Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Gulmann της 13ης Οκτωβρίου 1993. - ADMINISTRATION DES DOUANES ΚΑΤΑ SOLANGE CHIFFRE. - ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ: COUR D'APPEL DE TOULOUSE - ΓΑΛΛΙΑ. - ΣΥΣΤΗΜΑ ΓΕΝΙΚΕΥΜΕΝΩΝ ΔΑΣΜΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΩΝ - ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΚΑΤΑΓΩΓΗΣ. - ΥΠΟΘΕΣΗ C-368/92.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1994 σελίδα I-00605



Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα

++++

Κύριε Πρόεδρε,

Kύριοι δικαστές,

1. To προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε στο Δικαστήριο το Cour d' appel de Toulouse ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς εκκρεμούς ενώπιον της γαλλικής Διοικήσεως Τελωνείων και ενός εκτελωνιστή σχετικά με τους όρους δασμολογικής απαλλαγής κατά την εισαγωγή ορισμένων προϊόντων από την Ινδία.

2. Δεδομένου ότι οι κρίσιμες διατάξεις αφορούν τη δασμολογική απαλλαγή, αποτελούν τμήμα του συστήματος των γενικευμένων δασμολογικών προτιμήσεων που χορηγούνται στα προϊόντα καταγωγής αναπτυσσομένων χωρών. Το σύστημα των γενικευμένων δασμολογικών προτιμήσεων (ΓΔΠ) εντάσσεται, ως γνωστόν, στο πλαίσιο του ψηφίσματος της δεύτερης συνδιασκέψεως της UNCTAD (Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το εμπόριο και την ανάπτυξη) του 1968 και προβλέπει την εκ μέρους των βιομηχανικών χωρών χορήγηση γενικευμένων δασμολογικών προτιμήσεων υπέρ των αναπτυσσομένων χωρών. Το καθεστώς αυτό είναι προσαρμοσμένο σήμερα στις οικονομικές συνθήκες κάθε αναπτυσσομένης χώρας, υφίστανται δε διαφορετικοί, ως ένα βαθμό, κανόνες για τα διάφορα είδη προϊόντων. Στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως πρέπει να σημειωθεί ότι οι όροι χορηγήσεως δασμολογικής απαλλαγής δυνάμει του προτιμησιακού καθεστώτος θεσπίζονται αυτοτελώς από κάθε βιομηχανική χώρα.

3. Δεν αμφισβητείται στην υπό κρίση υπόθεση ότι τα προϊόντα που εισήγαγε ο εκτελωνιστής το 1987 και το 1988 για λογαριασμό Γάλλου πελάτη μπορούν να τύχουν δασμολογικής απαλλαγής κατά τους ισχύοντες κοινοτικούς κανόνες εάν οι γαλλικές τελωνειακές αρχές θεωρήσουν ότι η ινδική καταγωγή των προϊόντων έχει αποδειχθεί δεόντως.

Στο πλαίσιο δηλώσεων που κατέθεσε ο εκτελωνιστής στο τελωνείο, προσκόμισε ορισμένα πιστοποιητικά καταγωγής θεωρημένα από τις ινδικές αρχές. Στο τετραγωνίδιο 12 των πιστοποιητικών καταγωγής, το οποίο συμπληρώνεται από τον εξαγωγέα, αναγράφεται, στην αγγλική γλώσσα, - η οποία χρησιμοποιήθηκε εν προκειμένω - η ακόλουθη ένδειξη :

"The underdesigned hereby declares that the above details and statements are correct; that all the goods were produced in (...), and that they comply with the origin requirements specified for those goods in the generalized system of preferences for goods exported to (...)" (1).

Από τα πιστοποιητικά καταγωγής που προσκόμισε ο εκτελωνιστής προκύπτει ότι τα προϊόντα κατάγονται από την Ινδία και ότι ορισμένα πιστοποιητικά αναφέρουν ως χώρα προορισμού τη Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Τσεχοσλοβακίας, ενώ άλλα πιστοποιητικά αναφέρουν ως χώρα προορισμού τη Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας.

Στο τετραγωνίδιο 11 οι αρμόδιες ινδικές αρχές βεβαίωσαν, "on the basis of control carried out, that the declaration by the exporter is correct" (2).

4. Aπό τους κοινοτικούς κανόνες που ίσχυαν στον τομέα των δασμολογικών απαλλαγών το 1987 και 1988 αντιστοίχως, για τα εν λόγω προϊόντα (3), προκύπτει ότι το τετραγωνίδιο 12 του πιστοποιητικού καταγωγής πρέπει να συμπληρώνεται δεόντως με την ένδειξη "Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα" ή με τη μνεία συγκεκριμένου κράτους μέλους (4). Δεδομένου ότι τα πιστοποιητικά καταγωγής που προσκόμισε ο εκτελωνιστής δεν ανέφεραν ούτε την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα ούτε ένα κράτος μέλος ως χώρα προορισμού των εμπορευμάτων, οι γαλλικές τελωνειακές αρχές έκριναν ότι οι όροι χορηγήσεως της δασμολογικής απαλλαγής δεν πληρούνταν και ζήτησαν, μεταξύ άλλων, την καταβολή του δασμού 7% που συνήθως ισχύει για τα εμπορεύματα αυτού του είδους.

5. Ο εκτελωνιστής είχε επισημάνει στις γαλλικές αρχές ότι το τετραγωνίδιο 12 είχε συμπληρωθεί κατά τον τρόπο αυτό διότι επρόκειτο για συμψηφιστικές αγορές μεταξύ ανατολικών χωρών και Ινδίας. Πράγματι, κατά τις παρασχεθείσες από τις επιχειρήσεις πληροφορίες, όταν οι ανατολικές χώρες πωλούν υλικό στην Ινδία, οι ινδοί αγοραστές, οι οποίοι δεν διαθέτουν αρκετό συνάλλαγμα, πληρώνουν, βάσει συστήματος συμψηφισμού, με εμπορεύματα και, μεταξύ άλλων, με δέρματα και ενδύματα οι ανατολικές χώρες δε, επειδή δεν έχουν ανάγκη των εμπορευμάτων αυτών, τα μεταπωλούν σε άλλες αγορές, για παράδειγμα στη Γαλλία, εξυπακουομένου ότι τα εμπορεύματα απευθύνονται άμεσα στους αγοραστές.

6. Ο εκτελωνιστής, ο οποίος φρονεί ότι δικαιούται δασμολογικής απαλλαγής, ισχυρίζεται ότι την τελωνειακή οφειλή γεννά μόνον η διακίνηση των εμπορευμάτων - είναι αναμφίβολο ότι τα εμπορεύματα κατάγονται από την Ινδία - και όχι τα πιστοποιητικά. Ο εκτελωνιστής φρονεί ότι οι γαλλικές τελωνειακές αρχές πρέπει να ενεργούν, όπως έπρατταν κατά το παρελθόν, κατά τρόπον ώστε να παρέχεται η δυνατότητα στην επιχείρηση να τύχει της δασμολογικής απαλλαγής, μετά τη διόρθωση των πιστοποιητικών.

7. Το cour d' appel, το οποίο καλείται να αποφανθεί, μεταξύ άλλων, ως προς τη δυνατότητα παροχής εν προκειμένω δασμολογικής απαλλαγής, υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

"Απόλλυται αναγκαστικά το ευεργέτημα του προτιμησιακού καθεστώτος ΕΟΚ/αναπτυσσομένων χωρών, το οποίο συνεπάγεται δασμολογική απαλλαγή, οσάκις το πιστοποιητικό καταγωγής, τύπου Α, που εκδόθηκε κατά την εξαγωγή των προϊόντων, δεν ανέφερε κάποιο κράτος αλλά άλλο κράτος μέλος της ΕΟΚ;"

Στο πλαίσιο του ερωτήματος αυτού, το cour d' appel αναφέρθηκε σε διάφορες διατάξεις των κρισίμων κοινοτικών κανονισμών, οι οποίες θα μπορούσαν ενδεχομένως να εξουσιοδοτήσουν τη διοίκηση να διορθώσει τα πιστοποιητικά καταγωγής ή, ελλείψει εξουσιοδοτήσεως, να παράσχουν νόμιμη βάση για τη χορήγηση της δασμολογικής απαλλαγής.

Μπορούν οι γαλλικές τελωνειακές αρχές να παραβλέψουν την πλημμέλεια την οποία πάσχει το τετραγωνίδιο 12 των πιστοποιητικών καταγωγής;

8. 'Οπως αναφέρθηκε, ο εκτελωνιστής φρονεί κατ' ουσίαν ότι πρόκειται για καθαρά τυπικό σφάλμα, το οποίο πρέπει να επιδέχεται διόρθωση.

Η Επιτροπή, η Γαλλική και η Βελγική Κυβέρνηση καθώς και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου αμφισβητούν την ορθότητα της απόψεως αυτής.

9. Νομίζω ότι δεν μπορεί να αμφισβητηθεί σοβαρά ότι οι επίμαχοι κοινοτικοί κανόνες πρέπει να έχουν την έννοια ότι οι γαλλικές τελωνειακές αρχές δεν είναι εξουσιοδοτημένες να χορηγούν δασμολογική απαλλαγή στην περίπτωση όπου το τετραγωνίδιο 12 συμπληρώθηκε με την ένδειξη ότι τα εμπορεύματα προορίζονται για εξαγωγή σε χώρα εκτός των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

Η δασμολογική απαλλαγή παρέχεται, σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανόνες, υπό την προϋπόθεση ότι έχει αποδειχθεί ότι το προϊόν κατάγεται από τη χώρα για την οποία η Ευρωπαϊκή Κοινότητα παρέχει δασμολογική απαλλαγή. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα καθορίζει αυτοτελώς τα κριτήρια βάσει των οποίων καθίσταται δυνατός ο προσδιορισμός των περιπτώσεων κατά τις οποίες ένα προϊόν πρέπει να θεωρείται ότι κατάγεται από το κράτος υπέρ του οποίου η Ευρωπαϊκή Κοινότητα χορηγεί δασμολογική απαλλαγή. Τα πιστοποιητικά καταγωγής που προσκομίστηκαν εν προκειμένω περιέχουν πληροφορία του εξαγωγέα κατά την οποία τα εμπορεύματα προορίζονται να εξαχθούν σε δύο χώρες οι οποίες δεν είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και η αυτή ακριβώς πληροφορία βεβαιώθηκε από τις αρμόδιες ινδικές αρχές. Επομένως, είναι προφανές ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί βέβαιο, βάσει των πιστοποιητικών καταγωγής, ότι τηρήθηκαν οι περί καταγωγής κανόνες που ισχύουν στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Τα πιστοποιητικά καταγωγής είναι επομένως πλημμελή και πρόκειται για πλημμέλεια η οποία δεν είναι απλώς τυπική, δεδομένου ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι οι περί καταγωγής κανόνες που ισχύουν στις χώρες που αναφέρονται στα πιστοποιητικά ως χώρες προορισμού των εμπορευμάτων διαφέρουν ενδεχομένως από τους κανόνες καταγωγής που ισχύουν στις χώρες της Κοινότητας. Επιπλέον, φαίνεται ότι, βάσει των διαθεσίμων πληροφοριών, οι κανόνες που αφορούν την καταγωγή των προϊόντων, όπως ίσχυσαν τουλάχιστον στην Τσεχοσλοβακία, διέφεραν από τους σχετικούς κοινοτικούς κανόνες.

10. Από τα προηγούμενα προκύπτει εξίσου σαφώς ότι η δυνατότητα που παρέχεται στις τελωνειακές αρχές βάσει του άρθρου 12 των δύο κρισίμων κανονισμών να διορθώνουν τα πληροφοριακά στοιχεία που αναγράφονται στα πιστοποιητικά καταγωγής δεν υφίσταται εν προκειμένω. Το άρθρο 12 ορίζει ότι "(...) ελαφρές διαφορές μεταξύ των ενδείξεων που αναγράφονται στο πιστοποιητικό και των ενδείξεων που περιέχονται στα έγγραφα που κατατίθενται στο τελωνείο για την τήρηση των διατυπώσεων εισαγωγής των προϊόντων" δεν επισύρουν αυτοδικαίως "ακυρότητα του πιστοποιητικού, αν αποδειχθεί δεόντως ότι το τελευταίο αυτό αντιστοιχεί προς τα προσκομισθέντα εμπορεύματα". Στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως δεν πρόκειται για "ελαφρές διαφορές".

11. Θεωρώ εξίσου σαφές ότι η ειδική διάταξη που αφορά την αντικατάσταση των πιστοποιητικών καταγωγής, η οποία εμπεριέχεται στο άρθρο 22 των δύο κανονισμών, δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής στις περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως. Κατά τη διάταξη αυτή, "η αντικατάσταση ενός ή περισσοτέρων πιστοποιητικών καταγωγής τύπου Α από ένα ή περισσότερα πιστοποιητικά καταγωγής τύπου Α είναι πάντοτε δυνατή, με την προϋπόθεση ότι πραγματοποιείται στο τελωνείο της Κοινότητας όπου βρίσκονται τα προϊόντα". Η Γαλλική Κυβέρνηση καθώς και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου ισχυρίζονται - πράγμα άλλωστε το οποίο δεν αμφισβητήθηκε κατά τη διαδικασία - ότι το άρθρο 22 αφορά την περίπτωση κατά την οποία επανεξαγωγέας επιθυμεί τη μεταφορά ποσότητας εμπορευμάτων, που προορίζονταν αρχικά για ορισμένο κράτος μέλος, εν όλω ή εν μέρει σε άλλο κράτος μέλος προκειμένου να τεθεί σε ελεύθερη κυκλοφορία στο κράτος αυτό.

Μπορούν νέα πιστοποιητικά καταγωγής να εκδοθούν εκ των υστέρων στη χώρα εξαγωγής;

12. Υπάρχει διαφωνία μεταξύ, αφενός μεν, της Γαλλικής Κυβερνήσεως, αφετέρου δε, της Επιτροπής καθώς και της Βελγικής Κυβερνήσεως και της Κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου, ως προς το αν η διάταξη του άρθρου 23 των κρισίμων κανονισμών επιτρέπει την εκ των υστέρων έκδοση νέων πιστοποιητικών καταγωγής με τα οποία οι ινδικές αρχές θα βεβαίωναν ότι τα εμπορεύματα κατάγονται από την Ινδία και στην περίπτωση όπου η εξαγωγή την οποία αφορά το τετραγωνίδιο 12 πρέπει να πραγματοποιείται προς ένα από τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

13. Το άρθρο 23 ορίζει τα εξής:

"1. Κατ' εξαίρεση, το πιστοποιητικό δύναται να εκδοθεί μετά την πραγματική εξαγωγή των προϊόντων στα οποία αναφέρεται, όταν δεν είχε εκδοθεί κατά την εξαγωγή αυτή, λόγω σφαλμάτων, ακουσίων παραλείψεων ή ειδικών περιστάσεων, και με τον όρο ότι τα εμπορεύματα δεν είχαν εξαχθεί πριν από την ανακοίνωση στην Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων των στοιχείων που απαιτούνταν από το άρθρο 26.

2. Η αρμόδια κυβερνητική αρχή δεν δύναται να εκδώσει πιστοποιητικό εκ των υστέρων παρά μόνον αφού εξακριβώσει ότι οι ενδείξεις που περιέχονται στην αίτηση του εξαγωγέα είναι σύμφωνες με τις ενδείξεις του αντίστοιχου φακέλου εξαγωγής και ότι δεν εξεδόθη πιστοποιητικό καταγωγής κατά την εξαγωγή των εν λόγω προϊόντων (...)"

14. Η Γαλλική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι η διάταξη αυτή δεν επιτρέπει εν προκειμένω την εκ των υστέρων έκδοση πιστοποιητικών καταγωγής. Η Κυβέρνηση παρατηρεί ότι η διάταξη αυτή προϋποθέτει ότι κανένα πιστοποιητικό καταγωγής δεν εκδόθηκε προηγουμένως κατά την εξαγωγή των οικείων εμπορευμάτων και υποστηρίζει κατά τα λοιπά ότι θα είναι δύσκολο για τις ινδικές αρχές να βεβαιώσουν, σε μια κατάσταση όπως της υπό κρίση υποθέσεως, ότι τα εμπορεύματα κατάγονται από την Ινδία κατά τους κανόνες καταγωγής που ισχύουν στις χώρες της Κοινότητας.

15. Η Επιτροπή και οι δύο άλλες κυβερνήσεις φρονούν ότι πρέπει να είναι δυνατόν σε καταστάσεις όπως η παρούσα να χορηγηθεί δασμολογική απαλλαγή βάσει πιστοποιητικών καταγωγής ορθά συμπληρωμένων, ακόμη και αν έχουν εκδοθεί εκ των υστέρων, ήτοι μετά την εισαγωγή των προϊόντων στην Κοινότητα. Ισχυρίζονται ότι τα πιστοποιητικά καταγωγής που εκδόθηκαν στην υπόθεση αυτή πρέπει να θεωρηθούν ως ανυπόστατα βάσει των κοινοτικών κανόνων.

16. Είναι προφανές νομίζω ότι η εκ των υστέρων έκδοση πιστοποιητικών καταγωγής μπορεί να χωρήσει μόνον εφόσον η αρμόδια αρχή της χώρας εξαγωγής είναι σε θέση, βάσει των διαθεσίμων στοιχείων, να βεβαιώσει την ακρίβεια των πληροφοριών που παρέχει συναφώς ο εξαγωγέας στο τετραγωνίδιο 12. Είναι σαφές άλλωστε ότι, εκδοθέντα εκ των υστέρων, τα πιστοποιητικά αυτά μπορούν να δικαιολογήσουν δασμολογική απαλλαγή μόνον εφόσον εκδόθηκαν πριν από την εκπνοή ενδεχομένων προθεσμιών και μόνον εφόσον είναι δυνατόν να χωρήσει εισαγωγή στο πλαίσιο ενδεχόμενης δασμολογικής ποσοστώσεως.

'Απαξ όμως και πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές, θεωρώ εύλογο να γίνει δεκτή η ερμηνεία του άρθρου 23 την οποία προτείνουν η Επιτροπή, η Βελγική Κυβέρνηση και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, προκειμένου να θεωρηθεί ότι η διάταξη αυτή έχει την έννοια ότι εξουσιοδοτεί την αρμόδια αρχή να εκδώσει εκ των υστέρων πιστοποιητικά καταγωγής σε περιπτώσεις όπως η παρούσα. Δεν φαίνεται να συντρέχουν ουσιαστικοί λόγοι σχετικοί με την τελωνειακή διαχείριση οι οποίοι να αντιτίθενται στην ερμηνεία αυτή και δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι οι κοινοτικοί κανόνες έχουν την έννοια ότι απαγορεύουν την παροχή δασμολογικής απαλλαγής κατά την εισαγωγή εμπορευμάτων καταγωγής αναπτυσσομένων χωρών. Η στενή αυτή ερμηνεία είναι αντίθετη προς τους σκοπούς που υπαγόρευσαν τη θέση του συστήματος των γενικευμένων δασμολογικών προτιμήσεων. Ορθώς, κατά την άποψή μου, η Βρετανική Κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι η στενή αυτή ερμηνεία συνεπάγεται ότι ο εισαγωγέας στερείται ενδίκου βοηθήματος και ότι το αποτέλεσμα αυτό δεν είναι ανάλογο προς τον σκοπό που επιδιώκουν οι κανονισμοί, ο οποίος έγκειται στη χορήγηση απαλλαγής για ορισμένα προϊόντα καταγωγής αναπτυσσομένων χωρών.

Πρόταση

17. Εν όψει των προηγουμένων σκέψεων προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει στο υποβληθέν ερώτημα την ακόλουθη απάντηση:

Το ευεργέτημα του προτιμησιακού καθεστώτος ΕΟΚ/αναπτυσσομένων χωρών απόλλυται εφόσον το πιστοποιητικό καταγωγής, τύπου Α, το οποίο εκδόθηκε κατά την εξαγωγή των προϊόντων, δεν αναφέρει ως χώρα προορισμού κάποιο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας αλλά άλλο κράτος.

Εν πάση περιπτώσει, οι αρχές της χώρας εισαγωγής δεν μπορούν να αρνηθούν το ευεργέτημα της δασμολογικής απαλλαγής σε περίπτωση εκδόσεως, μετά την εισαγωγή, νέου πιστοποιητικού καταγωγής, τύπου Α, ορθώς συμπληρωμένου, ακόμη και εάν, λόγω ειδικών περιστάσεων, το αρχικώς προσκομισθέν πιστοποιητικό δεν ανέφερε ως χώρα προορισμού κάποιο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Κοινότητας.

(*) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η δανική.

(1) - Τα πιστοποιητικά που εκδίδονται υπό μορφή εντύπων προτύπων είναι διατυπωμένα στα αγγλικά ή στα γαλλικά. Η απόδοση του κειμένου στα ελληνικά είναι η εξής: Ο κάτωθι υπογεγραμμένος δηλώνω ότι οι ανωτέρω αναφορές και ενδείξεις είναι ακριβείς, ότι όλα τα εμπορεύματα παρήχθησαν στην (...) και ότι πληρούν τους όρους καταγωγής που θέτει το σύστημα των γενικευμένων δασμολογικών προτιμήσεων για να εξαχθούν με προορισμό την (...)

(2) - Η απόδοση του κειμένου στα ελληνικά είναι η εξής: Πιστοποιείται, βάσει του πραγματοποιηθέντος ελέγχου, ότι η δήλωση του εξαγωγέα είναι ακριβής .

(3) - Οι κρίσιμοι κανονισμοί εν προκειμένω είναι ο κανονισμός 3749/83, ΕΕ L 372, σ. 1 και ο κανονισμός 683/88, ΕΕ L 77, σ. 1, αντιστοίχως, που φέρουν τον ίδιο τίτλο, ήτοι, κανονισμός (...) περί του ορισμού της εννοίας των προϊόντων καταγωγής για την εφαρμογή δασμολογικών προτιμήσεων χορηγουμένων από την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα σε ορισμένα προϊόντα αναπτυσσομένων χωρών. Ο κανονισμός του 1983 ισχύει για τις εισαγωγές που πραγματοποιήθηκαν το 1987, ενώ ο κανονισμός του 1988 ισχύει για τις εισαγωγές που πραγματοποιήθηκαν το 1988. Οι κρίσιμες διατάξεις προκειμένου να δοθεί απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα είναι πανομοιότυπες και στους δύο κανονισμούς.

(4) - Βλ. συναφώς την ερμηνευτική σημείωση 8 του παραρτήματος Ι του κανονισμού του 1983 και την ερμηνευτική σημείωση 9 του παραρτήματος Ι του κανονισμού του 1988.