Απόφαση του Δικαστηρίου (τρίτο τμήμα) της 12ης Ιουνίου 2003. - Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Βασιλείου της Ισπανίας. - Παράβαση κράτους μέλους - Οδηγία 75/442/ΕΟό - Περιβάλλον - Διαχείριση αποβλήτων. - Υπόθεση C-446/01.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 2003 σελίδα I-06053



Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

Προσφυγή λόγω παραβάσεως - Εξέταση του βασίμου από το Δικαστήριο - Κατάσταση που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη - Κατάσταση κατά την εκπνοή της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας

(Άρθρο 226 ΕΚ)

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-446/01,

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον G. Valero Jordana, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

προσφεύγουσα,

κατά

Βασιλείου της Ισπανίας, εκπροσωπουμένου από τη L. Fraguas Gadea, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

καθού,

που έχει ως αντικείμενο να διαπιστωθεί ότι το Βασίλειο της Ισπανίας, μη λαμβάνοντας τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίσει, σε σχέση με συγκεκριμένους χώρους αποθέσεως αποβλήτων, την εφαρμογή των άρθρων 4, 9 και, ενδεχομένως, 13 της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1975, περί των στερεών αποβλήτων (ΕΕ L 194, σ. 39), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 91/156/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Μαρτίου 1991 (ΕΕ L 78, σ. 32), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την εν λόγω οδηγία,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),

συγκείμενο από τους J.-P. Puissochet, πρόεδρο τμήματος, C. Gulmann και J. N. Cunha Rodrigues (εισηγητή), δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: L. A. Geelhoed

γραμματέας: R. Grass

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

έχοντας αποφασίσει, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, την εκδίκαση της υποθέσεως χωρίς την ανάπτυξη προτάσεων,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 20 Νοεμβρίου 2001, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 226 ΕΚ, προσφυγή με την οποία ζήτησε να διαπιστωθεί ότι το Βασίλειο της Ισπανίας, μη λαμβάνοντας τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίσει, σε σχέση με συγκεκριμένους χώρους αποθέσεως αποβλήτων, την εφαρμογή των άρθρων 4, 9 και, ενδεχομένως, 13 της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1975, περί των στερεών αποβλήτων (ΕΕ L 194, σ. 39), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 91/156/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Μαρτίου 1991 (ΕΕ L 78, σ. 32, στο εξής: οδηγία 75/442), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την εν λόγω οδηγία.

Το νομικό πλαίσιο

2 Το άρθρο 4 της οδηγίας 75/442 έχει ως εξής:

«Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι η διάθεση ή η αξιοποίηση των αποβλήτων θα πραγματοποιείται χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η υγεία του ανθρώπου και χωρίς να χρησιμοποιούνται διαδικασίες ή μέθοδοι που ενδέχεται να βλάψουν το περιβάλλον, ιδίως δε:

- χωρίς να δημιουργείται κίνδυνος για το νερό, τον αέρα ή το έδαφος, ούτε για την πανίδα και τη χλωρίδα,

- χωρίς να προκαλούνται ενοχλήσεις από το θόρυβο ή τις οσμές,

- χωρίς να βλάπτονται οι τοποθεσίες και τα τοπία που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Τα κράτη μέλη λαμβάνουν εξάλλου, τα αναγκαία μέτρα για την απαγόρευση της εγκατάλειψης, της απόρριψης και της ανεξέλεγκτης διάθεσης των αποβλήτων.»

3 Το άρθρο 9, παράγραφος 1, της οδηγίας 75/442 προβλέπει ότι, για την εφαρμογή, μεταξύ άλλων, του άρθρου 4 της οδηγίας, κάθε εγκατάσταση ή επιχείρηση που διεξάγει τις εργασίες διαθέσεως αποβλήτων πρέπει να λαμβάνει άδεια της αρμόδιας αρχής που είναι επιφορτισμένη με την εφαρμογή των διατάξεων της εν λόγω οδηγίας. Η άδεια αυτή αφορά ιδίως:

- τους τύπους και τις ποσότητες αποβλήτων,

- τις τεχνικές προδιαγραφές,

- τις ληπτέες προφυλάξεις στον τομέα της ασφάλειας,

- τον τόπο διάθεσης των αποβλήτων,

- τη μέθοδο επεξεργασίας.

4 Το άρθρο 13 της οδηγίας 75/442 έχει ως εξής:

«Οι εγκαταστάσεις ή επιχειρήσεις που αναλαμβάνουν τις εργασίες που προβλέπονται στα άρθρα 9 έως 12 [ήτοι τις πράξεις διαθέσεως αποβλήτων] υπόκεινται στους προσήκοντες περιοδικούς ελέγχους από τις αρμόδιες αρχές.»

Η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία

5 Έχοντας λάβει αρκετές καταγγελίες σχετικές με την ύπαρξη μη ελεγχόμενων χώρων αποθέσεως αποβλήτων στην Torreblanca (Μάλαγα), στο San Lorenzo de Tormes (Avila), στη Santalla del Bierzo (León), στη Sa Róca (Ίμπιζα) και στο Campello (Αλικάντε) (Ισπανία), η Επιτροπή ζήτησε από τις ισπανικές αρχές να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τα καταγγελθέντα πραγματικά περιστατικά και σχετικά με τα μέτρα που έλαβαν για την εφαρμογή της οδηγίας 75/442.

6 Δεδομένου ότι δεν ικανοποιήθηκε από την απάντηση που έλαβε, η Επιτροπή απηύθυνε στο Βασίλειο της Ισπανίας δύο έγγραφα οχλήσεως για εσφαλμένη εφαρμογή της οδηγίας 75/442, αντιστοίχως, στις 17 Δεκεμβρίου 1998, όσον αφορά τους χώρους αποθέσεως αποβλήτων στην Torreblanca καθώς και στο San Lorenzo de Tormes και, στις 30 Απριλίου 1999, όσον αφορά τους χώρους αποθέσεως αποβλήτων της Santalla del Bierzo, της Sa Róca και του Campello. Οι ισπανικές αρχές απάντησαν με έγγραφα της 12ης Μαρτίου και της 5ης Ιουλίου 1999.

7 Εκτιμώντας ότι από τα στοιχεία της δικογραφίας προέκυπτε παράβαση της οδηγίας 75/442, η Επιτροπή εξέδωσε, στις 28 Φεβρουαρίου 2000, αιτιολογημένη γνώμη και κάλεσε το Βασίλειο της Ισπανίας να λάβει τα αναγκαία μέτρα για να συμμορφωθεί προς αυτή εντός δύο μηνών από της κοινοποιήσεώς της.

8 Με έγγραφο της 24ης Μα_ου 2000, η Ισπανική Κυβέρνηση απάντησε στην αιτιολογημένη γνώμη γνωστοποιώντας στην Επιτροπή τα ακόλουθα μέτρα:

- χώρος αποθέσεως αποβλήτων της Torreblanca: οι εργασίες σφραγίσεως είχαν ολοκληρωθεί, λόγω όμως της με δικαστική απόφαση παύσεως των εργασιών στη μέλλουσα εγκατάσταση, ο ενδιαφερόμενος δήμος χρησιμοποιούσε προσωρινά μέρος του σφραγισμένου χώρου για τη μεταφορά στερεών αστικών αποβλήτων·

- χώρος αποθέσεως αποβλήτων του San Lorenzo de Tormes: στις 18 Ιανουαρίου 2000, υπογράφηκε πρωτόκολλο συνεργασίας σχετικά με την εγκατάσταση επαρχιακού συστήματος επεξεργασίας αστικών αποβλήτων στην επαρχία της Avila και, στις 10 Απριλίου 2000, συνήφθη σύμβαση με το κέντρο επεξεργασίας αστικών αποβλήτων για τη βόρεια περιφέρεια της επαρχίας αυτής·

- χώρος αποθέσεως αποβλήτων της Santalla del Bierzo: η ανάθεση της κατασκευής συστήματος διαχειρίσεως των αστικών αποβλήτων της επαρχίας Leon σε μια επιχείρηση, τον Δεκέμβριο του 1999, θα καταστήσει δυνατή τη σφράγιση των υφιστάμενων χώρων αποθέσεως αποβλήτων, μεταξύ αυτών και του χώρου της Santalla del Bierzo·

- χώρος αποθέσεως αποβλήτων της Sa Roca: υπήρχε σχέδιο διαμορφώσεως του χώρου σύμφωνα με την οδηγία 75/442·

- χώρος αποθέσεως αποβλήτων του Campello: στις 23 Μαρτίου 2000, κινήθηκε διαδικασία λήψεως κατασταλτικών μέτρων κατά της επιχειρήσεως που εκμεταλλευόταν τον παράνομο αυτό χώρο αποθέσεως αποβλήτων, η δε έναρξη των εργασιών σφραγίσεως προβλεπόταν για τα τέλη Σεπτεμβρίου ή τις αρχές Οκτωβρίου του 2000, εφόσον τα εκτελούσε η ίδια η επιχείρηση, ή για τα τέλη Δεκεμβρίου του 2000, αν έπρεπε να τα πραγματοποιήσει η διοίκηση.

9 Εκτιμώντας ότι το Βασίλειο της Ισπανίας δεν είχε λάβει τα μέτρα που θα έθεταν τέρμα στις προσαπτόμενες παραβάσεις, η Επιτροπή αποφάσισε να ασκήσει την παρούσα προσφυγή.

Επί της παραβάσεως

10 Η Επιτροπή ισχυρίζεται, κατ' αρχάς, ότι οι εν λόγω πέντε χώροι αποθέσεως αποβλήτων είναι παράνομοι για τον λόγο ότι δεν έχει ληφθεί γι' αυτούς άδεια πληρούσα τις προϋποθέσεις του άρθρου 9 της οδηγίας 75/442.

11 Ακολούθως, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι οι χώροι αυτοί δεν ανταποκρίνονται στις επιταγές του άρθρου 4 της οδηγίας 75/442, δεδομένου ότι τα αστικά απόβλητα απορρίπτονται σ' αυτούς χωρίς να χρησιμοποιούνται διαδικασίες που δεν θέτουν σε κίνδυνο την υγεία του ανθρώπου και δεν βλάπτουν το περιβάλλον. Συγκεκριμένα, κανένας από τους χώρους αυτούς δεν διέθετε συστήματα στεγανοποιήσεως του εδάφους και ανακτήσεως των αλκαλικών αλάτων, πράγμα που αναμφίβολα συνεπάγεται μόλυνση του εδάφους καθώς και των ενδεχόμενων επιφανειακών ή υπογείων υδάτων.

12 Τέλος, όσον αφορά την αιτίαση που αντλείται από την παράβαση του άρθρου 13 της οδηγίας 75/442, η Επιτροπή επισημαίνει ότι αφορά αποκλειστικά τους χώρους αποθέσεως των αποβλήτων της Torreblanca και του San Lorenzo de Tormes. Οι δύο αυτοί χώροι αποθέσεως των αποβλήτων δεν υπόκεινται στους προσήκοντες περιοδικούς ελέγχους εκ μέρους των ισπανικών αρχών, καθότι αυτές δεν προσκόμισαν καμία περιγραφή των διαδικασιών που εφαρμόζουν για να ελέγχουν την εφαρμογή της οδηγίας 75/442.

13 Η Ισπανική Κυβέρνηση περιορίζεται να δηλώσει ότι το κλείσιμο των χώρων αποθέσεως αποβλήτων που αποτελούν αντικείμενο της προσφυγής, με εξαίρεση αυτόν της Sa Róca, έχει σχεδόν ολοκληρωθεί. Δεδομένου ότι το κλείσιμο των χώρων αυτών είχε ήδη διαταχθεί, δεν χρειαζόταν πλέον άδεια για τη λειτουργία τους και, ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν μπορούσε να επικαλεστεί παράβαση του άρθρου 9 της οδηγίας 75/442. Επιπλέον, μόλις θα ολοκληρώνονταν οι εργασίες διαμορφώσεως του χώρου αποβλήτων της Sa Roca, θα χορηγούνταν νέα άδεια για τον χώρο αυτό, σύμφωνα με την εθνική κανονιστική ρύθμιση για τη μεταφορά της οδηγίας αυτής στην εσωτερική έννομη τάξη.

14 Όσον αφορά τις λοιπές αιτιάσεις που στρέφονται εναντίον του, το Βασίλειο της Ισπανίας υποστηρίζει, αφενός, ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι η διαχείριση αποβλήτων δεν πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με το άρθρο 4 της οδηγίας 75/442, δεδομένου ότι η δραστηριότητα αυτή τερματίστηκε μετά το κλείσιμο των χώρων αποθέσεως αποβλήτων και, αφετέρου, δεν μπορεί να προβάλλει παραβίαση της προβλεπομένης στο άρθρο 13 της οδηγίας αυτής υποχρεώσεως ελέγχου του χώρου του San Lorenzo de Tormes, ο οποίος είχε ήδη κλείσει. Όσον αφορά τον χώρο αποθέσεως αποβλήτων της Torreblanca, ο δήμος χρησιμοποιούσε προσωρινά, λόγω μιας εξαιρετικής και προσωρινής περιστάσεως, μέρος του σφραγισμένου χώρου υπό τον έλεγχο της αρμόδιας αρχής.

15 Συναφώς, αρκεί να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, η ύπαρξη παραβάσεως πρέπει να εκτιμάται βάσει της καταστάσεως του κράτους μέλους όπως αυτή έχει κατά τη λήξη της προθεσμίας που έχει ταχθεί με την αιτιολογημένη γνώμη και ότι οι επελθούσες, στη συνέχεια, αλλαγές δεν μπορούν να λαμβάνονται υπόψη από το Δικαστήριο (βλ., μεταξύ άλλων, τις αποφάσεις της 3ης Οκτωβρίου 2002, C-47/01, Επιτροπή κατά Ισπανίας, Συλλογή 2002, σ. Ι-8231, σκέψη 15, και της 20ής Μαρτίου 2003, C-143/02, Επιτροπή κατά Ιταλίας, που δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 11).

16 Με τα επιχειρήματά του, το Βασίλειο της Ισπανίας αναγνωρίζει ότι, κατά τη λήξη της προθεσμίας που είχε ταχθεί με την αιτιολογημένη γνώμη, οι εν λόγω χώροι αποθέσεως αποβλήτων εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούνται κατά παράβαση των διατάξεων της οδηγίας 75/442. Επομένως, η προσφυγή της Επιτροπής πρέπει να θεωρηθεί βάσιμη.

17 Συνεπώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το Βασίλειο της Ισπανίας, μη λαμβάνοντας τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίσει, σε σχέση με τους χώρους αποθέσεως αποβλήτων της Torreblanca, του San Lorenzo de Tormes, της Santalla del Bierzo, της Sa Róca και του Campello, την εφαρμογή των άρθρων 4 και 9 της οδηγίας 75/442, καθώς και όσον αφορά τους δύο πρώτους χώρους αποθέσεως αποβλήτων, την εφαρμογή του άρθρου 13 της ίδιας οδηγίας, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία αυτή.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

18 Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Επιτροπή ζήτησε να καταδικαστεί το Βασίλειο της Ισπανίας στα δικαστικά έξοδα και το τελευταίο ηττήθηκε, το Βασίλειο της Ισπανίας πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα)

αποφασίζει:

1) Το Βασίλειο της Ισπανίας, μη λαμβάνοντας τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να διασφαλίσει, σε σχέση με τους χώρους αποθέσεως αποβλήτων της Torreblanca, του San Lorenzo de Tormes, της Santalla del Bierzo, της Sa Róca και του Campello (Ισπανία), την εφαρμογή των άρθρων 4 και 9 της οδηγίας 75/442/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1975, περί των στερεών αποβλήτων, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 91/156/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 18ης Μαρτίου 1991, καθώς και, όσον αφορά τους δύο πρώτους χώρους αποθέσεως αποβλήτων, την εφαρμογή του άρθρου 13 της ίδιας οδηγίας, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από την οδηγία αυτή.

2) Καταδικάζει το Βασίλειο της Ισπανίας στα δικαστικά έξοδα.