ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

YVES BOT

της 11ης Σεπτεμβρίου 2007 ( 1 )

Υπόθεση C-408/04 P

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

κατά

Salzgitter AG

«Αίτηση αναιρέσεως — Κρατικές ενισχύσεις — Έγκριση από την Επιτροπή βάσει της Συνθήκης ΕΚ — Επιχείρηση άνθρακα και χάλυβα — Άρθρα 4, στοιχείο γ΄, 67 και 95 ΑΧ — Συνθήκη ΕΚΑΧ — Συνθήκη ΕΚ — Κώδικες ενισχύσεων για τη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα — Ταυτόχρονη εφαρμογή — Ασυμβίβαστο ενισχύσεως — Υποχρεωτική κοινοποίηση των χορηγουμένων ενισχύσεων — Παράλειψη κοινοποιήσεως προς την Επιτροπή — Μακροχρόνια αδράνεια της Επιτροπής — Απόφαση διατάσσουσα ανάκτηση — Αρχή της ασφάλειας δικαίου — Προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης — Δικαιώματα του αμυνομένου — Υποχρέωση αιτιολογήσεως»

1. «Κύριε Πρόεδρε, Κύριοι Δικαστές, Η υπόθεση που μας απασχολεί σήμερα αφορά την εφαρμογή των διατάξεων που η Συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα [ ( 2 )] αφιερώνει στις ενισχύσεις. […] […] […] αυτό που έχει σημασία […] είναι να επιλυθεί το πρόβλημα της συστηματικής οριοθετήσεως μεταξύ, αφενός, των απαγορεύσεων του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, [AX], και, αφετέρου, των διατάξεων του άρθρου 67 [AX]. Πρόκειται για ένα πρόβλημα του οποίου τη λύση, δεν το αγνοείτε, κύριοι δικαστές, οι ερμηνευτές της Συνθήκης ΕΚΑΧ αναζήτησαν προ πολλού. […] […]» ( 3 )

2. Όπως το είχε ήδη πράξει, πριν από αυτόν, ο γενικός εισαγγελέας Lagrange στις προτάσεις που ανέπτυξε στις 5 Νοεμβρίου 1960 στην υπόθεση De Gezamenlijke Steenkolenmijnen in Limburg κατά Ανωτάτης Αρχής ( 4 ), ο γενικός εισαγγελέας Roemer εφιστά την προσοχή του Δικαστηρίου στο ακανθώδες ζήτημα της οριοθετήσεως των αντιστοίχων πεδίων εφαρμογής των άρθρων 4 ΕΚΑΧ και 67 ΕΚΑΧ.

3. Το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ θεσπίζει κατ’ αρχήν απαγόρευση των κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται στις επιχειρήσεις άνθρακα και χάλυβα. Όσον αφορά το άρθρο 67 ΑΧ, τείνει να προλάβει τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού τις οποίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν ορισμένες πολιτικές των κρατών μελών.

4. Στην υπό κρίση υπόθεση, το Δικαστήριο καλείται εκ νέου να αποφανθεί επί του περιεχομένου και της δυνατότητας εφαρμογής εκάστης εκ των δύο αυτών διατάξεων. Μολονότι το νομικό αυτό ζήτημα συζητείται από μακρού χρόνου, το Δικαστήριο δεν το έχει, κατ’ εμέ, επιλύσει ποτέ ρητώς.

5. Στην υπό κρίση διαφορά, το ζήτημα αντικατοπτρίζει δύο δυσχέρειες τις οποίες αντιμετώπισαν οι ιδρυτές της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (στο εξής: ΕΚΑΧ) κατά τη θέσπιση και τη θέση σε εφαρμογή ενός ιδιαίτερου καθεστώτος ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων.

6. Η πρώτη αντλείται από τη θεμελιωδώς δυναμική φύση της κοινής αγοράς που καθιερώνει η Συνθήκη ΕΚΑΧ. Πράγματι, η κατ’ αρχήν απαγόρευση των κρατικών ενισχύσεων, την οποία προβλέπει το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, χρειάστηκε να προσαρμοστεί στις ανάγκες μιας πολιτικής που έπρεπε πρωτίστως να αντιμετωπίσει τα διαρθρωτικά προβλήματα της οικονομίας των βιομηχανιών άνθρακα και χάλυβα. Προς τον σκοπό αυτόν, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων εξέδωσε πλείονες κώδικες ενισχύσεων προς τη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα ( 5 ).

7. Η δεύτερη δυσχέρεια συνδέεται με τη μερική ολοκλήρωση που πραγματοποιεί η Συνθήκη ΕΚΑΧ. Με την υπογραφή της, τα κράτη μέλη εγκατέλειψαν τις αρμοδιότητές τους σχετικά με την ίδρυση και τη λειτουργία της αγοράς άνθρακα και χάλυβα, αλλά διατήρησαν την ευθύνη της γενικής οικονομικής πολιτικής τους. Το άρθρο 67 ΑΧ παρείχε, πράγματι, τη δυνατότητα προβλέψεως συντονισμού μεταξύ των διαφορετικών αυτών πολιτικών, προκειμένου να προστατευθεί η κοινή αγορά από όλες τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Η γέννηση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΟΚ) ( 6 ), στις 25 Μαρτίου 1957, άλλαξε, πάντως, τα δεδομένα. Η ίδρυση της νέας αυτής Κοινότητας έθεσε το ζήτημα της συνυπάρξεως των δύο αυτών εννόμων τάξεων, της ΕΚΑΧ και της ΕΚ, και το ζήτημα του συντονισμού των συστημάτων τους ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων.

8. Η παρούσα διαφορά θέτει και ένα άλλο ζήτημα, πιο εγκάρσιο, εφόσον υπερβαίνει τις διακρίσεις μεταξύ των καθεστώτων ΕΚΑΧ και ΕΚ ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων. Το πρόβλημα συνδέεται με την τήρηση των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνη, εφόσον η Επιτροπή υποχρεώνει τις εθνικές αρχές να ανακτήσουν τις ενισχύσεις οι οποίες χορηγήθηκαν παρανόμως σε επιχείρηση.

9. Στην υπό κρίση υπόθεση, οι γερμανικές αρχές θέσπισαν, στις 5 Αυγούστου 1971, νόμο για την προώθηση της ανάπτυξης της ζώνης κατά μήκος των συνόρων με την πρώην Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας και την πρώην Δημοκρατία της Τσεχοσλοβακίας (στο εξής: Zonenrandgebiet) ( 7 ). Ο νόμος αυτός προέβλεπε φορολογικά κίνητρα υπέρ των επενδύσεων που πραγματοποιούν οι επιχειρήσεις στις περιοχές που βρίσκονται στη ζώνη αυτή. Ο εν λόγω νόμος, καθώς και οι διαδοχικές τροποποιήσεις του, εγκρίθηκαν από την Επιτροπή βάσει των άρθρων 87 ΕΚ και 88 ΕΚ.

10. Η χαλυβουργική επιχείρηση Salzgitter AG — Stahl und Technologie ( 8 ) έλαβε έκτακτες αποσβέσεις και αφορολόγητα αποθεματικά βάσει του ZRFG ( 9 ). Με την απόφαση 2000/797/ΕΚΑΧ ( 10 ), η Επιτροπή έκρινε ότι οι επίδικες ενισχύσεις συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις ασυμβίβαστες προς την κοινή αγορά άνθρακα και χάλυβα (άρθρο πρώτο) και αξίωσε από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας να ανακτήσει τις παρανόμως χορηγηθείσες στη Salzgitter ενισχύσεις (άρθρα 2 και 3) .

11. Κατά της ως άνω αποφάσεως η Salzgitter άσκησε προσφυγή ακυρώσεως ενώπιον του Πρωτοδικείου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Με την απόφαση που εξέδωσε την 1η Ιουλίου 2004, Salzgitter κατά Επιτροπής ( 11 ), το Πρωτοδικείο ακύρωσε εν μέρει την επίδικη απόφαση, κρίνοντας ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε, άλλως παραβίαζε την αρχή της ασφάλειας δικαίου, να ζητήσει την ανάκτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στη δικαιούχο επιχείρηση.

12. Η απόφαση αυτή αποτελεί εν προκειμένω το αντικείμενο δύο αναιρέσεων.

13. Η κύρια αναίρεση ασκείται από την Επιτροπή και σκοπεί στην εξαφάνιση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως καθόσον με αυτήν ακυρώθηκαν οι διατάξεις της επίδικης αποφάσεως σχετικά με την ανάκτηση των υπό κρίση ενισχύσεων. Θέτει, ιδίως, τρία ζητήματα.

14. Το πρώτο αφορά τη σαφήνεια του εφαρμοστέου νομικού πλαισίου και, ιδίως, της υποχρεώσεως κοινοποιήσεως των ενισχύσεων αυτών.

15. Το δεύτερο αφορά τη συμπεριφορά που υιοθέτησε η Επιτροπή στο πλαίσιο της αποστολής ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων. Το ζήτημα είναι κατά πόσον το όργανο αυτό παρέβη, κατά την άσκηση των διοικητικών του αρμοδιοτήτων, το καθήκον επιμέλειας που υπέχει καθόσον δεν διαπίστωσε, κατά την εξέταση των εγγράφων που κοινοποίησε η δικαιούχος επιχείρηση, την έλλειψη κοινοποιήσεως των επίμαχων ενισχύσεων και δεν προέβη σε καμία σχετική ενέργεια.

16. Το τρίτο ζήτημα αφορά την τήρηση των αρχών της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, εφόσον η Επιτροπή αξιώνει την ανάκτηση παρανόμως χορηγηθεισών κρατικών ενισχύσεων. Το ερώτημα είναι αν, υπό τις ειδικές συνθήκες της συγκεκριμένης περιπτώσεως τις οποίες επισήμανε το Πρωτοδικείο, η Επιτροπή μπορούσε νομίμως να ζητήσει την ανάκτηση των επίμαχων ενισχύσεων χωρίς να παραβιάζει την αρχή της ασφάλειας δικαίου. Το Δικαστήριο πρέπει, μεταξύ άλλων, να αποφανθεί ως προς το αν οι πράξεις ή η συμπεριφορά της Επιτροπής θεμελίωσαν, όσον αφορά τη δικαιούχο της ενισχύσεως επιχείρηση, δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ικανή να εμποδίσει την Επιτροπή να αξιώσει από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας να διατάξει την ανάκτηση των ενισχύσεων και από τη Salzgitter να τις επιστρέψει.

17. Η ανταναίρεση ασκείται από τη Salzgitter και σκοπεί στην εξαφάνιση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως καθόσον απέρριψε τους λόγους ακυρώσεως σχετικά με τον χαρακτηρισμό των επίμαχων ενισχύσεων και τη συμβατότητά τους προς την κοινή αγορά. Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας παρεμβαίνει προς στήριξη αυτής της ανταναιρέσεως.

18. Στο πλαίσιο της εν λόγω ανταναιρέσεως, η Salzgitter αμφισβητεί την ορθότητα της αναλύσεως του Πρωτοδικείου ως προς το περιεχόμενο και τη δυνατότητα εφαρμογής των άρθρων 4 ΑΧ και 67 ΑΧ. Το Δικαστήριο ερωτάται, ιδίως, ως προς το αν το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ έχει εφαρμογή σε ενίσχυση που χορηγείται σε επιχείρηση της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα όταν αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο γενικού καθεστώτος ενισχύσεων που εγκρίθηκε προηγουμένως από την Επιτροπή βάσει της Συνθήκης ΕΚ ή αν η εκτέλεση του μέτρου αυτού εμπίπτει στο άρθρο 67 ΑΧ.

19. Με τις προτάσεις αυτές θα προτείνω, πρώτον, την απόρριψη της ανταναιρέσεως της Salzgitter. Θα εξηγήσω γιατί το Πρωτοδικείο ουδόλως υπέπεσε, κατ’ εμέ, σε πλάνη περί το δίκαιο, αφενός, κρίνοντας ότι η Επιτροπή μπορούσε νομίμως να στηριχθεί στο άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ για να κρίνει τις επίμαχες ενισχύσεις συμβατές προς την κοινή αγορά άνθρακα και χάλυβα και, αφετέρου, θεωρώντας ότι η Επιτροπή είχε εκπληρώσει στο ακέραιο την υποχρέωση αιτιολογήσεως στο πλαίσιο της επίδικης αποφάσεως.

20. Δεύτερον, θα προτείνω στο Δικαστήριο να δεχθεί την κύρια αναίρεση που άσκησε η Επιτροπή. Πράγματι, στις αναλύσεις που ακολουθούν θα ισχυριστώ ότι το Πρωτοδικείο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον έκρινε ότι η υποχρέωση κοινοποιήσεως των επίμαχων ενισχύσεων δεν ενέπιπτε σαφώς στο εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο. Θα εξηγήσω γιατί θεωρώ ότι η υποχρέωση αυτή ήταν σαφής και άνευ επιφυλάξεων και γιατί η επίδικη απόφαση, καθόσον επέβαλλε την ανάκτηση των επίμαχων ενισχύσεων δεν παραβίαζε ούτε την αρχή της ασφάλειας δικαίου ούτε της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης της δικαιούχου επιχειρήσεως.

21. Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, θα εκθέσω στο Δικαστήριο τις συνέπειες που πρέπει να αντλήσει από την εν λόγω πλάνη περί το δίκαιο στην υπό κρίση υπόθεση.

I — Το νομικό πλαίσιο

22. Η Συνθήκη ΕΚΑΧ απαγορεύει, κατ’ αρχήν, τις κρατικές ενισχύσεις στις επιχειρήσεις της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα. Στο άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ορίζει ότι θεωρούνται ότι δεν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά άνθρακα και χάλυβα και, κατά συνέπεια, καταργούνται και απαγορεύονται εντός της Κοινότητος, σύμφωνα με τους όρους που προβλέπονται στην εν λόγω Συνθήκη «οι επιδοτήσεις ή ενισχύσεις που χορηγούνται από τα κράτη μέλη ή οι ειδικές επιβαρύνσεις που επιβάλλονται από αυτά, υπό οποιαδήποτε μορφή».

23. Το άρθρο 67 ΑΧ ορίζει τα εξής: «1. Κάθε μέτρο κράτους μέλους, το οποίο δύναται να έχει αισθητή επίπτωση επί των όρων του ανταγωνισμού στις βιομηχανίες άνθρακα και χάλυβα, πρέπει να φέρεται σε γνώση της Ανωτάτης Αρχής από την ενδιαφερομένη κυβέρνηση. 2. Αν ένα τέτοιο μέτρο λόγω της φύσεώς του, διευρύνοντας ουσιωδώς τις διαφορές κόστους παραγωγής κατά τρόπο άλλο από μεταβολή της παραγωγικότητας, προκαλεί σοβαρή διατάραξη της ισορροπίας, η [Επιτροπή], κατόπιν διαβουλεύσεως με τη Συμβουλευτική επιτροπή και το Συμβούλιο, δύναται να λάβει τα ακόλουθα μέτρα: — αν το μέτρο του κράτους αυτού συνεπάγεται επιζήμια αποτελέσματα για τις επιχειρήσεις άνθρακα και χάλυβα που υπάγονται στην αρμοδιότητά του, η [Επιτροπή] δύναται να του επιτρέψει να χορηγήσει σ’ αυτές ενίσχυση της οποίας το ποσό, οι όροι και η διάρκεια καθορίζονται κατόπιν συμφωνίας με αυτήν. […] — αν το μέτρο του κράτους αυτού συνεπάγεται επιζήμια αποτελέσματα για τις επιχειρήσεις άνθρακα ή χάλυβα που υπάγονται στην αρμοδιότητα των λοιπών κρατών μελών, η [Επιτροπή] του απευθύνει σύσταση προς άρση των ανωτέρω αποτελεσμάτων με τα μέτρα που το κράτος αυτό κρίνει ότι συμβιβάζονται περισσότερο με τη δική του οικονομική ισορροπία. 3. Αν το μέτρο του κράτους αυτού μειώνει τις διαφορές κόστους παραγωγής παρέχοντας ειδικά πλεονεκτήματα ή επιβάλλοντας ειδικά βάρη στις επιχειρήσεις άνθρακα ή χάλυβα που υπάγονται στην αρμοδιότητά του, σε σύγκριση με τις άλλες βιομηχανίες της ίδιας χώρας, η [Επιτροπή] έχει την εξουσία, κατόπιν διαβουλεύσεως με τη Συμβουλευτική επιτροπή και το Συμβούλιο, να απευθύνει στο κράτος αυτό τις αναγκαίες συστάσεις.»

24. Κατά το άρθρο 95, πρώτο εδάφιο, ΑΧ, η Επιτροπή μπορεί, μετά από ομόφωνη σύμφωνη γνώμη του Συμβουλίου και κατόπιν διαβουλεύσεως με τη Συμβουλευτική επιτροπή, να εκδώσει απόφαση ή σύσταση «[σ]ε όλες τις περιπτώσεις που δεν προβλέπονται στη […] Συνθήκη, στις οποίες η απόφαση [αυτή] ή η σύσταση [αυτή] παρίσταται αναγκαία για την πραγματοποίηση, κατά τη λειτουργία της κοινής αγοράς του άνθρακα και του χάλυβα και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 5, ενός από τους σκοπούς της Κοινότητας, όπως ορίζονται στα άρθρα 2, 3 και 4». Δυνάμει του άρθρου 95, δεύτερο εδάφιο, ΑΧ, η εν λόγω απόφαση ή σύσταση καθορίζει, εκδοθείσα με την αυτή μορφή, ενδεχομένως τις εφαρμοστέες κυρώσεις.

25. Επιπλέον, το άρθρο 95, τρίτο εδάφιο, ΑΧ προβλέπει ότι «αν […] προκύπτουν στην πράξη απρόβλεπτες δυσχέρειες κατά την εφαρμογή της παρούσης Συνθήκης, ή βαθεία μεταβολή των οικονομικών ή τεχνικών συνθηκών η οποία επηρεάζει άμεσα την κοινή αγορά του άνθρακα και του χάλυβα, που καθιστούν αναγκαία την προσαρμογή των κανόνων περί της ασκήσεως από την Ανωτάτη Αρχή των εξουσιών που της έχουν μεταβιβασθεί, οι κανόνες αυτοί δύνανται να τροποποιούνται καταλλήλως, χωρίς όμως να θίγονται οι διατάξεις των άρθρων 2, 3 και 4 ή ο συσχετισμός των εξουσιών που παρέχονται αντιστοίχως στην [Επιτροπή] και στα άλλα όργανα της Κοινότητος». Δυνάμει του άρθρου 95, τέταρτο εδάφιο, ΑΧ, οι τροποποιήσεις αυτές προτείνονται με κοινή συμφωνία Επιτροπής και Συμβουλίου και υποβάλλονται στο Δικαστήριο προς γνωμοδότηση.

26. Βάσει του άρθρου 95, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, ΑΧ, η Επιτροπή εξέδωσε σειρά έξι αποφάσεων που έχουν γενικό περιεχόμενο και είναι κοινώς γνωστές με την ονομασία «κώδικες ενισχύσεων προς τη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα».

27. Σκοπός των κωδίκων αυτών ήταν η αντιμετώπιση της κρίσεως που διερχόταν ο τομέα της κοινοτικής βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα με την παροχή της δυνατότητας χορηγήσεως κρατικών ενισχύσεων στις επιχειρήσεις σιδήρου και χάλυβα σε ορισμένες περιοριστικώς απαριθμούμενες περιπτώσεις, παρεκκλίνοντας έτσι από την αυστηρή και απόλυτη απαγόρευση του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ. Οι εν λόγω κώδικες υπέστησαν διαδοχικές προσαρμογές προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι συγκυριακές δυσχέρειες της αγοράς.

28. Οι κώδικες αυτοί καθορίζουν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ένα κράτος μέλος μπορεί να χορηγήσει ενισχύσεις στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα που συμβιβάζονται με την εύρυθμη λειτουργία της κοινής αγοράς. Ορίζουν την έννοια των ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, καθορίζουν τις προϋποθέσεις χορηγήσεώς τους και προβλέπουν διαδικαστικούς κανόνες όσον αφορά την κοινοποίησή τους στην Επιτροπή. Οι ενισχύσεις που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής ενός από τους κώδικες αυτούς εξακολουθούν να υπόκεινται στην κατ’ αρχήν απαγόρευση του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ.

29. Ο πρώτος κώδικας ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα θεσπίστηκε με την απόφαση 257/80/ΕΚΑΧ της Επιτροπής ( 12 ). Είχε εφαρμογή μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1981. Σύμφωνα με την τέταρτη αιτιολογική σκέψη του πρώτου αυτού κώδικα, ο σκοπός του ήταν να θέσει σε εφαρμογή καθεστώς που παρείχε τη δυνατότητα χορηγήσεως ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα σε περιοριστικώς απαριθμούμενες περιπτώσεις, ενώ η εφαρμογή στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα των γενικών και περιφερειακών καθεστώτων ενισχύσεων εξακολουθούσε να υπάγεται εν τούτοις στον έλεγχο της Επιτροπής βάσει του άρθρου 67 ΕΚΑΧ καθώς και των άρθρων 87 ΕΚ και 88 ΕΚ ( 13 ).

30. Ο πρώτος κώδικας αντικαταστάθηκε με τον δεύτερο κώδικα περί θεσπίσεως κοινοτικών κανόνων για τις ενισχύσεις στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, ο οποίος θεσπίστηκε με την απόφαση 2320/81/ΕΚΑΧ της Επιτροπής ( 14 ) και έχει εφαρμογή μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1985. Ο δεύτερος αυτός κώδικας θεσπίζει αυστηρότερους κανόνες, καθόσον επιβάλλει την προοδευτική κατάργηση των ενισχύσεων. Θέτει σε εφαρμογή συνολικό κοινοτικό σύστημα, το οποίο εξασφαλίζει ενιαία μεταχείριση «[ό]λ[ων] [των] με οποιαδήποτε μορφή χρηματοδοτούμεν[ων] από κράτος μέλος ή βάσει κρατικών πόρων, ενισχύσε[ων] στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, είτε πρόκειται για ειδικές είτε για μη ειδικές ενισχύσεις» ( 15 ).

31. Την 1η Ιανουαρίου 1986 τέθηκε σε ισχύ ο τρίτος κώδικας ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα ( 16 ). Από την ημερομηνία αυτή η Επιτροπή προσάπτει στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας τη χορήγηση των επίδικων ενισχύσεων.

32. Το άρθρο 1, παράγραφος 1, του τρίτου κώδικα προβλέπει τα ακόλουθα: «[ό]λες οι ενισχύσεις στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα που χρηματοδοτούνται από κράτος μέλος καθώς και από την τοπική αυτοδιοίκηση ή με κρατικούς πόρους, κάτω από οποιαδήποτε μορφή και ανεξάρτητα αν πρόκειται για ειδικές ή μη ενισχύσεις, δεν μπορούν να θεωρηθούν κοινοτικές ενισχύσεις και, συνεπώς, συμβιβάσιμες με την καλή λειτουργία της κοινής αγοράς, παρά μόνον αν ανταποκρίνονται στις διατάξεις των άρθρων 2 έως 5 [ ( 17 )]».

33. Το άρθρο 6, παράγραφος 1, του εν λόγω κώδικα ορίζει τα εξής: «1. Η Επιτροπή ενημερώνεται έγκαιρα ώστε να υποβάλει τις παρατηρήσεις της σχετικά με τα [σχέδια] που αποβλέπουν στη χορήγηση ή την τροποποίηση των ενισχύσεων που αναφέρονται στα άρθρα 2 έως 5. Τηρείται, επίσης, ενήμερη σχετικά με τα [σχέδια] που αποβλέπουν στην εφαρμογή, στον τομέα σιδήρου και χάλυβα, καθεστώτων ενισχύσεων για τα οποία έχει ήδη αποφανθεί βάσει των διατάξεων της Συνθήκης ΕΟΚ. […]»

34. Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 2, του τρίτου κώδικα, η Επιτροπή τηρείται έγκαιρα ενήμερη σχετικά με όλα τα προγράμματα χρηματοδοτικών παρεμβάσεων (αναλήψεις μεριδίων συμμετοχής, χορηγήσεις κεφαλαίων και παρεμφερή μέτρα) των κρατών μελών, των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ή των οργανισμών που χρησιμοποιούν για τον εν λόγω σκοπό κρατικούς πόρους υπέρ των επιχειρήσεων σιδήρου και χάλυβα. H Επιτροπή προσδιορίζει κατά πόσον οι παρεμβάσεις αυτές περιλαμβάνουν στοιχεία ενίσχυσης και εκτιμά, κατά περίπτωση, το συμβιβάσιμο αυτών με τις διατάξεις των άρθρων 2 έως 5 του τρίτου κώδικα.

35. Κατά τη λήξη της ισχύος του τρίτου κώδικα, στις 31 Δεκεμβρίου 1988, τέθηκαν σε ισχύ ο τέταρτος και στη συνέχεια ο πέμπτος κώδικας ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα ( 18 ).

36. Όπως ο τρίτος κώδικας, και οι κώδικες αυτοί έχουν εφαρμογή σε όλες τις ενισχύσεις στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα που χρηματοδοτούνται από κράτος μέλος, ανεξαρτήτως του αν είναι ή όχι ειδικές. Προβλέπουν παρεμφερείς διαδικαστικούς κανόνες όσον αφορά την κοινοποίηση των χρηματοδοτικών μέτρων που τα κράτη μέλη προτίθενται να λάβουν υπέρ των επιχειρήσεων της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα.

37. Ο κώδικας των ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα που είχε εφαρμογή κατά την εκ μέρους της Επιτροπής κίνηση της διαδικασίας είναι ο έκτος και τελευταίος της σειράς. Θεσπίστηκε με την απόφαση 2496/96/ΕΚΑΧ της Επιτροπής ( 19 ). Ο εν λόγω κώδικας είχε εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 1997 μέχρι τις 22 Ιουλίου 2002.

38. Το άρθρο 1 του έκτου αυτού κώδικα, που φέρει τον τίτλο «Αρχές», ορίζει τα εξής: «1. Οι ενισχύσεις προς τη βιομηχανία χάλυβα, είτε ειδικές είτε μη ειδικές, χρηματοδοτούμενες από τα κράτη μέλη ή από τους τοπικούς ή περιφερειακούς οργανισμούς δημοσίου δικαίου, ή μέσω κρατικών πόρων οποιασδήποτε μορφής, μπορούν να θεωρούνται ως κοινοτικές ενισχύσεις και, ως εκ τούτου, συμβιβάσιμες με την εύρυθμη λειτουργία της κοινής αγοράς, μόνον εφόσον πληρούν τις διατάξεις των άρθρων 2 έως 5[ ( 20 )]. […] 3. Οι ενισχύσεις που προβλέπονται από την παρούσα απόφαση χορηγούνται μόνο βάσει των διαδικασιών του άρθρου 6 και δεν καταβάλλονται μετά τις 22 Ιουλίου 2002.»

39. Κατά το άρθρο 6 του εν λόγω κώδικα, το οποίο φέρει τον τίτλο «Διαδικασίες», κάθε σχεδιαζόμενη χορήγηση ενισχύσεων σύμφωνα με τα άρθρα 2 έως 5 του ιδίου κώδικα, καθώς και κάθε σχεδιαζόμενη μεταφορά κρατικών πόρων υπέρ των επιχειρήσεων σιδήρου και χάλυβα πρέπει να κοινοποιείται στην Επιτροπή, η οποία εκτιμά το κατά πόσον είναι συμβατές με την κοινή αγορά. Κατά την παράγραφο 4, πρώτο εδάφιο, της ίδιας διατάξεως, τα προγραμματιζόμενα μέτρα μπορούν να τεθούν σε εφαρμογή μόνον κατόπιν εγκρίσεως της Επιτροπής και σύμφωνα με τους όρους που αυτή θέτει.

40. Το άρθρο 6, παράγραφος 5, του έκτου κώδικα προβλέπει ότι εάν, κατόπιν προκαταρκτικού ελέγχου, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάποιο χρηματοδοτικό μέτρο ενδέχεται να αντιπροσωπεύει κρατική ενίσχυση ή αμφιβάλλει κατά πόσο κάποια ενίσχυση είναι συμβιβάσιμη με τις διατάξεις του κώδικα αυτού, ενημερώνει το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος σχετικά και τάσσει προθεσμία στους ενδιαφερομένους τρίτους και στα άλλα κράτη μέλη προκειμένου να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους. Εάν, αφού λάβει τις παρατηρήσεις τους και δώσει στο ενδιαφερόμενο κράτος μέλος την ευκαιρία να αντιδράσει, η Επιτροπή αποφανθεί ότι στην προκειμένη περίπτωση η ενίσχυση είναι ασυμβίβαστη με τις διατάξεις του εν λόγω κώδικα, λαμβάνει απόφαση το αργότερο εντός τριμήνου από τη λήψη των πληροφοριών που απαιτούνται για την αξιολόγηση του προτεινόμενου μέτρου. Το άρθρο 88 ΕΚ εφαρμόζεται σε περίπτωση που ένα κράτος μέλος δεν συμμορφωθεί με τη σχετική απόφαση.

41. Από της λήξεως της ισχύος της Συνθήκης ΕΚΑΧ, στις 23 Ιουλίου 2002, η αξιολόγηση των ενισχύσεων που χορηγούνται στις επιχειρήσεις σιδήρου και χάλυβα καθώς και στις επιχειρήσεις άνθρακα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των κανόνων της Συνθήκης ΕΚ.

II — Το ιστορικό της διαφοράς

42. Η Salzgitter είναι επιχείρηση η οποία ασκεί δραστηριότητες στον τομέα της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα και εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης ΕΚΑΧ ( 21 ).

Α — Τα φορολογικά μέτρα που θεσπίσθηκαν με τον ZRFG

43. Στη Γερμανία, ο ZRFG εκδόθηκε στις 5 Αυγούστου 1971.

44. Ο νόμος αυτός εγκρίθηκε, μαζί με τις μεταγενέστερες τροποποιήσεις του, από την Επιτροπή, κατόπιν εξετάσεως των μέτρων που προβλέπει υπό το πρίσμα των άρθρων 87 ΕΚ και 88 ΕΚ ( 22 ). Ο νόμος αυτός είχε εφαρμογή σε όλους τους τομείς της οικονομίας. Επρόκειτο, επομένως, για γενικό καθεστώς μη ειδικών ενισχύσεων στον τομέα του άνθρακα και του χάλυβα. Η ισχύς του ZRFG έληξε το 1995.

45. Το άρθρο 3 του νόμου αυτού προέβλεπε φορολογικές ενθαρρύνσεις υπό τη μορφή εκτάκτων αποσβέσεων (Sonderabschreibungen) και αφορολογήτων αποθεματικών (steuerfreie Rücklagen) όσον αφορά τις επενδύσεις που πραγματοποιούνταν σε κάθε εγκατάσταση επιχειρήσεως κείμενη στη Zonenrandgebiet. Οι έκτακτες αποσβέσεις συνίσταντο στη δυνατότητα εγγραφής στον ισολογισμό της εταιρίας, ως επιδοτήσιμων επενδύσεων, ποσού αποσβέσεων που ήταν μεγαλύτερο σε σχέση με το κοινό δίκαιο, κατά το ή τα πρώτα έτη που έπονταν των εν λόγω επενδύσεων της σχετικής επιχειρήσεως. Τούτο συνεπαγόταν, όσον αφορά την επιχείρηση, μειωμένη βάση επιβολής φόρου και, επομένως, μεγαλύτερη ρευστότητα για το ή τα πρώτα έτη που έπονταν των επενδύσεων, παρέχοντας έτσι στη σχετική επιχείρηση πλεονέκτημα όσον αφορά διαθέσιμα κεφάλαια. Παρόμοιο πλεονέκτημα είχε επίσης παρασχεθεί στην επιχείρηση μέσω αφορολόγητων αποθεματικών. Ωστόσο, οι έκτακτες αποσβέσεις και τα αφορολόγητα αποθεματικά δεν ίσχυαν σωρευτικώς.

46. Το άρθρο 3 του ZRFG εφαρμοζόταν αδιακρίτως σε όλους τους τομείς δραστηριότητας, σε όλους τους τύπους επενδύσεων, ασχέτως του αν είναι σε κινητά ή ακίνητα, και σε όλες τις επιχειρήσεις, ασχέτως μεγέθους, δραστηριότητας ή έδρας. Παρ’ όλ’ αυτά, επιτακτικός όρος για την εφαρμογή των προβλεπομένων στο άρθρο αυτό του ZRFG μέτρων ήταν να κείνται οι εγκαταστάσεις εντός των οποίων πραγματοποιούνταν οι επενδύσεις στη Zonenrandgebiet.

Β — Η κίνηση της διαδικασίας ελέγχου του άρθρου 6, παράγραφος 5, του έκτου κώδικα και η έκδοση της επίδικης αποφάσεως

47. Με έγγραφο της 3ης Μαρτίου 1999, η Επιτροπή, αφού ανακάλυψε στους ετήσιους λογαριασμούς της Preussag Stahl AG, μιας από τις εταιρίες του τωρινού ομίλου Salzgitter, ότι μεταξύ 1986 και 1995 της είχαν χορηγηθεί πολλαπλές ενισχύσεις βάσει του άρθρου 3 του ZRFG, ενημέρωσε την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας σχετικά με την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 6, παράγραφος 5, του έκτου κώδικα ενισχύσεων για τη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα σχετικά με τις ενισχύσεις που είχαν χορηγηθεί από τη Γερμανία στην Preussag Stahl AG και τις λοιπές θυγατρικές επιχειρήσεις σιδήρου και χάλυβα του ομίλου Salzgitter ( 23 ).

48. Στις 28 Ιουνίου 2000, η Επιτροπή εξέδωσε την επίδικη απόφαση βάσει του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ και του έκτου κώδικα.

49. Με το άρθρο 1 της ως άνω επίδικης αποφάσεως, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στη Salzgitter, δυνάμει του άρθρου 3 του ZRFG, υπό τη μορφή έκτακτων αποσβέσεων και αφορολογήτων αποθεματικών, όσον αφορά βασικό επιλέξιμο για ενίσχυση ποσό, αντιστοίχως, 484 και 367 εκατομμυρίων γερμανικών μάρκων (DEM), συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις ασυμβίβαστες προς την κοινή αγορά.

50. Σύμφωνα με τα άρθρα 2 και 3 της εν λόγω αποφάσεως, η Επιτροπή αξίωσε από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας να ανακτήσει τις εν λόγω ενισχύσεις από τη Salzgitter.

III — H ενώπιον του Πρωτοδικείου διαδικασία και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση

51. Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 21 Σεπτεμβρίου 2000, η Salzgitter άσκησε προσφυγή με αντικείμενο την ακύρωση της επίδικης αποφάσεως. Με διάταξη της 29ης Μαρτίου 2001 του προέδρου του τετάρτου πενταμελούς τμήματος του Πρωτοδικείου ( 24 ), επιτράπηκε στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας να παρέμβει υπέρ της Salzgitter.

52. Προς στήριξη της προσφυγής της, η δικαιούχος επιχείρηση προέβαλε οκτώ λόγους ακυρώσεως. Το Πρωτοδικείο εξέτασε τον πρώτο, δεύτερο, τρίτο και έβδομο λόγο κυρώσεως πριν ακυρώσει εν μέρει την επίδικη απόφαση.

53. Με τον πρώτο λόγο ακυρώσεως, η Salzgitter προσήψε στην Επιτροπή ότι εσφαλμένως χαρακτήρισε τις έκτακτες αποσβέσεις και τα αφορολόγητα αποθεματικά του άρθρου 3 του ZRFG ως κρατικές ενισχύσεις. Το Πρωτοδικείο απέρριψε τον λόγο αυτόν, κρίνοντας ότι οι επίμαχες ενισχύσεις συνιστούσαν σαφώς κρατικές ενισχύσεις υπό την έννοια του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ.

54. Με τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως, η Salzgitter προσήψε στην Επιτροπή ότι προέβη σε εσφαλμένη ερμηνεία των άρθρων 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ και 67 ΑΧ και, ιδίως, όσον αφορά την εκτίμηση του πεδίου εφαρμογής τους. Το Πρωτοδικείο απέρριψε τον λόγο αυτόν στηριζόμενο στην αιτιολογία που εκτίθεται στις σκέψεις 103 έως 118 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Αφού επισήμανε, βάσει της νομολογίας του Δικαστηρίου, το περιεχόμενο εκάστης των δύο ως άνω διατάξεων, το Πρωτοδικείο υπενθύμισε ότι τα άρθρα 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ και 67 ΑΧ αφορούν δύο χωριστούς τομείς, δεδομένου ότι το άρθρο 67 ΑΧ δεν αναφέρεται στο θέμα των κρατικών ενισχύσεων.

55. Στις σκέψεις 112 έως 115 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Πρωτοδικείο υπογράμμισε, στη συνέχεια, ότι η αβεβαιότητα που προκάλεσαν οι εξελίξεις της πρακτικής της Επιτροπής όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων δεν μεταβάλλουν την εν λόγω πραγματική κατάσταση. Διευκρινίζει, μεταξύ άλλων, στη σκέψη 115 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι αν, ύστερα από τον δεύτερο κώδικα, οι κώδικες αφορούν όλες τις ενισχύσεις στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα […] ασχέτως του αν αυτές είναι ή όχι ειδικές, η διευκρίνιση αυτή έχει απλώς ως αντικείμενο την επαναφορά του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, AX στο αρχικό του πεδίο εφαρμογής, εφόσον το εν λόγω άρθρο δεν καθιερώνει καμιά διάκριση μεταξύ των τύπων ενισχύσεων επί των οποίων ισχύει η απαγόρευσή του.

56. Στη σκέψη 117 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι ορθώς η Επιτροπή θεώρησε, με την επίδικη απόφαση, ότι το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ ετύγχανε εφαρμογής αποκλειομένου του άρθρου 67 ΑΧ και, στη σκέψη 118 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, απέρριψε τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως.

57. Με τον τρίτο της λόγο, η Salzgitter προσήψε στην Επιτροπή ότι δεν εξέτασε αυτεπαγγέλτως, υπό την έννοια του άρθρου 95 ΑΧ, το ζήτημα αν οι επίμαχες ενισχύσεις μπορούσαν να κηρυχθούν συμβατές με την κοινή αγορά. Το Πρωτοδικείο απέρριψε τον λόγο αυτόν, κρίνοντας, στις σκέψεις 136 έως 147 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε πρόδηλο σφάλμα εκτιμήσεως στο πλαίσιο της εξετάσεως της δυνατότητας εφαρμογής του άρθρου 95 ΑΧ.

58. Με τον τέταρτο και τον πέμπτο της λόγο, η Salzgitter προσήψε στην Επιτροπή ότι υπέπεσε σε σφάλματα εκτιμήσεως ως προς τον χαρακτηρισμό ορισμένων επενδυτικών προγραμμάτων. Στο πλαίσιο του έκτου λόγου, υποστήριξε ότι η Επιτροπή υπέπεσε σε σφάλμα εκτιμήσεως και ως προς τον ορισμό του συντελεστή αποδοτικότητας. Το Πρωτοδικείο δεν εξέτασε τους λόγους αυτούς.

59. Με τον έβδομό της λόγο ακυρώσεως, η Salzgitter θεώρησε ότι η Επιτροπή είχε παραβιάσει την αρχή της ασφάλειας δικαίου καθόσον αξίωσε από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας να ανακτήσει τις ενισχύσεις που κρίθηκαν ασυμβίβαστες προς την κοινή αγορά. Το Πρωτοδικείο έκρινε, κατ’ αρχάς, στη σκέψη 161 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι έλλειψη προθεσμίας παραγραφής ή έλλειψη προηγούμενης γνωστοποιήσεως των επίμαχων ενισχύσεων δεν απέκλειαν παραβίαση εκ μέρους της Επιτροπής της αρχής της ασφάλειας δικαίου. Τόνισε επίσης, στη σκέψη 163 της αποφάσεως αυτής, ότι η Salzgitter δεν μπορούσε να θεωρηθεί υπεύθυνη για την έλλειψη γνωστοποιήσεως των ενισχύσεων αυτών, στο μέτρο που η επωφεληθείσα επιχείρηση δεν είναι ο θεσμικός συνομιλητής της Επιτροπής στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων. Στη συνέχεια, στις σκέψεις 165 και 166 της εν λόγω αποφάσεως, το Πρωτοδικείο υπενθύμισε ότι, μολονότι το Δικαστήριο έχει πράγματι δεχθεί ότι ο επωφεληθείς από μία ενίσχυση δεν μπορεί να επικαλεστεί δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στο νομότυπο της ενισχύσεως αυτής αν αυτή έχει χορηγηθεί κατά παράβαση των διαδικαστικών κανόνων, η προσφεύγουσα δεν επικαλείται δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ως προς τον νομότυπο χαρακτήρα της ενισχύσεως αλλά προσβολή της αρχής της ασφάλειας του δικαίου, η οποία δεν μπορεί να περιορίζεται στις προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη δημιουργία δικαιολογημένης εμπιστοσύνης όσον αφορά τον επωφεληθέντα των ενισχύσεων.

60. Αφού υπενθύμισε, στις σκέψεις 168 έως 173 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, την εξέλιξη της συμπεριφοράς που υιοθέτησε η Επιτροπή στο πλαίσιο των τριών πρώτων κωδίκων ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, το Πρωτοδικείο έκρινε, στη σκέψη 174 της αποφάσεως αυτής, τα εξής: «[…] η κατάσταση που προέκυψε από την έκδοση του δεύτερου και τρίτου κώδικα […] χαρακτηρίζεται από τα στοιχεία αβεβαιότητας και ελλείψεως σαφήνειας τα οποία είναι καταλογιστέα στην Επιτροπή: — ο σιωπηρός χαρακτήρας της μερικής —και, ως εκ τούτου, μη απολύτως σαφούς— αποσύρσεως της περιεχομένης στην απόφαση της Επιτροπής της 4ης Αυγούστου 1971 μη αντιρρήσεως —στο εξής: απόφαση της Επιτροπής του 1971· — κάποια ασάφεια ως προς το περιεχόμενο της σιωπηρής μερικής αποσύρσεως της προπαρατεθείσας μη αντιρρήσεως όσον αφορά το ζήτημα αν η μεταγενέστερη εφαρμογή του άρθρου 3 του ZRFG έπρεπε να γνωστοποιηθεί ως “πρόγραμμα”, κατά την έννοια του άρθρου 6 του τρίτου κώδικα […].»

61. Στη συνέχεια, το Πρωτοδικείο επισήμανε, στις σκέψεις 176 έως 179 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, τις ιδιαίτερες υποχρεώσεις που η Επιτροπή επέβαλλε στις επιχειρήσεις της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα προκειμένου να αντιμετωπισθεί η κρίση του τομέα αυτού. Οι εν λόγω επιχειρήσεις όφειλαν να διαβιβάζουν στις υπηρεσίες της Επιτροπής πληροφορίες σχετικά με την παραγωγή χάλυβα και τις επενδύσεις τους στο πλαίσιο των συστημάτων επιτηρήσεως που θέσπισε η Επιτροπή. Συναφώς το Πρωτοδικείο επισήμανε ότι υφίστατο νομικός σύνδεσμος μεταξύ των διαφόρων αυτών καθεστώτων και ανέφερε ότι η Επιτροπή αναγκάσθηκε να εξακριβώσει, κατά τον έλεγχο των εγγράφων που διεβίβασαν οι επιχειρήσεις, αν η διατήρηση ή η αύξηση των παραγωγικών δυνατοτήτων οφειλόταν σε μη επιτραπείσες κρατικές ενισχύσεις. Υπό τις συνθήκες αυτές και λαμβανομένων υπόψη των πληροφοριών που διεβίβασε η Salzgitter από το 1988, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η Επιτροπή όφειλε να επισημάνει και να διαπιστώσει την έλλειψη γνωστοποιήσεως των ενισχύσεων και να προβεί στις σχετικές ενέργειες. Υπενθύμισε επίσης ότι η Επιτροπή εξέτασε εκ νέου το προβλεπόμενο από τον ZRFG καθεστώς ενισχύσεων κατά τη διάρκεια του 1988, εξέταση η οποία την οδήγησε στη λήψη της αποφάσεως κατά τον μήνα Δεκέμβριο του 1988 σχετικά με τη μη προβολή εν προκειμένω αντιρρήσεων βάσει της Συνθήκης ΕΚ.

62. Επομένως, στη σκέψη 180 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως το Πρωτοδικείο συνήγαγε τα εξής: «Έτσι, η κατάσταση αβεβαιότητας και ασάφειας που έχει περιγραφεί στη […] σκέψη 174, μαζί με την επί μακρόν ανυπαρξία αντιδράσεως της Επιτροπής και τούτο παρά το γεγονός ότι γνώριζε τις ενισχύσεις από τις οποίες είχε επωφεληθεί η προσφεύγουσα, δημιούργησε, κατά παράβαση του καθήκοντος επιμελείας που φέρει το όργανο αυτό, μια αμφίβολη κατάσταση, την οποία η Επιτροπή όφειλε να διασαφηνίσει πριν προβεί σε οποιαδήποτε ενέργεια με σκοπό να επιβάλει την επιστροφή των ήδη καταβληθεισών ενισχύσεων (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση του Δικαστηρίου της 9ης Ιουλίου 1970, 26/69, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 383, σκέψεις 28 έως 32).»

63. Στη σκέψη 181 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Πρωτοδικείο διαπίστωσε ότι η Επιτροπή δεν προέβη σε μια τέτοια διασαφήνιση και, στη σκέψη 182 της εν λόγω αποφάσεως, έκρινε ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε, άλλως παραβίαζε την αρχή της ασφάλειας του δικαίου, να ζητήσει την επιστροφή των καταβληθεισών στην προσφεύγουσα μεταξύ 1986 και 1995 ενισχύσεων.

64. Κατά συνέπεια, στη σκέψη 183 της εν λόγω αποφάσεως, το Πρωτοδικείο δέχθηκε τον έβδομο λόγο ακυρώσεως και ακύρωσε τα άρθρα 2 και 3 της επίδικης αποφάσεως, στο μέτρο που αφορούν την υποχρέωση της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας να ανακτήσει από την προσφεύγουσα τις παρανόμως χορηγηθείσες στη Salzgitter ενισχύσεις.

65. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Πρωτοδικείο έκρινε, στη σκέψη 184 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι δεν συντρέχει λόγος να αποφανθεί επί των λόγων που αφορούν, κατ’ ουσίαν, τη μείωση και τον υπολογισμό του ποσού των επιστρεπτέων ενισχύσεων. Επιπλέον, το Πρωτοδικείο απέρριψε τον όγδοο λόγο ακυρώσεως που αντλείται από την έλλειψη αιτιολογίας της επίδικης αποφάσεως. Έκρινε, πράγματι, ότι από τον διενεργηθέντα ανωτέρω, στο πλαίσιο των τριών πρώτων λόγων της Salzgitter, δικαστικό έλεγχο, σαφώς καταδεικνύεται ότι η Επιτροπή τήρησε την υποχρέωση αυτή.

IV — Η ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασία και τα αιτήματα των διαδίκων

66. Mε δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 23 Σεπτεμβρίου 2004, η Επιτροπή άσκησε την παρούσα αναίρεση. Ζητεί την εξαφάνιση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, την αναπομπή της υποθέσεως ενώπιον του Πρωτοδικείου και, τέλος, την καταδίκη της Salzgitter στα δικαστικά έξοδα.

67. Η Salzgitter ζητεί την απόρριψη της αναιρέσεως. Επιπλέον, με την ανταναίρεσή της, ζητεί, αφενός, την εξαφάνιση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, στο μέτρο που το Πρωτοδικείο απέρριψε εν μέρει την προσφυγή της πρωτοδίκως και, αφετέρου, την ακύρωση του άρθρου 1 της επίδικης αποφάσεως. Η Salzgitter ζητεί επίσης από το Δικαστήριο να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα των δύο ένδικων διαδικασιών.

68. Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, παρεμβαίνουσα προς στήριξη του υπομνήματος αντικρούσεως και της ανταναιρέσεως που άσκησε η Salzgitter, ζητεί την απόρριψη της κύριας αναιρέσεως, την εξαφάνιση της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως στο μέτρο που απέρριψε την προσφυγή της Salzgitter πρωτοδίκως και, τέλος, την ακύρωση του άρθρου 1 της επίδικης αποφάσεως.

69. Οι αναιρέσεις που ασκήθηκαν κατά της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως θέτουν, κατ’ ουσίαν, δύο νομικά προβλήματα.

70. Στο πλαίσιο της κύριας αναιρέσεως, η Επιτροπή υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι το Πρωτοδικείο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον έκρινε ότι η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της ασφάλειας δικαίου αξιώνοντας από την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας να ανακτήσει τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν παρανόμως στη Salzgitter, λαμβανομένων υπόψη των ειδικών συνθηκών της υπό κρίση υποθέσεως.

71. Στο πλαίσιο της ανταναιρέσεως, η Salzgitter υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο ερμήνευσε εσφαλμένως το περιεχόμενο και τη δυνατότητα εφαρμογής των άρθρων 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, 67 ΑΧ και 95 ΑΧ κατά τον δικαστικό έλεγχο της επίδικης αποφάσεως. Προσάπτει, ιδίως, στο Πρωτοδικείο ότι υπέπεσε σε νομική πλάνη καθόσον έκρινε ότι η εξέταση των επίδικων ενισχύσεων ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ.

72. Στο μέτρο που το ζήτημα που τίθεται με την ανταναίρεση είναι σχετικό με τη νομική βάση της επίδικης αποφάσεως, φρονώ ότι προσήκει να εξετασθεί πριν από την κύρια αναίρεση.

V — Επί της ανταναιρέσεως

73. Προς στήριξη της ανταναιρέσεως, η Salzgitter προβάλλει δύο λόγους.

74. Με τον πρώτο λόγο, η Salzgitter αμφισβητεί την ορθότητα της αναλύσεως του Πρωτοδικείου σχετικά με την επί της ουσίας νομιμότητα της επίδικης αποφάσεως. Υποστηρίζει ότι, με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Πρωτοδικείο ερμήνευσε εσφαλμένως τα άρθρα 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, 67 ΑΧ και 95 ΑΧ.

75. Με τον δεύτερο λόγο, η Salzgitter υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο εκτίμησε εσφαλμένως την αιτιολογία της επίδικης αποφάσεως η οποία απαιτείται κατά τα άρθρα 5, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, ΑΧ και 15, πρώτο εδάφιο, ΑΧ ( 25 ).

Α — Επί του πρώτου λόγου που αντλείται από πλάνη περί το δίκαιο κατά την ερμηνεία των άρθρων 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, 67 ΑΧ και 95 ΑΧ

76. Ο πρώτος λόγος αποτελείται από τρία σκέλη που αντλούνται από διαφορετικά νομικά σφάλματα στα οποία υπέπεσε το Πρωτοδικείο, πρώτον, ως προς το περιεχόμενο και τη δυνατότητα εφαρμογής των άρθρων 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ και 67 ΑΧ, δεύτερον, ως προς το εύρος των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής που καθορίζεται στο άρθρο 95 ΑΧ και, τρίτον, ως προς την παρουσίαση της πρακτικής της Επιτροπής σχετικά με τη λήψη αποφάσεων.

1. Επί του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου, που αντλείται από πλάνη περί το δίκαιο ως προς το περιεχόμενο και τη δυνατότητα εφαρμογής των άρθρων 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ και 67 ΑΧ

77. Με το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου, η Salzgitter φρονεί ότι το Πρωτοδικείο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον έκρινε ότι η Επιτροπή μπορούσε νομίμως να στηριχθεί στο άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ για την αξιολόγηση των επιμάχων ενισχύσεων ( 26 ).

α) Οι ισχυρισμοί των διαδίκων

78. Προς στήριξη της επιχειρηματολογίας της, η Salzgitter αναφέρεται στη νομολογία του Δικαστηρίου κατά την οποία οι μη ειδικές ενισχύσεις στον τομέα του άνθρακα και του χάλυβα δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ. Αναφέρεται, ιδίως, στις αποφάσεις της 10ης Μαΐου 1960, 27/58 έως 29/58, Compagnie des hauts fourneaux et fonderies de Givors κ.λπ. κατά Ανωτάτης Αρχής ( 27 ), De Gezamenlijke Steenkolenmijnen in Limburg κατά Ανωτάτης Αρχής, προπαρατεθείσα, Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής, προπαρατεθείσα, και της 20ής Σεπτεμβρίου 2001, C-390/98, Banks ( 28 ).. Η Salzgitter αμφισβητεί την ορθότητα και του επιχειρήματος της Επιτροπής ότι η απόφαση της 10ης Δεκεμβρίου 1969, 6/69 και 11/69, Επιτροπή κατά Γαλλίας ( 29 ), αποδεικνύει ότι οι μη ειδικές ενισχύσεις προς τις επιχειρήσεις της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα είχαν ήδη απαγορευθεί με το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ πριν από τη θέσπιση του πρώτου κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα.

79. Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας υποστηρίζει την ανάλυση της Salzgitter στηριζόμενη, πρώτον, στη συστηματική της Συνθήκης ΕΚΑΧ. Διαπιστώνει ότι οι επιβαρύνσεις και οι επιδοτήσεις που αφορούν ειδικά τον άνθρακα και τον χάλυβα είχαν θεωρηθεί ότι απαγορεύονται αυστηρά από το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, ενώ το άρθρο 67 ΑΧ προοριζόταν να εφαρμοσθεί στα γενικά κρατικά μέτρα. Η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ κατά τρόπον ώστε να καλύπτει και μη ειδικές ενισχύσεις στον τομέα του άνθρακα και του χάλυβα όχι μόνο συνιστά παραβίαση της αρχής της μερικής ολοκληρώσεως στην οποία στηρίζεται η Συνθήκη ΕΚΑΧ, αλλά στερεί και το άρθρο 67 ΑΧ από κάθε πρακτική αποτελεσματικότητα.

80. Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας στηρίζεται, δεύτερον, στο πεδίο εφαρμογής των Συνθηκών ΕΚΑΧ και ΕΚ. Ενώ ο έλεγχος των ενισχύσεων που προβλέπει η Συνθήκη ΕΚ αφορά, όπως προκύπτει από το άρθρο 87, παράγραφος 3, στοιχεία α΄ έως ε΄, ΕΚ, τα γενικά μέτρα ενισχύσεων, η Συνθήκη ΕΚΑΧ οργανώνει αποκλειστικά τον έλεγχο των ενισχύσεων που προορίζονται για τον τομέα του άνθρακα και του χάλυβα. Επομένως, η αποδοχή της εφαρμογής του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ στα γενικά καθεστώτα ενισχύσεων θα είχε ως συνέπεια τον περιορισμό του πεδίου εφαρμογής της Συνθήκης ΕΚ καθώς και των εξουσιών χορηγήσεως απαλλαγής που απονέμει στην Επιτροπή το άρθρο 87 ΕΚ.

81. Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ισχυρίζεται ότι η ερμηνεία που υποστηρίζει δεν αποδυναμώνει τον έλεγχο της Επιτροπής επί των κρατικών ενισχύσεων, στο μέτρο που οι επιπτώσεις των γενικών καθεστώτων ενισχύσεων στον τομέα της βιομηχανίας σιδήρου και άνθρακα εκτιμώνται βάσει των άρθρων 87 ΕΚ και 88 ΕΚ καθώς και του άρθρου 67 ΑΧ.

82. Λαμβανομένων υπόψη των διαφορετικών αυτών στοιχείων, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας ισχυρίζεται, επομένως, ότι η νομική άποψη που υποστηρίζει η Επιτροπή ήδη από της θεσπίσεως του τρίτου κώδικα είναι εσφαλμένη και ότι οι διατάξεις του εν λόγω κώδικα είναι ασυμβίβαστες προς τα άρθρα 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ και 67 ΑΧ.

83. Η Επιτροπή ισχυρίζεται, κατ’ ουσίαν, ότι το άρθρο 67 ΑΧ δεν μπορεί να εφαρμοστεί στις κρατικές ενισχύσεις. Η διάταξη αυτή καλύπτει μόνο τα γενικά μέτρα που τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίσουν στο πλαίσιο της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής τους ή τα κλαδικά μέτρα που δεν εμπίπτουν ειδικά στη βιομηχανία σιδήρου ή άνθρακα. Όσον αφορά το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, εφαρμόζεται στις μη ειδικές ενισχύσεις στην κοινή αγορά άνθρακα και χάλυβα.

β) Εκτίμηση

84. Με το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου, η Salzgitter καλεί το Δικαστήριο να αποφανθεί ως προς το περιεχόμενο και τη δυνατότητα εφαρμογής των άρθρων 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ και 67 ΑΧ, αντιστοίχως. Όπως ήδη ανέφερα, έχει υποβληθεί ερώτημα στο Δικαστήριο ως προς το αν το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ εφαρμόζεται σε ενίσχυση που χορηγείται σε επιχείρηση η οποία ασκεί δραστηριότητες στον τομέα της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα εφόσον αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο γενικού καθεστώτος ενισχύσεων το οποίο είχε προηγουμένως εγκριθεί από την Επιτροπή βάσει της Συνθήκης ΕΚ ή αν η εκτέλεση του μέτρου αυτού εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 67 ΑΧ.

85. Υπενθυμίζω, πράγματι, ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, το γενικό καθεστώς ενισχύσεων που θέσπισε η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, δυνάμει του ZRFG, εγκρίθηκε από την Επιτροπή, το 1971, βάσει των άρθρων 87 ΕΚ και 88 ΕΚ. Όπως προκύπτει από τα πραγματικά περιστατικά που εξέθεσε το Πρωτοδικείο, οι τελευταίες τροποποιήσεις του νόμου αυτού εγκρίθηκαν από την Επιτροπή ως κρατικές ενισχύσεις συμβατές προς τη Συνθήκη ΕΚ.

86. Κατ’ εφαρμογή του γενικού αυτού καθεστώτος, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας χορήγησε ενισχύσεις στη Salzgitter. Η επιχείρηση αυτή εμπίπτει, το υπενθυμίζω, στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης ΕΚΑΧ. Με την επίδικη απόφαση, η Επιτροπή θεώρησε ότι οι ενισχύσεις αυτές, οι οποίες καταβλήθηκαν μεταξύ του 1986 και του 1995 ( 30 ), ήσαν ασυμβίβαστες προς την κοινή αγορά του άνθρακα και του χάλυβα, σύμφωνα με το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ. Το Δικαστήριο ερωτάται αν οι επίδικες ενισχύσεις εμπίπτουν σαφώς στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω διατάξεως.

87. Στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής, υποστηρίχθηκαν δύο απόψεις.

88. Η πρώτη, η οποία είναι η άποψη της Επιτροπής, προβάλλει τη γραμματική ερμηνεία του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ. Η διάταξη αυτή καλύπτει το σύνολο των ενισχύσεων τις οποίες θα μπορούσαν να λάβουν οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της βιομηχανίας σιδήρου ή άνθρακα.

89. Η δεύτερη άποψη, η οποία υποστηρίζεται από τη Salzgitter και την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, έγκειται στην αποδοχή συσταλτικής ερμηνείας του περιεχομένου του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ. Το άρθρο αυτό εφαρμόζεται μόνο στις ειδικές ενισχύσεις υπέρ των επιχειρήσεων της βιομηχανίας άνθρακα και χάλυβα, δηλαδή σε ενισχύσεις των οποίων οι επιχειρήσεις αυτές επωφελούνται ειδικά ή κυρίως λόγω της δραστηριότητάς τους στη βιομηχανία σιδήρου ή άνθρακα. Αντιθέτως, η διάταξη αυτή δεν εφαρμόζεται στις ενισχύσεις που χορηγούνται στη βιομηχανία σιδήρου ή άνθρακα βάσει γενικών ή περιφερειακών καθεστώτων ενισχύσεων. Η συμβατότητα των ενισχύσεων αυτών εξετάζεται, εν τούτοις, βάσει του άρθρου 67 ΑΧ, σε συνδυασμό με τα άρθρα 87 ΕΚ και 88 ΕΚ.

90. Αντίθετα προς τους ισχυρισμούς της Salzgitter και της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, φρονώ ότι ο έλεγχος των επίμαχων ενισχύσεων εμπίπτει σαφώς στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ.

91. Πριν από την έκθεση των λόγων για τους οποίους υποστηρίζω την άποψη αυτή, θα περιγράψω, κατ’ αρχάς, την κατάσταση του ζητήματος προκειμένου να γίνει κατανοητή η συστηματική της Συνθήκης ΕΚΑΧ. Στο πλαίσιο της αναλύσεως αυτής, θα εξετάσω, σε ένα πρώτο στάδιο, το περιεχόμενο και τη δυνατότητα εφαρμογής των άρθρων 4 ΑΧ και 67 ΑΧ. Θα παρουσιάσω, στη συνέχεια, τις απόψεις των γενικών εισαγγελέων ως προς το πεδίο εφαρμογής εκάστης των δύο αυτών διατάξεων. Τέλος, θα διευκρινίσω τις γενικές γραμμές του καθεστώτος ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων που θέσπισε η Επιτροπή στο πλαίσιο της Συνθήκης ΕΚΑΧ.

92. Θα εξηγήσω, σε ένα δεύτερο στάδιο και λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που θα έχω συναγάγει, γιατί θεωρώ ότι η εκτίμηση των επίμαχων ενισχύσεων εμπίπτει σαφώς στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ.

i) Η κατάσταση του ζητήματος

— Οι κανόνες της Συνθήκης ΕΚΑΧ

93. Από το γράμμα των άρθρων 4 ΑΧ και 67 ΑΧ δεν προκύπτει σαφώς αν η συμβατότητα ενισχύσεως, όπως η επίμαχη στην υπό κρίση διαφορά, πρέπει να εξετασθεί σε σχέση με τη μία ή την άλλη από τις διατάξεις αυτές. Η ερμηνεία τους είναι ακόμη πιο ευαίσθητο ζήτημα, εφόσον δεν υφίστανται, στο πλαίσιο της Συνθήκης ΕΚΑΧ, ούτε προπαρασκευαστικές εργασίες ούτε κοινά έγγραφα για όλους τους υπογράφοντες που να έχουν ερμηνευτική αξία ( 31 ). Είναι, επομένως, αναγκαίο να γίνει αναφορά στην οικονομία και στους σκοπούς που επιδιώκονται με τη Συνθήκη αυτή.

94. Πρέπει, πρωτίστως, να υπομνησθεί ότι με τη Συνθήκη ΕΚΑΧ πραγματοποιήθηκε μερική οικονομική ολοκλήρωση με τη δημιουργία κοινής αγοράς περιορισμένης στον τομέα του άνθρακα και του χάλυβα.

95. Στο πλαίσιο της Συνθήκης αυτής, τα κράτη μέλη εγκατέλειψαν στις αρμοδιότητές τους σχετικά με την εγκαθίδρυση και τη λειτουργία της κοινής αγοράς άνθρακα και χάλυβα. Αντιθέτως, τα κράτη μέλη διατήρησαν την ευθύνη της γενικής οικονομικής τους πολιτικής, όπως προκύπτει από το γράμμα του άρθρου 26 ΑΧ ( 32 ).

96. Ο ανταγωνισμός στην αγορά της βιομηχανίας σιδήρου και άνθρακα μπορεί, κατά συνέπεια, να επηρεαστεί κατά δύο τρόπους. Μπορεί να θιγεί από τα εθνικά μέτρα που σκοπούν ειδικά και αποκλειστικά τις βιομηχανίες του άνθρακα και του χάλυβα, όπως οι επιδοτήσεις ή οι κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται στις επιχειρήσεις. Μπορεί να θιγεί και από τις στρεβλώσεις που προκύπτουν από τις διαφορές μεταξύ των μέτρων γενικής πολιτικής που υιοθετούν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων που διατήρησαν.

97. Επομένως, η Συνθήκη ΕΚΑΧ προέβλεψε δύο διακριτές μορφές δράσεως κατά των εν λόγων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού: το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ και το άρθρο 67 ΑΧ.

Το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ

98. Το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ απαγορεύει, κατ’ αρχήν, τις κρατικές ενισχύσεις στο εσωτερικό της κοινής αγοράς του άνθρακα και του χάλυβα, στο μέτρο που αυτές μπορούν να θίξουν την πραγματοποίηση ενός από τους βασικούς σκοπούς της, δηλαδή την εγκαθίδρυση καθεστώτος ελεύθερου ανταγωνισμού.

99. Κατά τη διάταξη αυτή, θεωρούνται ότι δεν συμβιβάζονται με την κοινή αγορά άνθρακα και χάλυβα και, κατά συνέπεια, καταργούνται και απαγορεύονται εντός της Κοινότητας, κατά τους όρους που προβλέπονται στην παρούσα Συνθήκη, «οι επιδοτήσεις ή οι ενισχύσεις που χορηγούνται από τα κράτη ή οι ειδικές επιβαρύνσεις που επιβάλλονται από αυτά, υπό οποιαδήποτε μορφή».

100. Το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ είναι διατυπωμένο κατά τρόπο αυστηρό. Tο Δικαστήριο πολύ νωρίς επισήμανε την «ασυνήθη γενικότητά του» ( 33 ) και αναγνώρισε την άμεση εφαρμογή του ( 34 ). Το άρθρο αυτό αφορά τις ευθείες επεμβάσεις των κρατών μελών στη λειτουργία της κοινής αγοράς άνθρακα και χάλυβα και θέτει κανόνα σαφούς και ανεπιφύλακτης απαγορεύσεως του οποίου η παράβαση έχει ως συνέπεια ότι το μη συμμορφούμενο προς αυτόν κράτος μέλος παραβιάζει αυτομάτως τη Συνθήκη ΕΚΑΧ.

101. Η διάταξη αυτή απαγορεύει όλες τις ενισχύσεις χωρίς κανένα περιορισμό, με συνέπεια αυτές να θεωρούνται ασυμβίβαστες προς την κοινή αγορά άνθρακα και χάλυβα, χωρίς να απαιτείται να αποδειχθεί, σε αντιδιαστολή προς το άρθρο 87, παράγραφος 1, ΕΚ, ότι αυτές επηρεάζουν το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών ή ότι νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό ( 35 ).

102. Επιπλέον, όπως προκύπτει από το γράμμα του, το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, AX δεν καθιερώνει καμιά διάκριση μεταξύ ατομικών ενισχύσεων και καθεστώτων ενισχύσεων ούτε μεταξύ των καθεστώτων ειδικών ή μη ειδικών ενισχύσεων στον τομέα του άνθρακα και χάλυβα.

103. Πάντως, όπως θα δούμε, η απαγόρευση που προβλέπει η διάταξη αυτή δεν σημαίνει οπωσδήποτε ότι κάθε κρατική ενίσχυση, που χορηγείται εντός της κοινής αγοράς άνθρακα και χάλυβα, θεωρείται ότι δεν συμβιβάζεται προς τους σκοπούς της Συνθήκης ΕΚΑΧ. Πράγματι, στο πνεύμα της Συνθήκης, το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ δεν απαγορεύει στην Επιτροπή να εγκρίνει, κατ’ εξαίρεση, βάσει του άρθρου 95, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, ΑΧ, κρατικές ενισχύσεις οι οποίες θα παρείχαν τη δυνατότητα, σύμφωνα με τους σκοπούς της Συνθήκης ΕΚΑΧ, να αντιμετωπισθούν απρόβλεπτες καταστάσεις.

Το άρθρο 67 ΑΧ

104. Το άρθρο 67 ΑΧ έχει ως αντικείμενο την καθιέρωση πολιτικού συντονισμού μεταξύ των κρατών μελών. Τείνει να διορθώσει τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που απορρέουν από τις διαφορές μεταξύ των μέτρων εθνικής πολιτικής τα οποία υιοθετούν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων που διατήρησαν και από τα οποία θα μπορούσε να θιγεί η κοινοτική αγορά της βιομηχανίας σιδήρου και άνθρακα.

105. Η διάταξη αυτή υποχρεώνει το κράτος μέλος που υιοθετεί μέτρο το οποίο μπορεί να έχει ουσιώδη επίπτωση στους όρους του ανταγωνισμού στη βιομηχανία άνθρακα και χάλυβα να το γνωστοποιήσει στην Επιτροπή. Εάν η ενέργεια αυτή επιφέρει επιζήμιες συνέπειες για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στη βιομηχανία σιδήρου και άνθρακα στην αγορά του εν λόγω κράτους ή άλλου κράτους μέλους, η Επιτροπή μπορεί, κατόπιν διαβουλεύσεως με τη Συμβουλευτική επιτροπή και το Συμβούλιο, είτε να επιτρέψει τη χορήγηση στις επιχειρήσεις αυτές ενισχύσεως της οποίας το ύψος, οι προϋποθέσεις και η διάρκεια καθορίζονται σε συμφωνία μαζί της, είτε να απευθύνει στο εν λόγω κράτος σύσταση προκειμένου να άρει τις επιζήμιες συνέπειες της ενέργειάς του με τα μέτρα που θα κρίνει τα πλέον συμβατά με την οικονομική του ισορροπία.

106. Το Δικαστήριο πολύ νωρίς προέβη σε συσταλτική ερμηνεία της διατάξεως αυτής. Θεώρησε ότι το άρθρο 67 ΑΧ είναι διορθωτικό του μερικού χαρακτήρα της ολοκληρώσεως που πραγματοποιήθηκε με τη Συνθήκη ΕΚΑΧ.

107. Πράγματι, με την προπαρατεθείσα απόφαση Groupement des industries sidérurgiques luxembourgeoises κατά Ανωτάτης Αρχής, το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 67 ΑΧ είναι «αντισταθμιστικό μέτρο» το οποίο παρέχει τη δυνατότητα «να αναιρεθούν τα αποτελέσματα των προσβολών του ανταγωνισμού που οι διατάξεις της Συνθήκης δεν [κατήργησαν], και με τον τρόπο αυτόν να αποτραπεί το ενδεχόμενο οι προσβολές αυτές […], λόγω του ότι επιβίωσαν της εγκαθιδρύσεως της κοινής αγοράς, να διακυβεύσουν την αποστολή που το άρθρο 2 της Συνθήκης ανέθεσε στην Κοινότητα “σε αρμονία με τη γενική οικονομία των κρατών μελών”» ( 36 ).

108. Στη συνέχεια, με την προπαρατεθείσα απόφαση Compagnie des hauts fourneaux et fonderies de Givors κ.λπ. κατά Ανωτάτης Αρχής, το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 67 ΑΧ προβλέπει αποκλειστικά «μέτρα διασφαλίσεως» κατά κρατικών μέτρων τα οποία δεν αφορούν άμεσα και ευθέως τις βιομηχανίες. Τα εν λόγω μέτρα διασφαλίσεως σκοπούν απλώς «στην αντιστάθμιση των οικονομικών μειονεκτημάτων τα οποία απορρέουν, στην κοινή αγορά, από κρατική ενέργεια την οποία η [Επιτροπή] δεν θα είχε την εξουσία να σταματήσει απευθείας» ( 37 ).

109. Με την προπαρατεθείσα απόφαση De Gezamenlijke Steenkolenmijnen in Limburg κατά Ανωτάτης Αρχής, το Δικαστήριο διέκρινε τα αντίστοιχα πεδία εφαρμογής των άρθρων 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ και 67 ΑΧ, θεωρώντας ότι αφορούσαν «δύο διακεκριμένους τομείς» ( 38 ). Ο κοινοτικός δικαστής έκρινε ότι το άρθρο 67 ΑΧ δεν μπορεί να αφορά τα ίδια μέτρα με εκείνα που κηρύχθηκαν κατηργημένα και απαγορευμένα με το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, τούτο δε για δύο λόγους.

110. Ο πρώτος λόγος συνδέεται με την πρακτική αποτελεσματικότητα των διατάξεων της Συνθήκης ΕΚΑΧ. Πράγματι, το Δικαστήριο υπογραμμίζει ότι εάν οι χορηγηθείσες από τα κράτη μέλη ενισχύσεις που έχουν καταργηθεί και απαγορευθεί βάσει του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ μπορούσαν να γίνουν δεκτές βάσει του άρθρου 67 ΑΧ (με την επιφύλαξη των μέτρων που συνιστά η Επιτροπή), το περιεχόμενο της απαγορεύσεως που απορρέει από το άρθρο 4 ΑΧ θα επηρεαζόταν, κατά το Δικαστήριο, σε μεγάλο βαθμό.

111. Ο δεύτερος λόγος αφορά τη διαφορά των μέσων που έχουν τεθεί στη διάθεση της Επιτροπής για τη θέση σε εφαρμογή του άρθρου 67 ΑΧ. Πράγματι, σε αντιδιαστολή προς το άρθρο 4 ΑΧ το οποίο χορηγεί αποκλειστική αρμοδιότητα στην Κοινότητα, το άρθρο 67 ΑΧ της επιφυλάσσει απλή εξουσία «συστάσεως».

112. Τέλος, το Πρωτοδικείο υπενθύμισε, σε πλέον πρόσφατη απόφαση της 5ης Ιουνίου 2001, T-6/99, ESF Elbe-Stahlwerke Feralpi κατά Επιτροπής ( 39 ), ότι το άρθρο 67 ΑΧ «αφορά αποκλειστικά τα πλεονεκτήματα υπέρ της σιδηρουργικής βιομηχανίας που απορρέουν από εφαρμογή νομοθεσίας ή κρατικής ρυθμίσεως συνδεόμενης με τη γενική οικονομική πολιτική του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους και όχι τις δημόσιες επιδοτήσεις που χορηγούνται ειδικά στη βιομηχανία άνθρακα και χάλυβα ή, εν προκειμένω, σε συγκεκριμένη σιδηρουργική επιχείρηση, οι οποίες καλύπτονται από το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, της Συνθήκης ΕΚΑΧ» ( 40 ).

113. Από τη νομολογία αυτή προκύπτει ότι το άρθρο 67 ΑΧ σκοπεί να παράσχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να επιτρέψει τη χορήγηση αντισταθμιστικών μέτρων ή «μέτρων διασφαλίσεως» σε σιδηρουργικές επιχειρήσεις όταν αυτές θίγονται από μέτρα γενικής οικονομικής πολιτικής.

— Οι απόψεις των γενικών εισαγγελέων ως προς το πεδίο εφαρμογής των άρθρων 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ και 67 ΑΧ, αντιστοίχως

114. Η μελέτη των προτάσεων των γενικών εισαγγελέων στις προπαρατεθείσες υποθέσεις καθιστά εμφανείς τις δυσχέρειες που αντιμετωπίσθηκαν για την οριοθέτηση του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ σε σχέση με αυτό του άρθρου 67 ΑΧ.

115. Οι γενικοί εισαγγελείς Lagrange, Roemer και Geelhoed θεώρησαν από κοινού ότι το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ έχει ως αντικείμενο μόνο τις ειδικές επιδοτήσεις οι οποίες αφορούν αποκλειστικά τη βιομηχανία άνθρακα και χάλυβα, ενώ τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από μια γενική νομοθετική ρύθμιση πρέπει να αξιολογούνται σε σχέση με το άρθρο 67 ΑΧ ( 41 ).

116. Ο γενικός εισαγγελέας Lagrange, στις προτάσεις του της 5ης Νοεμβρίου 1960 στην υπόθεση που κατέληξε στην προπαρατεθείσα απόφαση De Gezamenlijke Steenkolenmijnen in Limburg κατά Ανωτάτης Αρχής, θεώρησε ότι δεν μπορούσε «να αποκλειστεί αυτομάτως από την αρμοδιότητα των κρατών μελών οτιδήποτε, σε μια νομοθεσία του είδους αυτού, αφορά ειδικά το σύνολο ή μέρος των βιομηχανιών της [ΕΚΑΧ]». Κατά τον γενικό εισαγγελέα, θα συνιστούσε «καταχρηστική επέκταση της δράσεως της ΕΚΑΧ σε τομέα που έχει παραμείνει στην αρμοδιότητα των κρατών». Για να διακρίνει τα μέτρα που αφορά το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ από τα μέτρα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 67 ΑΧ, ο γενικός εισαγγελέας Lagrange πρότεινε να γίνει δεκτό, εκτός από το «κριτήριο της ειδικότητας», ένα κριτήριο που αφορά το «πραγματικό αντικείμενο του μέτρου». Για να διευκρινίσει την πρότασή του, ο γενικός εισαγγελέας χρησιμοποίησε το παράδειγμα νομοθετικού μέτρου που τροποποιεί τις λεπτομέρειες χρηματοδοτήσεως της κοινωνικής ασφαλίσεως και περιέχει κανόνες ειδικούς για ορισμένα επαγγέλματα (τις βιομηχανίες εκμεταλλεύσεως μεταλλείων, για παράδειγμα). Κατ’ αυτόν, ένα τέτοιο μέτρο δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί, a priori, ως ενίσχυση ή επιδότηση απαγορευόμενη βάσει του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ. Επειδή το αντικείμενο του μέτρου αυτού είναι κοινωνικό και η θέσπιση ειδικών κανόνων χρηματοδοτήσεως για συγκεκριμένα επαγγέλματα δικαιολογείται από θεμιτούς λόγους που συνδέονται με τους σκοπούς που επιδιώκει η γενική νομοθεσία, το μέτρα παραμένει στην εθνική αρμοδιότητα και δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 67 ΑΧ ( 42 ).

117. Όσον αφορά τον γενικό εισαγγελέα Roemer, θεώρησε, με τις προτάσεις που ανέπτυξε στις 10 Ιουνίου 1971 στην υπόθεση που κατέληξε στην προπαρατεθείσα απόφαση Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής, ότι η πρόθεση των συντακτών της Συνθήκης ΕΚΑΧ δεν μπορούσε να είναι να προσδώσουν απόλυτο αποτέλεσμα στην απαγόρευση του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ.

118. Αφενός, επειδή οι επιδοτήσεις συνιστούν λίαν τρέχον εργαλείο της οικονομικής, κοινωνικής και βιομηχανικής πολιτικής, δεν θα ήταν λογικό να αποκλεισθούν πλήρως οι βιομηχανίες άνθρακα και χάλυβα από τη θετική επίδραση που έχουν γι’ αυτές τα μέτρα που λαμβάνουν τα κράτη μέλη στο πλαίσιο της γενικής οικονομικής τους νομοθεσίας και να θεωρηθεί ότι, έναντι των βιομηχανιών αυτών, υφίσταται ανεπιφύλακτη απαγόρευση των επιδοτήσεων. Το σύστημα αυτό θα δημιουργούσε σημαντικό κενό στην άσκηση των αρμοδιοτήτων γενικής οικονομικής πολιτικής των κρατών μελών.

119. Αφετέρου, η εφαρμογή των άρθρων 37 ΑΧ και 95, πρώτο εδάφιο, ΑΧ, τα οποία παρέχουν τη δυνατότητα διορθώσεως της απαγορεύσεως του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, συνεπάγεται περίπλοκη διαδικασία (ομόφωνη σύμφωνη γνώμη του Συμβουλίου και διαβούλευση με τη Συμβουλευτική επιτροπή) και απαιτεί την ύπαρξη προϋποθέσεων που δύσκολα μπορούν να συντρέξουν (θεμελιώδεις και παρατεινόμενες διαταραχές στην οικονομία).

120. Τέλος, αποδοχή της απόψεως ότι το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ αφορά το σύνολο των ενισχύσεων των οποίων οι επιχειρήσεις της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα μπορούν να είναι δικαιούχοι θα έθιγε την αρμονική ανάπτυξη των Κοινοτήτων, εφόσον και οι διατάξεις της Συνθήκης ΕΚ που είναι αφιερωμένες στις ενισχύσεις προβλέπουν σημαντικές παρεκκλίσεις από την απαγόρευση των επιδοτήσεων, τούτο δε λαμβανομένων υπόψη, ακόμη μια φορά, των αρμοδιοτήτων που διατήρησαν τα κράτη μέλη.

121. Τέλος, ο γενικός εισαγγελέας Geelhoed θεώρησε, με τις προτάσεις που ανέπτυξε στις 8 Φεβρουαρίου 2001 στην υπόθεση που κατέληξε στην απόφαση C-280/99 P έως C-282/99 P, Moccia Irme κ.λπ. κατά Επιτροπής ( 43 ), ότι, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας του Δικαστηρίου ( 44 ), η απαγόρευση των ενισχύσεων που διατυπώνεται στο άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ υπόκειται σε δύο μόνο περιορισμούς. Ο πρώτος αντλείται από το γεγονός ότι «το μέτρο πρέπει να εμπίπτει στην κατηγορία των “επιδοτήσεων ή ενισχύσεων που χορηγούνται από τα κράτη μέλη”», και ο δεύτερος από το ότι «[το μέτρο] πρέπει να αφορά ειδικά τον τομέα του άνθρακα και του χάλυβα και να περιορίζεται σ’αυτόν» ( 45 ).

— Η εγκαθίδρυση του καθεστώτος ΕΚΑΧ ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων

122. Παρά την κατ’ αρχήν απαγόρευση των κρατικών ενισχύσεων που θεσπίζει το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, η Επιτροπή αποφάσισε να θέσει σε εφαρμογή καθεστώς το οποίο επιτρέπει τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η κατάσταση κρίσεως την οποία διήλθε ο τομέας αυτός από το τέλος της δεκαετίας του 70. Η λειτουργία του καθεστώτος αυτού έπρεπε να συντονιστεί με το σύστημα ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων που καθιερώνεται από τη Συνθήκη ΕΚ.

Οι κώδικες ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα

123. Οι αρχές και τα μέσα δράσεως που καθορίζονται στο πλαίσιο της Συνθήκης ΕΚΑΧ ανταποκρίνονταν στην κατάσταση που επικρατούσε κατά τον χρόνο της υπογραφής της. Ήσαν, πρωτίστως, προσανατολισμένα στην αύξηση της παραγωγής και στην ίση πρόσβαση των χρηστών στα προϊόντα της ΕΚΑΧ, χωρίς καμία δυσμενή διάκριση ( 46 ). Ο προσανατολισμός αυτός εξηγεί την αυστηρότητα των κανόνων που αφορούν τη λειτουργία της κοινής αγοράς άνθρακα και χάλυβα, όπως η γενική απαγόρευση των επιδοτήσεων και των κρατικών ενισχύσεων, η υποχρέωση δημοσιεύσεων των πινάκων τιμών και οι διατιμήσεις μεταφοράς ή ακόμη η απαγόρευση κάθε διακρίσεως.

124. H πρώτη αυτή κοινότητα που ήταν προσανατολισμένη στην ολοκλήρωση είχε, πάντως, ουσιωδώς δυναμικό χαρακτήρα. Ορισμένοι κανόνες της αγοράς, που καθορίζονται με τη Συνθήκη ΕΚΑΧ, χρειάστηκε να προσαρμοστούν στις ανάγκες πολιτικής η οποία έπρεπε πρωτίστως να αντιμετωπίσει τα διαρθρωτικά προβλήματα της οικονομίας των βιομηχανιών άνθρακα και σιδήρου ( 47 ).

125. Προκειμένου να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της αναδιαρθρώσεως του τομέα της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα, η Επιτροπή στηρίχθηκε στο άρθρο 95, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, ΑΧ, για να θέσει σε εφαρμογή κοινοτικό καθεστώς που καθιστά δυνατή τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα σε ορισμένες περιοριστικώς απαριθμούμενες περιπτώσεις ( 48 ). Όπως ανέφερα, το καθεστώς που υιοθέτησε η Επιτροπή βάσει της εν λόγω διατάξεως έλαβε τη μορφή αποφάσεων γενικής ισχύος, οι οποίες καλούνται «κώδικες ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα».

126. Οι κώδικες επιτρέπουν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις και κατόπιν άδειας της Επιτροπής, παρεκκλίσεις από την κατ’ αρχήν απαγόρευση που θεσπίζει το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, υπέρ συγκεκριμένων κατηγοριών ενισχύσεων τις οποίες απαριθμούν εξαντλητικά. Το Δικαστήριο κρίνει, επομένως, ότι πρέπει να ερμηνεύονται στενά ( 49 ). Οι κώδικες αυτοί είναι επίσης περιορισμένης χρονικής ισχύος, εφόσον θεσπίζουν κανόνες προσαρμογής της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα στους σκοπούς που επιδιώκει η Συνθήκη ΕΚΑΧ σε συνάρτηση με τις υφιστάμενες σε συγκεκριμένη περίοδο ανάγκες ( 50 ).

127. Ο πρώτος κώδικας περιέχει μια διευκρίνιση η οποία, σε σχέση με την παρούσα διαφορά, πρέπει να τονισθεί. Πράγματι, σύμφωνα με το άρθρο 1, ο κώδικας αυτός αφορά αποκλειστικά τις ενισχύσεις που χορηγούνται ειδικά στις επιχειρήσεις άνθρακα και χάλυβα. Kατά συνέπεια, δυνάμει του εν λόγω κώδικα, η εφαρμογή στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα των γενικών και περιφερειακών καθεστώτων ενισχύσεων εξακολουθεί να υπόκειται στον έλεγχο της Επιτροπής βάσει του άρθρου 67 ΑΧ και των άρθρων 87 ΕΚ και 88 ΕΚ ( 51 ). Οι διαδοχικοί κώδικες ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα καθιερώνουν διαφορετικό καθεστώς ελέγχου, εφόσον υποβάλλουν όλες τις ενισχύσεις που εμπίπτουν στις απαλλασσόμενες κατηγορίες που ορίζουν σε ομοιόμορφη μεταχείριση, στο πλαίσιο μιας και μόνης διαδικασίας που εμπίπτει στη Συνθήκη ΕΚΑΧ.

128. Οι ενισχύσεις που δεν εμπίπτουν στις κατηγορίες τις οποίες αφορούν οι εν λόγω κώδικες εξακολουθούν να υπάγονται αποκλειστικά στο άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ. Οι ενισχύσεις αυτές μπορούν, εν τούτοις, να τύχουν ατομικής παρεκκλίσεως από την απαγόρευση που θέτει η εν λόγω διάταξη, εάν η Επιτροπή εκτιμά, στο πλαίσιο της ασκήσεως της διακριτικής της ευχέρειας δυνάμει του άρθρου 95 ΑΧ, ότι οι ενισχύσεις αυτές είναι αναγκαίες για την πραγματοποίηση των σκοπών της Συνθήκης ΕΚΑΧ ( 52 ).

Ο συντονισμός των καθεστώτων ενισχύσεων ΕΚ και ΕΚΑΧ

129. Το ζήτημα στο οποίο πρέπει να απαντήσουμε αντικατοπτρίζει και τις δυσχέρειες που δημιουργεί η συνύπαρξη των δύο εννόμων τάξεων τις οποίες συνιστούν οι Συνθήκες ΕΚ και ΕΚΑΧ. Πράγματι, η αυξανόμενη ανάπτυξη της ΕΟΚ και η επεξεργασία, στο πλαίσιό της, συστήματος κανόνων ανταγωνισμού στους πλέον διαφορετικούς τομείς της οικονομικής δραστηριότητας εμφάνισαν επικαλύψεις στους τομείς κοινού ενδιαφέροντος. Η συνύπαρξη των δύο αυτών κοινοτήτων έθεσε, μεταξύ άλλων, το ερώτημα του συντονισμού του συστήματός τους ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων.

130. Οι δύο κοινότητες, μαζί με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας, είναι στοιχεία μιας συνολικής δομής. Οι διατάξεις που προκύπτουν από τις Συνθήκες ΕΚ, ΕΚΑΧ και ΕΚΑΕ πρέπει, κατά συνέπεια, να ερμηνεύονται και να εφαρμόζονται σε συνάρτηση με τον κοινό αυτό σκοπό, δηλαδή ως εμπίπτουσες σε ενιαία έννομη τάξη που σκοπεί σε πλήρη οικονομική ολοκλήρωση. Εν τούτοις, πρέπει να λαμβάνεται μέριμνα για τη διατήρηση του ειδικού χαρακτήρα των ρυθμίσεων που θέτει εκάστη των συνθηκών αυτών όταν το επιτάσσουν οι διατάξεις τους.

131. Όσον αφορά τη Συνθήκη ΕΚΑΧ, ο κανόνας αυτός θεσπίζεται κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο στο άρθρο 305, παράγραφος 1, ΕΚ. Η διάταξη αυτή διευκρινίζει, πράγματι, ότι «[η] Συνθήκη [ΕΚ] δεν τροποποιεί τις διατάξεις της Συνθήκης [ΕΚΑΧ], ιδίως όσον αφορά τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των κρατών μελών […] και τις διατάξεις της περί της λειτουργίας της κοινής αγοράς άνθρακα και χάλυβα».

132. Το Δικαστήριο έκρινε, επομένως, κατ’ επανάληψη ότι οι διατάξεις της Συνθήκης ΕΚΑΧ και το σύνολο των διατάξεων που έχουν εκδοθεί για την εφαρμογή της διατηρούν, παρά την έναρξη της ισχύος της Συνθήκης ΕΚ, το δικό τους πεδίο εφαρμογής ( 53 ). Πράγματι, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι οι διατάξεις της Συνθήκης ΕΚ εφαρμόζονται μόνον επικουρικώς, ελλείψει ειδικών κανόνων στη Συνθήκη ΕΚΑΧ ( 54 ).

133. Όσον αφορά, ειδικότερα, τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων, το Δικαστήριο έκρινε ότι η Συνθήκη ΕΚΑΧ προβλέπει ειδικούς κανόνες, με αποτέλεσμα η ρύθμιση που προβλέπεται από τη Συνθήκη ΕΚ να μην έχει εφαρμογή.

134. Πράγματι, το Δικαστήριο έκρινε, με την προπαρατεθείσα απόφαση Falck και Acciaierie di Bolzano κατά Επιτροπής, ότι η «σαφής αυτή διαφορά στη διατύπωση μεταξύ των διατάξεων του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, της Συνθήκης ΕΚΑΧ και αυτών του άρθρου [88], παράγραφος 1, [ΕΚ] αποδεικνύει ότι, όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις, τα κράτη μέλη δεν προετίθεντο να θεσπίσουν όμοιους κανόνες ούτε ίδιο πεδίο παρεμβάσεως των Κοινοτήτων» ( 55 ).

135. Το Δικαστήριο επιβεβαίωσε την ανάλυση αυτή με την προπαρατεθείσα απόφαση Ισπανία κατά Επιτροπής. Στην υπόθεση εκείνη, το Βασίλειο της Ισπανίας προσήψε στην Επιτροπή ότι εξέτασε τη συμβατότητα εθνικής νομοθεσίας για τον φόρο εταιριών σε σχέση με το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ ( 56 ). Η νομοθεσία εκείνη, η οποία είχε εφαρμογή πριν από την προσχώρηση του Βασιλείου της Ισπανίας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, παρείχε τη δυνατότητα προσφοράς φορολογικής εκπτώσεως στις επιχειρήσεις για τις δαπάνες και τις επενδύσεις που πραγματοποίησαν στην αλλοδαπή. Έχοντας ειδοποιηθεί από ανταγωνίστριες επιχειρήσεις των δικαιούχων, η Επιτροπή κίνησε διαδικασία με αντικείμενο τον έλεγχο της νομιμότητας των επιδίκων ενισχύσεων σε σχέση μόνο με τους κανόνες της Συνθήκης ΕΚΑΧ. Πράγματι, αντίθετα προς τη Συνθήκη ΕΚ, η Συνθήκη ΕΚΑΧ δεν προέβλεπε την έννοια των «υφισταμένων ενισχύσεων». Αφού διαπίστωσε ότι το επίμαχο καθεστώς φορολογικής εκπτώσεως μπορούσε να ευνοήσει τις χαλυβουργικές επιχειρήσεις, η Επιτροπή αποφάσισε ότι όλες οι ενισχύσεις που χορηγεί το Βασίλειο της Ισπανίας, σύμφωνα με την επίμαχη νομοθεσία, υπέρ χαλυβουργικών επιχειρήσεων της ΕΚΑΧ, ήταν ασυμβίβαστη προς την κοινή αγορά άνθρακα και χάλυβα, δυνάμει του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ.

136. Στο πλαίσιο της προσφυγής του, το Βασίλειο της Ισπανίας ισχυρίστηκε, μεταξύ άλλων, ότι ο αποκλεισμός των επιχειρήσεων χάλυβα από το πλεονέκτημα της επίδικης ρυθμίσεως συνεπήγετο παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ των επιχειρήσεων. Το Δικαστήριο έκρινε ότι αυτός ο λόγος ακυρώσεως δεν ήταν βάσιμος, στο μέτρο που «οι επιχειρήσεις σιδήρου και χάλυβα δεν βρίσκονται στην ίδια κατάσταση με τις λοιπές επιχειρήσεις, διότι υπόκεινται στις ειδικές διατάξεις της Συνθήκης ΕΚΑΧ» ( 57 ).

137. Υπό το πρίσμα της νομολογίας αυτής, οι επιχειρήσεις που ασκούν παραγωγικές δραστηριότητες οι οποίες εμπίπτουν στη Συνθήκη ΕΚΑΧ βρίσκονται, κατά συνέπεια, σε κατάσταση διαφορετική από αυτή των λοιπών επιχειρήσεων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης ΕΚ. Τούτο προκύπτει από τους ειδικούς κανόνες που περιλαμβάνει η Συνθήκη ΕΚΑΧ για να εξασφαλίσει την εύρυθμη λειτουργία της κοινής αγοράς άνθρακα και χάλυβα και να επιλύσει τα διαρθρωτικά της προβλήματα. Επομένως, ακόμη και αν η Συνθήκη ΕΚ καθιερώνει σύστημα ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων πολύ πιο ευέλικτο από τη Συνθήκη ΕΚΑΧ, οι επιχειρήσεις αυτές εξακολουθούν να υπόκεινται στους ειδικούς κανόνες που θεσπίζει η εν λόγω Συνθήκη ( 58 ).

138. Τα συμπεράσματα που μπορούν να αντληθούν, για την υπό κρίση υπόθεση, από τα προηγούμενα στοιχεία έχουν ως εξής: — Η Συνθήκη ΕΚΑΧ προβλέπει ειδικό καθεστώς ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται στις επιχειρήσεις σιδήρου και χάλυβα, προσαρμοσμένο στις συνθήκες λειτουργίας της κοινής αγοράς άνθρακα και χάλυβα. Το καθεστώς αυτό ρυθμίζεται στο άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, καθώς και σε διαφόρους κώδικες ενισχύσεων προς τη χαλυβουργία. Κατά το άρθρο 305, παράγραφος 1, ΕΚ και λαμβανομένης υπόψη της παγίας νομολογίας του Δικαστηρίου, οι διατάξεις της Συνθήκης ΕΚ εφαρμόζονται επικουρικώς. — Δυνάμει του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, οι ενισχύσεις που χορηγούνται στις επιχειρήσεις σιδήρου και χάλυβα είναι ασυμβίβαστες προς την κοινή αγορά άνθρακα και χάλυβα, εκτός εάν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των ρητώς προβλεπομένων και προσηκόντως εγκρινομένων από την Επιτροπή στο πλαίσιο κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα ( 59 ). — Στο μέτρο που η Συνθήκη ΕΚΑΧ πραγματοποιεί μερική ολοκλήρωση, το άρθρο 67 ΑΧ παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να χορηγήσει αντισταθμιστικά μέτρα υπέρ επιχειρήσεως σιδήρου και χάλυβα όταν αυτή θίγεται από τη δράση κράτους μέλους στο πλαίσιο της γενικής οικονομικής πολιτικής του. Από της ενάρξεως ισχύος της Συνθήκης ΕΚ, η εφαρμογή της πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ύπαρξη ενός συστήματος γενικού ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων στηριζόμενο στη Συνθήκη ΕΚ.

139. Αφού υπομνήσθηκε, κατά τον τρόπο αυτόν, το αντικείμενο της συζητήσεως, θα εξηγήσω στο εξής γιατί θεωρώ ότι το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η εξέταση των επίμαχων ενισχύσεων σαφώς ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ.

ii) Η λύση την οποία προτείνω

140. Στην υπό κρίση υπόθεση, υπενθυμίζω ότι οι επίμαχες ενισχύσεις μέτρα συνιστούν ατομική ενίσχυση η οποία χορηγήθηκε σε επιχείρηση σιδήρου και χάλυβα κατ’ εφαρμογή καθεστώτος το οποίο προηγουμένως είχε εγκριθεί από την Επιτροπή βάσει της Συνθήκης ΕΚ.

141. Από τα στοιχεία του φακέλου προκύπτει ότι οι επίμαχες ενισχύσεις εντάσσονται στο πλαίσιο γενικής πολιτικής που σκοπεί να άρει τα ειδικά οικονομικά μειονεκτήματα τα οποία αντιμετώπιζε η Zonenrandgebiet. Ο ZRFG καθορίζει τους σκοπούς και το πλαίσιο εντός του οποίου λαμβάνονται τα εκτελεστικά μέτρα, όπως είναι τα επίμαχα. Κατά συνέπεια, είναι δύσκολο να εκτιμηθούν οι επίδικες ενισχύσεις μεμονωμένως, διότι αποτελούν την έκφραση συνεπούς πολιτικής της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Με άλλους λόγους, ο ZRFG συνιστά τη νομική βάση επί της οποίας ελήφθησαν όλα τα συγκεκριμένα μέτρα εφαρμογής και η οποία καθιστά δυνατόν να θεωρηθεί ότι τα μέτρα αυτά είναι αλληλεξαρτώμενα. Στην οπτική αυτή, πρέπει να αναγνωρίσω ότι η εφαρμογή των επίμαχων ενισχύσεων στη Salzgitter σκοπεί να συμβάλει στην πραγματοποίηση ενός ευρύτερου σχεδίου, δηλαδή στην ισόρροπη ανάπτυξη της οικονομίας στην παραμεθόρια αυτή περιοχή. Φρονώ ότι, κατ’ ουσίαν, οι γενικοί αυτοί στόχοι καθόρισαν τη θέσπιση του ZRFG και των επίμαχων ενισχύσεων. Κατά συνέπεια, είναι δύσκολο να υποστηριχθεί, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που διαθέτω, ότι αντικείμενο των μέτρων ήταν η βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα αφ’ εαυτής και ότι η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας επιδίωξε να την υποστηρίξει ειδικά, σε συνάρτηση με τις ανάγκες της. Εν πάση περιπτώσει, η βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα δεν ήταν η μόνη που επωφελήθηκε από τα φορολογικά κίνητρα που προβλέπει ο ZRFG και οι έκτακτες αποσβέσεις καθώς και τα αφορολόγητα αποθεματικά δεν προβλέφθηκαν αποκλειστικά γι’ αυτήν.

142. Κατά συνέπεια, δεν πρόκειται για μέτρα τα οποία θεσπίστηκαν ειδικά και αποκλειστικά υπέρ των επιχειρήσεων σιδήρου και χάλυβα. Εάν συνέβαινε αυτό, δεν θα υπήρχε καμία αμφιβολία ως προς την εφαρμογή του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ.

143. Ποιά είναι, επομένως, η φύση των επίμαχων ενισχύσεων;

144. Στην παρούσα διαφορά, η Salzgitter υποστηρίζει, πράγματι, ότι οι ενισχύσεις τις οποίες έλαβε συνιστούν ατομικό μέτρο εκτελέσεως γενικού καθεστώτος ενισχύσεων το οποίο είχε προηγουμένως εγκριθεί από την Επιτροπή. Ισχυρίζεται, επομένως, ότι δεν ήταν υποχρεωμένη να κοινοποιήσει το ατομικό αυτό μέτρο βάσει της Συνθήκης ΕΚΑΧ και στηρίζεται, προς τούτο, στην απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 1994, C-47/91, Ιταλία κατά Επιτροπής ( 60 ).

145. Στην υπόθεση εκείνη, το Δικαστήριο έκρινε ότι τα ατομικά μέτρα εκτελέσεως γενικού καθεστώτος ενισχύσεων το οποίο έχει εγκριθεί από την Επιτροπή δεν πρέπει να της κοινοποιούνται, εκτός εάν έχουν διατυπωθεί σχετικές επιφυλάξεις στην απόφαση περί εγκρίσεως. Πράγματι, το Δικαστήριο έκρινε ότι «καθόσον οι κατ’ ιδίαν ενισχύσεις αποτελούν απλά μέτρα εκτελέσεως του γενικού προγράμματος ενισχύσεων, οι παράγοντες που θα έπρεπε να λάβει υπόψη της η Επιτροπή για να τις αξιολογήσει θα είναι λογικά οι ίδιοι με αυτούς που χρησιμοποίησε κατά την εξέταση του γενικού προγράμματος». Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο κατέληξε ότι παρέλκει η υποβολή των ατομικών ενισχύσεων σε νέα εξέταση της Επιτροπής ( 61 ).

146. Επομένως, στην υπό κρίση διαφορά, το ζήτημα που ανακύπτει είναι αν η ενίσχυση που χορηγήθηκε στη Salzgitter συνιστά απλό ατομικό μέτρο εκτελέσεως του ZRFG —το οποίο, βάσει της προπαρατεθείσας νομολογίας, δεν θα έπρεπε να κοινοποιηθεί στην Επιτροπή— ή αν η ενίσχυση αυτή πρέπει, αντιθέτως, να αξιολογηθεί ανεξαρτήτως του ZRFG.

147. Ακόμη και αν οι επίμαχες ενισχύσεις πρέπει να θεωρηθούν ως ένα από τα στοιχεία γενικής πολιτικής στον οικονομικό, βιομηχανικό, περιφερειακό και κοινωνικό τομέα, δεν νομίζω, πάντως, ότι πρόκειται για απλό ατομικό μέτρο εκτελέσεως το οποίο, υπό το πρίσμα της νομολογίας που επικαλείται η Salzgitter, δεν καθιστά αναγκαία την κοινοποίηση στην Επιτροπή.

148. Πράγματι, είμαι της γνώμης ότι η προπαρατεθείσα νομολογία δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην υπό κρίση περίπτωση. Στην υπόθεση που κατέληξε στην προπαρατεθείσα απόφαση Ιταλία κατά Επιτροπής, η επίμαχη ατομική ενίσχυση καθώς και το γενικό καθεστώς ενισχύσεων στο πλαίσιο του οποίου εντασσόταν, αφορούσαν μόνον επιχειρήσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης ΕΚ.

149. Αυτό δεν συμβαίνει στην υπό κρίση διαφορά. Πράγματι, οι επιχειρήσεις που ευνοούνται από την εφαρμογή του ZRFG εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των δύο Συνθηκών ΕΚ και ΕΚΑΧ. Πάντως, όπως ανέφερα, η Συνθήκη ΕΚΑΧ και οι διατάξεις που θεσπίσθηκαν βάσει αυτής καθιερώνουν ειδικό καθεστώς ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων στο οποίο υπόκεινται οι επιχειρήσεις στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα. Οι παράγοντες τους οποίους πρέπει να λάβει υπόψη η Επιτροπή για να εκτιμήσει τη συμβατότητα των επίμαχων ενισχύσεων πρέπει, κατά συνέπεια, να είναι διαφορετικοί ανάλογα με το αν τα μέτρα ευνοούν επιχειρήσεις που εμπίπτουν στη Συνθήκη ΕΚ ή στη Συνθήκη ΕΚΑΧ.

150. Η χορήγηση των επίμαχων ενισχύσεων στη Salzgitter δεν συνιστά, κατά συνέπεια, απλό ατομικό μέτρο εκτελέσεως του ZRFG, εφόσον η εξέταση της συμβατότητάς του πρέπει να υποβληθεί στους ειδικούς κανόνες που θέτει η Συνθήκη ΕΚΑΧ για τον έλεγχο των κρατικών ενισχύσεων.

151. Ο σκοπός δεν είναι προφανώς να αποκλεισθούν οι βιομηχανίες σιδήρου και χάλυβα ή άνθρακα από τα ενδεχόμενα οφέλη ενός μέτρου γενικής πολιτικής. Η πρόθεσή μου δεν είναι ούτε να δεχθώ, όπως υποστηρίζει η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, την εφαρμογή του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ στα γενικά καθεστώτα ενισχύσεων. Η ανάλυσή μου στηρίζεται αποκλειστικά στον σκοπό του συστήματος που καθιερώνει η Συνθήκη ΕΚΑΧ και στην ανάγκη εκτιμήσεως της συμβατότητας των μέτρων, όπως τα επίδικα εν προκειμένω, σε σχέση με την ειδική κατάσταση της αγοράς σιδήρου και χάλυβα και των ειδικών κανόνων που προβλέπει η Συνθήκη αυτή. Υπό το πρίσμα αυτό, το άρθρο 6 του τρίτου κώδικα, το οποίο απαιτεί από τα κράτη μέλη να κοινοποιούν στην Επιτροπή τα «σχέδια που αποβλέπουν στην εφαρμογή, στον τομέα σιδήρου και χάλυβα, καθεστώτων ενισχύσεων για τα οποία έχει ήδη αποφανθεί βάσει των διατάξεων της Συνθήκης [ΕΚ]», αποκτά το νόημά του.

152. Επομένως, λαμβανομένων υπόψη των προηγουμένων στοιχείων, θεωρώ ότι η εξέταση των επίμαχων ενισχύσεων, μολονότι αυτές εντάσσονται στο πλαίσιο του γενικού καθεστώτος ενισχύσεων που είχε προηγουμένως εγκριθεί από την Επιτροπή βάσει της Συνθήκης ΕΚ, πρέπει να πραγματοποιηθεί μεμονωμένως, υπό το πρίσμα των κανόνων της Συνθήκης ΕΚΑΧ.

153. Το ζήτημα είναι εφεξής αν η αξιολόγηση των επιδίκων ενισχύσεων πρέπει να πραγματοποιηθεί σε σχέση με το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ ή με το άρθρο 67 ΑΧ.

154. Είμαι της γνώμης ότι το άρθρο 67 ΑΧ δεν έχει εν προκειμένω εφαρμογή.

155. Όπως ήδη ανέφερα ( 62 ), το Δικαστήριο πολύ νωρίς ερμήνευσε συσταλτικά τη διάταξη αυτή θεωρώντας την ως «μέτρο διασφαλίσεως» κατά των κρατικών μέτρων τα οποία δεν αφορούν ευθέως και άμεσα τις βιομηχανίες άνθρακα και χάλυβα αλλά μπορούν, εν τούτοις, να επηρεάσουν, με τα αποτελέσματά τους, την ανταγωνιστική θέση των βιομηχανιών αυτών ( 63 ). Η διάταξη αυτή παρέχει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να χορηγήσουν ενίσχυση στις επιχειρήσεις σιδήρου και χάλυβα οι οποίες ήσαν θύματα κρατικού μέτρου που υιοθετήθηκε στο πλαίσιο της γενικής οικονομικής πολιτικής κράτους μέλους. H ενίσχυση αυτή αποτελεί ένα διορθωτικό μέτρο, του οποίου το ύψος, οι όροι και η διάρκεια επαφίενται στην εκτίμηση της Επιτροπής. Δεν νομίζω ότι το άρθρο 67 ΑΧ μπορεί να νομιμοποιήσει σύστημα επιδοτήσεων των οποίων απολαύουν οι επιχειρήσεις σιδήρου και χάλυβα για το γεγονός και μόνον ότι πρόκειται για μη ειδικές ενισχύσεις, δηλαδή για ενισχύσεις που αφορούν ταυτόχρονα τους τομείς άνθρακα και χάλυβα και άλλους τομείς της οικονομίας ( 64 ).

156. Στην υπό κρίση υπόθεση, είναι προφανές, κατ’ εμέ, ότι η ενίσχυση που χορηγήθηκε στη Salzgitter δεν συνιστά αντισταθμιστικό μέτρο υπό την έννοια της διατάξεως αυτής. Πράγματι, από τα στοιχεία του φακέλου δεν προκύπτει ότι η ενίσχυση αυτή της είχε χορηγηθεί για να αντισταθμίσει τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού τις οποίες υπέστη κατόπιν της θεσπίσεως του ZRFG.

157. Κατά συνέπεια, είμαι της γνώμης ότι η εκτίμηση των επίμαχων ενισχύσεων δεν ενέπιπτε στο άρθρο 67 ΑΧ. Όπως η Επιτροπή, φρονώ, αντιθέτως, ότι η συμβατότητά τους με την κοινή αγορά άνθρακα και χάλυβα έπρεπε να εξεταστεί υπό το πρίσμα του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ και των κανόνων που θεσπίζει ο έκτος κώδικας.

158. Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από το ίδιο το γράμμα του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, το οποίο υπενθυμίζω ότι αφορά «τις ενισχύσεις που χορηγούνται από τα κράτη […] υπό οποιαδήποτε μορφή» ( 65 ). Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που ανέπτυξα, φρονώ ότι η διάταξη αυτή αφορά, κατά συνέπεια, το σύνολο των ενισχύσεων που χορηγούνται στις επιχειρήσεις σιδήρου και χάλυβα, ανεξαρτήτως της μορφής ή της προελεύσεώς τους, είτε χορηγούνται ειδικά σε επιχείρηση της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα είτε λαμβάνονται κατ’ εφαρμογή γενικού ή περιφερειακού καθεστώτος ενισχύσεων. Δεν πρέπει να λησμονείται ότι η διάταξη αυτή διατυπώθηκε το 1951, πριν από την ίδρυση της ΕΟΚ και της διαμορφώσεως ελέγχου των γενικών ή περιφερειακών καθεστώτων κρατικών ενισχύσεων.

159. Η ερμηνεία της εν λόγω διατάξεως την οποία προτείνω παρέχει τη δυνατότητα εξασφαλίσεως ομοιόμορφης μεταχειρίσεως του συνόλου των ενισχύσεων που χορηγούνται στον τομέα της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα προκειμένου αυτές να υπαχθούν σε συνεκτική και αποτελεσματική ρύθμιση.

160. Η λύση αυτή παρέχει, επιπλέον, τη δυνατότητα να εξασφαλισθεί ισότητα μεταχειρίσεως μεταξύ των κρατών μελών και των επιχειρηματιών. Πράγματι, νομίζω ότι θα ήταν αντίθετο προς την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως να εγκριθεί η χορήγηση ενισχύσεως σε επιχείρηση της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα επειδή αυτή λαμβάνεται κατ’ εφαρμογή γενικού καθεστώτος ενισχύσεων και να μην εγκριθεί, άλλωστε, κατά το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, ενίσχυση της οποίας το ύψος, οι όροι και η διάρκεια είναι σχεδόν παρεμφερή, για τον μοναδικό λόγο ότι πρόκειται για ενίσχυση που χορηγείται ειδικά σε επιχείρηση της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα. Εάν συνέβαινε αυτό, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να παρακινηθούν να υιοθετήσουν γενικά καθεστώτα ενισχύσεων τα οποία, στην πράξη, ευνοούν μόνο τις επιχειρήσεις που εμπίπτουν στους τομείς της βιομηχανίας χάλυβα ή άνθρακα. Ένα κράτος μέλος θα μπορούσε, για παράδειγμα, να θεσπίσει περιφερειακό καθεστώς ενισχύσεων, το οποία θα εγκρινόταν από την Επιτροπή βάσει της Συνθήκης ΕΚ, αλλά θα ευνοούσε περιοχές στις οποίες είναι εγκατεστημένες επιχειρήσεις οι οποίες εμπίπτουν κατά πλειοψηφία στους τομείς της βιομηχανίας άνθρακα και χάλυβα. Η κατάσταση αυτή θα είχε αναπόφευκτα ως συνέπεια τον κίνδυνο να στερήσει την κατ’ αρχήν απαγόρευση των κρατικών ενισχύσεων, την οποία καθιερώνει το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, κάθε πρακτικής αποτελεσματικότητας και να την καταστρατηγήσει προς όφελος των πλέον ευέλικτων κανόνων της Συνθήκης ΕΚ.

161. Όσον αφορά το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 67 ΑΧ, φρονώ ότι καλύπτει το σύνολο των μέτρων που παρέχουν τη δυνατότητα αντισταθμίσεως των επιζήμιων συνεπειών που υφίστανται οι επιχειρήσεις σιδήρου και χάλυβα λόγω ρυθμίσεων γενικής οικονομικής πολιτικής, εξαιρουμένων των κρατικών ενισχύσεων των οποίων οι προϋποθέσεις χορηγήσεως ρυθμίζονται ειδικά στο άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ και τους κώδικες ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα.

162. Επομένως, λαμβανομένων υπόψη των προηγουμένων στοιχείων, είμαι της γνώμης ότι το Πρωτοδικείο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον έκρινε, στη σκέψη 116 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι οι επίδικες ενισχύσεις εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ.

163. Υπό τις συνθήκες αυτές, προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου.

2. Επί του δευτέρου σκέλους του πρώτου λόγου, που αντλείται από πλάνη περί το δίκαιο ως προς την εκτίμηση των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής

164. Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου, η Salzgitter φρονεί ότι η Επιτροπή δεν ήταν αρμόδια να διευρύνει, στο πλαίσιο των ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ ώστε να περιλαμβάνει και τις ενισχύσεις που χορηγούνται στις επιχειρήσεις της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα βάσει γενικού καθεστώτος ενισχύσεων που έχει εγκριθεί δυνάμει της Συνθήκης ΕΚ. Με τον τρόπο αυτόν, το Πρωτοδικείο, καθόσον έκρινε ότι η Επιτροπή βασίμως μπορούσε να στηριχθεί στο άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ προκειμένου να αξιολογήσει τις επίδικες ενισχύσεις, εκτίμησε εσφαλμένως την έκταση των αρμοδιοτήτων της.

α) Οι ισχυρισμοί των διαδίκων

165. Υπενθυμίζω ότι η Salzgitter, η οποία προβάλλει συσταλτική ερμηνεία του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, θεωρεί ότι η Επιτροπή δεν ήταν αρμόδια να διευρύνει, στο πλαίσιο κώδικα ενισχύσεων προς τη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, το πεδίο εφαρμογής της διατάξεως αυτής ώστε να καλύπτει και τα μη ειδικά καθεστώτα ενισχύσεων στον τομέα της βιομηχανίας άνθρακα και χάλυβα. Πράγματι, τούτο υποδηλώνει τροποποίηση της Συνθήκης ΕΚΑΧ. Πάντως, το άρθρο 95, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, ΑΧ, στο οποίο ερείδονται οι διάφοροι κώδικες ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, δεν παρέχει την κατάλληλη νομική βάση για μια τέτοια τροποποίηση. Κατά τη Salzgitter, η Επιτροπή όφειλε, προς τούτο, να τηρήσει τη διαδικασία είτε του άρθρου 95, τρίτο και τέταρτο εδάφιο, ΑΧ είτε του άρθρου 96 ΑΧ.

166. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι δεν τροποποίησε το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ, καθόσον το γράμμα της διατάξεως αυτής παρέμεινε αμετάβλητο από τις 23 Ιουλίου 1952. Κατά συνέπεια, δεν προέβη σε αναθεώρηση της Συνθήκης ΕΚΑΧ ( 66 ).

β) Εκτίμηση

167. Στο πλαίσιο του σκέλους αυτού, η Salzgitter αμφισβητεί εκ νέου το νομότυπο της διαδικασίας που ακολούθησε η Επιτροπή για να διευρύνει, κατά τη Salzgitter, στο πλαίσιο των κωδίκων ενισχύσεων προς τη χαλυβουργία, το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ. Πριν εξετασθεί το βάσιμο της αιτιάσεως αυτής, θεωρώ ενδιαφέρον να υπενθυμίσω τους διαφόρους μηχανισμούς νομικών προσαρμογών τους οποίους προβλέπει η Συνθήκη ΕΚΑΧ και τους οποίους επικαλείται η Salzgitter.

168. Η συνήθης διαδικασία αναθεωρήσεως της Συνθήκης αυτής προβλέπεται στο άρθρο 96 ΑΧ. Στην αρχική της μορφή, η οποία ίσχυε ακόμη κατά την έκδοση του δεύτερου και του τρίτου κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, η διάταξη αυτή παρείχε στην κυβέρνηση κάθε κράτους μέλους και στην Επιτροπή τη δυνατότητα να προτείνουν τροποποιήσεις της παρούσας Συνθήκης. Οι τροποποιήσεις αυτές αποφασίζονταν με κοινή συμφωνία από τη συνδιάσκεψη των μονίμων αντιπροσώπων των κρατών μελών.

169. Σε γνωμοδότηση που εξέδωσε στις 17 Δεκεμβρίου 1959 ( 67 ), το Δικαστήριο, επιληφθέν βάσει του άρθρου 95, τρίτο και τέταρτο εδάφιο, ΑΧ, επισήμανε ότι δεν μπορούσε να υπάρξει παρέκκλιση από τη διαδικασία αυτή «παρά μόνο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν θίγεται ούτε η γενική δομή της Συνθήκης ούτε οι σχέσεις μεταξύ της Κοινότητας και των κρατών μελών, και ειδικότερα οι σχέσεις μεταξύ των εξουσιών που μεταβιβάσθηκαν στην Κοινότητα και των εξουσιών που διατήρησαν τα κράτη μέλη και ότι μόνο στις περιπτώσεις αυτές [μπορούσε] να υιοθετηθεί η διαδικασία της “μικρής αναθεωρήσεως”».

170. Η διαδικασία της «μικρής αναθεωρήσεως» προβλέπεται στο άρθρο 95, τρίτο εδάφιο, ΑΧ. Οι τροποποιήσεις που προτείνουν η Επιτροπή και το Συμβούλιο υποβάλλονται προς γνωμοδότηση στο Δικαστήριο, το οποίο έχει πλήρη αρμοδιότητα να εκτιμήσει όλα τα πραγματικά και νομικά ζητήματα και να διαπιστώσει αν οι προτάσεις είναι σύμφωνες με τις διατάξεις του εν λόγω εδαφίου.

171. Tο άρθρο 95, τρίτο εδάφιο, ΑΧ ορίζει τα εξής: — Οι τροποποιήσεις αυτές πρέπει να έχουν ως αντικείμενο την «προσαρμογή των κανόνων περί της ασκήσεως από την [Επιτροπή] των εξουσιών που της έχουν μεταβιβασθεί»· — οι τροποποιήσεις αυτές μπορούν να προτείνονται μόνον «αν προκύπτουν στην πράξη απρόβλεπτες δυσχέρειες […] ή βαθειά μεταβολή των οικονομικών ή τεχνικών συνθηκών η οποία επηρεάζει άμεσα την κοινή αγορά του άνθρακα και του χάλυβα, [που] καθιστούν αναγκαία την προσαρμογή [αυτή]»· — επιπλέον, η προσαρμογή αυτή πρέπει να επιφέρει τις κατάλληλες τροποποιήσεις και, τέλος, — οι τροποποιήσεις αυτές δεν πρέπει να θίγουν ούτε τις διατάξεις των άρθρων 2 AX έως 4 ΑΧ ούτε τον συσχετισμό των εξουσιών που παρέχονται αντιστοίχως στην Επιτροπή και στα άλλα όργανα της Κοινότητας.

172. Όσον αφορά το άρθρο 95, πρώτο εδάφιο, ΑΧ, παρέχει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να εκδώσει απόφαση ή σύσταση σε όλες τις περιπτώσεις που δεν προβλέπονται στη Συνθήκη ΕΚΑΧ, όταν η απόφαση ή η σύσταση αυτή παρίσταται αναγκαία για την πραγματοποίηση, κατά τη λειτουργία της κοινής αγοράς του άνθρακα και του χάλυβα και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 5 ΑΧ, ενός από τους σκοπούς της Κοινότητας, όπως ορίζονται στα άρθρα 2 ΑΧ έως 4 ΑΧ. Η Επιτροπή εκδίδει απόφαση ή σύσταση μετά από ομόφωνη γνώμη του Συμβουλίου και κατόπιν διαβουλεύσεως με τη Συμβουλευτική επιτροπή.

173. Αντιλαμβανόμαστε χωρίς μεγάλη δυσκολία τις τυπικές διαφορές μεταξύ των δύο περιπτώσεων του άρθρου 95 ΑΧ. Στο πλαίσιο του άρθρου 95, πρώτο εδάφιο, ΑΧ, πρόκειται για την παροχή στην Επιτροπή της δυνατότητας να καλύψει ένα κενό της Συνθήκης ΕΚΑΧ το οποίο παραλύει τη δράση της, παρέχοντάς της τη δυνατότητα να εκδώσει απόφαση ή σύσταση σε περίπτωση η οποία δεν προβλέπεται από τη Συνθήκη αυτή, χωρίς όμως να την τροποποιεί. Επιπλέον, είναι αναγκαία η προηγούμενη ομόφωνη σύμφωνη γνώμη του Συμβουλίου. Στο πλαίσιο του άρθρου 95, τρίτο εδάφιο, ΑΧ, πρόκειται για την τροποποίηση διατάξεως της εν λόγω Συνθήκης«περί της ασκήσεως από την [Επιτροπή] των εξουσιών που της έχουν μεταβιβασθεί». Δεν απαιτείται η ομοφωνία του Συμβουλίου, αλλά είναι αναγκαίες η θετική γνωμοδότηση του Δικαστηρίου και η ψήφος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

174. Στην υπό κρίση υπόθεση, η Salzgitter προσάπτει στην Επιτροπή ότι στηρίχθηκε στο άρθρο 95, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, ΑΧ για να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ στο πλαίσιο των διαφόρων κωδίκων ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, ενώ θα όφειλε να τηρήσει τη διαδικασία είτε του άρθρου 96 ΑΧ, είτε του άρθρου 95, τρίτο και τέταρτο εδάφιο, ΑΧ.

175. Υπό το πρίσμα των συμπερασμάτων τα οποία συνήγαγα στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου, φρονώ ότι η αιτίαση αυτή δεν είναι βάσιμη.

176. Πράγματι, εάν, όπως νομίζω, το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ έχει εφαρμογή στις ενισχύσεις που χορηγούνται στις επιχειρήσεις της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα δυνάμει γενικού καθεστώτος ενισχύσεων, τότε η Επιτροπή δεν διεύρυνε το πεδίο εφαρμογής της διατάξεως αυτής όταν θέσπισε τους κανόνες που περιλαμβάνονται στους κώδικες ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα. Εφόσον θεώρησε ότι αντιμετώπιζε μια περίπτωση η οποία δεν προβλεπόταν στη Συνθήκη ΕΚΑΧ και στην οποία εν τούτοις ήταν αναγκαίο γι’ αυτήν να δράσει, νομίζω, κατά συνέπεια, ότι η Επιτροπή μπορούσε βασίμως να στηριχθεί στο άρθρο 95, πρώτο και δεύτερο εδάφιο, ΑΧ, για να αντιμετωπίσει, μέσω των εν λόγω κανόνων, τις ανάγκες αναδιαρθρώσεως της αγοράς σιδήρου και χάλυβα.

177. Κατά συνέπεια, είμαι της γνώμης ότι το Πρωτοδικείο δεν υπέπεσε, συναφώς, σε πλάνη περί το δίκαιο και προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου.

3. Επί του τρίτου σκέλους του πρώτου λόγου που αντλείται από πλάνη περί το δίκαιο ως προς την παρουσίαση της πρακτικής της Επιτροπής κατά την έκδοση αποφάσεων

178. Με το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου, η Salzgitter υποστηρίζει ότι, στις σκέψεις 112 επ. της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Πρωτοδικείο παρουσίασε κατά εσφαλμένο τρόπο την πρακτική που ακολουθεί η Επιτροπή κατά την έκδοση αποφάσεων ( 68 ).

α) Οι ισχυρισμοί των διαδίκων

179. Η Salzgitter υποστηρίζει ότι από της ενάρξεως της ισχύος της Συνθήκης ΕΚΑΧ το 1952, και όχι από την αρχή της δεκαετίας του 70, η Επιτροπή θεώρησε ότι το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ εφαρμοζόταν μόνο στις ειδικές ενισχύσεις υπέρ των επιχειρήσεων της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα. Συναφώς, η Salzgitter στηρίζεται στην έκθεση που δημοσίευσε η Ανώτατη Αρχή της ΕΚΑΧ το 1963, με τίτλο «Η Συνθήκη ΕΚΑΧ από το 1952 έως το 1962», στο γράμμα της τέταρτης αιτιολογικής σκέψεως και του πρώτου άρθρου του πρώτου κώδικα, στην άποψη που υποστηρίζει η Επιτροπή στο πλαίσιο της IΧης εκθέσεως επί της πολιτικής του ανταγωνισμού καθώς και στην πρακτική που ακολουθεί η Επιτροπή κατά την έκδοση αποφάσεων στον τομέα του άνθρακα. Η Salzgitter προσάπτει, μεταξύ άλλων, στο Πρωτοδικείο ότι έκρινε, στη σκέψη 115 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι ο δεύτερος κώδικας είχε ως αντικείμενο να αποδώσει στο άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ το αρχικό του περιεχόμενο, ενώ επρόκειτο, στην πραγματικότητα, για μη επιτρεπόμενη τροποποίηση της Συνθήκης ΕΚΑΧ.

180. Η Επιτροπή φρονεί ότι το γεγονός ότι υποστήριξε διαφορετική άποψη ως προς το περιεχόμενο του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ πριν από τον τρίτο κώδικα, είναι άνευ σημασίας για τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στη Salzgitter στο μέτρο που η άποψη αυτή δεν καταγράφεται σε καμία ατομική πράξη που θα μπορούσε να καταστεί οριστική έναντι της δικαιούχου επιχειρήσεως πριν από την 1η Ιανουαρίου 1986 ( 69 ).

β) Εκτίμηση

181. Στις σκέψεις 112 έως 117 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Πρωτοδικείο παρουσίασε τους κανόνες που θέσπισε η Επιτροπή στο πλαίσιο του πρώτου και του δεύτερου κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα. Η έκθεση αυτή, μολονότι δεν αφορά τους κανόνες που έχουν εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση, παρέχει, εν τούτοις, τη δυνατότητα να εκτιμηθεί το νομικό πλαίσιο της διαφοράς υπό το φως των μεταβολών της ερμηνείας που υιοθέτησε η Επιτροπή.

182. Αντίθετα προς ό, τι υποστηρίζει η Επιτροπή, αυτό δεν είναι άνευ σημασίας στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως.

183. Στη σκέψη 112 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Πρωτοδικείο επισήμανε ότι «ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 70 και μέχρι την έκδοση του [δεύτερου κώδικα] η Επιτροπή θεωρούσε ότι το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ εφαρμοζόταν μόνο στις ειδικές υπέρ των επιχειρήσεων σιδήρου και χάλυβα ενισχύσεις». Διαπίστωσε, στη συνέχεια, στη σκέψη 115 της εν λόγω αποφάσεως, ότι, «ύστερα από τον [εν λόγω κώδικα], οι κώδικες αφορούν “όλες τις ενισχύσεις στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα […] ασχέτως του αν αυτές είναι ή όχι ειδικές”, [ενώ] η διευκρίνιση αυτή έχει απλώς ως αντικείμενο την επαναφορά του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, AX στο αρχικό του πεδίο εφαρμογής ( 70 )».

184. Στο πλαίσιο του σκέλους αυτού, η Salzgitter προσάπτει εκ νέου στο Πρωτοδικείο την ανάλυσή του ως προς το «αρχικό πεδίο εφαρμογής» του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ. Ισχυρίζεται, συγκεκριμένα, ότι ήδη από της ενάρξεως της ισχύος της Συνθήκης ΕΚΑΧ, και όχι μόνον μεταξύ της δεκαετίας του 70 και της θεσπίσεως του δευτέρου κώδικα, το πεδίο εφαρμογής της διατάξεως αυτής περιοριζόταν στις ειδικές ενισχύσεις υπέρ των επιχειρήσεων σιδήρου και χάλυβα.

185. Λαμβάνοντας υπόψη τα συμπεράσματα που συνήγαγα στο πλαίσιο του πρώτου σκέλους του πρώτου λόγου, φρονώ ότι το Πρωτοδικείο ορθώς εξέθεσε την πρακτική που ακολουθεί η Επιτροπή κατά τη λήψη αποφάσεων και θεωρώ, κατά συνέπεια, ότι η επιχειρηματολογία της Salzgitter δεν μπορεί να ευδοκιμήσει.

186. Επομένως, προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει το τρίτο σκέλος του πρώτου λόγου ως αβάσιμο και, κατά συνέπεια, να απορρίψει τον πρώτο λόγο στο σύνολό του.

Β — Επί του δευτέρου λόγου που αντλείται από την έλλειψη αιτιολογίας της επίδικης αποφάσεως

187. Με τον δεύτερο λόγο, η Salzgitter ισχυρίζεται ότι το Πρωτοδικείο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καθόσον έκρινε, στη σκέψη 184 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η αιτιολογία της επίδικης αποφάσεως τήρησε τις επιταγές που θέτει η Συνθήκη ΕΚΑΧ ( 71 ).

1. Οι ισχυρισμοί των διαδίκων

188. Η Salzgitter υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν εκθέτει τους λόγους για τους οποίους απομακρύνεται από την πρακτική που ακολουθούσε προηγουμένως κατά τη λήψη αποφάσεων εφαρμόζοντας το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ σε μη ειδική ενίσχυση στους τομείς του άνθρακα και του χάλυβα, αντίθετα προς τη νομολογία του Δικαστηρίου και κατά παράβαση του άρθρου 67 ΑΧ.

189. Η Salzgitter ισχυρίζεται επίσης ότι η Επιτροπή παρέλειψε να εξηγήσει γιατί η εκτίμησή της παρεξέκλινε από την πρακτική που ακολουθούσε κατά την έκδοση αποφάσεων σχετικά με τον τομέα του άνθρακα.

190. Τέλος, η Salzgitter προσάπτει στην Επιτροπή ότι δεν εξέθεσε τους λόγους για τους οποίους η επίδικη απόφαση απομακρύνθηκε από την πρακτική που ακολουθούσε κατά την έκδοση αποφάσεων σε παρεμφερείς υποθέσεις, όπως η υπόθεση που κατέληξε στην έκδοση της αποφάσεως 2002/347/ΕΚΑΧ της Επιτροπής ( 72 ).

191. Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας υπογραμμίζει ότι η εξέλιξη της νομικής αντιλήψεως της Επιτροπής ως προς το πεδίο εφαρμογής των άρθρων 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ και 67 ΑΧ, αντιστοίχως, απαιτούσε διεξοδικότερη αιτιολογία και δικαιολογία στην επίδικη απόφαση ( 73 ).

192. Η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η πρακτική της άλλαξε από της εκδόσεως του τρίτου κώδικα και ότι ο κώδικας αυτός είναι επαρκώς αιτιολογημένος ως προς το σημείο αυτό ( 74 ). Αρνείται την ύπαρξη ειδικής υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, εκτιμώντας ότι οι υποχρεώσεις της ρυθμίζονται εξαντλητικά στα άρθρα 15, τρίτο εδάφιο, ΑΧ και 95, πρώτο εδάφιο, ΑΧ (διαβούλευση με τη Συμβουλευτική επιτροπή και σύμφωνη γνώμη του Συμβουλίου).

2. Εκτίμηση

193. Υπενθυμίζω εκ προοιμίου ότι το ζήτημα του περιεχομένου της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως συνιστά νομικό ζήτημα το οποίο υπόκειται στον έλεγχο του Δικαστηρίου στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως. Ο λόγος που αντλείται από το ότι δεν ελήφθη υπόψη το περιεχόμενο της υποχρεώσεως αυτής είναι, κατά συνέπεια, παραδεκτός, ακόμη και αν υποδηλώνει κατ’ ανάγκη τη συνεκτίμηση των πραγματικών περιστατικών στα οποία στηρίχθηκε το Πρωτοδικείο για να καταλήξει στο συμπέρασμά του ( 75 ).

194. Από το γράμμα των άρθρων 5, δεύτερο εδάφιο, τέταρτη περίπτωση, ΑΧ και 15, πρώτο εδάφιο, ΑΧ προκύπτει ότι η Κοινότητα «καθιστά γνωστούς τους λόγους της δράσεώς της» και ότι «[ο]ι αποφάσεις, οι συστάσεις και οι γνώμες της [Επιτροπής] αιτιολογούνται και αναφέρονται στις γνώμες που έχουν υποχρεωτικώς ζητηθεί». Από τις διατάξεις αυτές καθώς και από τις γενικές αρχές της Συνθήκης ΕΚΑΧ προκύπτει ότι η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να αιτιολογεί τις γενικές ή ατομικές αποφάσεις που εκδίδει, τούτο δε ανεξαρτήτως της νομικής βάσεως που επελέγη προς τον σκοπό αυτόν. Επιπλέον, η έλλειψη ή η ανεπάρκεια αιτιολογίας εμπίπτει στην παράβαση ουσιώδους τύπου υπό την έννοια του άρθρου 33 ΑΧ και συνιστά λόγο ακυρώσεως δημοσίας τάξεως που ο κοινοτικός δικαστής πρέπει να λαμβάνει υπόψη αυτεπαγγέλτως ( 76 ).

195. Κατά παγία νομολογία, η υποχρέωση αιτιολογήσεως την οποία υπέχει η Επιτροπή από το άρθρο 15 ΑΧ πρέπει να ανταποκρίνεται στις ίδιες αρχές με εκείνες που συνήγαγε το Δικαστήριο στο πλαίσιο του άρθρου 253 ΕΚ ( 77 ).

196. Οι αρχές αυτές είναι οι ακόλουθες. Η αιτιολογία πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στη φύση της οικείας πράξεως και πρέπει να διαφαίνεται από αυτήν κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο η συλλογιστική της κοινοτικής αρχής που εξέδωσε την προσβαλλόμενη πράξη, κατά τρόπο που να καθιστά δυνατό στον κοινοτικό δικαστή να ασκεί τον έλεγχο νομιμότητας και στους ενδιαφερομένους —αποδέκτες ή άλλα πρόσωπα τα οποία αφορά η πράξη, υπό την έννοια του άρθρου 33, δεύτερο εδάφιο, ΑΧ— να γνωρίζουν τους λόγους που δικαιολογούν τη λήψη του μέτρου. Πάντως, η αιτιολογία δεν απαιτείται να διασαφηνίζει όλα τα ουσιώδη πραγματικά και νομικά στοιχεία, καθόσον το ζήτημα αν η αιτιολογία μιας πράξεως ικανοποιεί τις απαιτήσεις των άρθρων 5 ΑΧ και 15 ΑΧ πρέπει να εκτιμάται όχι μόνο βάσει της διατυπώσεώς της αλλά και του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται καθώς και του συνόλου των κανόνων δικαίου που διέπουν το σχετικό θέμα ( 78 ). Στο πλαίσιο του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων, κατά την εξέταση της αιτιολογίας αποφάσεως της Επιτροπής, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και οι περίπλοκες εκτιμήσεις στις οποίες πρέπει να προβεί το όργανο και οι αναγόμενες στη διακριτική της ευχέρεια επιλογές τις οποίες μπορεί να πραγματοποιήσει.

197. Όσον αφορά, κατ’ αρχάς, την αιτίαση που στηρίζεται στην έλλειψη αιτιολογίας σχετικά με την αξιολόγηση της πρακτικής που ακολουθεί η Επιτροπή κατά την έκδοση αποφάσεων ως προς το πεδίο εφαρμογής των άρθρων 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ και 67 ΑΧ, αντιστοίχως, νομίζω ότι η αιτίαση αυτή δεν ασκεί επιρροή.

198. Πράγματι, η εκτίμηση της Επιτροπής ως προς το συμβατό των επίδικων ενισχύσεων με την κοινή αγορά άνθρακα και χάλυβα δεν στηρίζεται σε μια τέτοια εξέλιξη. Συγκεκριμένα, από το πλαίσιο της επίδικης αποφάσεως και ιδίως από τα σημεία 59 έως 66 και 109 έως 133 αυτής συνάγεται ότι, κατά την Επιτροπή, το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ κάλυπτε εξ αρχής τις εν λόγω ενισχύσεις. Αυτό υποστήριξα και στο πλαίσιο της εξετάσεως του πρώτου λόγου της ανταναιρέσεως.

199. Εν πάση περιπτώσει, από την επίδικη απόφαση διαφαίνεται κατά τρόπο σαφή και μη διφορούμενο η συλλογιστική της Επιτροπής ως προς το περιεχόμενο και τη δυνατότητα εφαρμογής εκάστης των δύο αυτών διατάξεων αντιστοίχως.

200. Η Επιτροπή εξηγεί, πράγματι, διεξοδικώς, γιατί «[η] εξέταση του συμβιβάσιμου των υπό εξέταση παράνομων ενισχύσεων με την κοινή αγορά πρέπει να γίνει σε συνάρτηση με το άρθρο 4, στοιχείο γ΄, της συνθήκης ΕΚΑΧ και με τον εκάστοτε κ[ώδικα] ε[νισχύσεων] στη β[ιομηχανία] σ[ιδήρου] και χ[άλυβα]» ( 79 ). Αναφέρει, πρώτον, στο πλαίσιο της εξετάσεως της φύσεως των επίμαχων ενισχύσεων, τους λόγους για τους οποίους θεωρεί ότι δεν είναι εφαρμοστέο το άρθρο 67 ΑΧ (σημείο 66). Εξηγεί, δεύτερον, στο πλαίσιο της εξετάσεως της συμβατότητας των επίδικων ενισχύσεων προς την κοινή αγορά άνθρακα και χάλυβα, γιατί η εφαρμογή του άρθρου 87, παράγραφος 2, στοιχείο γ΄, ΕΚ σε χαλυβουργική επιχείρηση αποκλείεται εκ των προτέρων (σημεία 110 έως 120). Διευκρινίζει, τρίτον, τους λόγους για τους οποίους δεν ήταν εν προκειμένω δικαιολογημένη μια ατομική απόφαση, δυνάμει του άρθρου 95 ΑΧ (σημεία 121 έως 125). Τέλος, τέταρτον, η Επιτροπή εκθέτει τους ειδικούς κανόνες σχετικά, μεταξύ άλλων, με τις προθεσμίες κοινοποιήσεως, οι οποίοι θεσπίσθηκαν στο πλαίσιο των κωδίκων ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα που εφαρμόσθηκαν από το 1986 (σημεία 67 έως 76 και 126 έως 133).

201. Η αιτιολογία αυτή παρέσχε στη Salzgitter, καθώς και στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, τη δυνατότητα να γνωρίζουν τους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή θεώρησε ότι πληρούνταν εν προκειμένω οι προϋποθέσεις του άρθρου 4, στοιχείο γ΄, ΑΧ. Άλλωστε, η Salzgitter και η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας μπόρεσαν να αμφισβητήσουν, εμπεριστατωμένα, τις εκτιμήσεις της Επιτροπής. Επιπλέον, και όπως καταδεικνύει ο δικαστικός έλεγχος που άσκησε το Πρωτοδικείο στο πλαίσιο της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, οι ως άνω λόγοι παρέχουν στον κοινοτικό δικαστή τη δυνατότητα να ελέγξει το βάσιμο των εκτιμήσεων αυτών.

202. Επομένως, δεν νομίζω ότι η Επιτροπή όφειλε επιπλέον να εκθέσει, σε μια πράξη η οποία —πρέπει να υπενθυμίσω— είναι ατομικού περιεχομένου, την εξέλιξη της πρακτικής που ακολούθησε κατά την έκδοση των αποφάσεών της από της θεσπίσεως του πρώτου και του δεύτερου κώδικα ενισχύσεων στη βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, εφόσον, επιπλέον, οι κώδικες αυτοί δεν έχουν εφαρμογή στην προκειμένη περίπτωση.

203. Όσον αφορά τη δεύτερη αιτίαση, φρονώ επίσης ότι δεν ασκεί επιρροή, εφόσον οι κανόνες που διέπουν τις επεμβάσεις των κρατών μελών υπέρ της βιομηχανίας