EL
ΣυλλογήτηςΝομολογίας
ECLI:EU:C:2013 :175 1Συνεκδικασ θείσες υποθέσεις C-3 9 9 / 1 0 P και C-4 0 1 / 1 0 P
Bouygues SA και B ouygues Télécom S A
κατά
Ευρωπαϊκ ής Ε πιτροπής κ .λπ.
«Αιτήσεις ανα ιρέσε ως — Κρατικές ενισχύσεις — Οικονομικά μέτρα υπέρ της France Télécom — 
Σχέδιο προτάσεως προκαταβολής μετόχου — Δημόσιες δηλώσεις μέλους της Γαλλικής 
Κυβερνήσεως — Απόφαση κηρύσσουσα την ενίσχυση μη συμβατή με την κοινή αγορά, χωρίς να 
διατάσσει την ανά κτησή της — Έννοια το υ όρου “κρατική ενίσχυση” — Έννοια το υ όρου “οικονομικό 
πλεονέκτημα”»
Περίληψη — Α πόφαση το υ Δικαστηρίου (τμήμα μείζονος συνθέσεως) της 19ης Μαρτίου 2013
1. Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη — Εξέτασή τους από την Επιτροπή — Απόφαση περί 
κινήσεως της επίσημης διαδικασίας εξετάσεως του ά ρθρου 108, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ — 
Προσδιορισμός του α ντικειμένου τ ης διοικητικής διαδικασίας — Καταγγελία που α φορά πλείονα 
μέτρα — Εκτίμηση της Επιτροπής ω ς προς ορισμένα μ όνον από αυτά — Απόρριψη των 
καταγγελλομένων σχετικά μ ε τα λο ιπά μέτρα — Αποκλείεται
(Άρθρο 108 § § 2 κα ι 3 ΣΛΕΕ· κανονισμός 659 /1999 τ ου Σ υμβουλίου, άρθρα 4 § 4, 6 § 1 κα ι 13 § 1)
2. Ενισχύσεις χορηγούμενες από τα κράτη — Έννοια — Καταλογιζόμενη στο κράτος χορήγηση 
πλεονεκτήματος μέσω κρατικών πόρων — Πλεονεκτήματα που συνεπάγονται μείωση των κρατικών 
πόρων ή κ ίνδυνο τέτοιας μειώσεως — Έλλειψη αντιστοιχίας ή ι σοδυναμίας μεταξύ πλεονεκτήματος 
και μειώσεως των κρατικών πόρων — Εμπίπτει — Πλεονέκτημα υπό μορφή πλειόνων διαδοχικών 
παρεμβάσεων αναπόσπαστα συνδεδε μένων μεταξύ τους — Συνολική ε κτίμηση των λη φθέντων 
μέτρων
(Άρθρα 107 § 1 ΣΛΕΕ κα ι 108 Σ ΛΕΕ )
1. Κατά τα άρθρα 4, παράγραφος 4, 6, παράγραφος 1, και 13, παράγραφος 1, του κανονισμού 
659/1999 , για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής το υ άρθρου 88 Ε Κ, η α πόφαση περί 
κινήσεως της επίσημης διαδικασίας εξετάσεως κρατικής ενισχύσεως και η π ρόσκληση προς το υς 
ενδιαφερόμενους να υ ποβάλουν τις παρατηρήσεις τους είναι απαραίτητες τόσο για το ν προσδιορισμό 
του αν τικειμένου της διοικητικής διαδικασίας όσο και για την εξασφάλιση της κατά το δυ νατόν 
πληρέστερης ενημερώσεως της Επιτροπής.
Επομένως, εάν, κατόπιν καταγγελίας για πλείονα μ έτρα που έχουν ληφθεί από την κυ βέρνηση κράτους 
μέλους, περιλαμβανομένων δημόσιων δηλώσεων της εν λόγω κυ βερνήσεως, η Ε πιτροπή κινήσει την 
επίσημη δ ιαδικασίας εξετάσεως ω ς προς ορισμένα μ όνον α πό τα μ έτρα α υτά, η π αράλειψη 
εκτιμήσεως όσον αφορά το αν σ υνιστούν κρατικές ενισχύσεις οι δ ηλώσεις που δεν αποτελούν 
αντικείμενο της αποφάσεως περί κινήσεως της επίσημης διαδικασίας δεν ισοδυναμεί με απόρριψη των 
όσων υποστηρίζει ο κ αταγγέλλων. Συνεπώς, από το γ εγονός ότι δ εν εκδόθηκε συμπληρωματική 
απόφαση προς διεύρυνση το υ αν τικειμένου της διοικητικής διαδικασίας όσον αφορά το ζ ήτημα αν ο ι
2 ECLI:EU:C:2013 :175ΠΕΡΙΛΗΨΗ—ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣΥΠΟΘΕΣΕΙΣC-399/10PκαιC-401/10P
BOUYGUESκ.λπ.κατάΕΠΙΤΡΟΠΗΣκ.λπ.
 εν λόγω δηλώσεις αποτελούν κρατική ενίσχυση συνάγεται ότι η Ε πιτροπή δεν δίνει συνέχεια, με την 
απόφαση π ερί κινήσεως της επίσημης διαδικασίας εξετάσεως, στο σ υγκεκριμένο σ τοιχείο τ ης 
καταγγελίας.
(βλ. σκέψεις 70-72, 77, 78)
2. Μόνον τα πλεονεκτήματα που χορηγούνται άμεσα ή έ μμεσα από κρατικούς πόρους θεωρούνται 
ενισχύσεις, κατά την έννοια το υ άρθρου 107, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ. Συγκεκριμένα, από το γ ράμμα 
της διατάξεως αυτής, για να δ ιαπιστώσει την ύπαρξη κρατικής ενισχύσεως, η Ε πιτροπή πρέπει να 
αποδείξει αρκούντως άμεση σχέσ η μεταξύ, αφενός, το υ πλεονεκτήματος που χορηγήθηκε στον 
δικαιούχο και, αφετέρου, της μειώσεως των κρατικών πόρων ή, έστω, ενός αρκούντως συγκεκριμένου 
κινδύνου επιβαρύνσεως των πόρων αυτών. Αντιθέτως, δεν είναι απαραίτητο η μ είωση αυτή, ή έσ τω ο 
κίνδυνος αυτός, να αν τιστοιχεί ή να ι σοδυναμεί με το ε ν λόγω πλεονέκτημα ούτε είναι απαραίτητο το 
εν λόγω πλεονέκτημα να α ποτελεί το αν τιστάθμισμα της μειώσεως ή το υ κινδύνου ή να ε ίναι της ίδιας 
φύσεως όπως η δ έσμευση των κρατικών πόρων από την οποία απορρέε ι.
Εξάλλου, σε π ερίπτωση πλειόνων παρεμβάσεων, δεδομένου ότι οι κ ρατικές παρεμβάσεις μπορούν να 
λάβουν διάφορες μορφές και πρέπει να ε ξετάζονται βάσει των αποτελεσμάτων το υς, δεν αποκλείεται 
πολλές διαδοχικές κρατικές παρεμβάσεις να π ρέπει, κατ’ εφαρμογήν το υ άρθρου 107, παράγραφος 1, 
να θ εωρηθούν ω ς ενιαία π αρέμβαση. Τούτο σ υμβαίνει ιδίως ότ αν οι δ ιαδοχικές παρεμβάσεις 
παρουσιάζουν, λόγω ιδίως της χρ ονολογικής α λληλουχίας το υς, το υ σ κοπού το υς κ αι της 
καταστάσεως της επιχειρήσεως κατά το ν χρ όνο των παρεμβάσεων, τόσο στενούς δεσμούς ώστε είναι 
αδύνατο να δ ιαχωριστούν.
(βλ. σκέψεις 99, 100 , 103 , 104 , 109 , 110 )