5.

Τό τέταρτο ερώτημα πού υπέβαλε τό Hoge Raad, τό όποιο πρέπει νά εξετασθεί ἐν συνεχεία, ἀποτελείται ἀπό δύο σκέλη: ἀφ' ενός, πρέπει νά εξετασθεί, ἄν, σέ περίπτωση πού ὁ πρώτος δικαστής έχει καταλήξει στό συμπέρασμα, ὅτι κατά τόν χρόνο τῆς κοινοποιήσεως τοῦ εισαγωγικού τῆς δίκης έγγράφου ὁ εναγόμενος εἶχε τήν κατοικία του στό κράτος τοῦ πρώτου δικαστού καί γιά τόν λόγο αυτό ἡ κοινοποίηση σέ αυτή τήν διεύθυνση ήταν ἡ προσήκουσα, εἶναι περαιτέρω ἀναγκαίος ὁ έλεγχος ἐκ μέρους τοῦ δικαστού τοῦ κράτους τῆς εκτελέσεως περί τοῦ ἄν ἡ κοινοποίηση ἐπραγματοποιήθη ἐμπροθέσμως κατά τήν ἔννοια τοῦ ἄρθρου 27 περίπτωση 2 τῆς συμβάσεως περί ἀρμοδιότητος. Ἀφ' έτερου, τό Hoge Raad ζητεί ἀπάντηση στό ερώτημα — καί ιδίως σέ περίπτωση θετικής ἀπαντήσεως στό πρώτο σκέλος τοῦ τετάρτου ἐρωτήματος — ἄν ὁ έλεγχος εἶναι δυνατόν νά περιορισθεί στό ζήτημα, κατά πόσο τό εισαγωγικό τῆς δίκης έγγραφο περιήλθε στην κατοικία τοῦ εναγομένου εμπροθέσμως ή, ἄν πρέπει επίσης νά εξετασθεί ἄν μία τέτοια είδους κοινοποίηση προσφέρει ικανοποιητική εγγύηση, ὅτι τό έγγραφο ήταν δυνατό νά περιέλθει εγκαίρως στόν εναγόμενο προσωπικώς. α) Τό πρώτο σκέλος τοῦ τετάρτου ερωτήματος φαίνεται ὅτι άφορᾶ ένα πρόβλημα σχετικό μέ τό ἀντικειμενικό πεδίο εφαρμογής τοῦ ἄρθρου 27 περίπτωση 2 τῆς συμβάσεως. Πρέπει νά σκεφθούμε, κατά πρώτον, ἄν ἡ ἀναφερθείσα διάταξη ενδεχομένως άφορᾶ μόνο τίς περιπτώσεις πού ή κοινοποίηση πρέπει νά γίνει στην ἀλλοδαπή, καί συνεπώς, δέν ισχύει γιά περιπτώσεις, πού, ἀπό τῆς ἀπόψεως τοῦ ἐπιλαμβα-νομένου δικαστού, συνιστούν σαφώς υποθέσεις ημεδαπού χαρακτῆρος, επειδή τόσο ή κατοικία τῶν διαδίκων, ἀλλά καί ὁ τόπος ὅπου ευρίσκεται τό ἀντικείμενο τῆς διαφοράς παρουσιάζουν στοιχεία ἡμεδα-πότητος. Πράγματι, στην τελευταία αυτή περίπτωση φαίνεται ὅτι ἡ ἐφαρμογή τοῦ άρθρου 27 περίπτωση 2 συνιστά συμπληρωματική προστασία, ἡ ὁποία εἶναι δυνατόν νά θεωρηθεί ἀδικαιολόγητη. Θά ήταν πράγματι δυνατόν νά λεχθεί ὅτι ἄν, ὑπό αυτές τίς συνθήκες, εἶναι δυνατή ἡ εκτέλεση στό εσωτερικό τῆς χώρας άνευ έτερου, διότι δέν υπάρχει κανένας λόγος γιά νά θεωρηθεί ὅτι υφίσταται περιορισμός τῶν δικαιωμάτων τῆς υπερασπίσεως, δέν γίνεται ἀντιληπτό γιατί θά έπρεπε νά ισχύει άλλο κριτήριο, ὅσον ἀφορᾶ τόν σεβασμό τῶν δικαιωμάτων τῆς υπερασπίσεως στην περίπτωση επεμβάσεως σέ περιουσία πού ευρίσκεται στην ἀλλοδαπή. Ή τελείως γενική διατύπωση τοῦ άρθρου 27 ὅμως δέν δίνει κανένα στοιχείο γιά ἕνα τέτοιου εἴδους συμπέρασμα, ἰδίως ὅταν συγκριθεί μέ τό άρθρο 20 τῆς συμβάσεως περί ἁρμοδιότητος, τό όποιο ρητώς ἀναφέρεται στον εναγόμενο πού έχει τήν κατοικία του στό έδαφος ἑνός τῶν συμβαλλομένων κρατών καί ενάγεται ενώπιον δικαστηρίου ἑνός ἀλλον τῶν συμβαλλομένων κρατών. Καί ἡ θεωρία φαίνεται γενικώς νά θεωρεί ὡς δεδομένο ὅτι ἡ ἐδῶ ἐνδιαφέρουσα διάταξη εφαρμόζεται ἀκόμη καί ὅταν ὁ εναγόμενος έχει τήν κατοικία του εντός τοῦ κράτους τοῦ πρώτου δικαστού καί γιά τήν κοινοποίηση τοῦ εισαγωγικού τῆς δίκης έγγράφου εἶναι ἀναγκαία μόνον ἡ κοινοποίηση στό εσωτερικό τῆς χώρας (πρβλ. Bulow-Böckstiegel, op. cit., παρατήρηση ΙΙΙ ἐπί τοῦ ἄρθρου 27 Manha Weser, Convention communautaire sur la compétence judiciaire et l'exécution des décisions, σ. 332' Droz, Compétence judiciaire et effets des jugements dans le marché commun, σ. 315). Ἄν ὅμως αυτό θεωρηθεί ὀρθό, δηλαδή ἄν γίνει δεκτό ὅτι τό άρθρο 27 περίπτωση 2 της συμβάσεως περί ἁρμοδιότητος κατά κανόνα εφαρμόζεται, ὅταν πρέπει νά γίνει ἐκτέλεση στην ἀλλοδαπή, τότε ἡ ἀπάντηση στό πρῶτο σκέλος τοῦ τετάρτου ερωτήματος κατά τά λοιπά δέν παρουσιάζει δυσκολίες. Σύμφωνα μέ την έκθεση Jenard εἶναι σαφές ὅτι τό άρθρο 27 περίπτωση 2 πρέπει νά θεωρηθεί ως ιδιαίτερη προστατευτική διάταξη στό πλαίσιο τῆς διαδικασίας περί ἀναγνωρίσεως, ἡ ὁποία ἀπαιτεί ἐκ μέρους τοῦ δικαστοῦ, ενώπιον τοῦ ὁποίου ζητείται ἡ ἀναγνώριση, αυτόνομο έλεγχο ὑπό δύο πρίσματα σωρευτικῶς λαμβανόμενα. 'Από τά ἀνωτέρω δέν συνάγεται μόνο ὅτι ὁ δεύτερος δικαστής δέν δεσμεύεται ἀπό τά κριθέντα τοῦ δικαστοῦ τῆς οὐσίας, ὅσον άφορᾶ τό προσήκον τῆς κοινοποιήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τῆς δίκης έγγραφου, ἡ ὁποία κρίνεται βάσει τοῦ δικαίου τοῦ πρώτου δικαστού καί τῶν σχετικών διεθνών συμβάσεων (πρβλ. Bülow-Böckstiegel, op. cit., παρατήρηση III, 4 α ἐπί τοῦ ἄρθρου 27). 'Ο δικαστής τοῦ κράτους τῆς εκτελέσεως ὀφείλει, ἐπί πλέον, ἐν πάση περιπτώσει, νά ελέγξει ἐπίσης ἄν ἡ κοινοποίηση ἐπραγματοποιήθη ἐμπροθέσμως ώστε νά παρασχεθεί στόν εναγόμενο ή δυνατότης υπερασπίσεως, Ἐδώ, δέν δεσμεύεται — ὅπως παραδείγματος χάρη τονίζεται ἀπό τους Bülow-Böckstiegel, op. cit. — ἀπό τίς διατάξεις πού ὀφείλει νά ἐφαρμόσει ὁ πρώτος δικαστής, άλλά, ἀντιθέτως, ὀφείλει νά προβεί στόν ἐν λόγω έλεγχο — ενδεχομένως ex officio — μέ δική του πρωτοβουλία έχοντας ὑπ᾽ ὄψη ὅλες τίς πλευρές τῆς περιπτώσεως (εἶδος τῆς διαφοράς, διάδικοι, ὑποχρέωση διορισμού δικηγόρου, ἀναγκαιότητα νά γίνουν μεταφράσεις κλπ.). β) Ἐπί τοῦ δευτέρου σκέλους τοῦ τετάρτου ερωτήματος θά ἤθελα νά τονίσω, κατά πρώτον, ὅτι μοῦ φαίνεται ὀρθή ή άποψη εκείνων, οι όποιοι κατ' ἀρχήν συντάσσονται υπέρ μιας στενής ἑρμηνείας τοῦ άρθρου 27 περίπτωση 2. Ἐν προκειμένω, είναι ἀποφασιστικό ὅτι ἡ σύμβαση περί ἁρμοδιότητος προβλέπει ήδη σημαντικές εγγυήσεις όσον άφορᾶ τήν διαδικασία περί εκδόσεως ἀποφάσεως, οἱ όποιες ἀπορρέουν ιδίως ἀπό τό άρθρο 20 καί ἀπό τήν σύμβαση περί επιδόσεων τῆς Χάγης τοῦ 1965. Παρομοίως στην έκθεση Jenard ἀναφέρεται ὅτι τό άρθρο 27 εφαρμόζεται μόνον ἐπί εξαιρετικών περιπτώσεων καί μέ τό ἴδιο πνεύμα ἐκφράζεται καί ἡ Martha Weser (op. cit., σ. 333) τονίζοντας ὅτι ἡ περίπτωση ἀρνήσεως τῆς ἀναγνωρίσεως βάσει τοῦ άρθρου 27 περίπτωση 2 εμφανίζεται σπανίως. Περαιτέρω εἶναι σημαντικό γι' αυτό τό σκέλος τοῦ ερωτήματος, τό γεγονός ὅτι σύμφωνα μέ τήν σύμβαση περί ἁρμοδιότητος ἤ μέ άλλες σχετικές συμβάσεις δέν ισχύει ἡ ἀρχή ὅτι ένα δικόγραφο πρέπει νά περιέλθει στόν ἀποδέκτη ἄμεσα καί προσωπικά. Όπου αυτή ἡ προϋπόθεση θεωρείται ἀναγκαία, διατυπώνεται ρητώς, ὅπως παραδείγματος χάρη στό άρθρο 36 τῆς συμβάσεως περί ἁρμοδιότητος, τό όποιο ἀναφέρεται στην επίδοση τῆς ἀποφάσεως προς τόν ὀφειλέτη, εἴτε προσωπικώς εἴτε στην κατοικία του. Είναι συνεπώς δυνατόν, κατ' ἀρχήν, νά γίνει δεκτό ὅτι ἡ επίδοση στην κατοικία τοῦ εναγομένου ἀρκεῖ καί ὅτι τό ζήτημα τοῦ εμπροθέσμου τῆς επιδόσεως δέν ἐξαρτᾶται ἀπό τό ἄν ὁ εναγόμενος θά λάβει πράγματι γνώση τοῦ εισαγωγικού τῆς δίκης ἐγγράφου καί ὅτι ἀντιθέτως ἀρκεῖ ή δυνατότης νά λάβει γνώση. Αὐτό τονίζουν επιμόνως οἱ Linke (Die Versäumnisentscheidungen im deutschen, österreichischen, belgischen und englischen Recht, ihre Anerkennung und Vollstreckbarerklärung, σ. 157) καί Bülow-Böckstiegel (op. cit., παρατήρηση III, 4 β ἐπί τοῦ ἄρθρου 27) προβάλλοντας τήν ὁμοιότητα τῶν προϋποθέσεων πού θέτουν τά άρθρα 20 καί 27, καί αυτό συνάγεται επίσης καί ἀπό τίς παρατηρήσεις πού περιέχονται στην έκθεση Jenard ἐπί τοῦ άρθρου 20 τῆς συμβάσεως περί ἀρμοδιότητος. "Οποιος ἔχει κατοικία σέ έναν ἡ σέ περισσοτέρους τόπους — ενδεχομένως σέ διάφορα Κράτη μέλη — ὀφείλει ἐπομένως νά εἶναι ἐν γνώσει τῶν σχετικῶν συνεπειῶν. Σέ περίπτωση πού γίνεται κοινοποίηση ὑπ' αυτές τίς συνθῆκες, εἶναι δυνατόν κατά κανόνα νά ἀναμένεται ὅτι ὁ παραλήπτης — καί ιδίως ὅταν πρόκειται γιά έμπορο — λαμβάνει μέτρα, ώστε νά λαμβάνει γνώση τέτοιου είδους περιερχομένων έγγραφων. "Οπως ἐτονίσθη καί κατά τήν διάρκεια τῆς δίκης, άλλη ρύθμιση ισχύει μόνο σέ εξαιρετικές περιπτώσεις, ιδιαιτέρου χαρακτῆρος. Μόνο ὅταν λόγω ειδικών συνθηκών, παραδείγματος χάρη σέ περίπτωση ξαφνικής ἀναγκαίας εισαγωγής σέ νοσοκομείο, δέν εἶναι δυνατόν νά ἀναμένεται ὅτι έχει ληφθεί φροντίδα γιά έγκαιρη πληροφόρηση περί τῶν κοινοποιηθέντων έγγράφων, πρέπει νά γίνει δεκτό ὅτι ὅσον άφορᾶ τό άρθρο 27 καί τήν προστατευτική λειτουργία του δέν ἀρκεῖ επίδοση στην κατοικία, άλλά πρέπει μᾶλλον νά ληφθεί μέριμνα γιά αὐτοπρόσωπη επίδοση. "Οπως πιστεύω, δέν υπάρχει γενικώς τίποτα περισσότερο νά λεχθεί ἐπί τοῦ προβλήματος πού τίθεται μέ τό τέταρτο ερώτημα τοῦ Hoge Raad. Σύμφωνα μέ ὅ,τι προέκυψε κατά τήν διαδικασία, πρέπει συνεπώς νά θεωρεῖται βέβαιο καί νά εἶναι ἀρκετό γιά τήν ἀπόφαση τῆς κυρίας δίκης ὅτι κατ' ἀρχήν αυτό πού έχει σημασία ήταν ή κοινοποίηση στην διεύθυνση τοῦ ἀναιρε-σείοντος στην Γερμανία καί ὅτι πρέπει νά ἐλεγχθεῖ μόνον ἄν — ἀπ' αυτό τό χρονικό σημείο — ἀπέμεινε ἀρκετό χρονικό διάστημα γιά τήν προετοιμασία μιᾶς πρώτης ικανοποιητικής υπερασπίσεως, ὅπως εἶναι ἀναγκαῖο στην διαδικασία τῆς ἐκδόσεως διαταγής πληρωμής.