυτών, σχετική αγωγή για την απόδοση των διδάκτρων για το σύνολο των σπουδών τους .

Κατόπιν των προηγουμένων σκέψεων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει ως εξής στο υποβληθέν προδικαστικό ερώτημα :

"'Ενας πανεπιστημιακός κύκλος μαθημάτων μπορεί να αποτελεί επαγγελματική εκπαίδευση, για την πρόσβαση στην οποία τα κράτη μέλη δεν μπορούν να επιβάλλουν όρους συνιστώντες διάκριση λόγω ιθαγενείας, εφόσον ο κύκλος αυτός έχει ειδικώς οργανωθεί για την προετοιμασία προς απόκτηση τυπικού προσόντος ή για την παροχή της αναγκαίας εκπαίδευσης και ικανότητας για συγκεκριμένο επάγγελμα ή απασχόληση, έστω και αν σ' αυτόν περιλαμβάνονται στοιχεία γενικής παιδείας ."

Θεωρώ ότι είναι ορθό τα αποτελέσματα της αποφάσεως στην υπό κρίση υπόθεση να περιοριστούν κατά τον τρόπο που έχω υποδείξει .

'Οσον αφορά τα έξοδα στα οποία έχουν υποβληθεί οι διάδικοι της κύριας δίκης, στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να αποφανθεί σχετικά . Τα έξοδα της Επιτροπής και του Ηνωμένου Βασίλειου δεν αποδίδονται .

(*) Μετάφραση από τα αγγλικά .