ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ

NIAL FENNELLY

της 6ης Ιουνίου 1996 ( *1 )

Περιεχόμενα

Ι — Εισαγωγή II — Νομικό πλαίσιο III — Πραγματικά περιστατικά και διαδικασία IV — Παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου Α — Το πρώτο και δεύτερο ερώτημα 1) Merck και Beecham 2) Primecrown 3) Λοιπές παρατηρήσεις Β — Το τρίτο ερώτημα l) Merck α) Πρώτη σειρά επιχειρημάτων β) Δεύτερη σειρά επιχειρημάτων 2) Beecham 3) Primecrown 4) Οι κυβερνήσεις που υπέβαλαν παρατηρήσεις 5) Επιτροπή V — Το σχέδιο για το υπόλοιπο μέρος των προτάσεων μου VI — Εξέταση του τρίτου ερωτήματος Α — Διπλώματα ευρεσιτεχνίας και φαρμακευτικά προϊόντα 1) Το πλαίσιο της φαρμακοβιομηχανίας 2) Ο ρόλος της άδειας κυκλοφορίας Β — Διπλώματα ευρεσιτεχνίας και η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων 1) Η εδαφικότητα των εθνικών δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας 2) Η γένεση της θεωρίας περί αναλώσεως στο κοινοτικό δίκαιο 3) Το ειδικό αντικείμενο του δικαιώματος ευρεσιτεχνίας 4) Η απόφαση Merck Γ — Επανεξέταση της αποφάσεως Merck 1) Η εσφαλμένη βάση της αποφάσεως 2) Πρόταση προς το Δικαστήριο 3) Στήριξη στη νομολογία για να μην ακολουθηθεί η απόφαση Merck α) Οι αποφάσεις Musik-Vertieb membran και K-tel International και Pharmon β) Warner Brothers και Metronome Video Δ — Η μη τήρηση αρχών που έχουν διατυπωθεί στην προγενέστερη νομολογία Ε — Επικουρικοί λόγοι να μην ακολουθηθεί η απόφαση Merck 1) Νομική υποχρέωση διαθέσεως προϊόντων στο εμπόριο 2) Ηθική υποχρέωση διαθέσεως προϊόντων στο εμπόριο 3) Κυβερνητικοί έλεγχοι των τιμών VII — Τα διαχρονικά αποτελέσματα της αποφάσεως του Δικαστηρίου VIII — Εξέταση του πρώτου και του δευτέρου ερωτήματος IX — Συμπέρασμα

Ι — Εισαγωγή

1. Οι συνεκδικαζόμενες αυτές υποθέσεις εγείρουν, υπό τη μορφή τριών ερωτημάτων, δυο σημαντικά αλλά χωριστά ζητήματα σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των φαρμακευτικών προϊόντων μεταξύ της Ισπανίας και Πορτογαλίας, αφενός, και των λοιπών κρατών μελών, αφετέρου ( 1 ). Τα πρώτα δυο ερωτήματα αφορούν την ημερομηνία λήξεως της ισχύος ορισμένων μεταβατικών διατάξεων της Πράξεως Προσχωρήσεως του Βασιλείου της Ισπανίας και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας, οι οποίες επιτρέπουν τον περιορισμό των παραλλήλων εισαγωγών φαρμακευτικών προϊόντων από τις χώρες αυτές στα άλλα μέλη της Κοινότητας. Το άλλο ερώτημα έχει πιο θεμελιώδεις συνέπειες. Αφορά το νομικό καθεστώς των παραλλήλων εισαγωγών μετά τη λήξη των σχετικών μεταβατικών περιόδων. Ουσιαστικώς, ζητείται από το Δικαστήριο να εγκαταλείψει ή, επικουρικώς, να αναθεωρήσει την απόφαση του του 1981 στην υπόθεση Merck ( 2 ) ως προς το ότι οι περιεχόμενοι στη Συνθήκη κανόνες περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων κωλύουν τον κάτοχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας για ένα φαρμακευτικό προϊόν, ο οποίος έχει εκουσίως διαθέσει το προϊόν στο εμπόριο σε κράτος μέλος που δεν αναγνωρίζει τη δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για το προϊόν αυτό, να επικαλεστεί τα εθνικά δικαιώματα του ευρεσιτεχνίας σε άλλα κράτη μέλη για να εμποδίσει τις παράλληλες εισαγωγές του ανωτέρω προϊόντος από το πρώτο κράτος μέλος.

ΙΙ — Νομικό πλαίσιο

2. Κατά τα άρθρα 42 (Ισπανία) και 202 (Πορτογαλία) της Πράξεως Προσχωρήσεως του Βασιλείου της Ισπανίας (στο εξής: Ισπανία) και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας (στο εξής: Πορτογαλία) στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες (στο εξής: Πράξη Προσχωρήσεως) ( 3 ), οι ποσοτικοί περιορισμοί επί των εισαγωγών και εξαγωγών καθώς και όλα τα μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος έπρεπε να καταργηθούν την 1η Ιανουαρίου 1986 μεταξύ, αφενός, της Κοινότητας και, αφετέρου, της Ισπανίας και Πορτογαλίας ( 4 ). Όμως, κατά το άρθρο 47 όσον αφορά την Ισπανία και κατά το άρθρο 209 όσον αφορά την Πορτογαλία, για τα προστατευόμενα με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προϊόντα, τα οποία αφορούν οι παρούσες υποθέσεις, η έναρξη ισχύος του άρθρου 30 της Συνθήκης ΕΚ αναβλήθηκε ως εξής: «1. Κατά παρέκκλιση από το άρθρο 42 [202], ο κάτοχος ή ο εξ αυτού έλκων δικαίωμα επί διπλώματος ευρεσιτεχνίας για προϊόν χημικό, φαρμακευτικό ή φυτοϋγειονομικό, το οποίο έχει κατατεθεί σε κράτος μέλος σε χρόνο κατά τον οποίο το δίπλωμα, για το προϊόν αυτό, δεν θα μπορούσε να έχει ληφθεί στην Ισπανία [Πορτογαλία] για το ίδιο προϊόν, μπορεί να επικαλεστεί το δικαίωμα που απορρέει από το δίπλωμα αυτό προκειμένου να εμποδίσει την εισαγωγή και την εμπορία του σχετικού προϊόντος στο ή τα παρόντα κράτη μέλη όπου το προϊόν αυτό προστατεύεται με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ακόμα και αν το προϊόν αυτό ετέθη για πρώτη φορά σε εμπορία στην Ισπανία [Πορτογαλία] από τον ίδιο ή με τη συγκατάθεση του. 2. Επίκληση του δικαιώματος αυτού μπορεί να γίνει, για τα προϊόντα που αναφέρονται στην παράγραφο 1, μέχρι το τέλος του τρίτου έτους από την εισαγωγή της δυνατότητας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για τα προϊόντα αυτά στην Ισπανία [Πορτογαλία].»

3. Με την απόφαση Merck το Δικαστήριο έκρινε ότι «οι περιεχόμενοι στη συνθήκη ΕΟΚ κανόνες που αφορούν την ελευθέρα κυκλοφορία των εμπορευμάτων, συμπεριλαμβανομένων των διατάξεων του άρθρου 36, πρέπει να ερμηνεύονται υπό την έννοια ότι εμποδίζουν τον κάτοχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας για ένα φάρμακο, ο οποίος πωλεί το φάρμακο αυτό σε ένα Κράτος μέλος, όπου υφίσταται προστασία με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, ακολούθως δε το εμπορεύεται ο ίδιος σε άλλο Κράτος μέλος, όπου η προστασία αυτή δεν υφίσταται, να ασκεί το δικαίωμα, που του παρέχει η νομοθεσία του πρώτου Κράτους μέλους, της απαγορεύσεως διαθέσεως στο εμπόριο εντός του κράτους αυτού του ανωτέρω προϊόντος, το οποίο εισήχθη από το άλλο Κράτος μέλος.» ( 5 )

4. Το άρθρο 379 της Πράξεως Προσχωρήσεως προβλέπει ότι σε περίπτωση σοβαρών και παρατεινομένων οικονομικών δυσχερειών η Επιτροπή δύναται να επιτρέψει σε νέα ή υπάρχοντα κράτη μέλη να λάβουν «διασφαλιστικά μέτρα». Η Γαλλία, το Βέλγιο, η Αυστρία, η Δανία, η Ιρλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία επικαλέστηκαν τη διάταξη αυτή σε σχέση με την εισαγωγή, από τις 7 Οκτωβρίου 1995 ( 6 ), εκ της Ισπανίας φαρμακευτικών προϊόντων που προστατεύονται με διπλώματα ευρεσιτεχνίας στο αντίστοιχο έδαφος τους, αλλά όχι στην Ισπανία. Με αποφάσεις της 20ής Δεκεμβρίου 1995 ( 7 ), η Επιτροπή απέρριψε τις αιτήσεις αυτές ( 8 ).

5. Η Πράξη Προσχωρήσεως περιείχε παράλληλες διατάξεις, με το να προβλέψει μεταβατικές διατάξεις εξαρτώμενες από την εισαγωγή στα δυο αυτά κράτη μέλη αποτελεσματικών νόμων περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Το Πρωτόκολλο αριθ. 8 αφορούσε τα ισπανικά διπλώματα ευρεσιτεχνίας, ενώ το Πρωτόκολλο αριθ. 19 αφορούσε τα πορτογαλικά διπλώματα.

6. Το άρθρο 1 του Πρωτοκόλλου αριθ. 8 και του Πρωτοκόλλου αριθ. 19 προβλέπει ότι η Ισπανία και η Πορτογαλία, χωριστά, θα: «καταστήσει τη νομοθεσία για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας συμβιβάσιμη με τις αρχές της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων και με το επίπεδο προστασίας της βιομηχανικής ιδιοκτησίας που έχει επιτευχθεί στην Κοινότητα (...) [και] Για τον σκοπό αυτό, θα καθιερωθεί στενή συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των ισπανικών [πορτογαλικών] αρχών. Η συνεργασία αυτή θα καλύψει επίσης τα προβλήματα της μετάβασης από την παρούσα ισπανική [πορτογαλική] νομοθεσία στη νέα νομοθεσία». Κάθε ένα από τα πρωτόκολλα αυτά απαιτούσε, περαιτέρω, την εξάλειψη ιδιαζόντων χαρακτηριστικών του ισπανικού και πορτογαλικού δικαίου, τα οποία δεν έχουν σχέση ειδικά με τις παρούσες υποθέσεις.

7. Το άρθρο 3 του Πρωτοκόλλου αριθ. 8 προβλέπει ότι: «Το Βασίλειο της Ισπανίας θα προσχωρήσει στη Σύμβαση του Μονάχου της 5ης Οκτωβρίου 1973 για το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στις απαιτούμενες προθεσμίες ώστε να μπορέσει να επωφεληθεί, μόνο για τα χημικά και φαρμακευτικά προϊόντα, από τις διατάξεις του άρθρου 167 της σύμβασης αυτής. Στο πλαίσιο αυτό και λαμβάνοντας υπόψη την εκπλήρωση της υποχρέωσης που ανέλαβε το Βασίλειο της Ισπανίας στην παράγραφο 1, τα κράτη μέλη της Κοινότητας, ως συμβαλλόμενα κράτη στη Σύμβαση του Μονάχου, αναλαμβάνουν την υποχρέωση να καταβάλουν κάθε προσπάθεια προκειμένου να εξασφαλίσουν, στην περίπτωση που υποβάλει αίτηση το Βασίλειο της Ισπανίας, σύμφωνα με τη σύμβαση αυτή, μια παράταση — μετά τις 7 Οκτωβρίου 1987 και για την ανώτατη περίοδο που προβλέπει η Σύμβαση του Μονάχου — της ισχύος της επιφύλαξης που προβλέπεται στο εν λόγω άρθρο 167 (...) εξυπακούεται όμως ότι θα προσχωρήσει οπωσδήποτε στην εν λόγω σύμβαση το αργότερο στις 7 Οκτωβρίου 1992.» Κατά το άρθρο 167, παράγραφος 2, στοιχείο α', της Συμβάσεως για το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας (στο εξής: ΣΕΔΕ), κάθε συμβαλλόμενο κράτος δύναται να επιφυλάξει το δικαίωμα να προβλέψει ότι τα ευρωπαϊκά διπλώματα ευρεσιτεχνίας που καλύπτουν φαρμακευτικά προϊόντα είναι ανίσχυρα ή μπορούν να ακυρωθούν. Περαιτέρω, το άρθρο 167, παράγραφος 3, προβλέπει ότι: «Επιφύλαξις η οποία διατυπώνεται από εν συμβαλλόμενον Κράτος ισχύει διά περίοδον όχι μεγαλυτέραν των δέκα ετών από της ημερομηνίας θέσεως εις ισχύν της παρούσης Συμβάσεως. Πάντως εάν εν συμβαλλόμενον Κράτος έχη διατυπώσει τας επιφυλάξεις, αι οποίαι προβλέπονται υπό της παραγράφου 2 (α) και (β), το Διοικητικόν Συμβούλιον δύναται να παρατείνη, όσον αφορά αυτό το Κράτος, την περίοδον αυτήν κατά πέντε επί πλέον έτη, δι' όλας ή μέρος των γενομένων επιφυλάξεων (...).»

8. Το άρθρο 3 του Πρωτοκόλλου αριθ. 19 προβλέπει: «Η Πορτογαλική Δημοκρατία θα προσχωρήσει την 1η Ιανουαρίου 1992 στη σύμβαση του Μονάχου της 5ης Οκτωβρίου 1973 για το ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και στη σύμβαση του Λουξεμβούργου της 15ης Δεκεμβρίου 1975 για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.»

9. Τα Πρωτόκολλα απαιτούσαν επίσης από τα δύο νέα κράτη μέλη να εισαγάγουν στην εθνική τους νομοθεσία διάταξη περί αντιστροφής του βάρους αποδείξεως αντίστοιχη με το άρθρο 75 της Συμβάσεως του Λουξεμβούργου της 15ης Δεκεμβρίου 1975 για το κοινοτικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Η διάταξη αυτή επρόκειτο να εφαρμοστεί, στην περίπτωση της Ισπανίας, το αργότερο την 7η Οκτωβρίου 1992 και, στην περίπτωση της Πορτογαλίας, το αργότερο την 1η Ιανουαρίου 1992, για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας που κατατέθηκαν, αντιστοίχως, πριν από τις ημερομηνίες αυτές ( 9 ).

10. Το άρθρο 4 του νόμου της 20ής Μαρτίου 1986, ο οποίος τέθηκε σε ισχΰ στις 26 Ιουνίου 1986, προβλέπει τη δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα στην Ισπανία. Όμως, η έναρξη της ισχύος του όσον αφορά τα προϊόντα αυτά καθυστέρησε, με στήριγμα την Πράξη Προσχωρήσεως, βάσει μεταβατικής διατάξεως μέχρι τις 7 Οκτωβρίου 1992. Στην Πορτογαλία, το νομοθετικό διάταγμα 42/92 έθεσε σε ισχύ τη ΣΕΔΕ από την 1η Ιανουαρίου 1992. Το άρθρο 1, παράγραφος 2, του πορτογαλικού νομοθετήματος ορίζει ότι δεν έχει εφαρμογή οποιαδήποτε διάταξη του πορτογαλικού Κώδικα Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας αντίθετη προς τη ΣΕΔΕ.'Ετσι, κατέστη δυνατόν να αποκτηθούν διπλώματα ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα στην Πορτογαλία, με το να διευκρινίζεται, από την ημερομηνία αυτή και μετά, ότι με την αίτηση ευρωπαϊκού διπλώματος ευρεσιτεχνίας ζητείται η προστασία της εφευρέσεως στην Πορτογαλία.

ΙΙΙ — Πραγματικά περιστατικά και διαδικασία

11. Δύο υποθέσεις στο πλαίσιο των οποίων έχουν ασκηθεί τρεις χωριστές αγωγές έχουν αχθεί ενώπιον του δικαστή Jacob δικάζοντος στο Patents Court of the Chancery Division of the High Court of Justice in England and Wales (στο εξής: εθνικό δικαστήριο). Με την πρώτη αγωγή ( 10 ), οι ενάγουσες Merck & Co. Inc. κ.λπ. ( 11 ) (στο εξής: Merck) διατείνονται ότι οι εναγόμενες Primecrown Ltd κ.λπ. (στο εξής: Primecrown) παραβίασαν το δίπλωμα τους ευρεσιτεχνίας για ένα φάρμακο κατά της υπερτάσεως (γνωστό υπό το σήμα Innovace στο Ηνωμένο Βασίλειο και το σήμα Renitec αλλού) και το δίπλωμα τους ευρεσιτεχνίας για ένα φάρμακο κατά του προστάτη, γνωστό υπό το σήμα Proscar. Με τη δεύτερη αγωγή ( 12 ), η Merck διατείνεται ότι η Primecrown παραβίασε το δίπλωμα της ευρεσιτεχνίας για ένα φάρμακο κατά του γλαυκώματος, γνωστό υπό το σήμα Timoptol. Οι αιτιάσεις αφορούν την παράλληλη εισαγωγή και την πώληση των προϊόντων στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τα Renitec και Proscar εισήγοντο εκ της Ισπανίας και το Timoptol εκ της Πορτογαλίας.

12. Η Merck κατέθεσε την αίτηση απονομής του σχετικού με προϊόν βρετανικού διπλώματος της ευρεσιτεχνίας με το οποίο κατοχυρώνεται το Proscar (EP 0155096) στις 20 Φεβρουαρίου 1985. Η ισχύς του διπλώματος αυτού πρόκειται να λήξει στις 20 Φεβρουαρίου 2005, αλλά, κατά τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1768/92 του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 1992, σχετικά με την καθιέρωση συμπληρωματικού πιστοποιητικού προστασίας για τα φάρμακα ( 13 ) (στο εξής: κανονισμός ΣΠΠ), η ουσιαστική προστασία της ευρεσιτεχνίας θα διαρκέσει μέχρι τις 26 Μαΐου 2007. Ο φάκελος σχετικά με τη χορήγηση αδείας κυκλοφορίας για το Proscar κατατέθηκε στην Ισπανία τον Ιούλιο του 1991. Η άδεια κυκλοφορίας χορηγήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1993, βάσει δε αυτής το προϊόν διατέθηκε στο εμπόριο στην Ισπανία. Η Merck κατέθεσε την αίτηση απονομής του σχετικού με προϊόν βρετανικού διπλώματος της ευρεσιτεχνίας με το οποίο κατοχυρώνεται το Renitec (0012401) στις 10 Δεκεμβρίου 1979. Η ισχύς του διπλώματος αυτού θα λήξει στις 10 Δεκεμβρίου 1999. Η Merck κατέθεσε την αίτηση απονομής διπλώματος ευρεσιτεχνίας για το Timoptol (1524405) στις 23 Σεπτεμβρίου 1976 η ισχύς του διπλώματος αυτού θα λήξει στις 23 Σεπτεμβρίου 1996.

13. Στο πλαίσιο της δεύτερης υποθέσεως, η Beecham Group pic (στο εξής: Beecham) έχει ασκήσει αγωγή κατά της Europharm of Worthing Ltd (στο εξής: Europharm) λόγω παραβιάσεως δύο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας με τα οποία κατοχυρώνεται ένα αντιβιοτικό που διατίθεται στο εμπόριο υπό το σήμα Augmentin στο Ηνωμένο Βασίλειο και Augmentine στην Ισπανία. Η ισχύς του ενός από τα διπλώματα αυτά έληξε στις 10 Απριλίου 1995. Το άλλο κηρύχθηκε άκυρο από το High Court τον Ιούλιο του 1995. Τα αποτελέσματα της διατάξεως περί ανακλήσεως του ανεστάλησαν μετά την άσκηση εφέσεως η οποία αναμένεται να εκδικαστεί κατά τα τέλη του 1996. Η ισχύς ενός τρίτου, ευρωπαϊκού, διπλώματος ευρεσιτεχνίας θα διαρκέσει μέχρι το 2003, όμως προκύπτει ότι η κύρια δίκη αφορά μόνο τα δυιλώματα του Ηνωμένου Βασιλείου. Κατά το εθνικό δικαστήριο, η Europharm σκοπεύει να εισάγει το προϊόν από την Ισπανία ( 14 ).

14. Το εθνικό δικαστήριο εξηγεί ότι τα προβλήματα στις κύριες δίκες ανακύπτουν, κατ' αρχάς, επειδή οι κάτοχοι διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας δεν έχουν, και ουδέποτε μπορούσαν να έχουν, προστασία λόγω κατοχής διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στην Ισπανία ή την Πορτογαλία για τα σχετικά προϊόντα. Επί πλέον, λέγει ότι οι τιμές στις χώρες αυτές είναι πολύ χαμηλότερες απ' ό,τι αλλού στην Ευρωπαϊκη 'Ενωση, με αποτέλεσμα ότι τα φάρμακα που πωλούνται εκεί από τους κατόχους διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στους χονδρεμπόρους, αντί να φθάνουν στους Ισπανούς ή Πορτογάλους ασθενείς, εξάγονται αμέσως σε άλλα κράτη μέλη.

15. Το εθνικό δικαστήριο διακρίνει δύο κατηγορίες ζητημάτων ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου που εγείρονται στις κύριες δίκες: 1) το ζήτημα της αληθούς εννοίας των μεταβατικών διατάξεων της Πράξεως Προσχωρήσεως, το οποίο εγείρεται με τα δύο πρώτα ερωτήματα, και 2) το ζήτημα αν πρέπει να επανεξεταστεί ή τροποποιηθεί η απόφαση του Δικαστηρίου Merck, υπό το πρίσμα αλλαγμένων περιστάσεων ή περαιτέρω σκέψεων. Τα ερωτήματα έχουν ως εξής: «1) Πρέπει οι διατάξεις του άρθρου 47 της Συνθήκης Προσχωρήσεως της Ισπανίας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι έχουν εφαρμογή επί των φαρμακευτικών προϊόντων 1.1. που εισάγονται από την Ισπανία ή 1.2. που διατέθηκαν για πρώτη φορά στο εμπόριο στην Ισπανία μέχρι α) τις 7 Οκτωβρίου 1995 ή β) τις 31 Δεκεμβρίου 1995 η γ) τις 7 Οκτωβρίου 1996 ή δ) τις 31 Δεκεμβρίου 1996 ή ε) το τέλος του τρίτου έτους αφότου εισήχθη στην Ισπανία η δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για το συγκεκριμένο φαρμακευτικό προϊόν, το οποίο προστατεύεται με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εντός ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ενώσεως και για το οποίο δεν υφίστατο προηγουμένως δυνατότητα προστασίας με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στην Ισπανία; Ποια από tlç ημερομηνίες αυτές ισχύει όσον αφορά τις ανωτέρω πράξεις; 2) Πρέπει οι διατάξεις και τα αποτελέσματα του άρθρου 209 της Συνθήκης Προσχωρήσεως της Πορτογαλίας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι έχουν εφαρμογή επί των φαρμακευτικών προϊόντων 2.1. που εισάγονται από την Πορτογαλία ή 2.2. που διατέθηκαν για πρώτη φορά στο εμπόριο στην Πορτογαλία μέχρι α) την 1η Ιανουαρίου 1995 ή β) τις 31 Δεκεμβρίου 1995 ή γ) την 1η Ιουνίου 1998 ή δ) τις 31 Δεκεμβρίου 1998 ή ε) το τέλος του τρίτου έτους αφότου εισήχθη στην Πορτογαλία η δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για το συγκεκριμένο φαρμακευτικό προϊόν, το οποίο προστατεύεται με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας εντός ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ενώσεως και για το οποίο δεν υφίστατο προηγουμένως δυνατότητα προστασίας με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στην Πορτογαλία; Ποια από τις ημερομηνίες αυτές ισχύει όσον αφορά τις ανωτέρω πράξεις; 3) Μετά τη λήξη της ισχύος του άρθρου 47 (ή/και του άρθρου 209 αντιστοίχως), εάν υποτεθεί ότι: 3.1. μια επιχείρηση είναι κάτοχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας (στο εξής: κάτοχος) εντός ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (στο εξής: κράτους μέλους) για ένα φαρμακευτικό προϊόν, 3.2. το φαρμακευτικό προϊόν διατέθηκε αρχικώς στο εμπόριο σε μια χώρα από τον κάτοχο μετά την προσχώρηση της χώρας αυτής στην ΕΚ, αλλά κατά χρόνο όπου το φαρμακευτικό προϊόν δεν μπορούσε να προστατευθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για προϊόν εντός της χώρας αυτής, 3.3. ένας τρίτος εισάγει το φαρμακευτικό προϊόν από τη χώρα αυτή στο κράτος μέλος, 3.4. η νομοθεσία περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας του κράτους μέλους παρέχει στον κάτοχο το δικαίωμα να προσφεύγει δικαστικώς για να εμποδίζει την εισαγωγή του φαρμακευτικού προϊόντος από τη χώρα αυτή, απαγορεύουν οι κανόνες περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων που περιέχονται στη Συνθήκη ΕΚ την άσκηση από τον κάτοχο του δικαιώματος το οποίο διαλαμβάνεται στην παράγραφο 3.4 ανωτέρω, ιδίως αν: α) ο κάτοχος είχε και εξακολουθεί να έχει νομική ή/και ηθική υποχρέωση να διαθέτει στο εμπόριο και να εξακολουθήσει να διαθέτει στο εμπόριο το φαρμακευτικό προϊόν εντός της χώρας αυτής ή/και β) η νομοθεσία της εν λόγω χώρας ή/και η νομοθεσία της ΕΚ πράγματι επιβάλλουν στον κάτοχο, από τη στιγμή που το φαρμακευτικό προϊόν διατίθεται στο εμπόριο εντός της χώρας αυτής, να προμηθεύει και να εξακολουθήσει να προμηθεύει επαρκείς ποσότητες για την ικανοποίηση των αναγκών των εντοπίων ασθενών ή/και γ) η νομοθεσία της χώρας αυτής παρέχει το δικαίωμα στις αρμόδιες αρχές, και αυτές το ασκούν, να καθορίζουν την τιμή πωλήσεως του φαρμακευτικού προϊόντος εντός της χώρας αυτής και η νομοθεσία απαγορεύει την πώληση του φαρμακευτικού προϊόντος σε οποιαδήποτε άλλη τιμή ή/και δ) η τιμή του φαρμακευτικού προϊόντος εντός της χώρας αυτής έχει καθοριστεί από τις αρμόδιες αρχές σε τέτοιο επίπεδο ώστε να προβλέπονται σημαντικές εξαγωγές του φαρμακευτικού προϊόντος από τη χώρα αυτή προς το κράτος μέλος με αποτέλεσμα να επέλθει σημαντική διάβρωση της οικονομικής αξίας του διπλώματος ευρεσιτεχνίας και να υπονομευθούν σε μεγάλο βαθμό τα σχέδια του κατόχου για έρευνα και ανάπτυξη νέων φαρμακευτικών προϊόντων, πράγμα που αντίκειται στη λογική που στηρίζει την πρόσφατη θέσπιση από το Συμβούλιο ΕΚ του συμπληρωματικοί πιστοποιητικού προστασίας;»

16. Σχετικά με τα δύο πρώτα ερωτήματα τα οποία αφορούν τη λήξη ισχύος των ασκουσών επιρροή μεταβατικών διατάξεων, το εθνικό δικαστήριο συνοψίζει τα επιχειρήματα που στη συνέχεια θα εξετάσω λεπτομερώς και εκφράζει σαφή προτίμηση υπέρ της νωρίτερης ημερομηνίας, δηλαδή της 7ης Οκτωβρίου 1995 στην περίπτωση της Ισπανίας και της 1ης Ιανουαρίου -1995 στην περίπτωση της Πορτογαλίας. Συνεπώς, δέχθηκε στην ουσία το επιχείρημα της Primecrown. Παρατηρεί ότι, μόλις η Ισπανία προσχώρησε στη ΣΕΔΕ, της επετράπη βάσει του άρθρου 167, παράγραφος 2, της ΣΕΔΕ από το Διοικητικό Συμβούλιο του συσταθέντος από τη Σύμβαση αυτή Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας να αναβάλει επί τη μεγίστη επιτρεπομένη περίοδο, δηλαδή μέχρι τις 6 Οκτωβρίου 1992, την υποχρέωση αναγνωρίσεως της δυνατότητας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα έτσι, από τις 7 Οκτωβρίου 1992 μπορούσε να αποκτηθεί δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τα προϊόντα αυτά στην Ισπανία. Βάσει του άρθρου 42 της Πράξεως Προσχωρήσεως, η απαγόρευση που περιέχεται στο άρθρο 30 της Συνθήκης επρόκειτο, σύμφωνα με το άρθρο 47 της Πράξεως Προσχωρήσεως, να έχει ισχύ από «το τέλος του τρίτου έτους από την εισαγωγή της δυνατότητας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για τα προϊόντα αυτά στην Ισπανία».

17. Το εθνικό δικαστήριο εκθέτει ότι η Merck προέβαλε ότι η περίοδος τριών ετών πρέπει να νοηθεί ως αφορώσα τα τρία έτη μετά την ημερομηνία εισαγωγής της δυνατότητας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για το συγκεκριμένο επίμαχο προϊόν, καθότι στο άρθρο 47, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως γίνεται λόγος για τον «χρόνο κατά τον οποίο το δίπλωμα, για το προϊόν αυτό, δεν θα μπορούσε να έχει ληφθεί στην Ισπανία για το Côio προϊόν», ενώ το άρθρο 47, παράγραφος 2, αναφέρεται στο «τέλος του τρίτου έτους από την εισαγωγή της δυνατότητας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για τα προϊόντα αυτά στην Ισπανία» ( 15 ). Το εθνικό δικαστήριο συμφωνεί με την Primecrown ότι το επιχείρημα αυτό είναι παράλογο άπαξ ένα συγκεκριμένο προϊόν διατέθηκε στο εμπόριο πριν εισαγάγει η Ισπανία τη δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας γι' αυτό, ουδέποτε θα μπορέσει, λόγω του ότι δεν θα πρόκειται περί νέας εφευρέσεως, να κατοχυρωθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και, έτσι, ουδέποτε θα αρχίσει να τρέχει η περίοδος των τριών ετών. Πράγματι, το εθνικό δικαστήριο τονίζει ότι δεν θα ήταν αναγκαία περίοδος τριών ετών αν το προϊόν μπορούσε να κατοχυρωθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ( 16 ).

18. Το εθνικό δικαστήριο καταλήγει στο σαφές συμπέρασμα ότι η μεταβατική περίοδος για την Ισπανία έληξε στις 7 Οκτωβρίου 1995. Πράγματι, ο δικαστής λέγει ότι «θα [είχε] θεωρήσει το ζήτημα acte claire [σαφές], αν δεν υπήρχαν συχνές ενδείξεις για το ότι ενίοτε το Δικαστήριο μπορεί, αντιμετωπίζοντας ένα νέο ερώτημα, να πράξει κάτι απρόσμενο».

19. Όσον αφορά την Πορτογαλία, το εθνικό δικαστήριο εκθέτει ότι υποστηρίχτηκε ότι αφετηρία είναι η 1η Ιανουαρίου 1992 όταν, σύμφωνα με το άρθρο 3 του προσαρτημένου στην Πράξη Προσχωρήσεως Πρωτοκόλλου αριθ. 19, η Πορτογαλία προσχώρησε στη ΣΕΔΕ ( 17 ). Παρατηρεί ότι η Merck δεν αμφισβήτησε ότι μπορούσαν να αποκτηθούν για την Πορτογαλία διπλώματα ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα, βάσει της ΣΕΔΕ και μέσω του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, από την 1η Ιανουαρίου 1992 ( 18 ).'Ετσι, εκφράζει έντονη προτίμηση για την 1η Ιανουαρίου 1995 ως ημερομηνία λήξεως της ισχύος της ασκούσας επιρροή μεταβατικής διατάξεως, με βάση την παρέλευση τριών ημερολογιακών ετών από την 1η Ιανουαρίου 1992 ( 19 ).

20. Επί του τρίτου ερωτήματος, το εθνικό δικαστήριο σημειώνει ότι, από τα διάφορα επιχειρήματα που προέβαλε η Merck υπέρ της επανεξετάσεως της αποφάσεως στην υπόθεση Merck, δύο συγκεκριμένα επιχειρήματα, τα οποία δεν είχαν προβληθεί στην υπόθεση εκείνη, μπορούν να αναιρέσουν το βασικό συμπέρασμα ότι είχε ληφθεί ελεύθερη απόφαση διαθέσεως των προϊόντων στο εμπόριο στην Ισπανία και την Πορτογαλία: 1) το επιχείρημα ότι οι φαρμακευτικές εταιρίες έχουν ηθική υποχρέωση να προμηθεύουν τα προϊόντα τους στην Ισπανία και την Πορτογαλία, ιδίως δε εφόσον έχουν ήδη διαθέσει το προϊόν εκεί και οι ιατροί προβαίνουν στη συνταγογράφησή του 2) το επιχείρημα ότι μπορεί να υπάρχει είτε βάσει του εθνικού είτε βάσει του κοινοτικού δικαίου νομική υποχρέωση απαιτούσα τον εφοδιασμό της ισπανικής και της πορτογαλικής αγοράς.

21. Επίσης, το εθνικό δικαστήριο χαρακτηρίζει τα επιχειρήματα της Merck σχετικά με την ανάγκη προστασίας στην Ευρώπη της έρευνας και αναπτύξεως νέων φαρμάκων και προωθήσεως μιας υγιούς ευρωπαϊκής φαρμακοβιομηχανίας ως ισχυρότερα τώρα απ' ό,τι ήταν όταν προβλήθηκαν για πρώτη φορά στην υπόθεση Merck. Το εθνικό δικαστήριο υποθέτει ότι το Δικαστήριο μπορεί να χρειαστεί να εξετάσει το ενδεχόμενο περιορισμού των διαχρονικών αποτελεσμάτων οποιασδήποτε τροποποιήσεως της αποφάσεως Merck, «δεδομένου ότι θα συνιστούσε προφανώς σφάλμα του Δικαστηρίου το να αποστεί από μια προηγούμενη απόφαση κατά τέτοιο τρόπο ώστε παρελθούσες πράξεις των διαδίκων, οι οποίες ήταν νόμιμες σύμφωνα με την απόφαση αυτή, να καταστούν τώρα αδικοπραξίες — το να καταστήσει δηλαδή παράνομες τις κατά το παρελθόν νόμιμες παράλληλες εισαγωγές».

IV — Παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου

22. Γραπτές παρατηρήσεις κατατέθηκαν από τις Merck (ενάγουσα στην υπόθεση C-267/95), Beecham (ενάγουσα στην υπόθεση C-268/95) και Primecrown (εναγόμενη στην υπόθεση C-267/95), από την Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, τη Βελγική, Ελληνική, Ισπανική και Ιταλική Κυβέρνηση και από την Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Προφορικές παρατηρήσεις υποβλήθηκαν από τις Merck, Beecham και Primecrown, την Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, την Ισπανική, Ελληνική, Ιταλική, Δανική, Γαλλική και Σουηδική Κυβέρνηση και από την Επιτροπή.

Α — Το πρώτο και δεύτερο ερώτημα

1) Merck και Beecham

23. Η Merck ισχυρίζεται ότι το άρθρο 47 της Πράξεως Προσχωρήσεως έχει εφαρμογή επί των φαρμακευτικών προϊόντων που εισάγονται εκ της Ισπανίας μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1996. Βασίζει τον ισχυρισμό αυτόν στη διατύπωση του άρθρου 47 («μέχρι το τέλος του τρίτου έτους από» και όχι «τρία έτη μετά»). Η Merck διατείνεται ότι η ερμηνεία αυτή ενισχύεται από το ότι όλα τα μεταβατικά μέτρα που περιέχονται στην Πράξη Προσχωρήσεως λήγουν στο τέλος ενός ημερολογιακού έτους. Αναφέρει ειδικά το άρθρο 379 της Πράξεως Προσχωρήσεως, το οποίο επιτρέπει τη λήψη επειγόντων μέτρων μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1995.

24. Η Merck ισχυρίζεται επικουρικώς ότι η ισχύς του άρθρου 47 θα λήξει στο τέλος του 1996 δεδομένου ότι, κατά το άρθρο 4, μέρος Γ, παράγραφος 1, της Συμβάσεως των Παρισίων περί προστασίας της βιομηχανικής ιδιοκτησίας (όπως έχει αναθεωρηθεί, στο εξής: Σύμβαση των Παρισίων), ο έχων προσηκόντως καταθέσει σε χώρα της Συμβάσεως των Παρισίων αίτηση απονομής διπλώματος ευρεσιτεχνίας έχει, για τον σκοπό καταθέσεως αντίστοιχης αιτήσεως στα άλλα συμβαλλόμενα κράτη ( 20 ), δικαίωμα προτεραιότητας επί περίοδο 12 μηνών από την ημερομηνία καταθέσεως της πρώτης αιτήσεως. Η διάταξη αυτή παρέχει στον αιτούντα 12 μήνες για να καταθέσει αιτήσεις απονομής διπλώματος ευρεσιτεχνίας για την íôlo εφεύρεση στις άλλες χώρες της Συμβάσεως των Παρισίων και να αξιώσει προτεραιότητα έναντι των προσώπων που κατέθεσαν αργότερα αίτηση. Το νέον της εφευρέσεως καθορίζεται βάσει της ημερομηνίας καταθέσεως της πρώτης αιτήσεως δηλαδή, η εφεύρεση θεωρείται νέα σε όλες τις χώρες της Συμβάσεως των Παρισίων επί τη δωδεκάμηνη αυτή περίοδο. Έτσι, η δυνατότητα αποκτήσεως σε χώρα της Συμβάσεως των Παρισίων διπλώματος ευρεσιτεχνίας για προϊόν περιλαμβάνει ως ουσιώδες στοιχείο το δικαίωμα να αξιωθεί η προτεραιότητα που απορρέει από αίτηση κατατεθείσα για την ίδια εφεύρεση εντός των 12 προηγουμένων μηνών σε οποιαδήποτε άλλη χώρα της Συμβάσεως των Παρισίων.

25. Όμως, η Merck ισχυρίζεται ότι, κατόπιν αιτήσεως του Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, το ισπανικό Συμβούλιο Επικρατείας έκρινε στις 18 Φεβρουαρίου 1993 ότι προτεραιότητα μπορεί να αναγνωριστεί στην Ισπανία μόνον όσον αφορά αιτήσεις κατατεθείσες σε άλλες χώρες της ΣΕΔΕ μετά τις 7 Οκτωβρίου 1992 ( 21 ). Η Merck διατείνεται ότι η έννοια της δυνατότητας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας, όπως χρησιμοποιείται στο άρθρο 47 της Πράξεως Προσχωρήσεως, πρέπει να ερμηνευθεί σύμφωνα με τη Σύμβαση των Παρισίων, και συνεπώς ως περιλαμβάνουσα τη δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας στην Ισπανία μετά τις 7 Οκτωβρίου 1992 μέσω προτεραιότητας βασιζόμενης σε αίτηση κατατεθείσα εντός των 12 προηγουμένων μηνών σε άλλη χώρα της Συμβάσεως των Παρισίων. Η Merck συμπεραίνει ότι η μη αναγνώριση από την Ισπανία των αξιώσεων προτεραιότητας σημαίνει στην ουσία ότι η Ισπανία επέτρεψε την πλήρη κατοχύρωση των φαρμακευτικών προϊόντων με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας μόνον από τις 7 Οκτωβρίου 1993.

26. Όσον αφορά την Πορτογαλία, η Merck ισχυρίζεται ότι το άρθρο 209 της Πράξεως Προσχωρήσεως θα συνεχίσει να έχει εφαρμογή επί των φαρμακευτικών προϊόντων μέχρι τις31 Δεκεμβρίου 1998, δηλαδή το τέλος του τρίτου ημερολογιακοί έτους από τότε που η Πορτογαλία εισήγαγε όντως τη δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα. Ουσιαστική δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα δεν υφίστατο στην Πορτογαλία πριν από την 1η Ιουνίου 1995, ημερομηνία κατά την οποία το συσταθέν με το πορτογαλικό νομοθετικό διάταγμα 42/92 της 31ης Μαρτίου 1992 πλαίσιο σχετικά με τα ευρωπαϊκά διπλώματα ευρεσιτεχνίας για προϊόντα συμπληρώθηκε με τη θέσπιση νέου κώδικα βιομηχανικής ιδιοκτησίας, ο οποίος επιτρέπει την απονομή πορτογαλικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα ( 22 ).

27. Η Beecham ισχυρίζεται ότι το άρθρο 47 της Πράξεως Προσχωρήσεως θα συνεχίσει να έχει εφαρμογή επί φαρμακευτικών προϊόντων ως του Augmentine μέχρι τρία έτη αφότου η Ισπανία εισαγάγει νομοθετικώς τη δυνατότητα αποκτήσεως διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για το Augmentine. Το να ερμηνευθεί το άρθρο 47 ως παρέχον προστασία μόνο μέχρι το τέλος του τρίτου έτους αφότου η Ισπανία εισήγαγε τη δυνατότητα αποκτήσεως διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για μια γενική κατηγορία προϊόντων θα κατέληγε απλώς στο να προβλεφθεί «μια αυθαίρετη περίοδος χάριτος για 3 έως 4 χρόνια» από το αποτέλεσμα της εισαγωγής φθηνών φαρμακευτικών προϊόντων που από την Ισπανία θα κατακλύσουν τα άλλα κράτη μέλη, περίοδος χάριτος η οποία δεν θα ακολουθηθεί από καμία απολύτως προστασία.

28. Επικουρικώς, αν η μεταβατική περίοδος ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αρχίζει από την ημερομηνία κατά την οποία η Ισπανία εισήγαγε τη δυνατότητα αποκτήσεως διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για τα φαρμακευτικά προϊόντα εν γένει (δηλ. από τις 7 Οκτωβρίου 1992), η Beecham θεωρεί ότι το άρθρο 47 θα πρέπει τουλάχιστον να ερμηνευθεί σύμφωνα με τον κανόνα περί υπολογισμού κατά ημερολογιακά έτη. Όμως, καταλήγει στην προτιμώμενη της ημερομηνία λήξεως (31 Δεκεμβρίου 1996), συνδυάζοντας την προσέγγιση αυτή με το βασιζόμενο στη Σύμβαση των Παρισίων επιχείρημα περί ημερομηνίας προτεραιότητας, όπως αυτό προβλήθηκε από τη Merck.

2) Primecrown

29. Η Primecrown παρατηρεί ότι η ΣΕΔΕ τέθηκε σε ισχύ στις 7 Οκτωβρίου 1977, ανεξαρτήτως σκέψεων περί υπολογισμού κατά ημερολογικά έτη, όταν, σύμφωνα με το άρθρο 169 της Συμβάσεως αυτής, κατατέθηκε επαρκής αριθμός πράξεων επικυρώσεως. Σύμφωνα με το άρθρο 167, παράγραφος 5, της ΣΕΔΕ, το όφελος από την ανάκληση μιας επιφυλάξεως κατά το άρθρο 167, παράγραφος 2, αφορά μόνον αιτήσεις απονομής διπλώματος ευρεσιτεχνίας κατατεθείσες μετά τη λήξη της ισχύος της επιφυλάξεως. Η Primecrown ισχυρίζεται ότι ήταν σαφές ειδικά από το άρθρο 3 του Πρωτοκόλλου αριθ. 8 ότι η Ισπανία θα προσχωρούσε στη ΣΕΔΕ με πράξη παράγουσα αποτελέσματα από τις 7 Οκτωβρίου 1992 και ότι, στη συνέχεια, θα απένειμε διπλώματα ευρεσιτεχνίας σχετικά με νέες αιτήσεις κατατιθέμενες από την ημερομηνία αυτή και μετά. Το άρθρο 47 της Πράξεως Προσχωρήσεως συνδέεται σαφώς με το Πρωτόκολλο αριθ. 8, στο οποίο γίνεται αναφορά της ΣΕΔΕ. Θέτοντας σε ισχύ τη ΣΕΔΕ στην Ισπανία στις 7 Οκτωβρίου 1992, η Ισπανία ενήργησε όπως ανέμενε το Πρωτόκολλο αριθ. 8 και, έτσι, η κατ' άρθρο 47 εξαίρεση των τριών ετών έπαυσε να ισχύει στις 7 Οκτωβρίου 1995.

30. Στη συνέχεια, η Primecrown αναφέρεται στο προσαρτημένο στην Πράξη Προσχωρήσεως Πρωτόκολλο αριθ. 19, το οποίο προβλέπει την προσχώρηση της Πορτογαλίας στη ΣΕΔΕ την 1η Ιανουαρίου 1992. Εφόσον δεν προβλέφθηκε για την Πορτογαλία επιφύλαξη βάσει του άρθρου 167 της ΣΕΔΕ, η δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για χημικές ή φαρμακευτικές ουσίες εισήχθη στην Πορτογαλία κατά την ημερομηνία αυτή. Η εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 209 της Πράξεως Προσχωρήσεως συνδέεται με το Πρωτόκολλο αριθ. 19, στο οποίο γίνεται αναφορά της ΣΕΔΕ. Πάλι, στενή ερμηνεία της εξαιρέσεως απαιτεί να ερμηνευθεί αυτή ως παύσασα να ισχύει τρία έτη μετά την ημερομηνία θέσεως σε ισχύ της ΣΕΔΕ, δηλαδή ως παύσασα να ισχύει την 1η Ιανουαρίου 1995.

31. Η Primecrown διατείνεται ότι οποιοσδήποτε επιθυμούσε να λάβει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικό προϊόν στην Πορτογαλία μπορούσε να το πράξει, καταθέτοντας αίτηση στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας με την οποία θα διευκρίνιζε ότι ζητεί προστασία της εφευρέσεως του στην Πορτογαλία (είτε μόνο στη χώρα αυτή είτε και σε άλλες χώρες) από την 1η Ιανουαρίου 1992 ή μετά, παρά το γεγονός ότι η Πορτογαλία δεν. επέτρεπε την κατάθεση αιτήσεων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα στο εθνικό της Γραφείο Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας μέχρι την 1η Ιουνίου 1995, όταν τέθηκε σε ισχύ ο περιεχόμενος στο νομοθετικό διάταγμα 16/95 της 24ης Ιανουαρίου 1995 Κώδικας Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας. Ούτε το άρθρο 209 της Πράξεως Προσχωρήσεως ούτε το Πρωτόκολλο αριθ. 19 απαιτούσαν από την Πορτογαλία να επιτρέπει να λαμβάνονται διπλώματα ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα μέσω οποιασδήποτε συγκεκριμένης διαδικασίας συνεπώς, η Πορτογαλία δεν ήταν υποχρεωμένη να συστήσει εθνικό γραφείο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας προκειμένου να συμμορφωθεί προς την υποχρέωση της να προσαρμόσει τη νομοθεσία της περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ώστε να την καταστήσει «συμβιβάσιμη με (...) το επίπεδο προστασίας της βιομηχανικής ιδιοκτησίας που έχει επιτευχθεί στην Κοινότητα».

32. Η Primecrown ισχυρίζεται ότι οι λέξεις «τα προϊόντα αυτά» που χρησιμοποιούνται στα άρθρα 47, παράγραφος 2 (Ισπανία), και 209, παράγραφος 2 (Πορτογαλία), της Πράξεως Προσχωρήσεως μπορούν μόνο να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι αναφέρονται εν γένει στα προϊόντα που καλύπτονται από το άρθρο 47. Αν η πρόθεση ήταν να αναφερθεί συγκεκριμένο προϊόν που καλύπτεται με συγκεκριμένο δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, τότε θα εχρησιμοποιείτο ενικός έτσι ώστε να υπάρξει συμφωνία με τις αναφορές, μεταξύ άλλων, σε «προϊόν» στο άρθρο 47, παράγραφος 1. Ουσιαστικότερα, η Primecrown ισχυρίζεται ότι ο λόγος που δεν μπορούσαν να ληφθούν στην Ισπανία διπλώματα ευρεσιτεχνίας για μερικά φαρμακευτικά προϊόντα από τις 7 Οκτωβρίου 1992 δεν ήταν πλέον ο αποκλεισμός εν γένει των φαρμακευτικών προϊόντων από το πεδίο εφαρμογής της εθνικής νομοθεσίας περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, αλλά η ατομική πράξη του εφευρέτη να δημοσιοποιήσει την εφεύρεση του πριν από την ημερομηνία κατά την οποία θα μπορούσε να καταθέσει πρώτος στην Ισπανία αίτηση απονομής διπλώματος ευρεσιτεχνίας για προϊόν. Τίποτε στο προσαρτημένο στην Πράξη Προσχωρήσεως Πρωτόκολλο αριθ. 8 δεν απαιτεί από την Ισπανία να κατοχυρώσει με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για προϊόν εφευρέσεις που δημοσιοποιήθηκαν πριν από τις 7 Οκτωβρίου 1992. Αντιθέτως, το Πρωτόκολλο αριθ. 8 αναφέρει ρητώς το άρθρο 167 της ΣΕΔΕ, το οποίο περιέχει τις δικές του μεταβατικές διατάξεις (στην παράγραφο 5), βάσει των οποίων μπορούν να απονεμηθούν διπλώματα για τα οποία κατατέθηκαν αιτήσεις μετά τη λήξη της επιφυλάξεως της Ισπανίας, αλλά όχι και διπλώματα για τα οποία κατατέθηκαν αιτήσεις πριν από την ημερομηνία αυτή.

33. Η Primecrown διατείνεται ότι το να ερμηνευθεί η περίοδος των τριών ετών με βάση τον υπολογισμό κατά ημερολογιακά έτη σημαίνει ότι τα κράτη μέλη, όταν διαπραγματεύονταν τους όρους της Πράξεως Προσχωρήσεως, σκόπευαν να μπορεί να ποικίλλει μέχρι και κατά 33% η διάρκεια της κατ' άρθρο 47, παράγραφος 2, περιόδου, εφόσον θα εξαρτόταν αυθαιρέτως από το χρονικό σημείο του έτους κατά το οποίο θα εισαγόταν η δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα. Ο σκοπός της εξαιρέσεως συνίσταται στο να καταστεί δυνατή η προσαρμογή των συνθηκών της αγοράς πριν από την κατάργηση του περιορισμοί των παραλλήλων εισαγωγών. Η Primecrown ισχυρίζεται ότι είναι αδιανόητο ότι οι προβλέψαντες την εξαίρεση πίστευαν ότι, αν η Ισπανία εισήγε τη δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα κοντά στην αρχή ενός ημερολογιακού έτους, οι συνθήκες της αγοράς θα χρειαζόντουσαν μεγαλύτερο χρόνο να προσαρμοστούν απ' ό,τι αν η Ισπανία εισήγε τη δυνατότητα αυτή κοντά στο τέλος του ημερολογιακού έτους. Ο λόγος που στις κοινοτικές Συνθήκες προβλέπονται γενικώς περίοδοι που λήγουν στο τέλος ημερολογιακών ετών είναι ιστορικός- η Συνθήκη ΕΟΚ τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1958 και οι μεταγενέστερες προσχωρήσεις έλαβαν πάντοτε χώρα την 1η Ιανουαρίου. Η υποχρεωτική ημερομηνία εισαγωγής στην Ισπανία της δυνατότητας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα δεν συνδέεται με τις κοινοτικές Συνθήκες, αλλά με περίοδο ετών υπολογιζόμενη από της θέσεως σε ισχύ της ΣΕΔΕ, η οποία δεν είναι κοινοτική Συνθήκη. Η ημερομηνία 7 Οκτωβρίου 1992 κατονομάζεται ρητώς στην Πράξη Προσχωρήσεως.

34. Η Primecrown ισχυρίζεται επίσης ότι η χρησιμοποίηση της μεθόδου υπολογισμού κατά ημερολογιακά έτη είναι αντίθετη προς τον «συνήθη και καθολικό “επετειακό” κανόνα» που εφαρμόζεται γενικώς στα κράτη μέλη για τον υπολογισμό του χρόνου ( 23 ). Στο Ηνωμένο Βασίλειο, ισχυρίζεται η Primecrown, ο συνήθης κανόνας είναι ο κανόνας της αντίστοιχης ημερομηνίας ( 24 ), ενώ το άρθρο 5, παράγραφος 1, του ισπανικού Αστικού Κώδικα δείχνει ότι και το ισπανικό δίκαιο αναγνωρίζει τον υπολογισμό του χρόνου κατά «σπαστά» έτη και δεν ορίζει ότι οι προθεσμίες τρέχουν από την αρχή του επομένου ημερολογιακού έτους. Περαιτέρω, η Primecrown ισχυρίζεται ότι, όταν η κοινοτική νομοθεσία θέλει μια προθεσμία να λήξει στο τέλος ενός ημερολογιακού έτους, χρησιμοποιείται σαφής και μη διφορούμενη γλώσσα ( 25 ).

35. Η Primecrown αναφέρει ότι το άρθρο 47, παράγραφος 2, της Πράξεως Προσχωρήσεως απλώς απαιτεί από την Ισπανία να εισαγάγει τη δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα και δεν επιβάλλει την υποχρέωση εφαρμογής συστήματος προτεραιότητας βάσει της Συμβάσεως των Παρισίων. Περαιτέρω, ακόμη και υπό τη Σύμβαση των Παρισίων, η προτεραιότητα εξαρτάται από την πρώτη, στην οικεία χώρα, αίτηση, η οποία αναγνωρίζεται ως αίτηση απονομής διπλώματος ευρεσιτεχνίας συμφωνά με τη νομοθεσία της χώρας στην οποία αξιώνεται προτεραιότητα βάσει της Συμβάσεως. Εφόσον τέτοιες αιτήσεις που κατατέθηκαν εκτός της Ισπανίας πριν από τις 7 Οκτωβρίου 1992 δεν θα μπορούσαν να είναι βάσιμες κατά το ισπανικό δίκαιο, έπεται ότι δεν μπορεί να προκύψει εντεύθεν αξίωση προτεραιότητας.

3) Λοιπές παρατηρήσεις

36. Η Ισπανική Κυβέρνηση, η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Ιταλική και η Δανική Κυβέρνηση ισχυρίζονται ότι η ημερομηνία λήξεως της μεταβατικής περιόδου πρέπει να είναι η 31η Δεκεμβρίου 1995 για την Ισπανία και την Πορτογαλία. Παρ' όλον ότι διατυπώθηκε διαφορετικά, το επιχείρημα τους είναι στην ουσία ότι η έκφραση «το τέλος του τρίτου έτους» στα άρθρα 47 και 209 της Πράξεως Προσχωρήσεως αναφέρεται στις 31 Δεκεμβρίου του τρίτου ημερολογιακού έτους αφότου κατέστη δυνατή η απαιτούμενη προστασία της ευρεσιτεχνίας και ότι η αναφορά «μέχρι το τέλος» είναι από γλωσσικής απόψεως ακατάλληλη να αποδώσει την «επέτειο» γεγονότος δυναμένου να λάβει χώρα κατά τη διάρκεια ενός ημερολογιακού έτους. Το Ηνωμένο Βασίλειο προβάλλει ότι η εξέταση των ημερομηνιών που καθορίζουν όλες οι άλλες μεταβατικές διατάξεις της Πράξεως Προσχωρήσεως δείχνει ότι υπήρξε βούληση να λήξουν και αυτές οι μεταβατικές περίοδοι στο τέλος ενός ημερολογιακού έτους.

37. Η Ελληνική Κυβέρνηση θεωρεί ότι η μεταβατική περίοδος λήγει άπαξ παρέλθουν τρία έτη αφότου εισαχθεί η δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για. φαρμακευτικά προϊόντα. Η Σουηδική, η Γαλλική και η Βελγική Κυβέρνηση δεν εξέφρασαν άποψη επί του ζητήματος αυτού.

38. Η Επιτροπή δήλωσε κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση ότι η ερμηνεία περί υπολογισμού κατά σπαστά έτη είναι η πλέον προσιδιάζουσα σε κείμενα με τα οποία εισάγονται εξαιρέσεις- αν εσκοπείτο η καθιέρωση υπολογισμού κατά ημερολογιακά έτη, τα κείμενα θα περιείχαν ρητώς μια τέτοια ένδειξη. Περαιτέρω, εφόσον, κατά την άποψη της, οι ακριβείς ημερομηνίες που θα εισήγετο στην Ισπανία και την Πορτογαλία η δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα ήταν άγνωστες κατά τον χρόνο διαπραγματεύσεως των όρων της Πράξεως Προσχωρήσεως, ήταν λογικότερο να γίνει δεκτή η προσέγγιση κατά σπαστά έτη. Τούτο αποτελούσε υπόθεση εργασίας για πλείστους όσους ανθρώπους που απασχολούνταν στον τομέα αυτόν πριν από τον Οκτώβριο του 1995 και ασφαλώς ήταν η άποψη που διατύπωναν δημοσίως αξιωματούχοι της Επιτροπής και που στήριζε τις αιτήσεις που υπέβαλαν διάφορα κράτη μέλη βάσει του άρθρου 379 της Πράξεως Προσχωρήσεως. Τέλος, η Επιτροπή ισχυρίστηκε ότι το Δικαστήριο θα πρέπει επίσης να λάβει υπόψη τη σαφέστατη άποψη του εθνικού δικαστηρίου υπέρ της προσεγγίσεως αυτής.

Β — Το τρίτο ερώτημα

1) Merck

α) Πρώτη σειρά επιχειρημάτων

39. Ο κύριος ισχυρισμός της Merck είναι ότι πρέπει να επανεξεταστεί ο κανόνας που υιοθέτησε το Δικαστήριο με την απόφαση Merck, έτσι ώστε να θεωρείται ότι ο κάτοχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας ανάλωσε το δικαίωμα του ευρεσιτεχνίας για ένα προϊόν μόνον όταν είχε την ευκαιρία να διαθέσει το προϊόν για πρώτη φορά στο εμπόριο εντός της Κοινότητας με την προστασία της ευρεσιτεχνίας και με τη συνακόλουθη εγγύηση της ελλείψεως ανταγωνισμοί! από μη εγκεκριμένα αντίγραφα. Προβάλλει έξι κύρια επιχειρήματα προς στήριξη του ισχυρισμού αυτού.

40. Πρώτον, όταν εκδόθηκε η απόφαση Merck, η δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα στην Ευρώπη ήταν μάλλον η εξαίρεση και όχι ο κανόνας, ενώ τώρα αναγνωρίζεται από πλείστα όσα βιομηχανοποιημένα έθνη. Τα φαρμακευτικά προϊόντα μπορούν τώρα να προστατευθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σε όλες τις χώρες του ΕΟΧ (Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου) εκτός της Ισλανδίας ( 26 ).

41. Η Επιτροπή έχει δώσει έμφαση, τα τελευταία χρόνια, στη σημασία των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στον φαρμακευτικό τομέα. Η Merck επισύρει την προσοχή στον κανονισμό ΣΠΠ ( 27 ) και, ειδικά, στην πρώτη έως τέταρτη αιτιολογική του σκέψη καθώς και στα σημεία 1 και 5 της προηγηθείσας αιτιολογικής εκθέσεως της Επιτροπής ( 28 ).

42. Επί πλέον, οι αρνητικές επιπτώσεις της συνεχιζόμενης εφαρμογής του κανόνα της αποφάσεως Merck θα μεγεθυνθούν μετά τη θέση σε ισχύ συμφωνιών συνδέσεως με τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, ως αποτέλεσμα της μόνιμης αδυναμίας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας — λόγω του ότι δεν θα πρόκειται περί νέων εφευρέσεων — για τα φαρμακευτικά προϊόντα που διατέθηκαν για πρώτη φορά στο εμπόριο στις χώρες αυτές πριν εισαχθεί εκεί κατά τις αρχές της δεκαετίας του '90η δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα. Η Merck ισχυρίζεται ότι, όταν οι χώρες αυτές προσχωρήσουν στην ΕΚ, ο κανόνας της αποφάσεως Merck θα έχει εφαρμογή εφ' όλων των φαρμακευτικών προϊόντων που κατάγονται από ή έχουν διατεθεί στο εμπόριο στις χώρες αυτές (όπου οι τιμές είναι κατά μέσον όρο έως και 33% κατώτερες από τις τιμές στην ΕΚ).

43. Δεύτερον, η απόφαση Merck περιορίζει σημαντικά την αξία των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας που απονέμονται εντός της ΕΚ. Η Merck διατείνεται ότι η παρουσία μη εγκεκριμένων αντιγράφων στην ισπανική και την πορτογαλική αγορά έδωσαν στις αρχές τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν εθνικούς κανονισμούς περί διατιμήσεως για να καθορίσουν τις τιμές σε επίπεδο χαμηλότερο από το μέσο επίπεδο των τιμών στην ΕΚ. Τέτοια αντίγραφα μπορούν να τεθούν σε κυκλοφορία πριν, συγχρόνως ή, εν πάση περιπτώσει, εντός 12 μηνών από την κυκλοφορία του πρωτοτύπου. Κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, η Merck ισχυρίστηκε ότι ο σύνδεσμος μεταξύ αδυναμίας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας και επυτέδου τιμών φαίνεται καθαρά από το αποτέλεσμα της εμφανίσεως προϊόντων κοινόχρηστης ονομασίας άπαξ λήξει η ισχύς των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας στα κράτη μέλη όπου αναγνωρίζεται η προστασία της ευρεσιτεχνίας. Απότομη πτώση τιμών σημειώνεται τόσο τις παραμονές όσο και την επαύριον της λήξεως της περιόδου προστασίας της ευρεσιτεχνίας. Περαιτέρω, η Merck (υποστηριζόμενη πλήρως από την Beecham) ισχυρίστηκε κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση ότι η ύπαρξη ή έλλειψη προστασίας της ευρεσιτεχνίας επηρεάζει τη διαπραγματευτική θέση των φαρμακευτικών εταιριών όταν διαπραγματεύονται με τις εθνικές αρχές αν έχει κυκλοφορήσει ή πρόκειται να κυκλοφορήσει εναλλακτικό προϊόν κοινόχρηστης ονομασίας, σκληραίνει έναντι του κατόχου διπλώματος ευρεσιτεχνίας η θέση των αρχών κατά τη διαπραγμάτευση της τιμής. Η Merck ισχυρίστηκε επίσης ότι τα συστήματα ελέγχου τιμών που ίσχυαν εν προκειμένω στην Ισπανία και την Πορτογαλία είναι στην ουσία αυστηρότερα από το σύστημα που ίσχυε στην Ιταλία όταν εκδόθηκε η απόφαση Merck ( 29 ).

44. Η Merck ισχυρίζεται ότι, κατά κανόνα, οι παράλληλες εισαγωγές εκ της Ισπανίας και της Πορτογαλίας ωφελούν περισσότερο τους παράλληλους εισαγωγείς και λιγότερο τους ασθενείς ή τις εθνικές υγειονομικές αρχές στα εισάγοντα κράτη μέλη, ενώ εκθέτουν σε μεγάλες ζημίες τους κατόχους διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα, περιορίζοντας την αξία και έτσι μειώνοντας ουσιαστικώς τη ζωή της ευρεσιτεχνίας για τα περί ων πρόκειται προϊόντα ( 30 ). Ισχυρίζεται ότι, ελλείψει κοινών κοινοτικών κανόνων περί διαθέσεως στο εμπόριο των προϊόντων για τα οποία υφίσταται δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας, τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία εντός της Κοινότητας που έχουν σχεδιαστεί για να ενισχυθεί η έρευνα για φαρμακευτικά προϊόντα πρέπει να γίνουν δεκτά ως αναγκαία για την ικανοποίηση μιας επιτακτικής ανάγκης, όπως καθορίστηκε με την απόφαση «Cassis de Dijon» ( 31 ).

45. Με το τρίτο και τέταρτο επιχείρημα της, η Merck ισχυρίζεται ότι δεν μπορεί να υπάρξει ανάλωση δικαιωμάτων ευρεσιτεχνίας όταν δεν υφίστανται τέτοια δικαιώματα. Με την απόφαση Merck το Δικαστήριο έκρινε ότι το ειδικό αντικείμενο του δικαιώματος ευρεσιτεχνίας δεν εγγυάται ότι ο κάτοχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας θα λαμβάνει πάντοτε ανταμοιβή για τη δημιουργική του προσπάθεια, ο δε γενικός εισαγγελέας G. Reischl τόνισε ότι το αντικείμενο αυτό απλώς παρέχει στον κάτοχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας μια ευκαιρία να ανταμειφθεί για τη δημιουργική του προσπάθεια. Από την άλλη πλευρά, η Merck ισχυρίζεται ότι η εύλογη ανταμοιβή για τη δημιουργική προσπάθεια του κατόχου διπλώματος ευρεσιτεχνίας είναι βασική για τη φαρμακοβιομηχανία, δεδομένου ότι το μέσο κόστος της έρευνας και αναπτύξεως νέου φαρμακευτικού προϊόντος εκτιμάται τώρα σε 200 εκατομμύρια ECU. Η επιβίωση των φαρμακευτικών εταιριών εξαρτάται από την αποδοτικότητα μικρού αριθμού πετυχημένων προϊόντων και από την τακτική ανανέωση του χαρτοφυλακίου διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας για νέα φαρμακευτικά προϊόντα. Κατά μέσον όρο, επί 10000 ουσιών που παρασκευάζονται από τη φαρμακοβιομηχανία μόνο μία ή δύο θα γίνουν φάρμακα δυνάμενα να διατεθούν στο εμπόριο. Οι τεράστιοι κίνδυνοι που κυοφορούνται καθιστούν ιδιαιτέρως ευάλωτες τις επί μέρους εταιρίες, πολλώ δε μάλλον καθότι το 90% του κόστους έρευνας χρηματοδοτείται από την ίδια τη βιομηχανία. Η απόδοση των επενδύσεων για έρευνα εξαρτάται από πολλούς παράγοντες της αγοράς, περιλαμβανομένων του εμπορικού δυναμικού του προστατευομένου με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προϊόντος και της έγκαιρης παρουσίας υποκατάστατων προϊόντων. Τα υποκατάστατα προϊόντα περιλαμβάνουν τα προϊόντα fast follower, τα οποία είναι από θεραπευτικής απόψεως παρόμοια με το αρχικό προϊόν, αλλά έχουν επαρκώς διαφοροποιηθεί ώστε να αποφευχθεί η παραβίαση του διπλώματος ευρεσιτεχνίας.

46. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Merck ισχυρίζεται ότι πρέπει να θεωρείται ότι το δικαίωμα ευρεσιτεχνίας αναλίσκεται μόνον όταν ο κάτοχος του διπλώματος ευρεσιτεχνίας συγκατατίθεται για τη χρήση του ουσιώδους και παγίου χαρακτηριστικού της ευρεσιτεχνίας, δηλαδή του δικαιώματος διαθέσεως για πρώτη φορά στο εμπόριο του προστατευομένου με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προϊόντος με την εξασφάλιση ότι κατά τη διάρκεια της ισχύος του διπλώματος δεν θα διατεθούν στο εμπόριο μη εγκεκριμένα αντίγραφα. Έτσι, η οικονομική αξία του προϊόντος προστατεύεται έναντι του ανταγωνισμού των μη εγκεκριμένων φθηνότερων αντιγράφων ( 32 ). Το γεγονός ότι απλώς και μόνον εισπράχθηκε χρηματική ανταμοιβή δεν πρέπει να θεωρείται ότι ανάλωσε το δικαίωμα ευρεσιτεχνίας όταν το εμπορικό δυναμικό του προϊόντος περιοριζόταν από την έλλειψη της δυνατότητας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Η Merck επικαλείται την απόφαση Pharmon ( 33 ), με την οποία κρίθηκε, στο πλαίσιο μιας υποχρεωτικής αδείας εκμεταλλεύσεως, ότι η είσπραξη δικαιωμάτων από τον κάτοχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας δεν ανάλωσε το δικαίωμα ευρεσιτεχνίας, δεδομένου ότι τα δικαιώματα δεν εισπράχθηκαν σε αντάλλαγμα της εκούσιας ασκήσεως του εξασφαλιζομένου δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας. Η Merck παραθέτει την άποψη του γενικού εισαγγελέα J.-P. Warner που διατύπωσε με τις προτάσεις του στην υπόθεση Musik-Vertrieb membran και K-tel International ( 34 ) ότι «Δεν μπορεί να υπάρξει ανάλωση δικαιωμάτων εκεί όπου δεν υπάρχουν δικαιώματα.»

47. Πέμπτον, η Merck ισχυρίζεται ότι με τις αποφάσεις Warner Brothers και Metronome Video (δικαιώματα του δημιουργού) ( 35 ) και ΙΗΤ Internationale Heiztechnik και Danziger (σήματα) ( 36 ) το Δικαστήριο δέχθηκε ότι, ελλείψει παραλλλήλων επιπέδων προστασίας στο εξάγον και στο εισάγον κράτος μέλος, το κοινοτικό δίκαιο δεν πρέπει να εξάγει τη νομοθετική πολιτική του πρώτου στο δεύτερο. Η Merck ισχυρίζεται ότι η συλλογιστική αυτή ισχύει κατά μείζονα λόγο για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας.

48. Τέλος, η Merck ισχυρίζεται ότι, σε αντίθεση με αυτό που φανερά υπέθεσε ο γενικός εισαγγελέας G. Reischl με τις προτάσεις του στην υπόθεση Merck, οι προσωρινές ομοιότητες των τιμών των φαρμακευτικών προϊόντων για τα οποία υφίσταται δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας με τις τιμές των φαρμακευτικών προϊόντων για τα οποία δεν υφίσταται η δυνατότητα αυτή δεν καθιστούν τα εν λόγω προϊόντα συγκρίσιμα. Έτσι, ο κανόνας της αποφάσεως Merck δεν είναι αναγκαίος για να αποφευχθούν διακρίσεις μεταξύ του παραλλήλου εμπορίου των προϊόντων για τα οποία υφίσταται δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας και του παραλλήλου εμπορίου εκείνων για τα οποία δεν υφίσταται η δυνατότητα αυτή όπου αναγνωρίζονται τα δικαιώματα του κατόχου διπλώματος ευρεσιτεχνίας, αντλείται όφελος από την εξασφάλιση ότι κατά τη διάρκεια της ισχύος του διπλώματος δεν θα διατεθούν στο εμπόριο μη εγκεκριμένα αντίγραφα, πράγμα που δεν συμβαίνει όταν δεν παρέχεται η προστασία αυτή.

β) Δεύτερη σειρά επιχειρημάτων

49. Επικουρικώς, η Merck προβάλλει ότι εν προκειμένω δεν υφίσταται η συγκατάθεση που απαιτείται για την εφαρμογή του κανόνα της αποφάσεως Merck. Οι τέσσερις προϋποθέσεις που συνοδεύουν το τρίτο ερώτημα του εθνικού δικαστηρίου συνδέονται στενώς με το ζήτημα αυτό.

50. Πρώτον, οι φαρμακευτικές εταιρίες — σε αντίθεση με τους παραγωγούς άλλων καταναλωτικών προϊόντων και υπηρεσιών — δεν είναι ελεύθερες να αποφασίσουν αν θα θέσουν ή όχι νέα προϊόντα στην κυκλοφορία σε μια αγορά ή να διακόψουν τον υφιστάμενο εφοδιασμό, δεδομένου ότι σκέψεις ηθικής τάξεως τις υποχρεώνουν να παρέχουν φαρμακευτικά προϊόντα εκεί όπου αυτά χρειάζονται, ακόμη και εκεί όπου δεν αναγνωρίζεται η δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας ( 37 ).

51. Η Merck ισχυρίζεται ότι, από ηθικής απόψεως, της είναι τώρα αδύνατον για διάφορους λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας να αποσύρει τα σχετικά προϊόντα από την ισπανική και την πορτογαλική αγορά και ότι η υποχρέωση της δεν περιορίζεται από την παρουσία αντιγράφων. Η απόσυρση των προϊόντων της, ισχυρίζεται, θα οδηγούσε σε ενδεχόμενη διακοπή της προμήθειας των αντιγράφων αυτών: ως παρασκευάστρια πρωτοτύπου προϊόντος, είναι η μόνη εταιρία που διαθέτει πλήρη πληροφόρηση επί των αποτελεσμάτων κλινικών δοκιμών. Λόγω των ειδικών γνώσεων και των πόρων της, θεωρείται ότι έχει την ηθική υποχρέωση να εξασφαλίζει συνεχή «φαρμακοεπαγρύπνηση» (δηλ. την παρακολούθηση απροβλέπτων συνεπειών επί των ασθενών), ειδικά με τη διατήρηση μονίμου επιστημονικού προσωπικού για να συμβουλεύει τους ιατρούς που προβαίνουν στη συνταγογράφηση των προϊόντων της. Αντιθέτως, οι αντιγράφοντες τα φάρμακα της είναι, κατά κανόνα, εταιρίες που επενδύουν μόνο για τις αναγκαίες διευκολύνσεις εισαγωγής ή παρασκευής και διανομής και, επομένως, οι ιατροί που αντιμετωπίζουν απρόσμενα κλινικά προβλήματα με αντίγραφο προϊόντος της Merck θα αναζητούν τη Merck για συμβουλές.

52. Δεύτερον, η Merck ισχυρίζεται ότι, για εμπορικούς λόγους, δεν είναι ελεύθερη να διακόψει τον εφοδιασμό. Η απόσυρση θα απαιτούσε από τους ασθενείς των οποίων η θεραπεία γίνεται τώρα με φάρμακα συνταγογραφημένα από τους ιατρούς τους να τα αλλάξουν ξαφνικά με άλλα προϊόντα που ενδέχεται να θεωρούνται λιγότερο κατάλληλα γι' αυτούς. Mlo τέτοια απόσυρση θα αμαύρωνε ανεπανόρθωτα τη φήμη της Merck ως εταιρίας στην υπηρεσία της δημόσιας υγείας και θα έβλαπτε το καλό της όνομα στην ισπανική και πορτογαλική ιατρική κοινότητα.

53. Η Merck ισχυρίζεται επίσης ότι κωλύεται να διακόψει τον υφιστάμενο εφοδιασμό από υποχρεώσεις επιβαλλόμενες τόσο από το εθνικό δίκαιο όσο και από το δίκαιο ανταγωνισμού της ΕΚ. Κατά τη Merck, διακοπή του υφισταμένου εφοδιασμού της ισπανικής και της πορτογαλικής αγοράς θα συνιστούσε πιθανότατα παράβαση, αντιστοίχως, του ισπανικού νόμου 25/1990 περί φαρμάκων ή του πορτογαλικού νομοθετικού διατάγματο 135/95. Επί πλέον, το άρθρο 85 της Συνθήκης κωλύει τη Merck να διακόψει τις υφιστάμενες προμήθειες σε Ισπανούς και Πορτογάλους αγοραστές. Η Merck διατείνεται ότι η Επιτροπή, με άποψη που επιβεβαιώθηκε από το Δικαστήριο, έχει χαρακτηρίσει ως συμφωνίες ή εναρμονισμένες πρακτικές υπό την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, σαφώς μονομερείς πράξεις, όπως τις εντολές κατασκευαστή προς τους διανομείς του να μην εξάγουν σε άλλα κράτη μέλη της ΕΚ στο πλαίσιο υφισταμένης συμβατικής σχέσεως.

2) Beecham

54. Η Beecham ισχυρίζεται ότι σκοπός της προστασίας της ευρεσιτεχνίας είναι να προβλεφθούν κίνητρα για καινοτομίες στον εφευρέτη πρέπει να παρέχεται η ευκαιρία να ανταμειφθεί για τη δημιουργική του προσπάθεια μέσω αποκλειστικών δικαιωμάτων προσβάσεως στην αγορά. Επικαλείται την απόφαση του Δικαστηρίου Centrafarm ( 38 ) ως τη βάση της θεωρίας περί αναλώσεως στο πλαίσιο των παραλλήλων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Η Beecham ισχυρίζεται ότι το Δικαστήριο, κρίνοντας με την απόφαση Merck ότι το δικαίωμα του κατόχου διπλώματος ευρεσιτεχνίας μπορεί να αναλωθεί στην περίπτωση που αυτός συγκατατεθεί να διατεθεί το προϊόν στο εμπόριο σε χώρα όπου δεν τυγχάνει προστασίας της ευρεσιτεχνίας του, διηύρυνε εσφαλμένως τη θεωρία περί αναλώσεως. Η Beecham επικρίνει την απόφαση Merck, δεδομένου ότι η συλλογιστική της είναι εσφαλμένη και δεν μπορεί να συμβιβαστεί με την κατοπινή εξέλιξη ούτε της νομολογίας του Δικαστηρίου ούτε της νομοθεσίας της Κοινότητας.

55. Κατά την Beecham, η απόφαση Merck δεν μπορεί να συμβιβαστεί με την απόφαση Warner Brothers και Metronome Video. Αναφέρει επίσης την απόφαση Pharmon και ιδίως το ότι το Δικαστήριο δεν δέχθηκε την άποψη του γενικού εισαγγελέα G. F. Mancim ότι ο κάτοχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας, όταν εκτίθεται εκουσίως στον κίνδυνο να στερηθεί του αποκλειστικού του δικαιώματος μέσω χορηγήσεως υποχρεωτικής αδείας εκμεταλλεύσεως, οφείλει να δέχεται τις συνέπειες της επιλογής του.

56. Η Beecham ισχυρίζεται ότι η απόφαση Merck είναι εσφαλμένη από την αφετηρία της συλλογιστικής της, δεδομένου ότι υπονομεύει τη δυνατότητα του κατόχου διπλώματος ευρεσιτεχνίας να ανταμειφθεί για τη δημιουργική του προσπάθεια. Ειδικότερα, το Δικαστήριο δεν αξιολόγησε τα αποτελέσματα των εισαγωγών εκ χωρών όπου δεν υφίσταται προστασία της ευρεσιτεχνίας με γνώμονα τη δυνατότητα του κατόχου διπλώματος ευρεσιτεχνίας να διατηρεί τις τιμές σε επίπεδο ικανό να εγγυηθεί την ανταμοιβή του σε χώρες όπου αναγνωρίζεται η δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας ( 39 ). Επί πλέον, διατείνεται ότι ο γενικός εισαγγελέας G. Reischl εσφαλμένως συμβούλευσε το Δικαστήριο ότι δεν υφίσταται αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ δυνατότητας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας και επιπέδου τιμών: η Beecham ισχυρίζεται ότι, αν ο γενικός εισαγγελέας είχε προβεί σε γενική σύγκριση τιμών μεταξύ προστατευομένων και μη προστατευομένων με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προϊόντων εντός εκάστου κράτους μέλους και όχι μεταξύ διαφορετικών κρατών μελών, θα είχε καταλήξει στο ότι η τιμή των μη προστατευομένων προϊόντων, τα οποία υπόκεινται στον ανταγωνισμό των αντιγράφων κοινόχρηστης ονομασίας, διαφέρει από την τιμή των προστατευομένων προϊόντων, τα οποία δεν υπόκεινται στον ανταγωνισμό αυτόν.

57. Η Beecham ισχυρίζεται επικαλούμενη την απόφαση Warner Brothers και Metronome Video ότι, ελλείψει κοινοτικών μέτρων εναρμονίσεως, στα κράτη μέλη απόκειται να προβούν στις αναγκαίες νομοθετικές επιλογές σχετικά με την προστασία των προϊόντων με διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Ισχυρίζεται επίσης ότι η απόφαση Merck είναι ασυμβίβαστη με τους νέους στόχους της Συνθήκης ΕΚ όσον αφορά τόσο την έρευνα και ανάπτυξη όσο και την προστασία της υγείας ( 40 ), και ειδικότερα με τις δύσκολες συνθήκες που αντιμετωπίζει τώρα η φαρμακοβιομηχανία ( 41 ).

58. Η Beecham, όπως και η Merck, ισχυρίζεται επικουρικώς ότι οι περιστάσεις στην παρούσα υπόθεση μπορούν να διακριθούν από αυτές στην υπόθεση Merck για νομικούς και ηθικούς λόγους, δεν είναι ελεύθερη να «συγκατατεθεί» ή να ανακαλέσει τη «συγκατάθεση» για τη διάθεση του Augmentine στο εμπόριο εντός της Ισπανίας. Η ηθική υποχρέωση δεν είναι εντελώς υποκειμενική έννοια- μπορεί να ανακύψει από τη δυναμένη αντικειμενικώς να εξακριβωθεί ζήτηση εκ μέρους των καταναλωτών. Περαιτέρω, ο προμηθευτής φαρμακευτικών προϊόντων δεν πρέπει να αποθαρρύνεται να ικανοποιεί τη ζήτηση σε συγκεκριμένο κράτος μέλος με τον φόβο ότι τέτοιες προμήθειες μπορούν να καταλήξουν σε παράλληλες εισαγωγές θέτουσες σε κίνδυνο την αποδοτικότητα των προμηθειών του σε άλλες αγορές. Αν έπρεπε να αποδείξει ενώπιον εθνικών δικαστηρίων την ύπαρξη ηθικής υποχρεώσεως, δεν θα περιοριζόταν να αντλήσει συμπεράσματα βασισμένα στις θεραπευτικές ιδιότητες του προϊόντος, αλλά θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιήσει στοιχεία άμεσης αποδείξεως, όπως καταθέσεις ιατρών ή φαρμακοποιών του κράτους μέλους εξαγωγής.

59. Η Beecham ισχυρίζεται ότι η απόσυρση από την ισπανική αγορά, μέσω αρνήσεως εφοδιασμού των υπαρχόντων αγοραστών και μέσω εντολής προς τους αγοραστές της σε άλλες χώρες να μην εφοδιάζουν την Ισπανία, θα απαγορευόταν όχι μόνον από το άρθρο 85, παράγραφος 1, αλλά και από το άρθρο 86 της Συνθήκης. Παρ' όλον ότι οποιαδήποτε ενδεχόμενη παράβαση του άρθρου 86 θα εξαρτόταν από το αν οι θιγόμενοι μπορούν να αποδείξουν ότι κατέχει δεσπόζουσα θέση στη σχετική αγορά στην Ισπανία ή σε κάποιο άλλο μέρος της Κοινότητας, η Beecham ισχυρίζεται ότι η ενδεχόμενη ευδοκίμηση μιας τέτοιας αγωγής θα άφηνε ανοικτό το να διαταχθεί από ισπανικό δικαστήριο είτε η καταβολή αποζημιώσεως είτε η συνέχιση του εφοδιασμού.

60. Κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, η Beecham επέμεινε ότι ούτε η επιταγή ασφαλείας δικαίου ούτε η εδραίωση της αποφάσεως Merck με την Πράξη Προσχωρήσεως κωλύουν το Δικαστήριο να επανεξετάσει την προηγούμενη απόφαση του και ότι η κατοπινή εξέλιξη της νομολογίας του Δικαστηρίου έχει αφήσει αμφιβολίες ως προς την ορθότητα της αποφάσεως αυτής. Απλώς και μόνο το γεγονός ότι οι όροι της Πράξεως Προσχωρήσεως κατέστησαν αντικείμενο διαπραγματεύσεως υπό το πρίσμα της αποφάσεως Merck δεν μπορεί να περιορίσει την ελευθερία του Δικαστηρίου να επανεκτιμήσει την ορθότητα της αποφάσεως αυτής, ειδικότερα δε εφόσον τα αποτελέσματα της αποφάσεως Merck, αν το Δικαστήριο εμμείνει σ' αυτήν, θα συνεχίσουν να ισχύουν για τα προστατευόμενα με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προϊόντα που διατέθηκαν στο εμπόριο στην Ισπανία εντός δέκα περίπου ετών πριν από την εισαγωγή της δυνατότητας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Από την άλλη πλευρά, η ανατροπή της αποφάσεως Merck δεν θα επηρεάσει το παράλληλο εμπόριο νεοτέρων προϊόντων τιθεμένων για πρώτη φορά στο εμπόριο στην Ισπανία μετά την εισαγωγή από το κράτος αυτό της προστασίας της ευρεσιτεχνίας. Η Beecham δέχθηκε ότι το Δικαστήριο θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο περιορισμού των διαχρονικών αποτελεσμάτων της αποφάσεως του.

3) Primecrown

61. Η Primecrown ισχυρίζεται ότι η αρχή που διατυπώθηκε με την απόφαση Merck ότι η ανάλωση βασίζεται στη συγκατάθεση για τη διάθεση του προϊόντος στο εμπόριο εξακολουθεί να είναι ορθή. Όταν εκδόθηκε η απόφαση αυτή, το Δικαστήριο είχε επίγνωση ότι η σχετική νομολογία θα είχε εφαρμογή επί των εισαγωγών εκ της Ισπανίας και της Πορτογαλίας ως δυνητικών νέων μελών της Κοινότητας ( 42 ). Η αρχή θεωρήθηκε ορθή κατά τις διαπραγματεύσεις σχετικά με τους όρους της προσχωρήσεως της Ισπανίας και της Πορτογαλίας και, επομένως, θεσπίστηκε ανεπιφύλακτα σειρά διατάξεων σχεδιασμένων τόσο για να ενισχύσουν το ισπανικό και το πορτογαλικό σύστημα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας όσο και να επιτρέψουν την προσαρμογή της φαρμακοβιομηχανίας των υπαρχόντων κρατών μελών πριν οι κανόνες περί ελεύθερης κυκλοφορίας τεθούν πλήρως σε εφαρμογή στην Ισπανία και την Πορτογαλία. Εφόσον η Πράξη Προσχωρήσεως αποτελεί πράξη ισοδύναμης τυπικής ισχύος με τις ιδρυτικές Συνθήκες, η Primecrown ισχυρίζεται ότι υπήρξε σαφής βούληση των διαπραγματευόμενων ώστε μόνον οι εκτιθέμενες στην Πράξη Προσχωρήσεως και τα προσαρτημένα σ' αυτήν Πρωτόκολλα συγκεκριμένες και περιορισμένες εξαιρέσεις από την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας να περιορίζουν του λοιπού το ελεύθερο εμπόριο μεταξύ των νέων και των υπαρχόντων κρατών μελών. Με την απόφαση του Generics και Harris Pharmaceuticals ( 43 ), το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ρητώς τον περιορισμένο χαρακτήρα των εξαιρέσεων που περιέχονται στα άρθρα 47 και 209 και τη δυνατότητα εφαρμογής, μετά τη λήξη της ισχύος των άρθρων αυτών, της διατυπωθείσας με την απόφαση Merck αρχής επί των εισαγωγών εκ της Ισπανίας και της Πορτογαλίας.

62. Ο κανόνας της αποφάσεως Merck δημιουργεί κατάσταση ασφαλείας δικαίου για τους εμπόρους, το κοινό και τους κατόχους δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας, δεδομένου ότι, κατά την Primecrown, τα εθνικά δικαστήρια συνήθως μπορούν αμέσως να διαπιστώσουν αν υφίσταται η αναγκαία συγκατάθεση. Το να γίνει δεκτό το επιχείρημα της Merck, που βασίζεται στην ανάγκη αναλώσεως ενός παραλλήλου δικαιώματος ευρεσιτεχνίας, θα απαιτούσε να καθορίζουν τα εθνικά δικαστήρια αν τα δικαιώματα ευρεσιτεχνίας στη χώρα όπου το προϊόν διατέθηκε για πρώτη φορά στο εμπόριο είναι ισοδύναμα με τα δικαιώματα ευρεσιτεχνίας στη χώρα εισαγωγής. Τούτο θα μπορούσε να οδηγήσει σε κατακερματισμό της κοινής αγοράς λόγω του ότι οι μεγάλες φαρμακευτικές εταιρίες, βασιζόμενες στους σημαντικούς χρηματικούς πόρους τους, θα κινούσαν δίκες κατά των μικρότερων παράλληλων εισαγωγέων.

63. Όσο για την ύπαρξη συγκαταθέσεως, η Primecrown αρνείται ότι η Merck απέδειξε ότι η Ισπανία ή η Πορτογαλία επέβαλαν στις φαρμακευτικές εταιρίες τη νομική υποχρέωση να εισάγουν φαρμακευτικά προϊόντα στις αγορές τους έτσι, η Merck επέλεξε ελεύθερα να διαθέσει τα εν λόγω φάρμακα στο εμπόριο, ενώ είχε επίγνωση τόσο της αποφάσεως Merck όσο και του περιεχομένου του άρθρου 47 της Πράξεως Προσχωρήσεως ( 44 ). Υποχρέωση συνεχίσεως του εφοδιασμού μπορεί να ανακύψει, ισχυρίζεται η Primecrown, μόνον αν η Merck κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά, πράγμα που δεν μπορεί να συμβαίνει όσον αφορά τα περί ων πρόκειται προϊόντα ( 45 ). Περαιτέρω, κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, η Primecrown αμφισβήτησε τον ισχυρισμό των εναγουσών φαρμακευτικών εταιριών ότι ήταν υποχρεωμένες να συνεχίσουν να προμηθεύουν προϊόντα για τα οποία είχαν ληφθεί στην Ισπανία άδειες κυκλοφορίας ( 46 ). Η Primecrown ισχυρίζεται ότι το συνδυασμένο αποτέλεσμα των αποφάσεων Merck και Pharmon είναι ότι τα άρθρα 30 έως 36 της Συνθήκης πρέπει να ερμηνεύονται κατά τέτοιον τρόπο ώστε ο κανόνας περί ελεύθερης κυκλοφορίας να έχει εφαρμογή επί των προϊόντων που διατέθηκαν στο εμπόριο σε κράτος μέλος, εκτός αν διατέθηκαν στο εμπόριο παντελώς χωρίς τη συγκατάθεση του κατόχου διπλώματος ευρεσιτεχνίας, πράγμα που δεν προκύπτει εν προκειμένω.

64. Η Primecrown ισχυρίζεται επίσης ότι μια προβαλλόμενη ηθική υποχρέωση εφοδιασμού δεν μπορεί να αποτελέσει τη βάση παρεκκλίσεως από τους κοινοτικούς κανόνες περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων. Οι ηθικές υποχρεώσεις αυτοκαθορίζονται και, έτσι, είναι εγγενώς υποκειμενικές. Επί πλέον, αναφερόμενη σε μια έκθεση την οποία επικαλέστηκε η Merck ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, η Primecrown ισχυρίζεται ότι δεν αποδείχθηκε η ύπαρξη μιας τέτοιας ηθικής υποχρεώσεως ( 47 ). Περαιτέρω, δεν αποδείχθηκε ότι, όσον αφορά τις ηθικές υποχρεώσεις, η κατάσταση στην Ισπανία είναι διαφορετική από την περιγραφόμενη στην απόφαση Merck κατάσταση στην Ιταλία. Οι προβαλλόμενες ηθικές υποχρεώσεις δεν συμβιβάζονται με την αιτίαση ότι η έλλειψη προστασίας της ευρεσιτεχνίας στερεί τις εταιρίες μονοπωλιακής διαπραγματευτικής θέσεως κατά τις διαπραγματεύσεις των τιμών, πράγμα που υποδηλώνει πρόθεση αποσύρσεως ή περιορισμού των προμηθειών.

65. Κατά την Primecrown, πρέπει να απορριφθεί το επιχείρημα ότι μέτρα ελέγχου των τιμών σε ένα κράτος μέλος μπορούν να δικαιολογήσουν τη χρησιμοποίηση ενός δικαιώματος διανοητικής ιδιοκτησίας για να εμποδιστεί η εισαγωγή ενός προϊόντος που διατέθηκε στο εμπόριο από τον κάτοχο του δικαιώματος αυτού στο πιο πάνω κράτος μέλος ή με τη συγκατάθεση του ( 48 ). Η επιβολή φραγμού στο εμπόριο ουδέποτε έγινε αποδεκτή ως απάντηση σε γενομένη αντιληπτή στρέβλωση της αγοράς ( 49 ). Παρόμοια προσέγγιση έχει εφαρμοστεί για την άσκηση δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας ( 50 ). Οι ισπανικές τιμές καθορίζονται ανεξαρτήτως του αν υφίσταται στην Ισπανία προστασία της ευρεσιτεχνίας γιπ προϊόν και βασίζονται σε συγκρίσεις με άλλα κράτη μέλη όπου υφίσταται προστασία της ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα. Το ισπανικό σύστημα ελέγχου των τιμών υπηρετεί τον ίδιο κοινωνικό σκοπό όπως τα συστήματα που ισχύουν στα άλλα κράτη μέλη και, περαιτέρω, εφόσον αφορά και τα εισαγόμενα και τα εγχώρια προϊόντα, δεν παραβιάζει το άρθρο 30 της Συνθήκης. Η κατά κεφαλήν υψηλή κατανάλωση φαρμακευτικών προϊόντων αντισταθμίζει τα ελαφρώς χαμηλά επίπεδα τιμών στην Ισπανία. Έτσι, η συνολική απόδοση αυτής της μεγάλου δυναμικού αγοράς για τη φαρμακοβιομηχανία είναι θετική, ακόμη και αν τα επίπεδα τιμών ήταν κατά το παρελθόν χαμηλότερα απ' ό,τι σε άλλες αγορές ( 51 ).

66. Η Primecrown ισχυρίζεται ότι η Merck μεγαλοποίησε τις προβαλλόμενες δυσμενείς συνέπειες των παραλλήλων εισαγωγών εκ της Ισπανίας. Παρατηρεί ότι υφίστανται σημαντικότατοι φραγμοί κατά των παραλλήλων εισαγωγών, από τους οποίους μερικοί είναι εγγενείς και άλλοι το αποτέλεσμα επί τούτου στρατηγικής των φαρμακευτικών εταιριών για να εξαφανιστεί το παράλληλο εμπόριο ( 52 ). Πρέπει να υφίσταται σημαντικότατη διαφορά τιμών μεταξύ των εθνικών αγορών για να αξίζει τον κόπο η παράλληλη εισαγωγή για τους εμπόρους ή τους φαρμακοποιούς ( 53 ). Η Primecrown διατείνεται ότι η παράλληλη εισαγωγή είναι ένα προσωρινό φαινόμενο που αφορά περιορισμένο αριθμό προϊόντων για περιορισμένο χρονικό διάστημα. Από της Πράξεως Προσχωρήσεως και εντεύθεν, η προοπτική της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων και της εισαγωγής της δυνατότητας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας οδήγησε σε γενική ανοδική τάση των ισπανικών τιμών των φαρμάκων με αποτέλεσμα να μειωθούν οι διαφορές τιμών. Η Merck, λέγει η Primecrown, αγνοεί τα μεγάλα οφέλη που περιήλθαν σ' αυτήν, και γενικώς στη φαρμακοβιομηχανία, από την προσχώρηση της Ισπανίας και της Πορτογαλίας.

67. Τέλος, η Primecrown διατείνεται ότι οι ζημίες που προκαλούνται από τις παράλληλες εισαγωγές δεν θα βλάψουν τη μελλοντική έρευνα και ανάπτυξη στη φαρμακοβιομηχανία. Πρώτον, θα ήταν παράλογο η έρευνα για μελλοντικά φάρμακα που θα μπορούν να προστατευθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας να περιοριστεί λόγω ζημιών από παλαιότερα φάρμακα που δεν μπορούσαν να προστατευθούν με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας. Δεύτερον, η έρευνα είναι μια δραστηριότητα σε παγκόσμια κλίμακα ένα προϊόν, άπαξ αναπτυχθεί, μπορεί στη συνέχεια να διατεθεί στο εμπόριο σε ολόκληρο τον κόσμο υπό συνθήκες που είναι ολοένα και πιο ευνοϊκές για τις φαρμακευτικές εταιρίες ως αποτέλεσμα της προοδευτικής επεκτάσεως της προστασίας της ευρεσιτεχνίας μετά, μεταξύ άλλων, το Παράρτημα 19 της Συμφωνίας για τα δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας στον τομέα του εμπορίου (στο εξής: Συμφωνίας TRIPs), η οποία συνήφθη στο πλαίσιο του Γύρου της Ουρουγουάης των διαπραγματεύσεων της ΓΣΔΕ (GATT) ( 54 ).

4) Οι κυβερνήσεις που υπέβαλαν παρατηρήσεις

68. Δεν θα εκθέσω λεπτομερώς τους ισχυρισμούς των οκτώ κρατών μελών που υπέβαλαν γραπτές ή προφορικές παρατηρήσεις. Όλα τα επιχειρήματα που προέβαλαν εμφανίζονται κατά τον ένα ή τον άλλο τρόπο στις παρατηρήσεις των κυρίων διαδίκων. Όλα τα ανωτέρω κράτη λαμβάνουν ως αφετηρία την ανάγκη εξισορροπήσεως του στόχου της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων εντός της Κοινότητας με την πρόσφορη προστασία των δικαιωμάτων των κατόχων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Όμως, έχουν διαφορετικές απόψεις επί του ζητήματος της ανατροπής ή τροποποιήσεως του κανόνα που διατυπώθηκε με την απόφαση Merck. Μόνον η Βελγική Κυβέρνηση συντάσσεται με τις ενάγουσες, συνηγορώντας ρητώς υπέρ της απορρίψεως της αποφάσεως αυτής, αλλά συνδέει τα επιχειρήματα της με την ύπαρξη ελέγχου των τιμών στην Ισπανία. Η Ισπανική και, σε μικρότερο βαθμό, η Ελληνική Κυβέρνηση υποστηρίζουν τη διατήρηση της αποφάσεως Merck. Οι κυβερνήσεις της Δανίας, Γαλλίας, Ιταλίας, Σουηδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου προτείνουν να τροποποιηθεί το είδος της συγκαταθέσεως για τη διάθεση στο εμπόριο που θα πρέπει να θεωρείται ότι οδηγεί στην ανάλωση των δικαιωμάτων ευρεσιτεχνίας. Αυτά τα κράτη μέλη, μαζί με το Βέλγιο, δέχονται ότι η ύπαρξη ελέγχων των τιμών στην Ισπανία και την Πορτογαλία, είτε μόνη της είτε σε συνδυασμό με νομικές ή ηθικές υποχρεώσεις εφοδιασμού ή συνεχίσεως του εφοδιασμού των αγορών αυτών, πρέπει να θεωρηθεί ως δυναμένη να κλονίσει το συμπέρασμα ότι οι ενάγουσες αποφάσισαν ελεύθερα να διαθέτουν τα αντίστοιχα προϊόντα τους στο εμπόριο στις αγορές αυτές. Θα πρέπει να δώσω έμφαση στο εύρος των διαφορετικών απόψεων που προέβαλαν αυτά τα κράτη μέλη. Παραδείγματος χάριν, το Ηνωμένο Βασίλειο θεωρεί, κατ' αρχήν, ότι είναι δυνατόν να αποδειχθεί ότι φαινομενικώς εκούσιες πράξεις έχουν γίνει στην πραγματικότητα κατόπιν εξαναγκασμού, αλλά δεν πείστηκε ότι κάποιο από τα στοιχεία που προέβαλε εν προκειμένω η Merck αρκεί προς απόδειξη του ότι δεν υφίστατο συγκατάθεση.

5) Επιτροπή

69. Η Επιτροπή ισχυρίζεται óu ο κανόνας της αποφάσεως Merck καίτοι μπορεί να επικριθεί ( 55 ), δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί, πρώτον, λόγω της ανάγκης τηρήσεως της αρχή της ασφαλείας δικαίου, δεύτερον, λόγω των σημαντικών δυνητικών συνεπειών μιας τέτοιας αποφάσεως για το εμπόριο φαρμακευτικών προϊόντων μεταξύ Ισπανίας και Πορτογαλίας και του υπολοίπου της Κοινότητας για τα επόμενα δέκα έτη xaL, τρίτον, λόγω του ότι ο κανόνας χρησίμευσε σιωπηρώς ως βάση των διαπραγματεύσεων σχετικά με τους όρους προσχωρήσεως των χωρών αυτών.

70. Με τις γραπτές παρατηρήσεις της, η Επιτροπή προέβαλε τρία επιχειρήματα υπέρ του αποκλεισμού από το πεδίο εφαρμογής του κανόνα της αποφάσεως Merck των περιπτώσεων όπου υφίσταται νομική ή ηθική υποχρέωση διαθέσεως ενός προϊόντος στο εμπόριο ( 56 ). Κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, συντάχθηκε με τις παρατηρήσεις της Κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου όσον αφορά τις δυσκολίες που είναι συνυφασμένες με την προσπάθεια διαμορφώσεως σαφούς νομικής εννοίας περί ηθικής υποχρεώσεως και είπε ότι η απόφαση Merck πρέπει να τροποποιηθεί μόνον όταν υφίσταται νομική υποχρέωση διαθέσεως ενός προϊόντος στο εμπόριο ( 57 ). Μια τέτοια νομική υποχρέωση μπορεί να απορρέει είτε από το κοινοτικό είτε από το εθνικό δίκαιο. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η άρνηση εφοδιασμού μιας αγοράς όπου δεν υφίσταται δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας μπορεί να καταλήξει σε αντίθετη με το άρθρο 86 της Συνθήκης καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως ( 58 ). Όσον αφορά το ισπανικό δίκαιο, η Επιτροπή παρατηρεί ότι, βάσει του άρθρου 33 του βασιλικού διατάγματος 767/1993 της 21ης Μαΐου 1993 και του άρθρου 71, στοιχείο c, του νόμου 25/1990 της 20ης Δεκεμβρίου 1990, ο κάτοχος αδείας κυκλοφορίας είναι υποχρεωμένος να διαθέσει στο εμπόριο τα φαρμακευτικά προϊόντα για τα οποία έλαβε την άδεια ( 59 ).

71. Τέλος, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι δεν πρέπει να δίδεται αποφασιστική σημασία, σε σχέση με την ανάλωση των δικαιωμάτων του κατόχου διπλώματος ευρεσιτεχνίας, στην εξουσία των αρχών να καθορίζουν τις τιμές πωλήσεως των φαρμακευτικών προϊόντων στη χώρα εξαγωγής. Βέβαια, ο καθορισμός των τιμών σε χαμηλότερα επίπεδα στην εξάγουσα απ' ό,τι στην εισάγουσα χώρα δίνει ώθηση στον παράλληλο εισαγωγέα, αλλά το ίδιο συμβαίνει και στην περίπτωση που στην εξάγουσα χώρα υφίσταται προστασία της ευρεσιτεχνίας.

72. Η Επιτροπή δέχθηκε κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση ότι υφίσταται σύνδεσμος μεταξύ δυνατότητας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας και τιμών των φαρμακευτικών προϊόντων, αλλά είπε ότι υφίστανται πολλοί άλλοι παράγοντες που και αυτοί επηρεάζουν τις τιμές. Παραδείγματος χάριν, στη Δανία οι τιμές μερικών φαρμακευτικών προϊόντων κοινόχρηστης ονομασίας είναι υψηλότερες των τιμών που έχουν στη Γαλλία τα προστατευόμενα με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας φαρμακευτικά προϊόντα. Κατά την άποψη της, τα αποτελέσματα των εθνικών μηχανισμών ελέγχου των τιμών αποτελούν σημαντικότερο παράγοντα για τον καθορισμό των τιμών των φαρμακευτικών προϊόντων στην Κοινότητα απ' ό,τι οι διαφορές μεταξύ των εθνικών δικαίων της ευρεσιτεχνίας. Ωστόσο, δέχθηκε ότι είναι απίθανο να υπάρξει στο εγγύς μέλλον εναρμόνιση των ελέγχων αυτών σε κοινοτικό επίπεδο ( 60 ).

V — Το σχέδιο για το υπόλοιπο μέρος των προτάσεων μου

73. Το τρίτο ερώτημα θέτει το θεμελιώδες ζήτημα επανακαθορισμού της ισορροπίας που πρέπει να υφίσταται μεταξύ, αφενός, του κοινοτικού στόχου της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων και, αφετέρου, της προστασίας των εθνικών δικαιωμάτων ευρεσιτεχνίας ή, με άλλα λόγια, το ζήτημα αν πρέπει να ακολουθηθεί η απόφαση Merck. Είναι σαφές ότι η απάντηση που θα δοθεί στο ερώτημα αυτό θα επηρεάσει κατά πολύ τη σημασία των δύο πρώτων ερωτημάτων, τα οποία αφορούν τη λήξη ισχύος των ασκουσών επιρροή μεταβατικών διατάξεων της Πράξεως Προσχωρήσεως. Αν δεν ακολουθηθεί πλέον η απόφαση Merck, τα ερωτήματα αυτά καθίστανται σε μεγάλο βαθμό άνευ αντικειμένου. Συνεπώς, προτίθεμαι πρώτα να εξετάσω στο μέρος VI το τρίτο ερώτημα, τις γενικές σκέψεις που διέπουν την εγκατάλειψη από το Δικαστήριο της συλλογιστικής στην οποία βασίστηκε μια προγενέστερη απόφαση και τους επικουρικούς λόγους να μην ακολουθηθεί η απόφαση Merck. Στη συνέχεια, θα εξετάσω στο μέρος VII την ανάγκη περιορισμού των διαχρονικών αποτελεσμάτων της αποφάσεως, στην περίπτωση που το Δικαστήριο ακολουθήσει την κύρια πρόταση μου σχετικά με την απόρριψη της συλλογιστικής στην οποία βασίστηκε η απόφαση Merck. Ως προτελευταίο θέμα, θα εξετάσω στο μέρος VHI το πρώτο και δεύτερο ερώτημα, πριν, τέλος, εκθέσω τα γενικά μου συμπεράσματα στο μέρος IX.

VI — Εξέταση του τρίτου ερωτήματος

74. Ο κύριος ισχυρισμός των φαρμακευτικών εταιοιών συνίσταται στο ότι πρέπει να τους επιτραπεί να επικαλεστούν τα βάσει του δικαίου του Ηνωμένου Βασιλείου περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας δικαιώματα τους προκειμένου να αντιταχθούν στις παράλληλες εισαγωγές εκ της Ισπανίας και της Πορτογαλίας των επίμαχων φαρμακευτικών προϊόντων για τα οποία κατέχουν διπλώματα ευρεσιτεχνίας στο Ηνωμένο Βασίλειο ( 61 ). Στηρίζονται προ παντός στην έλλειψη προστασίας της ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα στην Ισπανία και την Πορτογαλία, η οποία τους στέρησε, όταν διέθεσαν για πρώτη φορά τα προϊόντα στο εμπόριο σε αυτά τα κράτη μέλη, της ευκαιρίας να τύχουν της αποκλειστικότητας που θα απέρρεε από την προστασία αυτή.

Α — Διπλώματα ευρεσιτεχνίας και φαρμακευτικά προϊόντα

1) Το πλαίσιο της φαρμακοβιομηχανίας

75. Πολλές εταιρίες στη φαρμακοβιομηχανία δρουν σε παγκόσμια κλίμακα. Συγκεντρώνονται κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Κοινότητα και την Ιαπωνία.

76. Ενώ η εξακρίβωση των πραγματικών περιστατικών είναι αποκλειστικό έργο του εθνικού δικαστηρίου, υφίσταται ευρεία ομοφωνία ως προς τα πραγματικά περιστατικά, ειδικότερα δε ως προς τα σχετικά με τον ουσιαστικό ρόλο και το ανερχόμενο στα ύψη κόστος της έρευνας και αναπτύξεως νέων φαρμάκων, όπως τα περιστατικά αυτά επηρεάζουν τη φαρμακοβιομηχανία. Τούτο έχει αναγνωριστεί από τα κοινοτικά όργανα και έχει επηρεάσει τη νομοθεσία.

77. Στις 2 Μαρτίου 1994, η Επιτροπή κοινοποίησε στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μια έκθεση «σχετικά με τις κατευθύνσεις βιομηχανικής πολιτικής στον φαρμακευτικό τομέα στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα» (στο εξής: έκθεση του 1994) ( 62 ). Παρ' όλον ότι αυτή καθαυτή δεν αφορά το ζήτημα της προστασίας με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, η έκθεση του 1994 επαναλαμβάνει μερικά από τα επιχειρήματα που περιέχονται στην αιτιολογική έκθεση που προσαρτήθηκε στην από 11 Απριλίου 1990 πρόταση της Επιτροπής σχετικά με αυτό που αργότερα έγινε ο κανονισμός ΣΙ 111. Με την έκθεση του 1994, η Επιτροπή φώτισε ορισμένες πτυχές του κόστους έρευνας και της σε παγκόσμια κλίμακα επιπτώσεως του επί της φαρμακοβιομηχανίας, για τις οποίες έχει ήδη γίνει λόγος όταν εκτέθηκαν τα επιχειρήματα της Merck. Η έκθεση τονίζει ότι μεταξύ των αιτίων που προκάλεσαν την κατακόρυφη άνοδο του κόστους έρευνας «συγκαταλέγονται κατ' αρχήν: η εξέλιξη της μοριακής βιολογίας όσον αφορά κυρίως τη διαλεύκανση της παθογένεσης των ασθενειών, οι τεχνικές βελτιώσεις των θεραπευτικών ή προληπτικών μέσων και η αύξηση των κανονιστικών απαιτήσεων που στοχεύουν στην εξασφάλιση της ποιότητας, της ασφάλειας και της αποτελεσματικότητας των φαρμακευτικών προϊόντων» ( 63 ).

78. Η έκθεση του 1994 στηρίζει τον ισχυρισμό των εναγουσών ότι η φαρμακοβιομηχανία χρηματοδοτεί την έρευνα και ανάπτυξη όντως εξ ιδίων πόρων και μόνο περιστασιακώς καταφεύγει σε δανεισμό. Κατά συνέπεια, το κόστος για την έρευνα πρέπει να καλυφθεί με την τιμή ενός εξαιρετικά μικρού αριθμού πετυχημένων προϊόντων. Στην ουσία, μόνο μεγάλες πολυεθνικές εταιρίες διαθέτουν τους πόρους και την ικανότητα να αποσβέσουν το κόστος αυτό. Ο κατά τα ανωτέρω συνδυασμός του υψηλότατου κόστους έρευνας με τη χαμηλότατη συχνότητα στην ανάπτυξη πετυχημένων προϊόντων παρέχει το βασικό επιχείρημα υπέρ της προστασίας της ευρεσιτεχνίας για τα φαρμακευτικά προϊόντα.

79. Μέχρι πολύ πρόσφατα, η δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα ήταν σε πολλά ευρωπαϊκά κράτη η εξαίρεση και όχι ο κανόνας. Κατά την Primecrown, τα δικαστήρια στο Ηνωμένο Βασίλειο αναγνώρισαν τέτοια διπλώματα κατά τις αρχές του αιώνα ( 64 ). Η πρώτη ρητή νομοθετική αναγνώριση έγινε στο Ηνωμένο Βασίλειο με το άρθρο 4, παράγραφος 7, του νόμου Patents Act του 1949 και στην Ιρλανδία με το άρθρο 2 του νόμου Patents Act του 1964. Η δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα εισήχθη, παραδείγματος χάριν, στη Γερμανία στις 4 Σεπτεμβρίου 1967 ( 65 ), στη Δανία την 1η Δεκεμβρίου 1983 ( 66 ), στη Νορβηγία την 1η Ιανουαρίου 1992 ( 67 ) και στη Φινλανδία την 1η Ιανουαρίου 1995 ( 68 ). Η Ελλάδα, όπως και η Ισπανία, έκανε αρχικώς χρήση της βάσει της ΣΕΔΕ επιφυλάξεως η οποία έληξε στις 7 Οκτωβρίου 1992, η δε Πορτογαλία προσχώρησε στη ΣΕΔΕ την 1η Ιανουαρίου 1992.

80. Η περίπτωση της Ιταλίας δεν πρέπει να εξεταστεί επί τροχάδην, καθότι αποτέλεσε το πλαίσιο εντός του οποίου εκδόθηκε η απόφαση Merck. Βάσει του άρθρου 14, παράγραφος 1, του ιταλικού νομοθετήματος περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ( 69 ), δεν υφίστατο δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας ούτε για τα φαρμακευτικά προϊόντα οΰτε για τις μεθόδους παρασκευής τους. Αργότερα, το άρθρο αυτό κηρύχθηκε με απόφαση του ιταλικού Συνταγματικοί Δικαστηρίου της 20ής Μαρτίου 1978 αντισυνταγματικό και, συνεπώς, κατέστη ανεφάρμοστο. Όμως, το επίμαχο στην υπόθεση εκείνη φάρμακο, το Moduretic, αντιμετώπιζε προβλήματα όμοια με αυτά που υφίστανται στις παρούσες υποθέσεις λόγω του ότι δεν επρόκειτο περί νέας εφευρέσεως, ήταν αδύνατον να αποκτηθεί γι' αυτό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στην Ιταλία, ακόμη και όταν το ιταλικό δίκαιο κατέστησε δυνατή την απόκτηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας για ένα τέτοιο προϊόν ( 70 ).

81. Η ΣΕΔΕ αποτέλεσε σημαντικό βήμα για τη δημιουργία ενός γενικού, ενοποιημένου, συστήματος των νομοθεσιών περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, και ειδικότερα για την απόκτηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας για χημικά ή φαρμακευτικά προϊόντα. Προέβλεψε, όπως είδαμε προηγουμένως, δεκαπενταετή κατ' ανώτατο όριο περίοδο ισχύος της επιφυλάξεως σχετικά με την υποχρέωση εισαγωγής της δυνατότητας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για τα προϊόντα αυτά, με αποτέλεσμα η περίοδος αυτή να λήξει στις 7 Οκτωβρίου 1992. Οι γραπτές παρατηρήσεις της Merck περιέχουν πληθώρα λεπτομερειών, στις οποίες δεν θα υπεισέλθω, σχετικά με την επιβληθείσα σε πολλά κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του '90, κατόπιν συμφωνιών με την Ευρωπαϊκή Κοινότητα, υποχρέωση εισαγωγής της δυνατότητας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Η Primecrown αναφέρθηκε στη Συμφωνία TRIPs που συνήφθη στο πλαίσιο του Γύρου της Ουρουγουάης των διαπραγματεύσεων της ΓΣΔΕ ( 71 ).

82. Όλα αυτά αποτελούν πειστική απόδειξη περί της υπάρξεως παγκόσμιας τάσεως υπέρ της αναγνωρίσεως της δυνατότητας αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας για χημικά και φαρμακευτικά προϊόντα ως προϊόντα και όχι απλώς για τις μεθόδους παρασκευής τους. Ειδικότερα, άπαξ λήξουν οι περίοδοι ισχύος της επιφυλάξεως που επιτρέπει η ΣΕΔΕ, θα υφίσταται κοινή εικοσαετής περίοδος για τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικά προϊόντα σε όλα τα κράτη που έχουν προσχωρήσει στη Σύμβαση και, συνεπώς, στην ουσία σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Σε συνέπεια με την τάση αυτή, τα άλλα κράτη μέλη απαίτησαν με την Πράξη Προσχωρήσεως από την Ισπανία και την Πορτογαλία, υπό την επιφύλαξη μεταβατικών διατάξεων, να παράσχουν «το επίπεδο προστασίας της βιομηχανικής ιδιοκτησίας που έχει επιτευχθεί στην Κοινότητα», αφήνοντας στις δύο αυτές χώρες μια περιορισμένη εξουσία να αναβάλουν το αποτέλεσμα αυτό στην περίπτωση των χημικών και φαρμακευτικών προϊόντων. Ανεξαρτήτως του αν η υποχρέωση αυτή συνεπάγεται αμοιβαία υποχρέωση για τα άλλα κράτη μέλη, νομίζω ότι η προστασία της ευρεσιτεχνίας, χωρίς να χάσει τον εθνικό και εδαφικό χαρακτήρα της, έχει καταστεί κάτι παραπάνω από μια απλή επιτρεπτή παρέκκλιση κατά το άρθρο 36 της Συνθήκης ΕΚ και έχει τύχει κοινοτικής αναγνωρίσεως.

2) Ο ρόλος της άδειας κυκλοφορίας

83. Η εικοσαετής βασική προστασία που παρέχει μέσω της ΣΕΔΕ ένα ευρωπαϊκό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας φαλκιδεύεται, παρά ταύτα, από το αποτέλεσμα των διαδικασιών χορηγήσεως από τα κράτη μέλη αδείας κυκλοφορίας. Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι «η περίοδος αποκλειστικής εκμετάλλευσης των φαρμάκων μειώνεται σε περίπου 8 έως 10 έτη, εξ αιτίας του μακρού χρονικού διαστήματος που απαιτείται για τις δοκιμασίες, και στη συνέχεια για την εξασφάλιση της άδειας κυκλοφορίας» ( 72 ). Μόλις παρασκευαστεί μια νέα φαρμακευτική ουσία, ο εφευρέτης, στην πράξη συνήθως μια φαρμακευτική εταιρία, καταθέτει αίτηση απονομής διπλώματος ευρεσιτεχνίας, προκειμένου να προστατεύσει την εφεύρεση και να κατοχυρώσει το νέον αυτής. Όμως οι αναγκαστικά αυστηρότατοι όροι που τάσσουν οι αρχές των κρατών μελών, οι οποίες απαιτούν να αποδειχθεί η ποιότητα, η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα του προϊόντος μέσω κλινικών δοκιμών και άλλων πληροφοριακών στοιχείων σχετικών με πειράματα, αναβάλλουν τη χορήγηση της αδείας κυκλοφορίας ( 73 ).

84. Η οδηγία 65/65/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 26ης Ιανουαρίου 1965 ( 74 ), σκοπούσε να εναρμονίσει ορισμένες διαφορές μεταξύ των εθνικών αυτών ρυθμίσεων. Με την οδηγία 87/21/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 1986, για την τροποποίηση της οδηγίας 65/65/ΕΟΚ, περί της προσεγγίσεως των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων σχετικά με τα φαρμακευτικά ιδιοσκευάσματα ( 75 ), το Συμβούλιο επισήμανε την ανάγκη να εξασφαλιστεί να μη «θίγονται τα συμφέροντα των καινοτομουσών εταιοιών» και όρισε ότι, υπό την επιφύλαξη της υφισταμένης προστασίας της ευρεσιτεχνίας, πρέπει να παρέρχεται μια ελαχίστη περίοδος μεταξύ της χορηγήσεως της πρώτης αδείας κυκλοφορίας για ένα νέο φαρμακευτικό προϊόν, η οποία προϋποθέτει εκτενείς δοκιμές για να αποδειχθεί η ποιότητα, η ασφάλεια και η αποτελεσματικότητα, και της καταθέσεως περιληπτικής δεύτερης αιτήσεως για τη χορήγηση αδείας κυκλοφορίας αντιγράφου κοινόχρηστης ονομασίας. Στα κράτη μέλη αφέθηκε να αποφασίσουν αν θα επεκτείνουν την περίοδο αυτή πέραν της ημερομηνίας λήξεως της ισχύος του διπλώματος ευρεσιτεχνίας που προστατεύει το αρχικό προϊόν ( 76 ).

85. Η Επιτροπή πείστηκε τελικά στις 11 Απριλίου 1990 να υποβάλει στο Συμβούλιο την πρόταση της για τον κανονισμό ΣΠΠ ( 77 ). Στην αιτιολογική έκθεση της προτάσεως, η Επιτροπή έκανε λόγο για την ανάγκη, ως μέρος της κοινοτικής πολιτικής στον τομέα της υγείας, να εξασφαλιστεί θεραπευτική, επιστημονική, οικονομική και κοινωνική πρόοδος και τόνισε ότι ο σκοπός της προτάσεως της συνίσταται «στη βελτίωση της προστασίας της καινοτομίας στον φαρμακευτικό τομέα» ( 78 ). Θεώρησε ότι το σύστημα προστασίας της ευρεσιτεχνίας έχει «ουσιαστική σημασία για τον κλάδο αυτό που καινοτομεί, κατά το μέτρο που η κάλυψη των επενδύσεων για έρευνα, χάρις στην περίοδο αποκλειστικής εκμετάλλευσης, επιτρέπει την εξασφάλιση του κύκλου της αυτοχρηματοδότησης» ( 79 ).

86. Καρπός της προτάσεως αυτής ήταν ο κανονισμός ΣΠΠ ( 80 ). Οι πρώτες τέσσερις αιτιολογικές του σκέψεις έχουν ως εξής: «Εκτιμώντας: ότι η έρευνα στο φαρμακευτικό τομέα συμβάλλει αποφασιστικά στη συνεχή βελτίωση της δημόσιας υγείας· ότι τα φάρμακα, και ιδίως εκείνα που προκύπτουν από μακροχρόνια και δαπανηρή έρευνα, θα εξακολουθήσουν να αναπτύσσονται στην Ευρώπη μόνον αν καλυφθούν με ευνοϊκές νομοθετικές ρυθμίσεις που να προβλέπουν επαρκή προστασία ώστε να ενθαρρυνθεί η έρευνα του είδους αυτού· ότι, σήμερα, το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ της κατάθεσης της αίτησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας για ένα νέο φάρμακο και της άδειας κυκλοφορίας του στην αγορά μειώνει την πραγματική προστασία που προσφέρει το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, σε διάρκεια ανεπαρκή για την απόσβεση των επενδύσεων που γίνονται στην έρευνα· ότι οι συνθήκες αυτές οδηγούν σε ανεπάρκεια της προστασίας η οποία ζημιώνει τη φαρμακευτική έρευνα.» Το άρθρο 13 ορίζει στην ουσία ότι το χρονικό διάστημα που παρέρχεται μεταξύ καταθέσεως της αιτήσεως απονομής του κυρίου διπλώματος ευρεσιτεχνίας και χορηγήσεως της πρώτης αδείας κυκλοφορίας πρέπει να προστίθεται στην παρεχομένη από το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας περίοδο προστασίας, αλλά το προστεθέν διάστημα δεν μπορεί να υπερβεί την πενταετία.

87. Έτσι, η Κοινότητα, ως αναπόσπαστο μέρος μιας νέας βιομηχανικής πολιτικής, έχει αποδυθεί στην προώθηση της προστασίας των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας, από τα οποία το σημαντικότερο σε σχέση με τον φαρμακευτικό τομέα είναι η προστασία της ευρεσιτεχνίας.

Β — Διπλώματα ευρεσιτεχνίας και η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων

88. Η σχέση μεταξύ, αφενός, των περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων διατάξεων της Συνθήκης και των περιεχομένων σ' αυτήν κανόνων ανταγωνισμού και, αφετέρου, των εθνικών κανόνων περί προστασίας των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας έχει πάντοτε δημιουργήσει δυσκολίες οι οποίες απαιτούν τη χάραξη λεπτών διακρίσεων εκ μέρους του Δικαστηρίου ( 81 ).

1) Η εδαφικότητα των εθνικών δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας

89. Το άρθρο 222 της Συνθήκης ορίζει ότι το «καθεστώς ιδιοκτησίας» στα κράτη μέλη δεν θίγεται από τη Συνθήκη. Όσον αφορά το καθεστώς της βιομηχανικής και εμπορικής ιδιοκτησίας (στο εξής: βιομηχανική ιδιοκτησία), η Συνθήκη δεν θεσπίζει πλήρη κώδικα κανόνων «δίνει απλώς τον σκελετό των κανόνων αυτών. Το να λάβουν σάρκα τα οστά είναι. έργο του κοινοτικού νομοθέτη και του Δικαστηρίου» ( 82 ). Όμως, οι κανόνες περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων «εκφράζουν μια σύγκρουση μεταξύ δύο διισταμένων συμφερόντων» ( 83 ), δηλαδή του θεμελιώδους στόχου περί υπάρξεως ελευθέρου εμπορίου για τη δημιουργία της κοινής αγοράς και της ανάγκης διασφαλίσεως του εθνικού συμφέροντος όσον αφορά τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Ενώ η κοινή αγορά συνίσταται στη συγχώνευση των εθνικών αγορών σε ενιαία αγορά, τα δίκαια βιομηχανικής ιδιοκτησίας των κρατών μελών είναι εγγενώς εδαφικά. Για να προσδιοριστούν τα εθνικά δίκαια που αντίκεινται στη διατυπωμένη ειδικά στο άρθρο 30 αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, το Δικαστήριο ανέπτυξε τη θεωρία περί αναλώσεως του ειδικού αντικειμένου των δικαιωμάτων αυτών ( 84 ).

90. Παραδείγματος χάριν, οι Copinger και Skone James, αναφερόμενοι στο έργο τους Copyright στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Κ. Roemer στην υπόθεση Deutsche Grammophon, εξηγούν την αρχή της εδαφικότητας ως εξής ( 85 ) «Το γεγονός ότι το δικαίωμα βιομηχανικής ιδιοκτησίας αποτελεί δημιούργημα των εθνικών νόμων του κράτους που απονέμει το δικαίωμα αυτό θέτει αναγκαστικώς όρια στο έδαφος εντός του οποίου μπορεί να ασκηθεί ένα τέτοιο δικαίωμα. Τούτο αναφέρεται ως η “αρχή της εδαφικότητας” των δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας (...), αλλά στην πραγματικότητα δεν αποτελεί τίποτε άλλο παρά αναγκαία αντανάκλαση των εδαφικών ορίων της κυριαρχίας του περί ου πρόκειται κράτους. Στο τωρινό πλαίσιο, κανένα αγγλικό δικαστήριο δεν μπορεί να εκδικάσει βάσει του νόμου Copyright Act του 1956 αγωγή ασκηθείσα από ενάγοντα που είναι ο συγγραφέας έργου καλυπτομένου με δικαιώματα του δημιουργού βάσει του νόμου αυτού και αφορώσα πράξεις που προβάλλεται ότι τελέστηκαν στη Γαλλία, ακόμη και αν διαπράχθηκαν από εναγόμενο που υπόκειται στη δικαιοδοσία του αγγλικού δικαστηρίου.» ( 86 ) Ενώ ενδέχεται να διαφέρουν οι συγκεκριμένες πολιτικές που αποτελούν το υπόβαθρο των εθνικών νόμων περί διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, υφίσταται κατά το μάλλον ή ήττον ομοφωνία ως προς το ότι τα διπλώματα ευρεσιτεχνίας σκοπούν να «κάνουν να αξίζει για τους εφευρέτες και τους χρηματοδότες τους να καταβάλουν τις προσπάθειες τους και να διακινδυνεύσουν τα χρήματα τους (...). Ο απλούστερος, φθηνότερος και αποτελεσματικότερος τρόπος για την κοινωνία να διατηρήσει τα κίνητρα αυτά είναι να χορηγήσει προσωρινά μονοπώλια υπό τη μορφή αποκλειστικών δικαιωμάτων ευρεσιτεχνίας για εφευρέσεις» ( 87 ).

91. Όταν η Συνθήκη τέθηκε σε ισχύ μεταξύ των αρχικών κρατών μελών, προκύπτει ότι στην ουσία όλα τα εθνικά δίκαια της ευρεσιτεχνίας περιόριζαν το μονοπώλιο του κατόχου διπλώματος ευρεσιτεχνίας στην πρώτη πώληση του προστατευομένου με ôC-πλωμα ευρεσιτεχνίας προϊόντος ( 88 ) είτε ως αποτέλεσμα νομοθετικού καθορισμού των παραβιάσεων του διπλώματος ευρεσιτεχνίας είτε ως αποτέλεσμα ρητής διατυπώσεως της θεωρίας περί αναλώσεως ( 89 ). Η προσχώρηση των κρατών μελών του αγγλοσαξονικού δικαίου στην Κοινότητα μετέβαλε κάπως τις αντιλήψεις που αποτελούν το υπόβαθρο των εθνικών δικαίων της ευρεσιτεχνίας- τα δίκαια της ευρεσιτεχνίας στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία είναι διαφορετικά, δεδομένου ότι οι αγοραστές των προστατευομένων με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προϊόντων επιτρέπεται να χρησιμοποιούν τα προϊόντα αυτά βάσει του πλάσματος ότι χορηγήθηκε σιωπηρώς άδεια κατά την πώληση τους από τον κάτοχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Όμως, αυτή η σιωπηρώς χορηγούμενη άδειχχ μπορεί να περιοριστεί συμβατικώς ( 90 ). Ακόμη πιο σημαντικό, όλα τα δίκαια των αρχικών κρατών μελών αναγνώριζαν γενικώς ότι η συνέπεια του εδαφικού χαρακτήρα των δικαιωμάτων ευρεσιτεχνίας συνίστατο στο ότι η διάθεση του προστατευομένου με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προϊόντος στο εμπόριο στην αλλοδαπή, ακόμη και με τη συγκατάθεση του κατόχου διπλώματος ευρεσιτεχνίας, δεν αναιρούσε το δικαίωμα του προσώπου αυτού να αντιτάσσεται στις εισαγωγές τέτοιων προϊόντων ως παραβιάζουσες το εθνικό του δίπλωμα ευρεσιτεχνίας ( 91 ) έτσι το μονοπώλιο του κατόχου διπλώματος ευρεσιτεχνίας διετηρείτο μέχρις ότου αυτός διέθετε ή συγκατετίθετο να διατεθεί το προστατευόμενο προϊόν στο εμπόριο επί του εθνικού εδάφους. Η συνακόλουθη σύγκρουση μεταξύ «του εθνικού μονοπωλίου του κατόχου διπλώματος ευρεσιτεχνίας, μονοπωλίου που προκύπτει από το εθνικό δίκαιο της ευρεσιτεχνίας, και των στόχων που επιδιώκει η ΕΟΚ, ιδίως δε αυτού της δημιουργίας ελεύθερης αγοράς εντός της οποίας θα μπορούν να πωλούνται τα προϊόντα της μιας χώρας στην άλλη χωρίς κανένα εμπόδιο», ήχθη στην προσοχή του Δικαστηρίου ειδικά με τις παρατηρήσεις της Ολλανδικής Κυβερνήσεως στο πλαίσιο της υποθέσεως επί της οποίας εκδόθηκε η γενεσιουργός της νομολογίας σχετικά με τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας απόφαση Parke-Davis ( 92 ). Στην περίπτωση που το Δικαστήριο εγκαταλείψει τώρα την απόφαση Merck, θα εναπόκειται φυσικά στο εθνικό δικαστήριο να αποφασίσει αν πρέπει να γίνει δεκτή παρόμοια προσέγγιση όσον αφορά τα επίμαχα στις παρούσες υποθέσεις προϊόντα, δηλαδή προϊόντα που βάσει αδείας εκμεταλλεύσεως παρασκευάστηκαν (από θυγατρικές εταιρίες των κατόχων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, όπως προκύπτει από τη δικογραφία) υπό συνθήκες όπου δεν παρείχετο προστασία της ευρεσιτεχνίας ούτε εντός της Ισπανίας ούτε εντός της Πορτογαλίας.

2) Η γένεση της θεωρίας περί αναλώσεως στο κοινοτικό δίκαιο

92. Στην υπόθεση Parke-Davis, η φαρμακευτική εταιρία επικαλέστηκε ενώπιον της ολλανδικής δικαιοσύνης το ολλανδικό δίπλωμα της ευρεσιτεχνίας για το chloramphenicol, προκειμένου να εμποδίσει τις εισαγωγές από τη Centrafarm κ.λπ. προϊόντων που παρασκευάζονταν στην Ιταλία, κατά τους ισχυρισμούς της φαρμακευτικής εταιρείας κατά προσβολή του διπλώματος της, την εποχή που ήταν αδύνατον να ληφθεί στη χώρα αυτή δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για φαρμακευτικό προϊόν ή για μέθοδο παρασκευής του ( 93 ). Το Δικαστήριο παρατήρησε ότι «οι διαφορές μεταξύ των σχετικών νομοθεσιών μπορούν να δημιουργήσουν εμπόδια (...) στην ελεύθερη κυκλοφορία των προστατευόμενων προϊόντων (...) εντός της κοινής αγοράς» και έκρινε ότι «επιτρέπονται από το άρθρο 36 οι απαγορεύσεις και περιορισμοί των εισαγωγών που δικαιολογούνται από λόγους προστασίας της βιομηχανικής ιδιοκτησίας, αλλά υπό τη ρητή επιφύλαξη ότι “δεν δύνανται πάντως να αποτελούν ούτε μέσο αυθαιρέτων διακρίσεων ούτε συγκεκαλυμμένο περιορισμό στο εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών”» ( 94 ).

93. Η διαχωριστική γραμμή όσον αφορά τη σύγκρουση μεταξύ του κοινοτικού στόχου της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων και του εν γένει εδαφικού χαρακτήρα των εθνικών δικαιωμάτων βιομηχανικής ιδιοκτησίας «χαράχθηκε με την απόφαση Deutsche Grammophon» ( 95 ). Στο Δικαστήριο είχε υποβληθεί στην ουσία το ερώτημα «εάν το αποκλειστικό δικαίωμα θέσεως σε κυκλοφορία των προστατευόμενων αντικειμένων, το οποίο αναγνωρίζεται από μια εθνική νομοθεσία στον κατασκευαστή υποθεμάτων ήχου, μπορεί, χωρίς να θίξει τον κοινοτικό κανόνα, να εμποδίσει την εμπορία επί του εθνικού εδάφους προϊόντων που τίθενται νομότυπα σε κυκλοφορία στο έδαφος άλλου κράτους μέλους από τον κατασκευαστή τους ή με τη συγκατάθεση του» ( 96 ). Το Δικαστήριο διέκρινε την «ύπαρξη δικαιωμάτων» από την «άσκηση των δικαιωμάτων αυτών» οι κανόνες περί ελεύθερης κυκλοφορίας επιτρέπουν να ασκούνται μόνο τα δικαιώματα βιομηχανικής ιδιοκτησίας που «δικαιολογούνται από τη διαφύλαξη των δικαιωμάτων που αποτελούν το ειδικό αντικείμενο αυτής της ιδιοκτησίας» ( 97 ). Η διάκριση μεταξύ «υπάρξεως» και «ασκήσεως» δικαιωμάτων μπορεί ενίοτε να καταστεί εντελώς εξωπραγματική δεν απαντά σε πρόσφατες αποφάσεις, όπως στην απόφαση HAG II, και μπορεί τώρα, τουλάχιστον όσον αφορά την ερμηνεία των άρθρων 30 έως 36 της Συνθήκης, να μη ληφθεί υπόψη ( 98 ). Όμως, ο προσδιορισμός των δικαιωμάτων που συνιστούν το ειδικό αντικείμενο της εθνικής διανοητικής ιδιοκτησίας είναι κεφαλαιώδης για την κοινοτική έννοια της «αναλώσεως» που, αν και όχι υπό το όνομα αυτό, διαμορφώθηκε από το Δικαστήριο στο πλαίσιο της υποθέσεως Deutsche Grammophon, η οποία, ναι μεν αφορούσε μια μορφή δικαιώματος του δημιουργού, αλλά είχε όλα τα συνήθη χαρακτηριστικά που είναι συνυφασμένα με το δικαίωμα ευρεσιτεχνίας ( 99 ).Στην ασκούσα επιρροή σκέψη της αποφάσεως αυτής, το Δικαστήριο έκρινε ( 100 ) «Όταν γίνεται επίκληση δικαιώματος συγγενούς προς το δικαίωμα του δημιουργού προκειμένου να απαγορευθεί η εμπορία εντός ενός κράτους μέλους προϊόντων που τέθηκαν σε κυκλοφορία από το δικαιούχο, ή με τη συγκατάθεση του, στο έδαφος άλλου κράτους μέλους, με τη μόνη δικαιολογία ότι η θέση αυτή σε κυκλοφορία δεν έγινε στο εθνικό έδαφος, αυτή η απαγόρευση, καθιερώνοντας την απομόνωση των εθνικών αγορών, προσκρούει στον βασικό σκοπό της Συνθήκης, που συνίσταται στη συγχώνευση των εθνικών αγορών σε ενιαία αγορά.» Έτσι, το Δικαστήριο, πριν ακόμη χρησιμοποιήσει ρητώς τον όρο «ανάλωση», απέδωσε σημασία στο αν η οιάθεση των σχετικών προϊόντων στο εμπόριο έχει γίνει με τη συγκατάθεση τον κατόχου δικαιώματος βιομηχανικής ιδιοκτησίας ( 101 ).

3) Το ειδικό αντικείμενο τον δικαιώματος ευρεσιτεχνίας

94. Το Δικαστήριο όρισε για πρώτη φορά το ειδικό αντικείμενο του δικαιώματος ευρεσιτεχνίας με την απόφαση Centrafarm. Mlū νεοϋορκέζικη εταιρία (η Sterling Drug Inc.) ήταν ο δικαιούχος παραλλήλων φαρμακευτικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας (για μέθοδο παρασκευής) τόσο στο Ηνωμένο Βασίλειο όσο και στις Κάτω Χώρες. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας κατείχετο και το προϊόν παρεσκευάζετο από μια βρετανική θυγατρική εταιρία (τη Sterling-Winthrop Group Ltd), ενώ στις Κάτω Χώρες το προϊόν διενέμετο μέσω μιας θυγατρικής της βρετανικής εταιρίας. Η Centrafarm εισήγε στις Κάτω Χώρες παρτίδες του προστατευομένου με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προϊόντος, οι οποίες είχαν νομίμως διατεθεί στο εμπόριο από θυγατρικές εταιρίες της Sterling Drug στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία- έτσι, η υπόθεση Centrafarm ήταν σαφώς μια υπόθεση όπου υφίσταντο παράλληλα διπλώματα ευρεσιτεχνίας στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις Κάτω Χώρες.

95. Βάσει του ολλανδικού δικαίου, η ολλανδική θυγατρική της Sterling Drug εδικαιούτο να εμποδίσει την εμπορία των προϊόντων αυτών, δεδομένου ότι το δικαίωμα που παρείχε το ολλανδικό δίπλωμα ευρεσιτεχνίας δεν είχε αναλωθεί από την πώληση στις εξάγουσες χώρες, αλλά το εθνικό δικαστήριο ρώτησε αν οι περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων κανόνες της Συνθήκης αντετίθεντο σ' αυτό. Το Δικαστήριο, λαμβάνοντας υπόψη την απόφαση Deutsche Grammophon, έκρινε ότι το άρθρο 36 της Συνθήκης «δεν επιτρέπει παρεκκλίσεις από την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων παρά στο μέτρο που αυτές δικαιολογούνται από την προστασία των δικαιωμάτων που αποτελούν το ειδικό αντικείμενο αυτής της ιδιοκτησίας» ( 102 ). Χωρίς αμφιβολία, επηρεασμένο από τον γενικό εισαγγελέα Α. Trabucchi ( 103 ), το Δικαστήριο καθόρισε ότι το ειδικό αντικείμενο του δικαιώματος ευρεσιτεχνίας συνίσταται «στο να διασφαλίσει στον κάτοχο, για να ανταμείψει τη δημιουργική προσπάθεια του εφευρέτη, το αποκλειστικό δικαίωμα να χρησιμοποιεί μια εφεύρεση για την παραγωγή και την πρώτη θέση σε κυκλοφορία βιομηχανικών προϊόντων, είτε άμεσα είτε με τη χορήγηση αδειών σε τρίτους, καθώς και το δικαίωμα να αντιτίθεται σε οποιαδήποτε παραποίηση» ( 104 ).

96. Το Δικαστήριο προχώρησε ορίζοντας ότι η εφαρμογή μιας αρχής του εθνικού δικαίου βάσει της οποίας «το δικαίωμα του κατόχου του διπλώματος ευρεσιτεχνίας δεν αναλίσκεται με τη διάθεση στο εμπόριο σε άλλο κράτος μέλος του προστατευόμενου από το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προϊόντος, έτσι ώστε ο κάτοχος [να] μπορεί να αντιτίθεται στην εισαγωγή στο ίδιο το κράτος του του προϊόντος που έχει διατεθεί στο εμπόριο σε άλλο κράτος», θα αποτελούσε εμπόδιο για την ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων. Αναγνώρισε ότι μπορεί να γίνει επίκληση του δικαιώματος αυτού υπό τη διττή προϋπόθεση ότι δεν υφίσταται ούτε δυνατότητα αποκτήσεως διπλώματος ευρεσιτεχνίας ούτε και συγκατάθεση για τη διάθεση του προϊόντος στο εμπόριο στο εξάγον κράτος μέλος ( 105 ). Από την άλλη πλευρά, η επίκληση του δικαιώματος αυτού δεν μπορεί να δικαιολογηθεί «όταν το προϊόν νομίμως κυκλοφόρησε στην αγορά του κράτους μέλους, από το οποίο εισάγεται, από τον ίδιο τον κάτοχο ή με τησυναίνεσή του, ιδίως στην περίπτωση κατόχου παραλλήλων διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας» ( 106 ). Αποδοχή ενός τέτοιου δικαιώματος θα παρείχε στον κάτοχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας τη δυνατότητα να στεγανοποιήσει τις εθνικές αγορές, περιορίζοντας έτσι το εμπόριο «χωρίς ένας τέτοιος περιορισμός να είναι αναγκαίος για να του διασφαλίσει την ουσία των αποκλειστικών δικαιωμάτων που απορρέουν από παράλληλα διπλώματα ευρεσιτεχνίας» ( 107 ).

97. Έπεται κατά την άποψη μου ότι, άπαξ ο κάτοχος διπλώματος ευρεσιτεχνίας τύχει της εξασφαλιζομένης αποκλειστικότητας κατά την πρώτη διάθεση στο εμπόριο, αποκλειστικότητας η οποία δεν αποτελεί εγγύηση μονοπωλιακών κερδών, το ειδικό αντικείμενο του δικαιώματος του ευρεσιτεχνίας έχει αναλωθεί. Σε αντίθεση με τα εθνικά δίκαια ευρεσιτεχνίας, τα οποία (σε διαφορετικό βαθμό το κάθε ένα) επιτρέπουν στον κάτοχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας να αντιτάσσεται στις εισαγωγές του προστατευομένου με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας προϊόντος που διατέθηκε στο εμπόριο εκτός του εθνικού εδάφους, η αναπτυχθείσα τώρα στο κοινοτικό δίκαιο εκδοχή της θεωρίας περί αναλώσεως επιτρέπει στον κάτοχο διπλώματος ευρεσιτεχνίας απλώς να επιλέξει τον τόπο όπου επιθυμεί να διαθέσει για πρώτη φορά στο εμπόριο εντός της Κοινότητας τα σχετικά προϊόντα άπαξ γίνει η επιλογή αυτή, πρέπει, συμφωνά με την κοινοτική αρχή της αναλώσεως, να επιτρέπεται του λοιπού να κυκλοφορούν ελεύθερα