Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Van Gerven της 8ης Νοεμβρίου 1989. - INGRID RAAB ΚΑΤΑ HAUPTZOLLAMT BERLIN-PACKHOF. - ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ: FINANZGERICHT BERLIN - ΓΕΡΜΑΝΙΑ. - ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΩΝ - ΚΟΙΝΟ ΔΑΣΜΟΛΟΓΙΟ - ΔΑΣΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΛΑΣΕΙΣ 49.11 Β ΚΑΙ 99.02 - ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ. - ΥΠΟΘΕΣΗ C-1/89.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1989 σελίδα 04423



Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα

++++

Κύριε πρόεδρε,

Κύριοι δικαστές,

1. Το Finanzgericht Berlin ερωτά το Δικαστήριο σε ποια δασμολογική κλάση του κοινού δασμολογίου (στο εξής: ΚΔ) πρέπει να καταταγούν οι φωτογραφίες τέχνης του Robert Mapplethorpe. Το παραπέμπον δικαστήριο εξετάζει τρεις δυνατότητες: είτε στην κλάση 99.02 "εικόνες χαρακτικής, χαλκογραφίας και λιθογραφίας, πρωτότυπες", είτε ως μεταξοτυπίες τέχνης στη διάκριση 49.11 Β, είτε ως φωτογραφίες, που εμπίπτουν επίσης στη διάκριση 49.11 Β (1).

Πραγματικά περιστατικά

2. Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Raab, η οποία διατηρεί αίθουσα εκθέσεων έργων τέχνης στο Βερολίνο και του Hauptzollamt Berlin-Packhof. Τον Μάρτιο του 1987 η Raab εισήγαγε από τις Ηνωμένες Πολιτείες τριάντα έξι φωτογραφίες του Mapplethorpe. Είχε αγοράσει τις φωτογραφίες αυτές στην τιμή των 66 783,30 γερμανικών μάρκων (DΜ) και είχε την πρόθεση να τις εκθέσει προς πώληση στην αίθουσα τέχνης που διατηρούσε, στην τιμή των 4 000 DΜ περίπου την κάθε μία.

Το τελωνείο κατέταξε τις φωτογραφίες στη διάκριση 49.11 Β του ΚΔ. Κατά τη διάκριση αυτή έπρεπε να καταβληθεί δασμός με βάση τον συντελεστή 5,8% και φόρος κύκλου εργασιών λόγω εισαγωγής με συντελεστή 14%. Η Raab αμφισβήτησε την κατάταξη αυτή. Κατά την άποψή της οι φωτογραφίες πρέπει να καταταγούν στην κλάση 99.02 του ΚΔ. Τα υπαγόμενα στη διάκριση αυτή εμπορεύματα απαλλάσσονται από την υποχρέωση καταβολής δασμών. Πρέπει μόνο να καταβληθεί φόρος κύκλου εργασιών λόγω εισαγωγής με συντελεστή 7%. Επικουρικώς, η Raab ισχυρίζεται ότι οι φωτογραφίες θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως μεταξοτυπίες τέχνης και να υπαχθούν στη διάκριση 49.11 Β. Για τις μεταξοτυπίες τέχνης οι εισαγωγικοί δασμοί έχουν ανασταλεί προσωρινώς, διά της εφαρμογής μηδενικού συντελεστή, δυνάμει του κανονισμού (ΕΟΚ) 1945/86 του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 1986 (2) και πρέπει να καταβληθεί μόνο φόρος κύκλου εργασιών λόγω εισαγωγής, με συντελεστή 14%.

Οι φωτογραφίες τέχνης μπορούν να υπαχθούν στην κλάση 99.02;

3. Δεν αμφισβητείται, στην παρούσα υπόθεση, ότι τα έργα του φωτογράφου Robert Mapplethorpe, ο οποίος απεβίωσε στις 9 Μαρτίου 1989, αποτελούν φωτογραφίες τέχνης. Στην παρούσα υπόθεση τίθεται το ερώτημα αν, ακριβώς λόγω του καλλιτεχνικού τους χαρακτήρα, οι φωτογραφίες τέχνης πρέπει να υπάγονται σε διαφορετική κλάση από ότι οι (συνήθεις) φωτογραφίες οι οποίες ρητώς αναφέρονται στην κλάση 49.11.

4. Η Raab απαντά στο ερώτημα αυτό καταφατικά. Τα επιχειρήματά της, όπως αποδίδονται στη Διάταξη περί παραπομπής, κατατείνουν κυρίως στο να αποδείξουν ότι οι εισαχθείσες φωτογραφίες τέχνης πρέπει να υπαχθούν στο κεφάλαιο 99 του ΚΔ που περιλαμβάνει "αντικείμενα τέχνης, συλλογών και αρχαιοτήτων". Προς στήριξη της απόψεως αυτής προβάλλει ορισμένα επιχειρήματα τα οποία αντιλαμβάνομαι ως εξής: Τα είδη που υπάγονται στις κλάσεις του κεφαλαίου 99 απαλλάσσονται από την υποχρέωση καταβολής εισαγωγικών δασμών. Η απαλλαγή αυτή εκφράζει τη βούληση των συντακτών του ονοματολογίου να ευνοήσουν την παραγωγή πρωτοτύπων έργων τέχνης. Η Raab εφιστά, επίσης, την προσοχή στη σημείωση 4 του κεφαλαίου 99, κατά την οποία τα είδη που μπορούν να καταταγούν σε περισσότερες κλάσεις του ΚΔ πρέπει να υπαχθούν σε μία από τις κλάσεις του κεφαλαίου που αναφέρεται στα αντικείμενα τέχνης. Τέλος, παρατηρεί ότι το Δικαστήριο έχει ήδη αποφανθεί σχετικώς, στην απόφασή του της 15ης Μαΐου 1985, Onnasch (3), ότι η εφαρμογή του δασμολογικού συντελεστή που προβλέπεται για το υλικό που χρησιμοποιήθηκε, επί της δασμολογητέας αξίας που καθορίζεται βάσει του καλλιτεχνικού χαρακτήρα ενός έργου, έχει ως αποτέλεσμα την επιβολή δασμού τελείως δυσανάλογου προς το κόστος του εν λόγω υλικού.

5. Η Raab αντιλαμβάνεται, βεβαίως, ότι ένα αντικείμενο δεν μπορεί να υπαχθεί απλώς υπό ένα γενικό τίτλο, αλλά πρέπει να υπαχθεί σε μία συγκεκριμένη κλάση. Η μόνη κλάση του κεφαλαίου 99 που θα μπορούσε ευλόγως να ληφθεί υπόψη στην παρούσα υπόθεση είναι η κλάση 99.02. Τα επιχειρήματά της κατατείνουν, συνεπώς, να αποδείξουν ότι οι φωτογραφίες τέχνης πρέπει να θεωρηθούν ως εμπίπτουσες στην κατηγορία των "εικόνων χαρακτικής, χαλκογραφίας και λιθογραφίας, πρωτοτύπων". 'Οπως προκύπτει από τη Διάταξη περί παραπομπής, ισχυρίζεται, σχετικώς, ότι οι φωτογραφίες του Mapplethorpe παρήχθησαν σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων από αρχική μήτρα η οποία είχε τύχει καλλιτεχνικής επεξεργασίας. Προσθέτει ότι αν οι φωτογραφίες τέχνης δεν υπαχθούν στη διάκριση 99.02, θα έχει παραβιασθεί η αρχή της ισότητας, καθόσον ο νομοθέτης θα έχει αντιμετωπίσει ορισμένα έργα τέχνης ευνοϊκότερα από ορισμένα άλλα. Θα πρέπει, συνεπώς, να γίνει δεκτή η ερμηνεία που προτείνει η προσφεύγουσα ως η πιο σύμφωνη προς τον σκοπό των διατάξεων.

6. Στην απόφασή του της 14ης Δεκεμβρίου 1988, υπόθεση Volker Huber (4), το Δικαστήριο τόνισε ότι η απαλλαγή από την υποχρέωση καταβολής εισαγωγικών δασμών των εμπορευμάτων εκείνων που αναφέρονται στο κεφάλαιο 99 έχει ως σκοπό να ενισχύσει την καλλιτεχνική παραγωγή. Ωστόσο, δεν μπορεί κατά τη γνώμη μου να συναχθεί από τη σκέψη αυτή το συμπέρασμα ότι ένα αγαθό μπορεί να υπαχθεί στο κεφάλαιο αυτό απλώς επειδή είναι αντικείμενο τέχνης.

'Οπως και η Επιτροπή, θεωρώ ότι οι επικεφαλίδες των κεφαλαίων έχουν απλώς ενδεικτική σημασία. Αυτό τονίζεται ρητώς στον πρώτο γενικό κανόνα για την ερμηνεία του ονοματολογίου του ΚΔ. Ο κανόνας αυτός τονίζει, επίσης, ότι καθοριστικές για την κατάταξη στο ΚΔ είναι οι διατάξεις των κλάσεων και οι σημειώσεις των κεφαλαίων. Στη σημείωση 2 του κεφαλαίου 99 ορίζεται ότι θεωρούνται ως "εικόνες χαρακτικής, χαλκογραφίας και λιθογραφίας, πρωτότυπες", κατά την έννοια της κλάσεως 99.02

"τα δοκίμια που έχουν τυπωθεί απευθείας, μαύρα ή χρωματιστά, από μία ή περισσότερες πλάκες που έχουν γίνει εξ ολοκλήρου με το χέρι από τον καλλιτέχνη, οποιαδήποτε και αν είναι η τεχνική ή η ύλη που έχει χρησιμοποιηθεί, με εξαίρεση κάθε μηχανική ή φωτομηχανική μέθοδο".

7. Στην προαναφερθείσα απόφαση Volker Huber, το Δικαστήριο προσδιόρισε την έννοια της "πρωτότυπης λιθογραφίας". Κατά το Δικαστήριο, πρωτότυπη λιθογραφία - και το ίδιο ισχύει και για τις "πρωτότυπες εικόνες χαρακτικής και χαλκογραφίας" - είναι πάντοτε αντίγραφο έργου που έχει εκτελεσθεί με το χέρι του καλλιτέχνη (σκέψη 17). Στη σημείωση 2 του κεφαλαίου 99 γίνεται μάλιστα λόγος για πλάκες που έχουν γίνει εξ ολοκλήρου με το χέρι.

Η φωτογραφία δεν είναι αντίγραφο που έχει εκτελεσθεί εξ ολοκλήρου με το χέρι. Βεβαίως, με την επιλογή του θέματος, την προσωπική του θεώρηση και τις τεχνικές που χρησιμοποιεί, περιλαμβανομένης της επεξεργασίας, ο φωτογράφος μπορεί να προσδώσει μοναδικό χαρακτήρα στη φωτογραφία, ώστε να μπορεί να χαρακτηρισθεί έργο τέχνης. Ακόμα όμως και στην περίπτωση αυτή, η αρχική "πλάκα" είναι αποτέλεσμα μιας τεχνικής μεθόδου που λειτουργεί με την επίδραση του φωτός και, πάντως, δεν έχει εξ ολοκλήρου εκτελεσθεί με το χέρι του φωτογράφου.

Εξάλλου, η σημείωση 2 του κεφαλαίου 99 αποκλείει από το πεδίο εφαρμογής της κλάσεως 99.02 τα έργα που έχουν αναπαραχθεί με μηχανική ή φωτομηχανική μέθοδο. Το Δικαστήριο έχει διευκρινίσει σχετικώς, στην απόφαση Volker Huber, ότι η απαγόρευση μηχανικών και φωτομηχανικών μεθόδων αφορά μόνο την κατασκευή της αρχικής πλάκας και όχι την εκτύπωση δοκιμίων με βάση την πλάκα αυτή (σκέψη 18).

8. Θεωρώ, συνεπώς, ότι η (εξ ολοκλήρου) εκτέλεση με το χέρι του καλλιτέχνη και, επικουρικώς, η χρησιμοποίηση (φωτο)μηχανικών μεθόδων αποτελούν, κατά τον κοινοτικό νομοθέτη, κριτήρια που επιτρέπουν τη διαφοροποιημένη κατάταξη των έργων τέχνης στο ΚΔ. Παρέλκει, συνεπώς, η χρησιμοποίηση της αρχής της ισότητας ως κριτηρίου ερμηνείας.

Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι οι φωτογραφίες τέχνης δεν μπορούν να υπαχθούν στην κλάση 99.02 του ΚΔ αλλά ότι, όπως οι λοιπές φωτογραφίες, πρέπει να καταταγούν στην κλάση 49.11, ειδικότερα στη διάκριση 49.11 Β "άλλες (εικόνες, εικόνες χαρακτικής, φωτογραφίες και άλλα έντυπα που έχουν παραχθεί με οποιαδήποτε μέθοδο)".

Οι φωτογραφίες τέχνης πρέπει να θεωρηθούν ως μεταξοτυπίες τέχνης;

9. Η Raab υποστηρίζει, επικουρικώς, ότι οι φωτογραφίες τέχνης πρέπει μεν να υπαχθούν στη διάκριση 49.11 Β, αλλά πρέπει να θεωρηθούν ως καλλιτεχνικές μεταξοτυπίες, οι οποίες απαλλάσσονται από την υποχρέωση καταβολής δασμών λόγω εισαγωγής, δυνάμει του προαναφερθέντος κανονισμού 1945/86 του Συμβουλίου.

Νομίζω ότι ούτε η άποψη αυτή μπορεί να γίνει δεκτή. Στην απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 1977, Westfaelischer Kunstverein (5), το Δικαστήριο τόνισε ότι οι μεταξοτυπίες τέχνης πρέπει να υπάγονται στη διάκριση 49.11 Β του ΚΔ. Στο τμήμα της εν λόγω αποφάσεως όπου εκτίθενται τα πραγματικά περιστατικά η Επιτροπή περιγράφει κατά τρόπο σαφή τη μέθοδο που χρησιμοποιείται για την κατασκευή μιας μεταξοτυπίας:

"Η μεταξοτυπία είναι μέθοδος εκτυπώσεως που συνίσταται στη χρησιμοποίηση έντυπης μήτρας αποτελούμενης από ειδικό ύφασμα ινών φυσικών (μετάξι) ή συνθετικών (νάυλον, κλπ.) ή μεταλλικών ινών (ανοξείδωτο χάλυβα, κλπ.) στερεομένων σε πλαίσιο από ξύλο ή μέταλλο. Η μέθοδος αυτή εκτυπώσεως περιλαμβάνει δύο φάσεις: την προετοιμασία της οθόνης, δηλαδή τη 'μεταφορά' επί της οθόνης του πρωτότυπου έργου που πρόκειται να αναπαραχθεί (κατασκευή του πλαισίου εκτυπώσεως) και την αναπαραγωγή επί του υποθέματος εκτυπώσεως (η καθεαυτό εκτύπωση)."

Κατά την άποψή μου, η περιγραφή αυτή αποδεικνύει ότι οι φωτογραφίες τέχνης δεν μπορούν να θεωρηθούν ως μεταξοτυπίες τέχνης, καθόσον η μέθοδος κατασκευής τους είναι εντελώς διαφορετική.

Πρόταση

10. Κατά συνέπεια, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει την ακόλουθη απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα που υποβλήθηκε:

"Η κλάση 99.02 του κοινού δασμολογίου δεν μπορεί να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι περιλαμβάνει τις φωτογραφίες τέχνης. Οι φωτογραφίες αυτές, όπως και οι άλλες φωτογραφίες, εμπίπτουν στη διάκριση 49.11 Β του εν λόγω δασμολογίου. Οι φωτογραφίες τέχνης δεν μπορούν να θεωρηθούν ως μεταξοτυπίες τέχνης, εμπίπτουσες στη διάκριση ex 49.11 Β του πίνακα που περιλαμβάνεται στο παράρτημα του κανονισμού (ΕΟΚ) 1945/86 του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 1986."

(*) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η ολλανδική.

(1) Η αρίθμηση παραπέμπει στο παράρτημα του κανονισμού (ΕΟΚ) 950/68 του Συμβουλίου, της 28ης Ιουνίου 1968, περί του κοινού δασμολογίου (ΡΒ 1968, L 172, σ. 1) που ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, ειδικότερα στο παράρτημά του όπως θεσπίσθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3618/86 του Συμβουλίου, της 24ς Νοεμβρίου 1986 (ΕΕ L 345, σ. 1).

(2) Κανονισμός (ΕΟΚ) 1945/86 του Συμβουλίου, της 18ης Ιουνίου 1986, για την προσωρινή αναστολή των αυτόνομων δασμών του κοινού δασμολογίου για ένα ορισμένο αριθμό βιομηχανικών προϊόντων (ΕΕ L 174, σ. 1).

(3) Απόφαση της 15ης Μαΐου 1985, Onnasch, σκέψη 11 (155/84, Συλλογή 1985, σ. 1449).

(4) Απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 1988, Volker Huber, σκέψη 16 (291/87, Συλλογή 1988, σ. 6449).

(5) Απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 1977, Westfaelischer Kunstverein (23/77, Slg. 1977, σ. 1985).