Υπόθεση T-322/01

Roquette Frères SA

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

«Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Γλυκονικό νάτριο — Άρθρο 81 ΕΚ — Πρόστιμο — Άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 — Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων — Ανακοίνωση περί συνεργασίας — Αρχή της αναλογικότητας — Ίση μεταχείριση — Αρχή ne bis in idem»

Απόφαση του Πρωτοδικείου (τρίτο τμήμα) της 27ης Σεπτεμβρίου 2006

Περίληψη της αποφάσεως

1. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Πραγματικός αντίκτυπος στην αγορά

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 A, εδ. 1)

2. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα της παραβάσεως

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

3. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα της παραβάσεως

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

4. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Προσβολή του ανταγωνισμού — Κριτήρια εκτιμήσεως

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

5. Διαδικασία — Εισαγωγικό δικόγραφο — Τυπικά στοιχεία

(Κανονισμός Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, άρθρο 4 § 1, στοιχείο γ΄)

6. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 96/C 207/04 της Επιτροπής)

7. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Μη επιβολή προστίμου ή μείωσή του ως αντάλλαγμα της συνεργασίας της εμπλεκόμενης επιχείρησης

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 96/C 207/04 της Επιτροπής, τίτλοι B, στοιχείο β΄, και Γ)

8. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Κοινοτικές κυρώσεις και κυρώσεις επιβαλλόμενες εντός κράτους μέλους ή εντός τρίτου κράτους λόγω παραβάσεως του εθνικού δικαίου του ανταγωνισμού

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

9. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Κύκλος εργασιών της επιχειρήσεως που διέπραξε την παράβαση

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου)

10. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 A)

11. Διαδικασία — Αίτημα επαναλήψεως της προφορικής διαδικασίας

(Κανονισμός Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, άρθρο 62)

12. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής — Αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας του Πρωτοδικείου

(Άρθρο 229 ΕΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 17)

1. Σύμφωνα με το σημείο 1 A, πρώτο εδάφιο, των κατευθυντηρίων γραμμών για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5 της Συνθήκης ΕΚΑΧ, κατά τον υπολογισμό του προστίμου με βάση τη σοβαρότητα της παραβάσεως η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη, μεταξύ άλλων, τον πραγματικό αντίκτυπο της παραβάσεως επί της αγοράς, εφόσον αυτός είναι δυνατόν να εκτιμηθεί. Ο εν λόγω μετρήσιμος αντίκτυπος πρέπει να θεωρείται ότι έχει επαρκώς αποδειχθεί αν η Επιτροπή είναι σε θέση να παράσχει συγκεκριμένες και αξιόπιστες ενδείξεις από τις οποίες να προκύπτει, με εύλογη πιθανότητα, ότι η σύμπραξη είχε αντίκτυπο στην αγορά.

Πράγματι, η εξέταση του αντικτύπου μιας συμπράξεως στην αγορά συνεπάγεται κατ’ ανάγκην τη χρησιμοποίηση υποθέσεων. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή πρέπει κυρίως να εξετάσει ποια θα ήταν η τιμή του επίμαχου προϊόντος αν δεν υπήρχε η σύμπραξη. Κατά την εξέταση όμως των αιτιών της πραγματικής εξελίξεως των τιμών, είναι παρακινδυνευμένο να γίνονται υποθέσεις σχετικά με την αντίστοιχη επίδραση καθεμιάς από τις αιτίες αυτές. Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το αντικειμενικό γεγονός ότι, λόγω της συμπράξεως σχετικά με τις τιμές, τα μέρη παραιτήθηκαν ακριβώς από την ελευθερία τους να ανταγωνίζονται στον τομέα των τιμών. Έτσι, η αξιολόγηση της επιρροής παραγόντων άλλων πέραν αυτής της εκούσιας αποχής των μερών της συμπράξεως στηρίζεται αναγκαστικά σε πιθανότητες που είναι εύλογες, αλλά οι οποίες δεν μπορούν να εκφραστούν ποσοτικά με ακρίβεια.

Επομένως, δεν μπορεί να προσάπτεται στην Επιτροπή ότι στηρίχθηκε στον πραγματικό αντίκτυπο μιας συμπράξεως στην αγορά με σκοπό τον περιορισμό του ανταγωνισμού, όπως είναι μια σύμπραξη σχετικά με τιμές ή με ποσοστώσεις, χωρίς να εκφράσει ποσοτικά τον αντίκτυπο αυτό ή να παράσχει αριθμητικά στοιχεία, καθόσον άλλως θα έχανε την πρακτική του αποτελεσματικότητα το κριτήριο του σημείου 1 Α, πρώτο εδάφιο.

(βλ. σκέψεις 71-75)

2. Στον τομέα της καταστολής των απαγορευμένων συμπράξεων, η ουσιαστική συμπεριφορά που μια επιχείρηση υποστηρίζει ότι επέδειξε δεν έχει σημασία για την εκτίμηση των συνεπειών της συμπράξεως στην αγορά, δεδομένου ότι τα αποτελέσματα που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη είναι εκείνα που προκύπτουν από την όλη παράβαση στην οποία αυτή μετέσχε.

Ομοίως, οι συνέπειες μιας συμπράξεως δεν αποτελούν οπωσδήποτε συνάρτηση της διάρκειάς της. Έτσι, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι, όταν τα αποτελέσματα μιας συμπράξεως είναι ανύπαρκτα μεν κατά τη διάρκεια μιας μακράς περιόδου αλλά καταστροφικά κατά τη διάρκεια μιας βραχείας περιόδου, το όλο αποτέλεσμα της συμπράξεως αυτής είναι εξίσου σημαντικό με εκείνο μιας συμπράξεως που παρήγαγε κάποια αποτελέσματα καθ’ όλη τη σχετική περίοδο. Κατά συνέπεια, η ανυπαρξία αποτελεσμάτων ή τα περιορισμένα αποτελέσματα της συμπράξεως κατά τη διάρκεια ορισμένων περιόδων, έστω και αν αποδεικνύεται κάτι τέτοιο, δεν αποτελούν στοιχεία που να βεβαιώνουν οπωσδήποτε ότι αυτή είχε λιγότερες συνέπειες έναντι εκείνων που θα είχε μια σύμπραξη παράγουσα τα αποτελέσματά της όλο το σχετικό χρονικό διάστημα.

(βλ. σκέψεις 89-90, 121, 128, 141, 179)

3. Δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, το ύψος του προστίμου προσδιορίζεται βάσει της σοβαρότητας της παραβάσεως και της διάρκειάς της. Επιπλέον, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του Κοινοβουλίου 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, η Επιτροπή καθορίζει το αρχικό ποσό του προστίμου σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα της παραβάσεως, λαμβάνοντας υπόψη την ίδια τη φύση της παραβάσεως, τον πραγματικό αντίκτυπό της στην αγορά και την έκταση της γεωγραφικής αγοράς.

Το νομικό αυτό πλαίσιο, επομένως, δεν επιβάλλει ρητά στην Επιτροπή να λαμβάνει υπόψη το περιορισμένο μέγεθος της αγοράς του οικείου προϊόντος, την αξία του και την ισχύ των αγοραστών.

Εντούτοις, για να εκτιμήσει τη σοβαρότητα μιας παραβάσεως, η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει υπόψη ένα μεγάλο αριθμό στοιχείων, ο χαρακτήρας και η σημασία των οποίων ποικίλλουν ανάλογα με τη μορφή της επίδικης παραβάσεως και των ειδικών περιστάσεων της συγκεκριμένης παραβάσεως. Μεταξύ των στοιχείων που δηλώνουν τη σοβαρότητα μιας παραβάσεως δεν μπορεί να αποκλείεται να περιλαμβάνονται, ανάλογα με την περίπτωση, η αξία του προϊόντος που αποτελεί το αντικείμενο της παραβάσεως, το μέγεθος της αγοράς του οικείου προϊόντος και η ισχύς των αγοραστών.

Κατά συνέπεια, ναι μεν το μέγεθος της αγοράς, η αξία του προϊόντος και η ισχύς των αγοραστών μπορούν να αποτελούν στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για να αποδειχθεί η σοβαρότητα της παραβάσεως, όμως η σημασία τους ποικίλλει σε συνάρτηση με τις ιδιαίτερες περιστάσεις της οικείας παραβάσεως.

(βλ. σκέψεις 147-150)

4. Στο πλαίσιο της εξετάσεως της εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ σε συμφωνία ή σε εναρμονισμένη πρακτική, είναι περιττό να λαμβάνονται υπόψη τα συγκεκριμένα αποτελέσματα μιας συμφωνίας όταν προκύπτει ότι αυτή αποσκοπεί στον περιορισμό, την κατάργηση ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς.

(βλ. σκέψη 201)

5. Δυνάμει του άρθρου 44, παράγραφος 1, στοιχεία γ΄ και δ΄, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, το δικόγραφο της προσφυγής πρέπει να περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, συνοπτική έκθεση των ισχυρισμών των οποίων γίνεται επίκληση. Επιπλέον, ανεξάρτητα από κάθε ζήτημα ορολογίας, η έκθεση αυτή πρέπει να είναι αρκούντως σαφής και ακριβής ώστε να καθίσταται δυνατό στον καθού να προετοιμάσει την άμυνά του και στο Πρωτοδικείο να αποφανθεί επί της προσφυγής, ενδεχομένως χωρίς να χρειαστεί άλλες πληροφορίες. Πράγματι, για να είναι παραδεκτή μια προσφυγή επιβάλλεται τα ουσιώδη πραγματικά και νομικά στοιχεία επί των οποίων αυτή στηρίζεται να προκύπτουν, τουλάχιστον συνοπτικώς, αλλά κατά τρόπο λογικό και κατανοητό, από το κείμενο του δικογράφου, τούτο δε προκειμένου να εξασφαλιστεί η ασφάλεια δικαίου και η ορθή απονομή της Δικαιοσύνης.

Συναφώς, δεν εναπόκειται στο Πρωτοδικείο να αναζητεί από το σύνολο των στοιχείων των οποίων γίνεται επίκληση προς στήριξη ενός πρώτου λόγου αν τα στοιχεία αυτά μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν προς στήριξη ενός δευτέρου λόγου. Το γεγονός ότι η Επιτροπή, παρά την κατάφωρη ασάφεια ενός λόγου, κατέβαλε ιδιαίτερη προσπάθεια να προσδιορίσει ενδεχόμενα επιχειρήματα της προσφεύγουσας που προβλήθηκαν στο πλαίσιο της επιχειρηματολογίας της σχετικά με τον πρώτο λόγο και μπορούν ενδεχομένως να ληφθούν εκ νέου υπόψη προς στήριξη του δευτέρου λόγου, καθώς και να απαντήσει σ’ αυτά στο πλαίσιο αυτό, δεν επηρεάζει το ως άνω συμπέρασμα. Πράγματι, η θέση αυτή της Επιτροπής αποτελεί απλώς μια υπόθεση όσον αφορά το ακριβές περιεχόμενο του λόγου που προβάλλει ο προσφεύγων διάδικος. Δεν καθιστά δυνατό τον προσδιορισμό με βεβαιότητα του ακριβούς περιεχομένου του δευτέρου λόγου.

(βλ. σκέψεις 208-209)

6. Η ανακοίνωση σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων εντάσσεται στην άσκηση της εξουσίας εκτιμήσεως της Επιτροπής και επιφέρει απλώς έναν αυτοπεριορισμό των εξουσιών της Επιτροπής τηρουμένης της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως. Η ανακοίνωση αυτή δημιούργησε δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στην οποία στηρίζονται οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να ενημερώσουν την Επιτροπή περί της υπάρξεως κάποιας συμπράξεως. Επομένως, λαμβανομένης υπόψη της τηρήσεως της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως και της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης που έχουν βάσει της ανακοινώσεως αυτής οι επιχειρήσεις οι οποίες επιθυμούν να συνεργαστούν με την Επιτροπή, η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να την ακολουθεί, στο πλαίσιο του προσδιορισμού του ύψους του επιβλητέου σε επιχείρηση προστίμου, προκειμένου για την εκτίμηση της συνεργασίας της επιχειρήσεως αυτής.

Συναφώς, ούτε ένα σχέδιο νέας ανακοινώσεως, έστω και αν το κείμενο αυτό δημοσιεύεται πριν από την έκδοση αποφάσεως επιβάλλουσας πρόστιμο λόγω παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού, ούτε μια νέα ανακοίνωση που δημοσιεύεται μετά την έκδοση μιας τέτοιας αποφάσεως μπορούν να έχουν ως αποτέλεσμα τον αυτοπεριορισμό της Επιτροπής όσον αφορά την άσκηση της εξουσίας εκτιμήσεώς της στην περίπτωση αυτή.

(βλ. σκέψεις 223-224)

7. Για να χορηγηθεί σε επιχείρηση σημαντική μείωση του προστίμου κατ’ εφαρμογήν του τίτλου Γ της ανακοινώσεως σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων, η ανακοίνωση αυτή απαιτεί, στον τίτλο Β, στον οποίο παραπέμπει ο τίτλος Γ, στοιχείο β΄, η επιχείρηση αυτή να είναι η πρώτη που προσκομίζει στοιχεία καθοριστικά για την απόδειξη της ύπαρξης της σύμπραξης. Για την πλήρωση της προϋποθέσεως αυτής η ανακοίνωση δεν προβλέπει ότι η επιχείρηση που καταγγέλλει μυστική σύμπραξη στην Επιτροπή πρέπει να της παρέχει το σύνολο των καθοριστικής σημασίας στοιχείων για τη σύνταξη ανακοινώσεως αιτιάσεων ή, ακόμη λιγότερο, για την έκδοση αποφάσεως διαπιστώνουσας την παράβαση.

(βλ. σκέψεις 237-239)

8. Η αρχή ne bis in idem απαγορεύει την επιβολή πλειόνων κυρώσεων στο ίδιο πρόσωπο για την ίδια παράνομη συμπεριφορά προς προστασία του ιδίου εννόμου αγαθού. Η εφαρμογή της αρχής αυτής εξαρτάται από την τριπλή προϋπόθεση της ταυτότητας των πραγματικών περιστατικών, της ταυτότητας του παραβάτη και της ταυτότητας του προστατευομένου εννόμου συμφέροντος.

Έτσι, μια επιχείρηση μπορεί βασίμως να αποτελεί το αντικείμενο δύο παράλληλων διαδικασιών για την ίδια παράνομη συμπεριφορά και, επομένως, μπορεί να της επιβληθεί διπλή κύρωση, μία από την αρμόδια αρχή του ενδιαφερομένου κράτους μέλους και άλλη από την κοινοτική αρχή, καθόσον οι εν λόγω διαδικασίες εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς και δεν υφίσταται ταυτότητα μεταξύ των κανόνων που παραβιάστηκαν.

Επομένως, κατά μείζονα λόγο η αρχή ne bis in idem δεν μπορεί να έχει εφαρμογή σε περίπτωση όπου η διαδικασία που κίνησε η Επιτροπή και οι κυρώσεις που αυτή επέβαλε, αφενός, και η διαδικασία που κίνησαν οι αρχές τρίτου κράτους και οι δικές τους κυρώσεις, αφετέρου, προφανώς δεν εξυπηρετούν τους ίδιους σκοπούς. Πράγματι, στην μεν πρώτη περίπτωση σκοπείται η διατήρηση ανόθευτου ανταγωνισμού στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ενώσεως ή εντός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, στην δε δεύτερη η επιδιωκόμενη προστασία αφορά την αγορά τρίτου κράτους. Στην περίπτωση αυτή δεν πληρούται η προϋπόθεση ταυτότητας του προστατευομένου εννόμου συμφέροντος, που είναι αναγκαία για να μπορεί έχει εφαρμογή η αρχή ne bis in idem.

(βλ. σκέψεις 277-281)

9. Αν έχει διαπραχθεί σφάλμα κατά τον προσδιορισμό του ύψους του προστίμου που πρέπει να επιβληθεί σε επιχείρηση η οποία παρέβη τους κοινοτικούς κανόνες του ανταγωνισμού, όσον αφορά τον κύκλο εργασιών που πρέπει να ληφθεί υπόψη, το γεγονός αυτό δεν δικαιολογεί να διόρθωση του ύψους του προστίμου, τούτο δε ακόμα και αν για το σφάλμα ευθύνεται η επιχείρηση.

(βλ. σκέψη 293)

10. Στο πλαίσιο της κατατάξεως των επιχειρήσεων που παρέβησαν το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ σε κατηγορίες με σκοπό τον προσδιορισμό του ύψους των προστίμων, ο προσδιορισμός των κατωφλίων για καθεμία από τις κατηγορίες αυτές πρέπει να παρουσιάζει λογική συνοχή και να είναι αντικειμενικώς δικαιολογημένος.

(βλ. σκέψη 295)

11. Το Πρωτοδικείο υποχρεούται να δεχθεί ένα αίτημα επαναλήψεως της προφορικής διαδικασίας προκειμένου να λάβει υπόψη νέα γεγονότα μόνον όταν ο ενδιαφερόμενος διάδικος στηρίζεται σε πραγματικά περιστατικά που θα μπορούσαν να επηρεάσουν αποφασιστικά την επίλυση της διαφοράς και τα οποία δεν μπορούσε να προβάλει πριν από το πέρας της προφορικής διαδικασίας.

Όταν, μετά από απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμο σε επιχείρηση που παρέβη τους κανόνες του ανταγωνισμού, εκδίδεται απόφαση αφορώσα άλλες επιχειρήσεις που είχαν μετάσχει στην παράβαση αυτή, τούτο δεν αποτελεί νέο στοιχείο ικανό να ασκήσει αποφασιστική επιρροή επί της νομιμότητας της πρώτης αποφάσεως και, επομένως, δεν μπορεί να αποτελέσει έρεισμα για επανάληψη της διαδικασίας.

Πράγματι, η νομιμότητα μιας κοινοτικής πράξεως πρέπει να κρίνεται σε συνάρτηση με τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που υφίστανται κατά τον χρόνο εκδόσεως της πράξεως. Κατά συνέπεια, αποκλείεται να λαμβάνονται υπόψη, κατά την εκτίμηση της νομιμότητας της πράξεως αυτής, στοιχεία μεταγενέστερα από την ημερομηνία εκδόσεως της κοινοτικής πράξεως. Εξάλλου, η εξέταση της νομιμότητας μιας αποφάσεως πρέπει να πραγματοποιείται, καταρχήν, βάσει των πραγματικών και νομικών στοιχείων που παραθέτουν οι διάδικοι κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας ή/και περιλαμβάνονται στην απόφαση αυτή, γιατί διαφορετικά θίγεται ο παραλληλισμός μεταξύ της —προηγούμενης— διοικητικής διαδικασίας και της —μεταγενέστερης— διαδικασίας δικαστικού ελέγχου, ο οποίος στηρίζεται στην ταυτότητα των πραγματικών και νομικών στοιχείων.

(βλ. σκέψεις 323-326)

12. Όσον αφορά τον προσδιορισμό του ύψους των προστίμων που επιβάλλονται λόγω παραβάσεων των κανόνων του ανταγωνισμού, το Πρωτοδικείο μπορεί να λαμβάνει υπόψη, στο πλαίσιο της αρμοδιότητάς του πλήρους δικαιοδοσίας, συμπληρωματικά πληροφοριακά στοιχεία που δεν περιλαμβάνονται στην προσβαλλόμενη απόφαση, σε σχέση με τις αιτιάσεις που προβάλλει ο προσφεύγων διάδικος. Εντούτοις, δυνάμει της αρχής της ασφαλείας δικαίου, η δυνατότητα αυτή πρέπει να περιορίζεται, καταρχήν, στον συνυπολογισμό πληροφοριακών στοιχείων προγενέστερων της προσβαλλομένης αποφάσεως τα οποία η Επιτροπή θα μπορούσε να γνωρίζει όταν έλαβε την απόφασή της. Μια διαφορετική άποψη θα οδηγούσε το Πρωτοδικείο να υποκαταστήσει τη διοίκηση για να εκτιμήσει ένα ζήτημα το οποίο αυτή δεν έχει ακόμη κληθεί να εξετάσει, πράγμα το οποίο ισοδυναμεί με καταπάτηση των αρμοδιοτήτων της και, γενικότερα, με προσβολή του συστήματος κατανομής των αρμοδιοτήτων και της θεσμικής ισορροπίας μεταξύ της δικαστικής και της διοικητικής εξουσίας.

(βλ. σκέψη 327)

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΥ (τρίτο τμήμα)

της 27ης Σεπτεμβρίου 2006 ( )

«Ανταγωνισμός – Συμπράξεις – Γλυκονικό νάτριο – Άρθρο 81 ΕΚ – Πρόστιμο – Άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 – Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων – Ανακοίνωση περί συνεργασίας – Αρχή της αναλογικότητας – Ίση μεταχείριση – Αρχή ne bis in idem»

Στην υπόθεση T-322/01,

Roquette Frères SA, με έδρα το Lestrem (Γαλλία), εκπροσωπούμενη από τους O. Prost, D. Voillemot και A. Choffel, δικηγόρους,

προσφεύγουσα,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης αρχικά από τους A. Bouquet, W. Wils, A. Whelan και F. Lelièvre και, στη συνέχεια, από τους A. Bouquet, W. Wils και A. Whelan, επικουρούμενους από τους A. Condomines και J. Liygonie, δικηγόρους,

καθής,

με αντικείμενο, πρώτον, αίτημα ακυρώσεως των άρθρων 1 και 3 της αποφάσεως C(2001) 2931, τελικό, της 2ας Οκτωβρίου 2001, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 της Συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (COMP/E-1/36.756 – Γλυκονικό νάτριο), καθόσον καθορίζουν το ύψος του προστίμου που επιβλήθηκε στην προσφεύγουσα, δεύτερον, αίτημα μειώσεως του προστίμου και, τρίτον, αίτημα επιστροφής στην προσφεύγουσα των παρανόμως εισπραχθέντων ποσών,

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ (τρίτο τμήμα),

συγκείμενο από τους J. Azizi, πρόεδρο, M. Jaeger και F. Dehousse, δικαστές,

γραμματέας: Ι. Νάτσινας, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 18ης Φεβρουαρίου 2004,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Ιστορικό της διαφοράς

1 Η Roquette Frères SA (στο εξής: Roquette) είναι μια εταιρία που ασκεί δραστηριότητες στον τομέα της χημικής βιομηχανίας. Παράγει μεταξύ άλλων γλυκονικό νάτριο.

2 Το γλυκονικό νάτριο περιλαμβάνεται μεταξύ των χηλικών παραγόντων, οι οποίοι είναι προϊόντα που αδρανοποιούν τα μεταλλικά ιόντα στις βιομηχανικές διαδικασίες. Οι εν λόγω διαδικασίες περιλαμβάνουν, ιδίως, τον βιομηχανικό καθαρισμό (καθαρισμό φιαλών ή εργαλείων), την επεξεργασία διαφόρων επιφανειών (επεξεργασία για την προστασία από τη σκουριά, αφαίρεση λιπών, χάραξη επιφανειών αλουμινίου) και την επεξεργασία των υδάτων. Έτσι, οι χηλικοί παράγοντες χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία τροφίμων, τη βιομηχανία καλλυντικών, τη φαρμακοβιομηχανία, τη βιομηχανία χάρτου, τη βιομηχανία σκυροδέματος, καθώς και σε άλλους βιομηχανικούς κλάδους. Το γλυκονικό νάτριο πωλείται ανά την υφήλιο, ενώ υφίστανται και ανταγωνιστικές επιχειρήσεις στις διεθνείς αγορές.

3 Το 1995 οι συνολικές πωλήσεις γλυκονικού νατρίου σε παγκόσμιο επίπεδο ανέρχονταν περίπου σε 58,7 εκατομμύρια ευρώ, ενώ αυτές που πραγματοποιούνταν στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΟΧ) περίπου σε 19,6 εκατομμύρια ευρώ. Κατά την περίοδο των πραγματικών περιστατικών, το σύνολο σχεδόν της παγκόσμιας παραγωγής γλυκονικού νατρίου βρισκόταν υπό τον έλεγχο πέντε επιχειρήσεων, ήτοι, πρώτον, της Fujisawa Pharmaceutical Company Ltd (στο εξής: Fujisawa), δεύτερον, της Jungbunzlauer AG (στο εξής: Jungbunzlauer), τρίτον, της Roquette, τέταρτον, της Glucona vof (στο εξής: Glucona), μιας επιχειρήσεως που ελεγχόταν από κοινού, μέχρι τον Δεκέμβριο του 1995, από την Akzo Chemie BV, θυγατρική κατά 100 % της Akzo Nobel NV (στο εξής: Akzo) και την Coöperatieve Verkoop- en Productievereniging van Aardappelmeel en Derivaten Avebe BA (στο εξής: Avebe), και, πέμπτον, της Archer Daniels Midland Co. (στο εξής: ADM).

4 Τον Μάρτιο του 1997 το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης πληροφόρησε την Επιτροπή ότι, κατόπιν έρευνας που διεξήγαγε στις αγορές λυσίνης και κιτρικού οξέος, είχε κινηθεί σχετική έρευνα και όσον αφορά την αγορά γλυκονικού νατρίου. Τον Οκτώβριο και τον Δεκέμβριο του 1997, καθώς και τον Φεβρουάριο του 1998, η Επιτροπή πληροφορήθηκε ότι η Akzo, η Avebe, η Glucona, η Roquette και η Fujisawa είχαν αναγνωρίσει ότι μετείχαν σε σύμπραξη η οποία συνίστατο στον καθορισμό των τιμών του γλυκονικού νατρίου και στην κατανομή των ποσοτήτων πωλήσεως του εν λόγω προϊόντος στις Ηνωμένες Πολιτείες και αλλού. Κατόπιν συμφωνιών συναφθεισών με το αμερικανικό Υπουργείο Δικαιοσύνης, οι αμερικανικές αρχές επέβαλαν πρόστιμα στις ως άνω επιχειρήσεις.

5 Στις 18 Φεβρουαρίου 1998 η Επιτροπή απηύθυνε, δυνάμει του άρθρου 11 του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτου κανονισμού εφαρμογής των άρθρων [81] και [82] της Συνθήκης (ΕΕ 08/001, σ. 25), αιτήσεις παροχής πληροφοριών στους κύριους παραγωγούς, εισαγωγείς, εξαγωγείς και αγοραστές γλυκονικού νατρίου στην Ευρώπη.

6 Απαντώντας σε μια τέτοια αίτηση παροχής πληροφοριών, η Fujisawa ήρθε σε επαφή με την Επιτροπή και την πληροφόρησε ότι είχε συνεργαστεί με τις αμερικανικές αρχές στο πλαίσιο της έρευνας που περιγράφεται ανωτέρω και ότι επιθυμούσε την ίδια συνεργασία με την Επιτροπή στο πλαίσιο της ανακοινώσεως της Επιτροπής της 18ης Ιουλίου 1996 σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (ΕΕ C 207, σ. 4, στο εξής: ανακοίνωση περί συνεργασίας). Στις 12 Μαΐου 1998, κατόπιν συσκέψεως με την Επιτροπή της 1ης Απριλίου 1998, η Fujisawa κατέθεσε μια έγγραφη δήλωση και ένα φάκελο περιλαμβάνοντα σύνοψη του ιστορικού της συμπράξεως και ορισμένα έγγραφα.

7 Στις 16 και τις 17 Σεπτεμβρίου 1998 η Επιτροπή διενήργησε έλεγχο, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 17, στις εγκαταστάσεις της Avebe, της Glucona, της Jungbunzlauer και της Roquette.

8 Στις 10 Νοεμβρίου 1999 η Επιτροπή απηύθυνε αίτηση παροχής πληροφοριών στην ADM. Στις 26 Νοεμβρίου 1998 η ADM ανακοίνωσε την πρόθεσή της να συνεργαστεί με την Επιτροπή. Κατά τη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 1998 η ADM διαβίβασε μια «πρώτη συνεισφορά στο πλαίσιο της συνεργασίας της». Στη συνέχεια, στις 21 Ιανουαρίου 1999 υποβλήθηκαν στην Επιτροπή μια δήλωση της επιχειρήσεως και διάφορα έγγραφα αφορώντα την υπόθεση.

9 Στις 2 Μαρτίου 1999 η Επιτροπή απηύθυνε λεπτομερείς αιτήσεις παροχής πληροφοριών στην Glucona, τη Roquette και τη Jungbunzlauer. Με έγγραφα της 14ης, της 19ης και της 20ής Απριλίου 1999 οι ως άνω επιχειρήσεις εξέφρασαν την επιθυμία τους να συνεργαστούν με την Επιτροπή και της παρέσχαν ορισμένες πληροφορίες επί της συμπράξεως. Στις 25 Οκτωβρίου 1999 η Επιτροπή απηύθυνε συμπληρωματικές αιτήσεις παροχής πληροφοριών στην ADM, τη Fujisawa, την Glucona, τη Roquette και τη Jungbunzlauer.

10 Στις 17 Μαΐου 2000, βάσει των πληροφοριών που της είχαν διαβιβαστεί, η Επιτροπή απηύθυνε ανακοίνωση των αιτιάσεων στη Roquette και στις λοιπές εμπλεκόμενες επιχειρήσεις λόγω παραβάσεως του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ και του άρθρου 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ (στο εξής: Συμφωνία ΕΟΧ). Η Roquette και όλες οι λοιπές εμπλεκόμενες επιχειρήσεις υπέβαλαν έγγραφες παρατηρήσεις σε απάντηση στις αιτιάσεις της Επιτροπής. Καμία από τις επιχειρήσεις αυτές δεν ζήτησε ακρόαση ούτε αμφισβήτησε το υποστατό των πραγματικών περιστατικών που περιγράφονταν στην ανακοίνωση των αιτιάσεων.

11 Στις 11 Μαΐου 2001 η Επιτροπή απηύθυνε συμπληρωματικές αιτήσεις παροχής πληροφοριών στη Roquette και στις λοιπές επιχειρήσεις.

12 Στις 2 Οκτωβρίου 2001 η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση C(2001) 2931, τελικό, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (υπόθεση COMP/E-1/36.756 – Γλυκονικό νάτριο) (στο εξής: Απόφαση). Η Απόφαση κοινοποιήθηκε στη Roquette με έγγραφο της 11ης Οκτωβρίου 2001.

13 Η Απόφαση περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τις ακόλουθες διατάξεις:

«Άρθρο 1

[Η Akzo], [η ADM], [η Avebe], [η Fujisawa], [η Jungbunzlauer] και [η Roquette] παρέβησαν το άρθρο 81, παράγραφος 1, [...] ΕΚ και –από 1ης Ιανουαρίου 1994– το άρθρο 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας ΕΟΧ μετέχοντας σε διαρκή συμφωνία ή/και εναρμονισμένη πρακτική στον τομέα του γλυκονικού νατρίου.

Η παράβαση διήρκεσε:

– στην περίπτωση της [Akzo], της [Avebe], της [Fujisawa] και της [Roquette], από τον Φεβρουάριο του 1987 μέχρι τον Ιούνιο του 1995·

– στην περίπτωση της [Jungbunzlauer], από τον Μάιο του 1988 μέχρι τον Ιούνιο του 1995·

– στην περίπτωση της [ADM], από τον Ιούνιο του 1991 μέχρι τον Ιούνιο του 1995.

[…]

Άρθρο 3

Επιβάλλονται τα ακόλουθα πρόστιμα για την παράβαση περί της οποίας γίνεται λόγος στο άρθρο 1:

a) [Akzo] 9 εκατομμύρια ευρώ

b) [ADM] 10,13 εκατομμύρια ευρώ

c) [Avebe] 3,6 εκατομμύρια ευρώ

d) [Fujisawa] 3,6 εκατομμύρια ευρώ

e) [Jungbunzlauer] 20,4 εκατομμύρια ευρώ

f) [Roquette] 10,8 εκατομμύρια ευρώ

[…]».

14 Με την Απόφαση, όσον αφορά τον υπολογισμό του ύψους των προστίμων, η Επιτροπή ακολούθησε τη μεθοδολογία που εκτίθεται στις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ (ΕΕ 1998, C 9, σ. 3, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές), καθώς και την ανακοίνωση περί συνεργασίας.

15 Πρώτον, η Επιτροπή καθόρισε το βασικό ποσό του προστίμου σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως.

16 Στο πλαίσιο αυτό, όσον αφορά τη σοβαρότητα της παραβάσεως, η Επιτροπή θεώρησε, καταρχάς, ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις διέπραξαν μια πολύ σοβαρή παράβαση, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση της, τον πραγματικό αντίκτυπό της στην αγορά γλυκονικού νατρίου εντός του ΕΟΧ και την έκταση της σχετικής γεωγραφικής αγοράς (αιτιολογική σκέψη 371 της Αποφάσεως).

17 Στη συνέχεια, η Επιτροπή θεώρησε ότι έπρεπε να ληφθεί υπόψη η πραγματική οικονομική δυνατότητα προκλήσεως βλάβης του ανταγωνισμού, όρισε δε το πρόστιμο σε επίπεδο έχον επαρκή αποτρεπτικό χαρακτήρα. Κατά συνέπεια, στηριζόμενη στα αριθμητικά στοιχεία του κύκλου εργασιών στις διεθνείς αγορές τον οποίο πραγματοποιούσαν οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις με την πώληση γλυκονικού νατρίου κατά τη διάρκεια του 1995, τελευταίου έτους της περιόδου την οποία αφορά η παράβαση, αριθμητικά στοιχεία τα οποία είχαν διαβιβάσει στην Επιτροπή οι ενδιαφερόμενοι κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας, η Επιτροπή κατέταξε τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις σε δύο κατηγορίες. Στην πρώτη κατηγορία κατέταξε τις επιχειρήσεις οι οποίες, σύμφωνα με τα στοιχεία που διέθετε, κατείχαν μερίδια της παγκόσμιας αγοράς γλυκονικού νατρίου μεγαλύτερα του 20 %, δηλαδή τη Fujisawa (35,54 %), τη Jungbunzlauer (24,75 %) και τη Roquette (20,96 %). Για τις εν λόγω επιχειρήσεις η Επιτροπή καθόρισε ένα αρχικό ποσό 10 εκατομμυρίων ευρώ. Στη δεύτερη κατηγορία κατέταξε τις επιχειρήσεις οι οποίες, κατά τα στοιχεία που διέθετε, κατείχαν μερίδια της παγκόσμιας αγοράς γλυκονικού νατρίου μικρότερα του 10 %, ήτοι την Glucona (περίπου 9,5 %) και την ADM (9,35 %). Για τις ως άνω επιχειρήσεις η Επιτροπή καθόρισε ένα αρχικό ποσό προστίμου σε 5 εκατομμύρια ευρώ, δηλαδή, για την Akzo και την Avebe που κατείχαν από κοινού την Glucona, σε 2,5 εκατομμύρια ευρώ για καθεμία (αιτιολογική σκέψη 385 της Αποφάσεως).

18 Επιπλέον, προκειμένου το πρόστιμο να έχει επαρκώς αποτρεπτικό χαρακτήρα, αφενός, και να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις διαθέτουν γνώσεις και μια τέτοια νομική και οικονομική δομή ώστε να είναι σε θέση να εκτιμούν καλύτερα την παράνομη φύση των ενεργειών τους και τις συνέπειες που απορρέουν από αυτές από πλευράς δικαίου του ανταγωνισμού, αφετέρου, η Επιτροπή προέβη σε προσαρμογή τού εν λόγω αρχικού ποσού. Κατά συνέπεια, λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος και τους συνολικούς πόρους των εμπλεκομένων επιχειρήσεων, η Επιτροπή πολλαπλασίασε με συντελεστή 2,5 τα αρχικά ποσά που είχαν καθοριστεί για την ADM και την Akzo και, επομένως, αύξησε το ποσό αυτό στα 12,5 εκατομμύρια ευρώ στην περίπτωση της ADM και στα 6,25 εκατομμύρια ευρώ στην περίπτωση της Akzo (αιτιολογική σκέψη 388 της Αποφάσεως).

19 Προκειμένου να ληφθεί υπόψη η διάρκεια της παραβάσεως που διέπραξε καθεμία επιχείρηση, το αρχικό ποσό αυξήθηκε κατά 10 % ετησίως, ήτοι κατά 80 % για τη Fujisawa, για την Akzo, για την Avebe και τη Roquette, κατά 70 % για τη Jungbunzlauer και κατά 35 % για την ADM (αιτιολογικές σκέψεις 389 έως 392 της Αποφάσεως).

20 Έτσι, η Επιτροπή καθόρισε με τον τρόπο αυτό το βασικό ποσό των προστίμων σε 18 εκατομμύρια ευρώ όσον αφορά τη Roquette. Όσον αφορά την ADM, την Akzo, την Avebe, τη Fujisawa και τη Jungbunzlauer, το βασικό ποσό καθορίστηκε, αντιστοίχως, σε 16,88, σε 11,25, σε 4,5, σε 18 και σε 17 εκατομμύρια ευρώ (αιτιολογική σκέψη 396 της Αποφάσεως).

21 Δεύτερον, λόγω επιβαρυντικών περιστάσεων, το βασικό ποσό του προστίμου που επιβλήθηκε στη Jungbunzlauer αυξήθηκε κατά 50 % με την αιτιολογία ότι η εν λόγω επιχείρηση είχε ηγετικό ρόλο στο πλαίσιο της συμπράξεως (αιτιολογική σκέψη 403 της Αποφάσεως).

22 Τρίτον, η Επιτροπή εξέτασε και απέρριψε τα επιχειρήματα ορισμένων επιχειρήσεων κατά τα οποία στις εν λόγω επιχειρήσεις έπρεπε να αναγνωριστούν ελαφρυντικές περιστάσεις (αιτιολογικές σκέψεις 404 έως 410 της Αποφάσεως).

23 Τέταρτον, κατ’ εφαρμογήν του τίτλου B της ανακοινώσεως περί συνεργασίας, η Επιτροπή δέχθηκε υπέρ της Fujisawa μια «πολύ σημαντική μείωση» (ήτοι 80 %) του προστίμου που θα της επιβαλλόταν σε περίπτωση μη συνεργασίας της. Επιπλέον, η Επιτροπή θεώρησε ότι η ADM δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις που προβλέπει ο τίτλος Γ της ίδιας ανακοινώσεως προκειμένου να της παρασχεθεί «σημαντική μείωση» του προστίμου της. Τέλος, κατ’ εφαρμογήν του τίτλου Δ της ανακοινώσεως αυτής, η Επιτροπή δέχθηκε μια «αξιόλογη μείωση» (ήτοι 40 %) του προστίμου της ADM και της Roquette και 20 % της Akzo, της Avebe και της Jungbunzlauer (αιτιολογικές σκέψεις 418, 423, 426 και 427 της Αποφάσεως).

24 Στις 19 Μαρτίου 2002 η Επιτροπή ανακάλεσε την Απόφαση καθόσον αυτή αφορούσε τη Jungbunzlauer. Στις 29 Σεπτεμβρίου 2004 η Επιτροπή έλαβε μια νέα απόφαση αριθ. C(2004) 3598 σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 81 ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας ΕΟΧ (COMP/E-1/36.756 – Γλυκονικό νάτριο) (στο εξής: απόφαση της 29ης Σεπτεμβρίου 2004) κατά της Jungbunzlauer και τριών άλλων εταιριών του ομίλου Jungbunzlauer (Jungbunzlauer Ladenburg GmbH, Jungbunzlauer Holding AG και Jungbunzlauer Austria AG), επιβάλλοντας στις εταιρίες αυτές πρόστιμο 19,04 εκατομμυρίων ευρώ λόγω της συμμετοχής τους στη σύμπραξη στον τομέα του γλυκονικού νατρίου. Στις 23 Δεκεμβρίου 2004 οι τέσσερις αποδέκτες της τελευταίας αυτής αποφάσεως άσκησαν προσφυγή ενώπιον του Πρωτοδικείου κατά της αποφάσεως αυτής. Η εν λόγω προσφυγή πρωτοκολλήθηκε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου με τον αριθμό πινακίου T-492/04.

Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων

25 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 20 Δεκεμβρίου 2001 η Roquette άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.

26 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (τρίτο τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία και, στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας που προβλέπει το άρθρο 64 του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, απηύθυνε έγγραφες ερωτήσεις στους διαδίκους στις οποίες αυτοί απάντησαν εμπροθέσμως.

27 Οι διάδικοι αγόρευσαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 18ης Φεβρουαρίου 2004.

28 Κατόπιν της εκδόσεως της αποφάσεως της Επιτροπής της 29ης Σεπτεμβρίου 2004 σε βάρος, μεταξύ άλλων, της Jungbunzlauer, η Roquette ζήτησε, με έγγραφο της 2ας Φεβρουαρίου 2005, κυρίως, να ληφθούν μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας δυνάμει του άρθρου 64, παράγραφος 4, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου και, επικουρικώς, να λάβει το Πρωτοδικείο κάθε χρήσιμο μέτρο, όπως η εκ νέου διεξαγωγή επ’ ακροατηρίου συζητήσεως ή η ένωση και συνεκδίκαση υποθέσεων. Λαμβανομένης υπόψη της γενικής αρχής της ορθής απονομής της Δικαιοσύνης, το Πρωτοδικείο, χωρίς διατάξει την εκ νέου διεξαγωγή επ’ ακροατηρίου συζητήσεως, κάλεσε την Επιτροπή να λάβει θέση σχετικά με το αίτημα της Roquette. Με έγγραφο της 7ης Μαρτίου 2005 η Επιτροπή δήλωσε ότι θεωρούσε ότι δεν υπήρχε λόγος να γίνει δεκτό το αίτημα της Roquette.

29 Η Roquette ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει το άρθρο 1 της Αποφάσεως καθόσον ορίζει ότι η παράβαση διήρκεσε, καθόσον αφορά την ίδια, από τον Φεβρουάριο του 1987 μέχρι τον Ιούνιο του 1995·

– να ακυρώσει το άρθρο 3 της Αποφάσεως καθόσον της επιβάλλει πρόστιμο ύψους 10,8 εκατομμυρίων ευρώ·

– να κάνει χρήση της εξουσίας πλήρους δικαιοδοσίας που έχει ώστε να μειώσει το ύψος του προστίμου που της επιβλήθηκε·

– να υποχρεώσει την Επιτροπή να της επιστρέψει το ποσό του παρανόμως εισπραχθέντος προστίμου (κύριο ποσό και τόκους προς 3,76 %)·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

30 Η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να απορρίψει την προσφυγή·

– να καταδικάσει τη Roquette στα δικαστικά έξοδα.

Σκεπτικό

31 Οι λόγοι ακυρώσεως που επικαλείται η Roquette, οι οποίοι συνδέονται όλοι με τον προσδιορισμό του ύψους του προστίμου που της επιβλήθηκε, αφορούν, πρώτον, τη σοβαρότητα της παραβάσεως, δεύτερον, τη διάρκεια της παραβάσεως, τρίτον, την ύπαρξη ελαφρυντικών περιστάσεων, τέταρτον, τη συνεργασία της κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας και, πέμπτον, την εφαρμογή της αρχής ne bis in idem λαμβανομένων υπόψη των προστίμων που της επέβαλαν οι αμερικανικές αρχές.

I – Επί του της σοβαρότητας της παραβάσεως

Εισαγωγή

32 Όσον αφορά την εκ μέρους της Επιτροπής εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως, η Roquette προβάλλει τρεις αιτιάσεις που στηρίζονται, πρώτον, στον ανακριβή προσδιορισμό του κύκλου εργασιών που έπρεπε να ληφθεί υπόψη, δεύτερον, στην εσφαλμένη εκτίμηση του πραγματικού αντικτύπου της συμπράξεως στη σχετική αγορά και, τρίτον, στο γεγονός ότι δεν ελήφθη υπόψη η συμπεριφορά της Roquette.

33 Πριν το Πρωτοδικείο αποφανθεί επί του βασίμου των διαφόρων αυτών αιτιάσεων, είναι χρήσιμο να υπομνησθούν ορισμένα στοιχεία της εκ μέρους της Επιτροπής εκτιμήσεως που περιλαμβάνονται στην Απόφασή της σχετικά με τη σοβαρότητα της παραβάσεως.

34 Από την Απόφαση προκύπτει ότι, για να εκτιμήσει τη σοβαρότητα της παραβάσεως, η Επιτροπή, καταρχάς, θεώρησε ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις είχαν διαπράξει μια πολύ σοβαρή παράβαση, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση της, τον πραγματικό αντίκτυπό της στην αγορά γλυκονικού νατρίου εντός του ΕΟΧ και την έκταση της σχετικής γεωγραφικής αγοράς (αιτιολογικές σκέψεις 334 έως 371 της Αποφάσεως).

35 Στη συνέχεια, η Επιτροπή θεώρησε ότι έπρεπε να επιφυλάξει στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις «διαφορετική μεταχείριση προκειμένου να λάβει υπόψη την ουσιαστική οικονομική δυνατότητά τους [να] προκαλέσουν σημαντική ζημία στον ανταγωνισμό και [...] να προσδιορίσει το πρόστιμο σε επίπεδο που να εξασφαλίζει επαρκή αποτρεπτικό χαρακτήρα». Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή εξέθεσε ότι θα ελάμβανε υπόψη τη συγκεκριμένη συμμετοχή κάθε επιχειρήσεως, και, επομένως, το ουσιαστικό αποτέλεσμα της παράνομης συμπεριφοράς της για τον ανταγωνισμό (αιτιολογικές σκέψεις 378 και 379 της Αποφάσεως).

36 Προς εκτίμηση των στοιχείων αυτών η Επιτροπή επέλεξε να στηριχθεί στον κύκλο εργασιών που πραγματοποιούσαν οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις με την πώληση γλυκονικού νατρίου σε παγκόσμιο επίπεδο κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους της περιόδου των παραβάσεων, δηλαδή το 1995. Η Επιτροπή θεώρησε, στο πλαίσιο αυτό, ότι, «[επειδή] η αγορά [γλυκονικού νατρίου] είναι συνολική, τα εν λόγω αριθμητικά στοιχεία παρέχουν την καλύτερη δυνατή ένδειξη της δυνατότητας των εμπλεκομένων επιχειρήσεων [να] προκαλέσουν σημαντική ζημία στους άλλους επιχειρηματίες στην κοινή αγορά ή/και στον ΕΟΧ» (αιτιολογική σκέψη 381 της Αποφάσεως). Η Επιτροπή προσέθεσε ότι, κατ’ αυτήν, η ως άνω μέθοδος επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι επρόκειτο για παγκόσμια σύμπραξη, το αντικείμενο της οποίας ήταν, ιδίως, η κατανομή των αγορών σε παγκόσμιο επίπεδο και, επομένως, η αποφυγή του ανταγωνισμού σε ορισμένες ζώνες της αγοράς του ΕΟΧ. Επιπλέον, θεώρησε ότι ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών ενός μέρους της συμπράξεως παρείχε μια γενική εικόνα της συμβολής του στην αποτελεσματικότητα της συμπράξεως στο σύνολό της ή, αντιθέτως, της αστάθειας που θα είχε η σύμπραξη αν το εν λόγω μέρος δεν είχε μετάσχει στην παράβαση (αιτιολογική σκέψη 381 της Αποφάσεως).

37 Βάσει αυτών, η Επιτροπή προτίμησε να προσδιορίσει δύο κατηγορίες επιχειρήσεων, ήτοι, αφενός, εκείνη που αποτελείται από τους «τρεις κύριους παραγωγούς γλυκονικού νατρίου [που] κατείχαν μερίδια της παγκόσμιας αγοράς άνω του 20 %» και, αφετέρου, την αποτελούμενη από τις επιχειρήσεις «των οποίων τα μερίδια αγοράς ήταν αισθητά μικρότερα στην παγκόσμια αγορά γλυκονικού νατρίου (κάτω του 10 %)» (αιτιολογική σκέψη 382 της Αποφάσεως). Έτσι, η Επιτροπή καθόρισε ένα αρχικό ποσό 10 εκατομμυρίων ευρώ για τις επιχειρήσεις της πρώτης κατηγορίας, που περιελάμβανε τη Fujisawa, τη Jungbunzlauer και τη Roquette, των οποίων τα μερίδια αγοράς ανέρχονταν αντιστοίχως σε περίπου 36 %, 25 % και 21 %, και ένα αρχικό ποσό 5 εκατομμυρίων ευρώ για τις επιχειρήσεις της δεύτερης κατηγορίας, δηλαδή την Glucona και την ADM, των οποίων τα μερίδια αγοράς ανέρχονταν σε περίπου 9 % για καθεμία. Δεδομένου ότι την Glucona κατείχαν από κοινού η Akzo και η Avebe, η Επιτροπή όρισε για καθεμία από τις εταιρίες αυτές βασικά ποσά 2,5 εκατομμυρίων ευρώ (αιτιολογική σκέψη 385 της Αποφάσεως).

38 Τέλος, προκειμένου να προσδώσει στο πρόστιμο επαρκώς αποτρεπτικό χαρακτήρα, αφενός, και να λάβει υπόψη το γεγονός ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις διαθέτουν γνώσεις και μια τέτοια νομική και οικονομική δομή ώστε να είναι σε θέση να εκτιμούν καλύτερα την παράνομη φύση των ενεργειών τους και τις συνέπειες που απορρέουν από αυτές από πλευράς δικαίου του ανταγωνισμού, αφετέρου, η Επιτροπή προέβη σε προσαρμογή του εν λόγω αρχικού ποσού. Κατά συνέπεια, λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος και τους συνολικούς πόρους των εμπλεκομένων επιχειρήσεων, η Επιτροπή πολλαπλασίασε με συντελεστή 2,5 τα αρχικά ποσά που είχαν καθοριστεί για την ADM και την Akzo και, επομένως, αύξησε το ποσό αυτό, σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα της παραβάσεως, στα 12,5 εκατομμύρια ευρώ στην περίπτωση της ADM και στα 6,25 εκατομμύρια ευρώ στην περίπτωση της Akzo (αιτιολογική σκέψη 388 της Αποφάσεως).

Επί του προσδιορισμού του κύκλου εργασιών

1. Επιχειρήματα των διαδίκων

39 Η Roquette ισχυρίζεται κατ’ ουσίαν ότι η Επιτροπή δεν προσδιόρισε ορθά τον κύκλο εργασιών που έπρεπε να ληφθεί υπόψη για τον υπολογισμό του βασικού ποσού του προστίμου. Κατά τη Roquette, αυτή η εσφαλμένη εκτίμηση της Επιτροπής οφείλεται στο γεγονός ότι η τελευταία έλαβε υπόψη έναν κύκλο εργασιών που περιλαμβάνει τον κύκλο εργασιών των λεγόμενων «μητρικών διαλυμάτων», ενώ η Επιτροπή αναγνώρισε ότι η αγορά γλυκονικού νατρίου που έπρεπε να ληφθεί υπόψη για τη σύμπραξη δεν περιελάμβανε τα «μητρικά διαλύματα».

40 Αφού υπενθύμισε ότι τα «μητρικά διαλύματα» αποκλείονταν του πεδίου εφαρμογής της Αποφάσεως, η Roquette υπογραμμίζει ότι από το έγγραφο της 19ης Νοεμβρίου 1999, καθώς και από την απάντησή της της 3ης Μαΐου 1999 στην αίτηση της Επιτροπής προς παροχή πληροφοριών της 2ας Μαρτίου 1999 και από τις παρατηρήσεις της της 25ης Ιουλίου 2000 επί της ανακοινώσεως αιτιάσεων, προκύπτει ότι το υγρό γλυκονικό νάτριο το οποίο παράγει δεν αντιστοιχεί παρά μόνο στα «μητρικά διαλύματα» που προέρχονται από την ειδική μέθοδο παρασκευής της και, επομένως, διακρίνεται από εκείνο των ανταγωνιστών της. Αμφισβητεί βάσει αυτού ότι η Επιτροπή δεν μπόρεσε να αντιληφθεί το γεγονός ότι το «υγρό γλυκονικό νάτριο» («gluconate liquide») το οποίο αναφέρει η Roquette αντιστοιχούσε στα «μητρικά διαλύματα» και όχι στο υγρό γλυκονικό νάτριο το οποίο παράγουν οι ανταγωνιστές της. Επ’ αυτού παραπέμπει επίσης στη θέση που έλαβε η Επιτροπή με το υπόμνημα αντικρούσεως, όπου αυτή δέχεται σιωπηρώς ότι αυτό το οποίο η Roquette αποκαλεί «μητρικά διαλύματα» δεν είναι ακριβώς το ίδιο με το υγρό γλυκονικό νάτριο.

41 Η Roquette αμφισβητεί ότι το γεγονός ότι δεν έκανε μνεία περί «μητρικών διαλυμάτων» στις από 3 Μαΐου 1999 και 21 Μαΐου 2001 απαντήσεις της στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών της 2ας Μαρτίου 1999 και της 11ης Μαΐου 2001 μπορεί να δικαιολογήσει το ότι η Επιτροπή δεν διακρίνει τα «μητρικά διαλύματα» από το υγρό γλυκονικό νάτριο. Υπογραμμίζει ότι απάντησε στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών σύμφωνα με τα κείμενα που είχε συντάξει η Επιτροπή τα οποία δεν έκαναν διάκριση μεταξύ «γλυκονικού νατρίου» και «μητρικών διαλυμάτων». Εξάλλου, κατά τη Roquette, οι πληροφορίες που παρέσχε με τις απαντήσεις της, μεταξύ των οποίων αριθμητικά στοιχεία περί του κύκλου εργασιών, έπρεπε να εκτιμηθούν με γνώμονα τις προηγούμενες εξηγήσεις που ανέφεραν ότι οι γλυκονικές ενώσεις σε υγρή μορφή δεν ήταν προϊόντα υπαγόμενα στη σύμπραξη. Συναφώς παραπέμπει επίσης στο υπόμνημα της Fujisawa της 12ης Μαΐου 1998, με το οποίο αναγνωρίζεται, κατ’ αυτήν, ότι τα «μητρικά διαλύματα» δεν αποτελούν τελικό προϊόν και δεν περιλαμβάνονταν στη σύμπραξη. Τέλος, κατά τη Roquette, το γεγονός ότι οι διάδικοι δεν έκαναν λόγο περί του αποκλεισμού του υγρού γλυκονικού νατρίου της Roquette από τη σύμπραξη δεν εμποδίζει το ότι το σύνολο των τρίτων και η Επιτροπή είχαν αναγνωρίσει ότι τα «μητρικά διαλύματα» δεν υπάγονταν στη σύμπραξη. Έτσι, κατά τη Roquette, η Επιτροπή μπορούσε να γνωρίζει ότι αυτό το οποίο η Roquette αποκαλούσε «υγρό γλυκονικό νάτριο» («gluconate liquide») ήταν στην πραγματικότητα «μητρικά διαλύματα».

42 Η Roquette ισχυρίζεται, επομένως, ότι δεν μπορούσε να υποψιαστεί ότι η Επιτροπή δεν κατανοούσε τη φύση του γλυκονικού νατρίου σε υγρή μορφή που παρήγε και ότι, αν η Επιτροπή θεωρούσε ότι οι πληροφορίες που κατείχε ήταν ανεπαρκείς, η Επιτροπή δεν ενήργησε με τη δέουσα επιμέλεια, καθόσον παρέλειψε να ζητήσει τις αναγκαίες εξηγήσεις όσον αφορά τη διάκριση μεταξύ του «υγρού γλυκονικού νατρίου» της Roquette και εκείνου των άλλων επιχειρήσεων προς υπολογισμό του σχετικού κύκλου εργασιών (απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998, T-310/94, Gruber + Weber κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II-1043, σκέψη 242). Κατά τη Roquette, αν η Επιτροπή επεδείκνυε μεγαλύτερη επιμέλεια θα μπορούσε να λάβει γνώση άλλων εγγράφων που να βεβαιώνουν την παραγωγή «μητρικών διαλυμάτων» εκ μέρους της Roquette. Τέλος, η Roquette καταθέτει στη δικογραφία μια βεβαίωση του προέδρου και γενικού διευθυντή της που επιβεβαιώνει ότι το υγρό γλυκονικό νάτριο της Roquette αντιστοιχεί στα «μητρικά διαλύματα» και ότι η Roquette δεν παρήγε άλλες μορφές γλυκονικού νατρίου σε υγρή μορφή εκτός των «μητρικών διαλυμάτων».

43 Επικουρικώς, η Roquette εκτιμά ότι, κατά τη νομολογία, δεν έχει σημασία να εξεταστεί σε ποιον μπορεί να καταλογιστεί το σφάλμα όσον αφορά τον υπολογισμό του προστίμου και ότι, δεδομένου του σφάλματος, το πρόστιμο πρέπει εν πάση περιπτώσει να μειωθεί (απόφαση του Πρωτοδικείου της 11ης Μαρτίου 1999, T-156/94, Aristrain κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. II-645, σκέψεις 584 έως 586).

44 Κατά συνέπεια, η Roquette εκτιμά ότι ο κύκλος εργασιών της που έπρεπε να ληφθεί υπόψη προς προσδιορισμό του ύψους του προστίμου δεν έπρεπε να περιλαμβάνει τις πωλήσεις των «μητρικών διαλυμάτων» της. Όμως, ο κύκλος εργασιών που ελήφθη υπόψη με την αιτιολογική σκέψη 48 της Αποφάσεως για τον υπολογισμό του βασικού ποσού του προστίμου περιελάμβανε τον κύκλο εργασιών των «μητρικών διαλυμάτων» της Roquette.

45 Συνέπεια του ως άνω σφάλματος εκτιμήσεως της Επιτροπής είναι ότι ο κύκλος εργασιών της Roquette για το προϊόν που αποτελεί το αντικείμενο της παραβάσεως είναι μικρότερος από εκείνον που ελήφθη υπόψη. Λόγω του ως άνω σφάλματος εκτιμήσεως, η Επιτροπή ενήργησε αντίθετα προς τους δικούς της κανόνες και προς εκείνους του Δικαστηρίου στον τομέα αυτό, καθώς και προς τις αρχές της ισότητας και της αναλογικότητας. Κατά συνέπεια, η Roquette δεν έπρεπε να καταταγεί μεταξύ των παραγωγών της «πρώτης κατηγορίας», με μερίδιο αγοράς μεγαλύτερο του 20 % και για τους οποίους το βασικό ποσό του προστίμου καθορίστηκε σε 10 εκατομμύρια ευρώ, οπότε η Επιτροπή επέβαλε ένα υπερβολικά υψηλό πρόστιμο.

46 Η Roquette υπενθυμίζει ακόμη ότι, κατά τη νομολογία, ο κύκλος εργασιών αποτελεί ουσιώδες στοιχείο προς εκτίμηση του μεγέθους κάθε επιχειρήσεως που μετέχει στη σύμπραξη και ότι μόνον ο κύκλος εργασιών που προέρχεται από τα εμπορεύματα τα οποία αποτελούν το αντικείμενο της συμπράξεως μπορεί να λαμβάνεται υπόψη ως ένδειξη της εκτάσεως της παραβάσεως (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 7ης Ιουνίου 1983, 100/80 έως 103/80, Musique diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 1825, σκέψη 120, και του Πρωτοδικείου Gruber + Weber κατά Επιτροπής, σκέψη 42 ανωτέρω, σκέψη 237, και της 11ης Μαρτίου 1999, T-157/94, Ensidesa κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. II-707). Θεωρεί ότι η διατήρηση του ίδιου προστίμου κατόπιν της μειώσεως του κύκλου εργασιών που απορρέει από τον αποκλεισμό του κύκλου εργασιών σχετικά με τα «μητρικά διαλύματα» προσβάλλει τις αρχές της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας. Δευτερευόντως, υπενθυμίζει την ανεξαρτησία του Πρωτοδικείου έναντι της Επιτροπής για τον καθορισμό των προστίμων βάσει της εξουσίας πλήρους δικαιοδοσίας του Πρωτοδικείου.

47 Η Επιτροπή απορρίπτει το σύνολο των επιχειρημάτων της Roquette. Εκτιμά ότι κανένα στοιχείο δεν της παρείχε τη δυνατότητα να γνωρίζει ότι το υγρό γλυκονικό νάτριο της Roquette αντιστοιχούσε σε «μητρικά διαλύματα». Κατά την Επιτροπή, η Roquette επίτηδες άφησε να πλανάται επ’ αυτού μια σχετική αβεβαιότητα. Προς στήριξη του ισχυρισμού αυτού παραπέμπει στις απαντήσεις της Roquette της 3ης Μαΐου 1999 και της 21ης Μαΐου 2001 στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών και στο εμπορικό έγγραφο που συνάπτεται στο έγγραφο της Roquette της 19ης Νοεμβρίου 1999. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι, σε καθένα από τα έγγραφα αυτά, η Roquette κάνει μνεία περί γλυκονικού νατρίου σε υγρή μορφή χωρίς να διευκρινίζει ότι πρόκειται για «μητρικά διαλύματα». Εξάλλου, από τις περιλαμβανόμενες στο από 19 Νοεμβρίου 1999 έγγραφο της Roquette αναφορές στο υγρό γλυκονικό νάτριο και στα «μητρικά διαλύματα» δεν μπορεί να συναχθεί με βεβαιότητα ότι η Roquette διέθετε στο εμπόριο μόνον υγρό γλυκονικό νάτριο του τύπου «μητρικών διαλυμάτων». Η Επιτροπή υπογραμμίζει το γεγονός ότι η Roquette γνώριζε ότι οι αιτήσεις παροχής πληροφοριών αποσκοπούσαν στην εκτίμηση της αγοράς που θιγόταν από τη σύμπραξη προς υπολογισμό των προστίμων. Κατά συνέπεια, θεωρεί ότι είναι ελάχιστα πειστικό το επιχείρημα ότι η Roquette, απαντώντας στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών, δεν έκανε μνεία περί της φύσεως του γλυκονικού νατρίου σε υγρή μορφή που παρήγε επειδή ήθελε να τηρήσει τη διατύπωση του εντύπου που της είχε διαβιβαστεί και φοβούμενη ότι, αποκλίνοντας από το έντυπο αυτό, θα θεωρηθεί ότι δεν τηρεί την υποχρέωση συνεργασίας. Η Επιτροπή αμφισβητεί ότι έχει κάποια σημασία η απόφαση Gruber + Weber κατά Επιτροπής, σκέψη 42 ανωτέρω, την οποία επικαλείται η Roquette, δεδομένου ότι, στην υπό κρίση υπόθεση, η ίδια η Roquette την οδήγησε σε σφάλμα. Τέλος, η Επιτροπή σημειώνει ότι κανείς από τους μετέχοντες στη σύμπραξη δεν ανέφερε, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, ότι το υγρό γλυκονικό νάτριο της Roquette μπορούσε να μην καλύπτεται από τη σύμπραξη.

48 Επικουρικώς, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι, έστω και αν το προϊόν σε υγρή μορφή της Roquette έπρεπε να μη ληφθεί υπόψη για τον υπολογισμό του κύκλου εργασιών σχετικά με το γλυκονικό νάτριο της τελευταίας, τούτο δεν θα επηρέαζε το αρχικό ποσό των 10 εκατομμυρίων ευρώ που καθόρισε η Επιτροπή για το πρόστιμο.

49 Εκθέτει, συναφώς, ότι το πρόστιμο πρέπει να είναι ανάλογο προς τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως και όχι προς τον κύκλο εργασιών της επιχειρήσεως. Οι κατευθυντήριες γραμμές ορίζουν ότι η σοβαρότητα πρέπει να εκτιμάται βάσει της φύσεως της παραβάσεως, του πραγματικού αντικτύπου της στην αγορά όταν αυτός μπορεί να εκτιμηθεί και της εκτάσεως της σχετικής γεωγραφικής αγοράς. Επιπλέον, ο τίτλος 1 A των κατευθυντήριων γραμμών αλλά και η νομολογία αναγνωρίζουν ότι η εφαρμογή της αρχής της ισότητας μπορεί να οδηγήσει, όσον αφορά την ίδια συμπεριφορά, στον προσδιορισμό διαφορετικών προστίμων για τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις χωρίς η διαφοροποίηση αυτή να στηρίζεται σε αριθμητικό υπολογισμό (απόφαση του Πρωτοδικείου της 13ης Δεκεμβρίου 2001, T-48/98, Acerinox κατά Επιτροπής, Συλλογή 2001, σ. II-3859, σκέψη 90).

50 Στην υπό κρίση υπόθεση, η Επιτροπή εκτιμά ότι, ακόμα και αν το μερίδιο αγοράς της Roquette έπρεπε να μειωθεί από το 20,96 % στο 17,4 %, η Roquette θα εξακολουθούσε να είναι ένας από τους τρεις κύριους παραγωγούς γλυκονικού νατρίου, για τον οποίο θα έπρεπε να καθορίσει ένα αρχικό ποσό 10 εκατομμυρίων ευρώ. Θα εξακολουθούσε να υπερβαίνει κατά πολύ σε μέγεθος την ADM και τις μητρικές εταιρίες της Glucona, που κατείχαν μερίδιο αγοράς μικρότερο του 10 % και στις οποίες επέβαλε πρόστιμο 5 εκατομμυρίων ευρώ.

2. Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

51 Εκ προοιμίου, πρέπει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με τις αιτιολογικές σκέψεις 34 και 38 της Αποφάσεως, δεν αμφισβητείται ότι το προϊόν που αποτελεί το αντικείμενο της παραβάσεως είναι το γλυκονικό νάτριο, που περιλαμβάνει το γλυκονικό νάτριο σε στερεά μορφή, το υγρό γλυκονικό νάτριο και το γλυκονικό οξύ, αποκλειομένου του προϊόντος που καλείται «μητρικά διαλύματα».

52 Επιπλέον, από τις αιτιολογικές σκέψεις 48 και 381 της Αποφάσεως προκύπτει ότι τα αριθμητικά στοιχεία περί του κύκλου εργασιών που έλαβε υπόψη η Επιτροπή είναι εκείνα τα οποία προέρχονται από τις απαντήσεις των μετεχόντων στη σύμπραξη στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών που υπέβαλε η Επιτροπή και ότι τα αριθμητικά αυτά στοιχεία περί του κύκλου εργασιών αντιστοιχούν στα αριθμητικά στοιχεία που στηρίζονται στις πωλήσεις γλυκονικού νατρίου σε παγκόσμιο επίπεδο καθενός από τα μέλη της συμπράξεως κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους της παραβάσεως, δηλαδή του 1995. Έτσι, η Επιτροπή θεώρησε βάσει αυτών ότι, για το 1995, ο παγκόσμιος κύκλος εργασιών της Roquette για το γλυκονικό νάτριο ανερχόταν σε 12 293 620 ευρώ και το συνακόλουθο μερίδιό της στην παγκόσμια αγορά μπορούσε να εκτιμηθεί σε 20,96 % (αιτιολογική σκέψη 48 της Αποφάσεως).

53 Κατόπιν εγγράφου ερωτήσεως του Πρωτοδικείου, η Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι το ποσό των 12 293 620 ευρώ αντιστοιχούσε σε 80 216 582 γαλλικά φράγκα (FRF), ποσό το οποίο είχε ανακοινώσει η Roquette στην Επιτροπή με την απάντησή της στην αίτηση παροχής πληροφοριών της 21ης Μαΐου 2001. Από την απάντηση αυτή της 21ης Μαΐου 2001 προκύπτει ότι το ποσό των 80 216 582 FRF, που αντιπροσώπευε τον παγκόσμιο κύκλο εργασιών της Roquette για το γλυκονικό νάτριο το 1995, αντιστοιχεί στο σύνολο του κύκλου εργασιών της Roquette για το γλυκονικό νάτριο σε στερεά μορφή (60 517 501 FRF), για το υγρό γλυκονικό νάτριο (16 029 382 FRF) και για το γλυκονικό οξύ (3 669 699 FRF) το 1995.

54 Τέλος, η Roquette επισύναψε στο υπόμνημα απαντήσεως μια βεβαίωση του Προέδρου και Γενικού Διευθυντή της κατά την οποία, το 1995 και τα προηγούμενα έτη, διέθετε στο εμπόριο με την ονομασία «gluconate liquide» μόνο «μητρικά διαλύματα». Η Επιτροπή δεν αμφισβήτησε το ακριβές της δηλώσεως αυτής ούτε με το υπόμνημα ανταπαντήσεως, ούτε με τις απαντήσεις στις έγγραφες ερωτήσεις του Πρωτοδικείου, ούτε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση.

55 Κατά συνέπεια, δεν αμφισβητείται ότι ο κύκλος εργασιών της Roquette που έλαβε υπόψη η Επιτροπή περιελάμβανε εκείνον που πραγματοποιούνταν από την πώληση «μητρικών διαλυμάτων», ενώ το προϊόν αυτό δεν αποτελούσε αντικείμενο της συμπράξεως. Επομένως, ο κύκλος εργασιών της Roquette που ελήφθη υπόψη προς προσδιορισμό του ύψους του προστίμου είναι εσφαλμένος. Έτσι, επιβλήθηκε στη Roquette, εκ σφάλματος, πρόστιμο του οποίο το ύψος δεν αντιστοιχεί κατάλληλα στη θέση της στην αγορά του προϊόντος που αποτέλεσε το αντικείμενο της παραβάσεως.

56 Οι συνέπειες του σφάλματος αυτού θα εκτιμηθούν, μετά την εξέταση των λοιπών λόγων που προβάλλει η Roquette, στο πλαίσιο της ασκήσεως από το Πρωτοδικείο της αρμοδιότητας πλήρους δικαιοδοσίας.

Επί του πραγματικού αντικτύπου της συμπράξεως

1. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

57 Η Roquette ισχυρίζεται κατ’ ουσίαν ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη τα περιορισμένα αποτελέσματα της συμπράξεως κατά την εκτίμηση του πραγματικού αντικτύπου της στη σχετική αγορά. Επομένως, η Επιτροπή ενήργησε σε αντίθεση με την ίδια της την πρακτική και με την πάγια νομολογία, κατά παράβαση του άρθρου 15 του κανονισμού 17 και της αρχής της αναλογικότητας.

58 Πρέπει να υπομνησθεί συναφώς η πάγια νομολογία κατά την οποία η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να προσδιορίζεται σε συνάρτηση με πολλά στοιχεία όπως, ιδίως, οι ειδικότερες συνθήκες της υποθέσεως και το γενικό πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται, χωρίς να υπάρχει κάποιος δεσμευτικός ή αποκλειστικός πίνακας των κριτηρίων που πρέπει υποχρεωτικά να λαμβάνονται υπόψη (διάταξη του Δικαστηρίου της 25ης Μαρτίου 1996, C-137/95 P, SPO κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. I-1611, σκέψη 54· απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Ιουλίου 1997, C-219/95 P, Ferriere Nord κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. I-4411, σκέψη 33· απόφαση του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002, T-9/99, HFB κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II-1487, σκέψη 443).

59 Με τις κατευθυντήριες γραμμές (σημείο 1 A, πρώτο εδάφιο), η Επιτροπή εξέθεσε ότι, για να εκτιμήσει τη σοβαρότητα μιας παραβάσεως, λαμβάνει υπόψη, επιπλέον της φύσεως της παραβάσεως και της εκτάσεως της οικείας γεωγραφικής αγοράς, τον «πραγματικό αντίκτυπο [της παραβάσεως] επί της αγοράς εφόσον αυτός είναι δυνατόν να εκτιμηθεί».

60 Όσον αφορά την υπό κρίση υπόθεση, από τις αιτιολογικές σκέψεις 334 έως 388 της Αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή πράγματι καθόρισε το ύψος του προστίμου, που προσδιορίστηκε σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα της παραβάσεως, λαμβάνοντας υπόψη τα τρία αυτά κριτήρια. Ειδικότερα, στο πλαίσιο αυτό, θεώρησε ότι η σύμπραξη είχε «ουσιαστικές επιπτώσεις» στην αγορά γλυκονικού νατρίου (αιτιολογική σκέψη 371 της Αποφάσεως).

61 Με την αιτιολογική σκέψη 340 της Αποφάσεως, η Επιτροπή διατύπωσε την ανάλυσής της ως ακολούθως:

«Η Επιτροπή φρονεί ότι η παράβαση, που διεπράχθη από επιχειρήσεις οι οποίες, κατά την περίοδο την οποία αφορά η παρούσα απόφαση, αντιπροσώπευαν άνω του 90 % της παγκόσμιας αγοράς και το 95 % της ευρωπαϊκής αγοράς του γλυκονικού νατρίου, είχε πραγματικό αντίκτυπο στην αγορά αυτή εντός του ΕΟΧ, καθόσον τέθηκε επιμελώς σε εφαρμογή. Οι διακανονισμοί, δεδομένου ότι αποσκοπούσαν ειδικώς στον περιορισμό του μεγέθους των πωλήσεων, στον προσδιορισμό τιμών υψηλότερων από εκείνες που θα ίσχυαν άλλως και στον περιορισμό των πωλήσεων σε ορισμένους πελάτες, πρέπει να επηρέασαν τη συνήθη μορφή των συμπεριφορών στην αγορά και, κατά συνέπεια, να είχαν συνέπειες στην αγορά αυτή».

62 Στην αιτιολογική σκέψη 341 της Αποφάσεως, η Επιτροπή τόνισε ότι, «κατά το μέτρο του δυνατού, [είχε γίνει] διάκριση μεταξύ του ζητήματος της εφαρμογής των συμφωνιών και του ζητήματος των συνεπειών που αυτή είχε στην αγορά», αλλ’ ότι ήταν «ωστόσο αναπόφευκτο ότι ορισμένα πραγματικά στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν για συναγωγή συμπερασμάτων στα δύο αυτά σημεία αλληλεπικαλύπτονταν».

63 Εν συνεχεία, πρώτον, η Επιτροπή ανάλυσε την εφαρμογή της συμπράξεως (αιτιολογικές σκέψεις 342 έως 351 της Αποφάσεως). Κατ’ αυτήν, η εφαρμογή της συμπράξεως αποδεικνυόταν από διάφορα στοιχεία που αφορούσαν αυτό που η Επιτροπή θεωρούσε ακρογωνιαίο λίθο της συμπράξεως, ήτοι τις ποσοστώσεις πωλήσεων. Επιπλέον, η Επιτροπή επικαλέσθηκε το γεγονός ότι «η σύμπραξη χαρακτηριζόταν από τη διαρκή μέριμνα καθορισμού τιμών στόχων ή/και κατώτατων ορίων τιμών» και προσέθεσε ότι, κατά τη γνώμη της, «οι τιμές αυτές [έπρεπε] να είχαν συνέπειες στη συμπεριφορά των μετεχόντων, μολονότι οι μετέχοντες αυτοί δεν τις προσέγγιζαν συστηματικά» (αιτιολογική σκέψη 348 της Αποφάσεως). Η Επιτροπή κατέληξε ότι «δεν μπορούσαν να υπάρχουν αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα της εφαρμογής της [συμπράξεως]» (αιτιολογική σκέψη 350 της Αποφάσεως).

64 Δεύτερον, η Επιτροπή εκτίμησε τον αντίκτυπο της παραβάσεως στην αγορά του γλυκονικού νατρίου. Συναφώς, αναφέρθηκε κατ’ αρχάς στην εκτίμηση της σχετικής αγοράς στις αιτιολογικές σκέψεις 34 έως 41 της Αποφάσεως. Εν συνεχεία, παραπέμποντας στην εκτίμηση που πραγματοποιήθηκε ήδη στις αιτιολογικές σκέψεις 235 και 236 της Αποφάσεως, η Επιτροπή υποστήριξε τα ακόλουθα, επικαλούμενη τους δύο πίνακες (στο εξής: διαγράμματα) που ελήφθησαν από τις εγκαταστάσεις της Roquette (αιτιολογική σκέψη 354 της Αποφάσεως):

«Από την εξέλιξη των τιμών που προκύπτει από τα [διαγράμματα] που βρέθηκαν στα γραφεία της Roquette κατά την επιθεώρηση προκύπτει ότι ο σκοπός που επεδίωκαν τα μέλη της συμπράξεως επετεύχθη, τουλάχιστον εν μέρει. Τα δύο [διαγράμματα], που απεικονίζουν την εξέλιξη της τιμής σε [γαλλικά φράγκα (FRF)] στην ευρωπαϊκή αγορά του γλυκονικού νατρίου από το 1977 έως το 1995, καταδεικνύουν μια πτώση το 1985. Η κίνηση αυτή προέκυψε πιθανώς από την εξαφάνιση της πρώην συμπράξεως και την επακόλουθη αύξηση της χρησιμοποιήσεως της παραγωγικής ικανότητας. Στα τέλη του 1986, το επίπεδο των τιμών είχε μειωθεί σχεδόν κατά το ήμισυ σε σχέση με τις αρχές του 1985. Είναι πολύ πιθανόν η εφαρμογή των συμφωνιών περί δημιουργίας της νέας συμπράξεως από το 1986 και μετά να συνετέλεσε σημαντικά στη μεγάλη αύξηση (διπλασιασμό) της τιμής που διαπιστώθηκε μεταξύ 1987 και 1989. Μετά από μια πτώση το 1989, λιγότερο σημαντική απ’ ό,τι το 1985, το επίπεδο των τιμών παρέμεινε, μέχρι το 1995, κατά 60 % περίπου υψηλότερο απ’ ό,τι το 1987.»

65 Στις αιτιολογικές σκέψεις 235 και 236 της Αποφάσεως, στις οποίες παραπέμπει η αιτιολογική σκέψη 354 της Αποφάσεως αυτής, η Επιτροπή σημείωσε τα ακόλουθα:

«(235) Δύο έγγραφα που ελήφθησαν από τις εγκαταστάσεις της Roquette κατά την επιθεώρηση είναι αρκούντως σαφή και αποτελούν αποδεικτικά στοιχεία όσον αφορά τα αποτελέσματα που πέτυχε η σύμπραξη του γλυκονικού νατρίου. Τα έγγραφα αυτά περιέχουν, μεταξύ άλλων, ένα [διάγραμμα] που παρουσιάζει την “ευρωπαϊκή” μέση τιμή του γλυκονικού νατρίου από το 1977 έως το 1995.

(236) [Ένα από τα διαγράμματα] δείχνει παραστατικά ότι το 1981 και το 1987, όταν τέθηκαν αντιστοίχως σε εφαρμογή η “πρώτη” και η “δεύτερη” σύμπραξη, οι τιμές ανέβηκαν κατακόρυφα. Οι τιμές έπεσαν ξαφνικά το 1985, πράγμα που αντιστοιχεί στο πέρας της “πρώτης συμπράξεως”, όταν η Roquette αποσύρθηκε από αυτή. Το 1987 και το 1989, η τιμή του γλυκονικού νατρίου παρουσίασε σημαντική αύξηση· στην ουσία διπλασιάστηκε. Κατόπιν, από το 1989 έως το 1995, παρέμεινε κατά 60 % περίπου υψηλότερη από το χαμηλό επίπεδο του 1987. Σημειωτέον ότι, αντίθετα προς την περίοδο 1981-1986, η τιμή του γλυκονικού νατρίου μπόρεσε να διατηρηθεί σε πολύ υψηλό επίπεδο μέχρι το 1995.»

66 Εν συνεχεία, η Επιτροπή συνόψισε, ανέλυσε και απέρριψε τα διάφορα επιχειρήματα που προέβαλαν τα εμπλεκόμενα μέρη κατά τη διοικητική διαδικασία για να απορρίψουν το συμπέρασμα που αυτή άντλησε από τα διαγράμματα που ελήφθησαν από τις εγκαταστάσεις της Roquette. Όσον αφορά τα επιχειρήματα της ADM, η οποία ισχυρίστηκε ειδικότερα ότι η ίδια αυτή εξέλιξη των τιμών θα είχε συμβεί ακόμη και αν δεν υπήρχε η σύμπραξη, η Επιτροπή ανέφερε τα εξής (αιτιολογικές σκέψεις 359, 365 και 369 της Αποφάσεως):

«(359) [...] Τα επιχειρήματα που ανέπτυξε η ADM δεν αποδεικνύουν πειστικώς ότι η εφαρμογή της συμπράξεως δεν διαδραμάτισε κανένα ρόλο στις διακυμάνσεις των τιμών. Ναι μεν είναι αληθές ότι το σενάριο που πρότεινε η ADM μπορεί να επαληθευθεί αν δεν υφίσταται σύμπραξη, πλην όμως το ίδιο σενάριο συνάδει απολύτως με υφιστάμενη συμπαιγνία. Η αύξηση της παραγωγικής ικανότητας που σημειώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1980 μπορεί να υπήρξε ταυτόχρονα αιτία και αποτέλεσμα της εξαφανίσεως της πρώτης συμπράξεως (1981-1985). Από το 1987 και μετά, η εξέλιξη συνάδει απολύτως με την επαναδραστηριοποίηση της συμπράξεως που πραγματοποιήθηκε την περίοδο αυτή. Κατά συνέπεια, το γεγονός ότι η τιμή του γλυκονικού νατρίου άρχισε να αυξάνει δεν μπορεί να εξηγηθεί πλήρως από τη λειτουργία και μόνον του ανταγωνισμού, αλλά πρέπει να ερμηνευθεί υπό το φως της συμφωνίας που συνήφθη μεταξύ των μετεχόντων όσον αφορά τις “κατώτατες τιμές”, την κατανομή των μεριδίων αγοράς, καθώς και το σύστημα πληροφόρησης και παρακολούθησης. Όλοι αυτοί οι παράγοντες συνετέλεσαν στην επιτυχία των αυξήσεων των τιμών.

[…]

(365) [Ένα από τα διαγράμματα] που βρέθηκαν στα γραφεία της Roquette επιβεβαιώνει ότι μεταξύ του 1991 και του 1995, ήτοι κατά την περίοδο κατά την οποία η ADM μετείχε στη σύμπραξη, οι τιμές παρέμειναν σταθερές ή μειώθηκαν ελαφρώς. Από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι οι τιμές μειώθηκαν σημαντικά, ακόμα δε λιγότερο ότι δεν ήταν αποδοτικές. Η έξοδος της ADM από την αγορά εξηγείται πιθανότερα από τα σοβαρά τεχνικά προβλήματα που αντιμετώπισε αμέσως μετά την είσοδό της στη σύμπραξη και τα οποία συνέχισαν να υπάρχουν. Λόγω των προβλημάτων αυτών ουδέποτε μπόρεσε να τηρήσει τις ποσοστώσεις πωλήσεων.

[…]

(369) Τέλος, είναι απίθανο τα μέρη να αποφάσισαν επανειλημμένως να συναντηθούν σε διάφορα μέρη ανά τον κόσμο για να κατανείμουν ποσοστώσεις πωλήσεων, να καθορίσουν τις τιμές και να μοιραστούν τους πελάτες σε μια τόσο μακρά περίοδο, λαμβανομένων επίσης υπόψη των κινδύνων που διέτρεχαν, αν είχαν την άποψη ότι η σύμπραξη είχε μόνον μηδενική ή περιορισμένη επίπτωση στην αγορά του γλυκονικού νατρίου.»

67 Με βάση αυτήν την ανάλυση, οι διάφορες αιτιάσεις της Roquette όσον αφορά την εκ μέρους της Επιτροπής απόδειξη της υπάρξεως πραγματικού αντικτύπου της συμπράξεως μπορούν να διακριθούν ανάλογα με το αν αφορούν τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξε η Επιτροπή σχετικά με την εφαρμογή της συμπράξεως, τα στοιχεία που έλαβε υπόψη η Επιτροπή προκειμένου να αποδείξει την εφαρμογή αυτή και το αποτέλεσμα της συμπράξεως και τον εκ μέρους της Επιτροπής συνυπολογισμό άλλων στοιχείων στο πλαίσιο της εκτιμήσεως της πραγματικού αντικτύπου της συμπράξεως.

2. Όσον αφορά την εσφαλμένη μέθοδο που ακολούθησε η Επιτροπή προκειμένου να αποδείξει ότι η σύμπραξη είχε συγκεκριμένες επιπτώσεις στην αγορά

Επιχειρήματα των διαδίκων

68 Στο περιθώριο των εκ μέρους της Roquette αμφισβητήσεων της σημασίας των στοιχείων που έλαβε υπόψη η Επιτροπή προκειμένου να αποδείξει την εφαρμογή και τα αποτελέσματα της συμπράξεως, η εταιρία αυτή αμφισβητεί τη δυνατότητα της Επιτροπής αποδείξει την ύπαρξη πραγματικού αντικτύπου με βάση συμπεράσματα στα οποία κατέληξε από την εφαρμογή της συμπράξεως.

69 Ειδικότερα, η Roquette αρνείται, αφενός, την ανάλυση στην οποία προέβη η Επιτροπή με τις αιτιολογικές σκέψεις 340 έως 351 της Αποφάσεως, όπου αυτή διατείνεται ότι, εφόσον η σύμπραξη τέθηκε σε εφαρμογή με κάθε επιμέλεια, θα έπρεπε να επηρεάσει το σύνηθες πλαίσιο συμπεριφοράς και ότι η ουσιαστική εφαρμογή των συμφωνιών δεν προϋποθέτει οπωσδήποτε τον επακριβή προσδιορισμό των ίδιων τιμών και όγκων πωλήσεων στην αγορά, αλλά ότι αρκούσε μια σχετική προσέγγιση σε ένα δεδομένο επίπεδο. Η Roquette αμφισβητεί, αφετέρου, το συμπέρασμα περί της υπάρξεως επιπτώσεων στην αγορά στο οποίο κατέληξε η Επιτροπή, στην αιτιολογική σκέψη 369 της Αποφάσεως, με βάση τις συνεχείς συναντήσεις των μερών κατά τη διάρκεια μιας μακράς περιόδου, παρά τους υφιστάμενους κινδύνους.

70 Η Επιτροπή αμφισβητεί το βάσιμο της επιχειρηματολογίας αυτής.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

71 Καταρχάς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, σύμφωνα με το σημείο 1 A, πρώτο εδάφιο, των κατευθυντηρίων γραμμών, κατά τον υπολογισμό του προστίμου με βάση τη σοβαρότητα της παραβάσεως, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη, μεταξύ άλλων, «τον πραγματικό αντίκτυπο [της παραβάσεως] της αγοράς, εφόσον αυτός είναι δυνατόν να εκτιμηθεί».

72 Συναφώς, πρέπει να αναλυθεί η ακριβής σημασία της εκφράσεως «εφόσον αυτός [δηλαδή ο πραγματικός αντίκτυπος] είναι δυνατόν να εκτιμηθεί». Ειδικότερα, πρέπει να καθοριστεί αν υπό την έννοια της εκφράσεως αυτής η Επιτροπή μπορεί να λάβει υπόψη τον πραγματικό αντίκτυπο μιας παραβάσεως στο πλαίσιο του υπολογισμού των προστίμων μόνον αν, και στον βαθμό που, είναι σε θέση να εκφράσει ποσοτικά τον αντίκτυπο αυτό.

73 Όπως ορθώς ισχυρίστηκε η Επιτροπή, η εξέταση του αντικτύπου μιας συμπράξεως στη σχετική αγορά συνεπάγεται κατ’ ανάγκην τη χρησιμοποίηση υποθέσεων. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή πρέπει κυρίως να εξετάσει ποια θα ήταν η τιμή του επίμαχου προϊόντος αν δεν υπήρχε η σύμπραξη. Κατά την εξέταση όμως των αιτιών της πραγματικής εξελίξεως των τιμών, είναι παρακινδυνευμένο να γίνονται υποθέσεις σχετικά με την αντίστοιχη επίδραση καθεμιάς από τις αιτίες αυτές. Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το αντικειμενικό γεγονός ότι, λόγω της συμπράξεως σχετικά με τις τιμές, τα μέρη παραιτήθηκαν ακριβώς από την ελευθερία τους να ανταγωνίζονται στον τομέα των τιμών. Έτσι, η αξιολόγηση της επιρροής παραγόντων άλλων πέραν αυτής της εκούσιας αποχής των μερών της συμπράξεως στηρίζεται αναγκαστικά σε πιθανότητες που είναι εύλογες, αλλά οι οποίες δεν μπορούν να εκφραστούν ποσοτικά με ακρίβεια.

74 Επομένως, δεν μπορεί να προσάπτεται στην Επιτροπή ότι στηρίχθηκε στον πραγματικό αντίκτυπο μιας συμπράξεως στη σχετική αγορά παρά το γεγονός ότι δεν μπορεί να εκφράσει ποσοτικά τον αντίκτυπο αυτό ή να παράσχει τα αριθμητικά στοιχεία της σχετικής εκτιμήσεως, καθόσον άλλως θα έχανε την πρακτική του αποτελεσματικότητα το κριτήριο αυτό που μπορεί να ληφθεί υπόψη για τον καθορισμό του ύψους του προστίμου.

75 Κατά συνέπεια, ο πραγματικός αντίκτυπος μιας συμπράξεως στη σχετική αγορά πρέπει να θεωρείται ότι έχει επαρκώς αποδειχθεί αν η Επιτροπή είναι σε θέση να παράσχει συγκεκριμένες και αξιόπιστες ενδείξεις από τις οποίες να προκύπτει, με εύλογη πιθανότητα, ότι η σύμπραξη είχε αντίκτυπο στην αγορά.

76 Εν προκειμένω, από τη σύνοψη της αναλύσεως στην οποία προέβη η Επιτροπή (βλ. σκέψεις 61 έως 66 ανωτέρω) προκύπτει ότι στηρίχθηκε σε δύο ενδείξεις για να συναγάγει την ύπαρξη «ουσιαστικών επιπτώσεων» της συμπράξεως στην αγορά. Πράγματι, αφενός, επικαλέστηκε το γεγονός ότι τα μέλη της συμπράξεως είχαν θέσει σε εφαρμογή επιμελώς τις συμφωνίες της συμπράξεως (βλ., ιδίως, αιτιολογική σκέψη 340 της Αποφάσεως, που παρατίθεται στη σκέψη 61 ανωτέρω) και ότι η σύμπραξη συνεχίστηκε κατά τη διάρκεια μιας μακράς περιόδου (αιτιολογική σκέψη 369 της Αποφάσεως, που παρατίθεται στη σκέψη 66 ανωτέρω). Αφετέρου, θεώρησε ότι τα διαγράμματα που κατασχέθηκαν στα γραφεία της Roquette δείχνουν μια κάποια αντιστοιχία μεταξύ των τιμών που είχε καθορίσει η σύμπραξη και εκείνων στις οποίες πωλούσαν πράγματι τα προϊόντα τους στην αγορά τα μέλη της συμπράξεως (αιτιολογική σκέψη 354 της Αποφάσεως, που παρατίθεται στη σκέψη 64 ανωτέρω).

77 Πρέπει να υπογραμμιστεί, καταρχάς, ότι η Επιτροπή δεν περιορίστηκε να συναγάγει απλώς από την ουσιαστική εφαρμογή της συμπράξεως την ύπαρξη πραγματικού αντικτύπου στην αγορά γλυκονικού νατρίου. Πράγματι, όπως προκύπτει από τα προαναφερθέντα ανωτέρω αποσπάσματα της Αποφάσεως, η Επιτροπή επεδίωξε να εξετάσει χωριστά, στο μέτρο του δυνατού, την εφαρμογή της συμπράξεως και τον πραγματικό αντίκτυπό της στην αγορά, εκτιμώντας, κατ’ ουσίαν, ότι η εφαρμογή μιας συμπράξεως αποτελεί προηγούμενη και αναγκαία προϋπόθεση για την απόδειξη του πραγματικού αντικτύπου της χωρίς ωστόσο τούτο να αρκεί για την απόδειξη αυτή (βλ., επ’ αυτού, αιτιολογική σκέψη 341 της Αποφάσεως). Ασφαλώς, με την αιτιολογική σκέψη 341 της Αποφάσεως η Επιτροπή δέχθηκε ότι ήταν «αναπόφευκτο ορισμένα πραγματικά στοιχεία που ελήφθησαν υπόψη για τη συναγωγή συμπερασμάτων επί των δύο αυτών σημείων να αλληλεπικαλύπτονται» –λόγος για τον οποίο η Επιτροπή δεν χρησιμοποιούσε πάντοτε, όπως προβάλλει η Roquette, τους κατάλληλους όρους στο πλαίσιο καθενός από τα μέρη αυτά της αναλύσεώς της–, δεν μπορεί όμως να προσάπτεται στην Επιτροπή ότι προέβη σε σύγχυση μεταξύ της εφαρμογής και του πραγματικού αντικτύπου της συμπράξεως. Εξάλλου, η ουσιαστική εφαρμογή της συμπράξεως συνιστά μια πρώτη ένδειξη περί της υπάρξεως πραγματικού αντικτύπου της συμπράξεως, δεδομένου ότι αποτελεί μια αναγκαία σχετική προϋπόθεση.

78 Επιπλέον, δεν μπορεί να προσάπτεται στην Επιτροπή ότι θεώρησε ότι, δεδομένου ότι τα μέλη της συμπράξεως αντιπροσώπευαν άνω του 90 % της παγκόσμιας αγοράς γλυκονικού νατρίου και του 95 % της αγοράς του ΕΟΧ και αφιέρωναν σημαντικούς πόρους στην οργάνωση, στην παρακολούθηση και στην εποπτεία των συμφωνιών της συμπράξεως, η εφαρμογή της συμπράξεως αυτής αποτελεί σοβαρή ένδειξη περί της υπάρξεως αποτελεσμάτων στην αγορά, ενώ (βλ. σκέψη 67 ανωτέρω), εν προκειμένω, η Επιτροπή δεν περιορίστηκε απλώς στην ανάλυση αυτή.

79 Επιπλέον, η Επιτροπή βασίμως θεώρησε ότι η σημασία τής εν λόγω ενδείξεως αυξάνεται παράλληλα με τη διάρκεια της συμπράξεως. Πράγματι, η εύρυθμη λειτουργία μιας περίπλοκης συμπράξεως που αφορά, όπως εν προκειμένω, τον καθορισμό τιμών, την κατανομή των αγορών και την ανταλλαγή πληροφοριών συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, σημαντικά διοικητικά έξοδα και διαχειριστικές δαπάνες. Επομένως, η Επιτροπή ευλόγως θεώρησε ότι το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις συνέχισαν την παράβαση και εξασφάλισαν την αποτελεσματικότητά της όσον αφορά τις διοικητικής φύσεως εργασίες κατά τη διάρκεια μιας μακράς περιόδου, μάλιστα δε παρά τους κινδύνους που ενέχουν τέτοιου είδους παράνομες δραστηριότητες, αποτελεί ένδειξη ότι τα μέλη της συμπράξεως αποκόμιζαν κάποιο όφελος από αυτή και, επομένως, η εν λόγω σύμπραξη είχε πραγματικό αντίκτυπο στη σχετική αγορά, έστω και αν αυτό δεν μπορούσε να εκτιμηθεί.

80 Από τις ανωτέρω σκέψεις συνάγεται ότι η Επιτροπή δεν ακολούθησε εσφαλμένη μέθοδο προκειμένου να εκτιμήσει τον πραγματικό αντίκτυπο της συμπράξεως στην αγορά γλυκονικού νατρίου.

3. Επί των αιτιάσεων που στηρίζονται στα στοιχεία που έλαβε υπόψη η Επιτροπή σχετικά με την εφαρμογή και τα αποτελέσματα της συμπράξεως

Όσον αφορά τα διάφορα στάδια της συμπράξεως

Επιχειρήματα των διαδίκων

81 Κατά τη Roquette, η Επιτροπή διακρίνει με την Απόφαση τρία στάδια της διαπράξεως της παραβάσεως, ήτοι το «προπαρασκευαστικό» (από τον Μάιο του 1986 έως τον Απρίλιο του 1987), το «λειτουργικό» (από τον Απρίλιο του 1987 έως τον Μάιο του 1990, ημερομηνία εισόδου της ADM στη σύμπραξη) και το στάδιο «φθίνουσας πορείας» της συμπράξεως (από τον Μάιο του 1990 έως τον Ιούνιο του 1995). Η Roquette ισχυρίζεται ότι η διάκριση αυτή προφανώς στηρίζεται στο επίπεδο των συνεπειών της συμπράξεως στην αγορά και ότι η Επιτροπή δεν εκτίμησε καταλλήλως τα αποτελέσματα της συμπράξεως κατά τη διάρκεια του πρώτου και του τελευταίου σταδίου.

82 Η Roquette εκτιμά ότι, κατά τη διάρκεια του προπαρασκευαστικού σταδίου, δεν υπήρξε κανένα πραγματικό αποτέλεσμα σε βάρος του ανταγωνισμού στη σχετική αγορά, διότι τότε οι μετέχοντες προέβαιναν αποκλειστικά σε επαφές μεταξύ τους και απλώς συμφώνησαν επί των γενικών αρχών της συμπράξεως. Όπως δέχθηκε η Επιτροπή με την αιτιολογική σκέψη 106 της Αποφάσεως, η σύσκεψη του Μαΐου 1986 δεν είχε αποτελέσματα και, επομένως, δεν έπρεπε να ληφθεί υπόψη για την εκτίμηση των αποτελεσμάτων της συμπράξεως, οπότε η Roquette εκτιμά ότι η σύσκεψη της 19ης και της 20ής Φεβρουαρίου 1987 δεν είχε αποτελέσματα και η Επιτροπή επίσης δεν θα έπρεπε να τη λάβει υπόψη. Σύμφωνα με τη Roquette, κατά την τελευταία αυτή σύσκεψη προσδιορίστηκαν μόνον οι αρχές της συμπράξεως, όχι όμως οι πρακτικές λεπτομέρειες, οι οποίες αποφασίστηκαν μόνον κατά τη σύσκεψη της 11ης και της 12ης Απριλίου 1987. Επομένως, η Επιτροπή δεν μπορούσε να λάβει υπόψη τα αποτελέσματα της παραβάσεως παρά μόνον από τον Απρίλιο του 1987 και όχι από τον Φεβρουάριο του 1987 όπως έπραξε.

83 Επιπλέον, η Roquette εκτιμά ότι η Επιτροπή, ενεργούσα αμελώς, παρέλειψε να λάβει υπόψη τις λειτουργικές ατέλειες της συμπράξεως κατά το στάδιο της φθίνουσας πορείας της συμπράξεως, όσον αφορά την εκτίμηση των αποτελεσμάτων της στην αγορά. Έτσι, η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη τον κλυδωνισμό του συστήματος αντισταθμίσεως που οφειλόταν στην αδυναμία της ADM να τηρήσει τις ποσοστώσεις που της είχαν χορηγηθεί από την είσοδό της στη σύμπραξη, ενώ η Επιτροπή αναγνωρίζει τα σχετικά πραγματικά περιστατικά με τις αιτιολογικές σκέψεις 100, 200 και 209 της Αποφάσεως. Ακόμη, η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη τη μη εφαρμογή των αρχών που συμφωνήθηκαν στις συσκέψεις, ιδίως όσον αφορά την ανακοίνωση δεδομένων σχετικά με τις πωλήσεις και την τήρηση των ποσοστώσεων από τους μετέχοντες στη σύμπραξη. Ειδικότερα, η Roquette ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη την άρνησή της να μετάσχει στο σύστημα εξωτερικής εποπτείας, πράγμα που της παρείχε περιθώρια λήψεως αυτόνομων αποφάσεων.

84 Η Επιτροπή ζητεί την απόρριψη της επιχειρηματολογίας αυτής.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

85 Όσον αφορά το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη τις διάφορες περιόδους της συμπράξεως, πρέπει να τονιστεί, καταρχάς, ότι, σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς της Roquette, η Επιτροπή δεν προσδιόρισε το επίπεδο των συνεπειών της συμπράξεως σε συνάρτηση με καθένα από τα στάδια της συμπράξεως. Πράγματι, από τις αιτιολογικές σκέψεις 352 επ. της Αποφάσεως προκύπτει ότι η Επιτροπή έλαβε υπόψη τις συνέπειες της συμπράξεως στο πλαίσιο μιας και μόνης περιόδου καλύπτουσας το σύνολο της διάρκειας της παραβάσεως.

86 Επιπλέον, όσον αφορά τον ισχυρισμό ότι η σύμπραξη δεν είχε αποτελέσματα κατά το προπαρασκευαστικό στάδιό της, ασφαλώς από την Απόφαση προκύπτει ότι, κατά τη σύσκεψη της 19ης και της 20ής Φεβρουαρίου 1987 στο Άμστερνταμ, η εταιρία Benckiser GmbH (η οποία, το 1988, μεταβίβασε τις σχετικές με το γλυκονικό νάτριο δραστηριότητές της στη Jungbunzlauer), η Fujisawa, η Glucona και η Roquette συνήψαν μια γενική συμφωνία πλαίσιο, οι πρακτικές λεπτομέρειες εφαρμογής της οποίας επρόκειτο να εξεταστούν στην επόμενη σύσκεψη, που προβλεπόταν δύο μήνες αργότερα στο Vancouver (αιτιολογικές σκέψεις 108 και 109 της Αποφάσεως), και ότι, στη σύσκεψη της 11ης και της 12ης Απριλίου 1987 στο Vancouver, οι ίδιες εταιρίες, καθώς και η Finnsugar, διευκρίνισαν τις αρχές εφαρμογής της συμπράξεως (αιτιολογικές σκέψεις 112, 113, 115 και 116 της Αποφάσεως).

87 Εντούτοις, κατά τη σύσκεψη της 19ης και της 20ής Φεβρουαρίου 1987 στο Άμστερνταμ συμφωνήθηκε, όσον αφορά την αρχή του προσδιορισμού, της παγιώσεως και της τηρήσεως των μεριδίων της αγοράς βάσει των πραγματικών στοιχείων περί των όγκων πωλήσεως του έτους ή των δύο προηγουμένων ετών, ότι τα εν λόγω στοιχεία των πωλήσεων του 1986 έπρεπε να αποτελέσουν βάση αναφοράς (αιτιολογική σκέψη 108 της Αποφάσεως) και ότι τα μερίδια της αγοράς έπρεπε να κατανεμηθούν σε συνάρτηση με ορισμένα συγκεκριμένα ποσοστά. Το τελευταίο αυτό στοιχείο προκύπτει από ένα σημείωμα του εκπροσώπου της Roquette της 3ης Μαρτίου 1997, που κατέθεσε η Roquette κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας στην Επιτροπή. Κατά συνέπεια, στη σύσκεψη της 19ης και της 20ής Φεβρουαρίου 1987 στο Άμστερνταμ, συμφωνήθηκαν, τουλάχιστον, ορισμένες πρακτικές λεπτομέρειες μεταξύ των μερών, που παρείχαν τη δυνατότητα μερικής εφαρμογής της συμπράξεως. Επομένως, η εφαρμογή της από την ημερομηνία αυτήν δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, τούτο δε παρά τις διάφορες διευκρινίσεις που επήλθαν στη συνέχεια.

88 Όσον αφορά τον ισχυρισμό ότι δεν ελήφθη υπόψη ο περιορισμός των αποτελεσμάτων της συμπράξεως κατά τη διάρκεια της περιόδου της φθίνουσας πορείας της συμπράξεως, προκύπτει, ασφαλώς, από την Απόφαση ότι η μη τήρηση των ποσοστώσεων εκ μέρους της ADM οδήγησε σε πολλές συγκρούσεις μεταξύ των διαφόρων μελών της συμπράξεως και σε αιτήματα καταργήσεως του συστήματος αντισταθμίσεως (βλ., ιδίως, αιτιολογικές σκέψεις 100, 200 και 209 της Αποφάσεως). Εντούτοις, η αδυναμία της ADM να τηρήσει την ποσόστωση πωλήσεων που είχε, ενώ τα λοιπά μέλη της συμπράξεως περιόριζαν την προσφορά του σχετικού προϊόντος, μείωσε ακόμη περισσότερο την προσφορά γλυκονικού νατρίου στην αγορά, πράγμα το οποίο δεν απάμβλυνε, αλλά μάλλον ενίσχυσε τα αποτελέσματα της συμπράξεως στην αγορά.

89 Επιπλέον, όσον αφορά τους ισχυρισμούς της Roquette σχετικά με τη μη τήρηση εκ μέρους των μετεχόντων στη σύμπραξη της υποχρεώσεως ανακοινώσεως δεδομένων σχετικά με τις πωλήσεις τους και την τήρηση των ποσοστώσεων κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου φθίνουσας πορείας της συμπράξεως, πρέπει να σημειωθεί ότι, προς στήριξη του επιχειρήματος αυτού, η Roquette περιορίστηκε στην επίκληση της αρνήσεώς της να μετάσχει στο σύστημα εξωτερικής εποπτείας, πράγμα το οποίο της παρείχε περιθώρια λήψεως αυτόνομων αποφάσεων. Όμως, κατά πάγια νομολογία, η ουσιαστική συμπεριφορά που μια επιχείρηση υποστηρίζει ότι επέδειξε δεν έχει σημασία για την εκτίμηση συνεπειών της συμπράξεως στην αγορά, δεδομένου ότι τα αποτελέσματα που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη είναι εκείνα που προκύπτουν από την όλη παράβαση στην οποία αυτή μετέσχε (απόφαση του Δικαστηρίου της 8ης Ιουλίου 1999, C-49/92 P, Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, Συλλογή 1999, σ. I-4125, σκέψεις 150 και 152, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 9ης Ιουλίου 2003, T-224/00, Archer Daniels Midland και Archer Daniels Midland Ingredients κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II-2597, σκέψεις 160 και 167). Κατά συνέπεια, το επιχείρημα ότι δεν ελήφθη υπόψη ο περιορισμός των αποτελεσμάτων της συμπράξεως κατά τη διάρκεια της περιόδου της φθίνουσας πορείας της συμπράξεως είναι επίσης αβάσιμο.

90 Τέλος, εν πάση περιπτώσει, έστω και αν προκύπτει ότι η σύμπραξη δεν λειτουργούσε κατά τη διάρκεια του προπαρασκευαστικού σταδίου και του σταδίου της φθίνουσας πορείας της, τούτο δεν μπορεί, καθαυτό, να αποτελεί ένδειξη ότι η σύμπραξη δεν είχε συνέπειες στην αγορά. Οι συνέπειες μιας συμπράξεως δεν αποτελούν οπωσδήποτε συνάρτηση της διάρκειάς της. Έτσι, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι, όταν τα αποτελέσματα μιας συμπράξεως είναι ανύπαρκτα μεν κατά τη διάρκεια μιας μακράς περιόδου αλλά καταστροφικά κατά τη διάρκεια μιας βραχείας περιόδου, το όλο αποτέλεσμα της συμπράξεως αυτής είναι εξίσου σημαντικό με εκείνο μιας συμπράξεως που παρήγαγε κάποια αποτελέσματα καθ’ όλη τη σχετική περίοδο. Κατά συνέπεια, η ανυπαρξία αποτελεσμάτων ή τα περιορισμένα αποτελέσματα της συμπράξεως κατά τη διάρκεια ορισμένων περιόδων, έστω και αν αποδεικνύεται κάτι τέτοιο, δεν αποτελούν στοιχεία που να βεβαιώνουν οπωσδήποτε ότι αυτή είχε λιγότερες συνέπειες έναντι εκείνων που θα είχε μια σύμπραξη παράγουσα τα αποτελέσματά της όλο το σχετικό χρονικό διάστημα.

91 Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω σκέψεων, οι αιτιάσεις της Roquette που στηρίζονται στο επιχείρημα ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη τις διαφορετικές περιόδους της συμπράξεως πρέπει να απορριφθούν.

Όσον αφορά τη μη επίτευξη των σκοπών της συμπράξεως κατά το λειτουργικό στάδιο

Εισαγωγή

92 Η Roquette εκτιμά επίσης ότι η σύμπραξη είχε περιορισμένα αποτελέσματα κατά τη διάρκεια του «λειτουργικού» σταδίου (από τον Απρίλιο του 1987 μέχρι τον Μάιο του 1990), πράγμα το οποίο η Επιτροπή δεν έλαβε δεόντως υπόψη. Ειδικότερα, η Roquette ισχυρίζεται ότι δεν ελήφθη υπόψη το γεγονός των περιορισμένων αποτελεσμάτων της συμπράξεως, που οφείλονταν στις ατέλειες του συστήματος εποπτείας, και η μη επίτευξη των σκοπών της συμπράξεως τους οποίους αποτελούσαν η εισαγωγή συστήματος ποσοστώσεων, ο καθορισμός των τιμών και η κατανομή των πελατών.

93 Συναφώς, πρέπει να υπογραμμιστεί προ παντός ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε, εν προκειμένω, τα αποτελέσματα της συμπράξεως με βάση την πλήρη πραγματοποίηση των σκοπών αυτών. Η Επιτροπή θεώρησε ότι η ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ των μερών, ο λεπτομερής καθορισμός των μεριδίων της αγοράς, ο προσδιορισμός τιμών στόχων ή/και κατώτατων ορίων τιμών και η «κατανομή» των πελατών μεταξύ των μελών της συμπράξεως κατά τις συσκέψεις βεβαιώνουν, κατά κύριο λόγο, την εφαρμογή της συμπράξεως. Λαμβανομένης υπόψη της εφαρμογής αυτής και της εξελίξεως των τιμών στην αγορά του γλυκονικού νατρίου, όπως προκύπτει, κατά την Επιτροπή, από τα διαγράμματα που κατασχέθηκαν στα γραφεία της Roquette, η Επιτροπή συνάγει την, τουλάχιστον μερική, πραγματοποίηση του κύριου σκοπού που επιδίωκαν τα μέλη της συμπράξεως, που είναι η τεχνητή διατήρηση υψηλής τιμής του γλυκονικού νατρίου (αιτιολογική σκέψη 354 της Αποφάσεως).

94 Πρέπει, επομένως, να εξεταστεί καθεμία από τις αντιρρήσεις της Roquette όσον αφορά τη μη επίτευξη των σκοπών της συμπράξεως προκειμένου να προσδιοριστεί αν αυτές μπορούν να θέσουν υπό αμφισβήτηση την εφαρμογή της συμπράξεως όπως την απέδειξε η Επιτροπή. Πράγματι, δεδομένου ότι η εφαρμογή μιας συμπράξεως αποτελεί προϋπόθεση της υπάρξεως πραγματικού αντικτύπου της, η αμφισβήτηση της εφαρμογής της συμπράξεως καθιστά αδύνατη την απόδειξη της υπάρξεως πραγματικού αντικτύπου της.

Το σύστημα εποπτείας

– Επιχειρήματα των διαδίκων

95 Η Roquette διατείνεται ότι το σύστημα εποπτείας, που θεωρείται βασικό στοιχείο των αποτελεσμάτων της συμπράξεως, ήταν εντελώς προβληματικό. Αυτό το είχε παραδεχτεί η Επιτροπή με τις αιτιολογικές σκέψεις 93, 172, 195 και 214 της Αποφάσεως και το υπογράμμισε η Roquette με το υπόμνημα συνεργασίας της 22ας Ιουλίου 1999 (στο εξής: υπόμνημα της 22ας Ιουλίου 1999), που εκθέτει ότι τα μέλη της συμφωνίας παρείχαν ανακριβή δεδομένα. Η Επιτροπή, ωστόσο, δεν έλαβε υπόψη τα προβλήματα αυτά του συστήματος εποπτείας κατά την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως.

96 Η Επιτροπή ζητεί την απόρριψη της επιχειρηματολογίας αυτής.

– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

97 Όσον αφορά τα συστήματα εποπτείας, δηλαδή, αρχικά, εκείνο που λειτουργούσε μέσω μιας ελβετικής εταιρίας καταπιστευτικής διαχειρίσεως, που συνέλεγε στατιστικά δεδομένα για τα μέλη της συμπράξεως, καθώς και εκείνο βάσει του οποίου ένα από τα μέλη της συμπράξεως συνέλεγε τα δεδομένα από τα διάφορα μέλη της συμπράξεως προκειμένου να τα διαβιβάσει στη συνέχεια στα λοιπά μέλη της συμπράξεως (αιτιολογική σκέψη 92 της Αποφάσεως), δεν αμφισβητείται ότι δεν λειτουργούσαν σωστά, έτσι ώστε τα δεδομένα που διαβιβάζονταν μέσω των συστημάτων αυτών να μην ανταποκρίνονται πλήρως προς την πραγματική κατάσταση της αγοράς.

98 Εντούτοις, κανένα από τα στοιχεία που επικαλείται η Roquette δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση το γεγονός ότι τα εμπλεκόμενα στη σύμπραξη μέρη διαβίβαζαν δεδομένα στο πλαίσιο του συστήματος εποπτείας. Επιπλέον, τα διαβιβαζόμενα δεδομένα, έστω και αν γίνει δεκτό ότι ήταν κατά προσέγγιση, έπρεπε, τουλάχιστον, να έχουν κάποια σημασία και, επομένως, μια χρησιμότητα για τα εμπλεκόμενα στη σύμπραξη μέρη. Πράγματι, ουδέποτε, τα μέρη αυτά έπαψαν να διαβιβάζουν δεδομένα στο σύστημα εποπτείας και συνέχισαν να συναντώνται προκειμένου να συζητήσουν και να προσδιορίσουν τις ποσοστώσεις βάσει αυτών.

99 Κατά συνέπεια, η Επιτροπή μπορούσε βασίμως να συμπεράνει, με την αιτιολογική σκέψη 344 της Αποφάσεώς της, ότι τα μέρη είχαν θέσει σε εφαρμογή ένα σύστημα εποπτείας, έστω και ατελές.

Οι ποσοστώσεις

– Επιχειρήματα των διαδίκων

100 Η Roquette ισχυρίζεται ότι η επίτευξη του σκοπού της δημιουργίας ενός συστήματος ποσοστώσεων πωλήσεως κατέστη αδύνατη σε μεγάλο βαθμό λόγω των προβλημάτων του συστήματος εποπτείας. Εξάλλου, από τις αιτιολογικές σκέψεις 181, 196, 200, 209 και 225 της Αποφάσεως προκύπτει σαφώς το γεγονός ότι η τήρηση των ποσοστώσεων ήταν συνεχώς πηγή δυσχερειών. Επιπλέον, η Roquette, καθ’ όλη τη διάρκεια της συνεργασίας που είχε με την Επιτροπή, επέστησε την προσοχή της επί του γεγονότος ότι οι ποσοστώσεις δεν ετηρούντο. Έτσι, εξέθεσε με το υπόμνημά της 22ας Ιουλίου 1999 ότι η ίδια πάντοτε παρήγε και πωλούσε τον μέγιστο όγκο προϊόντων που της επέτρεπαν οι βιομηχανικές της δυνατότητες –αποκλειομένης για τον λόγο αυτό κάθε ιδέας περί περιορισμού της παραγωγής ή των πωλήσεων–, ακολουθώντας την εξέλιξη της ζητήσεως. Η Roquette υπογραμμίζει ότι η Επιτροπή δεν αμφισβήτησε την κατάσταση αυτή, χωρίς όμως να τη λάβει υπόψη στην ανάλυσή της. Έκανε επίσης μνεία περί της υπερβάσεως των ποσοστώσεων πωλήσεως εκ μέρους ορισμένων μελών της συμπράξεως, πράγμα το οποίο κλονίζει την αξιοπιστία των ισχυρισμών της Επιτροπής όσον αφορά την ακρίβεια των ετησίων καθοριζομένων ποσοτήτων. Τέλος, η Roquette εκτιμά ότι η ανάλυσή της επιβεβαιώνεται από τις σημαντικές υπερβάσεις των δικών της ποσοστώσεων, πράγμα το οποίο οδήγησε στην απώλεια ενός σημαντικού πελάτη κατ’ εφαρμογήν της κυρώσεως που της επέβαλαν τα λοιπά μέλη της συμπράξεως.

101 Η Roquette αμφισβητεί τη συλλογιστική της Επιτροπής με την οποία αυτή καταλήγει, βάσει των μικρών διαφορών μεταξύ των συμφωνηθεισών ποσοστώσεων και των πράγματι πωλούμενων ποσοτήτων, ότι το σύστημα των ποσοστώσεων «πράγματι εφαρμοζόταν» από τα μέρη (αιτιολογική σκέψη 346 της Αποφάσεως). Κατά τη Roquette, δεν μπορεί να συναχθεί ένα τέτοιο συμπέρασμα με βάση τα στοιχεία που διαβίβαζαν τα μέλη στο πλαίσιο της συμπράξεως, διότι αποδεικνύεται σαφώς ότι τα στοιχεία αυτά ήταν τις περισσότερες φορές ανακριβή και, στην περίπτωσή της, το σύστημα ποσοστώσεων δεν είχε καμία επίπτωση επί της εμπορικής πολιτικής της. Η αναποτελεσματικότητα του συστήματος ποσοστώσεων αποδεικνύεται από την αδυναμία των μελών της συμπράξεως να υποχρεώσουν τη Roquette ή την ADM να τηρήσουν τις ποσοστώσεις τους. Τέλος, η Roquette αμφισβητεί την κρίση της Επιτροπής, που περιλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 347 της Αποφάσεως, ότι η εφαρμογή των ποσοστώσεων ήταν αποτέλεσμα «επιμελούς προετοιμασίας», καθόσον ο καθορισμός των ποσοστώσεων μαζί με ένα σύστημα αντισταθμίσεως συνιστά στοιχείο που απαμβλύνει τα αποτελέσματα των ποσοστώσεων αυτών.

102 Η Επιτροπή ζητεί την απόρριψη των επιχειρημάτων αυτών.

– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

103 Όσον αφορά την εκτίμηση των ποσοστώσεων εκ μέρους της Επιτροπής, η Roquette θεωρεί, πρώτον, ότι η αποτελεσματικότητα του συστήματος ποσοστώσεων εξουδετερώθηκε σε μεγάλο βαθμό λόγω των προβλημάτων του συστήματος εποπτείας. Όμως, δεδομένου ότι, όπως σημειώθηκε ανωτέρω στη σκέψη 98, τα ενδεχόμενα προβλήματα του συστήματος εποπτείας δεν ήταν φύσεως τέτοιας ώστε να θέσουν υπό αμφισβήτηση την εφαρμογή του, τα προβλήματα αυτά δεν ήταν ικανά ούτε να επηρεάσουν την εφαρμογή ενός συστήματος καθορισμού ποσοστώσεων, χάρη στο ως άνω σύστημα εποπτείας.

104 Δεύτερον, η Roquette διατείνεται ότι τα μέλη της συμπράξεως δεν τηρούσαν τις ποσοστώσεις. Ναι μεν, ασφαλώς, όπως εκθέτει η Επιτροπή με την Απόφαση, ορισμένα στοιχεία βεβαιώνουν τη μη τήρηση των ποσοστώσεων από ορισμένους επιχειρηματίες, πρέπει όμως να υπογραμμιστεί ότι τα μέλη συνέχισαν να συζητούν τακτικά σχετικά με τις ποσοστώσεις αυτές και με την τήρησή τους. Τούτο αποτελεί επαρκή απόδειξη ότι τα μέλη προετοίμασαν το σύστημα ποσοστώσεων και ότι αυτό τέθηκε σε εφαρμογή, τουλάχιστον μερικώς. Πράγματι, αν οι συζητήσεις για τις ποσοστώσεις ήταν καθαρά θεωρητικές όπως ισχυρίζεται η Roquette, τα μέλη της συμπράξεως δεν θα αφιέρωναν χρόνο να συζητούν σχετικά με τις ποσοστώσεις αυτές.

105 Επιπλέον, προκύπτει, χωρίς η Roquette να αμφισβητεί το στοιχείο αυτό, ότι ορισμένα μέλη της συμπράξεως ενεπλάκησαν σε έριδες όσον αφορά την τήρηση των ποσοστώσεων. Έτσι, γίνεται λόγος σχετικά με μια έριδα μεταξύ των μελών όταν οι εκπρόσωποι της Finnsugar ανακοίνωσαν την πρόθεσή τους να αυξήσουν αισθητά το μερίδιο της αγοράς που είχαν (αιτιολογική σκέψη 125 της Αποφάσεως). Το γεγονός ότι η Finnsugar προέβη στην εν λόγω ανακοίνωση προθέσεως και η αντίδραση που αυτή προκάλεσε αποτελούν ένδειξη περί της υπάρξεως προηγούμενης συμφωνίας σχετικά με τις ποσοστώσεις και με μια κατανομή των μεριδίων της αγοράς. Ομοίως, η απευθυνόμενη στην ADM πρόσκληση να τηρήσει τις δικές της ποσοστώσεις και η δυσαρέσκεια της Glucona κατόπιν της μη τηρήσεως εκ μέρους της ADM των εν λόγω ποσοστώσεων σημαίνουν ότι η Glucona θεωρούσε ότι δεσμευόταν από τις ποσοστώσεις που είχαν χορηγηθεί στα μέλη βάσει της συμπράξεως και, κατά συνέπεια, από τις δικές της ποσοστώσεις, πράγμα το οποίο αφήνει να εννοηθεί ότι τις τηρούσε σε κάποια περίοδο (αιτιολογική σκέψη 193 της Αποφάσεως).

106 Τρίτον, η Roquette ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να θεωρήσει αξιόπιστα τα στοιχεία που διαβίβαζαν τα μέλη στο πλαίσιο της συμπράξεως, διότι αποδεικνύεται ότι τα στοιχεία αυτά ήταν τις περισσότερες φορές ανακριβή. Κατά συνέπεια, η Roquette εκτιμά ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να αποδείξει την εφαρμογή της συμπράξεως βασιζόμενη στη μικρή διαφορά μεταξύ των ποσοστώσεων και των πράγματι πωλούμενων ποσοτήτων.

107 Ναι μεν, ασφαλώς, δεν μπορεί να αποκλείεται ότι ορισμένα μέλη της συμπράξεως διαβίβασαν ανακριβή στοιχεία τα οποία τα άλλα μέλη θεωρούσαν ακριβή, ωστόσο υπήρξε πράγματι διαβίβαση στοιχείων μεταξύ των μελών και τα μερίδια της αγοράς υπολογίστηκαν με ακρίβεια και κατανεμήθηκαν μεταξύ τους. Τούτο αποτελεί ένδειξη σχετικά με την εφαρμογή της συμπράξεως.

108 Τέταρτον, η Roquette ισχυρίζεται ότι το γεγονός ότι ούτε η ίδια ούτε η ADM υποχρεώθηκαν να τηρήσουν τις ποσοστώσεις τους βεβαιώνει ότι το σύστημα αντισταθμίσεως δεν λειτουργούσε. Επιπλέον, η Roquette εκτιμά ότι ο καθορισμός των ποσοστώσεων παράλληλα με ένα σύστημα αντισταθμίσεως μπορεί να καταστήσει λιγότερο δεσμευτικές τις ποσοστώσεις αυτές, οπότε η Επιτροπή δεν μπορεί να συνάγει απλώς και μόνον από την εφαρμογή των ποσοστώσεων ότι αυτές αποτέλεσαν το αντικείμενο επιμελούς προετοιμασίας.

109 Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι στο πλαίσιο του συστήματος αντισταθμίσεως αυξάνονταν ή μειώνονταν, σε ετήσια βάση, σε συνάρτηση με τη διαφορά μεταξύ της ετήσιας ποσοστώσεως που είχε χορηγηθεί σε μια επιχείρηση και των πραγματικών της πωλήσεων, οι ποσοστώσεις που θα χορηγούνταν στην επιχείρηση για το επόμενο έτος. Έτσι, σε μια επιχείρηση που ένα έτος υπερέβαινε την ετήσια ποσόστωση που της είχε χορηγηθεί θα επιβαλλόταν μείωση της ετήσιας ποσοστώσεώς της του επομένου έτους ίση προς τη διαφορά μεταξύ της ποσοστώσεώς της και των πραγματικών πωλήσεων του προηγουμένου έτους, και αντιστρόφως (αιτιολογική σκέψη 99 της Αποφάσεως).

110 Εντούτοις, το γεγονός ότι η ADM και η Roquette ουδέποτε υποχρεώθηκαν να τηρήσουν τις ποσοστώσεις τους δεν βεβαιώνει οπωσδήποτε ότι το σύστημα αντισταθμίσεως δεν λειτούργησε. Πράγματι, το γεγονός ότι η ADM συσσώρευσε περισσεύματα ποσοστώσεων σε σχέση με τα λοιπά μέλη της συμπράξεως, λόγω του ότι δεν κατόρθωνε να τηρήσει την ποσόστωσή της, προκαλώντας έτσι τη δυσαρέσκεια της Glucona (αιτιολογική σκέψη 193 της Αποφάσεως), αποδεικνύει ότι η μη τήρηση εκ μέρους της ADM των ποσοστώσεων είχε δυσμενείς συνέπειες εις βάρος της και ότι το σύστημα αντισταθμίσεως λειτουργούσε. Εξάλλου, δεν μπορεί να συναχθεί από το γεγονός ότι ένα σύστημα αντισταθμίσεως είναι ικανό να απαμβλύνει την αυστηρή τήρηση των ποσοστώσεων ότι τούτο είχε προετοιμαστεί επιμελώς. Η εν λόγω επιδειχθείσα επιμέλεια, την οποία τόνισε η Επιτροπή, εν πάση περιπτώσει, αφορούσε μόνον τη θέσπιση των ποσοστώσεων αυτή καθαυτή. Τέλος, το επιχείρημα είναι αστήρικτο, καθόσον, εν προκειμένω, η αυστηρότητα των ποσοστώσεων δεν απαμβλύνεται με το σύστημα αντισταθμίσεως· το σύστημα αντισταθμίσεως απλώς αναβάλλει την κύρωση της μη τηρήσεως των ποσοστώσεων. Επιπλέον, η ίδια η Roquette εκθέτει ότι κανένα μέρος της συμπράξεως δεν μπορούσε να προβαίνει σε κατάχρηση του εν λόγω συστήματος αντισταθμίσεως, διότι, όπως προκύπτει από το υπόμνημα της 22ας Ιουλίου 1999, εξαιτίας της μη τηρήσεως των ποσοστώσεων η εταιρία αυτή έχασε την Glucona, που ήταν σημαντικός πελάτης στην αγορά γλυκονικού νατρίου, τούτο δε κατ’ εφαρμογήν της κυρώσεως που επέβαλαν τα άλλα μέλη της συμπράξεως.

111 Επομένως, η Επιτροπή απέδειξε την εφαρμογή ενός συστήματος ποσοστώσεων.

Οι τιμές

– Επιχειρήματα των διαδίκων

112 Η Roquette εκτιμά επίσης ότι ο καθορισμός ελαχίστων ορίων τιμών ή/και τιμών στόχων ουδέποτε λειτούργησε στην πράξη. Οι αιτιολογικές σκέψεις 199 και 209 της Αποφάσεως και το υπόμνημα της 22ας Ιουλίου 1999 βεβαιώνουν τη μη συμμόρφωση προς τα κατώτατα όρια τιμών ή/και τις τιμές στόχους. Ο ισχυρισμός που περιλαμβάνεται στην αιτιολογική σκέψη 219 της Αποφάσεως, κατά τον οποίο όντως τηρούνταν τα κατώτατα όρια τιμών ή/και οι τιμές στόχοι, αποδείχθηκε αποκλειστικά όσον αφορά την Glucona.

113 Η Roquette εκτιμά επιπλέον ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη στοιχεία που της υπέβαλε από τα οποία αποδεικνύεται ότι οι διαφορές μεταξύ των τιμών που καθόριζαν τα μέλη και των τιμών στις οποίες αυτά πωλούσαν τα προϊόντα τους ήταν πολύ σημαντικές και ότι οι τιμές της ήταν συστηματικά χαμηλότερες από τις τιμές στόχους ή/και τα κατώτατα όρια τιμών. Για να καταστήσει εναργέστερη την ανάπτυξή της η Roquette περιλαμβάνει στο δικόγραφο της προσφυγής και με τη μορφή πινάκων κατάλογο των κυριότερων αγοραστών της στην Ευρώπη και των τιμών της από το 1989 μέχρι το 1994.

114 Η Roquette υποστηρίζει, εξάλλου, ότι, με το υπόμνημα της 22ας Ιουλίου 1999, επέστησε την προσοχή της Επιτροπής επί του γεγονότος ότι η τιμή στόχος που καθόρισαν τα μέλη ήταν καθαρά θεωρητική.

115 Ακόμη, η Roquette θεωρεί ότι το επιχείρημα της Επιτροπής, κατά το οποίο η εφαρμογή των συμφωνιών περί των τιμών αποδεικνύεται όταν οι τιμές στην αγορά προσεγγίζουν το συμφωνηθέν επίπεδο (αιτιολογική σκέψη 348 της Αποφάσεως), είναι βάσιμο, εν προκειμένω, μόνο για τις τιμές στόχους και όχι για τα κατώτατα όρια τιμών.

116 Η Επιτροπή ζητεί την απόρριψη των επιχειρημάτων αυτών.

– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

117 Όσον αφορά τον ισχυρισμό ότι το σύστημα των κατώτατων ορίων τιμών ή/και τιμών στόχων δεν λειτούργησε, δεν αμφισβητείται ότι τα μέλη έκαναν λόγο για ορισμένες περιπτώσεις μη τηρήσεως των συμφωνηθεισών τιμών (βλ., ιδίως, αιτιολογικές σκέψεις 199 και 209 της Αποφάσεως).

118 Εντούτοις, εξ αυτού δεν μπορεί να συναχθεί ότι οι τιμές στόχοι ή/και οι κατώτατα όρια τιμών ουδέποτε τηρήθηκαν. Έτσι, όπως αναγνωρίζει η Roquette, από την αιτιολογική σκέψη 219 της Αποφάσεως προκύπτει ότι η Glucona ακολουθούσε τις τιμές στόχους.

119 Επιπλέον, σε αντίθεση με όσα υποστηρίζει η Roquette, η ως άνω αιτιολογική σκέψη δεν είναι η μόνη ένδειξη περί της τηρήσεως των συμφωνηθεισών τιμών από ορισμένα μέλη. Από την αιτιολογική σκέψη 204 της Αποφάσεως προκύπτει ότι ένα εσωτερικό σημείωμα της Jungbunzlauer βεβαιώνει την εκ μέρους της τήρηση της κατώτατης τιμής που είχε συμφωνηθεί σε μια σύσκεψη της συμπράξεως.

120 Επομένως, η Επιτροπή ευλόγως δέχθηκε ότι οι τιμές που καθόριζαν τα μέλη δεν ήταν καθαρά θεωρητικές και ότι τα μέλη έθεσαν σε εφαρμογή τις συμφωνίες περί των τιμών, έστω και μη συστηματικά.

121 Το συμπέρασμα αυτό δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση λόγω του γεγονότος, αν υποτεθεί ότι αποδεικνύεται κάτι τέτοιο, ότι η Roquette ουδέποτε συμμορφώθηκε προς τον καθορισμό των τιμών όπως αυτός προβλεπόταν από τη σύμπραξη και ότι οι πραγματικές τιμές της διέφεραν συστηματικά και σημαντικά από τις τιμές στόχους. Πράγματι, όπως αναφέρθηκε ανωτέρω στη σκέψη 89, στο στάδιο της εκ μέρους της Επιτροπής εξετάσεως του χαρακτηρισμού της σοβαρότητας της παραβάσεως, το Πρωτοδικείο δεν οφείλει να εξετάσει την κατ’ ιδίαν συμπεριφορά των επιχειρήσεων, δεδομένου ότι τα αποτελέσματα που έπρεπε να ληφθούν υπόψη για να προσδιοριστεί το γενικό επίπεδο των προστίμων δεν είναι εκείνα που απορρέουν από την ουσιαστική συμπεριφορά που διατείνεται ότι επέδειξε μια επιχείρηση, αλλά εκείνα που απορρέουν από το σύνολο της παραβάσεως στην οποία αυτή μετέσχε.

122 Τέλος, η Roquette θεωρεί ότι η θέση της Επιτροπής κατά την οποία η ουσιαστική εφαρμογή της συμπράξεως περί των τιμών στόχων και των ποσοτήτων πωλήσεως δεν προϋποθέτει οπωσδήποτε ότι επαληθεύονται ακριβώς οι ίδιες τιμές και οι ίδιες ποσότητες στην αγορά, αλλά ο εκ μέρους των μελών προσδιορισμός τέτοιων τιμών που να προσεγγίζουν το συμφωνηθέν επίπεδο αρκεί για να αποδειχθεί η εφαρμογή της οικείας συμφωνίας (αιτιολογική σκέψη 348 της Αποφάσεως), δεν είναι βάσιμη στην υπό κρίση υπόθεση. Εκτιμά ότι η ως άνω θέση της Επιτροπής ισχύει μόνον όσον αφορά τις τιμές στόχους και όχι τα κατώτατα όρια τιμών. Όμως, στην υπό κρίση υπόθεση, υπήρχαν μόνον κατώτατα όρια τιμών. Συναφώς, αρκεί η διαπίστωση ότι η Roquette αδυνατεί να αποδείξει πώς η θέση αυτή θα έπρεπε να είναι διαφορετική όσον αφορά τα κατώτατα όρια τιμών.

123 Επομένως, η Επιτροπή μπορούσε δικαίως να συμπεράνει την εκ μέρους των μελών εφαρμογή συμπράξεως σχετικά με τις τιμές του γλυκονικού νατρίου.

Η κατανομή των πελατών

– Επιχειρήματα των διαδίκων

124 Η Roquette διατείνεται ότι ουδέποτε μετέσχε στους διακανονισμούς σχετικά με την πελατεία και ότι διατήρησε το μερίδιο της αγοράς που είχε, πράγμα το οποίο καταδεικνύει την αναποτελεσματικότητα του συστήματος ανταλλαγής πελατών και, επομένως, κλονίζει τα αποτελέσματα της συμπράξεως.

125 Η Επιτροπή δεν προβάλλει ειδικά επιχειρήματα επ’ αυτού.

– Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

126 Όσον αφορά τους ισχυρισμούς της Roquette σχετικά με την αναποτελεσματικότητα του συστήματος ανταλλαγής πελατών, πρέπει να σημειωθεί ότι η Roquette στηρίζει το επιχείρημα αυτό αποκλειστικά στη μη συμμετοχή της στην εν λόγω ανταλλαγή.

127 Όμως, η περίσταση αυτή δεν δικαιολογεί αμφισβήτηση της ανταλλαγής πελατών μεταξύ των λοιπών μελών της συμπράξεως, όπως προκύπτει από τα πρακτικά των συσκέψεων της 9ης Αυγούστου 1989 στη Ζυρίχη (αιτιολογική σκέψη 137 της Αποφάσεως) και από τα χειρόγραφα σημειώματα που συνέταξε η Roquette κατά τις συσκέψεις της 28ης Νοεμβρίου 1989 στο Hakone και της 10ης και της 11ης Ιουνίου 1991 στη Γενεύη (αιτιολογικές σκέψεις 148 και 177 της Αποφάσεως).

128 Εν πάση περιπτώσει, όπως σημειώθηκε ανωτέρω στη σκέψη 89, στο παρόν στάδιο της εξετάσεως της σοβαρότητας της παραβάσεως πρέπει να ληφθούν αποκλειστικά υπόψη τα αποτελέσματα που απορρέουν από την παράβαση στο σύνολό της και όχι η ειδικότερη συμπεριφορά ενός των μετεχόντων στην παράβαση. Δεδομένου ότι οι αντιρρήσεις της Roquette αφορούν μόνο τη δική της συμπεριφορά, το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό στο παρόν στάδιο εξετάσεως.

129 Επομένως, η Επιτροπή μπορούσε δικαίως να συναγάγει την ύπαρξη ανταλλαγής πελατών μεταξύ των μελών.

130 Βάσει του συνόλου των ανωτέρω σκέψεων πρέπει γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή δεν υπέπεσε σε σφάλμα εκτιμώντας ότι τα μέλη είχαν θέσει σε εφαρμογή τη σύμπραξη.

Επί των αιτιάσεων που στηρίζονται στον συνυπολογισμό των αποτελεσμάτων της συμπράξεως με βάση τα διαγράμματα που κατασχέθηκαν στα γραφεία της Roquette

Επιχειρήματα των διαδίκων

131 Κατά τη Roquette, η Επιτροπή, προκειμένου να αποδείξει τα αποτελέσματα της συμπράξεως, στηρίζεται αποκλειστικά στα διαγράμματα που κατέσχεσε στα γραφεία της. Όμως, κατά τη Roquette, τα διαγράμματα αυτά δεν αφορούν το σύνολο των επιχειρηματιών και η Επιτροπή κακώς συνήγαγε γενικά συμπεράσματα περί της συμπράξεως με βάση τη συγκεκριμένη κατάστασή της. Επιπλέον, τα δεδομένα που περιλαμβάνονται στα ως άνω κατασχεθέντα διαγράμματα αντιφάσκουν πλήρως προς τις τιμές έναντι των πελατών τις οποίες γνωστοποίησε η Roquette στην Επιτροπή στο πλαίσιο της συνεργασίας της με αυτήν, πράγμα το οποίο αποδεικνύει τη μη τήρηση των προβλεπομένων από τη σύμπραξη τιμών. Εξάλλου, για την περίοδο που άρχισε το 1989 –η οποία αποτελεί βασική περίοδο της συμπράξεως–, από τα διαγράμματα αυτά προκύπτουν έντονες διακυμάνσεις και τάση προς μείωση, πράγμα το οποίο ωστόσο ήταν αντίθετο προς μια επιτυχώς λειτουργούσα σύμπραξη. Κατά τη Roquette, η Επιτροπή δέχθηκε επίσης με το υπόμνημα αντικρούσεως ότι δεν γνώριζε αν τα διαγράμματα αυτά αντιστοιχούσαν προς τις τιμές της Roquette ή προς τις τιμές του συνόλου των μελών της συμπράξεως σχετικά με το γλυκονικό νάτριο. Οι αμφιβολίες αυτές επιβεβαιώνουν την έλλειψη επιδείξεως επιμελείας εκ μέρους της Επιτροπής προκειμένου να λάβει περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη σημασία που είχαν τα διαγράμματα αυτά.

132 Η Επιτροπή ζητεί την απόρριψη των επιχειρημάτων αυτών.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

133 Επιπλέον του γεγονότος ότι συνάγει από την εφαρμογή της συμπράξεως ότι αυτή είχε ουσιαστικά αποτελέσματα (βλ. σκέψη 63 ανωτέρω), η Επιτροπή συνάγει την ύπαρξη «ουσιαστικών επιπτώσεων» της συμπράξεως βασιζόμενη στην πιθανή σχέση μεταξύ, αφενός, της εφαρμογής της συμπράξεως και, αφετέρου, της εξελίξεως των τιμών όπως αυτή προκύπτει από δύο διαγράμματα που κατασχέθηκαν στα γραφεία της Roquette.

134 Συναφώς, προκύπτει ότι τα δύο διαγράμματα που κατέσχεσε η Επιτροπή στα γραφεία της Roquette, το πρώτο με τίτλο «Γλυκονικό νάτριο – Εξέλιξη των ευρωπαϊκών τιμών» και το δεύτερο με τίτλο «Εξέλιξη των ευρωπαϊκών τιμών του γλυκονικού νατρίου», εκθέτουν μια εξέλιξη των τιμών. Τα διαγράμματα αυτά περιλαμβάνουν, σε στήλες, τις τιμές σε γαλλικά φράγκα ανά χιλιόγραμμο (FRF/kg) και, αντίστοιχα, τα σχετικά έτη, καλύπτοντας την περίοδο 1977 έως 1995, όσον αφορά το πρώτο διάγραμμα, και 1979 έως 1992, όσον αφορά το δεύτερο.

135 Από το πρώτο διάγραμμα προκύπτει ότι, από το 1985 μέχρι τις αρχές του 1987, οι τιμές μειώνονται, συρρικνούμενες από περισσότερο από 8,5 FRF/kg σε κάτι περισσότερο από 4,5 FRF/kg. Το 1987 μέχρι τις αρχές του 1989, οι ίδιες αυτές τιμές αυξάνονται, από κάτι περισσότερο από 4,5 FRF/kg σε κάτι περισσότερο από 8 FRF/kg. Από το 1989 μέχρι το 1991, οι τιμές αυτές μειώνονται εκ νέου, από κάτι περισσότερο από 8 FRF/kg σε κάτι λιγότερο από 7 FRF/kg, για να αυξηθούν και πάλι στη συνέχεια από το 1991 σε περίπου 7,5 FRF/kg, σταθεροποιούμενες στο επίπεδο αυτό μέχρι το 1994. Το δεύτερο διάγραμμα εκθέτει μια παρόμοια εξέλιξη των τιμών για την περίοδο 1986 έως 1992.

136 Με βάση τα διαγράμματα αυτά μπορεί να διαπιστωθεί ότι η εφαρμογή των συμφωνιών περί δημιουργίας της νέας συμπράξεως από το 1986 αντιστοιχεί σε μια έντονη αύξηση (διπλασιασμό) των τιμών μεταξύ 1987 και 1989, σε σχέση με τις τιμές των αρχών του 1985.

137 Η Roquette διατείνεται ότι, ωστόσο, οι τιμές που περιλαμβάνονται στα διαγράμματα αυτά αντιστοιχούν στις δικές της τιμές και στις τιμές της αγοράς. Ναι μεν τα διαγράμματα αυτά ουδόλως αναφέρουν αν πρόκειται για τις τιμές της Roquette ή για τις τιμές του συνόλου της αγοράς γλυκονικού νατρίου, πρέπ