Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Jacobs της 7ης Νοεμβρίου 1989. - FIRMA SCHWEIZERISCHE LACTINA PANCHAUD AG ΚΑΤΑ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ. - ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ: VERWALTUNGSGERICHT FRANKFURT AM MAIN - ΓΕΡΜΑΝΙΑ. - ΓΕΩΡΓΙΑ - ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΤΑΠΟΙΗΘΕΝ ΣΕ ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΤΡΟΦΕΣ ΑΠΟΚΟΡΥΦΩΜΕΝΟ ΓΑΛΑ - ΣΗΜΑΝΣΗ ΤΩΝ ΣΑΚΚΩΝ ΜΕ ΕΤΙΚΕΤΤΕΣ. - ΥΠΟΘΕΣΗ 346/88.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1989 σελίδα 04579



Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα

++++

Κύριε πρόεδρε,

Κύριοι δικαστές,

1. Η παρούσα υπόθεση αφορά την υποχρέωση σημάνσεως που επιβάλλεται από τους κοινοτικούς κανόνες που διέπουν τη χορήγηση ενισχύσεως στο αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη που χρησιμοποιείται κατά την παρασκευή συνθέτων ζωοτροφών. Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, στοιχείο α), του κανονισμού 1725/79 της Επιτροπής, της 26ης Ιουλίου 1979, περί των λεπτομερειών παροχής ενισχύσεων στο αποκορυφωμένο γάλα που μεταποιείται σε σύνθετες τροφές και στο αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη που προορίζεται για τη διατροφή μόσχων (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/026, σ. 12), στο αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη που χρησιμοποιείται στην παρασκευή ζωοτροφών η χορήγηση ενισχύσεως είναι δυνατή μόνον εάν έχει χρησιμοποιηθεί στην παρασκευή αυτών των τροφών σύμφωνα με τους όρους που καθορίζονται στο άρθρο 4. Το άρθρο 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), ορίζει τα εξής:

"Για την παρασκευή μιας συνθέτου τροφής κατά την έννοια της παραγράφου 1, το αποκορυφωμένο γάλα εις κόνιν ενσωματωμένο μέσα σε μίγμα, δεν δύναται να χρησιμοποιείται παρά εάν:

α) ...

β) οι συσκευασίες που περιέχουν το μίγμα, φέρουν ευανάγνωστα:

- μία ή περισσότερες από τις κατωτέρω επιγραφές:

' μίγμα προορισμένο για την παρασκευή συνθέτων τροφών - κανονισμός (ΕΟΚ) 1725/79'

...

' melange destine a la fabrication d' aliments composes - reglement (CEE) 1725/79' "

...

- την ένδειξη της περιεκτικότητος σε αποκορυφωμένο γάλα εις κόνιν, της περιεκτικότητος σε μεταλλικά άλατα και σε σακχαρόζη που έχουν προστεθεί και της περιεκτικότητος σε λιπαρές ουσίες, περιλαμβανομένων των λιποδιαλυτών τεχνολογικών παραγόντων."

2. Η Schweizerische Lactina Panchaud AG (στο εξής: Lactina) είναι γερμανική εταιρία με έδρα το Kehl, η οποία παρασκευάζει σύνθετες ζωοτροφές για μόσχους με βάση το αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη. Το 1983, η Lactina χρησιμοποιούσε ως πρώτη ύλη αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη ενσωματωμένο σε μίγματα που είχε αγοράσει από γάλλο παραγωγό. 'Οταν το μίγμα έφθανε στην Lactina, προερχόμενο από τον γάλλο παραγωγό, βρισκόταν μέσα σε σάκους από χαρτί. Οι ίδιοι οι σάκοι δεν έφεραν επιγραφές αλλά υπήρχαν ετικέτες που είχαν συρραφεί με την πάνω ραφή των σάκων και ανέφεραν τα διάφορα συστατικά του μίγματος, έφεραν δε την ένδειξη "melange destine a la fabrication d' aliments pour animaux - reglement (CEE) no. 1725/79". Κατά τη διάρκεια ελέγχου της επιχειρήσεως, στις 23 Νοεμβρίου 1983, οι ελεγκτές του Bundesamt fuer Ernaehrung und Forstwirtschaft (Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Τροφίμων και Δασικού Πλούτου), έχοντας παρατηρήσει τους σάκους που έφεραν τις κατ' αυτό τον τρόπο συρραφείσες ετικέτες, έκριναν ότι αυτές οι ετικέτες - εν αντιθέσει προς τις επιγραφές πάνω στις συσκευασίες - δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις του άρθρου 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), και, συνεπώς, αρνήθηκαν στη Lactina την ενίσχυση, δυνάμει του άρθρου 1725/79, για 5 700 κιλά αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη.

3. Η Lactina κίνησε τη διαδικασία κατά της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, εκπροσωπούμενης από το Bundesamt, ζητώντας την πληρωμή της εν λόγω ενισχύσεως. Βασίστηκε ιδίως στην ερμηνεία της εν λόγω διατάξεως του κανονισμού (ΕΟΚ) 1725/79, στην οποία προέβη ο αντίστοιχος προς το Bundesamt γαλλικός οργανισμός Fonds d' orientation et de regularisation des marches agricoles (FORMA). Στη σελίδα 4 της εγκυκλίου του 09-83 ΡL/03, της 17ης Μαΐου 1983, ο FΟRΜΑ ανέφερε το εξής: "Η συσκευασία που περιέχει το μίγμα πρέπει να φέρει είτε απευθείας πάνω της, είτε πάνω σε ετικέτα που περιλαμβάνεται στο σύστημα κλεισίματος (την απαιτούμενη επιγραφή)." Η Lactina υποστήριξε ότι, προκειμένου να πληρωθούν οι όροι του άρθρου 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), αρκεί να στερεωθεί πάνω στη συσκευασία μία ετικέτα με την απαιτούμενη επιγραφή.

4. Η διαφορά ήχθη ενώπιον του Verwaltungsgericht Frankfurt am Main, το οποίο έκρινε ότι το γράμμα της εν λόγω διατάξεως του κανονισμού 1725/79 δεν ήταν σαφές. Κατόπιν αυτού, υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

"Πληρούται ο όρος του άρθρου 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), του κανονισμού (ΕΟΚ) 1725/79 της Επιτροπής, της 26ης Ιουλίου 1979, σύμφωνα με τον οποίο η συσκευασία που περιέχει το μίγμα πρέπει να φέρει ορισμένες επιγραφές, και στην περίπτωση εκείνη κατά την οποία οι επιγραφές βρίσκονται πάνω σε ετικέτες που έχουν συρραφεί με την πάνω ραφή των χάρτινων σάκων;"

5. Με τις παρατηρήσεις που κατέθεσε ενώπιον του Δικαστηρίου, η Lactina επιμένει απλώς στη διαφορά μεταξύ της γαλλικής και της γερμανικής πρακτικής όσον αφορά την εφαρμογή του κοινοτικού κανονισμού υποστηρίζει ότι αυτή η διαφορά, αν υποτεθεί ότι δεν είναι παράνομη, επιφέρει διατάραξη του ανταγωνισμού στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας. Από τις παρατηρήσεις της αναμφίβολα προκύπτει ότι η χρησιμοποίηση των ετικετών πληροί τις προϋποθέσεις του κανονισμού και, επομένως, είχε το δικαίωμα να εισπράξει την εν λόγω ενίσχυση.

6. Το Bundesamt υποστηρίζει, όπως ήδη είχε υποστηρίξει ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, ότι οι επιγραφές πρέπει να έχουν γραφεί ή τυπωθεί πάνω στη συσκευασία, εν προκειμένω στον ίδιο τον σάκο από χαρτί.

7. Η Επιτροπή τάσσεται υπέρ μιας αυστηρής ερμηνείας της εν λόγω προϋποθέσεως και προτείνει να δοθεί στο ερώτημα η ακόλουθη απάντηση: "Το άρθρο 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), του κανονισμού 1725/79 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι οι επιγραφές πρέπει να έχουν τεθεί κατά τρόπο στέρεο πάνω στη συσκευασία και δεν μπορούν να αναγράφονται πάνω σε ετικέτες που έχουν συρραφεί κατά τρόπο στέρεο με την άνω ραφή των σάκων από χαρτί."

8. Εξετάζοντας το άρθρο 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), από λεκτική άποψη, εύκολα γίνεται αντιληπτό γιατί το εθνικό δικαστήριο έκρινε ότι όφειλε να ζητήσει την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως, ενόψει του διφορούμενου χαρακτήρα της φράσεως "οι συσκευασίες που περιέχουν το μίγμα, φέρουν ευανάγνωστα ... μία ή περισσότερες από τις κατωτέρω επιγραφές". Αν ο όρος "συσκευασίες" ερμηνευθεί στενά, μπορεί να θεωρηθεί ότι αναφέρεται στον ίδιο τον σάκο, αποκλείοντας οποιαδήποτε ετικέτα που έχει τεθεί πάνω σ' αυτόν, οπότε μία επιγραφή τυπωμένη πάνω σε ετικέτα δεν μπορεί να αναφερθεί ως "φερομένη" από τη συσκευασία. Εντούτοις, ο όρος "συσκευασίες" μπορεί εξίσου καλά να εκληφθεί ευρέως, υπό την έννοια ότι σημαίνει το σύνολο της συσκευασίας, περιλαμβανομένης και οποιασδήποτε ετικέτας που έχει τεθεί επ' αυτής. Το γεγονός ότι ο FΟRΜΑ ερμηνεύει προφανώς υπό την έννοια αυτή το άρθρο 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), αποδεικνύει ότι η ευρεία ερμηνεία ουδόλως αποκλείεται, παρόλον ότι η εγκύκλιος του FΟRΜΑ δεν μπορεί ασφαλώς να επιβληθεί στις γερμανικές αρχές, όπως φαίνεται ότι υποστηρίζει η Lactina. Ο ίδιος διφορούμενος χαρακτήρας απαντάται, νομίζω, στην αγγλική και γερμανική απόδοση της εν λόγω φράσεως: "the package containing the mixture bears in clearly legible form ... one or more of the following statements" και "die die Mischung enthaltenden Verpackungen gut leserlich eine oder mehrere der nachstehenden Aufschriften tragen". Εξάλλου, ο εν λόγω διφορούμενος χαρακτήρας επιβεβαιώνεται, όπως θα προσπαθήσω αμέσως να αποδείξω, από τη θέση που έλαβε η ίδια η Επιτροπή που είναι ο συντάκτης του κανονισμού. Πράγματι, τόσο η Επιτροπή όσο και το Bundesamt, ενώ υποστηρίζουν ότι η εν λόγω προϋπόθεση δεν έχει πληρωθεί με τη χρησιμοποίηση ετικετών υπό τις περιστάσεις της παρούσας υπόθεσης, έχουν εντούτοις δεχθεί ότι η προϋπόθεση αυτή πρέπει να ερμηνευθεί κατά τρόπον ώστε να πληρούται σε άλλες περιπτώσεις με τη χρησιμοποίηση ετικετών. Ενόψει του διφορουμένου αυτού χαρακτήρα, η εντελώς κατά λέξη ερμηνεία της εν λόγω διατάξεως δεν αρκεί για να δώσει τη λύση στην παρούσα περίπτωση. Επομένως, είναι αναγκαίο να εξεταστεί η διάταξη υπό το φως του πλαισίου της και του σκοπού της.

9. Το άρθρο 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), εφαρμόζεται στα μίγματα που περιέχουν αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη, τα οποία αποτελούν ενδιάμεσα προϊόντα. Οι κανόνες που διέπουν τη συσκευασία του τελικού προϊόντος - δηλαδή, των ζωοτροφών - προβλέπονται στο άρθρο 4, παράγραφοι 2 και 3. Το άρθρο 4, παράγραφος 2, ορίζει ότι οι σύνθετες ζωοτροφές πρέπει να είναι "συσκευασμένες σε σάκους ... πάνω στους οποίους (ορισμένες μνείες) είναι τυπωμένα (τυπωμένες) με ευανάγνωστους χαρακτήρες". Εξάλλου, το άρθρο 4, παράγραφος 3, ορίζει ότι τα κράτη μέλη δύνανται να προσδιορίσουν "τις λεπτομέρειες κατά τις οποίες γίνεται η σήμανση των συσκευασιών που ορίζεται στην παράγραφο 2, καθώς και τις συμπληρωματικές μνείες που δύνανται να εμφαίνονται στην ετικέτα". Η αντίθεση μεταξύ της σαφήνειας των διατάξεων αυτών και του διφορουμένου χαρακτήρα του άρθρου 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), είναι εμφανής. Λιγότερο πρόδηλα είναι τα συμπεράσματα που μπορούν να συναχθούν, διότι τα επιχειρήματα a contrario αποκλείονται αμοιβαίως. Μπορεί να υποστηριχθεί, αφενός, ότι ο συντάκτης του κανονισμού, αν είχε την πρόθεση να επιτρέψει τη χρησιμοποίηση ετικετών στο άρθρο 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), θα είχε χρησιμοποιήσει τους σαφείς όρους που χρησιμοποίησε στο άρθρο 4, παράγραφος 3. Εξάλλου, μπορεί εξίσου να υποστηριχθεί ότι, αν η πρόθεση του συντάκτη του κανονισμού ήταν να απαιτήσει ένα μήνυμα τυπωμένο στον ίδιο τον σάκο, θα είχε χρησιμοποιήσει τους σαφείς όρους του άρθρου 4, παράγραφος 2.

10. Υπάρχει κι ένα άλλο επιχείρημα που πρέπει να σημειωθεί στο πλαίσιο αυτό, δηλαδή ότι ο όρος "συσκευασίες" του άρθρου 4, παράγραφος 3, χρησιμοποιήθηκε για να υποδηλοί τους "σάκους" για τους οποίους πρόκειται στο άρθρο 4, παράγραφος 2, ενώ η ετικέτα που αναφέρεται στο άρθρο 4, παράγραφος 3, έχει χρησιμοποιηθεί ως κάτι το αυτοτελές, ως κάτι το πρόσθετο. Αν της αποδοθεί η ίδια σημασία όπως στο άρθρο 4, παράγραφος 3, η έννοια "συσκευασίες" στο άρθρο 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), αναφέρεται, επομένως, στους σάκους που περιέχουν τα προϊόντα, αποκλειομένης οποιασδήποτε ετικέτας πάνω στους σάκους. Πάντως, το επιχείρημα αυτό έχει χάσει πολλή από τη δύναμή του από τότε που το άρθρο 4, παράγραφος 2, τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3368/88 της Επιτροπής, της 28ης Οκτωβρίου 1988 (ΕΕ L 296, σ. 50). Στην αρχική του διατύπωση, το άρθρο 4, παράγραφος 2, απαιτούσε να τυπώνονται πάνω στους σάκους των συνθέτων ζωοτροφών τέσσερις πληροφοριακές ενδείξεις ((στοιχεία α), β), γ) και δ) )). Μετά την τροποποίηση, μόνο η ένδειξη που προβλέπεται στα στοιχεία α) και β) πρέπει να τυπώνεται πάνω στους σάκους όσον αφορά τις λοιπές πληροφοριακές ενδείξεις, έχει προστεθεί ένα νέο εδάφιο στο άρθρο 4, παράγραφος 2, διατυπωθέν ως εξής:

"Επιπλέον, οι συσκευασίες πρέπει να φέρουν με χαρακτήρες ευανάγνωστους την ένδειξη της περιεκτικότητας σε αποκορυφωμένο γάλα σε σκόνη, καθώς και τον μήνα και το έτος παρασκευής των σύνθετων ζωοτροφών:

- είτε επί της ετικέτας που περιλαμβάνεται στο σύστημα κλεισίματος,

- είτε με εκτύπωση στην ίδια τη συσκευασία."

Το γαλλικό κείμενο του νέου εδαφίου έχει ως εξής:

"En outre, les emballages doivent porter en caracteres clairement lisibles l' indication de la teneur en lait ecreme en poudre ainsi que le mois et l' annee de fabrication des aliments composes:

- soit sur l' etiquette prise dans le systeme de fermeture,

- soit par impression sur l' emballage lui-meme."

'Εχει σημασία ότι στο γαλλικό κείμενο χρησιμοποιούνται οι όροι "les emballages doivent porter ..." υπό την έννοια είτε της εκτυπώσεως της ενδείξεως πάνω στην ίδια τη συσκευασία, είτε της αναγραφής της ενδείξεως αυτής πάνω σε ετικέτα που περιλαμβάνεται στο σύστημα κλεισίματος. Κατόπιν αυτού, είναι δύσκολο να γίνει δεκτό ότι οι ίδιες λέξεις, χρησιμοποιούμενες στο άρθρο 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), μπορούν να έχουν μόνο την πρώτη από τις δύο αυτές έννοιες. Οι διατάξεις με τις οποίες έχει εισαχθεί η τροποποίηση αυτή δείχνουν αντιθέτως ότι η εν λόγω προϋπόθεση μπορεί να πληρούται χρησιμοποιώντας την κατάλληλη ετικέτα.

11. Εν πάση περιπτώσει, το επιχείρημα του Bundesamt και της Επιτροπής, κατά το οποίο η χρησιμοποίηση ετικέτας δεν ανταποκρίνεται στις προϋποθέσεις του άρθρου 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), έχει αποδυναμωθεί από τις ίδιες τους τις παρατηρήσεις. Πράγματι, τόσο από τις παρατηρήσεις του Bundesamt όσο και από την απάντηση της Επιτροπής σε ερώτηση που τέθηκε κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση προκύπτει ότι η Επιτροπή, παρόλον ότι έκρινε ότι η χρησιμοποίηση ετικετών δεν ανταποκρινόταν στις προϋποθέσεις σχετικά με την εγγραφή που απαιτεί το άρθρο 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), πρώτη περίπτωση, ήταν της γνώμης ότι το πληροφοριακό στοιχείο που προβλέπεται από τη δεύτερη περίπτωση μπορούσε ενδεχομένως να αναγραφεί σε ετικέτα φερομένη πάνω στο σάκο. Κατά τη γνώμη μου, εφόσον μπορεί να αποδοθεί η έννοια αυτή στην εν λόγω φράση σε σχέση με τη δεύτερη περίπτωση, ομοίως μπορεί να της αποδοθεί η ίδια έννοια σε σχέση με την πρώτη περίπτωση. Δεν προβλήθηκε κανένας λόγος που να δικαιολογεί διαφορετική ερμηνεία. Αντιθέτως, η Επιτροπή δήλωσε με τις γραπτές παρατηρήσεις της (παράγραφος 3, τέταρτο εδάφιο) ότι ένα από τα πληροφοριακά στοιχεία που προβλέπονται στη δεύτερη περίπτωση (δηλαδή η χρησιμοποιούμενη ποσότητα αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη) ήταν καθοριστικό για τη χορήγηση της ενισχύσεως και το ύψος της.

12. Επιπλέον, δεδομένου ότι, κατά την άποψή μου, στη φράση πρέπει να αποδίδεται η ίδια έννοια σε σχέση και με τις δύο περιπτώσεις και δεδομένου ότι το Bundesamt ενήργησε χωρίς αμφιβολία βάσει της ερμηνείας που παρέσχε η Επιτροπή και χορήγησε ενισχύσεις σε περιπτώσεις κατά τις οποίες το πληροφοριακό στοιχείο που προβλέπεται στη δεύτερη ως άνω περίπτωση αναγραφόταν πάνω σε ετικέτες, αν το Δικαστήριο αποφαινόταν τώρα ότι η χρησιμοποίηση ετικετών δεν πληροί τις προϋποθέσεις του κανονισμού σε σχέση με την πρώτη περίπτωση, αυτό θα προκαλούσε μεγάλη αβεβαιότητα. Εφόσον υπάρχει ήδη μεγάλη σύγχυση προκληθείσα από το γράμμα της νομοθετικής ρυθμίσεως και από την άστοχη ερμηνεία της Επιτροπής, θα ήταν λάθος, κατά τη γνώμη μου, να γίνει δεκτή η συσταλτική ερμηνεία παρόλον ότι η διασταλτική ερμηνεία είναι, τουλάχιστον, εξίσου υποστηρίξιμη.

13. Υπάρχει ένα ακόμη επιχείρημα που έχει επίσης σημασία. Ενώ το Bundesamt επιμένει στο γεγονός ότι η απαιτούμενη εγγραφή πρέπει να είναι τυπωμένη ή γραμμένη πάνω στον σάκο, η Επιτροπή αναφέρει στην πρόταση απαντήσεώς της στο ερώτημα που υπέβαλε το εθνικό δικαστήριο ότι εκείνη θα δεχόταν μία ένδειξη "καλά στερεωμένη πάνω στη συσκευασία", υπονοώντας έτσι ότι η προϋπόθεση αυτή μπορεί να πληρούται με άλλο τρόπο από αυτόν της εκτυπώσεως των λέξεων πάνω στον σάκο: κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση ανέφερε μάλιστα ότι ένα αυτοκόλλητο θα μπορούσε να γίνει δεκτό υπό τις συνθήκες αυτές, δικαιολογημένα μπορεί να τεθεί το ερώτημα, για ποιο λόγο μία ετικέτα ραμμένη πάνω στη ραφή του σάκου δεν συνιστά ένδειξη "καλά στερεωμένη πάνω στη συσκευασία".

14. Για τους προαναφερθέντες λόγους τείνω να δεχθώ τη διασταλτική ερμηνεία του κανονισμού.

15. Πρέπει ακόμη να εξεταστεί αν η ερμηνεία αυτή του άρθρου 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), είναι σύμφωνη με τον σκοπό της διατάξεως αυτής και με τη συλλογιστική του Δικαστηρίου σε παρόμοιες υποθέσεις. Ο σκοπός της διατάξεως αυτής εκτίθεται στην τρίτη αιτιολογική σκέψη του προοιμίου του κανονισμού 1725/79, κατά την οποία "πρέπει να προβλεφθούν κατάλληλες διατάξεις, για να αποφευχθεί πολλές φορές η ευεργεσία του ιδίου προϊόντος από την ενίσχυση" και στην πέμπτη αιτιολογική σκέψη, κατά την οποία "είναι εξάλλου αναγκαίο να θεσπίζονται, για λόγους ελέγχου, ότι τα εν λόγω προϊόντα διατηρούνται σε συσκευασίες που επιτρέπουν την αναγνώρισή τους". Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι αυτοί οι σκοποί εξυπηρετούνται λιγότερο καλά όταν χρησιμοποιείται ετικέτα ραμμένη στη ραφή του σάκου απ' ό,τι όταν χρησιμοποιείται "ένδειξη καλά στερεωμένη", δεδομένου ότι οι ετικέτες μπορούν εύκολα να αποσπασθούν και να αντικατασταθούν. Πάντως, η Επιτροπή δεν προέβαλε κανένα πειστικό επιχείρημα για να αποδείξει ως προς τι η χρησιμοποίηση ετικετών θα ήταν λιγότερο ικανοποιητική απ' ό,τι ορισμένες άλλες μέθοδοι, τις οποίες φαίνεται διατεθειμένη να δεχθεί. Ομοίως - όπως ήδη ανέφερα - η Επιτροπή δεν απέδειξε πώς η χρησιμοποίηση ετικετών η οποία, ενώ σε σχέση με την πρώτη περίπτωση δεν είναι ικανοποιητική, σε σχέση με τη δεύτερη περίπτωση πρέπει να γίνει δεκτή.

16. Τέλος, όσον αφορά τη νομολογία, δεν βρήκα τίποτε σε καμία από τις προηγούμενες αποφάσεις του Δικαστηρίου που να μπορεί να επηρεάσει την άποψή μου σχετικά με την ορθή ερμηνεία της επίμαχης διάταξης. Ασφαλώς, υπάρχουν ορισμένες αποφάσεις που καθιερώνουν μία γενική αρχή κατά την οποία, οσάκις τα χρήματα των φορολογουμένων Ευρωπαίων διανέμονται υπό τη μορφή ενισχύσεων, όποιες και αν είναι αυτές, η σχετική νομοθεσία πρέπει να ερμηνεύεται αυστηρά και οι υποχρεώσεις που επιβάλλει να τηρούνται αυστηρά. Στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 146, 192 και 193/81, BayWa/BALM (Συλλογή 1982, σ. 1503, συγκεκριμένα σ. 1529, σκέψη 10), το Δικαστήριο ομιλεί για την "αρχή που επισήμανε επανειλημμένως το Δικαστήριο στη νομολογία του και κατά την οποία οι διατάξεις του κοινοτικού δικαίου, και, ιδίως, οι διατάξεις των κανονισμών του Συμβουλίου ή της Επιτροπής που γεννούν δικαίωμα για παροχές χρηματοδοτούμενες από κοινοτικά κεφάλαια, πρέπει να ερμηνεύονται αυστηρώς". Στην υπόθεση 11/76, Κάτω Χώρες κατά Επιτροπής (Rec. 1979, σ. 245, συγκεκριένα σ. 279, σκέψη 9), το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι είναι αναγκαία η "στενή ... ερμηνεία των προϋποθέσεων αναλήψεως του βάρους των δαπανών από το ΕΓΤΠΕ". Τέλος, στην υπόθεση 18/76, Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας κατά Επιτροπής (Rec. 1979, σ. 343), το Δικαστήριο έκρινε ότι "ο στόχος της ... κανονιστικής ρυθμίσεως απαιτεί ... την αυστηρή τήρηση των διατυπώσεων αποδείξεως που πρέπει να τηρούνται για να μπορούν οι επιχειρηματίες να απολαμβάνουν τα οικονομικά πλεονεκτήματα που παρέχονται στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής". Ο γενικός εισαγγελέας Mischo αναφέρει άλλες υποθέσεις στις προτάσεις του στην υπόθεση 143/85, Corman/OBEA (Συλλογή 1986, σ. 2873, συγκεκριμένα σ. 2885).

17. Η υπόθεση Corman παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον όχι μόνο επειδή έχει ορισμένες χτυπητές ομοιότητες με την παρούσα υπόθεση, αλλά επίσης επειδή συνιστά την απόδειξη ότι η αρχή της αυστηρής ερμηνείας και της αυστηρής τηρήσεως, που διατυπώνεται στις άλλες υποθέσεις που ανέφερα, δεν είναι κατά κανένα τρόπο απόλυτη. Στην υπόθεση Corman, επρόκειτο για πωλήσεις βουτύρου που προερχόταν από αποθέματα παρεμβάσεως, οι οποίες υπέκειντο στον όρον ότι ο αγοραστής το μεταποιεί σε συμπυκνωμένο βούτυρο και το διαθέτει στην κατανάλωση μέσα σε πλαστικές συσκευασίες που φέρουν στο πάνω μέρος την ένδειξη "συμπυκνωμένο βούτυρο μαγειρικό". ('Εχει σημασία ότι το ρήμα "φέρουν" χρησιμοποιήθηκε στον σχετικό κανονισμό στην εν λόγω υπόθεση, όπως και στον κανονισμό 1725/79.) Το Δικαστήριο έκρινε ότι αυτή η προϋπόθεση επληρούτο αν οι εν λόγω όροι δεν υπήρχαν πάνω στο ίδιο το πακέτο αλλά σε φύλλο χαρτιού με μεταλλικό επίστρωμα τοποθετημένο ανάμεσα στο βούτυρο και το διαφανές επικάλυμμα, με το οποίο έκλεινε ερμητικώς το πακέτο. Το Δικαστήριο παρατηρεί, στη σκέψη 23 της αποφάσεως, ότι δεν είχε αποδειχθεί ότι αυτή η συσκευασία μπορούσε να διευκολύνει τη διάπραξη απάτης. Μπορεί να υποστηριχθεί ότι υπάρχει μικρή διαφορά μεταξύ μιας ετικέτας ραμμένης στην πάνω ραφή ενός σάκου αποκορυφωμένου γάλακτος σε σκόνη και ενός φύλλου χαρτιού με μεταλλικό επίστρωμα που έχει τοποθετηθεί κάτω από το σκέπασμα ενός κυτίου συμπυκνωμένου βουτύρου.

18. Τα πορίσματα που μπορούν να συναχθούν από τις υποθέσεις που μόλις εξετάστηκαν είναι τα ακόλουθα: αφενός, οι νομοθετικές διατάξεις που δίνουν δικαίωμα για χρηματικές παροχές προερχόμενες από κοινοτικά κεφάλαια πρέπει να ερμηνεύονται στενά αφετέρου, δεν πρέπει να ερμηνεύονται στενότερα απ' ό,τι είναι αναγκαίο, λαμβάνοντας υπόψη τον σκοπό τους. Αν εν προκειμένω εφαρμοστούν οι αρχές αυτές, καταλήγω στο συμπέρασμα ότι το αν πληρούται η προϋπόθεση που προβλέπεται στο άρθρο 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), του κανονισμού 1725/79 δεν εξαρτάται από το αν η σήμανση πραγματοποιείται με τη χρησιμοποίηση ετικετών ή με οποιαδήποτε άλλη μέθοδο, αλλά από το αν η μέθοδος συνιστά αποτελεσματικό μέσον αναγνωρίσεως της συσκευασίας και προλήψεως της διαπράξεως απάτης. Αν αυτό συμβαίνει υπό τις ειδικές περιστάσεις της παρούσας υπόθεσης είναι πραγματικό ζήτημα και εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να δώσει λύση.

19. Κατά τη γνώμη μου, στο ερώτημα που υπέβαλε το Verwaltungsgericht Frankfurt am Main στο Δικαστήριο πρέπει να δοθεί η ακόλουθη απάντηση:

"Η προϋπόθεση του άρθρου 4, παράγραφος 4, στοιχείο β), του κανονισμού (ΕΟΚ) 1725/79 της Επιτροπής, κατά την οποία οι συσκευασίες που περιέχουν το μίγμα πρέπει να φέρουν ορισμένες επιγραφές, πληρούνται επίσης οσάκις οι εν λόγω επιγραφές αναγράφονται πάνω σε ετικέτες που έχουν ραφεί στέρεα με την άνω ραφή των συσκευασιών, υπό τον όρο πάντως ότι αυτές οι ετικέτες ενδείκνυνται για την αναγνώριση των συσκευασιών και την πρόληψη της απάτης."

(*) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η αγγλική.