Απόφαση του Δικαστηρίου (έκτο τμήμα) της 3ης Οκτωβρίου 1996. - A. Hallouzi-Choho κατά Bestuur van de Sociale Verzekeringsbank. - Αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως: Centrale Raad van Beroep - Κάτω Χώρες. - Συμφωνία συνεργασίας ΕΟΚ-Μαρόκου - Άρθρο 41, παράγραφος 1 - Αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων στον τομέα των κοινωνικών ασφαλίσεων - Άμεσο αποτέλεσμα - Σύζυγος διακινουμένου Μαροκινού εργαζομένου - Ειδικοί τρόποι εφαρμογής της ολλανδικής κανονιστικής ρυθμίσεως περί της γενικής ασφαλίσεως γήρατος. - Υπόθεση C-126/95.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1996 σελίδα I-04807



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

Διεθνείς συμφωνίες * Συμφωνία συνεργασίας ΕΟΚ-Μαρόκου * Μαροκινοί εργαζόμενοι απασχολούμενοι εντός κράτους μέλους * Κοινωνική ασφάλιση * Ίση μεταχείριση * Άρνηση χορηγήσεως σε μέλος της οικογένειας Μαροκινού εργαζομένου που συγκατοικεί με αυτόν των μεταβατικών παροχών του ολλανδικού συστήματος περί της γενικής ασφαλίσεως γήρατος, λόγω της ιθαγένειας του ενδιαφερομένου * Ανεπίτρεπτη

(Συμφωνία συνεργασίας ΕΟΚ-Μαρόκου, άρθρο 41 PAR 1 κανονισμός 1408/71 του Συμβουλίου)

Περίληψη

Το άρθρο 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ της ΕΟΚ και του Μαρόκου πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι δεν επιτρέπει σε κράτος μέλος να αρνείται στη σύζυγο Μαροκινού εργαζομένου πληρούσα τις σχετικές προϋποθέσεις κατοικίας, λόγω του ότι η ενδιαφερόμενη είναι μαροκινής ιθαγενείας, τη χορήγηση παροχών οι οποίες, όπως οι μεταβατικές παροχές του ολλανδικού συστήματος περί της γενικής ασφαλίσεως γήρατος, προβλέπονται από τη νομοθεσία του κράτους αυτού υπέρ των ημεδαπών οι οποίοι πληρούν αυτές τις προϋποθέσεις κατοικίας εντός του κράτους αυτού.

Πράγματι, αφενός οι μεταβατικές αυτές παροχές, οι οποίες αναλύονται ως προσαύξηση της συντάξεως γήρατος, συνιστούν παροχές κοινωνικής ασφαλίσεως που εμπίπτουν στο καθ' ύλην πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1408/71 και, κατά συνέπεια, σε εκείνο της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως που διακηρύσσει το προαναφερθέν άρθρο και που μπορούν να επικαλούνται τα μέλη της οικογένειας του Μαροκινού εργαζομένου που συγκατοικούν με αυτόν εντός του κράτους μέλους απασχολήσεως. Αφετέρου, για την εφαρμογή του εν λόγω άρθρου 41, παράγραφος 1, στα μέλη της οικογένειας ενός Μαροκινού εργαζομένου δεν πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ ιδίων δικαιωμάτων και παραγώγων δικαιωμάτων και, ανεξάρτητα από τις ιδιομορφίες του μεταβατικού συστήματος που περιλαμβάνει το ολλανδικό σύστημα γενικής ασφαλίσεως γήρατος και που συνίστανται στο ότι λαμβάνονται υπόψη οι περίοδοι κατοικίας και όχι εισφοράς, δεν μπορεί να προβάλλεται άρνηση καταβολής παροχών με μόνο αιτιολογικό ότι δεν πληρούται η προϋπόθεση ιθαγενείας ή προϋπόθεση η οποία δεν τίθεται κατά τον ίδιο τρόπο για τους ημεδαπούς.

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-126/95,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Centrale Raad van Beroep (Κάτω Χώρες) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ

A. Hallouzi-Choho

και

Bestuur van de Sociale Verzekeringsbank,

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και του Βασιλείου του Μαρόκου, η οποία υπογράφηκε στο Ραμπάτ στις 27 Απριλίου 1976 και εγκρίθηκε από την Κοινότητα με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2211/78 του Συμβουλίου, της 26ης Σεπτεμβρίου 1978 (ΕΕ ειδ. έκδ. 11/010, σ. 130),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),

συγκείμενο από τους G. Hirsch, πρόεδρο του δευτέρου τμήματος, προεδρεύοντα του έκτου τμήματος, G. F. Mancini (εισηγητή) και J. L. Murray, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: G. Tesauro

γραμματέας: D. Louterman-Hubeau, κύρια υπάλληλος διοικήσεως,

λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:

* η Hallouzi-Choho, εκπροσωπούμενη από τον C. A. J. de Roy van Zuydewijn, δικηγόρο Άμστερνταμ,

* το Bestuur van de Sociale Verzekeringsbank, εκπροσωπούμενο από τον E. H. Pijnacker Hordijk, δικηγόρο Άμστερνταμ,

* η Ολλανδική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον A. Bos, νομικό σύμβουλο του Υπουργείου Εξωτερικών,

* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον P. van Nuffel, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας,

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Hallouzi-Choho, εκπροσωπούμενης από τον C. A. J. de Roy van Zuydewijn, του Bestuur van de Sociale Verzekeringsbank, εκπροσωπούμενου από τον G. J. Vonk, προϊστάμενο του γραφείου Sociale Verzekeringsrecht en Internationale Zaken του Sociale Verzekeringsbank, της Ολλανδικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπούμενης από τον J. S. van den Oosterkamp, αναπληρωτή νομικό σύμβουλο του Υπουργείου Εξωτερικών, της Γαλλικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπούμενης από τον C. Chavance, γραμματέα εξωτερικών υποθέσεων στη διεύθυνση νομικών υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών, και της Επιτροπής, εκπροσωπούμενης από τον P. van Nuffel, κατά τη συνεδρίαση της 24ης Απριλίου 1996,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 14ης Μαΐου 1996,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με διάταξη της 9ης Δεκεμβρίου 1994, που περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 13 Απριλίου 1995, το Centrale Raad van Beroep υπέβαλε στο Δικαστήριο, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, ένα προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και του Βασιλείου του Μαρόκου, η οποία υπογράφηκε στο Ραμπάτ στις 27 Απριλίου 1976 και εγκρίθηκε από την Κοινότητα με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2211/78 του Συμβουλίου, της 26ης Σεπτεμβρίου 1978 (ΕΕ ειδ. έκδ. 11/010, σ. 130, στο εξής: συμφωνία).

2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Hallouzi-Choho, Μαροκινής υπηκόου, και του Bestuur van de Sociale Verzekeringsbank te Amsterdam (διεύθυνση του ταμείου κοινωνικών ασφαλίσεων του Άμστερνταμ, στο εξής: SVB) σχετικά με την άρνηση χορηγήσεως ορισμένων παροχών γήρατος.

3 Από τον φάκελο προκύπτει ότι η Hallouzi-Choho είναι σύζυγος συνταξιούχου Μαροκινού εργαζομένου. Κατοικεί με τον σύζυγό της στις Κάτω Χώρες όπου αυτός είχε εργαστεί ως μισθωτός εργαζόμενος και λαμβάνει σύνταξη γήρατος βάσει της ολλανδικής νομοθεσίας. Η ίδια η προσφεύγουσα ουδέποτε άσκησε επαγγελματική δραστηριότητα εντός της Κοινότητας.

4 Την 1η Ιουλίου 1991, όταν η Hallouzi-Choho συμπλήρωσε το 65ο έτος της ηλικίας της, της χορηγήθηκε σύνταξη γήρατος δυνάμει της ολλανδικής νομοθεσίας.

5 Στις Κάτω Χώρες, με τον νόμο Algemene Ouderdomswet (νόμο περί της γενικής ασφαλίσεως γήρατος, στο εξής: ΑOW) θεσπίστηκε σύστημα συντάξεων γήρατος, στο οποίο υπάγονται όλα τα πρόσωπα τα οποία έχουν την κατοικία τους στο έδαφος του κράτους αυτού, καθώς και όσοι υπόκεινται στον ολλανδικό φόρο επί των μισθών λόγω μισθωτής δραστηριότητας που ασκείται στις Κάτω Χώρες. Η ασφάλιση βάσει του AOW συνεπάγεται την καταβολή εισφοράς.

6 Το ποσό της συντάξεως γήρατος είναι συνάρτηση του αριθμού των συνταξίμων ετών που συμπληρώθηκαν μεταξύ του 15ου και του 65ου έτους της ηλικίας του ασφαλισμένου. Η πλήρης σύνταξη αντιστοιχεί έτσι σε περίοδο ασφαλίσεως 50 ετών. Όταν η περίοδος ασφαλίσεως είναι μικρότερη των 50 ετών, η σύνταξη μειώνεται κατά 2 % για κάθε έτος κατά το οποίο δεν υπήρξε ασφάλιση.

7 Δεδομένου ότι ο AOW τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 1957, ουδείς μπορούσε να αξιώσει πλήρη σύνταξη πριν από το έτος 2007. Προκειμένου να αντιμετωπιστεί η κατάσταση αυτή, ο AOW θεσπίζει με τα άρθρα 55 και 56 μεταβατικό καθεστώς, το οποίο επιτρέπει την εξομοίωση προς έτη ασφαλίσεως βάσει του AOW των περιόδων που περιλαμβάνονται μεταξύ του 15ου έτους της ηλικίας του ενδιαφερομένου και της 1ης Ιανουαρίου 1957, υπό την προϋπόθεση ότι ο ενδιαφερόμενος κατοικούσε στις Κάτω Χώρες μεταξύ του 59ου έτους και του 65ου έτους της ηλικίας του, εξακολουθεί να κατοικεί στις Κάτω Χώρες μετά τη συμπλήρωση του 65ου έτους της ηλικίας του και έχει την ολλανδική ιθαγένεια.

8 Ωστόσο, η τελευταία αυτή προϋπόθεση δεν απαιτείται πλέον από τα πρόσωπα τα οποία εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΟΚ) 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς, στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους που διακινούνται εντός της Κοινότητας, όπως αυτός τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2001/83 του Συμβουλίου, της 2ας Ιουνίου 1983 (ΕΕ L 230, σ. 6, στο εξής: κανονισμός 1408/71), από τους εργαζομένους, υπηκόους των κρατών μελών του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, καθώς και από τους υπηκόους των χωρών με τις οποίες το Βασίλειο των Κάτω Χωρών έχει συνάψει διμερή συμφωνία κοινωνικής ασφαλίσεως η οποία περιλαμβάνει σύστημα εξομοιώσεως προς τους Ολλανδούς υπηκόους. Εξάλλου, η προϋπόθεση της ολλανδικής ιθαγενείας κατέστη λιγότερο αυστηρή με το βασιλικό διάταγμα της 15ης Νοεμβρίου 1985, όπως τροποποιήθηκε εν συνεχεία, το οποίο προβλέπει την εξομοίωση προς τους Ολλανδούς υπηκόους των αλλοδαπών, για τη διάρκεια της κατοικίας τους στις Κάτω Χώρες, εφόσον κατοικούσαν στο κράτος αυτό επί δεκαπενταετία αδιαλείπτως ή όχι, μετά το 20ο έτος της ηλικίας τους, πλην όμως κατοικούσαν εκεί αδιαλείπτως κατά τα αμέσως προηγούμενα του 65ου έτους της ηλικίας τους πέντε έτη.

9 Για τον υπολογισμό της συντάξεως της Hallouzi-Choho, το SVB αρνήθηκε να λάβει υπόψη την πλασματική περίοδο ασφαλίσεως που περιλαμβάνεται μεταξύ του 15ου έτους της ηλικίας της ενδιαφερόμενης και της 1ης Ιανουαρίου 1957, επειδή η ενδιαφερόμενη δεν πληρούσε την προϋπόθεση της ολλανδικής ιθαγενείας ούτε και τις προϋποθέσεις που καθιστούσαν δυνατή την εξομοίωσή της με Ολλανδό υπήκοο δυνάμει των διατάξεων του βασιλικού διατάγματος της 15ης Νοεμβρίου 1985.

10 Κατά συνέπεια, το SVB αρνήθηκε στη Hallouzi-Choho κάθε δικαίωμα σχετικά με το ευεργέτημα των μεταβατικών παροχών που προβλέπει ο AOW και εφάρμοσε ως προς τη σύνταξη γήρατος ποσοστό μειώσεως 78 %, λαμβάνοντας μόνον υπόψη, για τον υπολογισμό της συντάξεως αυτής, τα έντεκα έτη κατά τα οποία η Hallouzi-Choho κατοικούσε στις Κάτω Χώρες προτού συμπληρώσει το 65ο έτος της ηλικίας της.

11 Δεν αμφισβητείται ότι, εκτός από την προϋπόθεση της ολλανδικής ιθαγενείας, η Hallouzi-Choho συγκεντρώνει όλες τις άλλες προϋποθέσεις για την εφαρμογή του μεταβατικού καθεστώτος που προβλέπουν τα άρθρα 55 και 56 του AOW.

12 Η Hallouzi-Choho προσέβαλε την άρνηση του SVB να της αναγνωρίσει το ευεργέτημα των μεταβατικών παροχών που προβλέπει ο AOW. Η υπόθεση εκκρεμεί ενώπιον του Centrale Raad van Beroep.

13 Ενώπιον του δικαστηρίου αυτού, η Hallouzi-Choho προέβαλε ότι από την απόφαση της 31ης Ιανουαρίου 1991, C-18/90, Kziber (Συλλογή 1991, σ. Ι-199), προκύπτει ότι το άρθρο 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας εμποδίζει τις αρχές ενός κράτους μέλους * βασιζόμενες στη μαροκινή ιθαγένεια του αιτούντος * να του αρνούνται το ευεργέτημα των παροχών κοινωνικής ασφαλίσεως, όπως είναι οι μεταβατικές παροχές που προβλέπει ο AOW. Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, η Hallouzi-Choho έπρεπε να τύχει της ίδιας μεταχειρίσεως με τους Ολλανδούς υπηκόους και, επομένως, να μπορεί να τύχει των παροχών αυτών.

14 Το SVB, αντιθέτως, υποστήριξε ότι η Hallouzi-Choho δεν μπορεί να αξιώνει τη χορήγηση των μεταβατικών παροχών που προβλέπει ο AOW διότι δεν πληροί την προϋπόθεση της ολλανδικής ιθαγενείας, ούτε συγκεντρώνει τις προϋποθέσεις που καθιστούν δυνατή την εξομοίωσή της με Ολλανδό υπήκοο. Η νομολογία του Δικαστηρίου αναγνώρισε άλλωστε τον ιδιόμορφο χαρακτήρα του μεταβατικού καθεστώτος του AOW, που συνίσταται στο γεγονός ότι οι προ της 1ης Ιανουαρίου 1957 περίοδοι, για τις οποίες χορηγείται σύνταξη γήρατος δυνάμει των άρθρων 55 και 56 του AOW, δεν είναι πραγματικές περίοδοι ασφαλίσεως, καθόσον ο ενδιαφερόμενος δεν καταβάλλει καμιά εισφορά και μόνον η κατοικία στις Κάτω Χώρες είναι επαρκής προϋπόθεση για να είναι ασφαλισμένος (βλ., ιδίως, απόφαση της 2ας Μαΐου 1990, C-293/88, Winter-Lutzins, Συλλογή 1990, σ. Ι-1623).

15 Το Centrale Raad van Beroep παρατήρησε ότι, με την απόφαση αυτή, το Δικαστήριο δέχθηκε ότι το παράρτημα VI, κεφάλαιο "Κάτω Χώρες", σημείο 2, του κανονισμού 1408/71 θεσπίζει ειδικές διατάξεις για την εφαρμογή στο μεταβατικό καθεστώς του AOW της αρχής περί άρσεως των ρητρών κατοικίας που προβλέπει το άρθρο 10 του κανονισμού αυτού και ότι οι διατάξεις αυτές δικαιολογούνται από το γεγονός ότι το εν λόγω άρθρο 10 δεν μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς περιορισμούς επί ενός συστήματος γενικής ασφαλίσεως γήρατος για το οποίο το απλό γεγονός της κατοικίας στις Κάτω Χώρες είναι το μόνο κριτήριο ασφαλίσεως. Πάντως, το εθνικό αυτό δικαστήριο διαπίστωσε ότι η συμφωνία δεν περιλαμβάνει καμιά διάταξη παρόμοια προς εκείνη του παραρτήματος VI ούτε και ορίζει ότι οι κανόνες του παραρτήματος αυτού πρέπει να εφαρμόζονται κατ' αναλογία.

16 Εκτιμώντας ότι η διαφορά έθετε προβλήματα ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου, το Centrale Raad van Beroep υπέβαλε στο Δικαστήριο το εξής ερώτημα:

"Έχει το άρθρο 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και του Βασιλείου του Μαρόκου την έννοια ότι δεν επιτρέπει να εξαρτάται από την ύπαρξη της ολλανδικής ιθαγενείας η χορήγηση των μεταβατικών παροχών που προβλέπονται από τον ολλανδικό νόμο Algemene Ouderdomswet (περί γενικών συντάξεων γήρατος) προς τη σύζυγο Μαροκινού εργαζομένου, η οποία, συνεπώς, αποτελεί μέλος της οικογενείας του εργαζομένου αυτού, υπό την έννοια του άρθρου 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας;"

17 Προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό, πρέπει προκαταρκτικά να υπομνησθεί ότι το άρθρο 41, το οποίο περιλαμβάνεται στον τίτλο ΙΙΙ της συμφωνίας που αφορά τη συνεργασία στον τομέα του εργατικού δυναμικού, ορίζει, στην παράγραφο 1, ότι:

"Με την επιφύλαξη των ακολούθων παραγράφων, οι εργαζομένοι μαροκινής υπηκοότητας και τα μέλη της οικογενείας τους, που διαμένουν με αυτούς, απολαύουν στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως καθεστώτος που χαρακτηρίζεται από την απουσία κάθε διακρίσεως βασιζομένης στην ιθαγένεια, σε σχέση προς τους υπηκόους των κρατών μελών, στα οποία απασχολούνται."

18 Οι επόμενες παράγραφοι του άρθρου αυτού αφορούν τον συνυπολογισμό των περιόδων ασφαλίσεως, απασχολήσεως ή κατοικίας, που έχουν συμπληρωθεί στα διάφορα κράτη μέλη, το δικαίωμα οικογενειακών παροχών για τα μέλη της οικογενείας που κατοικούν εντός της Κοινότητας και τη μεταφορά στο Μαρόκο των συντάξεων γήρατος, θανάτου, εργατικού ατυχήματος ή επαγγελματικής νόσου, καθώς και των συντάξεων αναπηρίας.

Επί του αμέσου αποτελέσματος του άρθρου 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας

19 Συναφώς, κατά πάγια νομολογία (βλ. προαναφερθείσα απόφαση Kziber, σκέψεις 15 έως 22, και απόφαση της 20ής Απριλίου 1994, C-58/93, Yousfi, Συλλογή 1994, σ. Ι-1353, σκέψη 16), το άρθρο 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας, που θεσπίζει σαφώς και ανεπιφυλάκτως την απαγόρευση των διακρίσεων λόγω ιθαγενείας εις βάρος των Μαροκινών εργαζομένων και των μελών των οικογενειών τους που κατοικούν μαζί τους, όσον αφορά την κοινωνική ασφάλιση, επιβάλλει σαφή και συγκεκριμένη υποχρέωση, της οποίας η εκπλήρωση ή τα αποτελέσματα δεν εξαρτώνται από καμιά μεταγενέστερη πράξη για οποιοδήποτε ζήτημα εκτός αυτών που ρυθμίζονται στις παραγράφους 2, 3 και 4 του άρθρου αυτού. Με τις αποφάσεις εκείνες το Δικαστήριο προσέθεσε ότι ο σκοπός της συμφωνίας, που συνίσταται στην προαγωγή της συνεργασίας μεταξύ των συμβαλλομένων μερών σε όλους τους τομείς και ιδίως στον τομέα του εργατικού δυναμικού, επιβεβαιώνει ότι η αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων που θεσπίζει το άρθρο 41, παράγραφος 1, είναι ικανή να διέπει απευθείας τη νομική κατάσταση των ιδιωτών.

20 Το Δικαστήριο κατέληξε (βλ. προαναφερθείσες αποφάσεις, Kziber, σκέψη 23, και Yousfi, σκέψη 17) ότι η διάταξη αυτή έχει άμεσο αποτέλεσμα, οπότε οι πολίτες στους οποίους έχει εφαρμογή δικαιούνται να την επικαλούνται ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.

Επί του περιεχομένου του άρθρου 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας

21 Προκειμένου να προσδιοριστεί το περιεχόμενο της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων του άρθρου 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας, προέχει να εξακριβωθεί, αφενός, αν ένα πρόσωπο όπως η αιτούσα της κύριας δίκης εμπίπτει στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής του άρθρου αυτού και, αφετέρου, αν παροχές όπως οι μεταβατικές παροχές που προβλέπει ο AOW, ο οποίος βάλλεται στην υπόθεση της κύριας δίκης, εμπίπτουν στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως κατά την έννοια της διατάξεως αυτής.

22 Όσον αφορά, πρώτον, το προσωπικό πεδίο εφαρμογής του άρθρου 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας, παρατηρείται ότι η διάταξη αυτή έχει πρωτίστως εφαρμογή στους εργαζομένους μαροκινής ιθαγενείας, δεδομένου ότι η έννοια αυτή καλύπτει, σύμφωνα με πάγια νομολογία (βλ. τις προαναφερθείσες αποφάσεις Kziber, σκέψη 27, και Yousfi, σκέψη 21), τόσο τους εν ενεργεία εργαζομένους όσο και εκείνους οι οποίοι έχουν αποχωρήσει από την αγορά εργασίας μετά τη συμπλήρωση της ηλικίας που απαιτείται για τη χορήγηση συντάξεως γήρατος.

23 Παρατηρείται εξάλλου ότι το άρθρο 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας έχει επίσης εφαρμογή στα μέλη της οικογενείας που συγκατοικούν με τους εργαζομένους αυτούς στο κράτος μέλος όπου αυτοί απασχολούνται ή είχαν απασχοληθεί.

24 Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, πρόσωπο όπως η αιτούσα της κύριας δίκης, ως σύζυγος διακινουμένου Μαροκινού εργαζομένου, η οποία κατοικεί μαζί του στο κράτος μέλος εντός του οποίου ο εργαζόμενος αυτός λαμβάνει σύνταξη γήρατος αφού είχε ασκήσει εκεί επαγγελματική δραστηριότητα, εμπίπτει στο άρθρο 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας.

25 Όσον αφορά, δεύτερον, την έννοια περί κοινωνικής ασφαλίσεως της διατάξεως αυτής, από τις προαναφερθείσες αποφάσεις Kziber, σκέψη 25, και Yousfi, σκέψη 24, προκύπτει ότι η έννοια αυτή πρέπει να θεωρηθεί ότι στοιχεί στην ταυτόσημη έννοια της κοινωνικής ασφαλίσεως του κανονισμού 1408/71.

26 Το άρθρο 4, παράγραφος 1, του κανονισμού 1408/71, το οποίο απαριθμεί τους διαφόρους κλάδους κοινωνικής ασφαλίσεως που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού αυτού, μνημονεύει ρητά στο στοιχείο γ' τις παροχές γήρατος.

27 Επομένως, παροχές όπως οι μεταβατικές παροχές που προβλέπει ο AOW, οι οποίες συνιστούν προσαύξηση της συντάξεως γήρατος που καταβάλλεται στον ενδιαφερόμενο, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού 1408/71 και, επομένως, στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας.

28 Κατά συνέπεια, η αρχή της απαγορεύσεως κάθε διακρίσεως λόγω ιθαγενείας στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας, συνεπάγεται ότι η σύζυγος διακινουμένου Μαροκινού εργαζομένου, η οποία κατοικεί στο έδαφος κράτους μέλους εντός του οποίου ο εν λόγω εργαζόμενος απασχολήθηκε και η οποία πληροί όλες τις προϋποθέσεις, πλην της προϋποθέσεως της ιθαγενείας, για να λαμβάνει στη χώρα αυτή παροχές, όπως είναι οι μεταβατικές παροχές που προβλέπει ο AOW προς όφελος των προσώπων τα οποία έχουν την κατοικία τους στο οικείο κράτος μέλος, δεν μπορεί να αποκλείεται από το ευεργέτημα των παροχών αυτών με αιτιολογικό την ιθαγένειά της.

29 Πάντως, το SVB αντέτεινε ότι μια Μαροκινή υπήκοος, σύζυγος Μαροκινού διακινουμένου εργαζομένου, η οποία όμως ουδέποτε είχε η ίδια την ιδιότητα του εργαζομένου, δεν μπορεί να επικαλεστεί τις διατάξεις του άρθρου 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας προκειμένου να λάβει παροχές όπως οι μεταβατικές παροχές που προβλέπει ο AOW, με την αιτιολογία ότι οι παροχές αυτές θεωρούνται από την οικεία εθνική νομοθεσία ως ίδιο δικαίωμα και όχι ως παράγωγο δικαίωμα κτώμενο λόγω της ιδιότητας του ενδιαφερομένου ως μέλους της οικογενείας διακινουμένου εργαζομένου.

30 Συναφώς, αρκεί η παρατήρηση ότι το προσωπικό πεδίο εφαρμογής του άρθρου 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας δεν είναι πανομοιότυπο με εκείνο * οριζόμενο στο άρθρο 2 * του κανονισμού 1408/71, ώστε η νομολογία η οποία προβαίνει στη διάκριση μεταξύ παραγώγων και πρωτογενών δικαιωμάτων των μελών της οικογενείας του διακινουμένου εργαζομένου στο πλαίσιο του κανονισμού 1408/71, νομολογία η οποία άλλωστε διασαφηνίστηκε πρόσφατα με την απόφαση της 30ής Απριλίου 1996, C-308/93, Cabanis-Issarte (που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή), δεν μπορεί να τύχει κατ' αναλογία εφαρμογής στο πλαίσιο της συμφωνίας, όπως προκύπτει από την προαναφερθείσα απόφαση Kziber [βλ., κατ' αναλογία, απόφαση της 5ης Απριλίου 1995, C-103/94, Krid, Συλλογή 1995, σ. Ι-719, σκέψη 39, σχετικά με το άρθρο 39, παράγραφος 1, της συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και της Λαϊκής Δημοκρατίας της Αλγερίας, που υπογράφηκε στο Αλγέρι στις 26 Απριλίου 1976 και εγκρίθηκε εκ μέρους της Κοινότητας με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2210/78 του Συμβουλίου, της 26ης Σεπτεμβρίου 1978 (ΕΕ ειδ. έκδ. 11/010, σ. 3), άρθρο που έχει την ίδια διατύπωση με το άρθρο 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας συνεργασίας ΕΟΚ-Μαρόκου].

31 Εξάλλου, το SVB, η Ολλανδική και η Γαλλική Κυβέρνηση υπογράμμισαν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του μεταβατικού συστήματος του AOW, αναγνωρισθέντα από το Δικαστήριο με την προαναφερθείσα απόφαση Winter-Lutzins, που συνίσταται στο γεγονός ότι ο συνυπολογισμός των προ της 1ης Ιανουαρίου 1957 περιόδων δεν εξαρτάται από την καταβολή εισφορών, αλλά μόνον από την κατοικία στις Κάτω Χώρες. Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, θα ήταν θεμιτό να περιοριστεί ο αριθμός των δικαιούχων των μεταβατικών παροχών του AOW στα πρόσωπα τα οποία έχουν αρκετά στενό δεσμό με τις Κάτω Χώρες, δεσμό εκφραζόμενο τόσο από την προϋπόθεση της ολλανδικής ιθαγενείας όσο και από την προϋπόθεση περί κατοικίας στις Κάτω Χώρες. Προς τούτο, θα πρέπει τουλάχιστον το Δικαστήριο να κρίνει ως κατ' αναλογία εφαρμοστέο το σύστημα του παραρτήματος VI, κεφάλαιο "Κάτω Χώρες", σημείο 2, του κανονισμού 1408/71, το οποίο επιτρέπει παρέκκλιση από την αρχή της άρσεως των ρητρών κατοικίας που προβλέπει το άρθρο 10 του κανονισμού αυτού προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ιδιομορφίες του AOW. Κατ' εφαρμογήν του παραρτήματος αυτού, πρόσωπο όπως η αιτούσα της κύριας δίκης θα μπορούσε να λαμβάνει τις μεταβατικές παροχές του AOW μόνο για τις περιόδους κατά τις οποίες, μεταξύ του 15ου έτους της ηλικίας του και της 1ης Ιανουαρίου 1957, κατοικούσε στις Κάτω Χώρες ή ασκούσε μισθωτή δραστηριότητα εντός του κράτους αυτού, και εφόσον κατοικούσε επί έξι έτη στο έδαφος ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών μετά τη συμπλήρωση του 59ου έτους της ηλικίας του.

32 Η άποψη αυτή δεν μπορεί να γίνει δεκτή.

33 Συναφώς, επιβάλλεται κατ' αρχάς η διαπίστωση ότι, σε υπόθεση όπως η εκκρεμούσα ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, η άρνηση χορηγήσεως των παροχών κοινωνικής ασφαλίσεως αιτιολογείται από το γεγονός ότι ο ενδιαφερόμενος δεν έχει την ιθαγένεια του οικείου κράτους μέλους ούτε μπορεί να εξομοιωθεί, βάσει της εθνικής νομοθεσίας, με υπήκοο του κράτους αυτού.

34 Επιβάλλεται, εν συνεχεία, η υπόμνηση ότι πρόσωπο όπως η αιτούσα της κύριας δίκης πληροί όλες τις προϋποθέσεις που θέτει η νομοθεσία του οικείου κράτους μέλους για να απολαύει των επίμαχων παροχών, πλην της προϋποθέσεως περί ιθαγενείας του εν λόγω κράτους μέλους.

35 Η αρχή που περιλαμβάνεται στο άρθρο 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας, περί απουσίας κάθε διακρίσεως βασιζομένης στην ιθαγένεια στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως των Μαροκινών διακινουμένων εργαζομένων και των συγκατοικούντων μελών της οικογενείας τους, σε σχέση με τους υπηκόους των κρατών μελών όπου οι εργαζόμενοι αυτοί απασχολούνται, σημαίνει ότι τα πρόσωπα στα οποία αναφέρεται η διάταξη αυτή πρέπει να αντιμετωπίζονται ως να ήσαν υπήκοοι των οικείων κρατών μελών.

36 Κατά συνέπεια, η αρχή αυτή συνεπάγεται ότι, για τη χορήγηση παροχών κοινωνικής ασφαλίσεως, οι αρμόδιες αρχές του οικείου κράτους μέλους εξομοιώνουν τα πρόσωπα τα οποία εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας προς τους υπηκόους του κράτους αυτού, οπότε η επίμαχη εθνική νομοθεσία δεν μπορεί να επιβάλλει στα πρόσωπα αυτά πρόσθετες ή αυστηρότερες προϋποθέσεις σε σχέση με εκείνες που ισχύουν για τους υπηκόους του κράτους μέλους.

37 Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να θεωρηθεί ως ασυμβίβαστη προς την αρχή αυτή η εφαρμογή στα πρόσωπα στα οποία αναφέρεται η εν λόγω διάταξη όχι μόνον της προϋποθέσεως της ιθαγενείας του οικείου κράτους μέλους, καθόσον οι υπήκοοι του κράτους αυτού κατ' ανάγκη πληρούν αυτήν την προϋπόθεση, αλλά και προϋποθέσεων όπως η επιβολή ορισμένης διάρκειας κατοικίας στο έδαφος του κράτους μέλους, όταν η διάρκεια αυτή είναι μεγαλύτερη της απαιτούμενης από τους ημεδαπούς, ή όπως η επιβολή της ασκήσεως επαγγελματικής δραστηριότητας εντός του οικείου κράτους μέλους, προϋπόθεση η οποία δεν απαιτείται από τους ημεδαπούς.

38 Το γεγονός, το οποίο υπογράμμισαν το SVB και η Ολλανδική Κυβέρνηση, ότι η Hallouzi-Choho μπορούσε να εξομοιωθεί με Ολλανδούς υπηκόους βάσει του βασιλικού διατάγματος της 15ης Νοεμβρίου 1985 και να λαμβάνει έτσι τις μεταβατικές παροχές που προβλέπει ο AOW από τον Φεβρουάριο του 1996, εφόσον εξακολουθεί να κατοικεί στις Κάτω Χώρες, δεν ασκεί επιρροή για τον ίδιο λόγο.

39 Πράγματι, η εν λόγω εθνική κανονιστική ρύθμιση προβλέπει πρόσθετη προϋπόθεση περί κατοικίας, η οποία δεν απαιτείται από τους υπηκόους του οικείου κράτους μέλους και, ως εκ τούτου, είναι ασυμβίβαστη προς την αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων λόγω ιθαγενείας που περιέχει η συμφωνία.

40 Ενόψει όλων των ανωτέρων σκέψεων, στο ερώτημα που υπέβαλε το Centrale Raad van Beroep πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας έχει την έννοια ότι δεν επιτρέπει σε κράτος μέλος να αρνείται στη σύζυγο Μαροκινού εργαζομένου πληρούσα τις σχετικές προϋποθέσεις κατοικίας * λόγω του ότι η ενδιαφερόμενη είναι μαροκινής ιθαγενείας * τη χορήγηση παροχών οι οποίες, όπως οι μεταβατικές παροχές που θεσπίζει ο AOW, προβλέπονται από τη νομοθεσία του κράτους αυτού υπέρ των ημεδαπών οι οποίοι πληρούν αυτές τις προϋποθέσεις κατοικίας εντός του κράτους αυτού.

Επί του διαχρονικού αποτελέσματος της παρούσας αποφάσεως

41 Κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, η Γαλλική Κυβέρνηση ζήτησε από το Δικαστήριο να περιορίσει τα διαχρονικά αποτελέσματα της παρούσας αποφάσεως, στην περίπτωση κατά την οποία θα έκρινε ότι η αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων του άρθρου 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι τα συγκατοικούντα μέλη της οικογενείας Μαροκινού εργαζομένου μπορούν να λαμβάνουν παροχές όπως οι μεταβατικές παροχές που προβλέπει ο AOW. Δικαιολόγησε το αίτημα αυτό από τις σοβαρές οικονομικές συνέπειες που θα συνεπαγόταν μια τέτοια απόφαση για τα συστήματα κοινωνικής ασφαλίσεως των κρατών μελών.

42 Συναφώς, παρατηρείται ότι το Δικαστήριο δεν μπορεί να περιορίσει τα διαχρονικά αποτελέσματα μιας προδικαστικής αποφάσεως περί ερμηνείας παρά μόνον αν αυτό δικαιολογείται από επιτακτικούς λόγους ασφαλείας δικαίου.

43 Εν προκειμένω, όμως, η προϋπόθεση αυτή δεν πληρούται.

44 Πράγματι, έστω και αν αποδειχθεί το υποστατό των προβαλλομένων από τη Γαλλική Κυβέρνηση οικονομικών συνεπειών, η ερμηνεία του άρθρου 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας δεν μπορούσε ευλόγως να δημιουργήσει καμιά αμφιβολία, αν ληφθεί υπόψη η από της εκδόσεως της προαναφερθείσας αποφάσεως Kziber πάγια νομολογία.

45 Υπό τις συνθήκες αυτές, δεν συντρέχει λόγος περιορισμού των διαχρονικών αποτελεσμάτων της παρούσας αποφάσεως.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

46 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Ολλανδική και η Γαλλική Κυβέρνηση, καθώς και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),

κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με διάταξη της 9ης Δεκεμβρίου 1994 το Centrale Raad van Beroep, αποφαίνεται:

Το άρθρο 41, παράγραφος 1, της συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και του Βασιλείου του Μαρόκου, η οποία υπογράφηκε στο Ραμπάτ στις 27 Απριλίου 1976 και εγκρίθηκε από την Κοινότητα με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2211/78 του Συμβουλίου, της 26ης Σεπτεμβρίου 1978, έχει την έννοια ότι δεν επιτρέπει σε κράτος μέλος να αρνείται στη σύζυγο Μαροκινού εργαζομένου πληρούσα τις σχετικές προϋποθέσεις κατοικίας * λόγω του ότι η ενδιαφερόμενη είναι μαροκινής ιθαγενείας * τη χορήγηση παροχών οι οποίες, όπως οι μεταβατικές παροχές που θεσπίζει ο AOW, προβλέπονται από τη νομοθεσία του κράτους αυτού υπέρ των ημεδαπών οι οποίοι πληρούν αυτές τις προϋποθέσεις κατοικίας εντός του κράτους αυτού.