ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΔΕΥΤΕΡΟ ΤΜΗΜΑ) ΤΗΣ 9ΗΣ ΙΟΥΛΙΟΥ 1987. - GIANCARLO LABORERO ΚΑΙ FRANCESCA SABATO ΚΑΤΑ OFFICE DE SECURITE SOCIALE D'OUTRE-MER (OSSOM). - ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ ΤΟΥ TRIBUNAL DU TRAVAIL ΤΩΝ ΒΡΥΞΕΛΛΩΝ ΚΑΙ LA COUR DU TRAVAIL ΤΗΣ ΜΟΝΣ. - ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗ - ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΟΚ) ΑΡΙΘ. 1408/71 - ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΟΡΟΥ "ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ". - ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ 82 ΚΑΙ 103/86.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1987 σελίδα 03401



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

1 . Κοινωνική ασφάλιση διακινούμενων εργαζομένων - Εργαζόμενος - 'Εννοια - Πρόσωπο που ασκούσε έμμισθη ή άμισθη δραστηριότητα κατά τη διάρκεια της περιόδου υπαγωγής του σε σύστημα προαιρετική ασφαλίσεως - Περιλαμβάνεται

(( Κανονισμός του Συμβουλίου 1408/71, άρθρα 1, στοιχείο α ), και 2, παράγραφος 1 ))

2 . Κοινωνική ασφάλιση διακινούμενων εργαζομένων - Νομοθεσία κράτους μέλους υπό την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο ι ), του κανονισμού 1408/71 - Προσδιορισμός - Κριτήριο - Υπαγωγή σε σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως κράτους μέλους - Συμπλήρωση περιόδων ασφαλίσεως σε τρίτο κράτος - 'Ανευ σημασίας

(( Κανονισμός του Συμβουλίου 1408/71, άρθρα 1, στοιχείο ι ), και 3, παράγραφος 1 ))

Περίληψη

1 . Ο ασφαλισμένος βάσει προαιρετικής ασφαλίσεως, όπως η οργανωμένη με το βελγικό νόμο της 17ης Ιουλίου 1963 για τα πρόσωπα που ασκούν τη δραστηριότητά τους σε κράτος μη μέλος της Κοινότητας, ο οποίος, κατά τη διάρκεια της περιόδου κατά την οποία υπαγόταν σ' αυτό το σύστημα ασφαλίσεως, ασκούσε έμμισθη ή άμισθη δραστηριότητα, πρέπει, για την εφαρμογή του κανονισμού 1408/71, να θεωρείται ως "εργαζόμενος" και ο επιζών αυτού να θεωρείται ως επιζών εργαζομένου .

2 . Προκειμένου να καθοριστεί το περιεχόμενο του όρου "νομοθεσία κράτους μέλους" υπό την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο ι ), του κανονισμού 1408/71 πρέπει να δοθεί ουσιώδης σημασία όχι στο κριτήριο του τόπου όπου ασκήθηκε η επαγγελματική δραστηριότητα, αλλά στο κριτήριο που συνίσταται στη σχέση που συνδέει τον εργαζόμενο, ανεξαρτήτως του τόπου όπου άσκησε ή ασκεί την επαγγελματική του δραστηριότητα, με ένα σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως κράτους μέλους, στο πλαίσιο του οποίου συμπλήρωσε περιόδους ασφαλίσεως .

Εφόσον το καθοριστικό κριτήριο είναι η υπαγωγή ενός ασφαλισμένου στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως κράτους μέλους, είναι άνευ σημασίας το ότι οι περίοδοι ασφαλίσεως στο πλαίσιο του συστήματος αυτού συμπληρώθηκαν σε τρίτα κράτη .

Από αυτό έπεται ότι εθνική κανονιστική ρύθμιση όπως ο βελγικός νόμος της 17ης Ιουλίου 1963, που οργανώνει σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, για τα πρόσωπα που ασκούν τη δραστηριότητά τους σε κράτος μη μέλος της Κοινότητας, εμπίπτει, ως νομοθεσία κράτους μέλους, στον κανονισμό 1408/71, ακόμη κι αν οι προβλεπόμενες σ' αυτήν παροχές δεν μπορούν να βασίζονται παρά μόνο σε περιόδους δραστηριότητας που συμπληρώθηκαν σε τρίτες χώρες, οι δε διατάξεις του εν λόγω κανονισμού, ιδίως το άρθρο 3, παράγραφος 1, έχουν εφαρμογή στους εργαζομένους που υπάγονται ή έχουν υπαχθεί σε τέτοια κανονιστική ρύθμιση .

Διάδικοι

Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις 82 και 103/86,

που έχουν ως αντικείμενο αιτήσεις του Tribunal du travail των Βρυξελλών και του Cour du travail της Mons προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με τις οποίες τα εν λόγω δικαστήρια ζητούν, στο πλαίσιο των διαφορών που εκκρεμούν ενώπιόν τους μεταξύ, αφενός,

Giancarlo Laborero ( υπόθεση 82/86 ), ενάγοντος ενώπιον του Tribunal du travail των Βρυξελλών,

και

Francesca Sabato ( υπόθεση 103/86 ), εκκαλούσας ενώπιον του Cour du travail της Mons,

και

Office de securite sociale d' outre-mer ( OSSOM ), αντιστοίχως εναγομένου και εφεσιβλήτου, αφετέρου,

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας ( ΕΕ ειδ . έκδ . 05/001, σ . 73 ), όπως τροποποιήθηκε ιδίως με τον κανονισμό 1390/81 του Συμβουλίου, της 12ης Μαΐου 1981, περί επεκτάσεως του εν λόγω κανονισμού στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους ( ΕΕ L 143, σ . 1 ),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( δεύτερο τμήμα )

συγκείμενο από τους T . F . O' Higgins, πρόεδρο τμήματος, O . Due και K . Bahlmann, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας : J . Mischo

γραμματέας : Η . Α . Roehl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως

λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν :

- ο Giancarlo Laborero και η Francesca Sabato, ενάγων και εκκαλούσα στις κύριες δίκες, αντιστοίχως, στην υπόθεση 82/86 και στην υπόθεση 103/86, εκπροσωπούμενοι από τον D . Rossini, συνδικαλιστικό εκπρόσωπο,

- το Office de securite sociale d' outre-mer ( OSSOM ), εναγόμενο και εφεσίβλητο στις κύριες δίκες, εκπροσωπούμενο από τους νομικούς του συμβούλους M . Waelbroeck και Van der Haegen, δικηγόρους Βρυξελλών,

- η βελγική κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον R . Hoebaer, διευθυντή στο Υπουργείο Εξωτερικών Υποθέσεων, Εξωτερικού Εμπορίου και Συνεργασίας με τις Αναπτυσσόμενες Χώρες,

- η ιταλική κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον L . Ferrari Bravo, προϊστάμενο των υπηρεσιών διπλωματικών διαφορών που προκύπτουν από συνθήκες και των νομοθετικών υποθέσεων στο Υπουργείο Εξωτερικών, και από τον P . G . Ferri, avvocato dello Stato,

- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τη M . Wolfcarius, μέλος της νομικής της υπηρεσίας,

έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 19ης Μαρτίου 1987,

αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 4ης Ιουνίου 1987,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με απόφαση της 3ης Μαρτίου 1986, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 18 Μαρτίου 1986, και με απόφαση της 25ης Απριλίου 1986, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 30 Απριλίου 1986, το Tribunal du travail των Βρυξελλών και το Cour du travail της Mons υπέβαλαν, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, δύο προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 1, στοιχεία α και ι ), 2, 3, παράγραφος 1, και 4, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας ( ΕΕ ειδ . έκδ . 05/001, σ . 73 ), όπως τροποποιήθηκε ιδίως με τον κανονισμό 1390/81 του Συμβουλίου, της 12ης Μαΐου 1981, περί επεκτάσεως στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους του κανονισμού 1408/71 ( ΕΕ L 143, σ . 1 ).

2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο δύο διαφορών ενώπιον των εν λόγω εθνικών δικαστηρίων μεταξύ του Giancarlo Laborero και της Francesca Sabato, αντιστοίχως, και του Office de securite sociale d' outre-mer ( στο εξής : ΟSSΟΜ ), βελγικό οργανισμό δημοσίου δικαίου, και αφορούν την άρνηση του οργανισμού αυτού να αναπροσαρμόσει, βάσει του βελγικού δείκτη τιμών καταναλωτή, τις παροχές που τους καταβάλλει δυνάμει του νόμου της 17ης Ιουλίου 1963, περί της κοινωνικής ασφαλίσεως εργαζομένων σε υπερπόντιες περιοχές .

3 Ο εν λόγω νόμος της 17ης Ιουλίου 1963 οργανώνει, κατά το άρθρο 12, προαιρετικό σύστημα ασφαλίσεως γήρατος και επιζώντων, ασφαλίσεως έναντι ασθενείας, ασφαλίσεως έναντι αναπηρίας και ιατροφαρμακευτικής περιθάλψεως, στο οποίο μπορούν να συμμετέχουν τα πρόσωπα τα οποία ασκούν την επαγγελματική τους δραστηριότητα σε χώρες εκτός των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας .

4 Το κεφάλαιο VΙ του νόμου ρυθμίζει την τιμαριθμική αναπροσαρμογή των παροχών . Ωστόσο, κατά το άρθρο 51 του νόμου, οι διατάξεις του κεφαλαίου αυτού δεν έχουν εφαρμογή στους αλλοδαπούς δικαιούχους, εκτός αν έλκουν δικαιώματα από ασφαλισμένο βελγικής ιθαγένειας και κατοικούν στο Βέλγιο ή είναι υπήκοοι χώρας με την οποία έχει συναφθεί σύμβαση με βάση την αμοιβαιότητα που τους παρέχει το ευεργέτημα αυτό .

5 Ο Laborero, ιταλικής ιθαγένειας και κάτοικος Βελγίου, εργαζόταν από το 1953 στο Βελγικό Κογκό . Εξακολούθησε να εργάζεται εκεί μετά την ανεξαρτησία του εδάφους αυτού, που ανακηρύχτηκε την 1η Ιουλίου 1960 σε Δημοκρατία του Ζαΐρ, και υπήχθη στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως εργαζομένων σε υπερπόντιες περιοχές που θεσπίστηκε με το νόμο της 17ης Ιουλίου 1963 . Από το 1968 εργάστηκε στο Βέλγιο, όπου συνταξιοδοτήθηκε το 1982 . Για την περίοδο κατά την οποία εργάστηκε στη Δημοκρατία του Ζαΐρ, το ΟSSΟΜ, δυνάμει του εν λόγω νόμου της 17ης Ιουλίου 1963, του χορήγησε σύνταξη η οποία, κατ' εφαρμογή του άρθρου 51 του προαναφερόμενου νόμου, δεν αναπροσαρμόστηκε τιμαριθμικά .

6 Θεωρώντας ότι η άρνηση τιμαριθμικής αναπροσαρμογής συνιστά δυσμενή διάκριση ασυμβίβαστη με τον προαναφερόμενο κανονισμό 1408/71, ο Laborero άσκησε αγωγή ενώπιον του Tribunal du travail των Βρυξελλών, το οποίο υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα :

"Υπό το φως ιδίως των άρθρων 1, στοιχείο α ), ii ), δεύτερη περίπτωση (' ... ασφαλισμένος βάσει υποχρεωτικής ασφαλίσεως ή συνεχιζόμενης προαιρετικής ...' ), και iv ), δεύτερη περίπτωση (' αν είχε προηγουμένως ασφαλιστεί υποχρεωτικά κατά του ιδίου κινδύνου, στο πλαίσιο συστήματος δημιουργηθέντος υπέρ των μισθωτών ... του ιδίου κράτους μέλους' ), καθώς και 4, παράγραφος 2 ( που αφορούν 'τα συστήματα κοινωνικής ασφαλίσεως γενικά και ειδικά, με ή χωρίς συνεισφορά ...' ),

ο βελγικός νόμος της 17ης Ιουλίου 1963 περί κοινωνικής ασφαλίσεως εργαζομένων στις υπερπόντιες περιοχές - και ειδικότερα το προαναφερθέν άρθρο του 51, παράγραφος 1 - υπάγεται ή οχι στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ( ΕΟΚ ) 1408/71 του Συμβουλίου ( και ειδικώς στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 3, παράγραφος 1 ) και,

σε περίπτωση αρνητικής απαντήσεως,

η σημερινή διατύπωση της επίδικης ερμηνείας της εν λόγω βελγικής νομοθεσίας :

- συνιστά τη "διάκριση λόγω ιθαγενείας" του άρθρου 7, πρώτη παράγραφος, της Συνθήκης ή

- είναι ασυμβίβαστη προς τις επιταγές και/ή το πνεύμα του άρθρου 51 της Συνθήκης;"

7 Η Sabato, επίσης ιταλικής ιθαγένειας και κάτοικος Βελγίου, είναι χήρα ιταλού υπηκόου, ο οποίος εργάστηκε στη Δημοκρατία του Ζαΐρ από το 1963 μέχρι του θανάτου του, το 1970, περίοδο κατά την οποία κατέβαλε εισφορές στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως εργαζομένων σε υπερπόντιες περιοχές που θεσπίστηκε με το νόμο της 17ης Ιουλίου 1963 . Το ΟSSΟΜ χορήγησε στη χήρα σύνταξη επιζώντος που, κατ' εφαρμογή του άρθρου 51 του νόμου, δεν αναπροσαρμόστηκε τιμαριθμικά .

8 Θεωρώντας ότι η μη τιμαριθμική αναπροσαρμογή της σύνταξης συνιστά δυσμενή διάκριση ασυμβίβαστη με τον κανονισμό 1408/71, η Sabato άσκησε αγωγή ενώπιον του Tribunal du travail του Charleroi και έφεση ενώπιον του Cour du travail της Mons, το οποίο υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα :

"Το προαιρετικό και συμπληρωματικό σύστημα που θεσπίστηκε με το νόμο της 17ης Ιουλίου 1963 για τη διασφάλιση των παροχών που αναφέρονται σε δραστηριότητα η οποία ασκείται σε πλήρως ανεξάρτητη χώρα, όπως το Ζαΐρ, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1408/71, το δε άρθρο 51 του νόμου αυτού συμβιβάζεται με το άρθρο 51 της Συνθήκης της Ρώμης;"

9 Με Διάταξη της 3ης Οκτωβρίου 1986, το Δικαστήριο αποφάσισε τη συνεκδίκαση των δύο υποθέσεων προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση ενιαίας αποφάσεως .

10 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς οι επίμαχες εθνικές διατάξεις, τα πραγματικά περιστατικά στις κύριες δίκες καθώς και οι παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου . Τα στοιχεία αυτά του φακέλου δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο .

11 Πρέπει καταρχάς να υπομνηστεί ότι, δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71, τα κατοικούντα στο έδαφος ενός από τα κράτη μέλη πρόσωπα, για τα οποία ισχύουν οι διατάξεις του κανονισμού αυτού, υπόκεινται στις υποχρεώσεις και απολαύουν των δικαιωμάτων που απορρέουν από τη νομοθεσία κάθε κράτους μέλους υπό τους ίδιους όρους με τους υπηκόους του .

12 Επομένως, με τα υποβληθέντα ερωτήματα τα εθνικά δικαστήρια επιδιώκουν, κυρίως, να καταστούν σε θέση να προσδιορίσουν αν οι διατάξεις του κανονισμού 1408/71 έχουν εφαρμογή στον ενάγοντα και στην εκκαλούσα στις υποθέσεις που έχουν επιληφθεί .

13 Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, ο κανονισμός 1408/71 εφαρμόζεται ιδίως στους μισθωτούς ή μη μισθωτούς που υπάγονται ή υπήχθησαν στη νομοθεσία ενός ή περισσοτέρων από τα κράτη μέλη και είναι υπήκοοι ενός από τα κράτη μέλη καθώς και στους επιζώντες τους .

14 Από τις αποφάσεις περί παραπομπής και τη συζήτηση ενώπιον του Δικαστηρίου προκύπτει ότι το ΟSSΟΜ και η βελγική κυβέρνηση θεωρούν ότι οι πραγματικές καταστάσεις που χαρακτηρίζουν τους δύο αιτούντες στις κύριες δίκες δεν εμπίπτουν στην έννοια του "εργαζομένου" ( ή του επιζώντος εργαζομένου ), όπως ορίζεται με το άρθρο 1, στοιχείο α ), του κανονισμού και ότι ο νόμος της 17ης Ιουλίου 1963 δεν μπορεί να θεωρηθεί ως "νομοθεσία κράτους μέλους", κατά την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο ι ), του κανονισμού .

Επί της εννοίας του όρου "εργαζόμενος"

15 Αν ληφθεί υπόψη ο προαιρετικός χαρακτήρας του επίμαχου συστήματος, πρέπει να γίνει μνεία του άρθρου 1, στοιχείο α ), iv ), του κανονισμού 1408/71, κατά το οποίο με τον όρο "εργαζόμενος" νοείται, ιδίως, κάθε πρόσωπο :

"iv ) το οποίο είναι ασφαλισμένο προαιρετικά κατά ενός ή περισσοτέρων κινδύνων που αντιστοιχούν στους κλάδους στους οποίους εφαρμόζεται ο παρών κανονισμός, στο πλαίσιο συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως κράτους μέλους, δημιουργηθέντος προς όφελος των μισθωτών ή μη μισθωτών ή όλων των κατοίκων ή ορισμένων κατηγοριών κατοίκων :

- αν τούτο ασκεί μισθωτή ή μη μισθωτή δραστηριότητα,

...".

16 Η βελγική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι η προαιρετική ασφάλιση που καθιερώθηκε με το νόμο της 17ης Ιουλίου 1963 δεν περιλαμβάνεται "στο πλαίσιο συστήματος κοινωνικής ασφαλίσεως κράτους μέλους δημιουργηθέντος προς όφελος των μισθωτών", καθόσον η ασφάλιση αυτή συνιστά αυτοτελές σύστημα, μη υπαγόμενο στο βελγικό γενικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, το οποίο έχει προσωπικό πεδίο εφαρμογής εντελώς διαφορετικό από αυτό .

17 Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό . Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 2, ο κανονισμός 1408/71 εφαρμόζεται τόσο στα γενικά όσο και στα ειδικά συστήματα κοινωνικής ασφαλίσεως . Σύστημα προαιρετικής ασφαλίσεως, το οποίο αναμφισβήτητα εμπίπτει στο καθ' ύλην πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού, όπως καθορίζεται με το άρθρο 4, παράγραφος 1, δεν μπορεί έτσι να εκφεύγει από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού από μόνο το γεγονός ότι είναι αυτοτελές σε σχέση με το γενικό σύστημα ή λόγω ειδικών προϋποθέσεων που απαιτούνται να συγκεντρώνουν οι εργαζόμενοι για να συμμετέχουν σ' αυτό .

18 Το ΟSSΟΜ και η βελγική κυβέρνηση προβάλλουν, εξάλλου, ότι ο ασφαλισμένος ή ο έλκων από αυτόν δικαίωμα, ο οποίος, κατά το χρόνο υποβολής της αίτησης λήψεως παροχών, δεν ασκεί πλέον έμμισθη ή άμισθη δραστηριότητα, δεν πληροί την προϋπόθεση του άρθρου 1, στοιχείο α ), iv ), δεύτερη περίπτωση, που προαναφέρθηκε .

19 Ούτε και το επιχείρημα αυτό μπορεί να γίνει δεκτό . Ο κανονισμός 1408/71 εφαρμόζεται, κατά το προαναφερθέν άρθρο 2, παράγραφος 1, στους εργαζόμενους που υπάγονται ή υπήχθησαν στη νομοθεσία ενός κράτους μέλους καθώς και στους επιζώντες τους . Από αυτό έπεται ότι η ιδιότητα του εργαζόμενου πρέπει να εκτιμάται σε σχέση με την περίοδο κατά την οποία ο ασφαλισμένος υπαγόταν στο επίμαχο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως . Δεν μπορεί να συμβαίνει διαφορετικά για τα είδη ασφαλίσεως για τα οποία γίνεται λόγος εν προκειμένω, καθόσον οι συντάξεις επιζώντος δεν μπορούν, από τη φύση τους, να είναι αντικείμενο παροχής παρά μόνο μετά την παύση της δραστηριότητας που παρέχει το σχετικό δικαίωμα και καθόσον οι συντάξεις γήρατος αποσκοπούν στο να επιφέρουν μια αντιστάθμιση της παύσης της επαγγελματικής δραστηριότητας η οποία, κανονικά, επέρχεται σε ορισμένη ηλικία .

20 Στα εθνικά δικαστήρια πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ο ασφαλισμένος βάσει προαιρετικής ασφαλίσεως, όπως η οργανωμένη με το βελγικό νόμο της 17ης Ιουλίου 1963, ο οποίος, κατά τη διάρκεια της περιόδου κατά την οποία υπαγόταν σ' αυτό το σύστημα ασφαλίσεως, ασκούσε έμμισθη ή άμισθη δραστηριότητα, πρέπει, για την εφαρμογή του κανονισμού 1408/71, να θεωρείται ως "εργαζόμενος" και ο επιζών αυτού να θεωρείται ως επιζών εργαζομένου .

Επί του πεδίου εφαρμογής του κανονισμού και επί της εννοίας "νομοθεσία κράτους μέλους"

21 Το ΟSSΟΜ και η βελγική κυβέρνηση υπογραμμίζουν ότι το σύστημα που θεσπίστηκε με το νόμο της 17ης Ιουλίου 1963 αφορά αποκλειστικά τις περιόδους δραστηριότητας που συμπληρώθηκαν σε τρίτα κράτη προβάλλουν δε ότι, ως εκ τούτου, το σύστημα αυτό δεν μπορεί, ως "νομοθεσία κράτους μέλους", να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1408/71 ο οποίος, σύμφωνα με τον τίτλο του, αφορά τους εργαζόμενους που διακινούνται εντός της Κοινότητας και ότι ο κανονισμός αυτός δεν μπορεί να έχει πεδίο εφαρμογής κατά τόπο ευρύτερο από το της Συνθήκης ΕΟΚ, η εφαρμογή της οποίας, κατά το άρθρο 227, περιορίζεται στα εδάφη των κρατών μελών .

22 Πρέπει καταρχάς να υπομνηστεί ότι, δυνάμει του άρθρου 1, στοιχείο ι ), του κανονισμού 1408/71, ο όρος "νομοθεσία" προσδιορίζει, "για κάθε κράτος μέλος, τους υφιστάμενους ή μελλοντικούς νόμους, τις κανονιστικές πράξεις, κανονισμούς και κάθε άλλο μέτρο εφαρμογής, που αφορούν τους κλάδους και τα συστήματα κοινωνικής ασφαλίσεως που προβλέπονται στο άρθρο 4, παράγραφοι 1 και 2 ".

23 Ο ορισμός αυτός του όρου "νομοθεσία" χαρακτηρίζεται, όπως έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση της 31ης Μαρτίου 1977 ( Bozzone, 87/76, Rec . σ . 687 ), από το ευρύ του περιεχόμενο το οποίο περιλαμβάνει όλους τους τύπους νομοθετικών, ρυθμιστικών ή διοικητικών μέτρων που θεσπίζουν τα κράτη μέλη και πρέπει να εννοείται ως αφορών το σύνολο των εθνικών μέτρων που εφαρμόζονται σχετικά .

24 Υπό το φως της σκέψεως αυτής και προκειμένου να καθοριστεί το περιεχόμενο του όρου "νομοθεσία", πρέπει, όπως έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 1986 ( Van Roosmalen, 300/84, Συλλογή 1986, σ . 3116 ), να δοθεί ουσιώδης σημασία όχι στο κριτήριο του τόπου όπου ασκήθηκε η επαγγελματική δραστηριότητα, αλλά στο κριτήριο που συνίσταται στη σχέση που συνδέει τον εργαζόμενο, ανεξαρτήτως του τόπου όπου άσκησε ή ασκεί την επαγγελματική του δραστηριότητα, με ένα σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως κράτους μέλους, στο πλαίσιο του οποίου συμπλήρωσε περιόδους ασφαλίσεως .

25 Εφόσον το καθοριστικό κριτήριο είναι η υπαγωγή ενός ασφαλισμένου στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως κράτους μέλους, είναι άνευ σημασίας το ότι οι περίοδοι ασφαλίσεως στο πλαίσιο του συστήματος αυτού συμπληρώθηκαν σε τρίτα κράτη .

26 Από αυτό έπεται ότι εθνική κανονιστική ρύθμιση όπως ο βελγικός νόμος της 17ης Ιουλίου 1963 που οργανώνει σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, που το διαχειρίζεται, υπό τον έλεγχο του βελγικού κράτους, δημόσιος οργανισμός βελγικού δικαίου, συνιστά "νομοθεσία" υπό την έννοια του άρθρου 1, στοιχείο ι ), του κανονισμού 1408/71 και ότι το σύστημα αυτό δεν εκφεύγει από τις διατάξεις του εν λόγω κανονισμού και κυρίως από την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως του άρθρου 3, παράγραφος 1, από μόνο το γεγονός ότι οι προβλεπόμενες παροχές δεν μπορούν να βασίζονται παρά μόνο σε περιόδους ασφαλίσεως που συμπληρώθηκαν εκτός Κοινότητας .

27 Το συμπέρασμα αυτό δεν προσκρούει καθόλου στις διατάξεις που περιορίζουν το κατά τόπο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης ΕΟΚ . Πράγματι, ο κανονισμός 1408/71 δεν θέτει απαιτήσεις ως προς το εν λόγω σύστημα, παρά μόνο καθόσον το σύστημα αυτό αναπτύσσει τα αποτελέσματά του στο εσωτερικό της Κοινότητας .

28 Επομένως, στα εθνικά δικαστήρια πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι εθνική κανονιστική ρύθμιση όπως αυτή του νόμου της 17ης Ιουλίου 1963 εμπίπτει, ως νομοθεσία κράτους μέλους, στον κανονισμό 1408/71, ακόμη κι αν οι προβλεπόμενες σ' αυτήν παροχές δεν μπορούν να βασίζονται παρά μόνο σε περιόδους δραστηριότητας που συμπληρώθηκαν σε τρίτες χώρες, οι δε διατάξεις του εν λόγω κανονισμού, ιδίως το άρθρο 3, παράγραφος 1, έχουν εφαρμογή στους εργαζόμενους που υπάγονται ή έχουν υπαχθεί σε τέτοια κανονιστική ρύθμιση .

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

29 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η βελγική κυβέρνηση, η ιταλική κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται . Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, που ανέκυψε ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, σ' αυτά εναπόκειται να αποφανθούν επί των δικαστικών εξόδων .

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( δεύτερο τμήμα )

κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλαν το Tribunal du travail των Βρυξελλών και το Cour du travail της Mons, με απόφαση της 3ης Μαρτίου 1986 και απόφαση της 25ης Απριλίου 1986, αντιστοίχως, αποφαίνεται :

1 ) Ο ασφαλισμένος βάσει προαιρετικής ασφαλίσεως, όπως η οργανωμένη με το βελγικό νόμο της 17ης Ιουλίου 1963, ο οποίος, κατά τη διάρκεια της περιόδου κατά την οποία υπαγόταν σ' αυτό το σύστημα ασφαλίσεως, ασκούσε έμμισθη ή άμισθη δραστηριότητα, πρέπει, για την εφαρμογή του κανονισμού 1408/71, να θεωρείται ως "εργαζόμενος" και ο επιζών αυτού να θεωρείται ως επιζών εργαζομένου .

2 ) Εθνική κανονιστική ρύθμιση όπως αυτή του νόμου της 17ης Ιουλίου 1963 εμπίπτει, ως νομοθεσία κράτους μέλους, στον κανονισμό 1408/71, ακόμη κι αν οι προβλεπόμενες σ' αυτήν παροχές δεν μπορούν να βασίζονται παρά μόνο σε περιόδους δραστηριότητας που συμπληρώθηκαν σε τρίτες χώρες, οι δε διατάξεις του εν λόγω κανονισμού, ιδίως το άρθρο 3, παράγραφος 1, έχουν εφαρμογή στους εργαζομένους που υπάγονται ή έχουν υπαχθεί σε τέτοια κανονιστική ρύθμιση .