ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

YVES BOT

της 29ης Ιανουαρίου 2019 ( 1 )

Γνωμοδότηση 1/17

Αίτηση γνωμοδοτήσεως την οποία υπέβαλε το Βασίλειο του Βελγίου

«Γνωμοδότηση εκδοθείσα με βάση το άρθρο 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ – Συνολική οικονομική και εμπορική συμφωνία μεταξύ του Καναδά, αφενός, και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών της, αφετέρου (ΣΟΕΣ) – Επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών (ΕΔΕΚ) – Σύσταση δικαστηρίου και εφετείου – Συμβατότητα με το πρωτογενές δίκαιο της Ένωσης – Επιταγή σεβασμού της αυτονομίας της έννομης τάξεως της Ένωσης και του δικαιοδοτικού συστήματός της – Εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά την άσκηση, εκ μέρους της Ένωσης, της αρμοδιότητάς της για τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας – Άρθρα 20 και 21 του Χάρτη – Αρχή της ίσης μεταχειρίσεως – Άρθρο 47 του Χάρτη – Δικαίωμα προσβάσεως σε ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο»

Περιεχόμενα

I. Εισαγωγή II. Το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η αίτηση γνωμοδοτήσεως III. Η αίτηση γνωμοδοτήσεως του Βασιλείου του Βελγίου Α. Επί της συμβατότητας της ΣΟΕΣ με την αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου ως προς την οριστική ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης 1. Το δικαιοδοτικό σύστημα της Ένωσης ως εγγύηση της αυτονομίας της έννομης τάξεως της Ένωσης 2. Οι προϋποθέσεις καθιερώσεως ειδικού μηχανισμού επιλύσεως διαφορών δυνάμει των διεθνών συμφωνιών που συνάπτει η Ένωση 3. Η επιταγή αμοιβαιότητας της προστασίας που παρέχεται στους επενδυτές εκάστου συμβαλλομένου μέρους 4. Ένας μηχανισμός συνεπής με την έλλειψη αμέσου αποτελέσματος της ΣΟΕΣ 5. Η απόφαση Achmea δεν προδικάζει τη συμβατότητα του ΔΣΕ με την επιταγή αυτονομίας της έννομης τάξεως της Ένωσης 6. Οι προβλεπόμενες από τα συμβαλλόμενα μέρη εγγυήσεις για τη διατήρηση της αποκλειστικής αρμοδιότητας του Δικαστηρίου ως προς την οριστική ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης 7. Το ΔΣΕ δεν θίγει την αποστολή των εθνικών δικαστηρίων να διασφαλίζουν την αποτελεσματική εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης 8. Η συμβατότητα με τους σκοπούς της εξωτερικής δράσεως της Ένωσης 9. Δεν είναι απαραίτητη η καθιέρωση μηχανισμού προηγούμενης εξετάσεως εκ μέρους του Δικαστηρίου ούτε η δυνατότητα πλήρους ελέγχου των διαιτητικών αποφάσεων από τα δικαστήρια των κρατών μελών Β. Επί της γενικής αρχής της ίσης μεταχειρίσεως και επί της επιταγής αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης Γ. Επί της συμβατότητας του τμήματος ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ με το δικαίωμα προσβάσεως σε ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο 1. Γενικές παρατηρήσεις 2. Επί της προσβάσεως των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων στο δικαστήριο της ΣΟΕΣ 3. Επί των όρων αμοιβής των μελών του δικαστηρίου και του εφετείου 4. Επί των προϋποθέσεων διορισμού και ενδεχόμενης απομακρύνσεως των μελών του δικαστηρίου και του εφετείου 5. Επί των κανόνων δεοντολογίας στους οποίους υπόκεινται τα μέλη του δικαστηρίου και του εφετείου IV. Πρόταση

I. Εισαγωγή

1. Στις 30 Οκτωβρίου 2016, ο Καναδάς, αφενός, και η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη μέλη της, αφετέρου, υπέγραψαν στις Βρυξέλλες «συνολική οικονομική και εμπορική συμφωνία» (στο εξής: ΣΟΕΣ), ευρέως γνωστή υπό το ακρωνύμιο CETA (Comprehensive Economic and Trade Agreement) ( 2 ).

2. Όπως, ιδίως, και η συμφωνία επί της οποίας εκδόθηκε η γνωμοδότηση 2/15 (Συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών με τη Σιγκαπούρη), της 16ης Μαΐου 2017 ( 3 ), η ΣΟΕΣ αποτελεί «νέας γενιάς» συμφωνία ελευθέρων συναλλαγών, καθόσον, πέραν των παραδοσιακών διατάξεων περί μειώσεως των τελωνειακών δασμών και των μη δασμολογικών εμποδίων που επηρεάζουν τις συναλλαγές στον τομέα των εμπορευμάτων και των υπηρεσιών, θεσπίζει κανόνες που αφορούν, μεταξύ άλλων, τις επενδύσεις, τις δημόσιες συμβάσεις, τον ανταγωνισμό, την προστασία της διανοητικής ιδιοκτησίας και την αειφόρο ανάπτυξη.

3. Η ΣΟΕΣ, μολονότι έχει υπογραφεί, δεν έχει ακόμη συναφθεί κατά την έννοια του άρθρου 218, παράγραφος 6, ΣΛΕΕ. Ωστόσο, ως προς ορισμένα μέρη της, εφαρμόζεται σε προσωρινή βάση ( 4 ).

4. Αντικείμενο της υπό κρίση υποθέσεως είναι αίτηση γνωμοδοτήσεως που υποβλήθηκε στο Δικαστήριο στις 7 Σεπτεμβρίου 2017 από το Βασίλειο του Βελγίου, με βάση το άρθρο 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ.

5. Η αίτηση γνωμοδοτήσεως του Βασιλείου του Βελγίου έχει ως εξής: «Είναι συμβατή με τις Συνθήκες, συμπεριλαμβανομένων των θεμελιωδών δικαιωμάτων, η [ΣΟΕΣ] μεταξύ του Καναδά, αφενός, και της [Ένωσης] και των κρατών μελών της, αφετέρου, η οποία υπεγράφη στις Βρυξέλλες στις 30 Οκτωβρίου 2016, όσον αφορά το κεφάλαιο 8 (“Επενδύσεις”), τμήμα ΣΤ (“Επίλυση επενδυτικών διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών”) της συμφωνίας αυτής;»

6. Αντικείμενο του τμήματος ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ, το οποίο περιλαμβάνει τα άρθρα 8.18 έως 8.45 της εν λόγω συμφωνίας, είναι η καθιέρωση μηχανισμού επιλύσεως διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών (ΕΔΕΚ), επίσης γνωστού υπό το ακρωνύμιο ISDS System (Investor State Dispute Settlement System).

7. Προς τούτο, το τμήμα αυτό προβλέπει τη σύσταση δικαστηρίου (στο εξής: δικαστήριο ή δικαστήριο της ΣΟΕΣ) και εφετείου (στο εξής: εφετείο ή εφετείο της ΣΟΕΣ) καθώς και, μακροπρόθεσμα, πολυμερούς επενδυτικού δικαστηρίου και δευτεροβάθμιου μηχανισμού ενόψει του τερματισμού της λειτουργίας των αρχικών δικαστηρίων. Ειδικότερα, επιδιώκεται η καθιέρωση «δικαστικού συστήματος για τις επενδύσεις» (στο εξής: ΔΣΕ), γνωστότερου υπό την αγγλική ονομασία Investment Court System (ICS), στο πλαίσιο του οποίου το δικαστήριο της ΣΟΕΣ πρόκειται να αποτελέσει το πρώτο στάδιο. Συνεπώς, το εν λόγω δικαστήριο συνιστά την πρώτη συγκεκριμένη εφαρμογή της μεταρρυθμίσεως του καθεστώτος ΕΔΕΚ η οποία σχεδιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2015 ( 5 ), κατόπιν της δημόσιας διαβουλεύσεως σχετικά με την προστασία των επενδύσεων και την ΕΔΕΚ ( 6 ). Ειδικότερα, το τμήμα ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ προβλέπει θεσμοποιημένο διαδικαστικό πλαίσιο για την επίλυση ενδεχόμενων διαφορών μεταξύ επενδυτή ενός συμβαλλομένου μέρους και του άλλου μέρους αναφορικά με την ερμηνεία και την εφαρμογή της ΣΟΕΣ, με σκοπό την αποκατάσταση των ελλείψεων που αποδίδονται στο κλασικό σύστημα ΕΔΕΚ.

8. Η Ένωση, καθιερώνοντας αυτόν τον μεταρρυθμισμένο μηχανισμό στο πλαίσιο της ΣΟΕΣ, αναλαμβάνει πρωτοβουλία για τη συνολική μεταρρύθμιση του μοντέλου επιλύσεως διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών, με τη μετεξέλιξη του σημερινού ad hoc συστήματος ΕΔΕΚ, το οποίο βασίζεται στις αρχές της διαιτησίας, σε ΔΣΕ, το οποίο θα καταλήξει στη σύσταση μόνιμου πολυμερούς δικαστηρίου ( 7 ).

9. Στην αίτηση γνωμοδοτήσεως, το Βασίλειο του Βελγίου διατυπώνει αμφιβολίες σχετικά με τη συμβατότητα του τμήματος ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ με τις Συνθήκες. Οι αμφιβολίες αυτές αφορούν, κατ’ ουσίαν, τις συνέπειες που επάγεται αυτό το τμήμα της συμφωνίας για την αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου ως προς την οριστική ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, για τη γενική αρχή της ίσης μεταχειρίσεως και την επιταγή αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης καθώς και για το δικαίωμα προσβάσεως σε ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο.

II. Το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η αίτηση γνωμοδοτήσεως

10. Το δίκαιο των διεθνών επενδύσεων περιλαμβάνει δύο διακριτά σκέλη, ένα ουσιαστικό, το οποίο αποτελείται από κανόνες για την προστασία των ξένων επενδύσεων, και ένα διαδικαστικό, το οποίο αφορά τον τομέα της διεθνούς διαιτησίας.

11. Συναφώς, το καθεστώς ΕΔΕΚ καθιστά δυνατή την επίλυση διαφορών στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ένας επενδυτής εκτιμά ότι ορισμένο κράτος παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από διεθνή επενδυτική συμφωνία. Ειδικότερα, η προσθήκη ρητρών περί του καθεστώτος ΕΔΕΚ σε διεθνή συμφωνία στον τομέα των επενδύσεων παρέχει στους ξένους επενδυτές τη δυνατότητα να υπαγάγουν τη διαφορά τους με το κράτος στο οποίο πραγματοποιήθηκε η επένδυση όχι στα δικαστήρια του κράτους αυτού, αλλά σε ad hoc διαιτητικό δικαστήριο, με βάση τους κανόνες της εν λόγω συμφωνίας.

12. Η άνθηση της διαιτησίας μεταξύ επενδυτών και κρατών είναι φαινόμενο σχετικά πρόσφατο, το οποίο αναπτύχθηκε ως απάντηση στις υποτιθέμενες ελλείψεις των δικαστικών συστημάτων ορισμένων κρατών υποδοχής και τη συνακόλουθη δυσπιστία των επενδυτών προς τα συστήματα αυτά. Ειδικότερα, ο εν λόγω τρόπος επιλύσεως διαφορών σκοπεί να παράσχει στους επενδυτές ένα ουδέτερο και αποτελεσματικό μέσο για την επίλυση της διαφοράς και συνεπώς να ενθαρρύνει τις επενδύσεις, καταπραΰνοντας τις ανησυχίες των οικονομικών φορέων που αποφασίζουν να επενδύσουν στην αλλοδαπή.

13. Επομένως, η επενδυτική διαιτησία, ως τρόπος επιλύσεως διαφορών, καθοδηγήθηκε εξαρχής από τη βούληση των συμβαλλομένων μερών να αναθέτουν σε εξωτερικούς φορείς την επίλυση των διαφορών μεταξύ των ξένων επενδυτών και του κράτους υποδοχής ( 8 ). Αυτός ο τρόπος επιλύσεως διαφορών σκοπεί επίσης να αντικαταστήσει τη διπλωματική προστασία με την οποία το κράτος της ιθαγένειας του επενδυτή περιβάλλει την αξίωση του τελευταίου έναντι του κράτους υποδοχής της επενδύσεως ( 9 ). Εγγράφεται, κατά συνέπεια, στην τάση εξαιρέσεως των διαφορών που αφορούν τις επενδύσεις από το πολιτικό και διπλωματικό πεδίο. Περαιτέρω, η επίλυση των διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών αποτελεί εναλλακτική μέθοδο επιλύσεως διαφορών στον τομέα των επενδύσεων σε σχέση με τη διαιτησία μεταξύ κρατών, η οποία παρουσιάζει τα ίδια μειονεκτήματα με τη διπλωματική προστασία, δηλαδή, από τη σκοπιά του επενδυτή, τη σχέση εξαρτήσεως από το κράτος προελεύσεώς του και, από τη σκοπιά του κράτους αυτού, τον κίνδυνο επιβαρύνσεως των σχέσεών του με άλλα κράτη λόγω των ασκούμενων προσφυγών.

14. Η Ένωση, αφότου απέκτησε εξωτερική αρμοδιότητα στον τομέα των άμεσων επενδύσεων, χρειάστηκε να διαμορφώσει ένα μοντέλο επιλύσεως των διαφορών σχετικά με την τήρηση των κανόνων προστασίας που περιέχονται στις συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών τις οποίες έχει συνάψει με τρίτα κράτη ( 10 ). Ειδικότερα, οι ρήτρες διαιτησίας που περιέχονται στις διμερείς επενδυτικές συνθήκες θεωρούνται, στον τομέα του διεθνούς επενδυτικού δικαίου, ως κομβικό στοιχείο προστασίας των ξένων επενδύσεων στο κράτος υποδοχής.

15. Ωστόσο, η επενδυτική διαιτησία στην κλασική μορφή της δέχεται επικρίσεις, οι οποίες αφορούν, ειδικότερα, την έλλειψη νομιμοποιήσεως και εγγυήσεων ανεξαρτησίας των διαιτητών, την έλλειψη συνοχής και προβλεψιμότητας των διαιτητικών αποφάσεων, την αδυναμία αναθεωρήσεως της εκδοθείσας διαιτητικής αποφάσεως, τον κίνδυνο «ρυθμιστικής ακινησίας» [regulatory chill] ( 11 ) και το υψηλό κόστος της διαδικασίας.

16. Λαμβανομένων υπόψη των επικρίσεων που διατυπώνονται κατά της επενδυτικής διαιτησίας, η επιτάχυνση των διαπραγματεύσεων μεταξύ της Ένωσης και τρίτων κρατών με σκοπό την ανάπτυξη διμερών σχέσεων ελευθέρων συναλλαγών στις οποίες περιλαμβάνονται και οι επενδύσεις δημιουργεί πολλαπλές προκλήσεις, πολιτικές και νομικές.

17. Μεταξύ των προκλήσεων αυτών, μία από τις σημαντικότερες έγκειται στον καθορισμό ενός μοντέλου στο πλαίσιο του οποίου η Ένωση και τα κράτη μέλη της θα μπορέσουν να προσχωρήσουν από κοινού σε μια πρακτική διαιτησίας που αποτελεί τον κανόνα στον τομέα της επιλύσεως διαφορών σχετικά με την προστασία των ξένων επενδύσεων, αλλά με παράλληλες βελτιώσεις του κλασικού μοντέλου, προκειμένου, αφενός, να αντιμετωπιστούν οι επικρίσεις σχετικά με τη λειτουργία των διαιτητικών δικαστηρίων και τη νομιμοποίηση του μηχανισμού διαιτησίας μεταξύ επενδυτών και κρατών και, αφετέρου, να γίνουν σεβαστές οι θεμελιώδεις αρχές που διέπουν τους μηχανισμούς επιλύσεως διαφορών εντός της έννομης τάξεως της Ένωσης.

18. Το μοντέλο που επελέγη εμφανίζει, από διάφορες απόψεις, πρωτότυπα γνωρίσματα τα οποία του προσδίδουν υβριδικό χαρακτήρα, καθιστώντας το ένα είδος συγκερασμού μεταξύ διαιτητικού δικαστηρίου και διεθνούς δικαστηρίου. Ειδικότερα, στο πλαίσιο της ΣΟΕΣ, η Ένωση επέλεξε τη θεσμοποίηση και τη σταδιακή δικαστικοποίηση του μηχανισμού επιλύσεως διαφορών στον τομέα των επενδύσεων, ισορροπώντας μεταξύ παράδοσης και καινοτομίας στον τομέα της επενδυτικής διαιτησίας. Επιβάλλεται, στο σημείο αυτό, να τονιστεί η πειραματική διάσταση του εγχειρήματος, καθώς η Ένωση βρίσκεται στην πρωτοπορία μιας τάσης της οποίας η νομική εδραίωση δεν είναι ακόμη βέβαιη ( 12 ).

19. Η Ένωση, κατά τη διεξαγωγή των σχετικών διαπραγματεύσεων με τρίτα κράτη, χρειάστηκε να επιδείξει ρεαλισμό, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η διαιτησία μεταξύ επενδυτών και κρατών θεωρείται από τους εταίρους της, καθώς και από τους ίδιους τους επενδυτές, ως απαραίτητη εγγύηση προστασίας των τελευταίων ( 13 ). Επομένως, άμεση επιδίωξη ήταν για την Ένωση η προσχώρηση σε αυτόν τον τρόπο επιλύσεως διαφορών αλλά με ταυτόχρονες βελτιώσεις, ενόψει, μακροπρόθεσμα, ουσιωδέστερων εξελίξεων, όπως το σχέδιο συστάσεως πολυμερούς επενδυτικού δικαστηρίου ( 14 ).

20. Κατά συνέπεια, η φυσιογνωμία του μηχανισμού επιλύσεως διαφορών που καθιερώνει η ΣΟΕΣ εξελίχθηκε στη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, προκειμένου, ιδίως, να ληφθούν υπόψη τα πορίσματα δημόσιας διαβουλεύσεως που διεξήγαγε συναφώς η Επιτροπή ( 15 ). Ο ζωηρός διάλογος που αναπτύχθηκε σχετικά με τη σκοπιμότητα και τα χαρακτηριστικά του εν λόγω μηχανισμού εξηγείται κυρίως από το γεγονός ότι η διαιτησία στον τομέα των επενδύσεων αποτελεί πεδίο αντιπαραθέσεως των ιδιωτικών και των δημοσίων συμφερόντων. Συνεπώς, εγείρονται κατ’ ανάγκην ζητήματα που ενδέχεται να έχουν αντίκτυπο στις δημόσιες πολιτικές.

21. Προς το παρόν, η μεταρρύθμιση που δρομολογείται από την Ένωση, όπως εκφράζεται στη ΣΟΕΣ, στηρίζεται σε δύο βασικές πτυχές, ήτοι, αφενός, στη ρητή μνεία του δικαιώματος των συμβαλλομένων μερών να θεσπίζουν ρυθμίσεις υπέρ του γενικού συμφέροντος, σε συνδυασμό με ειδικότερους κανόνες για την προστασία των επενδύσεων ώστε να αποτρέπονται οι υπερβολές κατά την ερμηνεία των κανόνων ( 16 ), και, αφετέρου, στη βούληση μεταβάσεως σε ένα δικαστικό σύστημα που θα χαρακτηρίζεται, ιδίως, από την ανεξαρτησία και την αμεροληψία των μελών του καθώς και από τη διαφάνεια των διαδικασιών του.

22. Το εν λόγω καθεστώς, το οποίο αποστασιοποιείται από την κλασική διαιτησία και πλησιάζει προς ένα σύστημα δικαστικού χαρακτήρα, αποτελεί, στο παρόν στάδιο εξελίξεώς του, το αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας γνωμοδοτήσεως. Οι σχετικές με το καθεστώς αυτό διατάξεις της ΣΟΕΣ δεν περιλαμβάνονται στις διατάξεις που εφαρμόζονται σε προσωρινή βάση ( 17 ).

23. Το εν λόγω καθεστώς, μολονότι τιτλοφορείται «Επίλυση επενδυτικών διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών», δεν καλύπτει μόνον τις περιπτώσεις στις οποίες επενδυτής κράτους μέλους υποβάλλει αξίωση κατά του Καναδά και στις οποίες Καναδός επενδυτής υποβάλλει αξίωση κατά κράτους μέλους, αλλά και τις περιπτώσεις στις οποίες Καναδός επενδυτής υποβάλλει αξίωση κατά της Ένωσης.

24. Οι ουσιώδεις διατάξεις σχετικά με την οργάνωση και την καθιέρωση του ΔΣΕ περιλαμβάνονται στο τμήμα ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ. Ωστόσο, για ορισμένα θέματα γίνεται παραπομπή σε αποφάσεις που πρόκειται να ληφθούν από τη μεικτή επιτροπή ΣΟΕΣ του άρθρου 26.1 της εν λόγω συμφωνίας.

25. Κύριο χαρακτηριστικό αυτού του μηχανισμού επιλύσεως διαφορών είναι η σύσταση μόνιμου δικαστηρίου για την εξέταση των αξιώσεων που υποβάλλουν οι επενδυτές κατά ορισμένου μέρους ( 18 ). Το δικαστήριο απαρτίζεται από δεκαπέντε μέλη που διορίζονται από τη μεικτή επιτροπή ΣΟΕΣ ( 19 ) για θητεία πέντε ετών, η οποία μπορεί να ανανεωθεί μία φορά ( 20 ).

26. Τα μέλη του δικαστηρίου πρέπει να διαθέτουν τα προσόντα που απαιτούνται στη χώρα τους για την άσκηση δικαστικών καθηκόντων ή να είναι νομικοί αναγνωρισμένου κύρους, ενώ πρέπει να έχουν αποδεδειγμένη πείρα στο δημόσιο διεθνές δίκαιο ( 21 ). Τα μέλη του δικαστηρίου οφείλουν να είναι ανεξάρτητα και να συμμορφώνονται με κανόνες για την αποτροπή συγκρούσεων συμφερόντων ( 22 ). Το δικαστήριο εξετάζει τις υποθέσεις σε τμήματα που αποτελούνται συνήθως από τρία μέλη του δικαστηρίου, τα οποία διορίζονται από τον πρόεδρο του δικαστηρίου εκ περιτροπής, ώστε να διασφαλίζεται ότι η σύνθεση των τμημάτων είναι τυχαία και απρόβλεπτη ( 23 ).

27. Οι διαιτητικές αποφάσεις του δικαστηρίου μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο εφέσεως ενώπιον μόνιμου εφετείου ( 24 ). Οι εφέσεις μπορούν να θεμελιωθούν, μεταξύ άλλων, σε σφάλματα περί το δίκαιο ή σε πρόδηλα σφάλματα κατά την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, συμπεριλαμβανομένης της εκτιμήσεως του συναφούς εγχώριου δικαίου ( 25 ). Τα μέλη του εφετείου διορίζονται από τη μεικτή επιτροπή ΣΟΕΣ ( 26 ). Πρέπει να διαθέτουν τα ίδια προσόντα με τα μέλη του δικαστηρίου και υπόκεινται στους ίδιους κανόνες δεοντολογίας ( 27 ).

28. Κατά το άρθρο 8.41, παράγραφος 1, της ΣΟΕΣ, «[μ]ια διαιτητική απόφαση που εκδίδεται σύμφωνα με το παρόν τμήμα είναι δεσμευτική μεταξύ των διάδικων μερών και σε σχέση με τη συγκεκριμένη υπόθεση».

29. Όσον αφορά τις ουσιαστικές διατάξεις, η νέα προσέγγιση συνδυάζει την επιβεβαίωση του δικαιώματος των μερών να θεσπίζουν ρυθμίσεις ( 28 ) με την προσπάθεια ειδικού προσδιορισμού των θεμελιωδών προστατευτικών κανόνων ( 29 ).

30. Ειδικότερα, σκοπός της ΣΟΕΣ είναι να προωθήσει τις διασυνοριακές επενδύσεις μεταξύ της Ένωσης και του Καναδά, προσφέροντας στους επενδυτές των συμβαλλομένων μερών υψηλό επίπεδο προστασίας των επενδύσεών τους και διαφυλάσσοντας παράλληλα τη ρυθμιστική εξουσία εκάστου μέρους ( 30 ).

31. Περαιτέρω, διευκρινίζω ότι, κατά την υπογραφή της ΣΟΕΣ, συμφωνήθηκε κοινή ερμηνευτική πράξη ( 31 ), η οποία, στο σημείο 6, περιλαμβάνει ειδικές ερμηνευτικές κατευθύνσεις σχετικά με το ΔΣΕ. Επιπλέον, επ’ ευκαιρία της υπογραφής της συμφωνίας αυτής, η Επιτροπή και το Συμβούλιο κατέθεσαν τη δήλωση αριθ. 36, στην οποία επισημαίνουν τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την καθιέρωση του ΔΣΕ.

32. Αφού παρατέθηκαν τα ανωτέρω περιγραφικά στοιχεία, επισημαίνω ευθύς εξαρχής ότι, ενόψει της απαντήσεως στην αίτηση γνωμοδοτήσεως του Βασιλείου του Βελγίου, δεν θα εξετάσω τις πολιτικές και οικονομικές διαστάσεις του υπό κρίση ζητήματος, παρά τη σπουδαιότητά τους, καθώς επιβάλλεται να τονιστεί ότι εμπίπτει εξ ολοκλήρου στο περιθώριο εκτιμήσεως των θεσμικών οργάνων της Ένωσης να επιλέξουν, στο πλαίσιο της κοινής εμπορικής πολιτικής, να προσχωρήσουν σε μια καθιερωμένη πρακτική διεθνούς διαιτησίας.

33. Συνεπώς, δεν μου αναλογεί να εκτιμήσω κατά πόσον είναι σκόπιμο, από πολιτικής απόψεως, να προβλεφθεί αυτός ο τρόπος επιλύσεως διαφορών στις συμφωνίες που διαπραγματεύεται η Ένωση με τρίτα κράτη, ούτε να εκτιμήσω τον ενδεχόμενο οικονομικό αντίκτυπο του καθεστώτος ΕΔΕΚ όσον αφορά την προσέλκυση των ξένων επενδυτών και την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων τους. Τα ζητήματα αυτά εμπίπτουν στο ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως των θεσμικών οργάνων της Ένωσης ( 32 ). Η αντιμετώπισή τους καθορίζεται, εξάλλου, από τον δημοκρατικό διάλογο που διεξάγεται εντός της Ένωσης και στα κράτη μέλη. Οφείλω μόνο να εξετάσω κατά πόσον η σχεδιαζόμενη συμφωνία, καθόσον προσχωρεί στην πρακτική της επενδυτικής διαιτησίας προσαρμόζοντάς την ώστε να μετεξελιχθεί σε μοντέλο δικαστικής φύσεως, είναι, από αμιγώς νομική σκοπιά, συμβατή με το πρωτογενές δίκαιο της Ένωσης.

III. Η αίτηση γνωμοδοτήσεως του Βασιλείου του Βελγίου

34. Με την αίτηση γνωμοδοτήσεως, το Βασίλειο του Βελγίου επιδιώκει να συμβάλει στη διευκρίνιση του νομικού πλαισίου στο οποίο πρέπει να ενταχθεί η ΣΟΕΣ, χωρίς να λαμβάνει θέση σχετικά με την απάντηση που προσήκει στα ερωτήματα τα οποία υπέβαλε στο Δικαστήριο.

35. Επίσης, το Βασίλειο του Βελγίου επισημαίνει ότι έχει επίγνωση του γεγονότος ότι επίκειται η λήψη ορισμένων μέτρων προς εκτέλεση της ΣΟΕΣ και της δηλώσεως αριθ. 36, πράγμα που ενδέχεται να ασκήσει επιρροή στη γνωμοδότηση του Δικαστηρίου.

36. Η αίτηση γνωμοδοτήσεως διαρθρώνεται γύρω από τα εξής τρία ζητήματα: την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου, την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως και την επιταγή αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης καθώς και το δικαίωμα προσβάσεως σε ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο.

37. Προκαταρκτικώς, όσον αφορά το παραδεκτό της αιτήσεως του Βασιλείου του Βελγίου, επιβάλλεται να τονιστεί ο προληπτικός χαρακτήρας της διαδικασίας γνωμοδοτήσεως. Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, «κατά το άρθρο 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ, το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, η Επιτροπή ή ένα κράτος μέλος μπορεί να ζητήσει από το Δικαστήριο να γνωμοδοτήσει επί του συμβατού ορισμένης προς σύναψη συμφωνίας με τις διατάξεις των Συνθηκών. Η διάταξη αυτή αποσκοπεί στην αποτροπή των περιπλοκών οι οποίες θα ανέκυπταν από ένδικες αμφισβητήσεις σχετικές με το αν διεθνείς συμφωνίες που δεσμεύουν την Ένωση είναι συμβατές με τις Συνθήκες» ( 33 ). Συγκεκριμένα, «δικαστική απόφαση με την οποία διαπιστώνεται, ενδεχομένως, κατόπιν της συνάψεως διεθνούς συμφωνίας που δεσμεύει την Ένωση, ότι η συμφωνία αυτή, λόγω είτε του περιεχομένου της είτε της διαδικασίας που ακολουθήθηκε για τη σύναψή της, δεν είναι συμβατή με τις διατάξεις των Συνθηκών, θα προκαλούσε ασφαλώς σοβαρές δυσχέρειες όχι μόνον εντός της Ένωσης, αλλά και σε επίπεδο διεθνών σχέσεων, και θα μπορούσε να βλάψει τα συμφέροντα όλων των ενδιαφερομένων, περιλαμβανομένων των τρίτων χωρών» ( 34 ).

38. Όπως επισημάνθηκε ανωτέρω, η ΣΟΕΣ, μολονότι έχει υπογραφεί, δεν έχει ακόμη συναφθεί κατά την έννοια του άρθρου 218, παράγραφος 6, ΣΛΕΕ. Επομένως, η συμφωνία αυτή εξακολουθεί να είναι «σχεδιαζόμενη» κατά την έννοια του άρθρου 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ.

Α. Επί της συμβατότητας της ΣΟΕΣ με την αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου ως προς την οριστική ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης

39. Το Βασίλειο του Βελγίου υπενθυμίζει ότι το Δικαστήριο, στη σκέψη 246 της γνωμοδοτήσεως 2/13, εξήγγειλε την «αρχή της αποκλειστικής αρμοδιότητας του Δικαστηρίου ως προς την οριστική ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης».

40. Επίσης, το εν λόγω κράτος μέλος υπενθυμίζει το σκεπτικό βάσει του οποίου το Δικαστήριο, στη γνωμοδότηση 1/09 της 8ης Μαρτίου 2011 ( 35 ), έκρινε ότι το σχέδιο διεθνούς συμφωνίας σχετικά με τη σύσταση δικαστηρίου ευρωπαϊκών και κοινοτικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας ήταν ασύμβατο με το δίκαιο της Ένωσης.

41. Το Βασίλειο του Βελγίου, αφού επισημαίνει ότι το άρθρο 8.18, παράγραφος 1, της ΣΟΕΣ παρέχει στο δικαστήριο την εξουσία να εξετάζει αν ορισμένη πράξη του παράγωγου δικαίου της Ένωσης είναι συμβατή με τις διατάξεις των τμημάτων Γ και Δ του κεφαλαίου 8 της εν λόγω συμφωνίας, παρατηρεί ότι, στο πλαίσιο της εξετάσεως αυτής, το δικαστήριο ενδέχεται να έρθει σε τακτική βάση αντιμέτωπο με ζητήματα ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης. Μνημονεύοντας το άρθρο 8.31, παράγραφος 2, της ΣΟΕΣ, το Βασίλειο του Βελγίου σημειώνει ότι, αν δεν υπάρχει κρατούσα ερμηνεία, το ίδιο το δικαστήριο θα υποχρεωθεί να ερμηνεύσει το δίκαιο της Ένωσης.

42. Κατά το εν λόγω κράτος μέλος, μολονότι η ΣΟΕΣ διαφέρει από τον μηχανισμό που εξετάστηκε στη γνωμοδότηση 1/09 στο μέτρο που το δικαστήριο δεν θα καλείται ευθέως να επιλύει τις εκκρεμείς ενώπιόν του διαφορές υπό το πρίσμα του δικαίου της Ένωσης ως εφαρμοστέου δικαίου, αλλά ούτε και να εξετάζει το κύρος πράξεων της Ένωσης, ωστόσο, το ΔΣΕ, όπως και οι μηχανισμοί που εξετάστηκαν στις γνωμοδοτήσεις 1/09 και 2/13, παρέχει στο δικαστήριο τη δυνατότητα να εξετάζει τη συμβατότητα των διατάξεων του παράγωγου δικαίου της Ένωσης με τις κρίσιμες διατάξεις της ΣΟΕΣ και να καθορίζει, προς τούτο, την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης.

43. Στο μέτρο που το προβλεπόμενο στη ΣΟΕΣ καθεστώς ΕΔΕΚ δεν προβλέπει υποχρέωση αλλά ούτε και δυνατότητα του δικαστηρίου να υποβάλλει στο Δικαστήριο προδικαστικό ερώτημα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης (απουσία μηχανισμού προηγούμενης εξετάσεως), το Βασίλειο του Βελγίου διερωτάται αν το εν λόγω καθεστώς, το οποίο δύναται να οδηγήσει σε οριστικές διαιτητικές αποφάσεις δεσμευτικού χαρακτήρα, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 8.41, παράγραφος 1, της εν λόγω συμφωνίας, είναι συμβατό με την αρχή της αποκλειστικής αρμοδιότητας του Δικαστηρίου ως προς την οριστική ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης.

44. Εν ολίγοις, το Βασίλειο του Βελγίου επιθυμεί να πληροφορηθεί αν η ΣΟΕΣ παραβιάζει ή όχι την αρχή της αποκλειστικής αρμοδιότητας του Δικαστηρίου ως προς την οριστική ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης. Ζητεί, ειδικότερα, από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το άρθρο 8.31, παράγραφος 2, της συμφωνίας αυτής αρκεί για τη διασφάλιση της ομοιόμορφης ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης ή αν, αντιθέτως, λαμβανομένου υπόψη του δεσμευτικού χαρακτήρα της διαιτητικής αποφάσεως, με βάση το άρθρο 8.41, παράγραφος 1, της εν λόγω συμφωνίας, πρέπει να γίνει δεκτό ότι παραβιάζεται η εν λόγω επιταγή ομοιόμορφης ερμηνείας, εγγυητής της οποίας είναι το Δικαστήριο.

45. Προκειμένου να απαντήσω στο ανωτέρω σκέλος της αιτήσεως γνωμοδοτήσεως, θα ξεκινήσω την ανάλυσή μου από το σημείο στο οποίο το Δικαστήριο, στη γνωμοδότηση 2/15, σταμάτησε τη δική του. Ειδικότερα, στη γνωμοδότηση αυτή, το Δικαστήριο περιορίστηκε στην εξέταση της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών της όσον αφορά τις ουσιαστικές και διαδικαστικές πτυχές της εξωτερικής πολιτικής της Ένωσης στον τομέα των επενδύσεων.

46. Συναφώς, επιβάλλεται να σημειωθεί ότι με τη Συνθήκη της Λισσαβώνας απονεμήθηκε στην Ένωση αποκλειστική αρμοδιότητα στον τομέα των άμεσων επενδύσεων, οι οποίες υπήχθησαν στο πεδίο της κοινής εμπορικής πολιτικής, όπως προκύπτει από το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο εʹ, και από το άρθρο 207, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Επιπλέον, η Ένωση διαθέτει συντρέχουσα αρμοδιότητα όσον αφορά τις λοιπές επενδύσεις πέραν των άμεσων ( 36 ).

47. Το Δικαστήριο διευκρίνισε ότι η αποκλειστική αρμοδιότητα που διαθέτει η Ένωση με βάση το άρθρο 207 ΣΛΕΕ στον τομέα των άμεσων ξένων επενδύσεων εκτείνεται στο σύνολο των ουσιαστικών διατάξεων που περιλαμβάνονται συνήθως σε διμερή επενδυτική συνθήκη ( 37 ). Αντιθέτως, η αρμοδιότητα όσον αφορά τις διατάξεις σχετικά με την επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών αποτελεί συντρέχουσα αρμοδιότητα της Ένωσης και των κρατών μελών ( 38 ). Συναφώς, στη γνωμοδότηση 2/15, το Δικαστήριο παρατήρησε ότι πρόκειται για καθεστώς «το οποίο αφαιρεί διαφορές από τη δικαιοδοσία των δικαστηρίων των κρατών μελών» και το οποίο πρέπει, κατά συνέπεια, να θεσπισθεί με τη συναίνεση των τελευταίων ( 39 ).

48. Ωστόσο, στη γνωμοδότηση 2/15, το Δικαστήριο δεν εξέτασε το ζήτημα της συμβατότητας με το δίκαιο της Ένωσης, από την άποψη της διατηρήσεως των ιδίων αρμοδιοτήτων της, του μηχανισμού επιλύσεως διαφορών που προβλέπεται σε συμφωνία σχετική με τις ξένες επενδύσεις.

49. Εν προκειμένω, το Δικαστήριο καλείται να αποφανθεί, σε σχέση με συμφωνία αυτού του είδους με τον Καναδά, επί της δυνατότητας και επί των όρων συνύπαρξης ενός τέτοιου μηχανισμού επιλύσεως διαφορών με το δικαιοδοτικό σύστημα της Ένωσης.

1. Το δικαιοδοτικό σύστημα της Ένωσης ως εγγύηση της αυτονομίας της έννομης τάξεως της Ένωσης

50. Όπως επισήμανε το Δικαστήριο στη γνωμοδότηση 2/13, «[π]ροκειμένου να εξασφαλιστεί η διαφύλαξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και της αυτονομίας της [έννομης τάξεως της Ένωσης], οι Συνθήκες έχουν καθιερώσει ένα δικαιοδοτικό σύστημα με σκοπό τη διασφάλιση της συνοχής και της ενότητας κατά την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης» ( 40 ).

51. Στο πλαίσιο αυτό, «εναπόκειται στα εθνικά δικαστήρια και στο Δικαστήριο να εγγυώνται την πλήρη εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης στο σύνολο των κρατών μελών και την ένδικη προστασία των δικαιωμάτων που οι πολίτες αντλούν από το δίκαιο αυτό» ( 41 ).

52. Αποστολή του Δικαστηρίου είναι να «εξασφαλίζει την τήρηση του δικαίου κατά την ερμηνεία και την εφαρμογή των Συνθηκών», με βάση τα οριζόμενα στο άρθρο 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ. Αυτή η αποστολή του Δικαστηρίου συνεπάγεται ευθύνη του για τη «διασφάλιση της αυτοτέλειας της έννομης τάξεως της Ένωσης, η οποία συστάθηκε κατ’ αυτόν τον τρόπο βάσει των Συνθηκών» ( 42 ).

53. Στη γνωμοδότηση 1/09, το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι μοιράζεται την εν λόγω ευθύνη με τα εθνικά δικαστήρια. Ειδικότερα, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι, «[ό]πως προκύπτει από το άρθρο 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ, το Δικαστήριο και τα δικαστήρια των κρατών μελών μεριμνούν για τη διασφάλιση της τηρήσεως αυτής της έννομης τάξεως και του δικαιοδοτικού συστήματος της Ένωσης» ( 43 ).

54. Το Δικαστήριο, βασιζόμενο επιπλέον στο άρθρο 4, παράγραφος 3, ΣΕΕ, επισημαίνει ότι «εναπόκειται στα κράτη μέλη, βάσει ιδίως της αρχής της ειλικρινούς συνεργασίας κατά το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, ΣΕΕ, να διασφαλίζουν, εντός της αντίστοιχης επικράτειάς τους, την εφαρμογή και την τήρηση του δικαίου της Ένωσης» ( 44 ).

55. Επίσης, το Δικαστήριο τόνισε ότι «τα εθνικά δικαστήρια επιτελούν, σε συνεργασία με το Δικαστήριο, λειτουργία που τους έχει ανατεθεί από κοινού προκειμένου να διασφαλίζεται η τήρηση του δικαίου κατά την ερμηνεία και την εφαρμογή των Συνθηκών» ( 45 ).

56. Ειδικότερα, «ακρογωνιαίο λίθο του διαμορφωμένου κατ’ αυτόν τον τρόπο δικαιοδοτικού συστήματος αποτελεί η διαδικασία προδικαστικής παραπομπής του άρθρου 267 ΣΛΕΕ η οποία, καθιερώνοντας τον διάλογο σε επίπεδο δικαιοδοτικών οργάνων ακριβώς μεταξύ του Δικαστηρίου και των δικαστηρίων των κρατών μελών, αποσκοπεί στη διασφάλιση της ενότητας της ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης […], καθιστώντας κατά τον τρόπο αυτό δυνατή τη διασφάλιση της συνοχής του, της πλήρους αποτελεσματικότητάς του και της αυτονομίας του καθώς και, εν τέλει, του ιδιάζοντος χαρακτήρα του δικαίου που θεσπίζουν οι Συνθήκες» ( 46 ).

57. Κατά συνέπεια, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε μετ’ επιτάσεως «τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ των δικαστηρίων της Ένωσης και των εθνικών δικαστηρίων των κρατών μελών, προκειμένου να διασφαλίζεται η συνταγματική δομή του [νομικού συστήματος της Ένωσης]» ( 47 ).

58. Αυτή η ιδιαίτερη σχέση μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων, που χαρακτηρίζεται από διαρκή διάλογο, αποτυπώνει και ταυτόχρονα προστατεύει την ιδιαίτερη έννομη τάξη της Ένωσης. Για τον λόγο αυτό, το Δικαστήριο επιδιώκει να περιφρουρήσει την εν λόγω σχέση έναντι οποιουδήποτε στοιχείου ικανού να την θίξει.

59. Παρά ταύτα, υπογραμμίζω ευθύς εξαρχής ότι η διατήρηση της αυτονομίας της έννομης τάξεως της Ένωσης δεν ισοδυναμεί με αυτάρκεια ( 48 ). Επιτάσσει απλώς και μόνο να μην θίγεται η ακεραιότητα της εν λόγω έννομης τάξεως, η οποία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου να έχει τον τελευταίο λόγο όσον αφορά το περιεχόμενο του δικαίου της Ένωσης καθώς και στη συνεργασία που το Δικαστήριο διατηρεί, προς τον σκοπό αυτόν, με τα δικαστήρια των κρατών μελών.

2. Οι προϋποθέσεις καθιερώσεως ειδικού μηχανισμού επιλύσεως διαφορών δυνάμει των διεθνών συμφωνιών που συνάπτει η Ένωση

60. Κατά πάγια νομολογία, οι διεθνείς συμφωνίες που συνάπτει η Ένωση δυνάμει των διατάξεων των Συνθηκών αποτελούν, όσο την αφορά, πράξεις των θεσμικών οργάνων της ( 49 ). Εξ αυτού του λόγου, τέτοιες συμφωνίες αποτελούν, από την έναρξη ισχύος τους, αναπόσπαστο μέρος της έννομης τάξεως της Ένωσης ( 50 ). Με βάση το άρθρο 216, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, «[ο]ι συμφωνίες που συνάπτει η Ένωση δεσμεύουν τα θεσμικά όργανα της Ένωσης και τα κράτη μέλη». Συνεπώς, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, «οι συμφωνίες αυτές υπερισχύουν των διατάξεων του παραγώγου […] δικαίου [της Ένωσης]» ( 51 ). Άρα η ΣΟΕΣ, από τη στιγμή που θα τεθεί σε ισχύ, θα ενσωματωθεί αυτομάτως στην έννομη τάξη της Ένωσης, της οποίας θα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος όπως και οι λοιπές πηγές δικαίου της Ένωσης ( 52 ).

61. Επιπλέον, από το άρθρο 19, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, ΣΕΕ και από το άρθρο 267, πρώτο εδάφιο, στοιχείο βʹ, ΣΛΕΕ, προκύπτει ότι «το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να αποφαίνεται, μέσω προδικαστικών αποφάσεων, επί του κύρους και της ερμηνείας των πράξεων των θεσμικών οργάνων της Ένωσης χωρίς καμία εξαίρεση» ( 53 ), όπερ περιλαμβάνει και τις διεθνείς συμφωνίες που συνάπτει η Ένωση. Επίσης, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο «να αποφαίνεται ως προς την ερμηνεία των αποφάσεων του οργάνου που έχει θεσπιστεί με τη συμφωνία και επιφορτιστεί με την εφαρμογή της» ( 54 ).

62. Πάντως, επιβάλλεται ευθύς εξαρχής η υπόμνηση ότι η δυνατότητα εφαρμογής των συμφωνιών που συνάπτει η Ένωση ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης ή των εθνικών δικαστηρίων υπόκειται σε ορισμένους περιορισμούς, ιδίως όταν το Δικαστήριο εκτιμά ότι οι συμφωνίες αυτές δεν απονέμουν στους ιδιώτες δικαιώματα που επιδέχονται δικαστική επίκληση. Συναφώς, το Δικαστήριο εξετάζει τη φύση και την οικονομία της οικείας διεθνούς συμφωνίας και εξακριβώνει κατά πόσον οι διατάξεις της εν λόγω συμφωνίας παρίστανται, από απόψεως περιεχομένου, άνευ αιρέσεων και αρκούντως ακριβείς ( 55 ).

63. Όσον αφορά τη ΣΟΕΣ, η εξέταση, εκ μέρους του Δικαστηρίου, του κατά πόσον η συμφωνία αυτή δύναται ή όχι να παραγάγει άμεσο αποτέλεσμα παρέλκει, στο μέτρο που το άρθρο 30.6 της εν λόγω συμφωνίας εκφράζει τη ρητή βούληση των μερών να αποκλείσουν το άμεσο αποτέλεσμα. Ειδικότερα, το άρθρο αυτό ορίζει, στην παράγραφο 1, ότι η ΣΟΕΣ δεν μπορεί να τύχει «άμεση[ς επικλήσεως] στην εγχώρια έννομη τάξη των μερών» ( 56 ). Ως εκ τούτου, η σχεδιαζόμενη συμφωνία, μολονότι θα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της έννομης τάξεως της Ένωσης όταν τεθεί σε ισχύ, δεν θα μπορεί να τύχει άμεσης επικλήσεως εντός της εν λόγω έννομης τάξεως. Συνεπώς, τα δικαστήρια της Ένωσης και τα δικαστήρια των κρατών μελών δεν θα μπορούν να προβούν σε άμεση εφαρμογή της συμφωνίας αυτής στο πλαίσιο των εκκρεμών ενώπιόν τους διαφορών. Πρόκειται, κατά συνέπεια, για δύο νομικά συστήματα τα οποία συνυπάρχουν και οι αλληλεπιδράσεις των οποίων έχουν περιοριστεί σκοπίμως.

64. Προκειμένου διεθνής συμφωνία που έχει συναφθεί από την Ένωση να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της έννομης τάξεως της τελευταίας, πρέπει οι διατάξεις της συμφωνίας αυτής να συνάδουν πλήρως με τις διατάξεις των Συνθηκών και με τις εξ αυτών απορρέουσες συνταγματικές αρχές ( 57 ). Επομένως, για να διασφαλίζεται η συνταγματική αυτονομία της έννομης τάξεως της Ένωσης, οι διεθνείς συμφωνίες που συνάπτει η τελευταία με τρίτα κράτη δεν πρέπει να θίγουν την ευαίσθητη ισορροπία μεταξύ «της διεθνούς προελεύσεως και του ειδικού χαρακτήρα του δικαίου της Ένωσης» ( 58 ).

65. Συναφώς, το Δικαστήριο έχει κρίνει επανειλημμένως ότι «διεθνής συμφωνία η οποία προβλέπει τη σύσταση δικαιοδοτικού οργάνου επιφορτισμένου με την ερμηνεία των διατάξεών της και του οποίου οι αποφάσεις δεσμεύουν τα θεσμικά όργανα, συμπεριλαμβανομένου του Δικαστηρίου, δεν είναι καταρχήν ασύμβατη με το δίκαιο της Ένωσης» ( 59 ). Ειδικότερα, κατά το Δικαστήριο, «η αρμοδιότητα που έχει η Ένωση στον τομέα των διεθνών σχέσεων και η ικανότητά της να συνάπτει διεθνείς συμφωνίες συνεπάγεται κατά λογική αναγκαιότητα τη δυνατότητά της να δεσμεύεται από αποφάσεις δικαιοδοτικού οργάνου που έχει συσταθεί ή ορισθεί δυνάμει τέτοιων συμφωνιών, όσον αφορά την ερμηνεία και την εφαρμογή των διατάξεών τους» ( 60 ). Στη γνωμοδότηση 2/15, το Δικαστήριο επισήμανε ότι, ομοίως, η αρμοδιότητα της Ένωσης για σύναψη διεθνών συμφωνιών συνεπάγεται κατ’ ανάγκην την ευχέρεια συμμορφώσεώς της στις αποφάσεις «ενός οργάνου το οποίο, μολονότι δεν συνιστά τυπικώς δικαιοδοτικό όργανο, επιτελεί κατ’ ουσίαν δικαιοδοτικές λειτουργίες» ( 61 ).

66. Εντούτοις, το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει ότι «μια διεθνής συμφωνία μπορεί να έχει συνέπειες επί των αρμοδιοτήτων που έχουν ανατεθεί σε αυτό μόνον εφόσον πληρούνται οι ουσιώδεις προϋποθέσεις για τη διαφύλαξη της φύσεως των εν λόγω αρμοδιοτήτων και, ακολούθως, μόνον εφόσον δεν θίγεται η αυτονομία της έννομης τάξεως της Ένωσης» ( 62 ).

67. Κατά το Δικαστήριο, «[η] διασφάλιση […] της αυτoνoμίας της […] έννoμης τάξεως [της Ένωσης] πρoϋπoθέτει, αφενός, ότι oι αρμoδιότητες της [Ένωσης] και τωv oργάνων της, όπως αυτές πρoβλέπoνται στη Συνθήκη, δεν θα υπoστoύν αλλoίωση» ( 63 ). Συνεπάγεται, αφετέρου, ότι ο επίμαχος μηχανισμός επιλύσεως διαφορών δεν έχει «ως αποτέλεσμα να επιβάλλ[ει] στην [Ένωση] και στα όργανά της, κατά την άσκηση των εσωτερικών αρμοδιοτήτων τους, ορισμένη ερμηνεία των κανόνων του [δικαίου της Ένωσης]» ( 64 ).

68. Ειδικότερα, στη γνωμοδότηση 2/13, το Δικαστήριο επισήμανε ότι «η παρεμβολή οργάνων στα οποία η [Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών ( 65 )] έχει αναθέσει αρμοδιότητες προς λήψη αποφάσεων, όπως αυτή προβλέπεται από τη σχεδιαζόμενη συμφωνία, δεν πρέπει να έχει ως αποτέλεσμα να επιβάλλει στην Ένωση και στα θεσμικά όργανά της, κατά την άσκηση των εσωτερικών αρμοδιοτήτων τους, μια συγκεκριμένη ερμηνεία των κανόνων του δικαίου της Ένωσης» ( 66 ).

69. Όπως επισήμανε το Δικαστήριο στη γνωμοδότηση 1/09, έχει εκδώσει θετικές γνωμοδοτήσεις όσον αφορά την καθιέρωση, δυνάμει διεθνών συμφωνιών, δικαιοδοτικών συστημάτων τα οποία σκοπούσαν, κατ’ ουσίαν, στην επίλυση διαφορών σχετικών με την ερμηνεία και την εφαρμογή των διατάξεων των υπό εξέταση διεθνών συμφωνιών και τα οποία δεν έθιγαν τις αρμοδιότητες των δικαστηρίων των κρατών μελών όσον αφορά την ερμηνεία και την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης, ούτε τη δυνατότητα ή ενδεχομένως την υποχρέωση αυτών να υποβάλλουν στο Δικαστήριο προδικαστικά ερωτήματα και την αρμοδιότητα του τελευταίου να δίδει απάντηση σ’ αυτά ( 67 ). Αντιθέτως, το Δικαστήριο αντιτάχθηκε στη σύσταση διεθνούς δικαστηρίου το οποίο καλούνταν να ερμηνεύει και να εφαρμόζει όχι μόνον τις διατάξεις της συμφωνίας δυνάμει της οποίας επρόκειτο να συσταθεί, αλλά και άλλα νομοθετήματα της Ένωσης, και το οποίο μπορούσε να κληθεί να εκδικάσει εκκρεμή ενώπιόν του διαφορά από απόψεως των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των γενικών αρχών του δικαίου του Ένωσης ή ακόμη και να εξετάσει το κύρος πράξεως της Ένωσης ( 68 ).

70. Επομένως, πρέπει να διερευνηθεί αν η αρμοδιότητα που απονέμεται με βάση το τμήμα ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ στο δικαστήριο της ΣΟΕΣ για την ερμηνεία και την εφαρμογή των διατάξεων της τελευταίας ενδέχεται να οδηγήσει στην επιβολή στα θεσμικά όργανα της Ένωσης και, ιδιαιτέρως, στο Δικαστήριο, κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων που τους απονέμουν οι Συνθήκες, συγκεκριμένης ερμηνείας των κανόνων του δικαίου της Ένωσης. Ειδικότερα, μήπως το τμήμα ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ παραβιάζει την «αρχή της αποκλειστικής αρμοδιότητας του Δικαστηρίου ως προς την οριστική ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης» ( 69 );

71. Πριν πραγματευτώ το ζήτημα αυτό, φρονώ ότι πρέπει πρώτα να εκθέσω τους λόγους για τους οποίους, κατά την εξέταση του ερωτήματος αν το τμήμα ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ θίγει την αυτονομία της έννομης τάξεως της Ένωσης, επιβάλλεται να ληφθεί υπόψη η επιταγή αμοιβαιότητας της προστασίας που παρέχεται στους επενδυτές εκάστου συμβαλλομένου μέρους.

3. Η επιταγή αμοιβαιότητας της προστασίας που παρέχεται στους επενδυτές εκάστου συμβαλλομένου μέρους

72. Όταν πραγματοποιείται επένδυση σε κράτος μέλος της Ένωσης από φυσικό ή νομικό πρόσωπο, η επένδυση υπόκειται στην εφαρμογή του δικαίου αυτού του κράτους, αναπόσπαστο μέρος του οποίου αποτελεί το δίκαιο της Ένωσης. Σε περίπτωση αμφισβητήσεως σχετικά με την εφαρμογή αυτού του δικαίου, τα δικαστήρια του εν λόγω κράτους οφείλουν να επιλύσουν τη διαφορά με βάση το δίκαιο του οποίου την τήρηση έχουν ως αποστολή να διασφαλίζουν, ενδεχομένως μετά την υποβολή αιτήσεως στο Δικαστήριο για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως. Ο επενδυτής, προσφεύγοντας ενώπιον εθνικού δικαστηρίου, ενδέχεται να επιδιώκει την ακύρωση εθνικού μέτρου και/ή την επιδίκαση αποζημιώσεως.

73. Συνεπώς, κάθε καναδική επιχείρηση που πραγματοποιεί επένδυση σε κράτος μέλος της Ένωσης υπόκειται, όσον αφορά την εν λόγω επένδυση, στο δίκαιο αυτού του κράτους μέλους, το οποίο περιλαμβάνει και το δίκαιο της Ένωσης. Είναι σαφές ότι επενδυτής από τρίτο κράτος που επιθυμεί να επενδύσει σε κράτος μέλος θα έχει στη διάθεσή του ένα σύνολο κανονιστικών διατάξεων προστατευτικών της επενδύσεως αυτής καθώς και ένδικα βοηθήματα για τη διεκδίκηση των αξιώσεών του. Ωστόσο, χωρίς καμία διάθεση διδακτισμού και χωρίς να καταλογίζεται κακή πρόθεση σε βάρος των εμπορικών εταίρων της Ένωσης, δεν μπορεί να θεωρηθεί κεκτημένο ότι οι επενδυτές της Ένωσης θα διαθέτουν, στα τρίτα κράτη με τα οποία η Ένωση επιθυμεί να αναπτύξει σχέσεις στον επενδυτικό τομέα, ισοδύναμο επίπεδο προστασίας από ουσιαστικής και διαδικαστικής απόψεως. Για τον λόγο αυτό, η Ένωση οφείλει, κατά την άσκηση της εμπορικής πολιτικής της, να διαπραγματεύεται με τα εν λόγω τρίτα κράτη, επί τη βάσει αμοιβαιότητας, ουσιαστικούς και διαδικαστικούς κανόνες προστασίας των επενδύσεων που πραγματοποιούνται μεταξύ των δύο συμβαλλομένων μερών.

74. Κατά συνέπεια, η ύπαρξη διαφορετικών προτύπων προστασίας στο εγχώριο δίκαιο των συμβαλλομένων μερών καθιστά απαραίτητη τη σύναψη διμερούς συμφωνίας που θα παρέχει στους επενδυτές εκάστου συμβαλλομένου μέρους τη δυνατότητα να απολαύουν όμοιας προστασίας όταν πραγματοποιούν επένδυση στο έδαφος του άλλου μέρους.

75. Η διαπραγμάτευση της ΣΟΕΣ διεξήχθη επί τη βάσει αμοιβαιότητας μεταξύ των συμβαλλομένων μερών. Ειδικότερα, η συμφωνία αυτή σκοπεί να παράσχει στους επενδυτές εκάστου μέρους ισοδύναμη ουσιαστική και διαδικαστική προστασία. Επομένως, με το εν λόγω είδος συμφωνιών επιδιώκεται οι επιχειρήσεις της Ένωσης που επενδύουν σε τρίτα κράτη, αφενός, και οι επιχειρήσεις τρίτων κρατών που επενδύουν στην Ένωση, αφετέρου, να δρουν σε ισότιμη βάση. Υπό την οπτική αυτή, το πρότυπο ουσιαστικής και διαδικαστικής προστασίας του οποίου απολαύουν οι επιχειρήσεις της Ένωσης που επενδύουν σε τρίτα κράτη πρέπει να είναι ισοδύναμο με εκείνο του οποίου απολαύουν οι επιχειρήσεις των τρίτων κρατών που επενδύουν στην Ένωση.

76. Ειδικότερα, λόγω του φόβου των ξένων επενδυτών ότι, αν προσφύγουν ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, ενδέχεται να βρεθούν σε μειονεκτική θέση σε σχέση με τους εγχώριους επενδυτές, παρέχεται σε αμφοτέρους η δυνατότητα προσβάσεως σε ειδικό μηχανισμό επιλύσεως διαφορών.

77. Συναφώς, επιβάλλεται να τονιστεί ότι η αμοιβαιότητα πρέπει να γίνει αντιληπτή ως μία εκ των κατευθυντηρίων αρχών που διέπουν τις εξωτερικές σχέσεις της Ένωσης ( 70 ). Η εφαρμογή της αμοιβαιότητας στις εξωτερικές συμβατικές σχέσεις της Ένωσης δικαιολογείται από το γεγονός ότι η Ένωση, ως υποκείμενο του διεθνούς δικαίου, υπόκειται στους κανόνες διεθνούς δικαίου στους οποίους έχει οικειοθελώς προσχωρήσει, αναπόσπαστο μέρος των οποίων αποτελεί η υποχρέωση αμοιβαιότητας ( 71 ).

78. Στο μέτρο που η ΣΟΕΣ βασίζεται στην απαίτηση αμοιβαίας προστασίας των επενδυτών εκάστου συμβαλλομένου μέρους, οι φορείς που διαπραγματεύτηκαν τη συμφωνία αυτή εκτίμησαν ότι ήταν απαραίτητο να περιληφθούν στην εν λόγω συμφωνία διατάξεις, όπως αυτές των τμημάτων Γ και Δ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ, οι οποίες υποχρεώνουν έκαστο των συμβαλλομένων μερών να παρέχει στους επενδυτές του άλλου μέρους κατάλληλη και ισοδύναμη προστασία. Αυτή η επιδίωξη αμοιβαιότητας ελήφθη υπόψη στη γνωμοδότηση 2/15, καθόσον το Δικαστήριο εκτίμησε ότι, «λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η ελεύθερη κίνηση κεφαλαίων και οι άνευ περιορισμών πληρωμές μεταξύ κρατών μελών και τρίτων χωρών, που προβλέπονται από το άρθρο 63 ΣΛΕΕ, δεν μπορούν τυπικώς να αντιταχθούν στα τρίτα κράτη, η σύναψη διεθνών συμφωνιών που συμβάλλουν στην εδραίωση αυτής της ελεύθερης κινήσεως επί τη βάσει αμοιβαιότητας δύναται να χαρακτηρισθεί αναγκαία για την πλήρη πραγμάτωση της ελεύθερης κινήσεως κεφαλαίων, η οποία αποτελεί έναν εκ των στόχων του τίτλου IV (“Η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, των υπηρεσιών και των κεφαλαίων”) του τρίτου μέρους (“Οι εσωτερικές πολιτικές και δράσεις της Ένωσης”) της Συνθήκης ΛΕΕ» ( 72 ).

79. Όπως επισήμανε η Επιτροπή στο έγγραφο προβληματισμού της 5ης Μαΐου 2015 ( 73 ), «[δ]εδομένου [ότι η Ένωση] εγγυάται υψηλό επίπεδο ενισχύσεως και προστασίας των επενδύσεων στο έδαφός της, φροντίζει κατά λογική αναγκαιότητα να διασφαλίζει ανάλογες, αξιόπιστες και αποτελεσματικές εγγυήσεις όσον αφορά τις ευρωπαϊκές επενδύσεις και τους Ευρωπαίους επενδυτές στο εξωτερικό» ( 74 ).

80. Ως εκ τούτου, η ικανότητα της Ένωσης να προάγει και να ευνοεί τη δραστηριότητα των επενδυτών της Ένωσης σε τρίτα κράτη και να προσελκύει ξένους επενδυτές στο έδαφός της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σύναψη συμφωνιών με τρίτα κράτη, προκειμένου να προβλέπεται κατάλληλη και αμοιβαία προστασία των εν λόγω επενδύσεων.

81. Η θέσπιση, στο πλαίσιο διεθνούς συμφωνίας μεταξύ, αφενός, της Ένωσης και των κρατών μελών της και, αφετέρου, τρίτου κράτους, επί τη βάσει αμοιβαιότητας, κανόνων ουσιαστικής και διαδικαστικής προστασίας στον τομέα των επενδύσεων εξηγείται από το γεγονός ότι οι σχέσεις μεταξύ αυτών των συμβαλλομένων μερών δεν βασίζονται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη, αντιθέτως προς τα όσα ισχύουν στις σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών.

82. Όπως υπενθύμισε πρόσφατα το Δικαστήριο στην απόφαση της 6ης Μαρτίου 2018, Achmea ( 75 ), «[τ]ο δίκαιο της Ένωσης εδράζεται, συνεπώς, στη θεμελιώδη παραδοχή ότι κάθε κράτος μέλος αποδέχεται από κοινού με τα λοιπά κράτη μέλη, και αναγνωρίζει ότι τα εν λόγω κράτη αποδέχονται από κοινού με αυτό, μια σειρά κοινών αξιών επί των οποίων στηρίζεται η Ένωση, όπως διευκρινίζει το άρθρο 2 ΣΕΕ. Η παραδοχή αυτή συνεπάγεται και δικαιολογεί την ύπαρξη αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών μελών ως προς την αναγνώριση των εν λόγω αξιών και, επομένως, ως προς την τήρηση του δικαίου της Ένωσης που υλοποιεί τις αξίες αυτές» ( 76 ). Εντούτοις, οι σχέσεις της Ένωσης με τρίτα κράτη δεν εδράζονται στην ίδια παραδοχή. Επομένως, τα θεσμικά όργανα της Ένωσης, όταν διαπραγματεύονται συμφωνία όπως η ΣΟΕΣ, επιδιώκουν να διασφαλίσουν ότι οι επενδυτές της Ένωσης θα απολαύουν στα τρίτα κράτη του ίδιου επιπέδου προστασίας με αυτό που η Ένωση και τα κράτη μέλη της παρέχουν στους ξένους επενδυτές. Υπό την έννοια αυτή, επιδιώκεται αμοιβαιότητα επί τη βάσει ενός προτύπου προστασίας που αποτελεί αντικείμενο ελεύθερης διαπραγματεύσεως μεταξύ των συμβαλλομένων μερών, τα οποία προσπαθούν να συμφωνήσουν επί των κανόνων προστασίας που είναι πρόθυμα να χορηγήσουν αμοιβαίως στους επενδυτές εκάστου εκ των δύο αυτών μερών.

83. Προκειμένου να καθοριστούν οι εν λόγω κανόνες προστασίας των ξένων επενδύσεων, απαιτείται επίσης να προσδιοριστούν η φύση και οι λεπτομέρειες του μηχανισμού επιλύσεως διαφορών με τον οποίο θα διασφαλιστεί η τήρηση των εν λόγω κανόνων.

84. Ειδικότερα, έκαστο συμβαλλόμενο μέρος δεν έχει κατ’ ανάγκην εμπιστοσύνη στο δικαιοδοτικό σύστημα του άλλου μέρους όσον αφορά τη διασφάλιση της τηρήσεως των κανόνων της συμφωνίας. Επομένως, αυτά τα δύο μέρη επιβάλλεται να συμφωνήσουν σε έναν ουδέτερο μηχανισμό επιλύσεως διαφορών, ο οποίος, με βάση τα χαρακτηριστικά του, θα εμπνεύσει εμπιστοσύνη στα δύο μέρη καθώς και στους επενδυτές. Καθησυχάζοντας τους ξένους επενδυτές όσον αφορά την προστασία των επενδύσεών τους, το κράτος υποδοχής θα είναι σε θέση να προσελκύσει νέες επενδύσεις. Αυτός είναι ο κύριος στόχος των συμφωνιών στον τομέα των επενδύσεων. Από αυτή την άποψη, η καθιέρωση μηχανισμού επιλύσεως διαφορών μπορεί να θεωρηθεί ως ο ακρογωνιαίος λίθος του θεσπιζόμενου καθεστώτος προστασίας.

85. Επομένως, ο προβληματισμός σχετικά με το αν στο πλαίσιο της ΣΟΕΣ διατηρείται επαρκώς η αυτονομία του δικαίου της Ένωσης πρέπει οπωσδήποτε να λάβει υπόψη τον αμοιβαίο χαρακτήρα της επιδιωκόμενης ουσιαστικής και διαδικαστικής προστασίας ( 77 ).

86. Στο πλαίσιο του προβληματισμού αυτού, το γεγονός ότι το άλλο συμβαλλόμενο μέρος της σχεδιαζόμενης συμφωνίας είναι ο Καναδάς, το δικαστικό σύστημα του οποίου θεωρείται ότι παρέχει επαρκείς εγγυήσεις, δεν είναι, κατ’ εμέ, αποφασιστικής σημασίας, καθώς πρόκειται στην πραγματικότητα για τυποποιημένο μηχανισμό, ο οποίος προορίζεται να περιληφθεί σε διεθνείς συμφωνίες με τρίτα κράτη που ενδέχεται να μην παρέχουν τις ίδιες εγγυήσεις. Επομένως, η ανάλυση δεν πρέπει να διαφέρει ανάλογα με το τρίτο κράτος περί του οποίου πρόκειται, καθώς ζητούμενο είναι να καθοριστεί ένα μοντέλο το οποίο συνάδει με τις αρχές που διαπνέουν την έννομη τάξη της Ένωσης και το οποίο, ταυτόχρονα, μπορεί να εφαρμοστεί σε όλες τις εμπορικές συμφωνίες μεταξύ της Ένωσης και τρίτων κρατών. Εν πάση περιπτώσει, στην παρούσα διαδικασία διαπιστώθηκε η ύπαρξη αποκλίσεων όσον αφορά την ουσιαστική προστασία που παρέχεται στους ξένους επενδυτές σε έκαστο εκ των συμβαλλομένων μερών ( 78 ).

87. Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι, αν υποτεθεί ότι, από τη σκοπιά της Ένωσης, μπορεί να φαίνεται περιττή η πρόβλεψη, σε διεθνή επενδυτική συμφωνία, κανόνων προστασίας των επενδυτών οι οποίοι ενδέχεται, από ορισμένες απόψεις, να επαναλαμβάνουν κανόνες που ήδη ισχύουν στο δίκαιο της Ένωσης, και, κατά συνέπεια, να θέτουν εν αμφιβόλω την καθιέρωση ειδικού μηχανισμού επιλύσεως διαφορών, επιβάλλεται να τονιστεί ότι αυτή η συλλογιστική δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι δεν υφίσταται κατ’ ανάγκην συμμετρία μεταξύ του επιπέδου προστασίας, ουσιαστικής και διαδικαστικής, που ισχύει εντός της Ένωσης και εντός των τρίτων κρατών με τα οποία η Ένωση επιθυμεί να αναπτύξει τις σχέσεις της στον τομέα των επενδύσεων. Αυτή ακριβώς η ενδεχόμενη ασυμμετρία καθιστά αναγκαία τη διαπραγμάτευση κοινού προτύπου ουσιαστικής και διαδικαστικής προστασίας, το οποίο και μόνο δύναται να εγγυηθεί την αμοιβαιότητα στην εφαρμογή της οικείας συμφωνίας και να διασφαλίσει στους επενδυτές της Ένωσης αποτελεσματική και ομοιόμορφη προστασία κατά την ανάπτυξη επενδυτικών δραστηριοτήτων σε τρίτα κράτη.

88. Σε αντίθεση προς τα όσα υποστηρίζονται ενίοτε, φρονώ ότι η καθιέρωση μηχανισμού επιλύσεως διαφορών, όπως ο εξεταζόμενος εν προκειμένω, δεν θέτει εν αμφιβόλω το δικαιοδοτικό σύστημα της Ένωσης και των κρατών μελών της ούτε την ικανότητα του συστήματος αυτού να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά, ανεξάρτητα και αμερόληπτα τις προσφυγές των ξένων επενδυτών. Η Ένωση, με την καθιέρωση τέτοιου μηχανισμού στο πλαίσιο των διμερών σχέσεών της στον τομέα των επενδύσεων, επιδιώκει να ανταποκριθεί στην ανάγκη ουδετερότητας και εξειδικεύσεως κατά την επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών, ενώ δεν πρέπει να λησμονείται ότι αυτό θα ωφελήσει και τους Ευρωπαίους επενδυτές κατά την ανάπτυξη δραστηριοτήτων σε τρίτα κράτη.

89. Επομένως, προκειμένου να εκτιμηθεί η συμβατότητα του μηχανισμού επιλύσεως διαφορών που προβλέπεται στο τμήμα ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ με το πρωτογενές δίκαιο της Ένωσης, επιβάλλεται να διευρυνθεί η οπτική γωνία και να ληφθεί υπόψη η ανάγκη προστασίας των επενδυτών της Ένωσης κατά την ανάπτυξη δραστηριοτήτων σε τρίτα κράτη.

90. Εξάλλου, η υιοθέτηση της ανωτέρω οπτικής γωνίας αποδυναμώνει ουσιωδώς το επιχείρημα ότι υφίσταται σημαντική επικάλυψη μεταξύ των κανόνων προστασίας των επενδύσεων που ισχύουν στο δίκαιο της Ένωσης και εκείνων που προβλέπονται στη ΣΟΕΣ, πράγμα που θα καθιστούσε περιττή την καθιέρωση μηχανισμού επιλύσεως διαφορών επιπλέον των ενδίκων βοηθημάτων τα οποία μπορούν να ασκηθούν ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης και των κρατών μελών.

4. Ένας μηχανισμός συνεπής με την έλλειψη αμέσου αποτελέσματος της ΣΟΕΣ

91. Υπενθυμίζω ότι το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι «τα όργανα της Ένωσης τα οποία είναι αρμόδια για τη διαπραγμάτευση και τη σύναψη [συμφωνίας μεταξύ της τελευταίας και τρίτων κρατών] είναι ελεύθερα να συμφωνήσουν με τα ενδιαφερόμενα τρίτα κράτη τα αποτελέσματα που οι διατάξεις της συμφωνίας αυτής πρέπει να παράγουν στην εσωτερική έννομη τάξη των συμβαλλομένων μερών» ( 79 ). Όπως επισημαίνει η Επιτροπή στις παρατηρήσεις της, στην πράξη, όλες οι συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών που συνήψε πρόσφατα η Ένωση αποκλείουν ρητώς το άμεσο αποτέλεσμά τους. Ο κύριος λόγος αποκλεισμού του αμέσου αποτελέσματος των συμφωνιών αυτών έγκειται στη διασφάλιση πραγματικής αμοιβαιότητας μεταξύ των μερών, κατά τρόπο συνεπή με τους σκοπούς της κοινής εμπορικής πολιτικής.

92. Αναφορικά με τη δυνατότητα επικλήσεως της συμφωνίας για την ίδρυση του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), που υπεγράφη στο Μαρακές στις 15 Απριλίου 1994, καθώς και των συμφωνιών που περιλαμβάνονται στα παραρτήματα 1 έως 3 της συμφωνίας αυτής (στο εξής, από κοινού: συμφωνίες ΠΟΕ) ( 80 ), ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης ενόψει της εκτιμήσεως της συμβατότητας του δικαίου της Ένωσης με τις συμφωνίες αυτές, το Δικαστήριο, στη συλλογιστική που ακολούθησε προκειμένου να αποκλείσει κατ’ αρχήν την εν λόγω δυνατότητα επικλήσεως ( 81 ), έλαβε υπόψη την επιταγή «αμοιβαιότητας» ούτως ώστε «τα νομοθετικά ή εκτελεστικά όργανα της Ένωσης [να μην στερηθούν] το περιθώριο χειρισμών το οποίο έχουν τα ανάλογα όργανα των εμπορικών εταίρων της Ένωσης» ( 82 ). Συναφώς, το Δικαστήριο, προκειμένου να διαμορφώσει τη δική του κρίση, λαμβάνει υπόψη τη θέση των εν λόγων εταίρων σχετικά με τη δυνατότητα ευθείας επικλήσεως των συμφωνιών ΠΟΕ, υπογραμμίζοντας ότι «ορισμένα συμβαλλόμενα μέρη, και μεταξύ αυτών οι σημαντικότεροι από εμπορικής απόψεως εταίροι της Ένωσης, συνήγαγαν, υπό το φως του αντικειμένου και του σκοπού των συμφωνιών ΠΟΕ, ακριβώς το συμπέρασμα ότι οι συμφωνίες αυτές δεν περιλαμβάνονται στους κανόνες με γνώμονα τους οποίους τα δικαστικά τους όργανα ελέγχουν τη νομιμότητα των κανόνων του εσωτερικού τους δικαίου» ( 83 ). Το Δικαστήριο τονίζει ότι «[μ]ια τέτοια έλλειψη αμοιβαιότητας, αν γινόταν δεκτή, θα εγκυμονούσε τον κίνδυνο να υπάρξει ανισορροπία στην εφαρμογή των συμφωνιών του ΠΟΕ» ( 84 ). Συνεπώς, η λύση που υιοθετήθηκε φανερώνει τη βούληση του Δικαστηρίου, το οποίο μεριμνά για τη διατήρηση της αμοιβαιότητας κατά την εφαρμογή της συμφωνίας, να μην περιέλθει η Ένωση σε δυσμενέστερη θέση σε σχέση με τους σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους της και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, να περιφρουρηθεί η θέση της Ένωσης στη διεθνή σκηνή ( 85 ).

93. Όπως επισημάνθηκε ανωτέρω, τα συμβαλλόμενα μέρη επέλεξαν να αποκλείσουν ρητώς το άμεσο αποτέλεσμα της ΣΟΕΣ ( 86 ).

94. Προκειμένου να διατηρηθεί η ισορροπία μεταξύ των συμβαλλομένων μερών κατά την εφαρμογή της συμφωνίας αυτής και, συνεπώς, να διατηρηθεί η αμοιβαιότητα κατά την εφαρμογή των δεσμεύσεων που συνομολογήθηκαν μεταξύ τους, τα εν λόγω μέρη αποφάσισαν να καθιερώσουν ειδικό μηχανισμό επιλύσεως διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών. Επομένως, ο αποκλεισμός του αμέσου αποτελέσματος της εν λόγω συμφωνίας ενισχύει τη χρησιμότητα αυτού του μηχανισμού. Στο μέτρο που τα εσωτερικά δικαστήρια εκάστου εκ των εν λόγω μερών δεν έχουν ως αποστολή να εφαρμόζουν τα πρότυπα προστασίας που καθορίζονται στη ΣΟΕΣ, παρίσταται συνεπής η καθιέρωση μηχανισμού επιλύσεως διαφορών που ευρίσκεται εκτός του εσωτερικού δικαιοδοτικού συστήματος των συμβαλλομένων μερών.

5. Η απόφαση Achmea δεν προδικάζει τη συμβατότητα του ΔΣΕ με την επιταγή αυτονομίας της έννομης τάξεως της Ένωσης

95. Στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση αυτή, το Δικαστήριο κλήθηκε να κρίνει αν τα άρθρα 267 και 344 ΣΛΕΕ έχουν την έννοια ότι αποκλείουν διάταξη διεθνούς συμφωνίας που συνήφθη μεταξύ των κρατών μελών, όπως είναι το άρθρο 8 της Συμφωνίας για την αμοιβαία ενίσχυση και προστασία των επενδύσεων μεταξύ του Βασιλείου των Κάτω Χωρών και της Τσεχικής και Σλοβακικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας (στο εξής: ΔΕΣ), δυνάμει της οποίας επενδυτής ενός από αυτά τα κράτη μέλη μπορεί, σε περίπτωση διαφοράς που αφορά επενδύσεις στο άλλο κράτος μέλος, να κινήσει διαδικασία κατά του κράτους μέλους αυτού ενώπιον διαιτητικού δικαστηρίου του οποίου τη δικαιοδοσία έχει αναλάβει την υποχρέωση να αποδεχθεί αυτό το κράτος μέλος.

96. Το Δικαστήριο, στην απόφαση Achmea, έδωσε καταφατική απάντηση στο ανωτέρω ερώτημα.

97. Για να καταλήξει σε αυτή τη λύση, υπενθύμισε πρώτα ότι, κατά πάγια νομολογία, «μια διεθνής συμφωνία δεν πρέπει να θίγει το σύστημα κατανομής αρμοδιοτήτων που καθιερώνουν οι Συνθήκες και, συνακόλουθα, την αυτονομία του νομικού συστήματος της Ένωσης, τον σεβασμό του οποίου εγγυάται το Δικαστήριο. Η αρχή αυτή έχει αποτυπωθεί ιδίως στο άρθρο 344 ΣΛΕΕ, κατά το οποίο τα κράτη μέλη αναλαμβάνουν την υποχρέωση να μη ρυθμίζουν διαφορές σχετικές με την ερμηνεία ή την εφαρμογή των Συνθηκών κατά τρόπο διάφορο από εκείνον που προβλέπουν οι Συνθήκες» ( 87 ).

98. Έπειτα, το Δικαστήριο τόνισε ότι οι σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών διέπονται από την αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης τηρουμένου του δικαίου της Ένωσης και ότι, σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο, «εναπόκειται στα κράτη μέλη, βάσει ιδίως της αρχής της καλόπιστης συνεργασίας κατά το άρθρο 4, παράγραφος 3, πρώτο εδάφιο, ΣΕΕ, να διασφαλίζουν, εντός της αντίστοιχης επικράτειάς τους, την εφαρμογή και την τήρηση του δικαίου της Ένωσης και να λαμβάνουν, προς τον σκοπό αυτό, κάθε γενικό ή ειδικό μέτρο που δύναται να διασφαλίσει την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που απορρέουν από τις Συνθήκες ή από τις πράξεις των θεσμικών οργάνων της Ένωσης» ( 88 ).

99. Το Δικαστήριο, αφού τόνισε ότι το άρθρο 19 ΣΕΕ αναθέτει στα εθνικά δικαστήρια και στο Δικαστήριο τη θεμελιώδη αποστολή να «εγγυώνται την πλήρη εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης στο σύνολο των κρατών μελών και την ένδικη προστασία των δικαιωμάτων που οι πολίτες αντλούν από το δίκαιο αυτό» ( 89 ) και αφού υπογράμμισε το γεγονός ότι «ακρογωνιαίο λίθο του διαμορφωμένου κατ’ αυτόν τον τρόπο δικαιοδοτικού συστήματος αποτελεί η διαδικασία προδικαστικής παραπομπής του άρθρου 267 ΣΛΕΕ» ( 90 ), εξέτασε τα χαρακτηριστικά του καθιερούμενου από την ΔΕΣ μηχανισμού επιλύσεως διαφορών.

100. Συναφώς, διαπίστωσε, πρώτον, ότι το διαιτητικό δικαστήριο του άρθρου 8 της ΔΕΣ καλούνταν, εφόσον παρίστατο ανάγκη, «να ερμηνεύει, ή ακόμη και να εφαρμόζει, το δίκαιο της Ένωσης και, ιδίως, τις διατάξεις που αφορούν τις θεμελιώδεις ελευθερίες, μεταξύ δε αυτών την ελευθερία εγκαταστάσεως και την ελεύθερη κίνηση των κεφαλαίων» ( 91 ). Δεύτερον, κατά το Δικαστήριο, ένα τέτοιο δικαστήριο «δεν μπορεί να θεωρηθεί ως “δικαστήριο κράτους μέλους”, κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, και, ως εκ τούτου, δεν έχει την εξουσία να υποβάλει στο Δικαστήριο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως» ( 92 ). Τρίτον, το Δικαστήριο έλαβε υπόψη το γεγονός ότι η διαιτητική απόφαση που εκδίδεται από τέτοιο δικαστήριο δεν υπόκειται, κατά τρόπο συστηματικό και πλήρη, στον έλεγχο δικαστηρίου κράτους μέλους ( 93 ), με αποτέλεσμα να μην διασφαλίζεται ότι «τα σχετικά με το δίκαιο της Ένωσης ζητήματα τα οποία μπορεί να κληθεί να επιλύσει το διαιτητικό δικαστήριο μπορούν, ενδεχομένως, να υποβληθούν στο Δικαστήριο στο πλαίσιο προδικαστικής παραπομπής» ( 94 ).

101. Επί του τελευταίου αυτού σημείου, το Δικαστήριο διέκρινε μεταξύ της διαδικασίας εμπορικής διαιτησίας, η οποία θεμελιώνεται στην αυτονομία της βουλήσεως των εμπλεκομένων μερών, και της διαδικασίας διαιτησίας μεταξύ επενδυτή και κράτους μέλους, η οποία απορρέει από συνθήκη που έχει συναφθεί μεταξύ κρατών μελών.

102. Όσον αφορά τις διαδικασίες εμπορικής διαιτησίας, οι οποίες καθιερώνονται με βάση τη ρητή βούληση των μερών, το Δικαστήριο, στις αποφάσεις της 1ης Ιουνίου 1999, Eco Swiss ( 95 ), και της 26ης Οκτωβρίου 2006, Mostaza Claro ( 96 ), έκρινε ότι «οι αποβλέπουσες στην αποτελεσματικότητα της διαιτητικής διαδικασίας απαιτήσεις δικαιολογούν τον περιορισμένο χαρακτήρα του ασκούμενου από τα δικαστήρια των κρατών μελών ελέγχου των διαιτητικών αποφάσεων, υπό την προϋπόθεση ότι οι θεμελιώδεις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης μπορούν να εξετασθούν στο πλαίσιο του ελέγχου αυτού και, εφόσον παρίσταται ανάγκη, να αποτελέσουν το αντικείμενο προδικαστικής παραπομπής ενώπιον του Δικαστηρίου» ( 97 ).

103. Αντιθέτως, κατά το Δικαστήριο, οι ανωτέρω εκτιμήσεις δεν ισχύουν όσον αφορά διαδικασία διαιτησίας όπως εκείνη του άρθρου 8 της ΔΕΣ, στο μέτρο που αυτή «απορρέει από μια συνθήκη, με την οποία ορισμένα κράτη μέλη συναινούν να μην υπόκεινται στη δικαιοδοσία των δικαστηρίων τους και, ως εκ τούτου, στο σύστημα ένδικων βοηθημάτων που το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ τους επιβάλλει να προβλέπουν στους τομείς που διέπονται από το δίκαιο της Ένωσης […] διαφορές οι οποίες δύνανται να αφορούν την εφαρμογή ή την ερμηνεία του δικαίου αυτού» ( 98 ). Κατά το Δικαστήριο, τούτο «[είναι δυνατόν] να αποκλείει την επίλυση των διαφορών αυτών, αν και θα μπορούσαν να αφορούν την ερμηνεία ή την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης, κατά τρόπο που να διασφαλίζει την πλήρη αποτελεσματικότητα του δικαίου αυτού» ( 99 ).

104. Συνεπώς, το Δικαστήριο έκρινε ότι η επίμαχη ρήτρα διαιτησίας της ΔΕΣ έθιγε την αυτονομία του δικαίου της Ένωσης ( 100 ). Ειδικότερα, δύο κράτη μέλη είχαν συμφωνήσει, δυνάμει διμερούς επενδυτικής συμφωνίας, να εξαιρείται το δίκαιο της Ένωσης από την αρμοδιότητα των δικαστηρίων τους και, κατ’ επέκταση, από τον δικαιοδοτικό διάλογο μεταξύ αυτών των δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, πράγμα που μπορούσε να θίξει την ομοιομορφία και την αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης.

105. Φρονώ ότι η λύση που υιοθέτησε το Δικαστήριο καθοδηγήθηκε πρωτίστως από την ιδέα ότι το δικαιοδοτικό σύστημα της Ένωσης, καθόσον βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη και την καλόπιστη συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, είναι εγγενώς ασύμβατο με τη δυνατότητα των κρατών μελών να καθιερώνουν στις διμερείς σχέσεις τους παράλληλο μηχανισμό επιλύσεως διαφορών που ενδέχεται να αφορά την ερμηνεία και την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης. Στο μέτρο αυτό, το Δικαστήριο ερμήνευσε το άρθρο 344 ΣΛΕΕ υπό την έννοια ότι αποκλείει έναν τέτοιο μηχανισμό, χωρίς αυτό να αναιρείται από το γεγονός ότι πρόκειται για διαφορές μεταξύ επενδυτών και κρατών. Επικαλέστηκε, επιπροσθέτως, και το άρθρο 267 ΣΛΕΕ, καθώς ο εν λόγω μηχανισμός έθιγε κατά λογική αναγκαιότητα τη διαδικασία της προδικαστικής παραπομπής.

106. Κατά τη γνώμη μου, η λύση που υιοθέτησε το Δικαστήριο στην απόφαση Achmea δεν μπορεί να ισχύσει για την εξέταση του ΔΣΕ, διότι η συλλογιστική πρέπει εν προκειμένω να στηριχθεί σε άλλες παραδοχές.

107. Ειδικότερα, όπως επισημάνθηκε ανωτέρω, οι σχέσεις μεταξύ συμβαλλομένων μερών όπως, αφενός, η Ένωση και τα κράτη μέλη της και, αφετέρου, ο Καναδάς, δεν βασίζονται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη ( 101 ), και γι’ αυτόν εξάλλου τον λόγο τα μέρη αυτά επιδιώκουν να καθορίσουν στη σχεδιαζόμενη συμφωνία, επί τη βάσει αμοιβαιότητας, ένα πρότυπο ουσιαστικής και διαδικαστικής προστασίας.

108. Σε αυτό το μέτρο, η εν λόγω συμφωνία δεν δύναται να θίξει ούτε την αρχή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών μελών ( 102 ) ούτε την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας από την οποία αυτά δεσμεύονται.

109. Συνεπώς, εφόσον το τμήμα ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ περιλαμβάνεται σε συμφωνία με τρίτο κράτος, η οποία πρόκειται να συναφθεί από την Ένωση και τα κράτη μέλη της και η οποία διέπει τις σχέσεις μεταξύ των εν λόγω συμβαλλομένων μερών και όχι τις σχέσεις μεταξύ κρατών μελών, η συλλογιστική που ανέπτυξε το Δικαστήριο στην απόφαση Achmea με βάση τα άρθρα 267 και 344 ΣΛΕΕ δεν δύναται, κατά την άποψή μου, να ισχύσει για το ΔΣΕ.

110. Συναφώς, προσθέτω ότι, σε αντίθεση προς την ΔΕΣ περί της οποίας επρόκειτο στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Achmea, και της οποίας η ρήτρα σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο ήταν δυνατόν να δημιουργήσει την εντύπωση ότι το οικείο διαιτητικό δικαστήριο ήταν αρμόδιο να κρίνει διαφορές σχετικά με την ερμηνεία και την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης, η ΣΟΕΣ διευκρινίζει ρητώς, όπως θα εκτεθεί κατωτέρω, ότι εφαρμοστέο δίκαιο ενώπιον του δικαστηρίου της ΣΟΕΣ είναι αποκλειστικά οι κρίσιμες διατάξεις της εν λόγω συμφωνίας, ερμηνευόμενες σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Το εγχώριο δίκαιο εκάστου συμβαλλομένου μέρους, το οποίο, όσον αφορά τα κράτη μέλη, περιλαμβάνει και το δίκαιο της Ένωσης ( 103 ), μπορεί να ληφθεί υπόψη από το δικαστήριο αυτό μόνον ως πραγματικό γεγονός, ενώ η έννοια που αποδίδεται στο εσωτερικό δίκαιο δεν δεσμεύει τα δικαστήρια και τις αρχές του καθού συμβαλλομένου μέρους. Επιπλέον, σε αντίθεση προς τα όσα ισχύουν για τις διμερείς επενδυτικές συνθήκες μεταξύ κρατών μελών, όπως αυτή περί της οποίας επρόκειτο στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Achmea, το δίκαιο της Ένωσης δεν αποτελεί μέρος του διεθνούς δικαίου που είναι εφαρμοστέο μεταξύ των συμβαλλομένων μερών.

111. Εξάλλου, προκειμένου να διακριθεί σαφώς η περίπτωση των διμερών επενδυτικών συνθηκών μεταξύ κρατών μελών από την περίπτωση των συμφωνιών στον τομέα των επενδύσεων, όπως η ΣΟΕΣ, το Δικαστήριο φρόντισε, στην απόφαση Achmea, να υπενθυμίσει την πάγια νομολογία του κατά την οποία «διεθνής συμφωνία, η οποία προβλέπει τη σύσταση δικαιοδοτικού οργάνου επιφορτισμένου με την ερμηνεία των διατάξεών της και του οποίου οι αποφάσεις δεσμεύουν τα θεσμικά όργανα, συμπεριλαμβανομένου του Δικαστηρίου, δεν είναι, κατ’ αρχήν, ασύμβατη με το δίκαιο της Ένωσης. Συγκεκριμένα, η αρμοδιότητα που έχει η Ένωση στον τομέα των διεθνών σχέσεων και η ικανότητά της να συνάπτει διεθνείς συμφωνίες συνεπάγεται κατά λογική αναγκαιότητα τη δυνατότητά της να δεσμεύεται από αποφάσεις δικαιοδοτικού οργάνου που έχει συσταθεί ή ορισθεί δυνάμει τέτοιων συμφωνιών, όσον αφορά την ερμηνεία και την εφαρμογή των διατάξεών τους, υπό την προϋπόθεση σεβασμού της αυτονομίας της Ένωσης και της έννομης τάξεώς της» ( 104 ).

112. Σε σύνδεση με την ανωτέρω νομολογία, και προκειμένου να καταστήσει σαφείς τους λόγους για τους οποίους ο προβλεπόμενος από την επίμαχη ΔΕΣ μηχανισμός επιλύσεως διαφορών έθιγε την αυτονομία της έννομης τάξεως της Ένωσης, το Δικαστήριο επισήμανε ότι, «εν προκειμένω, πέραν του γεγονότος ότι οι διαφορές που εμπίπτουν στη δικαιοδοσία του διαιτητικού δικαστηρίου που αναφέρεται στο άρθρο 8 της ΔΕΣ δύνανται να αφορούν την ερμηνεία τόσο της συμφωνίας αυτής όσο και του δικαίου της Ένωσης, η δυνατότητα υπαγωγής των διαφορών αυτών σε οργανισμό που δεν συνιστά στοιχείο του δικαιοδοτικού συστήματος της Ένωσης προβλέπεται από συμφωνία η οποία συνήφθη όχι από την Ένωση, αλλά από κράτη μέλη. Το εν λόγω άρθρο 8 μπορεί όμως να θέσει εν αμφιβόλω, πέραν της αρχής της αμοιβαίας εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών μελών, τη διατήρηση του ιδιαίτερου χαρακτήρα του δικαίου που θεσπίζουν οι Συνθήκες, η οποία διασφαλίζεται μέσω της διαδικασίας της προδικαστικής παραπομπής που προβλέπει το άρθρο 267 ΣΛΕΕ και, ως εκ τούτου, δεν είναι συμβατό με την αρχή της καλόπιστης συνεργασίας» ( 105 ).

113. Κατόπιν των ανωτέρω διευκρινίσεων, και μολονότι η συλλογιστική δεν μπορεί να είναι όμοια με αυτήν που ακολούθησε το Δικαστήριο σε σχέση με διμερή επενδυτική συνθήκη μεταξύ κρατών μελών, διαπιστώνεται η καθιέρωση μηχανισμού επιλύσεως διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών δυνάμει συμφωνίας μεταξύ, αφενός, της Ένωσης και των κρατών μελών της και, αφετέρου, τρίτου κράτους, πρέπει, πάντως, να σέβεται την αυτονομία της έννομης τάξεως της Ένωσης.

114. Υπό αυτό το πρίσμα, και λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων που προεκτέθηκαν, πρέπει εφεξής να εξεταστεί, όπως ζητεί το Βασίλειο του Βελγίου στην αίτηση γνωμοδοτήσεως, αν το ΔΣΕ που προβλέπεται στο τμήμα ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ δύναται ή όχι να θέσει εν αμφιβόλω την αυτονομία της έννομης τάξεως της Ένωσης, θίγοντας, ιδίως, την αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου ως προς την οριστική ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης.

6. Οι προβλεπόμενες από τα συμβαλλόμενα μέρη εγγυήσεις για τη διατήρηση της αποκλειστικής αρμοδιότητας του Δικαστηρίου ως προς την οριστική ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης

115. Η αποστολή που ανατίθεται στο Δικαστήριο και στα εθνικά δικαστήρια με βάση το άρθρο 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ, η οποία συνίσταται στη διασφάλιση της τηρήσεως του δικαίου της Ένωσης εντός της έννομης τάξεως της τελευταίας, δεν θίγεται, κατά τη γνώμη μου, από την καθιέρωση μηχανισμού επιλύσεως διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών όπως αυτός που προβλέπεται στο τμήμα ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ.

116. Ειδικότερα, η εν λόγω συμφωνία περιέχει επαρκείς εγγυήσεις για τη διαφύλαξη, αφενός, της αποστολής του Δικαστηρίου ως ύπατου ερμηνευτή του δικαίου της Ένωσης και, αφετέρου, της διαδικασίας προδικαστικής παραπομπής ως μηχανισμού συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου.

117. Οι φορείς που διαπραγματεύτηκαν την ΣΟΕΣ μερίμνησαν ειδικά ώστε οι κανόνες της τελευταίας να εμπλέκονται κατά το δυνατόν λιγότερο με τους κανόνες του δικαίου της Ένωσης.

118. Επομένως, φρονώ ότι το τμήμα ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ επιτυγχάνει ισορροπία μεταξύ, αφενός, της αποδοχής της υπαγωγής της δράσεως της Ένωσης και των κρατών μελών της σε εξωτερικό έλεγχο υπό το πρίσμα των κανόνων προστασίας των επενδύσεων που περιλαμβάνονται στο εν λόγω κεφάλαιο και, αφετέρου, της διατηρήσεως της αυτονομίας του δικαίου της Ένωσης.

119. Συναφώς, πρέπει να εξεταστεί ποιοι ακριβώς είναι οι κανόνες δικαίου που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του δικαστηρίου της ΣΟΕΣ και πώς αυτό οφείλει να αντιλαμβάνεται το εγχώριο δίκαιο των συμβαλλομένων μερών, μέρος του οποίου είναι και το δίκαιο της Ένωσης.

120. Επισημαίνω ότι η αρμοδιότητα του δικαστηρίου της ΣΟΕΣ είναι αυστηρά οριοθετημένη. Ειδικότερα, με βάση το άρθρο 8.18, παράγραφος 1, της ΣΟΕΣ, το δικαστήριο αυτό είναι αρμόδιο να αποφαίνεται μόνο για παράβαση υποχρεώσεως που προβλέπεται στο τμήμα Γ («Μη διακριτική μεταχείριση») ( 106 ) ή στο τμήμα Δ («Προστασία των επενδύσεων») του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ. Αυτή η οριοθέτηση της αρμοδιότητας υπογραμμίζεται στο άρθρο 8.18, παράγραφος 5, της εν λόγω συμφωνίας, το οποίο ορίζει ότι το δικαστήριο της ΣΟΕΣ «[δεν μπορεί να αποφασίζει γ]ια αξιώσεις που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος άρθρου». Εξάλλου, από το γράμμα του άρθρου 8.18, παράγραφος 1, της ΣΟΕΣ προκύπτει ότι ένας επενδυτής δύναται να υποβάλει αξίωση σχετικά με μέτρο που θεσπίστηκε από την Ένωση ή από κράτος μέλος μόνον όταν μπορεί να αποδείξει ότι το εν λόγω μέτρο του προκάλεσε ζημία. Δεν δύναται να αμφισβητήσει αφηρημένα το μέτρο αυτό.

121. Επιπλέον, όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο και την ερμηνεία του, το άρθρο 8.31, παράγραφος 1, της ΣΟΕΣ ορίζει ότι, «[κ]ατά την έκδοση της απόφασής του, το δικαστήριο […] εφαρμόζει την παρούσα συμφωνία όπως αυτή ερμηνεύεται σύμφωνα με τη σύμβαση της Βιέννης περί του δικαίου των συνθηκών [η οποία συνήφθη στη Βιέννη στις 23 Μαΐου 1969], καθώς και άλλους κανόνες και αρχές του διεθνούς δικαίου που εφαρμόζονται μεταξύ των μερών».

122. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι, κατά την έκδοση της αποφάσεώς του, το δικαστήριο της ΣΟΕΣ περιορίζεται στην εφαρμογή της εν λόγω συμφωνίας καθώς και των λοιπών κανόνων και αρχών του διεθνούς δικαίου που εφαρμόζονται μεταξύ των μερών, με αποτέλεσμα να μην είναι αρμόδιο να εφαρμόζει τους κανόνες του δικαίου της Ένωσης ( 107 ). Συνεπώς, το εγχώριο δίκαιο των συμβαλλομένων μερών δεν περιλαμβάνεται στους κανόνες δικαίου που έχουν εφαρμογή επί των διαφορών τις οποίες καλείται να επιλύσει το δικαστήριο της ΣΟΕΣ.

123. Εξάλλου, με βάση το άρθρο 8.31, παράγραφος 2, της ΣΟΕΣ, «[τ]ο δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να κρίνει τη νομιμότητα ενός μέτρου, το οποίο εικάζεται ότι συνιστά παραβίαση της παρούσας συμφωνίας, βάσει του εγχώριου δικαίου ενός μέρους». Αυτό σημαίνει, με άλλα λόγια, ότι το δικαστήριο δεν έχει την εξουσία να κρίνει τη νομιμότητα πράξεως που θεσπίζεται από κράτος μέλος ή από την Ένωση υπό το πρίσμα, κατά περίπτωση, του εθνικού δικαίου αυτού του κράτους ή του δικαίου της Ένωσης. Λόγω αυτού του αποκλεισμού αρμοδιότητας, μπορεί να γίνει δεκτό ότι το δικαστήριο δεν υπεισέρχεται στην αρμοδιότητα των εθνικών δικαστηρίων και των δικαστηρίων της Ένωσης όσον αφορά τον έλεγχο νομιμότητας των πράξεων που αποτελούν μέρος των εννόμων τάξεων των κρατών μελών και της έννομης τάξεως της Ένωσης ( 108 ).

124. Ειδικότερα, μολονότι είναι αληθές ότι το Δικαστήριο έχει υπογραμμίσει ότι το δικαιοδοτικό σύστημα της Ένωσης αποτελείται από «πλήρες σύστημα ένδικων βοηθημάτων και διαδικασιών με σκοπό τον έλεγχο της νομιμότητας των πράξεων των θεσμικών οργάνων» ( 109 ), ο μηχανισμός επιλύσεως διαφορών που καθιερώνει η ΣΟΕΣ δεν θίγει το σύστημα αυτό, στο μέτρο που δεν έχει ως σκοπό τον έλεγχο νομιμότητας των πράξεων της Ένωσης. Αυτός ο μηχανισμός αποσκοπεί μόνο στον έλεγχο συμβατότητας των πράξεων που εκδίδουν τα συμβαλλόμενα μέρη με τις κρίσιμες διατάξεις της ΣΟΕΣ, ενόψει της επιδικάσεως αποζημιώσεως στους ζημιωθέντες επενδυτές σε περίπτωση που διαπιστωθεί παραβίαση. Συνεπώς, δεν τίθεται εν αμφιβόλω το μονοπώλιο του καθήκοντος ελέγχου της νομιμότητας των πράξεων της Ένωσης, το οποίο απονέμεται από τις Συνθήκες στα δικαστήρια της Ένωσης.

125. Το δικαστήριο της ΣΟΕΣ, όταν ασκεί την αρμοδιότητά του να αποφαίνεται επί της συμβατότητας μέτρου που θεσπίζεται από συμβαλλόμενο μέρος με την ΣΟΕΣ, δεν έχει την εξουσία, όπως προκύπτει από το άρθρο 8.39, παράγραφος 1, της ΣΟΕΣ, να ακυρώσει μέτρο το οποίο κρίνει αντίθετο προς τις διατάξεις του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ ούτε να απαιτήσει τη μεταρρύθμισή του ώστε να καταστεί σύμφωνο προς αυτές ( 110 ). Με βάση τη διάταξη αυτή, το δικαστήριο της ΣΟΕΣ μπορεί μόνο να επιδικάσει χρηματική αποζημίωση ή να διατάξει, με τη συναίνεση του καθού, την επιστροφή περιουσιακών στοιχείων που στερήθηκε ο επενδυτής ( 111 ). Επομένως, το ΔΣΕ συγγενεύει με τις διαφορές της επενδυτικής διαιτησίας, οι οποίες έχουν πρωτίστως αποζημιωτικό χαρακτήρα.

126. Όπως ορθώς επισημαίνει η Γαλλική Κυβέρνηση, το δικαστήριο της ΣΟΕΣ δεν έχει την εξουσία να επιλύει διαφορές μεταξύ διαδίκων που υποστηρίζουν διαφορετικές απόψεις σχετικά με το κύρος ή την ερμηνεία πράξεως του δικαίου της Ένωσης ούτε, a fortiori, να ακυρώνει την πράξη αυτή ή να διατυπώνει σύσταση για μεταρρύθμισή της. Αντιθέτως, το δικαστήριο της ΣΟΕΣ είναι αρμόδιο απλώς και μόνο να εξακριβώνει αν μια συγκεκριμένη εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης είναι σύμφωνη με την ΣΟΕΣ, όπως ακριβώς το ΟΕΔ εξακριβώνει μόνο κατά πόσον μια συγκεκριμένη εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης είναι σύμφωνη με τις συμφωνίες του ΠΟΕ.

127. Επομένως, πρέπει να τονιστεί ότι, με βάση τις εγγυήσεις που αποκλείουν το ενδεχόμενο παραβιάσεως της αρχής της αυτονομίας της έννομης τάξεως της Ένωσης, οι συνέπειες τις οποίες μπορούν να επαχθούν οι διαιτητικές αποφάσεις του δικαστηρίου της ΣΟΕΣ είναι περιορισμένες. Συναφώς, προσθέτω ότι από το άρθρο 8.41, παράγραφος 1, της ΣΟΕΣ προκύπτει ότι οι εν λόγω διαιτητικές αποφάσεις είναι δεσμευτικές «μεταξύ των διάδικων μερών και σε σχέση με τη συγκεκριμένη υπόθεση».

128. Στο πλαίσιο της ασκήσεως της εν λόγω αρμοδιότητας, όπως αυτή οριοθετείται κατά τα ανωτέρω, το ερμηνευτικό περιθώριο που διαθέτει το δικαστήριο της ΣΟΕΣ είναι επίσης οριοθετημένο.

129. Ειδικότερα, όσον αφορά το εγχώριο δίκαιο εκάστου συμβαλλομένου μέρους, το άρθρο 8.31, παράγραφος 2, της ΣΟΕΣ διαλαμβάνει ότι «[γ]ια λόγους σαφήνειας, διευκρινίζεται ότι για να διαπιστώσει αν ένα μέτρο συνάδει με την παρούσα συμφωνία, το δικαστήριο μπορεί να εκλάβει, ανάλογα με την περίπτωση, το εγχώριο δίκαιο ενός μέρους ως πραγματικό γεγονός». Η διάταξη αυτή είναι ενδεικτική της προσέγγισης που υιοθέτησαν τα συμβαλλόμενα μέρη, κατά την οποία το δικαστήριο της ΣΟΕΣ πρέπει να ερμηνεύει κατά το δυνατόν λιγότερο το εγχώριο δίκαιο εκάστου συμβαλλομένου μέρους και οφείλει να το λαμβάνει υπόψη ως έχει.

130. Στο σημείο αυτό, τονίζω ότι το δικαστήριο της ΣΟΕΣ είναι, κατά τη γνώμη μου, απολύτως αναγκαίο να έχει την εξουσία να «λάβει υπόψη» το εγχώριο δίκαιο εκάστου συμβαλλομένου μέρους. Ειδικότερα, η λογική των νέων συμφωνιών ελευθέρων συναλλαγών τις οποίες διαπραγματεύεται η Ένωση και, ειδικότερα, των διατάξεών τους σχετικά με τις διεθνείς επενδύσεις, υπαγορεύει την εξισορρόπηση μεταξύ των ιδιωτικών συμφερόντων των επενδυτών και των δημοσίων συμφερόντων που υποστηρίζονται από τα συμβαλλόμενα μέρη. Συνεπώς, τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει να μπορούν να επικαλεστούν ενώπιον του δικαστηρίου τους κανόνες του εγχώριου δικαίου τους οι οποίοι προστατεύουν ορισμένο δημόσιο συμφέρον, προκειμένου να δικαιολογήσουν το μέτρο ή τη συμπεριφορά που τους προσάπτεται. Αν το δικαστήριο δεν μπορούσε να λάβει υπόψη τους κανόνες του εγχώριου δικαίου των συμβαλλομένων μερών, θα ήταν αδύνατον να λάβει υπόψη θεμιτούς σκοπούς δημοσίου συμφέροντος.

131. Σχετικά με την ισορροπία την οποία εκφράζει κατά τα ανωτέρω η ΣΟΕΣ, το σημείο 6, στοιχείο αʹ, της κοινής ερμηνευτικής πράξεως ορίζει ότι η εν λόγω συμφωνία «περιλαμβάνει σύγχρονες διατάξεις για τις επενδύσεις οι οποίες διαφυλάσσουν το δικαίωμα των κυβερνήσεων να θεσπίζουν ρυθμίσεις με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον ακόμη και όταν οι εν λόγω ρυθμίσεις θίγουν ξένη επένδυση, διασφαλίζοντας παράλληλα υψηλό επίπεδο προστασίας των επενδύσεων και προβλέποντας δίκαιη και διαφανή επίλυση των διαφορών». Το σημείο 6, στοιχείο βʹ, της κοινής ερμηνευτικής πράξεως προσθέτει ότι «[η ΣΟΕΣ] διευκρινίζει ότι οι κυβερνήσεις μπορούν να αλλάζουν τη νομοθεσία τους, ανεξαρτήτως του αν αυτό μπορεί να επηρεάσει δυσμενώς μία επένδυση ή τις προσδοκίες ενός επενδυτή όσον αφορά τα κέρδη» ( 112 ).

132. Εξειδικεύοντας την ιδέα αυτή, το άρθρο 8.9 της ΣΟΕΣ, υπό τον τίτλο «Επενδυτικά και ρυθμιστικά μέτρα» ορίζει, στην παράγραφο 1, ότι, «[γ]ια τους σκοπούς του παρόντος κεφαλαίου, τα μέρη επιβεβαιώνουν εκ νέου το δικαίωμά τους να θεσπίζουν ρυθμίσεις στο έδαφός τους ώστε να επιτυγχάνουν θεμιτούς στόχους πολιτικής, όπως η προστασία της δημόσιας υγείας, της ασφάλειας, του περιβάλλοντος ή της δημόσιας ηθικής, η κοινωνική προστασία ή η προστασία των καταναλωτών ή η προώθηση και προστασία της πολιτιστικής πολυμορφίας». Το άρθρο 8.9, παράγραφος 2, της εν λόγω συμφωνίας ορίζει ότι, «[γ]ια λόγους σαφήνειας, διευκρινίζεται ότι αυτό καθαυτό το γεγονός ότι ένα μέρος θεσπίζει ρυθμίσεις, μεταξύ άλλων μέσω της τροποποίησης της νομοθεσίας του, κατά τρόπο που επηρεάζει αρνητικά τις επενδύσεις ή υπονομεύει τις προσδοκίες ενός επενδυτή, συμπεριλαμβανομένων των προσδοκιών του όσον αφορά τα κέρδη, δεν ισοδυναμεί με παραβίαση υποχρέωσης βάσει του παρόντος τμήματος».

133. Οι διατάξεις αυτές εκφράζουν μια ισορροπία μεταξύ των οικονομικών συμφερόντων των επενδυτών και του κυριαρχικού δικαιώματος των κρατών να θεσπίζουν ρυθμίσεις υπέρ του δημοσίου συμφέροντος. Επομένως, η οικονομική επιταγή προαγωγής και προστασίας των επενδύσεων σταθμίζεται με την περιφρούρηση σκοπών δημοσίου συμφέροντος.

134. Ωστόσο, το δικαστήριο της ΣΟΕΣ, όταν λαμβάνει υπόψη το εγχώριο δίκαιο των συμβαλλομένων μερών, δεν πρέπει να καταλήγει να το τροποποιεί. Οφείλει να το λαμβάνει υπόψη ως έχει. Αυτό είναι το νόημα του κανόνα κατά τον οποίο το δικαστήριο, όταν λαμβάνει υπόψη το εγχώριο δίκαιο συμβαλλομένου μέρους, οφείλει να το εκλάβει μόνον «ως πραγματικό γεγονός». Συναφώς, πρέπει να τονιστεί ότι τα διεθνή δικαστήρια τα οποία καλούνται να ερευνήσουν αν ορισμένο κράτος τήρησε τις υποχρεώσεις που απορρέουν από διεθνή συνθήκη και εξετάζουν, προς τούτο, το δίκαιο του κράτους αυτού, εκτιμούν παραδοσιακά ότι η έννοια που πρέπει να αποδοθεί στο εν λόγω εθνικό δίκαιο συνιστά πραγματικό ζήτημα ( 113 ).

135. Κατά συνέπεια, το δικαστήριο της ΣΟΕΣ, προκειμένου να εκτιμήσει τη συμβατότητα με την εν λόγω συμφωνία της συμπεριφοράς ή του μέτρου που αποτελεί το αντικείμενο της διαφοράς, μπορεί να λάβει υπόψη τους κανόνες του εγχώριου δικαίου των συμβαλλομένων μερών ως πραγματικά στοιχεία ( 114 ).

136. Επιπλέον, το άρθρο 8.31, παράγραφος 2, της σχεδιαζόμενης συμφωνίας θέτει άλλον έναν περιορισμό προκειμένου να αποτραπεί το ενδεχόμενο δικαιοπλαστικής δράσεως του δικαστηρίου της ΣΟΕΣ όσον αφορά το εγχώριο δίκαιο. Ειδικότερα, όταν λαμβάνει υπόψη του το εγχώριο δίκαιο συμβαλλομένου μέρους ως πραγματικό γεγονός, το δικαστήριο οφείλει να ακολουθεί «την κρατούσα ερμηνεία του εγχώριου δικαίου από τα δικαστήρια ή τις αρχές του εν λόγω μέρους και τυχόν έννοια που αποδίδεται στο εγχώριο δίκαιο από το δικαστήριο δεν είναι δεσμευτική για τα δικαστήρια ή τις αρχές του εν λόγω μέρους». Επομένως, το δικαστήριο της ΣΟΕΣ δεν μπορεί να προβεί σε δεσμευτική ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης.

137. Μολονότι το δικαστήριο της ΣΟΕΣ είναι βεβαίως δυνατόν να προβεί σε κάποια ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης προκειμένου να ασκήσει τον έλεγχό του, για παράδειγμα σε περίπτωση που χρειάζεται να προσδιορίσει το περιεχόμενο της προσαπτόμενης συμπεριφοράς, εντούτοις υποχρεούται, με βάση το άρθρο 8.31, παράγραφος 2, της ΣΟΕΣ, να ακολουθήσει την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης που έχει, κατά περίπτωση, δοθεί από το Δικαστήριο, η οποία, πάντως, ουδόλως δεσμεύεται από την έννοια που τυχόν αποδίδεται στο δίκαιο της Ένωσης από το δικαστήριο της ΣΟΕΣ. Επομένως, ενδεχόμενη ερμηνεία του δικαστηρίου της ΣΟΕΣ για το εγχώριο δίκαιο δεν συνεπάγεται δέσμευση των αρχών και των δικαστηρίων του εμπλεκόμενου συμβαλλομένου μέρους.

138. Εκ των ανωτέρω συνάγεται ότι το δικαστήριο της ΣΟΕΣ δεσμεύεται από την ερμηνεία του Δικαστηρίου για το δίκαιο της Ένωσης, την οποία υποχρεούται να ακολουθεί με βάση το άρθρο 8.31, παράγραφος 2, της ΣΟΕΣ, ενώ η ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης εκ μέρους του εν λόγω δικαστηρίου δεν δεσμεύει ούτε το Δικαστήριο ούτε τα θεσμικά όργανα της Ένωσης ούτε τα εθνικά δικαστήρια ή τις εθνικές αρχές.

139. Συνεπώς, το άρθρο 8.31, παράγραφος 2, της ΣΟΕΣ εγγυάται ότι το δικαστήριο της ΣΟΕΣ δύναται να ερμηνεύσει το δίκαιο της Ένωσης μόνον εάν στην έννομη τάξη της Ένωσης δεν παρέχεται συναφώς καμία ένδειξη και ότι, όταν το εν λόγω δικαστήριο προβαίνει σε τέτοια ερμηνεία, αποκλειστικός σκοπός είναι η επίλυση της ενώπιόν του διαφοράς, χωρίς η εν λόγω ερμηνεία να δεσμεύει ούτε τις αρχές ούτε τα δικαστήρια της Ένωσης.

140. Επομένως, το άρθρο 8.31, παράγραφος 2, της ΣΟΕΣ περιέχει επαρκείς εγγυήσεις ώστε να αποτραπεί το ενδεχόμενο επιβολής, από το δικαστήριο της ΣΟΕΣ, ορισμένης ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης εντός της έννομης τάξεως της τελευταίας. Στο μέτρο αυτό, οι θεμελιώδεις λειτουργίες του Δικαστηρίου δεν θίγονται. Ειδικότερα, ο μηχανισμός επιλύσεως διαφορών που καθιερώνεται στο τμήμα ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ δεν θίγει την αποστολή του Δικαστηρίου να ερμηνεύει σε τελευταίο βαθμό και κατά τρόπο δεσμευτικό το δίκαιο της Ένωσης.

141. Η διάταξη αυτή επιβάλλει να λαμβάνεται υπόψη η νομολογία του Δικαστηρίου, κατά τρόπον ώστε τα όργανα στα οποία ανατίθενται αποφασιστικές αρμοδιότητες στο πλαίσιο συμφωνίας που συνάπτεται από την Ένωση να μην έχουν τη δυνατότητα να «επιβάλλ[ουν] στην Ένωση και στα θεσμικά όργανά της, κατά την άσκηση των εσωτερικών αρμοδιοτήτων τους, μια συγκεκριμένη ερμηνεία των κανόνων του δικαίου της Ένωσης» ( 115 ).

142. Βεβαίως, στη γνωμοδότηση 2/13, το Δικαστήριο επισήμανε ότι «η ερμηνεία διατάξεως του δικαίου της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένου του παράγωγου δικαίου, απαιτεί καταρχήν απόφαση του Δικαστηρίου, όταν η διάταξη αυτή επιδέχεται διάφορες εύλογες ερμηνείες» ( 116 ). Ωστόσο, κατά το Δικαστήριο, «αν δεν παρεχόταν [σε αυτό] η δυνατότητα να προβαίνει σε οριστική ερμηνεία του παράγωγου δικαίου και αν το [Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου], κατά την εκ μέρους του εξέταση της συμφωνίας του παράγωγου δικαίου με την ΕΣΔΑ, προέβαινε το ίδιο σε ορισμένη ερμηνεία μεταξύ των υφιστάμενων εύλογων ερμηνευτικών εκδοχών, θα παραβιαζόταν με βεβαιότητα η αρχή της αποκλειστικής αρμοδιότητας του Δικαστηρίου ως προς την οριστική ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης» ( 117 ). Ωστόσο, η αρχή αυτή δεν παραβιάζεται, στο μέτρο που η ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης από το δικαστήριο της ΣΟΕΣ, καθόσον είναι δυνατή και λαμβάνει πράγματι χώρα, δεν είναι δεσμευτική για τις αρχές και τα δικαστήρια της Ένωσης.

143. Η ανωτέρω εκτίμηση δεν κλονίζεται εν αμφιβόλω από τη διαπίστωση ότι, όπως εκτέθηκε ανωτέρω, με βάση το άρθρο 8.41, παράγραφος 1, της ΣΟΕΣ, διαιτητική απόφαση που εκδίδεται από το δικαστήριο της ΣΟΕΣ είναι δεσμευτική μεταξύ των διαδίκων μερών και σε σχέση με τη συγκεκριμένη υπόθεση. Αν το δικαστήριο της ΣΟΕΣ υποχρεωθεί να προβεί σε ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, σε περίπτωση που δεν υφίσταται ερμηνεία την οποία θα όφειλε να λάβει υπόψη, το Δικαστήριο διατηρεί την αρμοδιότητα οριστικής ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης. Η διαιτητική απόφαση του δικαστηρίου της ΣΟΕΣ θα είναι δεσμευτική μόνο μεταξύ των διαδίκων μερών στο πλαίσιο της οικείας υποθέσεως. Επομένως, το Δικαστήριο, αν εκτιμήσει ότι ορισμένη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης εκ μέρους του δικαστηρίου της ΣΟΕΣ είναι εσφαλμένη, δύναται, χωρίς αυτό να συνεπάγεται παράβαση των διεθνών υποχρεώσεων της Ένωσης, να απορρίψει την εν λόγω ερμηνεία και να υιοθετήσει εκείνη την οποία κρίνει ως την πλέον κατάλληλη.

144. Επιπλέον, το ερμηνευτικό περιθώριο του δικαστηρίου περιορίζεται από τη δυνατότητα των συμβαλλομένων μερών να «εκδίδουν δεσμευτικές ερμηνευτικές σημειώσεις» προκειμένου να «αποφεύγ[εται] και να διορθών[εται] τυχόν παρερμηνεία της [ΣΟΕΣ] από τα δικαστήρια» ( 118 ).

145. Ειδικότερα, το άρθρο 8.31, παράγραφος 3, της ΣΟΕΣ ορίζει ότι, «[ό]ταν προκύπτουν σοβαρές ανησυχίες όσον αφορά ζητήματα ερμηνείας που ενδέχεται να επηρεάζουν τις επενδύσεις, η επιτροπή υπηρεσιών και επενδύσεων μπορεί, σύμφωνα με το άρθρο 8.44 [παράγραφος 3 στοιχείο] α), να προτείνει στη μεικτή επιτροπή ΣΟΕΣ την έγκριση ερμηνειών της παρούσας συμφωνίας. Ερμηνεία που εγκρίνεται από τη μεικτή επιτροπή ΣΟΕΣ είναι δεσμευτική για το δικαστήριο που έχει συσταθεί βάσει του παρόντος τμήματος. Η μεικτή επιτροπή ΣΟΕΣ μπορεί να αποφασίσει ότι μια ερμηνεία θα έχει δεσμευτική ισχύ από συγκεκριμένη ημερομηνία και μετά» ( 119 ).

146. Περαιτέρω, πρέπει να διευκρινιστεί ότι, κατά το άρθρο 26.3, παράγραφος 3, της ΣΟΕΣ, «[η] μεικτή επιτροπή ΣΟΕΣ λαμβάνει τις αποφάσεις και διατυπώνει τις συστάσεις της με αμοιβαία συναίνεση των μερών». Κατ’ αναλογίαν προς τα όσα έκρινε το Δικαστήριο στη γνωμοδότηση 1/00, αυτός ο τρόπος λήψεως αποφάσεων αποτελεί εγγύηση για την Ένωση ότι δεν θα της επιβληθεί, στις σχέσεις της με τα κράτη μέλη ή με τους υπηκόους των τελευταίων, ερμηνεία αντίθετη προς τη νομολογία του Δικαστηρίου ( 120 ). Σημειώνω επίσης ότι το κείμενο της ΣΟΕΣ δεν εμποδίζει τη δυνατότητα να υποβληθεί ενδεχομένως στην εκτίμηση του Δικαστηρίου, με τα προβλεπόμενα στη Συνθήκη ΛΕΕ ένδικα βοηθήματα, η θέση που υιοθετεί η Ένωση στο πλαίσιο της μεικτής επιτροπής ( 121 ).

147. Επιπλέον, επιβάλλεται να τονιστεί ότι, κατά το άρθρο 8.28, παράγραφος 1, της ΣΟΕΣ, «[σ]υστήνεται εφετείο για την επανεξέταση διαιτητικών αποφάσεων που εκδίδονται βάσει του παρόντος τμήματος». Κατά το άρθρο 8.28, παράγραφος 7, της ΣΟΕΣ, η μεικτή επιτροπή ΣΟΕΣ οφείλει να λαμβάνει «αμέσως απόφαση με την οποία καθορίζονται τα […] διοικητικά και οργανωτικά θέματα που αφορούν τη λειτουργία του εφετείου», επί των επιμέρους σημείων που απαριθμούνται στην ίδια διάταξη.

148. Η ίδια η ύπαρξη του εφετείου αποτελεί πρόσθετη εγγύηση ώστε, κατά τη λήψη αποφάσεως στο πλαίσιο του μηχανισμού επιλύσεως διαφορών που καθιερώνεται στο τμήμα ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ, να μην αποδοθεί εσφαλμένη έννοια στο δίκαιο της Ένωσης, το οποίο εκλαμβάνεται ως πραγματικό γεγονός. Ειδικότερα, κατά το άρθρο 8.28, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της ΣΟΕΣ, το εφετείο μπορεί να τροποποιήσει ή να εξαφανίσει τη διαιτητική απόφαση του δικαστηρίου της ΣΟΕΣ και με βάση «πρόδηλα σφάλματα κατά την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών, όπου περιλαμβάνεται η εκτίμηση του συναφούς εγχώριου δικαίου». Αυτό σημαίνει ότι ενδεχόμενο σφάλμα του δικαστηρίου της ΣΟΕΣ όσον αφορά την έννοια του δικαίου της Ένωσης μπορεί να διορθωθεί και στο πλαίσιο του ελέγχου των διαιτητικών αποφάσεων από το εφετείο.

149. Συνεπώς, με βάση το άρθρο 8.28, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της ΣΟΕΣ, στο στάδιο της εφέσεως, ο εκκαλών ο οποίος αμφισβητεί την εκτίμηση του δικαστηρίου περί του κρίσιμου εγχώριου δικαίου οφείλει, προκειμένου να ανταποκριθεί στην απαίτηση αποδείξεως πρόδηλου σφάλματος, να τεκμηριώσει ότι το δικαστήριο προέβη σε εκτιμήσεις που αντιβαίνουν προδήλως στο περιεχόμενο των οικείων διατάξεων του εγχώριου δικαίου ή ότι απέδωσε στο εν λόγω δίκαιο έννοια την οποία αυτό προδήλως δεν έχει.

150. Ο περιορισμός του κατ’ έφεση ελέγχου μόνο στα πρόδηλα σφάλματα κατά την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών είναι συνεπής με την ιδέα ότι το δικαστήριο πρέπει να ερμηνεύει το εγχώριο δίκαιο των συμβαλλομένων μερών κατά το δυνατόν λιγότερο. Επομένως, τόσο στον πρώτο βαθμό όσο και στο στάδιο της εφέσεως, η ένδικη συζήτηση σχετικά με την έννοια του εγχώριου δικαίου πρέπει να αποφεύγεται.

151. Επιβάλλεται η επισήμανση ότι ο κατ’ έφεση έλεγχος, όπως αυτός προβλέπεται στο άρθρο 8.28, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της ΣΟΕΣ, αντιστοιχεί στην αρμοδιότητα του Δικαστηρίου στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως. Συναφώς, υπενθυμίζω ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, «το Δικαστήριο, στο πλαίσιο αιτήσεως αναιρέσεως, είναι αρμόδιο μόνο για να εξακριβώσει αν υπήρξε παραμόρφωση του εθνικού δικαίου, η οποία πρέπει να προκύπτει κατά τρόπο πρόδηλο από τα στοιχεία της δικογραφίας» ( 122 ).

152. Ωστόσο, ο έλεγχος του εφετείου που περιορίζεται μόνο στο πρόδηλο σφάλμα πρέπει να χωρεί μόνο στην, σχετικά σπάνια, περίπτωση κατά την οποία στην έννομη τάξη της Ένωσης δεν υφίσταται κανένα στοιχείο ικανό να διαφωτίσει την έννοια της διατάξεως του δικαίου της Ένωσης.

153. Αντιθέτως, αν διαπιστωθεί ότι το δικαστήριο της ΣΟΕΣ απέκλινε από υφιστάμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης, η εκτίμησή του δύναται, κατά τη γνώμη μου, να ακυρωθεί με την απόδειξη απλού σφάλματος περί το δίκαιο, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 8.28, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της ΣΟΕΣ, εφόσον στην περίπτωση αυτή μπορεί να γίνει δεκτό ότι το δικαστήριο παρέβη το άρθρο 8.31, παράγραφος 2, της ΣΟΕΣ, το οποίο οριοθετεί την αρμοδιότητά του.

154. Ειδικότερα, όπως εκτέθηκε ανωτέρω, από το άρθρο 8.31, παράγραφος 2, της ΣΟΕΣ προκύπτει ότι το δικαστήριο, όταν λαμβάνει υπόψη του το εγχώριο δίκαιο συμβαλλομένου μέρους ως πραγματικό γεγονός, οφείλει να ακολουθεί την κρατούσα ερμηνεία του εγχώριου δικαίου από τα δικαστήρια ή τις αρχές του εν λόγω μέρους. Κατά συνέπεια, φρονώ ότι συνιστά σφάλμα στην εφαρμογή του εφαρμοστέου δικαίου, κατά την έννοια του άρθρου 8.28, παράγραφος 2, στοιχείο αʹ, της ΣΟΕΣ, η τυχόν παράβαση του άρθρου 8.31, παράγραφος 2, της εν λόγω συμφωνίας, η οποία στοιχειοθετείται αν το δικαστήριο προβεί σε δική του ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης χωρίς να λάβει υπόψη την ερμηνεία του δικαίου αυτού από τις αρχές ή τα δικαστήρια της Ένωσης, ενώ η τελευταία ως άνω διάταξη του επιβάλλει να στηριχθεί στην κρατούσα ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης. Με άλλα λόγια, η παράβαση της υποχρεώσεως αυτής συνιστά σφάλμα περί το δίκαιο, για την απόδειξη του οποίου δεν απαιτείται να διαπιστωθεί πρόδηλος χαρακτήρας κατά την έννοια του άρθρου 8.28, παράγραφος 2, στοιχείο βʹ, της ΣΟΕΣ.

155. Εκ των ανωτέρω συνάγεται ότι το δικαστήριο της ΣΟΕΣ είναι αρμόδιο για την ερμηνεία και εφαρμογή της ΣΟΕΣ και ότι, λόγω της σαφούς οριοθετήσεως της αρμοδιότητας αυτής, δεν δύναται να θίξει ούτε τον σκοπό της ενότητας στην ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ούτε το καθήκον ελέγχου της νομιμότητας των πράξεων των θεσμικών οργάνων το οποίο υπέχουν τα δικαστήρια της Ένωσης.

156. Λαμβανομένων υπόψη των εγγυήσεων που περιβάλλουν την καθιέρωση του μηχανισμού επιλύσεως διαφορών του τμήματος ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ, εκτιμώ ότι η Ένωση μπορεί να υπαχθεί σε εξωτερικό έλεγχο που αποσκοπεί στην τήρηση των προτύπων προστασίας των επενδύσεων τα οποία προβλέπονται στην εν λόγω συμφωνία χωρίς να θίγεται η αυτονομία της έννομης τάξεως της Ένωσης.

157. Επιπλέον, όπως επισήμαναν διάφοροι μετέχοντες στην παρούσα διαδικασία, επιβάλλεται να τονιστεί ότι η ΣΟΕΣ δεν μπορεί να συγκριθεί με το σχέδιο συμφωνίας για τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), στην εκδοχή την οποία αφορούσε η γνωμοδότηση 1/91 (Συμφωνία ΕΟΧ–Ι), της 14ης Δεκεμβρίου 1991 ( 123 ), ούτε με το σχέδιο συμφωνίας για τη δημιουργία κοινού ευρωπαϊκού εναέριου χώρου (συμφωνία ΚΕΕΧ) περί του οποίου επρόκειτο στη γνωμοδότηση 1/00 ( 124 ). Ειδικότερα, τα τμήματα Γ και Δ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ δεν έχουν ούτε ως σκοπό ούτε ως αποτέλεσμα να επεκτείνουν το κεκτημένο της Ένωσης στον Καναδά επαναλαμβάνοντας διατάξεις του δικαίου της Ένωσης. Οι κανόνες των τμημάτων Γ και Δ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ, μολονότι βεβαίως εμφανίζουν ουσιαστικές επικαλύψεις με την προστασία των επενδύσεων που προβλέπεται στο εγχώριο δίκαιο της Ένωσης, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως «πανομοιότυποι» με την προστασία αυτή. Οι εν λόγω κανόνες αποτυπώνουν τα συνήθη πρότυπα διεθνούς προστασίας των επενδύσεων, εξειδικεύοντας και ενισχύοντάς τα. Εξάλλου, η ΣΟΕΣ δεν καθιερώνει υποχρέωση διασφαλίσεως της ομοιόμορφης ερμηνείας των κανόνων προστασίας που περιέχει η ίδια και των κανόνων που περιλαμβάνονται στο εγχώριο δίκαιο των μερών ( 125 ). Υπό αυτό το πρίσμα, η ερμηνεία των τμημάτων Γ και Δ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ από το δικαστήριο δεν δύναται να έχει αντίκτυπο στην ερμηνεία του εσωτερικού δικαίου της Ένωσης, πράγμα που κρίθηκε από το Δικαστήριο ως ασύμβατο με την αρχή της αυτονομίας της έννομης τάξεως της Ένωσης στη γνωμοδότηση 1/91 ( 126 ).

158. Εν πάση περιπτώσει, σημασία έχει ότι, με βάση τις εγγυήσεις που προεκτέθηκαν, όσον αφορά ακόμη και τους κανόνες προστασίας που είναι κατ’ ουσίαν πανομοιότυποι, ο μηχανισμός που καθιερώνει η ΣΟΕΣ δεν έχει ως αποτέλεσμα να επιβάλλει στην Ένωση και στα θεσμικά όργανά της, κατά την άσκηση των εσωτερικών αρμοδιοτήτων τους, μια συγκεκριμένη ερμηνεία των κανόνων του δικαίου της Ένωσης οι οποίοι ενδέχεται να βρίσκουν ισοδύναμη κατοχύρωση στην εν λόγω συμφωνία, καθώς η κάθε κατηγορία κανόνων είναι ρητώς διακριτή και μπορεί να εξακολουθήσει να έχει τη δική της ερμηνεία ( 127 ).

159. Περαιτέρω, οι διατάξεις της ΣΟΕΣ σχετικά με το δικαστήριο της ΣΟΕΣ πρέπει να διακριθούν από τις διατάξεις του σχεδίου συμφωνίας για την προσχώρηση της Ένωσης στην ΕΣΔΑ, το οποίο αποτέλεσε αντικείμενο της γνωμοδοτήσεως 2/13. Στη γνωμοδότηση αυτή, το Δικαστήριο εξέθεσε πλείονες λόγους παραβιάσεως της αυτονομίας του δικαίου της Ένωσης, και μεταξύ αυτών το γεγονός ότι η σχεδιαζόμενη συμφωνία μπορούσε να επηρεάσει τις σχέσεις μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών καθώς και την κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών της.

160. Ωστόσο, το δικαστήριο της ΣΟΕΣ δεν έχει αρμοδιότητα να αποφαίνεται επί των σχέσεων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών της, ούτε μεταξύ των ίδιων των κρατών μελών ή μεταξύ των επενδυτών κράτους μέλους και των λοιπών κρατών μελών. Το δικαστήριο της ΣΟΕΣ διαφέρει από τα δικαστήρια τα οποία αποτέλεσαν αντικείμενο των γνωμοδοτήσεων 1/09 και 2/13, δεδομένου ότι, αν η Ένωση είχε συνάψει τις σχεδιαζόμενες συμφωνίες περί των οποίων επρόκειτο στις γνωμοδοτήσεις αυτές, τόσο το δικαστήριο ευρωπαϊκών και κοινοτικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας όσο και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου θα ήταν αρμόδια να κρίνουν διαφορές εσωτερικού χαρακτήρα της Ένωσης. Αυτό δεν ισχύει για το δικαστήριο της ΣΟΕΣ, το οποίο μπορεί να κρίνει μόνο διαφορές μεταξύ των επενδυτών ενός συμβαλλομένου μέρους και του άλλου συμβαλλομένου μέρους.

161. Εξάλλου, το δικαστήριο της ΣΟΕΣ δεν καλείται να αποφανθεί επί της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών της. Ειδικότερα, στο άρθρο 8.21, η ΣΟΕΣ προέβλεψε λεπτομερείς κανόνες αυτόματου προσδιορισμού του καθού στο πλαίσιο διαδικασίας που κινείται από Καναδό επενδυτή, υπό την επιφύλαξη του κανονισμού (ΕΕ) 912/2014 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 2014, για τη θέσπιση πλαισίου διαχείρισης της χρηματοδοτικής ευθύνης σε σχέση με δικαστήρια επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτή και κράτους που συστήνονται βάσει διεθνών συμφωνιών στις οποίες η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι συμβαλλόμενο μέρος ( 128 ). Συγκεκριμένα, το άρθρο 8.21, παράγραφος 1, της ΣΟΕΣ ορίζει ότι, σε περίπτωση εικαζόμενης παραβιάσεως της συμφωνίας αυτής από την Ένωση ή από κράτος μέλος, ο επενδυτής που προτίθεται να υποβάλει αξίωση με βάση το άρθρο 8.23 της εν λόγω συμφωνίας πρέπει να παραδώσει «στην […] Ένωση δήλωση με την οποία ζητά τον προσδιορισμό του καθ’ ου». Η Ένωση προσδιορίζει αν ο καθού είναι η ίδια ή κράτος μέλος της και ενημερώνει σχετικά τον επενδυτή ( 129 ). Σε περίπτωση που ο επενδυτής δεν έχει ενημερωθεί για τον προσδιορισμό εντός 50 ημερών από την παράδοση της δήλωσης με την οποία ζητείται ο προσδιορισμός αυτός, και εάν τα μέτρα που προσδιορίζονται στη δήλωση είναι αποκλειστικά μέτρα ενός κράτους μέλους, ο καθού είναι το εν λόγω κράτος μέλος. Εάν τα μέτρα που προσδιορίζονται στη δήλωση περιλαμβάνουν μέτρα της Ένωσης, ο καθού είναι η Ένωση ( 130 ). Αυτός ο προσδιορισμός, ο οποίος χωρεί με βάση το άρθρο 8.21, παράγραφοι 3 ή 4, της ΣΟΕΣ, δεσμεύει το δικαστήριο της ΣΟΕΣ ( 131 ).

162. Οι κανόνες βάσει των οποίων προσδιορίζεται αν ο καθού είναι η Ένωση ή το εμπλεκόμενο κράτος μέλος περιλαμβάνονται στον κανονισμό 912/2014. Οι αποφάσεις που εκδίδει η Επιτροπή αποτελούν εκτελεστικές πράξεις. Πρόκειται συνεπώς για πράξεις που μπορούν να υποβληθούν σε έλεγχο νομιμότητας ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης. Επομένως, όπως ορθώς επισημαίνει το Συμβούλιο, το Δικαστήριο παραμένει ο ύπατος δικαστής αναφορικά με το ζήτημα ποιος πρέπει να είναι ο καθού.

163. Βάσει των ανωτέρω στοιχείων, η υπό κρίση υπόθεση διαφέρει από τη γνωμοδότηση 2/13, στην οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι οι λεπτομερείς κανόνες λειτουργίας του μηχανισμού παθητικής ομοδικίας που προβλέπονταν στη σχεδιαζόμενη συμφωνία δεν εξασφάλιζαν τη διαφύλαξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της Ένωσης και του δικαίου της Ένωσης. Ειδικότερα, οι εν λόγω λεπτομερείς κανόνες έθιγαν την αποκλειστική αρμοδιότητα του Δικαστηρίου να αποφαίνεται επί της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών της ( 132 ).

164. Συνεπώς, στο μέτρο που το δικαστήριο της ΣΟΕΣ δεν έχει εξουσία, με βάση τις διατάξεις του άρθρου 8.21 της εν λόγω συμφωνίας, να αποφαίνεται επί της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών της, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η εν λόγω συμφωνία θίγει, από την άποψη αυτή, την αυτονομία της έννομης τάξεως της Ένωσης.

7. Το ΔΣΕ δεν θίγει την αποστολή των εθνικών δικαστηρίων να διασφαλίζουν την αποτελεσματική εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης

165. Το τμήμα ΣΤ του κεφαλαίου 8 της ΣΟΕΣ καθιερώνει μηχανισμό που μπορεί να χαρακτηριστεί ως «οιονεί δικαιοδοτικός», καθώς εξακολουθεί να φέρει, από ορισμένες απόψεις, το αποτύπωμα των κανόνων που έχουν εφαρμογή στον τομέα της επενδυτικής διαιτησίας, και σκοπεί, κατ’ ουσίαν, στην επίλυση διαφορών σχετικών με την ερμηνεία ή την εφαρμογή των διατάξεων της υπό εξέταση διεθνούς συμφωνίας. Επιπλέον, ο μηχανισμός αυτός, στο μέτρο που αποτελεί εναλλακτικό τρόπο επιλύσεως διαφορών στον τομέα της προστασίας των επενδύσεων σχετικά με την εφαρμογή της ΣΟΕΣ, δεν θίγει τις αρμοδιότητες των δικαστηρίων των κρατών μελών όσον αφορά την ερμηνεία και την εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης, ούτε τη δυνατότητα ή ενδεχομένως την υποχρέωση αυτών να υποβάλλουν στο Δικαστήριο προδικαστικά ερωτήματα και την αρμοδιότητα του τελευταίου να δίδει απάντηση στα ερωτήματα που υποβάλλονται από τα εν λόγω δικαστήρια ( 133 ).

166. Μολονότι το δικαστήριο ευρίσκεται εκτός του θεσμικού και δικαιοδοτικού πλαισίου της Ένωσης, όπως και το δικαστήριο ευρωπαϊκών και κοινοτικών διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας το οποίο αποτέλεσε αντικείμενο της γνωμοδοτήσεως 1/09, δεν ανατίθεται σε αυτό αποκλειστική αρμοδιότητα να αποφαίνεται επί των προσφυγών που ασκούνται από ξένους επενδυτές στον τομέα της προστασίας των επενδύσεων ή να ερμηνεύει και να εφαρμόζει το δίκαιο της Ένωσης στον τομέα αυτό, σε αντίθεση προς το ανωτέρω δικαστήριο αναφορικά με ορισμένα είδη αγωγών ασκούμενων από ιδιώτες στον τομέα του κοινοτικού διπλώματος ευρεσιτεχνίας ( 134 ).

167. Όπως ορθώς επισημαίνει η Επιτροπή στις παρατηρήσεις της, σκοπός του δικαστηρίου της ΣΟΕΣ δεν είναι η εφαρμογή του εγχώριου δικαίου της Ένωσης, αλλά μόνον των διατάξεων της εν λόγω συμφωνίας. Η ΣΟΕΣ θεσπίζει πρόσθετες διεθνούς δικαίου εγγυήσεις προστασίας και καθιερώνει ειδικό μηχανισμό που παρέχει στους επενδυτές του άλλου μέρους τη δυνατότητα επικλήσεως αυτών των εγγυήσεων προστασίας. Παρά ταύτα, δεν περιορίζει τα ουσιαστικά δικαιώματα των οποίων απολαύουν οι ξένοι επενδυτές με βάση το εγχώριο δίκαιο της Ένωσης. Περαιτέρω, δεν συνεπάγεται περιορισμό της αρμοδιότητας του Δικαστηρίου ή των δικαστηρίων των κρατών μελών να επιλαμβάνονται των αγωγών που ασκούνται για να διασφαλιστεί ο σεβασμός των εν λόγω δικαιωμάτων που αντλούνται από το εγχώριο δίκαιο της Ένωσης.

168. Κατά συνέπεια, η καθιέρωση ΔΣΕ δεν εμποδίζει τους ξένους επενδυτές να επιδιώξουν την προστασία των επενδύσεών τους προσφεύγοντας ενώπιον των δικαστηρίων των συμβαλλομένων μερών προκειμένου να τύχει εφαρμογής το εγχώριο δίκαιο των εν λόγω μερών ( 135 ). Συναφώς, υπενθυμίζω ότι, στην περίπτωση αυτή, λαμβανομένης υπόψη της ελλείψεως αμέσου αποτελέσματος της ΣΟΕΣ, οι ξένοι επενδυτές δεν θα μπορούν να επικαλεστούν ευθέως ενώπιον των δικαστηρίων των συμβαλλομένων μερών την παραβίαση της εν λόγω συμφωνίας, αλλά μόνον το εγχώριο δίκαιο των μερών αυτών, στο μέτρο βεβαίως που περιλαμβάνει κατάλληλους κανόνες προστασίας. Επομένως, τα δύο είδη προσφυγής, πέραν του γεγονότος ότι βασίζονται σε διαφορετικούς νομικούς κανόνες αναφοράς, δεν έχουν κατ’ ανάγκην το ίδιο αντικείμενο. Ειδικότερα, αντιθέτως προς τα όσα ισχύουν όταν υποβάλλεται αξίωση στο δικαστήριο της ΣΟΕΣ, η προσφυγή ενώπιον των εσωτερικών δικαστηρίων των συμβαλλομένων μερών μπορεί, πέρα από το αποζημιωτικό σκέλος της ένδικης διαφοράς, να σκοπεί στην ακύρωση μέτρου που εμπίπτει στο εγχώριο δίκαιο των μερών αυτών. Συνεπώς, πρόκειται για δύο ένδικα βοηθήματα συμπληρωματικά αλλά όχι εναλλάξιμα μεταξύ τους.

169. Τα συμβαλλόμενα μέρη θέσπισαν κανόνες που οριοθετούν τις διαθέσιμες επιλογές των ξένων επενδυτών.

170. Κατά το άρθρο 8.22 της ΣΟΕΣ, το οποίο τιτλοφορείται «Διαδικαστικές και άλλες απαιτήσεις για την υποβολή αξίωσης στο δικαστήριο»: «1. Ένας επενδυτής μπορεί να υποβάλει αξίωση σύμφωνα με το άρθρο 8.23 εάν: […] στ) αποσύρει ή ματαιώνει τυχόν υφιστάμενη διαδικασία ενώπιον δικαστηρίου βάσει του εγχώριου ή του διεθνούς δικαίου όσον αφορά ένα μέτρο που εικάζεται ότι συνιστά παραβίαση η οποία αναφέρεται στην αξίωσή του και ζ) παραιτείται από το δικαίωμά του να προβάλει