Συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-191/98, T-212/98 έως T-214/98





Atlantic Container Line AB κ.λπ.

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων



«Ανταγωνισμός – Ναυτιλιακές διασκέψεις – Κανονισμός (ΕΟΚ) 4056/86 – Εξαίρεση κατά κατηγορία – Ατομική εξαίρεση – Συλλογική δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Συμβάσεις παροχής υπηρεσιών – Προσχωρήσεις στη διάσκεψη – Προσβολή της διαρθρώσεως του ανταγωνισμού – Ανάκληση της εξαιρέσεως κατά κατηγορία – Πρόστιμα – Δικαιώματα άμυνας» Απόφαση του Πρωτοδικείου (τρίτο τμήμα) της 30ής Σεπτεμβρίου 2003

Περίληψη της αποφάσεως 1.. Διαδικασία – Αιτιολογία των δικαστικών αποφάσεων – Περιεχόμενο 2.. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Ανακοίνωση αιτιάσεων – Προπαρασκευαστικό έγγραφο το οποίο μπορεί να τροποποιήσει η Επιτροπή – Δυνατότητα της Επιτροπής να ζητεί περαιτέρω πληροφορίες – Όρια 3.. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Ανακοίνωση αιτιάσεων – Αναγκαίο περιεχόμενο – Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 19 § 1· κανονισμός 99/63 της Επιτροπής, άρθρο 4) 4.. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση – Αποδεικτικά στοιχεία που μπορούν να ληφθούν υπόψη 5.. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Πρόσβαση στον φάκελο – Υποχρέωση της Επιτροπής να προσκομίζει τα επιβαρυντικά στοιχεία 6.. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση – Αποκλεισμός αποδεικτικών στοιχείων μη γνωστοποιηθέντων στους διαδίκους – Συνέπειες – Αδυναμία αποδείξεως της αντίστοιχης αιτιάσεως βάσει των εγγράφων αυτών 7.. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση – Απόφαση μη πανομοιότυπη με την ανακοίνωση αιτιάσεων – Προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας – Προϋπόθεση – Απόδειξη εκ μέρους της ενδιαφερομένης επιχειρήσεως περί καταλογισμού νέων αιτιάσεων 8.. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας – Εισαγωγή νέων ισχυρισμών κατά το στάδιο της αποφάσεως περί διαπιστώσεως της παραβάσεως – Κύρωση – Προϋπόθεση 9.. Διαδικασία – Εισαγωγικό της δίκης έγγραφο – Τυπικές προϋποθέσεις – Προσδιορισμός του αντικειμένου της διαφοράς – Συνοπτική έκθεση των προβαλλομένων ισχυρισμών – Σαφής έκθεση των νομικών ισχυρισμών

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 173 (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 230 ΕΚ)· Οργανισμός του Δικαστηρίου, άρθρα 21, εδ. 1, και 53, εδ. 1· Κανονισμός Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, άρθρο 44 § 1, στοιχ. γ΄ και δ΄)] 10.. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Πρόσβαση στον φάκελο – Αντικείμενο – Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας – Περιεχόμενο – Επιβαρυντικά στοιχεία – Αποκλεισμός των μη γνωστοποιηθέντων αποδεικτικών στοιχείων – Απαλλακτικά στοιχεία – Εκτίμηση από την Επιτροπή και μόνον της χρησιμότητας της γνωστοποιήσεώς τους – Δεν επιτρέπεται

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 85 § 1 και 86 (νυν άρθρα 81 § 1 ΕΚ και 82 ΕΚ)· κανονισμοί 17, 1017/68 και 4056/86 του Συμβουλίου] 11.. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Πρόσβαση στον φάκελο – Έγγραφα μη περιεχόμενα στον φάκελο έρευνας της υποθέσεως – Έγγραφα δυνάμενα να χρησιμεύσουν για την άμυνα των διαδίκων – Προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας – Προϋποθέσεις 12.. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Πρόσβαση στον φάκελο – Έγγραφα μη περιεχόμενα στον φάκελο έρευνας της υποθέσεως, τα οποία δεν χρησιμοποίησε η Επιτροπή ως επιβαρυντικά στοιχεία – Υποχρέωση της Επιτροπής να παράσχει στους διαδίκους με δική της πρωτοβουλία πρόσβαση στα έγγραφα αυτά – Δεν υφίσταται 13.. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Πρόσβαση στον φάκελο – Όρια – Επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση και δυνάμενη να λάβει ανταποδοτικά μέτρα κατά των προσώπων που παρέσχον πληροφορίες στην Επιτροπή 14.. Προσφυγή ακυρώσεως – Πράξεις δεκτικές προσφυγής – Έννοια – Ανακοίνωση αιτιάσεων – Δεν περιλαμβάνεται

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 173 (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 230 ΕΚ)] 15.. Ανταγωνισμός – Διοικητική διαδικασία – Αποστολή εκ μέρους της Επιτροπής στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις μεγάλου αριθμού αιτήσεων παροχής πληροφοριών μετά την έκδοση της ανακοινώσεως αιτιάσεων – Όρια της επιβαρύνσεως αυτής – Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας 16.. Μεταφορές – Θαλάσσιες μεταφορές – Κανόνες ανταγωνισμού – Εξαίρεση κατά κατηγορία – Στενή ερμηνεία – Υπηρεσίες μη συνιστώσες υπηρεσίες θαλάσσιας μεταφοράς εμπίπτουσες στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 4056/86 – Δεν εμπίπτουν

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1 (νυν άρθρο 81 § 1 ΕΚ)· κανονισμός 4056/86 του Συμβουλίου, άρθρο 1 § 2 και άρθρο 3] 17.. Ανταγωνισμός – Κοινοτικοί κανόνες – Εφαρμογή ανάλογα με τις εθνικές πρακτικές των κρατών μελών ή ορισμένων τρίτων κρατών – Δεν επιτρέπεται

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 (νυν άρθρο 81 ΕΚ)] 18.. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Συλλογική δεσπόζουσα θέση – Έννοια – Ναυτιλιακή διάσκεψη

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86 (νυν άρθρο 82 ΕΚ)· κανονισμός 4056/86 του Συμβουλίου, άρθρο 1 § 3, στοιχ. β΄] 19.. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Συλλογική δεσπόζουσα θέση – Ύπαρξη – Μέσα εξακριβώσεως – Συνεκτίμηση συμφωνίας μολονότι αυτή απαγορεύεται από το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης (νυν άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ)

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1 και άρθρο 86 (νυν άρθρα 81 § 1 ΕΚ και 82 ΕΚ)· κανονισμός 4056/86 του Συμβουλίου, άρθρο 1 § 3, στοιχ. β΄] 20.. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Συλλογική δεσπόζουσα θέση – Έννοια – Αναγκαιότητα εξαλείψεως κάθε ανταγωνισμού μεταξύ των επιχειρήσεων – Δεν υφίσταται

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86 (νυν άρθρο 82 ΕΚ)] 21.. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Συλλογική δεσπόζουσα θέση – Έννοια – Ναυτιλιακή διάσκεψη – Αποκλείεται σε περίπτωση σημαντικού εσωτερικού ανταγωνισμού

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86 (νυν άρθρο 82 ΕΚ)] 22.. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Συλλογική δεσπόζουσα θέση – Έννοια – Ναυτιλιακή διάσκεψη – Δεν ασκούν κατ' αρχήν επιρροή άλλες μορφές ανταγωνισμού εφόσον υφίσταται κοινή στρατηγική στον τομέα των τιμών

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86 (νυν άρθρο 82 ΕΚ)] 23.. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Σχετική αγορά – Οριοθέτηση – Κριτήρια

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86 (νυν άρθρο 82 ΕΚ)] 24.. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Ύπαρξη – Κατοχή εξαιρετικά σημαντικών μεριδίων αγοράς – Γενικώς επαρκής ένδειξη

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86 (νυν άρθρο 82 ΕΚ)] 25.. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Έννοια – Τεκμήριο υπάρξεως σε περίπτωση κατοχής πλέον του ημίσεος των μεριδίων αγοράς

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86 (νυν άρθρο 82 ΕΚ)] 26.. Ανταγωνισμός – Θαλάσσιες μεταφορές – Δεσπόζουσα θέση – Κατοχή σημαντικών μεριδίων αγοράς – Γενικώς επαρκής ένδειξη

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86 (νυν άρθρο 82 ΕΚ)· κανονισμός 4056/86 του Συμβουλίου, άρθρο 8] 27.. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Έννοια – Ικανότητα επιβολής τακτικών αυξήσεων στις τιμές – Μη απαραίτητο στοιχείο

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86 (νυν άρθρο 82 ΕΚ)] 28.. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Aπαλλαγή – Εξαίρεση – Υποχρεώσεις τις οποίες υπέχει η κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση – Δυνατότητα της κατέχουσας δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεως να προστατεύει τα συμφέροντά της, εφόσον δεν προβαίνει σε ενίσχυση ή κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσεώς της

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86 (νυν άρθρο 82 ΕΚ)] 29.. Ανταγωνισμός – Κοινοτικοί κανόνες – Καθ' ύλην πεδίο εφαρμογής – Συμπεριφορά επιβαλλόμενη από κρατικά μέτρα – Δεν εμπίπτει – Προϋποθέσεις

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 85 και 86 (νυν άρθρα 81 ΕΚ και 82 ΕΚ)] 30.. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Έννοια – Ενίσχυση της δεσπόζουσας θέσεως – Ναυτιλιακή διάσκεψη – Εισδοχή νέων μελών – Στοιχείο δυνάμενο να αποτελεί κατάχρηση

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86 (νυν άρθρο 82 ΕΚ)] 31.. Μεταφορές – Θαλάσσιες μεταφορές – Κανόνες ανταγωνισμού – Εξαίρεση κατά κατηγορία – Κανονισμός 4056/86 περί θαλασσίων μεταφορών – Στενή ερμηνεία

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1 (νυν άρθρο 81 § 1, ΕΚ)· κανονισμός 4056/86 του Συμβουλίου, άρθρο 1 § 3, στοιχ. β΄, και άρθρο 3] 32.. Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Κοινοποίηση – Αποτελέσματα – Ευεργέτημα της ασυλίας σχετικά με τα πρόστιμα – Ανάγκη ρητής διατάξεως – Ασυλία μη προβλεπόμενη στον κανονισμό 1017/68

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 85 και 86 (νυν άρθρα 81 ΕΚ και 82 ΕΚ)· κανονισμός 1017/68 του Συμβουλίου] 33.. Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Κοινοποίηση – Αποτελέσματα – Ασυλία ως προς τα πρόστιμα προβλεπόμενη στο άρθρο 19, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 4056/86 περί των θαλασσίων μεταφορών – Πεδίο εφαρμογής – Παραβάσεις των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης (νυν άρθρων 81 ΕΚ και 82 ΕΚ)

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 85 και 86 (νυν άρθρα 81 ΕΚ και 82 ΕΚ)· κανονισμός 4056/86 του Συμβουλίου, άρθρο 19 § 2, στοιχ. α΄, και άρθρο 4, εδ. 2] 34.. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Καταμερισμός ενός συνολικού ποσού μεταξύ διαφόρων ομάδων επιχειρήσεων που διαμορφώνονται με βάση το μέγεθος των επιχειρήσεων που μετέσχον στην παράβαση – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2) 35.. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμα – Υποχρέωση αιτιολογήσεως – Περιεχόμενο – Μνεία των στοιχείων εκτιμήσεως τα οποία χρησιμοποίησε η Επιτροπή για να υπολογίσει τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως – Αρκεί

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 190 (νυν άρθρο 253 ΕΚ)· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2] 36.. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Κριτήρια – Σοβαρότητα της παραβάσεως – Επιχείρηση μέλος ναυτιλιακής διασκέψεως – Εκτίμηση με βάση τον συνολικό κύκλο εργασιών της επιχειρήσεως – Επιτρέπεται – Συνεκτίμηση των λοιπών ατομικών περιστάσεων που προσιδιάζουν σε κάθε μία των μετεχουσών επιχειρήσεων – Δεν είναι υποχρεωτική

(Κανονισμοί του Συμβουλίου 17, άρθρο 15 § 2, και 4056/86, άρθρο 19) 37.. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Περιθώριο εκτιμήσεως που διαθέτει η Επιτροπή – Οι επιχειρηματίες δεν δύνανται να επικαλούνται τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη για τη διατήρηση υφισταμένης καταστάσεως – Αύξηση του γενικού επιπέδου των προστίμων – Επιτρέπεται – Προϋποθέσεις

(Κανονισμοί του Συμβουλίου 17, 1017/68 και 4056/86) 38.. Ανταγωνισμός – Πρόστιμα – Ύψος – Καθορισμός – Ελαφρυντικές περιστάσεις – Κοινοποίηση συμφωνίας η οποία διευκόλυνε τη διαπίστωση του καταχρηστικού χαρακτήρα των πρακτικών που αυτή προβλέπει

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου) 39.. Ανταγωνισμός – Δεσπόζουσα θέση – Κατάχρηση – Έννοια – Πρακτικές σχετικές με συμβάσεις παροχής υπηρεσιών που συνάπτονται μεταξύ ενός φορτωτή και μιας ναυτιλιακής διασκέψεως ή ενός μεταφορέα

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86 (νυν άρθρο 82 ΕΚ)] 40.. Εξωσυμβατική ευθύνη – Προϋποθέσεις – Ζημία – Αιτιώδης σύνδεσμος – Βάρος αποδείξεως

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 178 και 215 (νυν άρθρα 235 ΕΚ και 288 ΕΚ)] 1. Η υποχρέωση του Πρωτοδικείου να αιτιολογεί τις αποφάσεις του δεν μπορεί να ερμηνεύεται ως συνεπαγόμενη την υποχρέωσή του να απαντά λεπτομερώς σε κάθε προβαλλόμενο από τον προσφεύγοντα επιχείρημα, ειδικότερα αν δεν είναι αρκούντως σαφές και ακριβές και δεν στηρίζεται σε πρόσφορα αποδεικτικά στοιχεία. βλ. σκέψη 90 2. Δεδομένου ότι η ανακοίνωση αιτιάσεων αποτελεί προπαρασκευαστικό έγγραφο το οποίο μπορεί να τροποποιήσει η Επιτροπή, ιδίως για να λάβει υπόψη την απάντηση στην ανακοίνωση αιτιάσεων, ουδόλως απαιτείται να έχει οριστικά περατώσει η Επιτροπή τη διοικητική της έρευνα κατά τον χρόνο της εκδόσεως της ανακοινώσεως αιτιάσεων. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν μπορεί να περιορίζεται όσον αφορά τα ζητήματα που προτίθεται να εγείρει με τις αιτήσεις παροχής πληροφοριών που αποστέλλει μετά την ανακοίνωση αιτιάσεων, εφόσον ωστόσο, αφενός, σύμφωνα με τις διατάξεις των εφαρμοστέων κανονισμών, τα ζητήματα αυτά παρέχουν τη δυνατότητα συλλογής των αναγκαίων για την έρευνα πληροφοριών και, αφετέρου, η Επιτροπή παρέχει στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις τη δυνατότητα να διατυπώσουν τις απόψεις τους σχετικά με τους νέους πραγματικούς ή νομικούς ισχυρισμούς που η Επιτροπή προτίθεται να αντλήσει από τις απαντήσεις που οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις έδωσαν στα εν λόγω ερωτήματα. βλ. σκέψη 122 3. H ανακοίνωση αιτιάσεων πρέπει να εκθέτει τις αιτιάσεις κατά τρόπον αρκούντως σαφή, έστω και συνοπτικό, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να είναι σε θέση να αντιληφθούν για ποιες ενέργειες τους επέκρινε η Επιτροπή. Ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας σε μια διαδικασία που μπορεί να καταλήξει σε επιβολή κυρώσεων λόγω παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού προϋποθέτει ότι δόθηκε στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις ή ενώσεις επιχειρήσεων η ευκαιρία να εκφέρουν, ήδη από το στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, λυσιτελώς τη γνώμη τους επί του αληθούς και της επιρροής που ασκούν τα πραγματικά περιστατικά, οι αιτιάσεις και οι περιστάσεις τις οποίες επικαλείται η Επιτροπή. Η απαίτηση αυτή ικανοποιείται οσάκις η απόφαση δεν περιέχει κατηγορίες κατά των ενδιαφερομένων για παραβάσεις διαφορετικές από εκείνες που περιέχονται στην έκθεση των αιτιάσεων και λαμβάνει υπόψη μόνον τα πραγματικά περιστατικά περί των οποίων οι ενδιαφερόμενοι είχαν την ευκαιρία να παράσχουν εξηγήσεις. Εντεύθεν προκύπτει ότι η Επιτροπή μπορεί να λαμβάνει υπόψη μόνον τις αιτιάσεις για τις οποίες οι εν λόγω ενδιαφερόμενοι είχαν τη δυνατότητα να καταστήσουν γνωστή την άποψή τους. Η Επιτροπή πρέπει ωστόσο να είναι σε θέση να λάβει υπόψη, με την απόφασή της, τις απαντήσεις που οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις έδωσαν στην ανακοίνωση αιτιάσεων. Συναφώς, η Επιτροπή πρέπει να μπορεί όχι μόνο να δεχθεί ή να απορρίψει τα επιχειρήματα των εμπλεκομένων επιχειρήσεων, αλλά και να προβεί σε δική της ανάλυση των πραγματικών περιστατικών που αυτές προβάλλουν είτε για να εγκαταλείψει τις αιτιάσεις που θα αποδειχθούν αβάσιμες είτε για να διαμορφώσει ή να συμπληρώσει, τόσο νομικώς όσο και όσον αφορά τα πραγματικά περιστατικά, την επιχειρηματολογία της προς στήριξη των αιτιάσεων τις οποίες διατυπώνει. Η λήψη υπόψη ενός επιχειρήματος που προέβαλε μια επιχείρηση κατά τη διοικητική διαδικασία, χωρίς να της δοθεί η δυνατότητα να το διευκρινίσει πριν από τη λήψη της τελικής αποφάσεως, δεν μπορεί να συνιστά, καθεαυτή, προσβολή των δικαιωμάτων αμύνης της, κατά μείζονα λόγο όταν η λήψη υπόψη του επιχειρήματος αυτού δεν μεταβάλλει τη φύση των αιτιάσεων οι οποίες της προσάπτονται. βλ. σκέψεις 138, 152, 191, 194, 314 4. Ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας απαιτεί μια επιχείρηση που είναι αποδέκτης αποφάσεως της Επιτροπής περί παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού να ήταν σε θέση να προβάλει επωφελώς την άποψή της σχετικά με τα έγγραφα που έλαβε υπόψη η Επιτροπή για τις διαπιστώσεις στις οποίες στηρίζεται η απόφαση. Κατά συνέπεια, μόνον τα έγγραφα που παρατέθηκαν ή αναφέρθηκαν στην ανακοίνωση αιτιάσεων συνιστούν, κατ' αρχήν, αποδεικτικά μέσα τα οποία μπορούν να αντιταχθούν στον αποδέκτη της ανακοινώσεως αυτής. Περαιτέρω, τα έγγραφα που προσαρτώνται στην ανακοίνωση αιτιάσεων αλλά δεν αναφέρονται σ' αυτήν δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη κατά του αποδέκτη, παρά μόνον αν αυτός μπορούσε ευλόγως να συναγάγει από την ανακοίνωση αιτιάσεων τα συμπεράσματα τα οποία η Επιτροπή προετίθετο να αντλήσει από αυτήν. βλ. σκέψεις 162, 171, 287 5. Στις υποθέσεις ανταγωνισμού, δεν συνιστά προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν γνωστοποίησε σε προσφεύγουσα επιχείρηση έγγραφο το οποίο μπορούσε να περιέχει απαλλακτικά υπέρ αυτής στοιχεία, αν το έγγραφο αυτό προέρχεται από την εν λόγω προσφεύγουσα ή αν βρισκόταν προδήλως στην κατοχή της κατά τη διοικητική διαδικασία. Το αντίθετο ισχύει ωστόσο για τα έγγραφα που συνιστούν επιβαρυντικά στοιχεία. Συγκεκριμένα, ναι μεν εναπόκειται στις προσφεύγουσες να επικαλεστούν με δική τους πρωτοβουλία κάθε έγγραφο που περιέχει απαλλακτικά γι' αυτές στοιχεία και το οποίο μπορεί να αποκρούσει την αιτίαση, πλην όμως εναπόκειται στην Επιτροπή να αποδείξει την παράβαση και να προσκομίσει προς τούτο κάθε επιβαρυντικό στοιχείο βάσει του οποίου μπορούν να αποδειχθούν τα πραγματικά περιστατικά που συνιστούν την παράβαση αυτή. βλ. σκέψη 172 6. Πρέπει να αποκλείονται ως αποδεικτικά στοιχεία για παραβάσεις των κανόνων του ανταγωνισμού τα έγγραφα τα οποία, μολονότι προέρχονται από τις επιχειρήσεις στις οποίες αποδίδονται οι παραβάσεις αυτές ή ήσαν προδήλως στην κατοχή τους κατά τη διοικητική διαδικασία, δεν παρατίθενται στην ανακοίνωση αιτιάσεων ή δεν προσαρτώνται σ' αυτήν, εφόσον οι εν λόγω επιχειρήσεις δεν μπόρεσαν ευλόγως να προβλέψουν τα συμπεράσματα που η Επιτροπή προετίθετο να αντλήσει από τα έγγραφα αυτά. Ο αποκλεισμός αυτός όχι μόνο δεν συνεπάγεται την ολική ακύρωση της αποφάσεως, αλλά επιπλέον έχει σημασία μόνο στο μέτρο που η αντίστοιχη αιτίαση της Επιτροπής μπορούσε να αποδειχθεί μόνο με τα έγγραφα αυτά. βλ. σκέψεις 186-188 7. Οι επιχειρήσεις, σε μια απόφαση περί ανταγωνισμού, για να προβάλουν προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας σε σχέση με τις αιτιάσεις που διατυπώνονται στην απόφαση με την οποία η Επιτροπή τους καταλογίζει παραβάσεις, δεν μπορούν απλώς να επικαλεστούν την ύπαρξη και μόνο διαφορών μεταξύ της ανακοινώσεως αιτιάσεων και της αποφάσεως αυτής, χωρίς να εκθέσουν κατά τρόπο σαφή και συγκεκριμένο τους λόγους για τους οποίους εκάστη των διαφορών αυτών συνιστά νέα αιτίαση σε σχέση με την οποία δεν είχαν την ευκαιρία να διατυπώσουν την άποψή τους. Συγκεκριμένα, η προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας πρέπει να εξετάζεται με βάση τις συγκεκριμένες περιστάσεις κάθε περιπτώσεως, καθόσον εξαρτάται ουσιωδώς από τις αιτιάσεις που διατύπωσε η Επιτροπή για να θεμελιώσει την παράβαση που προσάπτει στις οικείες επιχειρήσεις. βλ. σκέψεις 192, 396 8. Στο πλαίσιο διοικητικής διαδικασίας στον τομέα του ανταγωνισμού, ακόμη και αν μια απόφαση της Επιτροπής περιέχει νέους πραγματικούς ή νομικούς ισχυρισμούς σε σχέση με τους οποίους δεν υπήρξε ακρόαση των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων, το διαπιστωθέν ελάττωμα δεν συνεπάγεται την ακύρωσή της επί του σημείου αυτού, παρά μόνον αν οι εν λόγω ισχυρισμοί δεν μπορούν να αποδειχθούν επαρκώς κατά νόμο βάσει άλλων στοιχείων τα οποία περιέχονται στην απόφαση και σε σχέση με τα οποία οι επιχειρήσεις αυτές είχαν την ευκαιρία να προβάλουν την άποψή τους. βλ. σκέψη 196 9. Δυνάμει του άρθρου 21, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου, που εφαρμόζεται στη διαδικασία ενώπιον του Πρωτοδικείου, σύμφωνα με το άρθρο 53, πρώτο εδάφιο, του ιδίου οργανισμού και σύμφωνα με το άρθρο 44, παράγραφος 1, στοιχεία γ΄ και δ΄, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, το δικόγραφο της προσφυγής πρέπει, μεταξύ άλλων, να περιέχει το αντικείμενο της διαφοράς, τα αιτήματα και συνοπτική έκθεση των προβαλλομένων λόγων. Τα στοιχεία αυτά πρέπει να είναι αρκούντως σαφή και ακριβή ώστε να καθίσταται δυνατόν στον καθού να προετοιμάσει την άμυνά του και στο Πρωτοδικείο να αποφανθεί επί της προσφυγής, ενδεχομένως, χωρίς άλλα στοιχεία. Για να διασφαλιστεί η τήρηση της αρχής της εκατέρωθεν ακροάσεως, της ασφαλείας δικαίου και της ορθής απονομής της δικαιοσύνης, είναι αναγκαίο, για να κριθεί παραδεκτή μια προσφυγή, τα ουσιώδη πραγματικά και νομικά στοιχεία, επί των οποίων αυτή στηρίζεται, να προκύπτουν, τουλάχιστον συνοπτικώς, αλλά κατά τρόπο συνεκτικό και κατανοητό, από το κείμενο του δικογράφου. Ναι μεν δεν υφίσταται καμία διάταξη περιορίζουσα τον όγκο των δικογράφων και των εγγράφων που κατατίθενται προς στήριξη προσφυγής ακυρώσεως ασκουμένης βάσει του άρθρου 173 της Συνθήκης (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρου 230 ΕΚ), πλην όμως εναπόκειται στους προσφεύγοντες, λαμβανομένων ιδίως υπόψη των τυπικών απαιτήσεων, να περιορίζουν το δικόγραφο της προσφυγής εντός ευλόγων ορίων και, εν πάση περιπτώσει, να παρουσιάζουν χωριστά τους νομικούς ισχυρισμούς που προβάλλουν προς στήριξη των ακυρωτικών αιτημάτων τους σε σχέση με τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που προβάλλουν για τη διασαφήνισή τους και τα οποία δεν συνιστούν, αυτά καθεαυτά, νομικούς ισχυρισμούς. βλ. σκέψεις 281-282, 1637 10. Tο δικαίωμα προσβάσεως στον φάκελο στις υποθέσεις ανταγωνισμού αποσκοπεί στο να παράσχει τη δυνατότητα στους αποδέκτες της ανακοινώσεως αιτιάσεων να λάβουν γνώση των αποδεικτικών στοιχείων που περιλαμβάνονται στον φάκελο της Επιτροπής, προκειμένου να μπορέσουν να λάβουν λυσιτελώς θέση επί των συμπερασμάτων στα οποία κατέληξε, με βάση τα στοιχεία αυτά, η Επιτροπή με την ανακοίνωση αιτιάσεων. Η πρόσβαση στον φάκελο περιλαμβάνεται έτσι μεταξύ των διαδικαστικών εγγυήσεων που αποσκοπούν στην προστασία των δικαιωμάτων άμυνας και στη διασφάλιση, ειδικότερα, της αποτελεσματικής ασκήσεως του δικαιώματος ακροάσεως. Η Επιτροπή έχει έτσι την υποχρέωση να παράσχει τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης (νυν άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ) ή του άρθρου 86 της Συνθήκης (νυν άρθρου 82 ΕΚ) τη δυνατότητα να έχουν πρόσβαση στο σύνολο των επιβαρυντικών ή απαλλακτικών εγγράφων που συνέλεξε κατά τη διάρκεια της έρευνας, με εξαίρεση τα καλυπτόμενα από το επιχειρηματικό απόρρητο άλλων επιχειρήσεων, τα εσωτερικά έγγραφα της Επιτροπής και άλλες εμπιστευτικές πληροφορίες. Όσον αφορά τα επιβαρυντικά στοιχεία, ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας απαιτεί να δοθεί η δυνατότητα στην ενδιαφερόμενη επιχείρηση να γνωστοποιήσει επωφελώς την άποψή της επί των στοιχείων τα οποία έλαβε τελικώς υπόψη η Επιτροπή προς στήριξη του ισχυρισμού της περί υπάρξεως παραβάσεως. Τα έγγραφα για τα οποία δεν τηρήθηκε η προϋπόθεση αυτή πρέπει να αποκλείονται ως αποδεικτικά στοιχεία. Όσον αφορά τα απαλλακτικά έγγραφα, στο πλαίσιο της κατ' αντιδικία διαδικασίας που οργανώνουν οι κανονισμοί εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης, ειδικότερα οι κανονισμοί 17, 1017/86 και 4056/86, δεν μπορεί να εναπόκειται στην Επιτροπή και μόνο να αποφασίζει ποια έγγραφα είναι χρήσιμα για την άμυνα των διαδίκων που εμπλέκονται σε διαδικασία παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού. Ειδικότερα, ενόψει της γενικής αρχής της ισότητας των όπλων, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή μπορεί να αποφασίζει μόνη να χρησιμοποιήσει ή όχι κάποια έγγραφα κατά των προσφευγουσών, ενώ αυτές δεν μπόρεσαν να έχουν πρόσβαση στα έγγραφα αυτά και συνεπώς δεν μπόρεσαν να λάβουν την αντίστοιχη απόφαση να τα χρησιμοποιήσουν ή όχι για την άμυνά τους. βλ. σκέψεις 334-335, 337-339, 351, 354, 376, 385 11. Οσάκις αποδεικνύεται, κατά τη διάρκεια διοικητικής διαδικασίας στον τομέα του ανταγωνισμού, ότι η Επιτροπή δεν κοινοποίησε στις προσφεύγουσες έγγραφα τα οποία θα μπορούσαν να περιέχουν απαλλακτικά γι' αυτές στοιχεία, μπορεί να διαπιστωθεί προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας μόνον αν αποδεικνύεται ότι η διοικητική διαδικασία θα μπορούσε να καταλήξει σε διαφορετικό αποτέλεσμα αν η προσφεύγουσα είχε πρόσβαση στα επίμαχα έγγραφα κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αυτής. Οσάκις τα εν λόγω έγγραφα περιλαμβάνονται στον φάκελο έρευνας της Επιτροπής, η ως άνω προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας είναι ανεξάρτητη από τον τρόπο κατά τον οποίο η ενδιαφερόμενη επιχείρηση συμπεριφέρθηκε κατά τη διοικητική διαδικασία. Αντιθέτως, οσάκις τα επίμαχα απαλλακτικά έγγραφα δεν περιλαμβάνονται στον φάκελο έρευνας της Επιτροπής, μπορεί να διαπιστωθεί προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας μόνον αν ο προσφεύγων υπέβαλε ρητώς στην Επιτροπή αίτηση περί προσβάσεως στα έγγραφα αυτά, καθόσον άλλως το στοιχείο αυτό δεν μπορεί να περιληφθεί στην προσφυγή ακυρώσεως που θα ασκηθεί κατά της οριστικής αποφάσεως. βλ. σκέψεις 340, 430 12. Για να καθοριστεί αν, σε μια διοικητική διαδικασία στον τομέα του ανταγωνισμού, έγινε σεβαστό το δικαίωμα προσβάσεως στα επιβαρυντικά στοιχεία του φακέλου, το κρίσιμο ζήτημα είναι όχι το ποιοι είναι οι λόγοι για τους οποίους η Επιτροπή διατύπωσε μια αιτίαση ή ποιος λόγος προκάλεσε την αιτίαση αυτή, αλλά μόνον το αν η αιτίαση που διατυπώθηκε στην τελική απόφαση στηρίζεται σε επιβαρυντικά στοιχεία που κοινοποιήθηκαν στις επιχειρήσεις κατά των οποίων έχει κινηθεί η διαδικασία περί παραβάσεως. Επομένως, το δικαίωμα προσβάσεως στον φάκελο δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποσκοπεί στο να παράσχει τη δυνατότητα στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις να εξετάσουν τη διαδικασία με την οποία η Επιτροπή κατέληξε στα συμπεράσματά της. Συγκεκριμένα, δεδομένου ότι το δικαίωμα προσβάσεως στον φάκελο δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά αποσκοπεί στη διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων άμυνας, η Επιτροπή δεν έχει την υποχρέωση να κοινοποιεί στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις τα επιβαρυντικά στοιχεία τα οποία δεν λαμβάνει υπόψη στην απόφασή της προς στήριξη των αιτιάσεων. βλ. σκέψη 377 13. Στο πλαίσιο διαδικασίας περί διαπιστώσεως παραβάσεων των κανόνων του ανταγωνισμού της Συνθήκης, η Επιτροπή μπορεί να αρνηθεί την κοινοποίηση εγγράφων εσωτερικής φύσεως, καθώς και την πρόσβαση στην αλληλογραφία με τρίτους, στηριζόμενη στον εμπιστευτικό χαρακτήρα της, εφόσον μια επιχείρηση που είναι αποδέκτης ανακοινώσεως αιτιάσεων και η οποία κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά μπορεί να λάβει ανταποδοτικά μέτρα κατά της ανταγωνιστικής επιχειρήσεως, του προμηθευτή ή του πελάτη που συνεργάστηκε με την Επιτροπή κατά την έρευνά της. βλ. σκέψεις 393-394 14. O έλεγχος της νομιμότητας που διενεργεί το Πρωτοδικείο στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως ασκηθείσας βάσει του άρθρου 173 της Συνθήκης (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρου 230 ΕΚ) αφορά όχι την ανακοίνωση αιτιάσεων, αλλά την τελική απόφαση που εκδόθηκε κατόπιν της ανακοινώσεως αυτής. Η ανακοίνωση αιτιάσεων δεν συνιστά εξάλλου πράξη δυνάμενη να αποτελέσει αντικείμενο προσφυγής ακυρώσεως. Επομένως, ακόμη και αν η Επιτροπή είχε εκδηλώσει, με την ανακοίνωση αιτιάσεων, κάποια προκατάληψη κατά των προσφευγουσών επιχειρήσεων, η προκατάληψη αυτή δεν θα μπορούσε να καταστήσει ελαττωματική την προσβαλλόμενη απόφαση παρά μόνον αν είχε εκφραστεί με την απόφαση αυτή. βλ. σκέψη 414 15. Η εκ μέρους της Επιτροπής αποστολή μεγάλου αριθμού αιτήσεων παροχής πληροφοριών μετά την έκδοση μιας ανακοινώσεως αιτιάσεων μπορεί να επηρεάσει την εκ μέρους των οικείων επιχειρήσεων επωφελή άσκηση του δικαιώματός τους να διατυπώνουν παρατηρήσεις επί των αιτιάσεων που προβάλλονται κατ' αυτών. Εναπόκειται συγκεκριμένα στην Επιτροπή να μεριμνά για την προσεκτική διεξαγωγή της διοικητικής διαδικασίας. Οι αιτήσεις όμως παροχής πληροφοριών πρέπει να τηρούν την αρχή της αναλογικότητας και η υποχρέωση παροχής μιας πληροφορίας που επιβάλλεται σε επιχείρηση δεν πρέπει να αντιπροσωπεύει για την επιχείρηση αυτή δυσανάλογο βάρος σε σχέση με τις ανάγκες της έρευνας. Για να εξεταστεί αν η αποστολή των επίδικων αιτήσεων παροχής πληροφοριών επέβαλε στις επιχειρήσεις αυτές ένα τέτοιο βάρος ικανό να προσβάλει τα δικαιώματα άμυνας, πρέπει να ληφθεί υπόψη το περιεχόμενο των εν λόγω αιτήσεων παροχής πληροφοριών, το πλαίσιο στο οποίο απεστάλησαν και ο σκοπός τους. βλ. σκέψεις 418-419 16. Λαμβανομένης υπόψη της γενικής αρχής περί απαγορεύσεως των συμπράξεων που περιορίζουν τον ανταγωνισμό την οποία θεσπίζει το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης (νυν άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ), οι παρεκκλίνουσες διατάξεις που περιέχονται σε κανονισμό περί εξαιρέσεως κατά κατηγορία πρέπει, λόγω της φύσεώς τους, να ερμηνεύονται στενά. Το πεδίο όμως εφαρμογής του κανονισμού 4056/86, για τον καθορισμό του τρόπου εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης και του άρθρου 86 της Συνθήκης (νυν άρθρου 82 ΕΚ) στις θαλάσσιες μεταφορές, δεδομένου ότι περιορίζεται, βάσει του άρθρου 1, παράγραφος 2, του ίδιου κανονισμού, σε μόνες τις θαλάσσιες μεταφορές από λιμένα σε λιμένα, η εξαίρεση κατά κατηγορία από την εν λόγω απαγόρευση που προβλέπει το άρθρο 3 του εν λόγω κανονισμού δεν μπορεί να επεκταθεί σε υπηρεσίες οι οποίες, ακόμη και αν υποτεθεί ότι μπορούν να θεωρηθούν παρεπόμενες ή αναγκαίες για τη θαλάσσια μεταφορά από λιμένα σε λιμένα, δεν συνιστούν, αυτές καθεαυτές, υπηρεσίες θαλάσσιας μεταφοράς εμπίπτουσες στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 4056/86. Τούτο εν προκειμένω αληθεύει τοσούτω μάλλον όταν οι υπηρεσίες αυτές παρέχονται στο πλαίσιο ξεχωριστής αγοράς στην οποία οι ναυλομεσίτες τελούν σε ανταγωνισμό με άλλους επιχειρηματίες. βλ. σκέψη 568 17. Οι εθνικές πρακτικές, ακόμη και αν υποτεθεί ότι είναι κοινές σε όλα τα κράτη μέλη, δεν μπορούν να επιβάλλονται στην εφαρμογή των κανόνων του ανταγωνισμού της Συνθήκης. A fortiori, οι πρακτικές ορισμένων τρίτων κρατών δεν μπορούν να κατευθύνουν την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου. βλ. σκέψη 569 18. Tο άρθρο 86 της Συνθήκης (νυν άρθρο 82 ΕΚ) μπορεί να έχει εφαρμογή σε περιπτώσεις κατά τις οποίες πολλές επιχειρήσεις κατέχουν από κοινού δεσπόζουσα θέση στη σχετική αγορά. Για να συναχθεί η ύπαρξη μιας τέτοιας συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως, πρέπει οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις να είναι επαρκώς συνδεδεμένες μεταξύ τους, ώστε να ακολουθούν την ίδια γραμμή δράσεως στην αγορά· δεν είναι αντιθέτως αναγκαίο να αποδειχθεί ότι οι επιχειρήσεις αυτές υιοθέτησαν πράγματι όλες την ίδια αυτή γράμμη δράσης σε όλες τις περιστάσεις. Συναφώς, πρέπει να εξεταστούν οι δεσμοί ή οι οικονομικές διασυνδέσεις μεταξύ των οικείων επιχειρήσεων και να εξακριβωθεί αν οι εν λόγω δεσμοί ή διασυνδέσεις τους παρέχουν τη δυνατότητα να ενεργούν από κοινού ανεξάρτητα από τους ανταγωνιστές τους, από τους πελάτες τους και από τους καταναλωτές. Τούτο ισχύει κατ' αρχήν στην περίπτωση των ναυτιλιακών εταιριών οι οποίες, μέσω των στενών σχέσεων που διατηρούν μεταξύ τους στο πλαίσιο ναυτιλιακής διασκέψεως κατά το άρθρο 1, παράγραφος 3, στοιχείο β΄, του κανονισμού 4056/86, μπορούν από κοινού, ως ενιαία οντότητα που παρουσιάζεται υπό τη μορφή αυτή στην αγορά έναντι των χρηστών και των ανταγωνιστών, να θέσουν σε εφαρμογή στην οικεία αγορά πρακτικές συνιστώσες μονομερείς συμπεριφορές. Επιπλέον, δεν έχει σημασία το ότι μια επιχείρηση κατέχει ελάχιστο μερίδιο αγοράς ή πραγματοποιεί ελάχιστο κύκλο εργασιών στη σχετική αγορά. Συγκεκριμένα, αφ' ης στιγμής οι δεσμοί στους οποίους στηρίζεται η συλλογική εκτίμηση της θέσεως των μερών της ναυτιλιακής διασκέψεως προκύπτουν από την προσχώρησή τους στη διάσκεψη αυτή, η θέση εκάστου μέρους της εν λόγω διασκέψεως πρέπει, από το γεγονός και μόνον της προσχωρήσεως αυτής, να εκτιμάται μαζί με εκείνη των λοιπών μερών της διασκέψεως συλλογικά, καθόσον, με την προσχώρηση αυτή, η εν λόγω επιχείρηση συνδέθηκε, όσον αφορά τη συμπεριφορά της σε μια συγκεκριμένη αγορά, με τα άλλα μέρη που προσχώρησαν στη διάσκεψη, οπότε παρουσιάζονται στην αγορά αυτή ως συλλογική οντότητα έναντι των ανταγωνιστών τους, των εμπορικών εταίρων τους και των καταναλωτών. βλ. σκέψεις 594-602, 629-630, 652 19. To γεγονός ότι μια συμφωνία απαγορεύεται από το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης (νυν άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ) δεν εμποδίζει την Επιτροπή να λάβει υπόψη τη συμφωνία αυτή για να συμπεράνει, στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 86 της Συνθήκης (νυν άρθρου 82 ΕΚ), τον συλλογικό χαρακτήρα της θέσεως των οικείων επιχειρήσεων στη σχετική αγορά. Συγκεκριμένα, μια συμφωνία, μια απόφαση ή μια εναρμονισμένη πρακτική, που τυγχάνει ή όχι εξαιρέσεως κατά το άρθρο 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης, μπορεί, όταν τίθεται σε εφαρμογή, να έχει ως συνέπεια ότι οι οικείες επιχειρήσεις δεσμεύονται όσον αφορά τη συμπεριφορά τους σε ορισμένη αγορά κατά τρόπον ώστε να εμφανίζονται στην αγορά αυτή ως συλλογική οντότητα έναντι των ανταγωνιστών τους, των εμπορικών εταίρων τους και των καταναλωτών. Η ύπαρξη συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως μπορεί συνεπώς να προκύπτει από τη φύση και τους όρους μιας συμφωνίας, από τον τρόπο της εφαρμογής της και, επομένως, από τους δεσμούς ή τις διασυνδέσεις μεταξύ επιχειρήσεων που απορρέουν από τη συμφωνία αυτή. Τούτο συμβαίνει στην περίπτωση ναυτιλιακής διασκέψεως κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 3, στοιχείο β΄, του κανονισμού 4056/86. βλ. σκέψη 610 20. Ναι μεν η δυνατότητα που έχει μια επιχείρηση να ευθυγραμμίζει τη συμπεριφορά της με βάση τη συμπεριφορά ενός ή περισσοτέρων ανταγωνιστών συνεπάγεται αναγκαστικά ότι περιορίζεται αισθητά ο μεταξύ τους ανταγωνισμός, πλην όμως μια τέτοια δυνατότητα ευθυγραμμίσεως της ανταγωνιστικής συμπεριφοράς δεν συνεπάγεται, αντιθέτως, ότι έχει απολύτως εξαλειφθεί ο μεταξύ των οικείων επιχειρήσεων ανταγωνισμός. Η ύπαρξη συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης (νυν άρθρου 82 ΕΚ) προϋποθέτει την ύπαρξη οικονομικών δεσμών μεταξύ δύο ή περισσοτέρων οικονομικών οντοτήτων, εξ ορισμού ανεξάρτητων και, επομένως, ικανών να ανταγωνιστούν η μια την άλλη, και όχι την μεταξύ των οικείων επιχειρήσεων ύπαρξη θεσμικών δεσμών αναλόγων με εκείνους που υφίστανται μεταξύ μιας μητρικής εταιρίας και των θυγατρικών εταιριών. Κατά συνέπεια, ναι μεν η απουσία αποτελεσματικού ανταγωνισμού μεταξύ επιχειρηματιών που φέρονται να είναι μέλη δεσπόζοντος ολιγοπωλίου συνιστά ένα σημαντικό στοιχείο μεταξύ των στοιχείων που πρέπει να συνεκτιμηθούν για την εκτίμηση της υπάρξεως συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως, πλην όμως δεν μπορεί να απαιτείται, για να διαπιστωθεί μια τέτοια δεσπόζουσα θέση, η εξάλειψη αυτή του αποτελεσματικού ανταγωνισμού να καταλήγει στην εξάλειψη οποιουδήποτε ανταγωνισμού μεταξύ των οικείων επιχειρήσεων. βλ. σκέψεις 653-654 21. O σημαντικός εσωτερικός ανταγωνισμός στο πλαίσιο μιας ναυτιλιακής διασκέψεως μπορεί να αποδεικύει ότι, παρά τους διάφορους δεσμούς ή τις διασυνδέσεις που υφίστανται μεταξύ των μελών της, τα μέλη αυτά δεν μπορούν να υιοθετήσουν την ίδια γραμμή δράσης στην αγορά βάσει της οποίας να μπορούν να παρουσιάζονται ως ενιαία οντότητα έναντι των τρίτων και, κατά συνέπεια, λόγω της οποίας να δικαιολογείται συλλογική εκτίμηση της θέσεώς τους στην αγορά από την άποψη του άρθρου 86 της Συνθήκης (νυν άρθρου 82 ΕΚ). βλ. σκέψη 695 22. Η παρουσία, μεταξύ των μελών μιας ναυτιλιακής διασκέψεως, άλλων μορφών ανταγωνισμού πέραν αυτού σε επίπεδο τιμών, που αφορούν για παράδειγμα την ποιότητα της παρεχομένης υπηρεσίας, δεν αρκεί, κατ' αρχήν, για να αντικρουστεί η ύπαρξη συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως στηριζομένης σε δεσμούς που συνάγονται από την κοινή στρατηγική τους στον τομέα του καθορισμού των τιμών, εκτός αν το μέγεθος και η ένταση αυτών των άλλων μορφών ανταγωνισμού μπορούν να εμποδίσουν την εύλογη στήριξη στην κοινή πολιτική τους περί των τιμών για να αποδειχθεί η ύπαρξη μιας και μόνης οντότητας στην αγορά. βλ. σκέψη 714 23. Για να εξεταστεί η ενδεχομένως δεσπόζουσα θέση μιας επιχειρήσεως σε συγκεκριμένη αγορά, η αγορά που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη περιλαμβάνει το σύνολο των προϊόντων, τα οποία βάσει των χαρακτηριστικών τους είναι ιδιαιτέρως ικανά να ικανοποιήσουν διαρκείς ανάγκες και μπορούν να εναλλαγούν με άλλα προϊόντα σε μικρό βαθμό. Για να μπορούν να θεωρηθούν ότι αποτελούν χωριστή αγορά, τα επίμαχα προϊόντα πρέπει να εξατομικεύονται όχι μόνον από το απλό γεγονός της χρησιμοποιήσεώς τους, αλλά και από ιδιαίτερα χαρακτηριστικά παραγωγής που τα καθιστούν ειδικώς κατάλληλα για τον προορισμό αυτό. βλ. σκέψεις 798-799, 828 24. Ναι μεν η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως μπορεί να προκύπτει από πολλούς παράγοντες οι οποίοι, εξεταζόμενοι μεμονωμένα, δεν είναι κατ' ανάγκη καθοριστικοί, πλην όμως εξαιρετικά σημαντικά μερίδια αγοράς συνιστούν, αυτά καθεαυτά και πλην εξαιρετικών περιστάσεων, την απόδειξη της υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως. Έτσι, ένα μερίδιο αγοράς που ανέρχεται στο 70 έως 80 % συνιστά, αυτό καθεαυτό, σαφή ένδειξη περί υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως. βλ. σκέψη 907 25. Η έννοια της δεσπόζουσας θέσεως αναφέρεται σε μια κατάσταση οικονομικής ισχύος που παρέχει την εξουσία στον φορέα που κατέχει την ισχύ αυτή να εμποδίζει τη διατήρηση αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην υπό εξέταση αγορά, παρέχοντάς του τη δυνατότητα να συμπεριφέρεται σε σημαντικό βαθμό ανεξάρτητα έναντι των ανταγωνιστών του, των πελατών του και, τελικώς, των καταναλωτών. Ένας φορέας που κατέχει άνω του 50 % της αγοράς, ανεξάρτητα αν πρόκειται για ατομικό ή συλλογικό φορέα, μπορεί να συμπεριφέρεται με τέτοια ανεξαρτησία. βλ. σκέψεις 931-932 26. Ναι μεν το γεγονός της εξαλείψεως του ανταγωνισμού μπορεί να αποκλείσει την εφαρμογή της εξαιρέσεως κατά κατηγορία που προβλέπει ο κανονισμός 4056/86, πλην όμως το γεγονός και μόνον της κατοχής δεσπόζουσας θέσεως ουδεμία ασκεί συναφώς επιρροή. Αφενός, δεδομένου ότι η έννοια της εξαλείψεως του ανταγωνισμού είναι πιο περιοριστική από εκείνη της υπάρξεως ή της αποκτήσεως δεσπόζουσας θέσεως, μια επιχείρηση που κατέχει μια τέτοια θέση μπορεί να τύχει εξαιρέσεως. Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 8 του κανονισμού 4056/86, μόνον όταν μια ναυτιλιακή διάσκεψη εκμεταλλεύεται καταχρηστικά τη δεσπόζουσα θέση της μπορεί η Επιτροπή να αποσύρει το ευεργέτημα της εξαιρέσεως κατά κατηγορία που προβλέπει ο εν λόγω κανονισμός. Αφετέρου, το γεγονός και μόνον της κατοχής δεσπόζουσας θέσεως δεν απαγορεύεται, αυτό καθεαυτό, από τους περί ανταγωνισμού κανόνες που θεσπίζει η Συνθήκη, καθόσον απαγορεύεται μόνον η καταχρηστική εκμετάλλευση της θέσεως αυτής. Έτσι, ακόμη και στον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών, η κατοχή μεγάλου μεριδίου αγοράς μπορεί να συνιστά ένδειξη περί υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης (νυν άρθρου 82 ΕΚ). βλ. σκέψεις 939-940 27. Ναι μεν η ικανότητα επιβολής τακτικών αυξήσεων τιμών συνιστά αναμφισβήτητα στοιχείο δυνάμενο να αποτελεί ένδειξη περί υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως, πλην όμως ουδόλως συνιστά απαραίτητο στοιχείο, καθόσον η ανεξαρτησία που έχει μια κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση στον τομέα των τιμών οφείλεται περισσότερο στην ικανότητά της να καθορίζει τις τιμές αυτές χωρίς να χρειάζεται να λάβει υπόψη την αντίδραση των ανταγωνιστών, των πελατών και των προμηθευτών απ' ό,τι στην ικανότητά της να αυξάνει τις τιμές αυτές. βλ. σκέψη 1084 28. Αντίθετα προς το άρθρο 85 της Συνθήκης (νυν άρθρο 81 ΕΚ), το άρθρο 86 της Συνθήκης (νυν άρθρο 82 ΕΚ) δεν επιτρέπει στις επιχειρήσεις που κατέχουν δεσπόζουσα θέση να ζητούν τη χορήγηση εξαιρέσεως υπέρ των καταχρηστικών πρακτικών τους. Περαιτέρω, οι κατέχουσες δεσπόζουσα θέση επιχειρήσεις φέρουν ιδιαίτερη ευθύνη τόσο να μη βλάπτουν, με τη συμπεριφορά τους, την ύπαρξη πραγματικού και ανόθευτου ανταγωνισμού στην κοινή αγορά όσο και να μην προκαλούν άμεση ζημία στους καταναλωτές. Κατά συνέπεια, οι καταχρηστικές πρακτικές των επιχειρήσεων που κατέχουν δεσπόζουσα θέση απαγορεύονται άνευ εξαιρέσεως. Η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως δεν μπορεί να στερήσει από μια επιχείρηση η οποία τελεί σε μια τέτοια θέση το δικαίωμα να διαφυλάξει τα εμπορικά συμφέροντά της, οσάκις αυτά υφίστανται επίθεση, οπότε πρέπει να της χορηγηθεί, σε εύλογο βαθμό, η δυνατότητα να πραγματοποιεί τις ενέργειες που κρίνει ενδεδειγμένες για να προστατεύσει τα συμφέροντά της εφόσον, ωστόσο, οι συμπεριφορές αυτές δεν έχουν ως σκοπό την ενίσχυση και την κατάχρηση της δεσπόζουσας αυτής θέσεως. Εντεύθεν προκύπτει ότι επιτρέπεται συνεπώς σε μια κατέχουσα δεσπόζουσα θέση επιχείρηση να επικαλείται κάποιους λόγους ικανούς να δικαιολογήσουν τις πρακτικές που αυτή υιοθετεί, χωρίς ωστόσο να μπορεί να γίνει δεκτή η ύπαρξη λόγων εξαιρέσεως. βλ. σκέψεις 1109, 1113-1114, 1124 29. Τα άρθρα 85 και 86 της Συνθήκης (νυν άρθρα 81 ΕΚ και 82 ΕΚ) αφορούν μόνον τις συμπεριφορές που είναι αντίθετες προς τον ανταγωνισμό και τις οποίες υιοθετούν οι επιχειρήσεις με δική τους πρωτοβουλία. Αν μια αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά επιβάλλεται στις επιχειρήσεις από εθνική νομοθεσία ή αν η νομοθεσία αυτή δημιουργεί ένα νομικό πλαίσιο το οποίο εξαλείφει κάθε δυνατότητα ανταγωνιστικής συμπεριφοράς εκ μέρους τους, τα άρθρα 85 και 86 της Συνθήκης δεν τυγχάνουν εφαρμογής. Σε μια τέτοια περίπτωση, η αιτία του περιορισμού του ανταγωνισμού δεν εντοπίζεται, όπως προϋποθέτουν οι διατάξεις αυτές, σε αυτοτελείς συμπεριφορές των επιχειρήσεων. Αντιθέτως, τα άρθρα 85 και 86 της Συνθήκης μπορούν να εφαρμοστούν αν προκύπτει ότι η εθνική νομοθεσία δεν αποκλείει τη δυνατότητα υπάρξεως ανταγωνισμού δυνάμενου να εμποδιστεί, να περιοριστεί ή να νοθευτεί από τις αυτοτελείς συμπεριφορές των επιχειρήσεων. Κατά συνέπεια, αν ένας εθνικός νόμος περιορίζεται στο να επιτρέπει, να παρακινεί ή να διευκολύνει την εκ μέρους των επιχειρήσεων υιοθέτηση αυτοτελών συμπεριφορών αντίθετων προς τον ανταγωνισμό, οι επιχειρήσεις αυτές εξακολουθούν να υπόκεινται στους κανόνες ανταγωνισμού της Συνθήκης. βλ. σκέψη 1130 30. Το γεγονός ότι μια επιχείρηση κατέχουσα δεσπόζουσα θέση ενισχύει τη θέση αυτή τόσο ώστε φθάνει σε τέτοιο βαθμό κυριαρχίας που να εμποδίζει ουσιωδώς τον ανταγωνισμό, ήτοι αφήνει να υπάρχουν μόνον επιχειρήσεις εξαρτημένες, στη συμπεριφορά τους, από τη δεσπόζουσα επιχείρηση, μπορεί να συνιστά κατάχρηση αυτής της δεσπόζουσας θέσεως κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης (νυν άρθρου 82 ΕΚ). Για τον λόγο αυτό, δεν μπορεί να αποκλειστεί, όπως ορθώς υποστηρίζει η Επιτροπή με τα δικόγραφά της, ότι, υπό ορισμένες περιστάσεις, το γεγονός ότι μια ναυτιλιακή διάσκεψη κατέχουσα δεσπόζουσα θέση δέχεται νέα μέλη συνιστά, αυτό καθεαυτό, κατάχρηση. βλ. σκέψη 1262 31. Λαμβανομένης υπόψη της γενικής αρχής της απαγορεύσεως των αντίθετων προς τον ανταγωνισμό συμπράξεων που προβλέπει το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης (νυν άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ), οι εισάγουσες παρεκκλίσεις διατάξεις που περιέχονται σε κανονισμό περί εξαιρέσεως κατά κατηγορία πρέπει, ως εκ φύσεως, να ερμηνεύονται περιοριστικά. Η λύση αυτή επιβάλλεται κατά μείζονα λόγο για τις διατάξεις του κανονισμού 4056/86, οι οποίες εξαιρούν ορισμένες συμφωνίες από την απαγόρευση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, λόγω της επ' αόριστον ισχύος του, καθώς και του εξαιρετικού χαρακτήρα των επιτρεπομένων περιορισμών του ανταγωνισμού, οπότε στην εξαίρεση κατά κατηγορία που προβλέπει το άρθρο 3 του κανονισμού 4056/86 δεν μπορεί να δοθεί ευρεία και εξελικτική ερμηνεία που να καλύπτει όλες τις συμφωνίες, των οποίων τη σύναψη θεωρούν χρήσιμη αν όχι αναγκαία οι ναυτιλιακές εταιρίες για να προσαρμοστούν στις συνθήκες της αγοράς. Περαιτέρω, από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι, για να τύχουν της εξαιρέσεως κατά κατηγορία, οι συμφωνίες περί καθορισμού των ναύλων και των όρων μεταφοράς τις οποίες συνάπτουν τα μέλη μιας ναυτιλιακής διασκέψεως πρέπει να προβλέπουν την εφαρμογή κοινών ή ίσων ναύλων υπό την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 3, στοιχείο β΄, του εν λόγω κανονισμού, πράγμα το οποίο επιβάλλει την εφαρμογή πανομοιότυπων ναύλων για όλα τα μέλη της διασκέψεως και έναντι όλων των φορτωτών. Η εξαίρεση κατά κατηγορία δεν έχει συνεπώς εφαρμογή στις συμφωνίες μεταξύ μεταφορέων που προβλέπουν διαφορετικό καθεστώς τιμών ανάλογα με τα μέλη. βλ. σκέψεις 1381-1382, 1384 32. Ο κανονισμός 1017/68, περί εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού στους τομείς των σιδηροδρομικών, οδικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών, δεδομένου ότι δεν προβλέπει καμία σχετική με τα πρόστιμα ασυλία όσον αφορά τις κοινοποιηθείσες συμφωνίες που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του, τόσο έναντι των προστίμων που επιβάλλονται βάσει του άρθρου 85 της Συνθήκης (νυν άρθρου 81 ΕΚ) όσο και έναντι των προστίμων που επιβάλλονται βάσει του άρθρου 86 της Συνθήκης (νυν άρθρου 82 ΕΚ), μια κοινοποίηση δεν μπορεί να παράσχει στις επιχειρήσεις που κοινοποίησαν τις συμφωνίες αυτές το ευεργέτημα οποιασδήποτε ασυλίας. βλ. σκέψεις 1433-1434 33. Οι διατάξεις του άρθρου 19, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 4056/86 που προβλέπουν ασυλία ως προς τα πρόστιμα σε περίπτωση κοινοποιήσεως πρέπει να ερμηνεύονται στενά και δεν μπορούν να ερμηνεύονται κατά τρόπο που να επεκτείνει τα αποτελέσματά τους σε μη ρητώς προβλεπόμενες περιπτώσεις. Ωστόσο, η ασυλία την οποία προβλέπει το άρθρο 19, παράγραφος 4, δεύτερο εδάφιο, του εν λόγω κανονισμού αφορά τα πρόστιμα που επιβάλλοναι όχι μόνο για το γεγονός της συμμετοχής σε σύμπραξη περιοριστική του ανταγωνισμού, αλλά και για καταχρηστικές πρακτικές. Συγκεκριμένα, το άρθρο 19, παράγραφος 2, στοιχείο α΄, αφορά ρητώς τα πρόστιμα για παράβαση των διατάξεων του άρθρου 85, παράγραφος 1, ή του άρθρου 86 της Συνθήκης (νυν άρθρων 81, παράγραφος 1, ΕΚ και 82 ΕΚ). Από την παραπομπή αυτή προκύπτει συνεπώς ότι το άρθρο 19, παράγραφος 4, του κανονισμού 4056/86, όχι μόνο δεν περιορίζει τη σχετική με τα πρόστιμα ασυλία στις παραβάσεις και μόνον του άρθρου 85 της Συνθήκης, αλλά, όλως αντιθέτως, προβλέπει ρητώς ότι οι καταχρηστικές πρακτικές που είναι αντίθετες προς το άρθρο 86 της Συνθήκης μπορούν επίσης να τύχουν της εν λόγω ασυλίας. βλ. σκέψεις 1441-1443 34. Όσον αφορά τον καθορισμό του ποσού των προστίμων που πρέπει να επιβληθούν στις διάφορες επιχειρήσεις που μετέσχον στην ίδια παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού, η διαίρεση των οικείων επιχειρήσεων σε κατηγορίες με βάση το μέγεθός τους δεν υπερβαίνει την εξουσία που διαθέτει η Επιτροπή για τον καθορισμό των προστίμων, εφόσον η διαίρεση αυτή, διασφαλίζοντας ότι στις επιχειρήσεις που περιλαμβάνονται στις κατηγορίες επιχειρήσεων μεγαλύτερου μεγέθους θα επιβληθούν υψηλότερα πρόστιμα από αυτά που θα επιβληθούν στις επιχειρήσεις που περιλαμβάνονται στις κατηγορίες επιχειρήσεων μικρότερου μεγέθους, συμβάλλει στον επιδιωκόμενο σκοπό που συνίσταται στην επιβολή αυστηρότερων κυρώσεων στις μεγάλες επιχειρήσεις. Η Επιτροπή δεν υποχρεούται, όταν καθορίζει το ύψος των προστίμων αναλόγως της σοβαρότητας και της διάρκειας της συγκεκριμένης παραβάσεως, να εξασφαλίζει, σε περίπτωση που επιβάλλονται πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις εμπλεκόμενες στην ίδια παράβαση, ότι τα τελικά ποσά των προστίμων στα οποία θα καταλήξει ο υπολογισμός της για τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις θα αντικατοπτρίζουν οιαδήποτε μεταξύ τους διαφορά ως προς τον συνολικό κύκλο εργασιών τους. βλ. σκέψεις 1518-1519 35. Κατά τον καθορισμό του ποσού του προστίμου σε περίπτωση παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού, ο συνιστάμενος στην υποχρέωση αιτιολογήσεως ουσιώδης τύπος τηρείται, άπαξ η Επιτροπή εκθέτει, με την απόφασή της, τα στοιχεία εκτιμήσεως τα οποία χρησιμοποίησε για να μετρήσει τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως αυτής. βλ. σκέψεις 1521, 1532, 1558 36. H σοβαρότητα των παραβάσεων των κανόνων του ανταγωνισμού πρέπει να αποδεικνύεται βάσει μεγάλου αριθμού στοιχείων όπως είναι, ιδίως, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, και τούτο χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων που πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη. Μεταξύ των στοιχείων εκτιμήσεως της σοβαρότητας μιας παραβάσεως μπορούν, αναλόγως της περιπτώσεως, να περιλαμβάνονται ο όγκος και η αξία των εμπορευμάτων που αποτελούν αντικείμενο της παραβάσεως, καθώς και το μέγεθος και η οικονομική ισχύς της επιχειρήσεως. Η Επιτροπή δικαιούται, προκειμένου να προσδιορίσει το μέγεθος των οικείων επιχειρήσεων, να αναφερθεί στον συνολικό κύκλο εργασιών τους αντί στον κύκλο εργασιών τους εντός της ή των οικείων αγορών. Πράγματι, ο συνολικός κύκλος εργασιών της οικείας επιχειρήσεως αποτελεί ένδειξη, έστω και κατά προσέγγιση και ατελώς, του μεγέθους της και της οικονομικής της ισχύος. Έτσι, στον τομέα των θαλασσίων μεταφορών, η Επιτροπή μπορεί να λάβει υπόψη, για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων, τον συνολικό κύκλο εργασιών της οικείας επιχειρήσεως για τη θαλάσσια μεταφορά εμπορευμάτων με εμπορευματοκιβώτια, χωρίς να παραβαίνει το άρθρο 19 του κανονισμού 4056/86. Από τις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 προκύπτει ότι, μολονότι η σοβαρότητα της παραβάσεως εκτιμάται, σε ένα πρώτο στάδιο, σε συνάρτηση με τα στοιχεία που προσιδιάζουν στην παράβαση, όπως είναι η φύση της και ο αντίκτυπός της στην αγορά, η εκτίμηση αυτή, σε ένα δεύτερο στάδιο, διαμορφώνεται σε συνάρτηση με περιστάσεις που προσιδιάζουν στην επιχείρηση, πράγμα που ωθεί την Επιτροπή να λάβει υπόψη, εκτός από το μέγεθος και τις ικανότητες της επιχειρήσεως αυτής, όχι μόνον τις ενδεχόμενες επιβαρυντικές περιστάσεις, αλλά επίσης, ενδεχομένως, τις ελαφρυντικές περιστάσεις. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή δικαιούται, για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων, όπως αυτό προκύπτει από τη σοβαρότητα της παραβάσεως, να μη λάβει υπόψη τις ατομικές περιστάσεις εκάστης των μετεχουσών σε ναυτιλιακή διάσκεψη επιχειρήσεων πέραν εκείνων που προκύπτουν από τον συνολικό κύκλο εργασιών τους ο οποίος αφορά τη θαλάσσια μεταφορά εμπορευμάτων με εμπορευματοκιβώτια. βλ. σκέψεις 1525, 1528, 1571 37. Όσον αφορά τον καθορισμό των προστίμων που επιβάλλονται ως κύρωση για τις παραβάσεις των κανόνων του ανταγωνισμού, η Επιτροπή ασκεί την εξουσία της εντός των ορίων του περιθωρίου εκτιμήσεως που της παρέχει ο κανονισμός 17 και οι κανονισμοί 1017/68 και 4056/86. Οι επιχειρηματίες όμως δεν δικαιολογούνται να τρέφουν προσδοκίες για τη διατήρηση υφισταμένης καταστάσεως, όταν η κατάσταση αυτή μπορεί να μεταβληθεί στο πλαίσιο της ασκήσεως της εξουσίας εκτιμήσεως που διαθέτουν τα κοινοτικά όργανα. Επιπλέον, η Επιτροπή έχει δικαίωμα να αυξάνει το γενικό επίπεδο των προστίμων εντός των ορίων που καθορίζει ο κανονισμός 17, αν τούτο είναι αναγκαίο για να διασφαλιστεί η εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού. βλ. σκέψεις 1567-1568 38. H κοινοποίηση μιας συμφωνίας, η οποία παρέσχε τη δυνατότητα στην Επιτροπή να διαπιστώσει με λιγότερες δυσκολίες τον καταχρηστικό χαρακτήρα των πρακτικών που προβλέπει η εν λόγω συμφωνία και η οποία συνέβαλε έτσι στη διευκόλυνση του έργου της Επιτροπής που συνίσταται στη διαπίστωση και στον κολασμό των παραβάσεων των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού, αποτελεί περίσταση ικανή να δικαιολογήσει μείωση του ύψους των προστίμων. βλ. σκέψη 1607 39. H κατάχρηση που προκύπτει από πρακτικές στον τομέα των συμβάσεων παροχής υπηρεσιών, με τις οποίες, αφενός, ένας φορτωτής αναλαμβάνει την υποχρέωση να παράσχει προς μεταφορά μια κατώτατη ποσότητα φορτίου στη διάρκεια συγκεκριμένης περιόδου και, αφετέρου, η διάσκεψη ή ο μεταφορέας αναλαμβάνει την υποχρέωση να εφαρμόσει ορισμένο ναύλο καθώς και να παράσχει ορισμένο επίπεδο υπηρεσιών δεν συνιστά κλασική μορφή καταχρηστικής πρακτικής υπό την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης (νυν άρθρου 82 ΕΚ). Έτσι, οι πρακτικές ναυτιλιακών εταιριών στον τομέα των συμβάσεων παροχής υπηρεσιών, οι οποίες μετέχουν σε ναυτιλιακή διάσκεψη η οποία έχει περιορίσει την πρόσβαση και το περιεχόμενο των συμβάσεων παροχής υπηρεσιών αλλά δεν έχει στερήσει τους φορτωτές από τη δυνατότητα να αναθέτουν στα μέλη της διασκέψεως τη μεταφορά των εμπορευμάτων τους στο επίμαχο δρομολόγιο, είτε στο πλαίσιο συμβάσεων παροχής υπηρεσιών είτε στο πλαίσιο των ναύλων του τιμολογίου, ουδόλως μπορούν να εξομοιωθούν με τις περιπτώσεις αρνήσεως πωλήσεως που έχουν ήδη χαρακτηριστεί καταχρηστικές από τη νομολογία και με τις οποίες αποσκοπείται, μεταξύ άλλων, η παύση παραδόσεων εμπορευμάτων σε ένα πελάτη όταν οι παραγγελίες του πελάτη αυτού δεν παρουσιάζουν κανένα ασυνήθη χαρακτήρα, η εκ μέρους επιχειρήσεως άρνηση εφοδιασμού ενός πελάτη προκειμένου να διευκολυνθεί η πρόσβαση της επιχειρήσεως αυτής στην αγορά των παραγώγων προϊόντων ή η άρνηση εφοδιασμού πελάτη για να προστατευθούν αποκλειστικά δικαιώματα. βλ. σκέψη 1618 40. Εναπόκειται κατά κύριο λόγο στον διάδικο που επικαλείται την ευθύνη της Επιτροπής να προσκομίσει αποδείξεις ως προς την ύπαρξη ή το εύρος της ζημίας που προβάλλει και να αποδείξει τον αιτιώδη σύνδεσμο μεταξύ4 της ζημίας αυτής και της συμπεριφοράς την οποία προσάπτει στα κοινοτικά όργανα. βλ. σκέψη 1638

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΥ (τρίτο τμήμα)

της 30ής Σεπτεμβρίου 2003 ( )

«Ανταγωνισμός ─ Ναυτιλιακές διασκέψεις ─ Κανονισμός (ΕΟΚ) 4056/86 ─ Εξαίρεση κατά κατηγορία ─ Ατομική εξαίρεση ─ Συλλογική δεσπόζουσα θέση ─ Κατάχρηση ─ Συμβάσεις παροχής υπηρεσιών ─ Προσχωρήσεις στη διάσκεψη ─ Προσβολή της διαρθρώσεως του ανταγωνισμού ─ Ανάκληση της εξαιρέσεως κατά κατηγορία ─ Πρόστιμα ─ Δικαιώματα άμυνας»

Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T-191/98, T-212/98 έως T-214/98,

Atlantic Container Line AB, με έδρα το Göteborg (Σουηδία),

Cho Yang Shipping Co. Ltd, με έδρα τη Σεούλ (Νότια Κορέα),

DSR-Senator Lines GmbH, με έδρα τη Βρέμη (Γερμανία),

Hanjin Shipping Co. Ltd, με έδρα τη Σεούλ (Νότια Κορέα),

Hapag Lloyd AG, με έδρα το Αμβούργο (Γερμανία),

Hyundai Merchant Marine Co. Ltd, με έδρα τη Σεούλ (Νότια Κορέα),

A.P. Møller-Mærsk Line, με έδρα την Κοπεγχάγη (Δανία),

Mediterranean Shipping Co. SA, με έδρα τη Γενεύη (Ελβετία),

Orient Overseas Container Line (UK) Ltd, με έδρα το Λονδίνο (Ηνωμένο Βασίλειο),

Polish Ocean Lines (POL), με έδρα τη Γδύνια (Πολωνία),

P & O Nedlloyd Ltd, με έδρα το Λονδίνο (Ηνωμένο Βασίλειο),

Sea-Land Service Inc., με έδρα το Jersey City, New Jersey (Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής),

Neptune Orient Lines Ltd, με έδρα τη Σιγκαπούρη (Σιγκαπούρη),

Nippon Yusen Kaisha, με έδρα το Τόκιο (Ιαπωνία),

Transportacíon Marítima Mexicana SA de CV, με έδρα το Μεξικό (Μεξικό),

Tecomar SA de CV, με έδρα το Μεξικό (Μεξικό),

εκπροσωπούμενες από τους J. Pheasant, N. Bromfield, M. Levitt, D. Waelbroeck, U. Zinsmeister, A. Bentley, C. Thomas, A. Nourry, M. Van Kerckhove, P. Ruttley και A. Merckx, δικηγόρους, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

προσφεύγουσες,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης από τον R. Lyal, επικουρούμενο από τον J. Flynn, barrister, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

καθής,

υποστηριζομένης από το

European Council of Transport Users ASBL, εκπροσωπούμενο από τον M. Clough, QC, δικηγόρο, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

παρεμβαίνον,

που έχει ως αντικείμενο αίτημα ακυρώσεως της αποφάσεως 1999/243/ΕΚ της Επιτροπής, της 16ης Σεπτεμβρίου 1998, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης ΕΚ (Υπόθεση IV/35.134 ─ Συμφωνία διατλαντικής ναυτιλιακής διάσκεψης) (ΕΕ 1999, L 95, σ. 1),

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ

(τρίτο τμήμα),

συγκείμενο από τους K. Lenaerts, Πρόεδρο, J. Azizi και M. Jaeger, δικαστές,

γραμματέας: J. Plingers, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 26ης και της 27ης Μαρτίου 2003,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Νομικό πλαίσιο

1 Ο κανονισμός 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτος κανονισμός εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25), εφαρμοζόταν, αρχικώς, στο σύνολο των δραστηριοτήτων που καλύπτονταν από τη Συνθήκη ΕΟΚ. Ωστόσο, θεωρώντας ότι, στο πλαίσιο της κοινής πολιτικής των μεταφορών και λαμβανομένων υπόψη των ειδικών πτυχών του τομέα αυτού, καθίστατο αναγκαία η θέσπιση μιας ρυθμίσεως διαφορετικής από εκείνη που είχε θεσπιστεί για τους άλλους οικονομικούς τομείς, το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό 141, της 26ης Νοεμβρίου 1962, περί μη εφαρμογής του κανονισμού 17 του Συμβουλίου στον τομέα των μεταφορών (ΕΕ ειδ. έκδ. 07/001, σ. 30).

2 Στις 19 Ιουλίου 1968, το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1017/68, περί εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού στους τομείς των σιδηροδρομικών, οδικών και εσωτερικών πλωτών μεταφορών (EE ειδ. έκδ. 07/001, σ. 86).

3 Σύμφωνα με το άρθρο 2 του κανονισμού 1017/68, απαγορεύονται οι συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές οι οποίες, για τους τρεις προαναφερθέντες τρόπους μεταφοράς, μπορούν να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και έχουν ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς. Σύμφωνα με τη διάταξη αυτή, τούτο ισχύει, μεταξύ άλλων, στην περίπτωση των συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών οι οποίες συνίστανται:

α) στον άμεσο ή έμμεσο καθορισμό τιμών και όρων μεταφοράς ή άλλων όρων συναλλαγής·

β) στον περιορισμό ή στον έλεγχο της προσφοράς υπηρεσιών μεταφορών, των αγορών της τεχνολογικής αναπτύξεως ή των επενδύσεων·

γ) στην κατανομή των αγορών μεταφορών·

δ) στην εφαρμογή ανίσων όρων επί ισοδυνάμων παροχών έναντι των εμπορικώς συναλλασσομένων με αποτέλεσμα να περιέχονται αυτοί σε μειονεκτική θέση κατά τον ανταγωνισμό·

ε) στην εξάρτηση της συνάψεως συμβάσεων από την αποδοχή εκ μέρους των συναλλασσομένων προσθέτων παροχών που εκ φύσεως ή σύμφωνα με τις εμπορικές συνήθειες δεν έχουν σχέση με την παροχή μεταφορικών υπηρεσιών.

4 Το άρθρο 5 του κανονισμού 1017/68 προβλέπει την εξαίρεση των συμφωνιών, αποφάσεων και εναρμονισμένων πρακτικών οι οποίες συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας των μεταφορικών υπηρεσιών ή στην προαγωγή, στις αγορές που υφίστανται σοβαρές περιοδικές διακυμάνσεις της προσφοράς και της ζητήσεως, μεγαλύτερης συνέχειας και σταθερότητας στην ικανοποίηση των μεταφορικών αναγκών ή στην αύξηση της παραγωγικότητος των επιχειρήσεων ή στην προώθηση της τεχνικής ή οικονομικής προόδου, εφόσον λαμβάνονται υπόψη τα συμφέροντα των χρησιμοποιούντων τις μεταφορές και υπό την προϋπόθεση ότι δεν επιβάλλονται στις επιχειρήσεις μεταφορών περιορισμοί που δεν είναι απαραίτητοι για την επίτευξη των στόχων αυτών και δεν παρέχεται η δυνατότητα στις επιχειρήσεις αυτές να καταργήσουν τον ανταγωνισμό σε σημαντικό τμήμα της σχετικής αγοράς μεταφορών.

5 Στις 22 Δεκεμβρίου 1986, το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό (ΕΟΚ) 4056/86, για τον καθορισμό του τρόπου εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης στις θαλάσσιες μεταφορές (ΕΕ L 378, σ. 4).

6 Το άρθρο 3 του κανονισμού 4056/86 προβλέπει τα εξής:

«Εξαιρούνται από την απαγόρευση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, υπό τους όρους που προβλέπονται στο άρθρο 4 του παρόντος κανονισμού, οι συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές του συνόλου ή μέρους των μελών μιας ή περισσοτέρων ναυτιλιακών διασκέψεων που επιδιώκουν τον καθορισμό των ναύλων και όρων μεταφοράς, καθώς και, ανάλογα με την περίπτωση, έναν ή περισσότερους από τους παρακάτω στόχους:

α) τον συντονισμό των ωραρίων των πλοίων ή των ημερομηνιών ταξιδίων και προσέγγισής τους στους λιμένες·

β) τον καθορισμό της συχνότητας των ταξιδίων ή της προσέγγισης σε λιμένες·

γ) τον συντονισμό ή την κατανομή των ταξιδίων και των εξυπηρετουμένων λιμένων μεταξύ των μελών της διάσκεψης·

δ) τη ρύθμιση της μεταφορικής ικανότητας που προσφέρει κάθε μέλος·

ε) την κατανομή του μεταφερομένου φορτίου ή των εσόδων μεταξύ των μελών.»

7 Ως ναυτιλιακή διάσκεψη νοείται, σύμφωνα με το άρθρο 1, παράγραφος 3, στοιχείο βì, του κανονισμού 4056/86, μια «ομάδα δύο τουλάχιστον μεταφορέων-εφοπλιστών που εκτελεί διεθνείς τακτικές εμπορευματικές μεταφορές σε συγκεκριμένη γραμμή ή συγκεκριμένες γραμμές μέσα σε καθορισμένα γεωγραφικά όρια και έχει συνάψει οποιασδήποτε μορφής συμφωνία ή διακανονισμό, στα πλαίσια του οποίου τα μέλη της ομάδας προβαίνουν από κοινού στην εκμετάλλευση της γραμμής ή των γραμμών με κοινούς ή ίσους τους ναύλους και κάθε άλλη προϋπόθεση που έχει σχέση με την παροχή των τακτικών αυτών υπηρεσιών».

8 Συναφώς, η όγδοη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 4056/86 έχει ως εξής:

«[...] είναι σκόπιμο να προβλεφθεί εξαίρεση για την κατηγορία των ναυτιλιακών διασκέψεων ότι πράγματι αυτές οι διασκέψεις διαδραματίζουν σταθεροποιητικό ρόλο χάρη στον οποίο εξασφαλίζονται υπηρεσίες που εμπνέουν εμπιστοσύνη στους φορτωτές ότι συμβάλλουν γενικά στην εξασφάλιση προσφοράς τακτικών, επαρκών και αποτελεσματικών υπηρεσιών θαλασσίων μεταφορών, και μάλιστα λαμβάνοντας εύλογα υπόψη τα συμφέροντα των χρήστων όταν τα αποτελέσματα αυτά δεν είναι, δυνατόν να επιτευχθούν χωρίς τη συνεργασία την οποία αναπτύσουν οι ναυτιλιακές εταιρείες που μετέχουν στις εν λόγω διασκέψεις στον τομέα των ναύλων και, κατά περίπτωση, της προσφοράς μεταφορικής ικανότητας ή της κατανομής των προς μεταφορά φορτίων και των εσόδων ότι συχνότατα οι διασκέψεις υπόκεινται σε πραγματικό ανταγωνισμό τόσο εκ μέρους των τακτικών γραμμών εκτός διασκέψεων όσο και σε ορισμένες περιπτώσεις εκ μέρους των μεταφορών με ελεύθερα φορτηγά πλοία και άλλων τρόπων μεταφοράς ότι επιπλέον η κινητικότητα των εμπορικών στόλων η οποία διέπει τη διάρθρωση της προσφοράς στον τομέα των γραμμών των θαλασσίων μεταφορών ασκεί διαρκή ανταγωνιστική πίεση στις διασκέψεις, οι οποίες κατά κανόνα δεν έχουν δυνατότητα εξάλειψης του ανταγωνισμού σε σημαντικό μέρος των εν λόγω γραμμών θαλασσίων μεταφορών».

9 Προκειμένου να προληφθούν οι εκ μέρους των ναυτιλιακών διασκέψεων πρακτικές που είναι ασύμβατες προς τις διατάξεις του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 81, παράγραφος 3, ΕΚ) και, ιδίως, οι περιορισμοί του ανταγωνισμού που δεν είναι απαραίτητοι για να επιτευχθούν οι σκοποί που δικαιολογούν τη χορήγηση της εξαιρέσεως, ο κανονισμός 4056/86 εξάρτησε την εξαίρεση κατά κατηγορία από ορισμένες προϋποθέσεις και επιβαρύνσεις. Αφενός, το άρθρο 4 του εν λόγω κανονισμού προβλέπει ότι, επί ποινή ακυρότητας της συμφωνίας ή του σχετικού τμήματός της, η εξαίρεση εξαρτάται από την επιτακτική προϋπόθεση ότι η εν λόγω συμφωνία δεν μπορεί να προξενήσει ζημία σε ορισμένους λιμένες, χρήστες ή φορτωτές λόγω της εφαρμογής διαφορετικών όρων. Αφετέρου, το άρθρο 5 του κανονισμού 4056/86 εξαρτά την εξαίρεση από την τήρηση ορισμένων υποχρεώσεων που αφορούν, μεταξύ άλλων, τους διακανονισμούς πίστεως, τις υπηρεσίες που δεν καλύπτονται από τον ναύλο και τη δημοσιότητα των τιμολογίων.

10 Επιπλέον, στη δεκάτη τρίτη αιτιολογική σκέψη υπενθυμίζεται ότι «δεν είναι δυνατό να παραχωρηθεί εξαίρεση όταν δεν συντρέχουν οι όροι του άρθρου 85, παράγραφος 3, [της Συνθήκης]· ότι η Επιτροπή κατά συνέπεια πρέπει να έχει την ευχέρεια να λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα στην περίπτωση που αποκαλύπτεται ότι σύμπραξη η οποία εξαιρείται έχει, εξ αιτίας ειδικών περιστάσεων, ορισμένα αποτελέσματα ασυμβίβαστα» προς το ίδιο αυτό άρθρο.

11 Προς τούτο, το άρθρο 7 του κανονισμού 4056/86 προβλέπει ένα μηχανισμό ελέγχου των εξαιρουμένων συμπράξεων. Η διάταξη αυτή προβλέπει τα εξής:

«1. Παράβαση υποχρέωσης

Όταν οι ενδιαφερόμενοι παραβαίνουν υποχρέωση που συνοδεύει, βάσει του άρθρου 5, τη χορήγηση της εξαίρεσης του άρθρου 3, η Επιτροπή θέτει τέρμα στις παραβάσεις αυτές και μπορεί προς το σκοπό αυτό, υπό τις προϋποθέσεις του τμήματος ΙΙ:

– να απευθύνει συστάσεις στους ενδιαφερόμενους,

– σε περίπτωση μη συμμόρφωσης των ενδιαφερομένων προς τις συστάσεις αυτές και ανάλογα με τη σοβαρότητα της εν λόγω παράβασης, να λάβει απόφαση με την οποία είτε να τους απαγορεύει ή αντίθετα να τους επιβάλλει να προβούν σε ορισμένες ενέργειες, είτε να άρει το ευεργέτημα της εξαίρεσης κατά κατηγορία και να τους παραχωρήσει ατομική εξαίρεση σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 4, είτε ακόμη να τους αφαιρέσει το ευεργέτημα της εξαίρεσης κατά κατηγορία.

2. Αποτελέσματα ασυμβίβαστα προς το άρθρο 85, παράγραφος 3

α) Όταν, λόγω των ειδικών περιστάσεων που περιγράφονται στη συνέχεια, συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές, που εμπίμπτουν στην εξαίρεση των άρθρων 3 και 6, παράγουν εντούτοις αποτελέσματα ασυμβίβαστα προς τους όρους του άρθρου 85, παράγραφος 3 της Συνθήκης, η Επιτροπή, ύστερα από καταγγελία ή αυτεπαγγέλτως, λαμβάνει, υπό τους όρους που καθορίζονται στο τμήμα ΙΙ, τα μέτρα που αναφέρει το κατωτέρω στοιχείο γì. Η αυστηρό τητα των μέτρων αυτών πρέπει να είναι ανάλογη προς τη σοβαρότητα της κατάστασης.

β) Οι ειδικές περιστάσεις απορρέουν, μεταξύ άλλων, από:

i) κάθε πράξη των ναυτιλιακών διασκέψεων ή κάθε μεταβολή των συνθηκών αγοράς του συγκεκριμένου εμπορικού τομέα, που οδηγούν στην έλλειψη ή στην εξάλειψη πραγματικού ή δυνητικού ανταγωνισμού, όπως περιοριστικές πρακτικές που αποκλείουν τον ανταγωνισμό από τις μεταφορές, ή

ii) κάθε πράξη των διασκέψεων που μπορεί να αποτελέσει εμπόδιο για την τεχνική ή οικονομική πρόοδο ή για τη συμμετοχή των χρήστων στα ωφελήματα τα οποία η πρόοδος αυτή συνεπάγεται,

iii) πράξεις τρίτων χωρών που:

– εμποδίζουν τη λειτουργία γραμμών εκτός ναυτιλιακών διασκέψεων (outsiders) στις συγκεκριμένες μεταφορές,

– επιβάλλουν αθέμιτα τιμολόγια στα μέλη των διασκέψεων, ή

– επιβάλλουν άλλες ρυθμίσεις που εμποδίζουν την τεχνική ή οικονομική πρόοδο (κατανομή μεταφερόμενου φορτίου, περιορισμούς όσον αφορά τον τύπο των πλοίων).

γ) i) Αν υπάρχει έλλειψη ή κίνδυνος εξάλειψης του πραγματικού ή δυνητικού ανταγωνισμού εξαιτίας πράξης τρίτης χώρας, η Επιτροπή διεξάγει διαβουλεύσεις με τις αρμόδιες αρχές της εν λόγω τρίτης χώρας, που συνοδεύονται αν είναι αναγκαίο από διαπραγματεύσεις βάσει οδηγιών του Συμβουλίου με σκοπό τη διόρθωση της κατάστασης.

Αν οι ειδικές περιστάσεις οδηγούν στην έλλειψη ή εξάλειψη του πραγματικού ή δυνητικού ανταγωνισμού κατά παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 3, [στοιχείο] βì της Συνθήκης, η Επιτροπή αίρει το ευεργέτημα της εξαίρεσης κατά κατηγορία. Συγχρόνως μπορεί να θεσπίσει συμπληρωματικούς όρους και υποχρεώσεις κάτω από τους οποίους μπορεί να παραχωρείται ατομική εξαίρεση στη συγκεκριμένη σύμπραξη, προκειμένου, μεταξύ άλλων, να αποκτήσουν πρόσβαση στην αγορά οι εταιρείες μη μέλη της διάσκεψης.

ii) Αν οι ειδικές περιστάσεις που απαριθμούνται στο στοιχείο βì έχουν συνέπειες διαφορετικές από εκείνες που προβλέπονται στο σημείο i, η Επιτροπή θα λάβει ένα ή περισσότερα από τα μέτρα που περιγράφονται στην παράγραφο 1.»

12 Το άρθρο 8 του κανονισμού 4056/86 προβλέπει τα εξής:

«1. Η κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης, κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης [ΕΚ (νυν άρθρου 82 ΕΚ)], απαγορεύεται χωρίς να απαιτείται προηγούμενη απόφαση για τον σκοπό αυτό.

2. Εάν η Επιτροπή, είτε με δική της πρωτοβουλία είτε ύστερα από αίτημα κράτους μέλους ή φυσικών ή νομικών προσώπων που επικαλούνται έννομο συμφέρον, διαπιστώσει ότι σε κάποια συγκεκριμένη περίπτωση η συμπεριφορά ναυτιλιακών διασκέψεων εξαιρουμένων δυνάμει του άρθρου 3 έχει, παρ' όλα αυτά, αποτελέσματα ασυμβίβαστα προς το άρθρο 86 της Συνθήκης, μπορεί να αποσύρει το ευεργέτημα της εξαίρεσης κατά κατηγορία και να λάβει, σύμφωνα με το άρθρο 10, όλα τα κατάλληλα μέτρα για να παύσουν οι παραβάσεις του άρθρου 86 της Συνθήκης.

3. Προτού λάβει απόφαση σύμφωνα με την παράγραφο 2, η Επιτροπή μπορεί να απευθύνει στη σχετική ναυτιλιακή διάσκεψη συστάσεις για να παύσουν οι παραβάσεις.»

13 Σύμφωνα με το άρθρο 9, παράγραφος 1, του κανονισμού 4056/86, στην περίπτωση που η εφαρμογή του εν λόγω κανονισμού μπορεί να έλθει σε σύγκρουση με το δίκαιο ορισμένων τρίτων χωρών, θέτοντας σε κίνδυνο σημαντικά εμπορικά και ναυτιλιακά συμφέροντα της Κοινότητας, η Επιτροπή προβαίνει το συντομότερο δυνατό σε διαβουλεύσεις με τις αρμόδιες αρχές των τρίτων χωρών με σκοπό να συμβιβάσει, κατά το μέτρο του δυνατού, τα προαναφερθέντα συμφέροντα με την τήρηση του κοινοτικού δικαίου. Σύμφωνα με το άρθρο 9, παράγραφος 2, του κανονισμού, αν οι συμφωνίες με τις τρίτες χώρες χρειάζεται να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγματεύσεων, η Επιτροπή υποβάλλει στο Συμβούλιο συστάσεις και αυτό την εξουσιοδοτεί να αρχίσει τις απαραίτητες διαπραγματεύσεις. Οι διαπραγματεύσεις αυτές διεξάγονται από την Επιτροπή μετά από διαβουλεύσεις με τη Συμβουλευτική Επιτροπή Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων στον τομέα των Θαλάσσιων Μεταφορών, στα πλαίσια των οδηγιών που μπορεί να της απευθύνει το Συμβούλιο.

14 Σύμφωνα με το άρθρο 10, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 4056/86:

«Η Επιτροπή κινεί τις διαδικασίες για να παύσει τυχόν παράβαση των διατάξεων του άρθρου 85, παράγραφος 1 ή του άρθρου 86 της Συνθήκης, καθώς και τη διαδικασία για την εφαρμογή του άρθρου 7 του παρόντος κανονισμού, ενεργώντας είτε αυτεπαγγέλτως είτε μετά από σχετική καταγγελία.»

15 Σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 3, του ίδιου κανονισμού, πριν από την έκδοση οποιασδήποτε αποφάσεως κατά τη διαδικασία του άρθρου 10 διεξάγονται διαβουλεύσεις με τη Συμβουλευτική Επιτροπή Συμπράξεων και Δεσποζουσών Θέσεων στον τομέα των Θαλάσσιων Μεταφορών.

16 Όσον αφορά την ατομική εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης, η δέκατη όγδοη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 4056/86 αναφέρει ότι «λαμβανομένων υπόψη των ιδιομορφιών των θαλασσίων μεταφορών, εναπόκειται κυρίως στις επιχειρήσεις να μεριμνούν ώστε οι συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές να είναι σύμφωνες με τους κανόνες ανταγωνισμού και ότι κατά συνέπεια δεν είναι αναγκαίο να τους επιβληθεί υποχρέωση κοινοποιήσεως των εν λόγω συμφωνιών κ.λπ. στην Επιτροπή».

17 Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 11, παράγραφος 4, του κανονισμού 4056/86:

«Αν η Επιτροπή μετά από διαδικασία που κινήθηκε κατόπιν καταγγελίας ή αυτεπαγγέλτως καταλήξει στο συμπεράσμα ότι συμφωνία, απόφαση ή εναρμονισμένη πρακτική πληροί τους όρους του άρθρου 85, παράγραφοι 1 και 3, της Συνθήκης, εκδίδει απόφαση περί εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 3. Η απόφαση ορίζει την ημερομηνία από την οποία παράγει αποτελέσματα. Αυτή η ημερομηνία μπορεί να είναι προγενέστερη της ημερομηνίας της απόφασης.»

18 Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 1, του κανονισμού 4056/86, οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να επικαλεσθούν τις διατάξεις του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης για να υποστηρίξουν τις συμφωνίες, αποφάσεις και εναρμονισμένες πρακτικές που αναφέρονται στο άρθρο 85, παράγραφος 1, και στις οποίες συμμετέχουν, υποβάλλουν αίτηση στην Επιτροπή. Η αίτηση αυτή ξετάζεται στο πλαίσιο της διαδικασίας αντιρρήσεων που προβλέπει η διάταξη αυτή.

19 Σύμφωνα με το άρθρο 19 του κανονισμού 4056/86:

«2. Η Επιτροπή μπορεί με απόφαση να επιβάλλει στις επιχειρήσεις ή ενώσεις επιχειρήσεων πρόστιμο ύψους τουλάχιστον 1 000 ECU και μέχρι 1 000 000 ECU κατ' ανώτατο όριο, με δυνατότητα να ανέλθει το ποσό αυτό στο 10 % του ποσού που αντιστοιχεί στον κύκλο εργασιών της προηγούμενης εταιρικής χρήσεως καθε μιάς από τις επιχειρήσεις που συμμετείχαν στην παράβαση, όταν αυτές εκ προθέσεως ή εξ αμελείας:

α) διαπράττουν παράβαση των διατάξεων του άρθρου 85, παράγραφος 1 ή του άρθρου 86 της Συνθήκης ή δεν εκπληρώνουν την υποχρέωση που τους επιβάλλεται κατ' εφαρμογή του άρθρου 7 του παρόντος κανονισμού·

β) παραβαίνουν υποχρέωση που τους επιβάλλεται δυνάμει του άρθρου 5 ή του άρθρου 13, παράγραφος 1.

Κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου λαμβάνεται υπόψη εκτός της σοβαρότητος της παράβασης και η διάρκειά της.

[...]

4. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται δυνάμει των παραγράφων 1 και 2 δεν έχουν ποινικό χαρακτήρα.

Το προβλεπόμενο στην παράγραφο 2 στοιχείο αì πρόστιμο δεν επιτρέπεται να επιβληθεί για πράξεις μεταγενέστερες της κοινοποίησης στην Επιτροπή και προγενέστερες της απόφασης με την οποία δέχεται ή αποκλείει την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης, εφόσον εμπίπτουν στα όρια της δραστηριότητος που περιγράφεται στην κοινοποίηση.

Η διάταξη αυτή ωστόσο δεν εφαρμόζεται αφότου η Επιτροπή γνωστοποιήσει προς τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις ότι, μετά από πρώτη εξέταση, κρίνει πως οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης πληρούνται και πως δεν δικαιολογείται εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 3.»

20 Σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 1, του κανονισμού 4056/86, η Επιτροπή, προτού λάβει μια απόφαση, παρέχει στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων την ευκαιρία να καταστήσουν γνωστή την άποψή τους για τις αιτιάσεις που διατυπώνονται κατ' αυτών. Ο κανονισμός ΕΟΚ 4260/88 της Επιτροπής, της 16ης Δεκεμβρίου 1988, σχετικά με τις κοινοποιήσεις, τις καταγγελίες, τις αιτήσεις και τις ακροάσεις που αναφέρονται στον κανονισμό 4056/86 (EE L 376, σ. 1), που ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, διευκρινίζει τις διαδικαστικές προϋποθέσεις που πρέπει να τηρηθούν κατά την ακρόαση των ενδιαφερομένων μερών.

Το ιστορικό της διαφοράς





I – Trans-Atlantic Agreement (TAA)

21 Οι προσφεύγουσες στην υπό κρίση υπόθεση είναι, εκτός μιας από αυτές, οι ναυτιλιακές εταιρίες που μετείχαν στην ΤΑΑ.

22 Η TAA ήταν μια συμφωνία η οποία αφορούσε τις τακτικές γραμμές μεταφοράς μέσω του Ατλαντικού, μεταξύ της Βόρειας Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, και η οποία κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή στις 28 Αυγούστου 1992 και τέθηκε σε ισχύ στις 31 Αυγούστου 1992.

23 Η TAA καθόριζε, μεταξύ άλλων, τα κόμιστρα που ίσχυαν για τις θαλάσσιες και τις «συνδυασμένες» μεταφορές. Τα κόμιστρα που ίσχυαν για τη θαλάσσια μεταφορά χαρακτηρίζονταν από την ύπαρξη τουλάχιστον δύο επιπέδων ναύλων. Όσον αφορά τα κόμιστρα που ίσχυαν για τη συνδυασμένη μεταφορά, περιελάμβαναν, πέραν της θαλάσσιας μεταφοράς, τη χερσαία μεταφορά των εμπορευμάτων, προς ή από τις ακτές, με προορισμό και προέλευση ένα σημείο στο εσωτερικό της χώρας. Τα κόμιστρα που ίσχυαν για τη συνδυασμένη μεταφορά κάλυπταν συνεπώς το θαλάσσιο και το χερσαίο τμήμα της μεταφοράς. Η ΤΑΑ περιείχε επίσης διατάξεις διέπουσες άλλες πτυχές των τακτικών γραμμών μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, ειδικότερα τη ναύλωση «θέσεων εμπορευματοκιβωτίων» ή χώρων και την ανταλλαγή εξοπλισμού, τον καθορισμό των τιμών δραστηριοτήτων φορτοεκφόρτωσης στον λιμένα, καθώς και την κοινή διαχείριση της θαλάσσιας μεταφορικής ικανότητας.

24 Στις 19 Οκτωβρίου 1994, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 94/980/ΕΚ, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης IV/34.446 ─ Trans Atlantic Agreement) (ΕΕ L 376, σ. 1).

25 Η απόφαση 94/980 (στο εξής: απόφαση ΤΑΑ) διαπιστώνει ότι οι συμφωνίες περί ναύλων και μη χρησιμοποιήσεως της μεταφορικής ικανότητας στη θαλάσσια μεταφορά και οι συμφωνίες περί τιμών στις χερσαίες μεταφορές εμπορευματοκιβωτίων που πραγματοποιούνται εντός της Κοινότητας ή που διέρχονται από την Κοινότητα στο πλαίσιο συνδυασμένης μεταφοράς συνιστούν παραβάσεις του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης (άρθρο 1 της αποφάσεως ΤΑΑ).

26 Όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης, η απόφαση ΤΑΑ καταλήγει ότι η εξαίρεση κατά κατηγορία που προβλέπει το άρθρο 3 του κανονισμού 4056/86 υπέρ ορισμένων συμφωνιών ναυτιλιακής διασκέψεως δεν ισχύει για τις διατάξεις αυτές της ΤΑΑ, για τον λόγο ότι η ΤΑΑ δεν αποτελεί ναυτιλιακή διάσκεψη εφαρμόζουσα «κοινούς ή ίσους ναύλους», κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 3, στοιχείο βì, του κανονισμού 4056/86, καθόσον καθορίζει τουλάχιστον δύο επίπεδα ναυτιλιακών τιμολογίων. Εν πάση περιπτώσει, ακόμη και αν η ΤΑΑ συνιστούσε ναυτιλιακή διάσκεψη, η Επιτροπή φρονεί ότι οι διατάξεις της ΤΑΑ περί της μη χρησιμοποιήσεως των μεταφορικών ικανοτήτων και περί του καθορισμού των τιμών των υπηρεσιών χερσαίας μεταφοράς που παρέχονται στο πλαίσιο συνδυασμένης μεταφοράς δεν θα μπορούσαν να τύχουν της εφαρμογής της εξαιρέσεως κατά κατηγορία καθόσον, αντιστοίχως, το πάγωμα των μεταφορικών ικανοτήτων δεν μπορεί να θεωρηθεί «συμφωνία περί ρυθμίσεως της μεταφορικής ικανότητας που προσφέρει κάθε μέλος», κατά την έννοια του άρθρου 3, στοιχείο δì, του κανονισμού 4056/86, και ο καθορισμός των τιμών των υπηρεσιών χερσαίας μεταφοράς, έστω και αν παρέχονται στο πλαίσιο συνδυασμένης μεταφοράς, δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 4056/86, καθόσον ο τελευταίος αυτός κανονισμός εφαρμόζεται μόνο στις θαλάσσιες μεταφορές από λιμένα σε λιμένα. Περαιτέρω, η Επιτροπή αρνείται να χορηγήσει για τις διατάξεις αυτές ατομική εξαίρεση βάσει του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης και του άρθρου 5 του κανονισμού 1017/68 (άρθρο 2 της αποφάσεως ΤΑΑ).

27 Το άρθρο 4 της αποφάσεως ΤΑΑ απαγορεύει στους αποδέκτες της να επιδίδονται σε πρακτικές καθορισμού τιμών που έχουν αντικείμενο ή αποτέλεσμα πανομοιότυπο ή ανάλογο με τις διατάξεις που περιέχονται στη συμφωνία ΤΑΑ.

28 Τέλος, το άρθρο 5 της αποφάσεως ΤΑΑ επιβάλλει στους αποδέκτες της να ενημερώσουν τους πελάτες με τους οποίους έχουν συνάψει συμβάσεις παροχής υπηρεσιών και άλλες συμβατικές σχέσεις στο πλαίσιο της ΤΑΑ ως προς το ότι οι εν λόγω πελάτες δικαιούνται, εφόσον το επιθυμούν, να επαναδιαπραγματευθούν τους όρους των συμβάσεων ή να τερματίσουν αυτές πάραυτα.

29 Με διάταξη της 10ης Μαρτίου 1995, ο Πρόεδρος του Πρωτοδικείου δέχθηκε την αίτηση αναστολής εκτελέσεως των άρθρων 1, 2, 3 και 4 της αποφάσεως ΤΑΑ μέχρι την έκδοση της αποφάσεως του Πρωτοδικείου στην κύρια δίκη, στον βαθμό που τα άρθρα αυτά απαγορεύουν στα συμβαλλόμενα μέρη της ΤΑΑ να ασκούν από κοινού την εξουσία καθορισμού των κομίστρων που ισχύουν για τα χερσαία τμήματα, στο έδαφος της Κοινότητας, στο πλαίσιο των υπηρεσιών συνδυασμένης μεταφοράς (διάταξη του Προέδρου του Πρωτοδικείου της 10ης Μαρτίου 1995, Τ-395/94 R, Atlantic Container κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. ΙΙ-595). Η αναίρεση που άσκησε η Επιτροπή κατά της διατάξεως αυτής απορρίφθηκε με διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου, εκδοθείσα στις 19 Ιουλίου 1995, C-149/95 P(R), Επιτροπή κατά Atlantic Container Line κ.λπ. (Συλλογή 1995, σ. Ι-2165).

30 Με απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2002, το Πρωτοδικείο απέρριψε την προσφυγή ακυρώσεως που ασκήθηκε κατά της αποφάσεως ΤΑΑ, ακυρώνοντας μόνον το άρθρο της 5 (απόφαση του Πρωτοδικείου της 28ης Φεβρουαρίου 2002, T-395/94, Atlantic Container Line κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. ΙΙ-875) (στο εξής: δικαστική απόφαση ΤΑΑ). Ουδεμία αναίρεση ασκήθηκε κατά της αποφάσεως αυτής.

II – Trans-Atlantic Conference Agreement («TACA»)

31 Μετά από συζητήσεις μεταξύ των συμβαλλομένων μερών της ΤΑΑ και της Επιτροπής, η συμφωνία ΤΑΑ τροποποιήθηκε και αντικαταστάθηκε από την TACA.

32 Η TACA, όπως και η ΤΑΑ, καλύπτει τις ναυτιλιακές γραμμές με κατεύθυνση προς ανατολάς (Eastbound) και προς δυσμάς (Westbound) μεταξύ, αφενός, των λιμένων της Βόρειας Ευρώπης και των σημείων που εξυπηρετούνται μέσω των λιμένων αυτών και, αφετέρου, των λιμένων των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, καθώς και των σημείων που εξυπηρετούνται μέσω των λιμένων αυτών.

33 Δεν αμφισβητείται ότι η TACA περιέχει διατάξεις πανομοιότυπες προς αυτές της ΤΑΑ όσον αφορά τον καθορισμό των τιμών των υπηρεσιών χερσαίας μεταφοράς που παρέχονται στο έδαφος της Κοινότητας. Η TACA περιέχει, περαιτέρω, ορισμένους κανόνες που αφορούν άλλες πτυχές της μεταφοράς, ειδικότερα όσον αφορά τη σύναψη συμβάσεων παροχής υπηρεσιών και την αμοιβή των ναυλομεσιτών.

Οι κοινοποιήσεις που πραγματοποιήθηκαν από την TACA

34 Στις 5 Ιουλίου 1994, η TACA κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 12, παράγραφος 1, του κανονισμού 4056/86, προκειμένου να χορηγηθεί εξαίρεση βάσει του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης και του άρθρου 53, παράγραφος 3, της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ).

35 Τα αρχικά μέρη της TACA ήσαν οι ακόλουθες δεκαπέντε ναυτιλιακές εταιρίες: η A.P. Møller-Mærsk Line (στο εξής: Mærsk), η Atlantic Container Line AB (στο εξής: ACL), η Hapag-Lloyd AG (στο εξής: Hapag-Lloyd), η Nedlloyd Lijnen BV (στο εξής: Nedlloyd), η P&O Containers Ltd (στο εξής: P & O), η Sea-Land Service, Inc. (στο εξής: Sea-Land), η Mediterranean Shipping Co. SA (στο εξής: MSC), η Orient Overseas Container Line (UK) Ltd (στο εξής: OOCL), η Polish Ocean Lines (στο εξής: POL), η DSR-Senator Lines GmbH (στο εξής: DSR-Senator), η Cho Yang Shipping Co. Ltd (στο εξής: Cho Yang), η Neptune Orient Lines Ltd (στο εξής: NOL), η Nippon Yusen Kaisha (στο εξής: NYK), η Transportación Marítima Mexicana SA de CV (στο εξής: TMM) και η Tecomar SA de CV (στο εξής: Tecomar). Αργότερα, στις 31 Αυγούστου 1994, κατέστη μέρος της TACA η Hanjin Shipping Co. Ltd (στο εξής: Hanjin). Η Hyundai Merchant Marine Co. Ltd (στο εξής: Hyundai) προσχώρησε στην TACA στις 11 Σεπτεμβρίου 1995. Η Hyundai είναι η μόνη από τις προαναφερθείσες ναυτιλιακές εταιρίες η οποία ουδέποτε μετείχε της ΤΑΑ.

36 Η Επιτροπή, με έγγραφο της 15ης Ιουλίου 1994, πληροφόρησε τα συμβαλλόμενα μέρη της TACA ότι, σύμφωνα με το άρθρο 4, παράγραφος 8, του κανονισμού 4260/88, προετίθετο επίσης να εξετάσει την αίτηση ατομικής εξαιρέσεως κατ' εφαρμογήν του κανονισμού 1017/68, με το αιτιολογικό ότι ορισμένες από τις κοινοποιηθείσες δραστηριότητες δεν ενέπιπταν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 4056/86.

37 Η TACA τέθηκε σε ισχύ στις 24 Οκτωβρίου 1994. Λόγω διαδοχικών τροποποιήσεων, πολλές νέες μορφές της συμφωνίας αυτής κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή μετά τις 5 Ιουλίου 1994.

38 Στις 29 Νοεμβρίου 1995, μετά από διάφορες συζητήσεις και ανταλλαγές επιστολών με την Επιτροπή, τα συμβαλλόμενα μέρη της TACA κοινοποίησαν την European Inland Equipment Interchange Arrangement (στο εξής: EIEIA), μια συμφωνία συνεργασίας αφορώσα το χερσαίο τμήμα της συνδυασμένης μεταφοράς.

39 Στις 10 Ιανουαρίου 1997, τα συμβαλλόμενα μέρη της TACA κοινοποίησαν στην Επιτροπή ένα σύστημα συγκέντρωσης και διανομής (σύστημα «hub and spoke») για να χορηγηθεί εξαίρεση υπέρ του συλλογικού καθορισμού των τιμών για όλες τις υπηρεσίες χερσαίας μεταφοράς.

40 Η TACA αποτέλεσε αντικείμενο δύο διαφορετικών διαδικασιών: της διαδικασίας άρσεως της ασυλίας όσον αφορά την επιβολή προστίμων και τη διαδικασία παραβάσεως κατ' εφαρμογήν των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης. Οι παρούσες προσφυγές αφορούν τη δεύτερη αυτή διαδικασία.

Διοικητική διαδικασία άρσεως της ασυλίας όσον αφορά την επιβολή προστίμων

41 Στις 21 Ιουνίου 1995 η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση αιτιάσεων απευθυνόμενη στα συμβαλλόμενα μέρη της TACA (εκτός της Hyundai η οποία δεν είχε ακόμη προσχωρήσει στην TACA), στην οποία αναφερόταν ότι η Επιτροπή επρόκειτο να εκδώσει απόφαση για την άρση της σχετικής με ασυλία πρόστιμα που μπορούσε να προκύψει από την κοινοποίηση της TACA, όσον αφορά τη συμφωνία των μερών της TACA περί του καθορισμού των τιμών των υπηρεσιών χερσαίας μεταφοράς που παρέχονται στο έδαφος της Κοινότητας.

42 Την 1η Μαρτίου 1996, η Επιτροπή απηύθυνε στα συμβαλλόμενα μέρη της TACA συμπληρωματική ανακοίνωση αιτιάσεων, στην οποία ανέφερε ότι η ΕΙΕΙΑ ουδόλως μετέβαλε την εκτίμησή της της 21ης Ιουλίου 1995.

43 Στις 26 Νοεμβρίου 1996, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση C(96) 3414 τελικό, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης (IV/35.134 ─ Trans-Atlantic Conference Agreement, μη δημοσιευθείσα, στο εξής: απόφαση περί άρσεως της ασυλίας), με την οποία ήρε τη σχετική με την επιβολή προστίμων ασυλία των μερών της TACA όσον αφορά τις διατάξεις της TACA σχετικά με τον καθορισμό των χερσαίων κομίστρων, δεδομένου ότι, σύμφωνα με την προκριματική γνωμοδότηση της Επιτροπής, οι διατάξεις αυτές δεν πληρούν τις προϋποθέσεις του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης, του άρθρου 5 του κανονισμού 1017/68 και του άρθρου 53, παράγραφος 3, της Συμφωνίας ΕΟΧ.

44 Με απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2002, το Πρωτοδικείο έκρινε απαράδεκτη την προσφυγή των συμβαλλομένων μερών της TACA κατά της αποφάσεως αυτής (απόφαση του Πρωτοδικείου της 28ης Φεβρουαρίου 2002, Τ-18/97, Atlantic Container Line κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. ΙΙ-1125). Ουδεμία αίτηση αναιρέσεως ασκήθηκε κατά της αποφάσεως αυτής.

Διοικητική διαδικασία περί παραβάσεως κατ' εφαρμογήν των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης

45 Στις 24 Μα?ου 1996, η Επιτροπή απηύθυνε στα συμβαλλόμενα μέρη της TACA μια ανακοίνωση αιτιάσεων επί της ουσίας, η οποία εκδόθηκε βάσει των κανονισμών 17, 1017/68 και 4056/86. Σύμφωνα με την εν λόγω ανακοίνωση αιτιάσεων, η Επιτροπή ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι θεωρούσε ότι η TACA ενέπιπτε στην απαγόρευση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, και ότι ορισμένα στοιχεία περιεχόμενα στη συμφωνία δεν ενέπιπταν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης. Η Επιτροπή διευκρίνισε ότι επρόκειτο να εκδώσει απόφαση με την οποία θα αποφαινόταν ότι τα συμβαλλόμενα μέρη της TACA είχαν παραβεί το άρθρο 85, παράγραφος 1, και θα απαιτούσε από αυτά να σταματήσουν τις πρακτικές που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 3. Η ανακοίνωση αιτιάσεων ανέφερε επίσης ότι τα μέρη της TACA είχαν καταχραστεί τη δεσπόζουσα θέση τους, κατά παράβαση του άρθρου 86 της Συνθήκης και ότι η Επιτροπή επρόκειτο να τους επιβάλει πρόστιμα για τον λόγο αυτό. Τέλος, η ανακοίνωση αιτιάσεων ανέφερε ότι η Επιτροπή προετίθετο να ανακαλέσει το ευεργέτημα της εξαιρέσεως κατά κατηγορία που προβλέπει ο κανονισμός 4056/86, κατ' εφαρμογήν των άρθρων 7 ή/και 8 του εν λόγω κανονισμού.

46 Στις 6 Σεπτεμβρίου 1996, οι προσφεύγουσες απάντησαν στην ανακοίνωση αιτιάσεων της Επιτροπής της 24ης Μα?ου 1996. Τα μέρη της TACA διατύπωσαν προφορικώς την άποψή τους στο πλαίσιο ακροάσεως πραγματοποιηθείσας στις 25 Οκτωβρίου 1996.

47 Στις 11 Απριλίου 1997, η Επιτροπή εξέδωσε συμπληρωματική ανακοίνωση αιτιάσεων, με την οποία ανέφερε ότι, παρά την κοινοποίηση του συστήματος «hub and spoke», ενέμενε στην πρόθεσή της να εκδώσει απόφαση απαγορεύσεως, έναντι και της πρακτικής που συνίσταται στον καθορισμό των τιμών των παρεχομένων από τον θαλάσσιο μεταφορέα υπηρεσιών μεταφοράς στο έδαφος της Κοινότητας, οσάκις οι υπηρεσίες αυτές δεν εμπίπτουν στο σύστημα «hub and spoke» της TACA.

48 Στις 16 Σεπτεμβρίου 1998 η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 1999/243/ΕΚ, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης ΕΚ (υπόθεση IV/35.134 ─ Συμφωνία Διατλαντικής Ναυτιλιακής Διασκέψεως) (ΕΕ 1999, L 95, σ. 1, στο εξής: απόφαση ή προσβαλλόμενη απόφαση). Η Επιτροπή, για την έκδοση της αποφάσεως αυτής, ακολούθησε τις διαδικασίες που προβλέπονται στους κανονισμούς 17, 1017/68 και 4056/86.

49 Σύμφωνα με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή κατέληξε ότι ορισμένες διατάξεις της TACA είναι αντίθετες προς το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, προς το άρθρο 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας ΕΟΧ και προς το άρθρο 2 του κανονισμού 1017/68 και ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις χορηγήσεως ατομικής εξαιρέσεως που προβλέπουν το άρθρο 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης, το άρθρο 53, πφαράγραφος 3, της Συμφωνίας ΕΟΧ και το άρθρο 5 του κανονισμού 1017/68. Η Επιτροπή κατέληξε, περαιτέρω, ότι οι προσφεύγουσες παρέβησαν τις διατάξεις του άρθρου 86 της Συνθήκης και του άρθρου 54 της Συμφωνίας ΕΟΧ και επέβαλε, για τον λόγο αυτό, πρόστιμα στο σύνολο των προσφευγουσών.

Η προσβαλλόμενη απόφαση

I – Οι επίμαχες διατάξεις της TACA

50 Οι επίμαχες διατάξεις της TACA που αποτελούν αντικείμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως αφορούν τον καθορισμό των τιμών της μεταφοράς, τη σύναψη συμβάσεων παροχής υπηρεσιών και την αμοιβή των ναυλομεσιτών.

Συλλογικός καθορισμός των τιμών της μεταφοράς

51 Η προσβαλλόμενη απόφαση διαπιστώνει ότι τα μέλη της TACA καθορίζουν συλλογικά ένα τιμολόγιο, το οποίο περιλαμβάνει πέντε μέρη με διαφορετικές τιμές για κάθε μία από τις ακόλουθες υπηρεσίες: τη χερσαία μεταφορά μέχρι τον λιμένα, τον χειρισμό του φορτίου στον λιμένα (μεταφορά του από το μέσο χερσαίας μεταφοράς στο σκάφος), τη θαλάσσια μεταφορά (μεταφορά από τον ένα λιμένα στον άλλο), τον χειρισμό του φορτίου στον λιμένα προορισμού (μεταφορά του από το σκάφος στο μέσο χερσαίας μεταφοράς) και τη χερσαία μεταφορά από τον λιμένα προορισμού στον τελικό τόπο προορισμού (αιτιολογική σκέψη 96).

52 Η προσβαλλόμενη απόφαση διευκρινίζει, περαιτέρω, ότι:

– το κοινό τιμολόγιο περιέχει πίνακα τιμών για τη μεταφορά εμπορευμάτων μεταξύ συγκεκριμένων σημείων: προβλέπονται 26 κατηγορίες εμπορευμάτων και ο αντίστοιχος ναύλος (αιτιολογική σκέψη 13)·

– το τιμολόγιο δημοσιεύεται από την TACA και διατίθεται σε όλους τους φορτωτές (αιτιολογική σκέψη 13)·

– το τιμολόγιο της διασκέψεως ορίζει διαφορετικούς ναύλους: τους συνήθεις ναύλους, τους ναύλους που καθορίζονται σε συνάρτηση με τον χρόνο ναύλωσης των προς μεταφορά όγκων φορτίου (Time/Volume Rates, στο εξής: TVR) και τους ναύλους συμβάσεων πίστεως (αιτιολογική σκέψη 103)·

– βάσει της νομοθεσίας των ΗΠΑ, κάθε μέλος διασκέψεως έχει το δικαίωμα να αφίσταται του τιμολογίου που καθορίζει η διάσκεψη, προβαίνοντας σε ανεξάρτητες ενέργειες για μια συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντων, εφόσον ειδοποιήσει τα άλλα μέλη της διασκέψεως (αιτιολογική σκέψη 104).

Συμβάσεις παροχής υπηρεσιών

53 Οι συμβάσεις παροχής υπηρεσιών αποτελούν συμβάσεις στο πλαίσιο των οποίων, αφενός, ο φορτωτής δεσμεύεται ότι θα μεταφέρει μέσω της διασκέψεως (συμβάσεις παροχής υπηρεσιών της διασκέψεως) ή μέσω ατομικού μεταφορέα (μεμονωμένες συμβάσεις παροχής υπηρεσιών) μια κατώτατη ποσότητα εμπορευμάτων επί ορισμένο χρόνο και, αφετέρου, ο θαλάσσιος μεταφορέας ή η διάσκεψη δεσμεύεται να εφαρμόσει ορισμένο ναύλο ή ορισμένη κλίμακα ναύλων, καθώς και ότι θα παράσχει ορισμένο επίπεδο υπηρεσιών (αιτιολογική σκέψη 110).

54 Οι μεμονωμένες συμβάσεις παροχής υπηρεσιών αποκαλούνται «κοινές» οσάκις συνάπτονται από περισσότερους ατομικούς μεταφορείς. Δεν αμισβητείται ότι η έννοια των «κοινών συμβάσεων παροχής υπηρεσιών» στην προσβαλλόμενη απόφαση αφορά τόσο τις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών της διασκέψεως όσο και τις κοινές μεμονωμένες συμβάσεις παροχής υπηρεσιών.

55 Δεν αμφισβητείται ότι στα διατλαντικά δρομολόγια, περίπου το 50 έως 60 % των εμπορευμάτων διακινείται στο πλαίσιο συμβάσεων παροχής υπηρεσιών (αιτιολογική σκέψη 122).

56 Με την προσβαλλόμενη απόφαση, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η TACA αποσκοπούσε στη ρύθμιση της διαπραγματεύσεως και της συνάψεως συμβάσεων παροχής υπηρεσιών, τόσο της διασκέψεως όσο και μεμονωμένων.

57 Αφενός, όσον αφορά τις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών της διασκέψεως (ή συμβάσεις παροχής υπηρεσιών TACA), το άρθρο 14, παράγραφος 3, της συμβάσεως TACA προβλέπει ότι πρέπει να αποτελούν αντικείμενο διαπραγματεύσεως για λογαριασμό των μερών της TACA εκ μέρους της γραμματείας της TACA. Οι συμβάσεις παροχής υπηρεσιών τις οποίες διαπραγματεύεται η γραμματεία της TACA υποβάλλονται εν συνεχεία σε διαδικασία ψηφοφορίας από τα μέλη. Κάθε μέρος που δεν επιθυμεί να μετάσχει σε σύμβαση παροχής υπηρεσιών που έχει συναφθεί υπό τις συνθήκες αυτές μπορεί να προβεί, συναφώς, σε μονομερή ενέργεια, της οποία το πεδίο εφαρμογής υπόκειται στους περιορισμούς του άρθρου 14, παράγραφος 2, στοιχείο j, της συμφωνίας TACA (αιτιολογικές σκέψεις 132 έως 148).

58 Η προσβαλλόμενη απόφαση τονίζει ότι η TACA επιβάλλει επίσης, σύμφωνα με το άρθρο της 14, παράγραφος 2, δεσμευτικές «κατευθυντήριες γραμμές» σχετικά με το περιεχόμενο των συμβάσεων παροχής υπηρεσιών και τις συνθήκες υπό τις οποίες οι συμβάσεις αυτές μπορούν να συναφθούν (αιτιολογική σκέψη 149). Οι σχετικοί περιορισμοί αφορούν τα ακόλουθα στοιχεία:

– τη διάρκεια: σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 2, στοιχείο a, της TACA, οι συμβάσεις παροχής υπηρεσιών έπρεπε να συνάπτονται για μέγιστη περίοδο ενός ημερολογιακού έτους· η διάρκεια αυτή αυξήθηκε εν συνεχεία στα δύο έτη, κατόπιν δε στα τρία έτη (αιτιολογικές σκέψεις 17, στοιχείο στì, και 491)·

– τις ρήτρες τυχαίων γεγονότων (ή contingency clauses): σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 2, στοιχείο c, της TACA, απαγορεύται η εισαγωγή στις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών κάθε ρήτρας που προβλέπει μείωση του πληρωτέου ναύλου βάσει των εν λόγω συμβάσεων σε συνάρτηση με τους όρους που έχουν συμφωνηθεί με άλλους φορτωτές στο πλαίσιο άλλων συμβάσεων (αιτιολογικές σκέψεις 17, στοιχείο ζì, και 489)·

– τις πολλαπλές συμβάσεις: σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 2, στοιχείο c, της TACA, ουδέν συμβαλλόμενο μέρος της TACA μπορεί να μετάσχει, ατομικώς ή από κοινού με άλλο μέρος, σε περισσότερες από μία συμβάσεις παροχής υπηρεσιών ταυτόχρονα με οποιονδήποτε φορτωτή για τη μεταφορά εμπορευμάτων στο δρομολόγιο (αιτιολογικές σκέψεις 17, στοιχείο στì, και 493)·

– το επίπεδο των κατ' αποκοπήν αποζημιώσεων σε περίπτωση μη εκτελέσεως της συμβάσεως: σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 2, στοιχείο d, της TACA, τα συμβαλλόμενα μέρη της TACA συμφωνούν σχετικά με το ύψος των κατ' αποκοπήν αποζημιώσεων που προβλέπονται στις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών τις οποίες συνάπτουν (αιτιολογική σκέψη 495)· σύμφωνα με την προσβαλλόμενη απόφαση, το ύψος των κατ' αποκοπήν αποζημιώσεων καθορίστηκε από τα συμβαλλόμενα μέρη της TACA στα 250 δολάρια ΗΠΑ (USD) ανά ισοδύναμο είκοσι ποδών (ή Twenty Foot Equivalent Units, στο εξής: EVP) (αιτιολογική σκέψη 226)·

– την εμπιστευτικότητα: η προσβαλλόμενη απόφαση αναφέρει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη της TACA απαιτούν να γνωστοποιούνται στα λοιπά μέρη οι όροι κάθε συμβάσεως παροχής υπηρεσιών που συνάπτει ένα από τα μέρη αυτά και να τίθενται τα στοιχεία αυτά στη διάθεση των μεταφορέων που προσχωρούν στην TACA (αιτιολογική σκέψη 496).

59 Αφετέρου, όσον αφορά τις μεμονωμένες συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, η TACA απαγόρευε, το 1994 και το 1995, τη σύναψή τους. Από το 1996 και μετά, η TACA επέτρεψε τη σύναψη μεμονωμένων συμβάσεων παροχής υπηρεσιών. Συναφώς, η προσβαλλόμενη απόφαση αναφέρει τα ακόλουθα:

«32 Στις 9 Μαρτίου 1995 τα μέρη της TACA ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι η FMC επέβαλε μια ακόμη υποχρέωση στα μέρη της TACA. Σύμφωνα με αυτήν, τα μέρη της TACA υποχρεούνται να τροποποιήσουν την εν λόγω συμφωνία κατά τρόπον ώστε τα μέρη της να μπορούν να συνάψουν συμβάσεις παροχής υπηρεσιών για το 1996 χωρίς την προηγούμενη έγκριση των άλλων μερών της TACA, εφόσον οι εν λόγω συμβάσεις είναι σύμφωνες με τις διατάξεις του άρθρου 14, παράγραφος 2, της TACA».

Αμοιβή των ναυλομεσιτών

60 Βάσει του άρθρου 5, παράγραφος 1, στοιχείο c, της TACA, τα μέρη της TACA συμφωνούν σχετικά με τα ποσά, το ύψος ή τα ποσοστά της αμοιβής των μεσιτών και των ναυλομεσιτών, συμπεριλαμβανομένων των όρων και προϋποθέσεων καταβολής των ποσών αυτών και του καθορισμού των προσώπων που μπορούν να ενεργούν ως μεσίτες (αιτιολογική σκέψη 164).

II – Ορισμός της σχετικής αγοράς

61 Η προσβαλλόμενη απόφαση διαπιστώνει, μετά από την ανάλυση που διενεργήθηκε στις αιτιολογικές σκέψεις 60 έως 84, ότι η αγορά των θαλάσσιων μεταφορών στην οποία εμπίπτει η TACA είναι η αγορά τακτικών θαλάσσιων μεταφορών με εμπορευματοκιβώτια μεταξύ της Βόρειας Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής και του Καναδά.

62 Στην αιτιολογική σκέψη 519, η Επιτροπή εκθέτει, στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 86 της Συνθήκης, τα εξής:

«519 Η υπό εξέταση αγορά υπηρεσιών θαλάσσιων μεταφορών περιγράφεται ανωτέρω στις αιτιολογικές σκέψεις 60 έως 75. Η γεωγραφική αγορά καλύπτει την περιοχή στην οποία διατίθενται οι ανωτέρω οριζόμενες υπηρεσίες θαλάσσιων μεταφορών, δηλαδή εν προκειμένω τις περιοχές προσελκύσεως των λιμένων της Βόρειας Ευρώπης. Η έκταση της εν λόγω γεωγραφικής αγοράς είναι αντίστοιχη με την εμβέλεια του τιμολογίου χερσαίων μεταφορών της TACA και αποτελεί ουσιώδες μέρος της κοινής αγοράς.»

III – Νομική εκτίμηση

63 Η προσβαλλόμενη απόφαση διαπιστώνει ότι οι επίμαχοι κανόνες και πρακτικές της TACA εμπίπτουν στην εφαρμογή του άρθρου 85 και του άρθρου 86 της Συνθήκης.

Εφαρμογή του άρθρου 85 της Συνθήκης

64 Όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 85 της Συνθήκης, η Επιτροπή εκθέτει ότι τα ακόλουθα στοιχεία της TACA έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό ή τη στρέβλωση του ανταγωνισμού κατά την έννοια της παραγράφου 1 της διατάξεως αυτής:

– η συμφωνία μεταξύ των μερών της TACA σχετικά με τις τιμές της θαλάσσιας μεταφοράς (αιτιολογικές σκέψεις 379 και 380)·

– η συμφωνία μεταξύ των μερών της TACA σχετικά με τις τιμές των υπηρεσιών χερσαίας μεταφοράς που παρέχονται στο έδαφος της Κοινότητας σε φορτωτές σε συνδυασμό με άλλες υπηρεσίες στο πλαίσιο συνδυασμένης μεταφοράς για τη διακίνηση φορτίων σε εμπορευματοκιβώτια («υπηρεσίες χερσαίας μεταφοράς από ναυτιλιακή εταιρία» ή «carrier haulage») μεταξύ της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής (αιτιολογικές σκέψεις 379 και 380)·

– η συμφωνία μεταξύ των μερών της TACA σχετικά με τους όρους και τις προϋποθέσεις βάσει των οποίων μπορούν να συνάπτουν συμβάσεις παροχής υπηρεσιών με φορτωτές (αιτιολογικές σκέψεις 379, 380 και 442 έως 448)·

– η συμφωνία μεταξύ των μερών της TACA σχετικά με τον καθορισμό ανώτατων ορίων αμοιβής των ναυλομεσιτών (αιτιολογικές σκέψεις 379, 380, 505 έως 508).

65 Η Επιτροπή φρονεί, αντιθέτως, ότι είναι δύσκολο, στο στάδιο αυτό, να κριθεί αν η συμφωνία σχετικά με τις ανταλλαγές εξοπλισμού που προβλέπει η ΕΙΕΙΑ επηρεάζει αισθητά τον ανταγωνισμό. Συνεπώς, η δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης στη συμφωνία αυτή δεν εξετάζεται με την προσβαλλόμενη απόφαση (αιτιολογικές σκέψεις 384, 399 και 426).

66 Όσον αφορά τη χορήγηση εξαιρέσεως, η Επιτροπή καταλήγει στην εξαίρεση μόνον της συμφωνίας περί των τιμών της θαλάσσιας μεταφοράς, καθόσον οι λοιπές περιοριστικές του ανταγωνισμού συμφωνίες δεν εμπίπτουν στην εξαίρεση κατά κατηγορία που προβλέπει το άρθρο 3 του κανονισμού 4056/86 (αιτιολογικές σκέψεις 396 έως 399). Όσον αφορά τη δυνατότητα ατομικής εξαιρέσεως, η Επιτροπή φρονεί ότι καμία από τις σχετικές συμφωνίες δεν πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης και του άρθρου 5 του κανονισμού 1017/68 (αιτιολογικές σκέψεις 409 έως 441).

Εφαρμογή του άρθρου 86 της Συνθήκης

67 Όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 86 της Συνθήκης, η προσβαλλόμενη απόφαση διαπιστώνει ότι τα μέλη της TACA κατέχουν συλλογική δεσπόζουσα θέση στην υπό εξέταση αγορά (αιτιολογικές σκέψεις 519 έως 576) και ότι καταχράστηκαν την εν λόγω συλλογική δεσπόζουσα θέση μεταξύ 1994 και 1996, αφενός, συνάπτοντας συμφωνία επιβάλλουσα περιορισμούς στην πρόσβαση στις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών και στο περιεχόμενό τους (στο εξής, επίσης, πρώτη κατάχρηση) και, αφετέρου, μεταβάλλοντας τη διάρθρωση του ανταγωνισμού στην αγορά κατά τρόπον ώστε να ενισχύσουν τη δεσπόζουσα θέση της TACA (στο εξής, επίσης, δεύτερη κατάχρηση) (αιτιολογικές σκέψεις 550 έως 576).

68 Όσον αφορά την πρώτη κατάχρηση (αιτιολογικές σκέψεις 551 έως 558), η Επιτροπή φρονεί ότι αυτή αποτελεί ιδίως απόρροια «των όρων που επέβαλαν τα μέρη της TACA [...] όσον αφορά τις ρήτρες τυχαίων γεγονότων, τη διάρκεια των συμβάσεων παροχής υπηρεσιών, την απαγόρευση πολλαπλών συμβάσεων και το ύψος των αποζημιώσεων», καθώς και της απαγορεύσεως «των μεμονωμένων συμβάσεων παροχής υπηρεσιών το 1995» (αιτιολογικές σκέψεις 556 και 557).

69 Όσον αφορά τη δεύτερη κατάχρηση (αιτιολογικές σκέψεις 559 έως 567), η Επιτροπή εκθέτει ότι «τα μέρη της είχαν την πρόθεση να εξασφαλίσουν ότι σε περίπτωση που δυνητικός ανταγωνιστής επιθυμούσε να εισέλθει στην αγορά, θα το έπραττε μόνον αφού γινόταν μέλος της TACA» (αιτιολογική σκέψη 562). Μεταξύ των μέτρων που έλαβαν τα μέρη της TACA για να αναγκάσουν τους δυνητικούς ανταγωνιστές να εισέλθουν στην αγορά ως μέρη της TACA συγκαταλέγονται, σύμφωνα με την προσβαλλόμενη απόφαση, ειδικά μέτρα υπέρ της Hanjin (γνωστοποίηση εμπιστευτικών πληροφοριών και χορήγηση τμήματος της αγοράς) και της Hyundai (άμεση πρόσβαση στις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών), η σύναψη μεγάλου αριθμού συμβάσεων παροχής υπηρεσιών με διπλή τιμολόγηση και το γεγονός ότι τα παλαιά μέλη της διάρθρωσης της ΤΑΑ δεν συμμετείχαν στον ανταγωνισμό για ορισμένες συμβάσεις παροχής υπηρεσιών με τους θαλάσσιους μεταφορείς που δεν διαχειρίζονται πλοία (Non Vessel Operating Common Carriers, στο εξής: NVOCC).

Πρόστιμα

70 Η προσβαλλόμενη απόφαση επιβάλλει πρόστιμα σε έκαστο των μερών της TACA για την παράβασή τους του άρθρου 86 της Συνθήκης. Ουδέν πρόστιμο επιβλήθηκε ως κύρωση για την παράβαση του άρθρου 85 της Συνθήκης.

71 Κατά την προσβαλλόμενη απόφαση, οι διάρκεια των δύο αυτών παραβάσεων καλύπτει τμήμα του 1994 και το σύνολο των ετών 1995 και 1996 (αιτιολογικές σκέψεις 592 και 594).

Διατακτικό

72 Σύμφωνα με το διατακτικό της, η προσβαλλόμενη απόφαση προβλέπει τα εξής:

«Άρθρο 1

Οι επιχειρήσεις οι οποίες παρατίθενται στο παράρτημα I παρέβησαν τις διατάξεις του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, του άρθρου 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας ΕΟΧ και του άρθρου 2 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1017/68 με την συμφωνία τους σχετικά με τις τιμές των υπηρεσιών χερσαίας μεταφοράς που παρέχονται στο έδαφος της Κοινότητας σε φορτωτές σε συνδυασμό με άλλες υπηρεσίες στο πλαίσιο πολυμεταφορών για τη διακίνηση φορτίων σε εμπορευματοκιβώτια μεταξύ της Βόρειας Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής. Οι προϋποθέσεις του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης, του άρθρου 53, παράγραφος 3, της Συμφωνίας ΕΟΧ και του άρθρου 5 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1017/68 δεν πληρούνται.

Άρθρο 2

Οι επιχειρήσεις οι οποίες παρατίθενται στο παράρτημα I παρέβησαν τις διατάξεις του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης και του άρθρου 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας ΕΟΧ καθορίζοντας τα ποσά, το ύψος ή τα ποσοστά της αμοιβής των μεσιτών και ναυλομεσιτών, τους όρους και τις προϋποθέσεις καταβολής των ποσών αυτών και τα πρόσωπα που μπορούν να ενεργούν ως μεσίτες. Οι προϋποθέσεις του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53, παράγραφος 3, της Συμφωνίας ΕΟΧ δεν πληρούνται.

Άρθρο 3

Οι επιχειρήσεις οι οποίες παρατίθενται στο παράρτημα I παρέβησαν τις διατάξεις του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης και του άρθρου 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας ΕΟΧ μέσω της συμφωνίας τους σχετικά με τους όρους και τις προϋποθέσεις βάσει των οποίων μπορούν να συνάπτουν συμβάσεις παροχής υπηρεσιών με φορτωτές. Οι προϋποθέσεις του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης και του άρθρου 53, παράγραφος 3, της Συμφωνίας ΕΟΧ δεν πληρούνται.

Άρθρο 4

Οι επιχειρήσεις οι οποίες παρατίθενται στο παράρτημα I καλούνται διά της παρούσης να παύσουν πάραυτα τις παραβάσεις που αναφέρονται στα άρθρα 1, 2 και 3 και να απέχουν στο μέλλον από κάθε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική με το ίδιο ή παραπλήσιο αντικείμενο ή αποτέλεσμα με τις συμφωνίες που αναφέρονται στα άρθρα 1, 2 και 3.

Άρθρο 5

Οι επιχειρήσεις οι οποίες παρατίθενται στο παράρτημα I παρέβησαν τις διατάξεις του άρθρου 86 της Συνθήκης και του άρθρου 54 της Συμφωνίας ΕΟΧ τροποποιώντας τη διάρθρωση του ανταγωνισμού στην αγορά προκειμένου να ενισχύσουν τη δεσπόζουσα θέση της συμφωνίας διατλαντικής ναυτιλιακής διάσκεψης (TACA).

Άρθρο 6

Οι επιχειρήσεις οι οποίες παρατίθενται στο παράρτημα I παρέβησαν τις διατάξεις του άρθρου 86 της Συνθήκης και του άρθρου 54 της Συμφωνίας ΕΟΧ επιβάλλοντας περιορισμούς ως προς τη δυνατότητα σύναψης συμβάσεων παροχής υπηρεσιών και το περιεχόμενο αυτών.

Άρθρο 7

Οι επιχειρήσεις οι οποίες παρατίθενται στο Παράρτημα I παύουν εφεξής τις παραβάσεις που αναφέρονται στα άρθρα 5 και 6 και απέχουν μελλοντικά από κάθε ενέργεια που έχει το ίδιο ή παρόμοιο αντικείμενο ή αποτέλεσμα με τις παραβάσεις που αναφέρονται στα άρθρα 5 και 6.

Άρθρο 8

Επιβάλλονται τα ακόλουθα πρόστιμα σχετικά με την παράβαση των διατάξεων του άρθρου 86 της Συνθήκης και του άρθρου 56 της Συμφωνίας ΕΟΧ που αναφέρονται στα άρθρα 5 και 6:

A. P. Møller-Mærsk Line ECU 27 500 000

Atlantic Container Line AB ECU 6 880 000

Hapag Lloyd Container Linie GmbH ECU 20 630 000

P & O Nedlloyd Container Line Limited ECU 41 260 000

Sea-Land Service, Inc. ECU 27 500 000

Mediterranean Shipping Co. ECU 13 750 000

Orient Overseas Container Line (UK) Ltd ECU 20 630 000

Polish Ocean Lines ECU 6 880 000

DSR-Senator Lines ECU 13 750 000

Cho Yang Shipping Co., Ltd ECU 13 750 000

Neptune Orient Lines Ltd ECU 13 750 000

Nippon Yusen Kaisha ECU 20 630 000