3.

Πρέπει λοιπόν να αρχίσουμε από το μηοέν. Θα παρατηρήσω εξαρχής ότι οι κοινοτικοί κανόνες που αφορούν τις προσφυγές ενώπιον του Δικαστηρίου έχουν όλοι την ίδια διατύπωση: «η προσφυγή — ορίζει κάθε κανόνας — ασκείται εντός (Χ μηνών)... από» τη δημοσίευση ή την κοινοποίηση της πράξεως. Η διατύπωση αυτή περιέχει δύο από τα τρία στοιχεία που είναι απαραίτητα για την εμπρόθεσμη προσφυγή: α) τον παρεχόμενο χρόνο ( ένας, δύο ή τρεις μήνες )· β ) την ημέρα ενάρξεως του υπολογισμού του. Για να ευρεθεί η ακριβής ημερομηνία παρελεύσεως της προθεσμίας πρέπει να προσδιοριστεί ο τρόπος υπολογισμού της διάρκειας της. Εξηγούμαι με ένα παράδειγμα. Ας υποθέσουμε ότι μια απόφαση του Δικαστηρίου κοινοποιήθηκε σε κάποια επιχείρηση βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα την 1η Σεπτεμβρίου 1986· σύμφωνα με το άρθρο 33 της Συνθήκης ΕΚΑΧ, η προσφυγή ασκείται εντός μηνός από την εν λόγω ημερομηνία. Αν προς στιγμή δεν λάβομε υπόψη τα κριτήρια υπολογισμού είναι φανερό ότι τα όρια αυτού του χρονικού ώαστήματος είναι βεβαίως η 1η Σεπτεμβρίου 1986 (dies a quo) και η 1η Οκτωβρίου του ίδιου έτους ( dies ad quem ). Ωστόσο για το νομικό η οριοθέτηση αυτή δεν είναι αρκετή: πράγματι ο νομικός πρέπει να προσδιορίσει αν, για την έγκυρη άσκηαη του δικαιώματος προσφυγής πρέπει να θεωρηθούν ως υπολογιζόμενες η πρώτη και/ή η τελευταία ημέρα της περιόδου αυτής. Με άλλα λόγια το ζήτημα είναι να υπολογισθεί το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ δύο πράξεων, της προσβαλλόμενης και της προσβάλλουσας. Σ' αυτό ακριβώς το σημείο μας βοηθεί ο κανονισμός διαδικασίας του Δικαστηρίου. Στο άρθρο 81, παράγραφος 1, ορίζει ότι « οι προθεσμίες ασκήσεως προσφυγής εναντίον πράξεως οργάνου αρχίζουν να τρέχουν... από την επομένη της ημέρας της κοινοποιήσεως της πράξεως στον ενδιαφερόμενο » · το άρθρο 80, παράγραφος 1, ορίζει τα αυτά σχετικά με τις δικονομικές προθεσμίες γενικώς. Είναι σαφές ότι οι δύο αυτές διατάξεις δεν καθορίζουν ούτε την αφετηρία της προθεσμίας ούτε τη διάρκεια της διότι τα σημεία αυτά ρυθμίζονται από ειδικές διατάξεις όπως λόγου χάριν το προαναφερθέν άρθρο 33 της Συνθήκης ΕΚΑΧ· οι διατάξεις αυτές υιοθετούν όμως την παραδοσιακή αρχή dies a quo non computate in termino. Είναι γνωστή η ratio του κανόνα αυτού. Δεν είναι δίκαιο να λαμβάνεται υπόψη, για την προθεσμία που εκφράζεται σε ημέρες ή σε μήνες, η στιγμή της κοινοποιήσεως της πράξεως· επομένως η dies ad quo λαμβάνεται υπόψη από της λήξεως της. Εδώ ακριβώς είναι το λάθος του Misset: διαστρεβλώνοντας την έννοια της αρχής αυτής ο Misset θεωρεί την επομένη της dies ad quo όχι ως την ημερομηνία από την οποία αρχίζει να υπολογίζεται η προθεσμία αλλά αυτήν που οριοθετεί χρονικώς στην προθεσμία. Αυτό όσον αφορά τη dies a quo. Τι συμβαίνει όμως με την dies ad quem; Η απάντηση είναι θα έλεγα καταφανής. Αφού δυνάμει του προαναφερθέντος κανόνα πρέπει να θεωρηθεί ότι το δικαίωμα προσφυγής μπορεί να ασκηθεί μόνο από την επομένη της ημέρας που αποτελεί την αφετηρία της προθεσμίας είναι φανερό ότι στο χρόνο που υπολείπεται για την άσκηση του δικαιώματος περιλαμβάνεται εξ ολοκλήρου και η ημέρα λήξεως της προθεσμίας ( dies ad quem computatur in termino ). Τώρα δεν είναι απαραίτητο η λογική αυτή συνέπεια να αποτελέσει ειδικό κανόνα δικαίου· πράγματι ρητά τίθεται μόνο στις εθνικές νομοθεσίες που παρατίθενται στην παράγραφο 5 (αντιθέτως δεν απαντά στο βελγικό, στον ισπανικό, στον ιταλικό και στον πορτογαλικό κώδικα πολιτικής δικονομίας). Συγκεκριμένα μόλις καθοριστεί το πρώτο από τα δύο όρια της προθεσμίας — στο κοινοτικό δίκαιο το σημείο αυτό ρυθμίζεται από τα προαναφερθέντα άρθρα 80 και 81 —, το άλλο όριο παραμένει ελεύθερο και προσδιορίζεται αριθμητικά αναλόγως της διάρκειας της περιόδου η οποία προστίθεται στην αφετηρία. Αφού αποσαφηνιστεί κατ' αυτό τον τρόπο το σύστημα υπολογισμού όλα γίνονται απλά. Πριν το εφαρμόσουμε στην περίπτωση που πήραμε ως παράδειγμα καλό είναι να υπενθυμίσουμε ότι η αρχή που θέτει ο κανονισμός διαδικασίας έχει γενικό χαρακτήρα: με άλλα λόγια εφαρμόζεται ομοιόμορφα σε όλες τις προθεσμίες, δικονομικές και ασκήσεως προσφυγής ανεξαρτήτως του αν εκφράζονται σε μήνες, εβδομάδες ή ημέρες. Επανέρχομαι τώρα στο παράδειγμα μου, στο οποίο, όπως θυμάστε, η πράξη της Επιτροπής κοινοποιήθηκε την πρώτη ημέρα του Σεπτεμβρίου. Ο Σεπτέμβριος όπως είναι γνωστό έχει τριάντα ημέρες. Το άρθρο 33 της Συνθήκης ΕΚΑΧ ορίζει προθεσμία ενός μηνός για την άσκηση προσφυγής. Αν ευσταθεί αυτό που ανέφερα, ο υπολογισμός της προθεσμίας που παρέχεται για την άσκηση προσφυγής θα πρέπει να καταλήξει στο ίδιο αποτέλεσμα είτε γίνεται με βάση τον αριθμό των ημερών είτε με βάση το μήνα. Θα το επαληθεύσομε υπολογίζοντας πρώτα την προθεσμία σαν να είχε καθοριστεί σε τριάντα ημέρες. Η dies a quo είναι η 1η Σεπτεμβρίου 1986 και δεν υπολογίζεται. Η 2α Σεπτεμβρίου είναι λοιπόν η πρώτη από τις ημέρες που έχει στη διάθεση της η χαλυβουργική επιχείρηση' συνεχίζοντας κατ' αυτό το τρόπο τον υπολογισμό ex numeratione dierum, φθάνουμε στην 1η Οκτωβρίου 1986, δηλαδή στην τριακοστή και τελευταία από τις ημέρες που έχει στη διάθεση της η επιχείρηση. Ας κάνουμε τώρα τον υπολογισμό με βάση το μήνα. Στην περίπτωση αυτή, όπου δε μπορούμε δηλαδή να απαριθμίσουμε τις ημέρες τη μία μετά την άλλη ( ο μήνας είναι χρονική ενότητα κυμαινόμενης διάρκειας ) θα πρέπει να προχωρήσουμε ex denominatione dierum, να φθάσουμε δηλαδή στην ημέρα του μήνα λήξεως που φέρει τον ίδιο αριθμό με την ημέρα της αφετηρίας: αν λοιπόν η 1η Σεπτεμβρίου είναι η dies a quo — και αν, επαναλαμβάνω, δεν υπολογίζεται — η dies ad quem της προθεσμίας που έχει στη διάθεση της η επιχείρηση δεν μπορεί παρά να είναι η 1η Οκτωβρίου. Νομίζω ότι η επαλήθευση αυτή δεν αφήνει έδαφος για αμφιβολία. Επομένως οι κοινοτικές προθεσμίες, ανεξαρτήτως τύπου « υπολογίζονται (πάντα) από την επομένη της ημέρας του γεγονότος που αποτελεί την αφετηρία ... » (άρθρο 80, παράγραφος 1, του κανονισμού διαδικασίας) ενώ η τελευταία ημέρα περιλαμβάνεται στην προθεσμία. Τελικά η γενική διατύπωση «εντός προθεσμίας χ μηνών » έχει την έννοια ότι η προσφυγή είναι εμπρόθεσμη εφόσον ασκείται το αργότερο μέχρι τα μεσάνυχτα της ημέρας του μήνα λήξεως της προθεσμίας που φέρει τον αριθμό εκείνης κατά την οποία η προσβαλλόμενη πράξη κοινοποιήθηκε στον προσφεύγοντα. Ας εφαρμόσομε τώρα το συμπέρασμα αυτό στην προκειμένη περίπτωση. Αν ληφθούν υπόψη οι δύο ημέρες που χορηγούνται λόγω αποστάσεως μεταξύ Βρυξελλών και Λουξεμβούργου, το δικαίωμα του Misset για την άσκηση προσφυγής έπαυσε υφιστάμενο στις 20 Μαΐου 1985 τα μεσάνυχτα. Η προσφυγή του που κατατέθηκε την επομένη είναι απαράδεκτη. Το Συμβούλιο, που, αμφισβητώντας τον εσφαλμένο υπολογισμό του προσφεύγοντος υποστηρίζει ότι δεν υπολογίζεται η dies ad quem, δεν αιτιολόγησε ορθά την ένσταση του· είναι όμως βέβαιο ότι η ένσταση ευσταθεί.