ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ 19ΗΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1993. - ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΤΑ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. - ΠΑΡΑΒΑΣΗ ΚΡΑΤΟΥΣ - ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΜΟΝΟΠΩΛΙΩΝ - ΟΡΟΙ ΠΡΟΣΧΩΡΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ - ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ. - ΥΠΟΘΕΣΗ C-361/90.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1993 σελίδα I-00095



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

Προσχώρηση νέων κρατών μελών στις Κοινότητες * Πορτογαλία * Κρατικά μονοπώλια εμπορικού χαρακτήρα * Υποχρέωση προοδευτικής διαρρυθμίσεως κατά τη μεταβατική περίοδο * 'Εκταση της υποχρεώσεως * Λήψη συγκεκριμένων και κατάλληλων κατά την κρίση των εθνικών αρχών μέτρων

(Πράξη Προσχωρήσεως του 1985, άρθρο 208 PAR 1 Σύσταση 87/525 της Επιτροπής)

Περίληψη

Το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως του 1985, το οποίο αφορά την προοδευτική διαρρύθμιση των πορτογαλικών κρατικών μονοπωλίων εμπορικού χαρακτήρα, παρέχει στην Πορτογαλία ευρεία διακριτική εξουσία ως προς την επιλογή των μέσων της προοδευτικής διαρρυθμίσεως των εν λόγω μονοπωλίων, ώστε να εξασφαλιστεί, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από την εν λόγω διάταξη, ότι, το αργότερο κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, θα αποκλείεται η ύπαρξη οποιασδήποτε διακρίσεως. Το άρθρο αυτό πάντως επιβάλλει στην Πορτογαλία την υποχρέωση να κινήσει πράγματι τη διαδικασία διαρρυθμίσεως, ώστε κατά τη λήξη της προβλεπόμενης προθεσμίας να έχει εκπληρώσει πλήρως την υποχρέωσή της. Προς τούτο αρκεί να λάβει συγκεκριμένα μέτρα ικανά να συμβάλουν στην επίτευξη του προβλεπομένου σκοπού, χωρίς να έχει την υποχρέωση να ανοίξει ποσοστώσεις ελεύθερης εισαγωγής σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που προβλέπεται σε σύσταση που έχει εκδώσει η Επιτροπή βάσει της ανωτέρω διατάξεως.

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-361/90,

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από την Blanca Rodriguez Galindo, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας της, και την Helena Varandas, δημόσιο υπάλληλο της Πορτογαλικής Δημοκρατίας που έχει αποσπαστεί στη Νομική Υπηρεσία της Επιτροπής, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Roberto Hayder, εκπρόσωπο της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

προσφεύγoυσα,

κατά

Πορτογαλικής Δημοκρατίας, εκπροσωπούμενης από τον καθηγητή Joao Mota de Campos, τον Luis Inez Fernandes, διευθυντή της Νομικής Υπηρεσίας της, τη Maria Joao Abecassis, νομικό του Υπουργείου Γεωργίας, και την Teresa Moreira, νομικό της Γενικής Διευθύνσεως Ανταγωνισμού και Τιμών του Υπουργείου Εμπορίου, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την Πρεσβεία της Πορτογαλίας, 33, allee Scheffer,

καθής,

που έχει ως αντικείμενο να αναγνωριστεί ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία, μη προβαίνοντας στην προοδευτική διαρρύθμιση του μονοπωλίου αιθυλικής αλκοόλης γεωργικής και μη γεωργικής προελεύσεως και του μονοπωλίου αγοράς και προμήθειας αποσταγμάτων οίνου που προορίζονται για την παρασκευή του οίνου Porto, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως για τους όρους προσχωρήσεως του Βασιλείου της Ισπανίας και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας και για τις προσαρμογές των Συνθηκών,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,

συγκείμενο από τους Ο. Due, Πρόεδρο, Κ. Ν. Κακούρη, M. Zuleeg, J. L. Murray, προέδρους τμήματος, G. F. Mancini, J. C. Moitinho de Almeida, F. Grevisse, M. Diez de Velasco και P. J. G. Kapteyn, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: G. Tesauro

γραμματέας: L. Hewlett, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

αφού άκουσε τις αγορεύσεις των διαδίκων κατά τη συνεδρίαση της 24ης Ιουνίου 1992, κατά την οποία η Επιτροπή εκπροσωπήθηκε από τον Antonio Caeiro, νομικό σύμβουλο, επικουρούμενο από τον Anders Christian Jessen, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας της,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 22ας Σεπτεμβρίου 1992,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 10 Δεκεμβρίου 1990, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωριστεί ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία, μη προβαίνοντας στην προοδευτική διαρρύθμιση του μονοπωλίου αιθυλικής αλκοόλης γεωργικής και μη γεωργικής προελεύσεως και του μονοπωλίου αγοράς και προμήθειας αποσταγμάτων οίνου που προορίζονται για την παρασκευή του οίνου Porto, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως για τους όρους προσχωρήσεως του Βασιλείου της Ισπανίας και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας και για τις προσαρμογές των Συνθηκών (ΕΕ 1985, L 302, σ. 23, στο εξής: Πράξη Προσχωρήσεως).

2 Το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως ορίζει τα εξής:

"Με την επιφύλαξη της παραγράφου 2 του παρόντος άρθρου, η Πορτογαλική Δημοκρατία διαρρυθμίζει προοδευτικά από την 1η Ιανουαρίου 1986 τα κρατικά μονοπώλια εμπορικού χαρακτήρα κατά την έννοια του άρθρου 37, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ, κατά τρόπο ώστε, πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993, να αποκλείεται οποιαδήποτε διάκριση μεταξύ των υπηκόων των κρατών μελών ως προς τους όρους εφοδιασμού και διάθεσης.

Τα παρόντα κράτη μέλη αναλαμβάνουν έναντι της Πορτογαλικής Δημοκρατίας ισοδύναμες υποχρεώσεις.

Η Επιτροπή προβαίνει σε συστάσεις για τον τρόπο και τον ρυθμό σύμφωνα με τους οποίους πρέπει να πραγματοποιηθεί η προσαρμογή που προβλέπεται στην παρούσα παράγραφο εξυπακούεται ότι ο τρόπος και ο ρυθμός αυτός πρέπει να είναι ίδιοι για την Πορτογαλική Δημοκρατία και για τα παρόντα κράτη μέλη."

3 Στις 8 Οκτωβρίου 1987 η Επιτροπή απηύθυνε, βάσει του άρθρου 208 της Πράξεως Προσχωρήσεως, σύσταση προς την Πορτογαλική Δημοκρατία όσον αφορά τη διαρρύθμιση του εθνικού μονοπωλίου εμπορικού χαρακτήρα για τα οινοπνευματώδη έναντι των άλλων κρατών μελών (ΕΕ 1987, L 306, σ. 32, στο εξής: σύσταση). Η Επιτροπή συνέστησε στην Πορτογαλική Δημοκρατία, μεταξύ άλλων, να ανοίξει ποσοστώσεις για την αιθυλική αλκοόλη γεωργικής προελεύσεως, για την αιθυλική αλκοόλη μη γεωργικής προελεύσεως και για τα αποστάγματα οίνου που προορίζονται για την παρασκευή οίνου Porto. Η σύσταση περιέχει επίσης πολύ συγκεκριμένες διατάξεις σχετικά με τα ποσοστά και την αύξηση των ποσοστώσεων αυτών μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1992.

4 Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς το ιστορικό της διαφοράς, η εξέλιξη της διαδικασίας και οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω, παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.

5 Προς στήριξη της προσφυγής της η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η Πορτογαλική Κυβέρνηση δεν είχε λάβει, μέχρι την ημερομηνία λήξεως της προθεσμίας που έτασσε η αιτιολογημένη γνώμη, κανένα από τα μέτρα που προέβλεπε η σύσταση και δεν είχε διαρρυθμίσει τα μονοπώλια αιθυλικής αλκοόλης και αποσταγμάτων οίνου κατά τρόπο ώστε τα μονοπώλια αυτά να συμβιβάζονται με το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως.

6 Προκειμένου να εκτιμηθεί το βάσιμο της αιτιάσεως αυτής, πρέπει καταρχάς να προσδιοριστεί η έκταση της υποχρεώσεως που επιβάλλει στην Πορτογαλική Δημοκρατία το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως όσον αφορά την προοδευτική διαρρύθμιση των μονοπωλίων αυτών κατά την περίοδο από 1η Ιανουαρίου 1986 μέχρι 1η Ιανουαρίου 1993 (στο εξής: μεταβατική περίοδος).

7 Επ' αυτού επιβάλλεται η παρατήρηση ότι η υποχρέωση να αποκλείεται κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου οποιαδήποτε διάκριση αποτελεί σαφή υποχρέωση, η εκπλήρωση της οποίας πρέπει να διευκολύνεται, αλλ' όχι να εξαρτάται από το βαθμιαίο της προβλεπομένης διαρρυθμίσεως. Η διευκρίνιση αυτή περιέχεται στην απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Φεβρουαρίου 1976, 45/75, Rewe κατά Hauptzollamt Landau (Συλλογή * μόνο σε ξενόγλωσσες εκδόσεις * 1976, σ. 181, σκέψη 24), η οποία αφορούσε το άρθρο 37, παράγραφος 1, της Συνθήκης, το οποίο επιβάλλει υποχρεώσεις ίδιου περιεχομένου με τις υποχρεώσεις που επιβάλλει το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως.

8 Κατά την ίδια αυτή νομολογία, σκοπός της προθεσμίας που παραχωρείται στα κράτη μέλη για την προοδευτική διαρρύθμιση των κρατικών μονοπωλίων είναι η διευκόλυνση της δημιουργίας νέων καταστάσεων που να έχουν ως αποτέλεσμα να αποκλείεται οποιαδήποτε διάκριση κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου.

9 Ενόψει ακριβώς του σκοπού αυτού πρέπει να εξεταστεί το γεγονός ότι το άρθρο 208, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, αναθέτει στην Επιτροπή το έργο της εκδόσεως, υπό μορφή συστάσεων, πράξεων που, χωρίς να δεσμεύουν τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, αφορούν τον ρυθμό και τους τρόπους με τους οποίους πρέπει να πραγματοποιηθεί η προβλεπόμενη στο άρθρο αυτό προσαρμογή.

10 Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία διαθέτει, κατά το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως, ευρεία διακριτική εξουσία ως προς την επιλογή των μέσων της προοδευτικής διαρρυθμίσεως των εν λόγω μονοπωλίων, ώστε να εξασφαλιστεί, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα από την εν λόγω διάταξη, ότι, το αργότερο κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, θα αποκλείεται η ύπαρξη οποιασδήποτε διακρίσεως.

11 Μολονότι συνεπώς στην Πορτογαλική Κυβέρνηση απόκειται να καθορίσει τα κατάλληλα μέτρα προς επίτευξη του σκοπού αυτού και το χρονοδιάγραμμα της εφαρμογής τους, το γεγονός ότι η διαρρύθμιση που προβλέπεται στο άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως πρέπει να είναι προοδευτική της επιβάλλει την υποχρέωση να κινήσει πράγματι κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου τη διαδικασία διαρρυθμίσεως, ώστε να είναι σε θέση να εκπληρώσει την υποχρέωσή της να αποκλείεται η ύπαρξη οποιασδήποτε διακρίσεως κατά τη λήξη της περιόδου αυτής.

12 Συνεπώς πρέπει να εξεταστεί, χωρίς να χρειάζεται να αναλυθούν λεπτομερώς τα επιχειρήματα των διαδίκων, αν η Επιτροπή απέδειξε ότι κατά τη λήξη της προθεσμίας που έτασσε η αιτιολογημένη γνώμη η Πορτογαλική Κυβέρνηση δεν είχε λάβει μέτρα προκειμένου να αποκλείεται, μετά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, οποιαδήποτε διάκριση μεταξύ των υπηκόων των κρατών μελών ως προς τους όρους εφοδιασμού και διαθέσεως.

13 Κατά την Επιτροπή, τα μέτρα που είχε λάβει η Πορτογαλική Κυβέρνηση πριν από την ημερομηνία αυτή δεν μπορούν να θεωρηθούν ως διαρρύθμιση των εν λόγω μονοπωλίων σύμφωνα με το άρθρο 208, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, της Πράξεως Προσχωρήσεως. Τα μέτρα αυτά αποτελούν, κατά την Επιτροπή, απλώς προπαρασκευαστικά μέτρα για τη μελλοντική διαρρύθμιση των μονοπωλίων αυτών.

14 Η Επιτροπή όμως δεν διευκρίνισε ποιο είναι το κριτήριο για τη διάκριση μεταξύ των μέτρων διαρρυθμίσεως και των προπαρασκευαστικών μέτρων για τη μελλοντική διαρρύθμιση ούτε απέδειξε ότι τα μέτρα που έχει λάβει η Πορτογαλική Κυβέρνηση ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία και όχι στην πρώτη.

15 'Οσον αφορά το μονοπώλιο της αιθυλικής αλκοόλης γεωργικής ή μη γεωργικής προελεύσεως και το μονοπώλιο αγοράς και προμήθειας αποσταγμάτων οίνου προοριζομένων για την παραγωγή οίνου Ροrtο, η Πορτογαλική Κυβέρνηση, όπως τόνισε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 4 των προτάσεών του, είχε ήδη λάβει, κατά την ημερομηνία που προέβλεπε η αιτιολογημένη γνώμη, συγκεκριμένα μέτρα, η ύπαρξη των οποίων δεν αμφισβητείται από την Επιτροπή και για τα οποία δεν απέδειξε ότι δεν ήταν ικανά να συμβάλουν στην επίτευξη του επιδιωκομένου σκοπού, δηλαδή να εξασφαλιστεί ότι θα αποκλείεται οποιαδήποτε διάκριση ήδη πριν από το τέλος της μεταβατικής περιόδου.

16 Πρέπει συνεπώς να αναγνωριστεί ότι, κατά την ημερομηνία λήξεως της προθεσμίας που έτασσε η αιτιολογημένη γνώμη, η Πορτογαλική Κυβέρνηση είχε πράγματι κινήσει ήδη τη διαδικασία προοδευτικής διαρρυθμίσεως των εν λόγω μονοπωλίων προς εκπλήρωση της υποχρεώσεως που της επιβάλλει το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως.

17 Το συμπέρασμα αυτό δεν αναιρείται από το γεγονός ότι η Πορτογαλική Κυβέρνηση δεν είχε ανοίξει μέχρι την ημερομηνία εκείνη, όσον αφορά την αιθυλική αλκοόλη και τα αποστάγματα οίνου, ποσοστώσεις εισαγωγής και ελεύθερης εμπορίας των εισαγομένων προϊόντων, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που προβλέπει η σύσταση που απηύθυνε στην Πορτογαλική Δημοκρατία η Επιτροπή στις 8 Οκτωβρίου 1987.

18 Αντίθετα απ' ό,τι συμβαίνει για το μονοπώλιο των προϊόντων πετρελαίου, για την ελευθέρωση της αγοράς των οποίων η παράγραφος 2 του άρθρου 208 της Πράξεως Προσχωρήσεως περιέχει λεπτομερείς κανόνες, η παράγραφος 1 του άρθρου αυτού δεν εξειδικεύει τα μέσα με τα οποία πρέπει να πραγματοποιηθεί η προοδευτική διαρρύθμιση των επίμαχων εν προκειμένω μονοπωλίων. Κατά συνέπεια, όπως άλλωστε αναφέρθηκε ανωτέρω στη σκέψη 10, η επιλογή των μέσων αυτών εναπόκειται στην Πορτογαλική Δημοκρατία.

19 Κατόπιν όλων των ανωτέρω σκέψεων, διαπιστώνεται ότι η προσφυγή λόγω παραβάσεως στερείται ερείσματος και συνεπώς πρέπει να απορριφθεί.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Επειδή η Επιτροπή ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

αποφασίζει:

1) Απορρίπτει την προσφυγή.

2) Καταδικάζει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.