Απόφαση του Δικαστηρίου (έκτο τμήμα) της 17ης Ιουνίου 1998. - Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Πορτογαλικής Δημοκρατίας. - Παράβαση κράτους - Οδηγία 75/440/ΕΟΚ - Μη συμμόρφωση εντός της τασσομένης προθεσμίας. - Υπόθεση C-214/97.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1998 σελίδα I-03839



Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

Κράτη μέλη - Υποχρεώσεις - Εκτέλεση οδηγιών - Μη αμφισβητούμενη παράβαση

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 169)

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-214/97,

Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Francisco de Sousa Fialho, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Carlos Gσmez de la Cruz, μέλος της ίδιας υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

προσφεύγουσα,

κατά

Πορτογαλικής Δημοκρατίας, εκπροσωπουμένης από τους Luνs Fernandes, διευθυντή της υπηρεσίας νομικών υποθέσεων της γενικής διευθύνσεως Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων του Υπουργείου Εξωτερικών, και Joγo Lopes Fernandes, διευθυντή του νομικού γραφείου του Εθνικού Ινστιτούτου Υδάτων, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την Πρεσβεία της Πορτογαλίας, 33, allιe Scheffer,

καθής,

που έχει ως αντικείμενο να αναγνωριστεί ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία, κυρίως μεν παραλείποντας να θεσπίσει συστηματικό πρόγραμμα δράσεως με χρονοδιάγραμμα εξυγιάνσεως των υδάτων επιφανείας, επικουρικώς δε παραλείποντας να ενημερώσει αμέσως την Επιτροπή περί της θεσπίσεως τέτοιων μέτρων, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 189, τρίτο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΚ και από τις διατάξεις της οδηγίας 75/440/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 16ης Ιουνίου 1975, περί της απαιτουμένης ποιότητος των υδάτων επιφάνειας που προορίζονται για την παραγωγή ποσίμου ύδατος στα κράτη μέλη (ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 80),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

(έκτο τμήμα),

συγκείμενο από τους H. Ragnemalm, πρόεδρο τμήματος, G. F. Mancini, J. L. Murray, G. Hirsch και K. Μ. Ιωάννου (εισηγητή), δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: D. Ruiz-Jarabo Colomer

γραμματέας: R. Grass

έχοντας υπόψη την έκθεση τoυ εισηγητή δικαστή,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 10ης Μαρτίου 1998,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Δικαστηρίου στις 4 Ιουνίου 1997, η Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΚ, προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωριστεί ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία, κυρίως μεν παραλείποντας να θεσπίσει συστηματικό πρόγραμμα δράσεως με χρονοδιάγραμμα εξυγιάνσεως των υδάτων επιφανείας, επικουρικώς δε παραλείποντας να ενημερώσει αμέσως την Επιτροπή περί της θεσπίσεως τέτοιων μέτρων, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 189, τρίτο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΚ και από τις διατάξεις της οδηγίας 75/440/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 16ης Ιουνίου 1975, περί της απαιτουμένης ποιότητος των υδάτων επιφάνειας που προορίζονται για την παραγωγή ποσίμου ύδατος στα κράτη μέλη (ΕΕ ειδ. έκδ. 15/001, σ. 80).

2 Κατά το άρθρο 1, η οδηγία 75/440 αφορά τις απαιτήσεις τις οποίες πρέπει να ικανοποιεί η ποιότητα των γλυκών υδάτων επιφανείας που χρησιμοποιούνται ή προορίζονται να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή ποσίμου ύδατος κατόπιν εφαρμογής καταλλήλου επεξεργασίας.

3 Το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 75/440 ορίζει:

«2. (...) τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για να εξασφαλίσουν τη συνεχή βελτίωση του περιβάλλοντος. Για τον σκοπό αυτό καθορίζουν συστηματικό πρόγραμμα δράσεως που περιλαμβάνει χρονοδιάγραμμα για τη βελτίωση των υδάτων επιφανείας (...). Προς τον σκοπό αυτό πρέπει να πραγματοποιηθούν ουσιαστικές βελτιώσεις στο πλαίσιο εθνικών προγραμμάτων κατά τα δέκα προσεχή έτη.

(...)

Η Επιτροπή θα εξετάσει λεπτομερώς τα σχέδια δράσεως τα οποία προβλέπονται στο πρώτο εδάφιο, συμπεριλαμβανομένων των χρονοδιαγραμμάτων, και θα υποβάλει, αν είναι αναγκαίο, κατάλληλες προτάσεις στο Συμβούλιο.»

4 Εξ άλλου, το άρθρο 10 της οδηγίας 75/440 ορίζει ότι τα κράτη μέλη όφειλαν να θέσουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν με αυτήν εντός δύο ετών από της κοινοποιήσεώς της και να ενημερώσουν περί τούτου αμέσως την Επιτροπή.

5 Σύμφωνα με το άρθρο 395 και το παράρτημα XXXVI της Πράξεως για τους όρους προσχώρησης του Βασιλείου της Ισπανίας και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας στις Ευρωπαϋκές Κοινότητες και για τις προσαρμογές των Συνθηκών (ΕΕ 1985, L 302, σ. 23), η οδηγία 75/440 είναι εφαρμοστέα στην Πορτογαλία από 1ης Ιανουαρίου 1989.

6 Με επιστολή της 12ης Αυγούστου 1991, η Επιτροπή ζήτησε από την Πορτογαλική Κυβέρνηση να της διαβιβάσει αντίγραφο του προβλεπομένου στο άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 75/440 συστηματικού προγράμματος δράσεως.

7 Ελλείψει απαντήσεως, η Επιτροπή, με επιστολή της 13ης Νοεμβρίου 1992 και τηλεαντίγραφο της 22ας Ιανουαρίου 1993, υπέμνησε στην Πορτογαλική Κυβέρνση την από 12 Αυγούστου 1991 επιστολή της.

8 Με από 19 Μαου 1993 επιστολή, η Πορτογαλική Κυβέρνηση απηύθυνε στην Επιτροπή έγγραφο τιτλοφορούμενο «Προγράμματα μειώσεως της ρυπάνσεως».

9 Θεωρώντας ότι το έγγραφο αυτό δεν πληρούσε τις απαιτήσεις του άρθρου 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 75/440, η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία λόγω παραβάσεως του άρθρου 169 της Συνθήκης απευθύνοντας, στις 13 Ιανουαρίου 1994, έγγραφη όχληση στην Πορτογαλική Δημοκρατία.

10 Η Επιτροπή, αφού έλαβε απάντηση από τις πορτογαλικές αρχές μόνο με επιστολή της 10ης Ιουνίου 1994, με την οποία αυτές ανήγγελλαν την προπαρασκευή των αναγκαίων μέτρων για τη μεταφορά της οδηγίας 75/440 στο εσωτερικό δίκαιο και ζητούσαν προς τούτο παράταση της προθεσμίας κατά δύο μήνες, απηύθυνε, με επιστολή της 10ης Ιουλίου 1995, στην Πορτογαλική Δημοκρατία αιτιολογημένη γνώμη με την οποία την καλούσε να λάβει τα αναγκαία μέτρα εντός διμήνου από της κοινοποιήσεώς της.

11 Με από 1ης Μαρτίου 1996 επιστολή της, η Πορτογαλική Δημοκρατία απάντησε στην αιτιολογημένη αυτή γνώμη διαβιβάζοντας στην Επιτροπή έγγραφο με τον τίτλο «συστηματικό πρόγραμμα δράσεως», που περιελάμβανε προγράμματα δράσεως και προγραμματικές συμβάσεις για την εξυγίανση των υδάτων επιφανείας.

12 Αφού μελέτησε το έγγραφο αυτό και τις συνημμένες του προγραμματικές συμβάσεις, η Επιτροπή άσκησε την υπό κρίση προσφυγή λόγω παραβάσεως.

13 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, παρά τον τίτλο του, το έγγραφο το οποίο διαβίβασαν την 1η Μαρτίου 1996 οι πορτογαλικές αρχές δεν αποτελεί συστηματικό πρόγραμμα δράσεως κατά την έννοια του άρθρου 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 75/440, διότι δεν περιλαμβάνει χρονοδιάγραμμα εξυγιάνσεως των υδάτων επιφανείας, ούτε παρέχει πρόσφορο πλαίσιο για την ουσιώδη βελτίωση της ποιότητας του ύδατος και του περιβάλλοντος σε ολόκληρη την Πορτογαλία. Κατά την Επιτροπή πρόκειται απλώς για έκθεση της διευθύνσεως των υπηρεσιών υδάτινων πόρων του Ινστιτούτου Υδάτων, που περιγράφει ορισμένα προγράμματα και μέτρα που αποτελούν απλά παραδείγματα της προσπάθειας που καταβάλλεται για τη βελτίωση της ποιότητας των εν λόγω υδάτων επιφανείας.

14 Η Επιτροπή επισημαίνει ότι στο εν λόγω πρόγραμμα εντάσσονται τα λιγοστά σχέδια που κατονομάζονται σ' αυτή την έκθεση· το στοιχείο αυτό αρκεί για να επιβεβαιώσει το ότι το έγγραφο αυτό δεν συνιστά αφ' εαυτού πρόγραμμα δράσεως, το οποίο απαιτείται από την οδηγία 75/440, αλλά περιγράφει απλώς κάποια μεμονωμένα μέτρα, για τα οποία άλλωστε δεν ορίζει προθεσμία.

15 Η Επιτροπή προσθέτει ότι τα περιγραφόμενα μέτρα, που είτε έχουν εκτελεσθεί, είτε εκτελούνται, είτε θα εκτελεσθούν, αφορούν μόνο τις λεκάνες του Tejo και του Ave. Αλλά, και γι' αυτό ακόμα μόνο το τμήμα του πορτογαλικού εδάφους, τα έγγραφα αυτά παρουσιάζουν ελλιπή δεδομένα και ελλιπείς πληροφορίες για τα αποτελέσματα των συνημμένων τους προγραμματικών συμβάσεων. Έτσι, κανένα χρονοδιάγραμμα δεν έχει οριστεί για την ποιότητα των υδάτων στον ταμιευτήρα της Valada, ο οποίος τροφοδοτεί τη Λισσαβώνα, ούτε για τα έργα εξυγιάνσεως του ποταμού Ave, που εξακολουθεί να σημειώνει υψηλό βαθμό ρυπάνσεως. Ούτε περιλαμβάνει η έκθεση τα αποτελέσματα ως προς τα συντελεσθέντα έργα και τα μέτρα που λέγεται ότι ελήφθησαν από το 1994 και εντεύθεν.

16 Είναι, τέλος, πρόδηλο, κατά την Επιτροπή, ότι τα διαβιβασθέντα έγγραφα δεν καλύπτουν όλα τα υδάτινα ρεύματα που υφίστανται στο πορτογαλικό έδαφος.

17 Με το υπόμνημα αντικρούσεως, η Πορτογαλική Δημοκρατία δεν λαμβάνει συγκεκριμένα θέση επί των διαφόρων αιτιάσεων της Επιτροπής, αλλά τονίζει μόνον ότι οι πορτογαλικές αρχές κατέβαλαν σοβαρές προσπάθειες για να θέσουν σ' εφαρμογή τις δατάξεις του άρθρου 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 75/440. Φρονεί, άλλωστε, ότι το συστηματικό πρόγραμμα δράσεως το οποίο διαβίβασε την 1η Μαρτίου 1996 στην Επιτροπή ικανοποιεί σε σημαντικό βαθμό τα κριτήρια της οδηγίας 75/440 και ότι αποτελεί σημαντικό βήμα στην κατεύθυνση της πλήρους εφαρμογής των διατάξεων της οδηγίας.

18 Κατά την Πορτογαλική Δημοκρατία, το πρόγραμμα αυτό συναποτελεί, μαζί με διάφορα άλλα μέτρα, μέρος συνόλου πρωτοβουλιών τις οποίες έχουν λάβει οι αρμόδιες αρχές για να καταστήσουν δυνατή τη χάραξη ενός συστηματικού προγράμματος δράσεως, περιλαμβάνοντος χρονοδιάγραμμα για την εξυγίανση των υδάτων επιφανείας, όπως προβλέπει το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 75/440. Αναγνωρίζει, πάντως, η Πορτογαλική Κυβέρνηση ότι, εν όψει του περίπλοκου και μακροχρόνιου χαρακτήρα αυτής της διαδικασίας, οι εργασίες έχουν καθυστερήσει και δεν έχουν περατωθεί ακόμη.

19 Εν όψει των προεκτεθέντων, πρέπει να διαπιστωθεί ότι τα ληφθέντα από την Πορτογαλική Δημοκρατία μέτρα δεν ικανοποιούν πλήρως τα κριτήρια της οδηγίας 75/440. Συνεπώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι τα μέτρα αυτά εξασφαλίζουν την πλήρη μεταφορά της εν λόγω οδηγίας στο εθνικό δίκαιο εντός της τασσομένης απ' αυτήν προθεσμίας.

20 Επομένως, η προσφυγή της Επιτροπής είναι βάσιμη.

21 Κατά συνέπεια, πρέπει να διαπιστωθεί ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία, παραλείποντας να θεσπίσει συστηματικό πρόγραμμα δράσεως με χρονοδιάγραμμα εξυγιάνσεως των υδάτων επιφανείας, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 75/440.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

22 Δυνάμει του άρθρου 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Δεδομένου ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

(έκτο τμήμα)

αποφασίζει:

1) Η Πορτογαλική Δημοκρατία, παραλείποντας να θεσπίσει συστηματικό πρόγραμμα δράσεως με χρονοδιάγραμμα εξυγιάνσεως των υδάτων επιφανείας, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 75/440/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 16ης Ιουνίου 1975, περί της απαιτουμένης ποιότητος των υδάτων επιφάνειας που προορίζονται για την παραγωγή ποσίμου ύδατος στα κράτη μέλη.

2) Καταδικάζει την Πορτογαλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.