Προσωρινό κείμενο

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

ΑΝΤΗΟΝΥ MICHAEL COLLINS

της 15ης Δεκεμβρίου 2022( )

Συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-181/21 και C-269/21

G.

κατά

M.S.,

παρισταμένων των:

Rzecznik Praw Obywatelskich,

Prokuratura Okręgowa w Katowicach

[αίτηση του Sąd Okręgowy w Katowicach

(περιφερειακού δικαστηρίου Κατοβίτσε, Πολωνία)

για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

και

BC,

DC

κατά

X,

παρισταμένων των:

Rzecznik Praw Obywatelskich,

Prokuratura Okręgowa w Krakowie

[αίτηση του Sąd Okręgowy w Krakowie

(περιφερειακού δικαστηρίου Κρακοβίας, Πολωνία)

για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

«Προδικαστική παραπομπή – Κράτος δικαίου – Άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ – Άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης – Διορισμός δικαστών στα τακτικά δικαστήρια – Ρόλος των οργάνων αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος – Έλλειψη ανεξαρτησίας του Krajowa Rada Sądownictwa (Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου, Πολωνία) – Αρμοδιότητα του Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych [τμήματος εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου), Πολωνία] – Κατά πόσον το εν λόγω τμήμα πληροί τα κριτήρια περί ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως»





Περιεχόμενα





I. Εισαγωγή

II. Το νομικό πλαίσιο – Το πολωνικό δίκαιο

Α. Το Σύνταγμα

Β. Ο νόμος περί του KRS

Γ. Ο τροποποιηθείς νόμος περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου

Δ. Ο νόμος περί οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων

Ε. Ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας

III. Τα πραγματικά περιστατικά των κύριων δικών και τα προδικαστικά ερωτήματα

Α. Η υπόθεση C-181/21

Β. Η υπόθεση C-269/21

IV. Η διαδικασία ενώπιον του δικαστηρίου

V. Επί του παραδεκτού

A .Οι υποβληθείσες παρατηρήσεις

Β. Ανάλυση

VI. Επί της ουσίας

Α. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

Β. Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος

1. Το δεύτερο στοιχείο

2. Το πρώτο στοιχείο

3. Το τρίτο στοιχείο

VII. Πρόταση





I. Εισαγωγή

1. Με τις υπό κρίση αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως ζητείται από το Δικαστήριο να αποφανθεί σχετικά με τη συμβατότητα ορισμένων πτυχών της πρόσφατης μεταρρύθμισης του πολωνικού δικαστικού συστήματος με το δίκαιο της Ένωσης, στο νέο πλαίσιο των διαδικασιών διορισμού δικαστών στα τακτικά δικαστήρια της Πολωνίας. Συγκεκριμένα, ζητείται να διευκρινισθεί αν δικαστικός σχηματισμός πληροί την απαίτηση της προηγούμενης νόμιμης σύστασης, σύμφωνα με το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης), σε περίπτωση που ορισμένα από τα μέλη του έχει διορισθεί στο πλαίσιο διαδικασίας στην οποία δεν συμμετείχαν όργανα αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος, δυνάμει πορίσματος του Krajowa Rada Sądownictwa (Εθνικού Δικαστικού Συμβουλίου, Πολωνία, στο εξής: KRS), στη σύνθεση που είχε μετά το 2018 ( ), και εφόσον οι μη επιτυχόντες υποψήφιοι δεν είχαν πλέον δικαίωμα προσφυγής σε δικαστήριο που πληροί την απαίτηση της προηγούμενης νόμιμης σύστασης. Τα αιτούντα δικαστήρια ζητούν να διευκρινισθεί αν αντιβαίνει στο δίκαιο της Ένωσης η ανάθεση αποκλειστικής αρμοδιότητας στο Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (τμήμα εκτάκτου ελέγχου και δημοσίων υποθέσεων) του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Πολωνία) (στο εξής: τμήμα εκτάκτου ελέγχου) για τον έλεγχο της νομιμότητας των διορισμών δικαστών στα τακτικά δικαστήρια, δεδομένου ότι το τμήμα αυτό αποτελείται αποκλειστικά από δικαστές που διορίζονται κατόπιν διαδικασίας παρόμοιας με τη διαδικασία που εφαρμόζεται για τον διορισμό δικαστών στα τακτικά δικαστήρια. Κατά τα αιτούντα δικαστήρια, το τμήμα εκτάκτου ελέγχου δεν μπορεί, σε καμία περίπτωση, να εξετάζει αιτιάσεις σχετικά με τη νομιμότητα του διορισμού δικαστή ή τη νομιμοποίηση του εν λόγω δικαστή για την άσκηση δικαιοδοτικών καθηκόντων. Δεδομένου ότι το πολωνικό δίκαιο δεν προβλέπει μέσα έννομης προστασίας κατά του παράτυπου διορισμού δικαστών, τα αιτούντα δικαστήρια ζητούν, επίσης, να διευκρινισθεί αν πρέπει, προκειμένου να διασφαλισθεί η αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης, να εφαρμόσουν τα ίδια αυτεπαγγέλτως, κατ’ αναλογίαν, τους εθνικούς κανόνες περί αυτόματης εξαίρεσης των δικαστών (iudex inhabilis), αποκλείοντας, ως εκ τούτου, από την εκδίκαση υποθέσεων τους δικαστές που έχουν διορισθεί στα τακτικά δικαστήρια στο πλαίσιο παράνομης διαδικασίας.

II. Το νομικό πλαίσιο – Το πολωνικό δίκαιο

Α. Το Σύνταγμα

2. Το άρθρο 179 του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Πολωνίας προβλέπει ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διορίζει τους δικαστές, κατόπιν πρότασης του KRS, για θητεία αορίστου χρόνου. Κατά το άρθρο 180, παράγραφος 1, του Συντάγματος, οι δικαστές απολαύουν ισοβιότητας. Κατά το άρθρο 186, παράγραφος 1, του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Πολωνίας, το KRS είναι ο θεματοφύλακας της ανεξαρτησίας των δικαστηρίων και των δικαστών.

Β. Ο νόμος περί του KRS

3. Το άρθρο 44, παράγραφος 1, του νόμου περί του KRS προβλέπει ότι «μετέχων στη [διαδικασία διορισμού στα τακτικά δικαστήρια] δύναται να ασκήσει προσφυγή ενώπιον του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)] λόγω του παράνομου χαρακτήρα του πορίσματος του [KRS], εκτός αν διαφορετικές διατάξεις ορίζουν άλλως […]».

Γ. Ο τροποποιηθείς νόμος περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου

4. Με τον ustawa o Sądzie Najwyższym (νόμο περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου), της 8ης Δεκεμβρίου 2017 ( ), συνεστήθησαν το «Izba Dyscyplinarna» (πειθαρχικό τμήμα, Πολωνία) και το τμήμα εκτάκτου ελέγχου ως τμήματα του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου). Καθ’ ο μέρος ενδιαφέρει εν προκειμένω, ο ustawa o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (νόμος περί τροποποίησης του νόμου περί οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων, του νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου και ορισμένων άλλων νόμων, στο εξής: τροποποιητικός νόμος) ( ) πρόσθεσε στο άρθρο 26 του νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου, με ισχύ από τις 14 Φεβρουαρίου 2020, τις παραγράφους 2 και 3.

5. Το άρθρο 26, παράγραφοι 1 έως 3, του τροποποιημένου νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου προβλέπει τα εξής:

«1. Το [τμήμα εκτάκτου ελέγχου] είναι αρμόδιο για την εξέταση των έκτακτων ένδικων βοηθημάτων, των εκλογικών διαφορών και των αμφισβητήσεων του κύρους εθνικού δημοψηφίσματος ή συνταγματικού δημοψηφίσματος, για τη διαπίστωση του κύρους εκλογών και δημοψηφισμάτων, καθώς και για την εκδίκαση λοιπών διαφορών του δημοσίου δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών που αφορούν την προστασία του ανταγωνισμού, τη ρύθμιση των τομέων της ενέργειας, των τηλεπικοινωνιών και των σιδηροδρομικών συγκοινωνιών, καθώς και για την εξέταση των προσφυγών κατά αποφάσεων του [Przewodniczy Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (προέδρου του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης, Πολωνία)] ή των προσφυγών που βάλλουν κατά της υπερβολικής διάρκειας της ενώπιον των τακτικών δικαστηρίων, των στρατοδικείων και του [Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου)] δίκης.

2. Το [τμήμα εκτάκτου ελέγχου] είναι αρμόδιο να αποφαίνεται επί αιτήσεων ή δηλώσεων σχετικά με την εξαίρεση δικαστή ή τον ορισμό του δικαστηρίου ενώπιον του οποίου πρέπει να διεξαχθεί διαδικασία, περιλαμβανομένων των αιτιάσεων περί έλλειψης ανεξαρτησίας του δικαστηρίου ή του δικαστή. Το δικαστήριο που επιλαμβάνεται της υπόθεσης υποβάλλει αμέσως αίτηση στον πρόεδρο του [τμήματος εκτάκτου ελέγχου], προκειμένου αυτή να εξετασθεί σύμφωνα με τους κανόνες που καθορίζονται από χωριστές διατάξεις. Η υποβολή αίτησης στον πρόεδρο του [τμήματος εκτάκτου ελέγχου] δεν αναστέλλει την εκκρεμή δίκη.

3. Η διαλαμβανόμενη στην παράγραφο 2 αίτηση δεν εξετάζεται εάν αφορά τη διαπίστωση ή την εκτίμηση της νομιμότητας του διορισμού δικαστή ή της νομιμοποίησής του για την άσκηση δικαιοδοτικών καθηκόντων.»

Δ. Ο νόμος περί οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων

6. Ο τροποποιητικός νόμος κατήργησε την παράγραφο 2 του άρθρου 58 του ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych (νόμου περί οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων), της 27ης Ιουλίου 2001 ( ). Επιπλέον, τροποποίησε την παράγραφο 1 του άρθρου 58 ως εξής:

«1. Σε περίπτωση υποβολής περισσότερων από μία υποψηφιοτήτων για μια κενή θέση δικαστή, όλες οι υποψηφιότητες εξετάζονται στην ίδια συνεδρίαση της συνέλευσης των δικαστών.

[…]»

7. Πριν από την έναρξη ισχύος του τροποποιητικού νόμου, στις 14 Φεβρουαρίου 2020, το άρθρο 58 του νόμου περί οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων προέβλεπε τα εξής:

«1. Σε περίπτωση υποβολής περισσότερων από μία υποψηφιοτήτων για μια κενή θέση δικαστή, όλες οι υποψηφιότητες εξετάζονται στην ίδια συνεδρίαση της συνέλευσης των δικαστών.

2. Η γενική συνέλευση των εφετών ή η γενική συνέλευση των [sądy okręgowe (περιφερειακών δικαστών)] αποφαίνεται επί των υποψηφιοτήτων με ψηφοφορία και διαβιβάζει όλες τις υποβληθείσες υποψηφιότητες, αναφέροντας τον αριθμό των ψήφων που έλαβαν, στον πρόεδρο του [sąd apelacyjny (εφετείου)] ή του [sąd okręgowy (περιφερειακού δικαστηρίου)], ανάλογα με την περίπτωση.

[…]

4. Ο πρόεδρος του αρμόδιου δικαστηρίου υποβάλλει στο [KRS], μέσω του ηλεκτρονικού συστήματος, τις υποψηφιότητες που αξιολογήθηκαν κατά τον τρόπο που προβλέπεται στην παράγραφο 2, μαζί με την αξιολόγηση των προσόντων από τη συνέλευση του αρμόδιου δικαστηρίου και τη γνωμοδότησή της, τις πληροφορίες που έχουν παρασχεθεί από τον αρχηγό της αστυνομίας της εν λόγω επαρχίας ή από τον αρχηγό της μητροπολιτικής αστυνομίας της Βαρσοβίας, όπως προβλέπεται στην παράγραφο 3, καθώς και άλλα έγγραφα σχετικά με την επίμαχη διαδικασία διορισμού για την άσκηση δικαστικών καθηκόντων, τα οποία έχουν εισαχθεί στο ηλεκτρονικό σύστημα.

[…]»

Ε. Ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας

8. Το άρθρο 48 του ustawa – Kodeks postępowania cywilnego (νόμου περί του κώδικα πολιτικής δικονομίας), της 17ης Νοεμβρίου 1964 (στο εξής: ΚΠΔ) ( ), έχει ως εξής:

«1. Δικαστής εξαιρείται αυτοδικαίως:

1) από υποθέσεις στις οποίες είναι διάδικος ή στις οποίες έχει τέτοια έννομη σχέση με έναν από τους διαδίκους, ώστε η έκβαση της υπόθεσης να επηρεάζει τα δικαιώματα ή τις υποχρεώσεις του,

[…]

5) από υποθέσεις στις οποίες συμμετείχε, σε κατώτερο δικαστήριο, στην έκδοση της προσβαλλόμενης με ένδικο μέσο απόφασης, καθώς και από υποθέσεις που αφορούν το κύρος νομικής πράξης η οποία εκδόθηκε με τη συμμετοχή του ή η οποία ελέγχθηκε από τον ίδιο, καθώς και από υποθέσεις στις οποίες άσκησε καθήκοντα εισαγγελέα.

[...]»

9. Το άρθρο 367, παράγραφος 3, του ΚΠΔ ορίζει ότι «τα δευτεροβάθμια δικαστήρια εξετάζουν τις υποθέσεις σε τριμελή σύνθεση. Κεκλεισμένων των θυρών, τα δικαστήρια δικάζουν σε μονομελή σχηματισμό, εκτός από όταν εκδίδουν απόφαση». Κατά το άρθρο 379, παράγραφος 4, του ίδιου κώδικα, η διαδικασία είναι άκυρη «εάν η σύνθεση του επιληφθέντος της υπόθεσης δικαστηρίου αντιβαίνει στις διατάξεις του νόμου ή εάν εκ του νόμου εξαιρετέος δικαστής μετείχε στην εκδίκαση της υπόθεσης».

10. Το άρθρο 401, παράγραφος 1, του ΚΠΔ προβλέπει ότι είναι δυνατόν να ζητηθεί επανάληψη της διαδικασίας λόγω ακυρότητας «εάν μετείχε στον δικαστικό σχηματισμό μη εξουσιοδοτημένο πρόσωπο ή εάν αποφάνθηκε επί της υπόθεσης εκ του νόμου εξαιρετέος δικαστής, ο δε διάδικος δεν είχε τη δυνατότητα να προβάλει την εξαίρεση πριν η απόφαση περιβληθεί την ισχύ του δεδικασμένου».

III. Τα πραγματικά περιστατικά των κύριων δικών και τα προδικαστικά ερωτήματα

Α. Η υπόθεση C-181/21

11. Η δίκη ενώπιον του Sąd Okręgowy w Katowicach (περιφερειακού δικαστηρίου Κατοβίτσε, Πολωνία) έχει ως αντικείμενο διαφορά μεταξύ καταναλωτή και εμπόρου σχετικά με σύμβαση δανείου η οποία διέπεται από την εθνική νομοθετική ρύθμιση με την οποία μεταφέρθηκε στην εσωτερική έννομη τάξη η οδηγία 93/13/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 1993, σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές ( ). Κατόπιν εκχώρησης των δικαιωμάτων του εμπόρου, ο εκδοχέας ενάγων άσκησε αγωγή κατά του καταναλωτή με την οποία ζητούσε να του καταβληθεί ποσό 16 000,40 πολωνικών ζλότι (PLN), πλέον τόκων και εξόδων. Το Sąd Rejonowy w Dąbrowie Górniczej (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Dąbrowa Górnicza, Πολωνία) εξέδωσε διάταξη με την οποία υποχρέωνε τον καταναλωτή να καταβάλει τα ζητηθέντα ποσά και απέρριψε το ένδικο μέσο που άσκησε ο καταναλωτής κατά της εν λόγω διάταξης. Στη συνέχεια, ο καταναλωτής άσκησε ένδικο μέσο ενώπιον του Sąd Okręgowy w Katowicach (περιφερειακού δικαστηρίου Κατοβίτσε) κατά της δεύτερης ως άνω διάταξης. Η εκδίκαση του εν λόγω ένδικου μέσου ανατέθηκε σε τριμελές τμήμα.

12. Στις 18 Μαρτίου 2021, το Sąd Okręgowy w Katowicach (περιφερειακό δικαστήριο Κατοβίτσε), το οποίο συνεδρίασε κεκλεισμένων των θυρών σε μονομελή σύνθεση, αποτελούμενη από εισηγητή δικαστή, εξέφρασε αμφιβολίες ως προς την ικανότητα του εν λόγω τριμελούς δικαστηρίου να αποφανθεί επί της υπόθεσης, λόγω της συμμετοχής της δικαστή A.Z. στον εν λόγω δικαστικό σχηματισμό. Ασκώντας την αρμοδιότητά του δυνάμει του άρθρου 367, παράγραφος 3, του ΚΠΔ, το Sąd Okręgowy w Katowicach (περιφερειακό δικαστήριο Κατοβίτσε), δικάζον σε μονομελή σύνθεση, αποφάσισε να υποβάλει αίτηση προδικαστικής αποφάσεως.

13. Από το 1996 η δικαστής A.Z. ήταν δικαστής σε κατώτερο δικαστήριο, πριν υποβάλει υποψηφιότητα για θέση δικαστή στο Sąd Okręgowy w Katowicach (περιφερειακό δικαστήριο Κατοβίτσε). Το Kolegium Sądu Apelacyjnego (συμβούλιο διοίκησης του εφετείου) γνωμοδότησε σχετικά με την υποψηφιότητα της δικαστή A.Z. για τη θέση αυτή. Η συνέλευση των εκπροσώπων των δικαστών του Sąd Apelacyjny w Katowicach (εφετείου Κατοβίτσε, Πολωνία) απέφυγε να γνωμοδοτήσει σχετικά με την υποψηφιότητα της δικαστή A.Z., επικαλούμενη ανησυχίες όσον αφορά το καθεστώς του KRS και τον τρόπο που αυτό λειτουργεί ενόσω δεν έχει εκδοθεί απόφαση του Δικαστηρίου σχετικά με το καθεστώς του.

14. Το αιτούν δικαστήριο εκθέτει ότι, κατά τον χρόνο διεξαγωγής του διαγωνισμού για τον διορισμό δικαστών στο Sąd Okręgowy w Katowicach (περιφερειακό δικαστήριο Κατοβίτσε), στον οποίο συμμετείχε η δικαστής A.Z., η πολωνική νομοθεσία ήταν σύμφωνη με ισχύουσα συνταγματική απαίτηση συμμετοχής οργάνων αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος στη διαδικασία διορισμού. Η αρμόδια συνέλευση των εκπροσώπων των δικαστών δεν συμμετείχε στη διαδικασία διορισμού της δικαστή A.Z. Από τα πορίσματα που εξέδωσε η συνέλευση των εκπροσώπων των δικαστών προκύπτει ότι απέφυγε να γνωμοδοτήσει σχετικά με τις υποψηφιότητες μέχρι να διαλευκανθεί το καθεστώς του KRS από τα αρμόδια όργανα, συμπεριλαμβανομένου του Δικαστηρίου. Παρά την έκδοση των εν λόγω πορισμάτων, ο πρόεδρος του Sąd Apelacyjny w Katowicach (εφετείου Κατοβίτσε), ο οποίος προήδρευε της συνέλευσης των εκπροσώπων των δικαστών και ο οποίος είχε διορισθεί από τον νυν Υπουργό Δικαιοσύνης, κίνησε τη διαδικασία ενώπιον του KRS για τον διορισμό της δικαστή A.Z. ( ). Δυνάμει πορίσματος που εξέδωσε το KRS, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διόρισε, εν συνεχεία, τη δικαστή A.Z. στο Sąd Okręgowy w Katowicach (περιφερειακό δικαστήριο Κατοβίτσε).

15. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, βάσει του πολωνικού δικαίου, τα τακτικά δικαστήρια δικάζουν σε μονομελή δικαστικό σχηματισμό, εκτός από όταν εκδίδουν απόφαση. Εκτιμά ότι τα προδικαστικά ερωτήματα είναι παραδεκτά, παρά το γεγονός ότι ο τριμελής σχηματισμός του δικαστηρίου αυτού μπορεί να μην αποτελεί δικαστήριο κατά την έννοια του δικαίου της Ένωσης. Συγκεκριμένα, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, δικάζοντας κεκλεισμένων των θυρών σε μονομελή σύνθεση, εντάσσεται στην πολωνική έννομη τάξη σε «τομείς που διέπονται από το δίκαιο της Ένωσης» κατά την έννοια του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ.

Β. Η υπόθεση C-269/21

16. Στηριζόμενοι στην απόφαση Dziubak ( ), οι ενάγοντες ζήτησαν από το Sąd Okręgowy w Krakowie (περιφερειακό δικαστήριο Κρακοβίας) να εκδώσει κατά της εναγομένης διάταξη που να την υποχρεώνει να καταβάλει το ποσό των 104 537,48 PLN και το ποσό των 74 582,19 ελβετικών φράγκων (CHF), πλέον τόκων και εξόδων, καθώς και να ακυρώσει σύμβαση στεγαστικού δανείου. Η αξίωση αυτή αφορούσε σύμβαση δανείου, την οποία είχαν συνάψει οι ενάγοντες καταναλωτές με τράπεζα. Η σύμβαση δανείου διέπεται από την εθνική νομοθετική ρύθμιση με την οποία μεταφέρθηκε στο εσωτερικό δίκαιο η οδηγία 93/13. Οι ενάγοντες ζήτησαν, επίσης, τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων, μεταξύ άλλων, για την αναστολή των μηνιαίων καταβολών των ποσών που προβλέπονται στη σύμβαση δανείου. Κατά το αιτούν δικαστήριο, η αναστολή εκτέλεσης της σύμβασης δανείου, η οποία διέπεται από χωριστή διαδικασία, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της κύριας δίκης, δεδομένου ότι η τυχόν διαταγή αναστολής πληρωμών επηρεάζει την έκταση των αγωγικών αιτημάτων.

17. Στις 9 Οκτωβρίου 2020, το Sąd Okręgowy w Krakowie (περιφερειακό δικαστήριο Κρακοβίας), δικάζοντας σε μονομελή σύνθεση, έκανε δεκτή την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων. Την 1η Δεκεμβρίου 2020, η εναγόμενη τράπεζα άσκησε ένδικο μέσο κατά της διάταξης αυτής ενώπιον του ίδιου δικαστηρίου, το οποίο εκδίκασε το εν λόγω ένδικο μέσο σε τριμελή σύνθεση. Ο τριμελής αυτός σχηματισμός του Sąd Okręgowy w Krakowie (περιφερειακού δικαστηρίου Κρακοβίας), στον οποίο συμμετείχε η δικαστής A.T., εκτελώντας χρέη εισηγητή και προέδρου, έκανε δεκτό το ένδικο μέσο της εναγομένης και απέρριψε την αίτηση ασφαλιστικών μέτρων. Η τελευταία αυτή απόφαση, η οποία είναι αμετάκλητη, αναπέμφθηκε στο Sąd Okręgowy w Krakowie (περιφερειακό δικαστήριο Κρακοβίας). Το Sąd Okręgowy w Krakowie (περιφερειακό δικαστήριο Κρακοβίας), δικάζον σε μονομελή δικαστικό σχηματισμό, εκτιμά ότι ο τριμελής δικαστικός σχηματισμός του ίδιου δικαστηρίου, στον οποίο συμμετείχε η δικαστής A.T., ενδέχεται να αντιβαίνει στο εθνικό δίκαιο και στο δίκαιο της Ένωσης, με αποτέλεσμα η απόφαση απόρριψης της αίτησης ασφαλιστικών μέτρων να είναι ενδεχομένως άκυρη.

18. Tο αιτούν δικαστήριο εκθέτει ότι η δικαστής A.T. ήταν από το 2009 δικαστής στο Sąd Rejonowy dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie (πρωτοβάθμιο δικαστήριο Κρακοβίας – Krowodrza, Κρακοβία, Πολωνία), πριν ζητήσει να διορισθεί δικαστής στο Sąd Okręgowy w Krakowie (περιφερειακό δικαστήριο Κρακοβίας) ( ), όπου ήταν η μόνη υποψήφια για τη θέση αυτή. Την 1η Ιουνίου 2020, το Kolegium Sądu Okręgowego w Krakowie (συμβούλιο διοίκησης του περιφερειακού δικαστηρίου Κρακοβίας, Πολωνία) γνωμοδότησε θετικά υπέρ της εν λόγω υποψηφιότητας ( ). Η πλειονότητα των μελών του Kolegium Sądu Okręgowego w Krakowie (συμβουλίου διοίκησης του περιφερειακού δικαστηρίου Κρακοβίας) είναι πρόεδροι sądy rejonowe (πρωτοβάθμιων δικαστηρίων) και sądy okręgowe (περιφερειακών δικαστηρίων), οι οποίοι διορίζονται από τον Υπουργό Δικαιοσύνης. Η Zgromadzenie Sędziów Sądu Okręgowego (συνέλευση δικαστών του περιφερειακού δικαστηρίου, Πολωνία) δεν εξέτασε την υποψηφιότητα της δικαστή A.T., καθώς η γνωμοδότησή της δεν ήταν πλέον απαραίτητη μετά την τροποποίηση του άρθρου 58 του νόμου περί οργάνωσης των τακτικών δικαστηρίων με τον τροποποιητικό νόμο. Στις 4 Φεβρουαρίου 2021, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διόρισε τη δικαστή A.T. στο Sąd Okręgowy w Krakowie (περιφερειακό δικαστήριο Κρακοβίας) δυνάμει σχετικού πορίσματος του KRS της 7ης Ιουλίου 2020.

19. Τα αιτούντα δικαστήρια επισημαίνουν ότι τα ζητήματα που τίθενται στις υποθέσεις C-181/21 και C-269/21 αφορούν τις διαδικασίες που ισχύουν για τον διορισμό δικαστών στα τακτικά δικαστήρια της Πολωνίας. Μέχρι σήμερα έχουν υποβληθεί στο Δικαστήριο προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με τη νομιμότητα των διαδικασιών διορισμού δικαστών στο Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο). Ως εκ τούτου, τα αιτούντα δικαστήρια ανέστειλαν τις αντίστοιχες διαδικασίες ενώπιόν τους και υπέβαλαν στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

«1. Έχουν το άρθρο 2 και το άρθρο 19, παράγραφος 1, [ΣΕΕ], καθώς και το άρθρο 6, παράγραφοι 1 έως 3, ΣΕΕ, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του [Χάρτη], την έννοια ότι:

α) δικαστήριο στη σύνθεση του οποίου μετέχει πρόσωπο διορισθέν σε θέση δικαστή κατόπιν διαδικασίας στην οποία δεν συμμετείχε όργανο αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος, στελεχωμένο ως επί το πλείστον κατά τρόπο ανεξάρτητο από την εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία, δεν αποτελεί δικαστήριο που έχει συσταθεί νομίμως κατά την έννοια του δικαίου της Ένωσης, σε περίπτωση κατά την οποία, υπό το πρίσμα των συνταγματικών παραδόσεων του οικείου κράτους μέλους, η συμμετοχή οργάνου αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος το οποίο πληροί τις προϋποθέσεις αυτές στη διαδικασία διορισμού είναι αναγκαία λαμβανομένου υπόψη του θεσμικού και διαρθρωτικού πλαισίου, δεδομένου ότι:

– δεν τηρήθηκε σκοπίμως η απαίτηση περί γνωμοδοτήσεως των συνελεύσεων των δικαστών όσον αφορά την υποψηφιότητα για θέση δικαστή, κατά παράβαση της εθνικής νομοθεσίας και αντιθέτως προς τη θέση του εν λόγω οργάνου αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος ( )·

– η απαιτούμενη γνωμοδότηση όσον αφορά την υποψηφιότητα για θέση δικαστή εκδόθηκε από το συμβούλιο διοίκησης του οικείου δικαστηρίου, όργανο το οποίο είχε συγκροτηθεί κατά τέτοιο τρόπο, ώστε η πλειοψηφία των μετεχόντων σε αυτό να έχουν διορισθεί από τον εκπρόσωπο της εκτελεστικής εξουσίας – Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny (Υπουργό Δικαιοσύνης – γενικό εισαγγελέα, Πολωνία) ( )·

– το [KRS], υπό την παρούσα σύνθεσή του, που επελέγη κατά τρόπο αντιβαίνοντα στις συνταγματικές και νομοθετικές διατάξεις του πολωνικού δικαίου, δεν αποτελεί ανεξάρτητη αρχή και δεν μετέχουν σε αυτό εκπρόσωποι του δικαστικού σώματος διορισθέντες κατά τρόπο ανεξάρτητο από την εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία, με συνέπεια να μην έχει διατυπώσει νομίμως την πρόταση διορισμού σε θέση δικαστή, όπως προβλέπεται από το εθνικό δίκαιο·

– οι συμμετέχοντες στον διαγωνισμό για την πλήρωση θέσεων δικαστών δεν είχαν δικαίωμα άσκησης προσφυγής σε δικαστήριο, κατά την έννοια του άρθρου 2 και του άρθρου 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ, καθώς και του άρθρου 6, παράγραφοι 1 έως 3, ΣΕΕ σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη.

β) δεν πληροί τις απαιτήσεις περί δικαστηρίου το οποίο έχει συσταθεί νομίμως δικαστήριο στη σύνθεση του οποίου μετέχει πρόσωπο διορισθέν σε θέση δικαστή κατόπιν διαδικασίας που εξαρτάται από την αυθαίρετη παρέμβαση της εκτελεστικής εξουσίας και δεν τηρεί την προϋπόθεση συμμετοχής των οργάνων αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος, τα οποία έχουν στελεχωθεί σε μεγάλο βαθμό κατά τρόπο ανεξάρτητο από την εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία ή άλλης αρχής διασφαλίζουσας την αντικειμενική αξιολόγηση του υποψηφίου, καθόσον η συμμετοχή οργάνων αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος ή άλλης αρχής ανεξάρτητης από την εκτελεστική και τη νομοθετική εξουσία και διασφαλίζουσας την αντικειμενική αξιολόγηση του υποψηφίου κατά τη διαδικασία διορισμού δικαστή είναι αναγκαία, στο πλαίσιο της νομικής παράδοσης της Ένωσης, όπως αποτυπώνεται στις προμνημονευθείσες διατάξεις της ΣΕΕ και του Χάρτη και αποτελεί το θεμέλιο μιας ένωσης δικαίου όπως είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση, προκειμένου να γίνει δεκτό ότι το εθνικό δικαστήριο εγγυάται το απαιτούμενο επίπεδο αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας σε υποθέσεις που διέπονται από το δίκαιο της Ένωσης και ότι, συνεπώς, τηρούνται η αρχή της διάκρισης των εξουσιών και της μεταξύ τους ισότητας και η αρχή του κράτους δικαίου;

2. Έχουν το άρθρο 2 και το άρθρο 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ, ερμηνευόμενα σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, την έννοια ότι, σε περίπτωση κατά την οποία στη σύνθεση του δικαστηρίου μετέχει πρόσωπο διορισθέν υπό τις συνθήκες που εκτέθηκαν στο πρώτο ερώτημα:

α) αντιτίθενται στην εφαρμογή διατάξεων του εθνικού δικαίου οι οποίες αναθέτουν τον έλεγχο της νομιμότητας του διορισμού τέτοιου προσώπου σε θέση δικαστή στην αποκλειστική αρμοδιότητα τμήματος του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου, Πολωνία), το οποίο αποτελείται αποκλειστικά από πρόσωπα που διορίσθηκαν σε θέση δικαστή υπό τις συνθήκες που εκτέθηκαν στο πρώτο ερώτημα, και οι οποίες επιβάλλουν ταυτόχρονα την άνευ εξετάσεως απόρριψη των αιτιάσεων σχετικά με τον διορισμό των δικαστών λαμβανομένου υπόψη του θεσμικού πλαισίου και της εν γένει οικονομίας του συστήματος·

β) επιβάλλουν, προκειμένου να διασφαλισθεί η πρακτική αποτελεσματικότητα του ευρωπαϊκού δικαίου, ερμηνεία του εθνικού δικαίου κατά τρόπο που να παρέχει στο δικαστήριο τη δυνατότητα να εξαιρεί αυτεπαγγέλτως τέτοιο πρόσωπο από την εξέταση υπόθεσης, δυνάμει της κατ’ αναλογία εφαρμογής των διατάξεων περί εξαίρεσης δικαστή ο οποίος κωλύεται να ασκήσει τα δικαστικά του καθήκοντα (εκ του νόμου εξαίρεση δικαστή, iudex inhabilis);»

IV. Η διαδικασία ενώπιον του δικαστηρίου

20. Με απόφαση του Προέδρου του Δικαστηρίου της 5ης Μαΐου 2021, αποφασίστηκε η συνεκδίκαση των υποθέσεων C-181/21 και C-269/21 προς διευκόλυνση της προφορικής και της έγγραφης διαδικασίας και προς έκδοση κοινής απόφασης. Τα αιτούντα δικαστήρια ζήτησαν, επίσης, να εφαρμοσθεί σε αμφότερες τις υποθέσεις η ταχεία διαδικασία του άρθρου 105, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου. Με την ως άνω απόφαση της 5ης Μαΐου 2021, ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου απέρριψε τις εν λόγω αιτήσεις.

21. Ο Rzecznik Praw Obywatelskich (Συνήγορος του Πολίτη, Πολωνία, στο εξής: Συνήγορος του Πολίτη), η Πολωνική Κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσαν γραπτές παρατηρήσεις. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 29ης Ιουνίου 2022, οι προμνησθέντες μετέχοντες στη διαδικασία, η Prokuratura Okręgowa w Katowicach (περιφερειακή εισαγγελία Κατοβίτσε, Πολωνία) και η Prokuratura Okręgowa w Krakowie (περιφερειακή εισαγγελία Κρακοβίας, Πολωνία), εκπροσωπούμενες από τον Prokurator Generalny (γενικό εισαγγελέα), η Δανική και η Ολλανδική Κυβέρνηση ανέπτυξαν προφορικά τις απόψεις τους και απάντησαν σε ερωτήσεις του Δικαστηρίου.

V. Επί του παραδεκτού

A. Οι υποβληθείσες παρατηρήσεις

22. Η Πολωνική Κυβέρνηση προβάλλει οκτώ λόγους για τους οποίους υποστηρίζει ότι οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως είναι απαράδεκτες.

23. Πρώτον, η Πολωνική Κυβέρνηση θεωρεί ότι η εν εξελίξει μεταρρύθμιση του δικαστικού της συστήματος εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του εν λόγω κράτους μέλους. Υποστηρίζει ότι η απόφαση Επιτροπή κατά Πολωνίας (Πειθαρχικό καθεστώς των δικαστών) ( ) προσομοιάζει με νομοθετική πράξη. Η άποψη αυτή διατυπώνεται, σε ορισμένον βαθμό, στην απόφαση του Trybunał Konstytucyjny (Συνταγματικού Δικαστηρίου, Πολωνία) της 14ης Ιουλίου 2021, στην υπόθεση P 7/20, στην οποία κρίθηκε, μεταξύ άλλων, ότι το άρθρο 4, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 279 ΣΛΕΕ, δεν συνάδει με τα άρθρα 2 και 7, το άρθρο 8, παράγραφος 1, και το άρθρο 90, παράγραφος 1, του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Πολωνίας, σε συνδυασμό με το άρθρο 4, παράγραφος 1, του ίδιου Συντάγματος. Συγκεκριμένα, το Trybunał Konstytucyjny (Συνταγματικό Δικαστήριο) έκρινε ότι το Δικαστήριο, λαμβάνοντας προσωρινά μέτρα κατά της Δημοκρατίας της Πολωνίας τα οποία αφορούσαν την οργάνωση και την αρμοδιότητα των πολωνικών δικαστηρίων, καθώς και τις διαδικασίες που πρέπει να ακολουθούνται ενώπιον τους, απεφάνθη καθ’ υπέρβαση εξουσίας.

24. Δεύτερον, κατά την Πολωνική Κυβέρνηση, τα προδικαστικά ερωτήματα δεν είναι αναγκαία, κατά την έννοια του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι το δίκαιο της Ένωσης ούτε απαιτεί από τα όργανα αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος να γνωμοδοτούν σχετικά με τους υποψήφιους δικαστικούς λειτουργούς ούτε προβλέπει γενικό δικαίωμα προσφυγής κατά των αποφάσεων που λαμβάνονται στο πλαίσιο των διαδικασιών διορισμού δικαστικών λειτουργών.

25. Τρίτον, η Πολωνική Κυβέρνηση επισημαίνει ότι το άρθρο 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ και το άρθρο 47 του Χάρτη απαιτούν από τα κράτη μέλη να διασφαλίζουν την πρόσβαση των πολιτών σε ανεξάρτητο δικαστήριο. Το δικαίωμα των πολιτών σε πραγματική προσφυγή έχει μεν θεμελιώδη σημασία τόσο στο Σύνταγμα της Δημοκρατίας της Πολωνίας όσο και στο δίκαιο της Ένωσης, ωστόσο η οργάνωση της δικαιοσύνης εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα των κρατών μελών. Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο έχει ήδη εξετάσει κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση και εξαντλητικό όλα τα ζητήματα που τίθενται με τα υποβληθέντα ερωτήματα, οπότε τα αιτούντα δικαστήρια μπορούν να αντλήσουν από την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου τα αναγκαία στοιχεία για να μπορέσουν να εκδώσουν απόφαση ( ).

26. Τέταρτον, βάσει του άρθρου 365 του ΚΠΔ, η αίτηση ασφαλιστικών μέτρων στην υπόθεση C-269/21 έχει κριθεί αμετάκλητα με διάταξη που έχει δεσμευτικό χαρακτήρα για το αιτούν δικαστήριο. Το αιτούν δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο ούτε να «εξαιρέσει» δικαστή που εξέδωσε αμετάκλητη απόφαση ούτε να αμφισβητήσει τη διάταξη περί απόρριψης της αίτησης ασφαλιστικών μέτρων. Σε κάθε περίπτωση, διάδικος μπορεί να ασκήσει νέα αίτηση ασφαλιστικών μέτρων, στο πλαίσιο της οποίας μπορεί να ζητήσει την εξαίρεση δικαστή λόγω έλλειψης αμεροληψίας. Τα προδικαστικά ερωτήματα της υπόθεσης C-269/21 δεν επιλύουν πραγματική διαφορά και είναι, ως εκ τούτου, υποθετικά ( ).

27. Πέμπτον, μολονότι οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως είναι πολύ λεπτομερείς, περιορίζονται, κατά την παράθεση των λόγων που ώθησαν τα αιτούντα δικαστήρια να ζητήσουν την ερμηνεία διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, απλώς στο να ζητείται από το Δικαστήριο να εκτιμήσει αν ορισμένα δικαστήρια αποτελούν δικαστήρια που «έχουν προηγουμένως συσταθεί νομίμως». Κατά την άποψη της Πολωνικής Κυβέρνησης, τούτο δεν πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 94 του Κανονισμού Διαδικασίας. Οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως περιλαμβάνουν ερωτήματα γενικής φύσεως σχετικά με ορισμένες μεταρρυθμίσεις του πολωνικού δικαστικού συστήματος, παρά το γεγονός ότι οι μεταρρυθμίσεις αυτές δεν τροποποίησαν τα προσόντα που απαιτούνται από τους υποψηφίους για θέσεις δικαστών. Συγκεκριμένα, η ημερομηνία διορισμού των δικαστών στα τακτικά δικαστήρια δεν έχει σχέση με τις δεξιότητές τους, τους κανόνες που διέπουν την άσκηση των καθηκόντων τους ή τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις τους, συμπεριλαμβανομένης της ανεξαρτησίας τους. Η Πολωνική Κυβέρνηση υπογραμμίζει ότι οι διατάξεις περί παραπομπής δεν παρέχουν συγκεκριμένα παραδείγματα έλλειψης ανεξαρτησίας εκ μέρους δικαστή ή άσκησης πίεσης σε δικαστές διορισθέντες υπό το καθεστώς που προέκυψε μετά τη μεταρρύθμιση. Συνεπώς, τα προδικαστικά ερωτήματα έχουν υποθετικό χαρακτήρα.

28. Έκτον, οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως στις υποθέσεις C-181/21 και C-269/21 είναι «υπερβολικά γενικές». Το αντικείμενο των προδικαστικών ερωτημάτων και το αντικείμενο των ασκηθέντων ένδικων βοηθημάτων και μέσων στις υποθέσεις των κύριων δικών, οι οποίες αφορούν την εθνική νομοθεσία για την προστασία των καταναλωτών με την οποία μεταφέρθηκε στο εσωτερικό δίκαιο η οδηγία 93/13, δεν συνδέονται μεταξύ τους. Τα αιτούντα δικαστήρια επισημαίνουν, μάλιστα, επανειλημμένα, ότι το «υπό κρίση ζήτημα υπερβαίνει το πραγματικό πλαίσιο της υπόθεσης».

29. Έβδομον, η Πολωνική Κυβέρνηση θεωρεί ότι το αντικείμενο των υποθέσεων των κύριων δικών δεν συνδέεται άμεσα με τα ζητήματα που αφορούν το καθεστώς του KRS ή το αν το τμήμα εκτάκτου ελέγχου αποτελεί «δικαστήριο» σύμφωνα με το άρθρο 2 και το άρθρο 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ, καθώς και το άρθρο 6, παράγραφοι 1 έως 3, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη. Ούτε υπάρχει άμεση σχέση μεταξύ του αντικειμένου των υποθέσεων των κύριων δικών και του δικαιώματος πραγματικής προσφυγής των υποψηφίων σε διαδικασία διορισμού σε θέση δικαστή. Επομένως, το αντικείμενο των αιτήσεων προδικαστικής αποφάσεως είναι ανεπίτρεπτα ευρύ.

30. Όγδοον, η Πολωνική Κυβέρνηση θεωρεί ότι, στην υπόθεση C-269/21, αρμόδιο να υποβάλει αίτηση προδικαστικής αποφάσεως είναι μόνον το αιτούν δικαστήριο σε τριμελή δικαστικό σχηματισμό, και όχι ως μονομελές. Τούτο είναι κατά μείζονα λόγο έκδηλο δεδομένου ότι η αίτηση υποβλήθηκε αφού κατέστη αμετάκλητη η διάταξη του τριμελούς δικαστικού σχηματισμού με την οποία απορρίφθηκε η αίτηση ασφαλιστικών μέτρων. Στην υπόθεση C-181/21, η Πολωνική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι μόνον το αιτούν δικαστήριο σε τριμελή δικαστικό σχηματισμό ή ο πρόεδρός του ( ) είχαν αρμοδιότητα να ζητήσουν την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως. Τα πραγματικά περιστατικά εκτίθενται, στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως, με τόσο λακωνικό τρόπο, με αποτέλεσμα να είναι αδύνατον να εξακριβωθεί αν ο εισηγητής δικαστής της υπόθεσης, ο οποίος υπέβαλε το αίτημα, είναι επίσης πρόεδρος του τριμελούς δικαστικού σχηματισμού. Συγκεκριμένα, το αιτούν δικαστήριο στηρίχθηκε στο άρθρο 367, παράγραφος 3, του ΚΠΔ με μοναδικό σκοπό την υποβολή προδικαστικού ερωτήματος.

31. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή αμφισβήτησε το παραδεκτό των προδικαστικών ερωτημάτων της υπόθεσης C-269/21. Θεωρεί ότι το αιτούν δικαστήριο δεν εξέθεσε ότι η έκδοση απόφασης από το Δικαστήριο επί των ζητημάτων που αφορούν τη διαδικασία διορισμού της δικαστή A.T. είναι αναγκαία για την επίλυση της διαφοράς της κύριας δίκης.

Β. Ανάλυση

32. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, τα σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης ερωτήματα τα οποία υποβάλλει εθνικό δικαστήριο υποβάλλονται λυσιτελώς κατά τεκμήριο. Το Δικαστήριο δύναται να αρνηθεί να αποφανθεί επί προδικαστικού ερωτήματος υποβληθέντος από εθνικό δικαστήριο μόνον οσάκις είναι πρόδηλο ότι η ζητούμενη ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης δεν έχει καμία σχέση με το υποστατό ή το αντικείμενο της διαφοράς της κυρίας δίκης, οσάκις το ζήτημα είναι υποθετικού χαρακτήρα ή ακόμη σε περίπτωση κατά την οποία το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά ή νομικά στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να δώσει χρήσιμη απάντηση στα ερωτήματα που του υποβλήθηκαν ( ).

33. Τόσο από το γράμμα όσο και από την οικονομία του άρθρου 267 ΣΛΕΕ προκύπτει ότι η διαδικασία εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως προϋποθέτει ότι εκκρεμεί πράγματι διαφορά ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, στο πλαίσιο της οποίας αυτά καλούνται να εκδώσουν απόφαση που θα λαμβάνει υπόψη την προδικαστική απόφαση. Η προδικαστική παραπομπή πρέπει να είναι αναγκαία για την πραγματική επίλυση διαφοράς. Η δικαιολογητική βάση της δεν έγκειται στη διατύπωση συμβουλευτικής γνώμης επί γενικών ή υποθετικών ζητημάτων ( ).

34. Με την πρώτη ένστασή της περί απαραδέκτου, η Πολωνική Κυβέρνηση αμφισβητεί την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου σε θέματα που αφορούν τον διορισμό εθνικών δικαστών. Κατά πάγια νομολογία, η οργάνωση της δικαιοσύνης στα κράτη μέλη εμπίπτει μεν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών. Πλην όμως, κατά την άσκηση της αρμοδιότητας αυτής, τα κράτη μέλη υποχρεούνται να τηρούν τις υποχρεώσεις που υπέχουν από το δίκαιο της Ένωσης, και τούτο μπορεί να ισχύει, μεταξύ άλλων, όσον αφορά εθνικούς κανόνες σχετικά με τον διορισμό των δικαστών και, ενδεχομένως, τον δικαστικό έλεγχο που ασκείται στο πλαίσιο τέτοιων διαδικασιών διορισμού ( ). Απόρροια του δικαιώματος σε ανεξάρτητο, αμερόληπτο και προηγουμένως νομίμως συσταθέν δικαστήριο είναι ότι κάθε υποκείμενο δικαίου έχει τη δυνατότητα να προβάλει το δικαίωμα αυτό ( ). Όταν ανακύπτει αμφισβήτηση της ύπαρξης ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου, η οποία στο σύνολό της δεν φαίνεται να είναι προδήλως αβάσιμη ( ), κάθε δικαστήριο ( ) οφείλει να εξετάζει αν με την εκάστοτε σύνθεσή του συνιστά τέτοιο δικαστήριο. Η αρμοδιότητα αυτή είναι αναγκαία για τη διαφύλαξη της εμπιστοσύνης που οφείλουν να εμπνέουν στους πολίτες τα δικαστήρια μιας δημοκρατικής κοινωνίας. Συγκεκριμένα, ο έλεγχος αυτός συνιστά ουσιώδη τύπο η τήρηση του οποίου συνιστά ζήτημα δημοσίας τάξεως και πρέπει να εξετάζεται είτε όταν προβάλλεται από τους διαδίκους είτε αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο ( ). Το άρθρο 2 ΣΕΕ, το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ και οι απαιτήσεις που καθορίζονται στην απόφαση Simpson έχουν οριζόντιο χαρακτήρα και εφαρμόζονται οσάκις ενδέχεται να απαιτείται αρμοδιότητα εκδίκασης υποθέσεων που αφορούν «τομείς που διέπονται από το δίκαιο της Ένωσης» ( ). Επομένως, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να ερμηνεύει το δίκαιο της Ένωσης στο πλαίσιο τέτοιων προδικαστικών παραπομπών. Ως εκ τούτου, προτείνω να απορριφθεί η πρώτη ένσταση της Πολωνικής Κυβέρνησης.

35. Η δεύτερη και η τρίτη ένσταση απαραδέκτου τις οποίες προέβαλε η Πολωνική Κυβέρνηση αφορούν την ουσία των υποβληθέντων προδικαστικών ερωτημάτων και την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης την οποία ζητούν τα αιτούντα δικαστήρια. Οι εν λόγω ενστάσεις δεν μπορούν, ως εκ της φύσεώς τους, να δικαιολογήσουν κρίση περί απαραδέκτου των υποβληθέντων ερωτημάτων ( ). Σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι μπορεί να απαντήσει στα υποβληθέντα ερωτήματα στηριζόμενο στην πάγια νομολογία του, μπορεί να κάνει χρήση της ευχέρειας την οποία προβλέπει το άρθρο 99 του Κανονισμού Διαδικασίας και να το πράξει με αιτιολογημένη διάταξη.

36. Με την τέταρτη και την όγδοη ένσταση απαραδέκτου, η Πολωνική Κυβέρνηση αμφισβητεί την αρμοδιότητα των αιτούντων δικαστηρίων, από απόψεως εσωτερικού δικαίου, να υποβάλλουν τις αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως. Περαιτέρω, υποστηρίζει ότι οι αιτήσεις είναι προσχηματικές και ότι τα αιτούντα δικαστήρια θα μπορούσαν να τις υποβάλουν νομίμως μόνον υπό τριμελή σύνθεση ( ).

37. Κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο προδικαστικής διαδικασίας του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, δεν εναπόκειται στο Δικαστήριο, λαμβανομένης υπόψη της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ αυτού και του εθνικού δικαστηρίου, να εξακριβώσει αν η απόφαση περί παραπομπής εκδόθηκε σύμφωνα με τους κανόνες περί οργανώσεως των δικαστηρίων και τους δικονομικούς κανόνες του εθνικού δικαίου. Συνεπώς, το Δικαστήριο δεσμεύεται από την απόφαση περί παραπομπής που εξέδωσε δικαστήριο κράτους μέλους, εφόσον η απόφαση αυτή δεν έχει εξαφανιστεί διά της ασκήσεως μέσου ένδικης προστασίας που ενδεχομένως προβλέπεται από το εθνικό δίκαιο ( ). Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο έχει κρίνει παραδεκτή την αίτηση προέδρου δικαστικού σχηματισμού για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως σχετικά με το νομότυπο της σύνθεσης του εν λόγω σχηματισμού ( ).

38. Σε κάθε περίπτωση, η Πολωνική Κυβέρνηση, μολονότι ισχυρίζεται ότι, στην υπόθεση C-181/21, δεν είναι σαφές αν η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως έχει υποβληθεί από τον πρόεδρο του τριμελούς δικαστικού σχηματισμού και ότι το αιτούν δικαστήριο –που συνεδρίασε κεκλεισμένων των θυρών και με μονομελή σύνθεση– στήριξε απατηλά την αίτησή του στο άρθρο 367, παράγραφος 3, του ΚΠΔ, δεν έχει αποδείξει ότι το αιτούν δικαστήριο δεν ήταν αρμόδιο να υποβάλει την αίτησή του.

39. Στην υπόθεση C-269/21, το αιτούν δικαστήριο, σε μονομελή σύνθεση, εκθέτει τους λόγους για τους οποίους εκτιμά ότι η απόφαση την οποία εξέδωσε το εν λόγω δικαστήριο σε τριμελή δικαστικό σχηματισμό επί ένδικου μέσου κατά απόφασης ασφαλιστικών μέτρων μπορεί να έχει αντίκτυπο στην κύρια δίκη στην οποία πρέπει να εκδώσει απόφαση ο εν λόγω μονομελής δικαστικός σχηματισμός. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι του έχει αναπεμφθεί η απόφαση του τριμελούς δικαστικού σχηματισμού και ότι έχει εύλογες αμφιβολίες ως προς το κατά πόσον ο εν λόγω τριμελής δικαστικός σχηματισμός πληροί τις απαιτήσεις του εθνικού δικαίου και του δικαίου της Ένωσης. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι το κύρος της απόφασης ασφαλιστικών μέτρων είναι ουσιώδους σημασίας για τον προσδιορισμό της νομικής κατάστασης του καταναλωτή. Συνεπώς, η βεβαιότητα ως προς το κύρος της σύνθεσης του δικαστικού σχηματισμού ο οποίος εκδίκασε και έκρινε το εν λόγω ένδικο μέσο είναι ουσιώδους σημασίας για την έκδοση απόφασης στην κύρια δίκη ( ).

40. Δεδομένης της άμεσης σχέσης την οποία περιγράφει το αιτούν δικαστήριο μεταξύ, αφενός, της απόφασης του τριμελούς εφετείου να απορρίψει την αίτηση λήψης ασφαλιστικών μέτρων και, αφετέρου, της κύριας δίκης, φρονώ ότι, αντίθετα με τις ενστάσεις της Πολωνικής Κυβέρνησης και της Επιτροπής, η απάντηση του Δικαστηρίου στα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί στην υπόθεση C-269/21 σχετικά με την ερμηνεία του δικαίου της Ένωσης μπορεί να είναι αναγκαία για να μπορέσει το αιτούν δικαστήριο να επιλύσει ζητήματα εθνικού δικονομικού δικαίου, πριν αποφανθεί επί της ουσίας της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί.

41. Όσον αφορά την πέμπτη και την έκτη ένσταση απαραδέκτου της Πολωνικής Κυβέρνησης, οι οποίες επικαλύπτονται σε ορισμένο βαθμό, φρονώ ότι τα αιτούντα δικαστήρια έχουν περιγράψει επαρκώς κατά νόμον τα πραγματικά περιστατικά των διαφορών των κύριων δικών, τις εφαρμοστέες εθνικές διατάξεις και τις αμφιβολίες τους όσον αφορά τη συμβατότητα των διαδικασιών διορισμού των δικαστών A.Z. και A.T. με το δίκαιο της Ένωσης. Βεβαίως, τα αιτούντα δικαστήρια, στην παράθεση των λόγων για τους οποίους κρίνουν ότι η απάντηση των υποβληθέντων στο Δικαστήριο ερωτημάτων είναι αναγκαία για να εκδώσουν απόφαση επί των εκκρεμών ενώπιον τους υποθέσεων, δεν μνημονεύουν παρά ελάχιστα τις υποκείμενες διαφορές καταναλωτικού δικαίου. Εντούτοις, είναι σαφές ότι τα δικαστήρια αυτά επιδιώκουν, πριν αποφανθούν επί των εν λόγω διαφορών, να εξακριβώσουν αν οι σχηματισμοί των αιτούντων δικαστηρίων στους οποίους συμμετείχαν οι δικαστές A.Z. και A.T. πληρούν την απαίτηση του δικαίου της Ένωσης περί «δικαστηρίου που έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως» και, σε περίπτωση αρνητικής απάντησης, ποιες είναι οι συνέπειες της διαπίστωσης αυτής. Ειδικότερα, ζητούν να διευκρινισθεί αν τα αιτούντα δικαστήρια, τα οποία εκδικάζουν σε μονομελή σύνθεση, δύνανται να εξαιρέσουν αυτεπαγγέλτως τις δικαστές A.Z. και A.T. Συνεπώς, το γεγονός ότι ο αντίκτυπος της ερμηνείας του δικαίου της Ένωσης την οποία ζητούν τα αιτούντα δικαστήρια ενδεχομένως υπερβαίνει το πραγματικό πλαίσιο των υποθέσεων των οποίων έχουν επιληφθεί δεν ασκεί επιρροή επί του παραδεκτού των υποβληθέντων προδικαστικών ερωτημάτων ( ).

42. Ως εκ τούτου, προτείνω στο Δικαστήριο να απορρίψει όλες τις ενστάσεις απαραδέκτου κατά των υποβληθέντων από τα αιτούντα δικαστήρια προδικαστικών ερωτημάτων.

VI. Επί της ουσίας

Α. Προκαταρκτικές παρατηρήσεις

43. Το αντικείμενο της διαδικασίας λόγω παραβάσεως ( ) στην υπόθεση C‑204/21, Επιτροπή κατά Πολωνίας (Ανεξαρτησία και ιδιωτική ζωή των δικαστών) ( ), συμπίπτει εν μέρει με τις υπό κρίση αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως. Μολονότι οι διαδικασίες λόγω παραβάσεως και οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως είναι διαφορετικές διαδικασίες με διακριτά έννομα αποτελέσματα ( ), θα παραπέμπω, όπου κρίνω σκόπιμο, στις προτάσεις μου στην εν λόγω διαδικασία λόγω παραβάσεως, οι οποίες θα αναπτυχθούν την ίδια ημερομηνία με τις παρούσες προτάσεις, ιδίως στα σημεία 46 έως 60 των εν λόγω προτάσεων, στα οποία διατυπώνονται καθιερωμένες νομικές κρίσεις οι οποίες φρονώ ότι είναι κρίσιμες για την επίλυση των εν προκειμένω υπό κρίση υποθέσεων.

44. Από τις αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι τα αιτούντα δικαστήρια ζητούν να ερμηνευθεί η αρχή του προηγουμένως νομίμως συσταθέντος δικαστηρίου, η οποία κατοχυρώνεται από το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη. Επομένως, στα προδικαστικά ερωτήματα των αιτούντων δικαστηρίων πρέπει να δοθεί απάντηση υπό το πρίσμα της αρχής αυτής και μόνον.

45. Κατά την Επιτροπή, ο συνταγματικός ρόλος και η επιρροή των δικαστών του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου), σε σύγκριση με τους δικαστές των τακτικών δικαστηρίων, σε συνδυασμό με τον μικρότερο κίνδυνο ανάμιξης της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας στους διορισμούς στα εν λόγω δικαστήρια, δικαιολογούν τη διαφορετική εκτίμηση της νομιμότητας του διορισμού δικαστή υπό το πρίσμα του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ. Κατά την άποψη της Επιτροπής, η εν λόγω εκτίμηση του διορισμού δικαστή τακτικού δικαστηρίου πρέπει να διενεργείται κατά περίπτωση, σε αντίθεση με τη συστημικής φύσεως προσέγγιση όσον αφορά τους διορισμούς στο Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο). Ο Συνήγορος του Πολίτη και η Επιτροπή επισημαίνουν ότι, με πόρισμα της 23ης Ιανουαρίου 2020, το πολιτικό τμήμα, το ποινικό τμήμα και το τμήμα εργατικών διαφορών και διαφορών κοινωνικής ασφάλισης του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) ( ) διέκριναν μεταξύ των δικαστών του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) και των δικαστών των τακτικών δικαστηρίων στο πλαίσιο της εξέτασης της ανεξαρτησίας και της αμεροληψίας τους. Με το πόρισμα αυτό κρίθηκε ότι η διαδικασία διορισμού δικαστών στα τακτικά δικαστήρια είναι παράνομη, εφόσον συνεπάγεται, «υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις», παραβίαση της απαίτησης ανεξαρτησίας και αμεροληψίας κατά το άρθρο 45, παράγραφος 1, του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Πολωνίας, το άρθρο 47 του Χάρτη και το άρθρο 6, παράγραφος 1, της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ). Το Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο) έκρινε, συναφώς, ότι μεταξύ των περιστάσεων που πρέπει να εξετάζονται περιλαμβάνονται εκείνες που αφορούν τη συμμετοχή των ίδιων των δικαστών στις διαδικασίες διορισμού ενώπιον του KRS, καθώς και η φύση των υποθέσεων τις οποίες οι εν λόγω συγκεκριμένοι δικαστές έχουν ή είχαν αναλάβει ( ). Αντιθέτως, το Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο) έκρινε ότι δεν απαιτείται η διενέργεια τέτοιας κατά περίπτωση εξέτασης για τους διορισμούς δικαστών στο ίδιο το δικαστήριο αυτό ( ).

46. Τα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα αφορούν την απαίτηση προηγούμενης νόμιμης σύστασης και όχι την ανεξαρτησία και την αμεροληψία των δικαστηρίων, τις οποίες αφορούσε το προαναφερθέν πόρισμα. Δεδομένου ότι όλα τα κριτήρια αυτά είναι εγγενώς συνδεδεμένα και επικαλύπτονται σε σημαντικό βαθμό ( ), πρέπει να τονιστεί ότι το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, δεν διακρίνει μεταξύ των ανώτατων δικαστηρίων των κρατών μελών και των λοιπών δικαστηρίων στις αντίστοιχες έννομες τάξεις τους. Οι θεμελιώδεις απαιτήσεις της ανεξαρτησίας ( ), της αμεροληψίας και της προηγούμενης νόμιμης σύστασης ισχύουν αδιακρίτως για όλα τα δικαστήρια των κρατών μελών, ανεξάρτητα από την έκταση της αρμοδιότητάς τους ή τη θέση τους στη δικαστική ιεραρχία του κράτους αυτού. Σε αντίθετη περίπτωση, το επίπεδο δικαστικής προστασίας θα μπορούσε να διαφέρει ανάλογα με την κατάταξη του εκάστοτε δικαστηρίου στο δικαστικό σύστημα στο οποίο ανήκει. Η άποψη αυτή είναι, κατ’ αρχήν, προδήλως εσφαλμένη. Αν μη τι άλλο, δεδομένου ότι η άμεση εμπειρία της συντριπτικής πλειοψηφίας των πολιτών της Ένωσης από τις εθνικές έννομες τάξεις τους περιορίζεται στα τακτικά δικαστήρια, η αντίστοιχη ευθύνη των τακτικών δικαστηρίων να διαφυλάσσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στην τήρηση της αρχής του κράτους δικαίου είναι ιδιαίτερα αυξημένη. Ο ανωτέρω ισχυρισμός είναι κατά μείζονα λόγο παράλογος υπό το πρίσμα της εξέλιξης της έννομης τάξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία έχει διευκολυνθεί ιδιαιτέρως από τον σημαντικό ρόλο που έχουν διαδραματίσει τα υποτιθέμενα «κατώτερα» δικαστήρια των εννόμων τάξεων των κρατών μελών ( ). Το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, απαιτεί την ισχύ ενός ενιαίου κανόνα, ανεξάρτητα από το επίπεδο άσκησης αρμοδιότητας σε μια εθνική έννομη τάξη. Επομένως, προκειμένου να εκτιμηθεί κατά πόσον πληρούνται οι ανωτέρω θεμελιώδεις απαιτήσεις, απαιτείται εξέταση του συνόλου των κρίσιμων στοιχείων, ανεξαρτήτως του αν αυτά είναι συστημικής και/ή ατομικής φύσεως.

Β. Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος

47. Σκοπός του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος είναι να εξακριβωθεί αν το άρθρο 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, έχει την έννοια ότι τακτικό δικαστήριο αποτελεί «δικαστήριο που έχει συσταθεί νομίμως» σε περίπτωση που δικαστής σε δικαστικό σχηματισμό ο οποίος έχει επιληφθεί μιας υπόθεσης διορίσθηκε στο πλαίσιο διαδικασίας κατά την οποία: α) η γνωμοδότηση της συνέλευσης δικαστών σχετικά με την καταλληλότητα των υποψηφίων αγνοήθηκε, κατά παράβαση των κανόνων του εθνικού δικαίου, ή, κατόπιν τροποποίησης της εθνικής νομοθεσίας, γνωμοδότηση σχετικά με την καταλληλότητα υποψηφίου υποβλήθηκε από το συμβούλιο διοίκησης του δικαστηρίου, το οποίο στελεχώνεται κυρίως από άτομα που διορίζονται από τον Υπουργό Δικαιοσύνης· β) οι υποψήφιοι διορίσθηκαν σε θέσεις δυνάμει πορίσματος του KRS· και γ) οι συμμετέχοντες στον διαγωνισμό δεν είχαν δικαίωμα προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου κατά την έννοια των προμνησθεισών διατάξεων του δικαίου της Ένωσης ( ).

48. Από τη νομολογία του Δικαστηρίου, όπως αυτή αναπτύχθηκε υπό το πρίσμα της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), προκύπτει ότι η διαδικασία διορισμού των δικαστών συνιστά, κατ’ ανάγκην, εγγενές στοιχείο της έννοιας του «δικαστηρίου που έχει συσταθεί νομίμως», λαμβανομένων υπόψη των ουσιωδών συνεπειών της εν λόγω διαδικασίας στην εύρυθμη λειτουργία και στη νομιμότητα της δικαστικής εξουσίας σε ένα δημοκρατικό κράτος το οποίο διέπεται από την υπεροχή του δικαίου ( ). Στην απόφαση Getin Noble Bank ( ), το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι τυχόν πλημμέλεια κατά τον διορισμό των δικαστών συνιστά παράβαση της απαίτησης περί δικαστηρίου νομίμως συσταθέντος, ιδίως όταν η πλημμέλεια αυτή είναι τέτοιας φύσεως και σοβαρότητας ώστε να προκαλεί πραγματικό κίνδυνο άσκησης αθέμιτης διακριτικής ευχέρειας εκ μέρους άλλων εξουσιών, ιδίως δε της εκτελεστικής, με συνέπεια να διακυβεύεται το αδιάβλητο του αποτελέσματος στο οποίο οδηγεί η διαδικασία διορισμού και να δημιουργείται με τον τρόπο αυτό εύλογη αμφιβολία στους πολίτες ως προς την ανεξαρτησία και την αμεροληψία του ή των συγκεκριμένων δικαστών. Τούτο συμβαίνει οσάκις πρόκειται για θεμελιώδεις κανόνες που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της θέσπισης και της λειτουργίας του εν λόγω δικαιοδοτικού συστήματος. Δεν μπορεί κάθε πλημμέλεια κατά τη διαδικασία διορισμού δικαστή να προκαλέσει αμφιβολίες ως προς την ανεξαρτησία και την αμεροληψία του συγκεκριμένου δικαστή και, ως εκ τούτου, ως προς την ιδιότητα του δικαστικού σχηματισμού στον οποίο αυτός μετέχει ως «ανεξάρτητου και αμερόληπτου δικαστηρίου, το οποίο έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως», κατά την έννοια του δικαίου της Ένωσης.

49. Για να μπορεί να κριθεί ότι υπήρξε παραβίαση της απαίτησης περί προηγουμένως νομίμως συσταθέντος δικαστηρίου και για να επέλθουν οι έννομες συνέπειες της παραβίασης αυτής, απαιτείται σφαιρική εκτίμηση ενός συνόλου στοιχείων τα οποία, συνολικά θεωρούμενα, δημιουργούν εύλογες αμφιβολίες ως προς την ανεξαρτησία και την αμεροληψία των δικαστών που μετέχουν στο εν λόγω δικαστήριο ( ). Πρέπει, επομένως, να εξετασθεί κατά πόσον οι ουσιαστικές προϋποθέσεις και οι όροι της επίμαχης διαδικασίας διορισμού προκαλούν στους πολίτες, μετά τον διορισμό των ενδιαφερομένων, εύλογες αμφιβολίες ως προς το ανεπηρέαστο των οικείων δικαστών από εξωτερικά στοιχεία και ως προς την ουδετερότητά τους έναντι των αντιπαρατιθέμενων συμφερόντων. Το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι οι εν λόγω προϋποθέσεις και όροι πρέπει να έχουν καθορισθεί κατά τέτοιον τρόπο ώστε να αποκλείεται όχι μόνον οποιαδήποτε άμεση άσκηση επιρροής, υπό τη μορφή εντολών, αλλά και πιο έμμεσες μορφές άσκησης επιρροής δυνάμενες να κατευθύνουν τις αποφάσεις των οικείων δικαστών ( ).

50. Οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως και τα υποβληθέντα ερωτήματα εγείρουν ανησυχίες γενικής ή συστημικής φύσεως ( ). Αφορούν όχι μόνο τη διαδικασία διορισμού των δικαστών A.Z. και A.T. στο Sąd Okręgowy w Katowicach (περιφερειακό δικαστήριο Κατοβίτσε) και στο Sąd Okręgowy w Krakowie (περιφερειακό δικαστήριο Κρακοβίας), αντίστοιχα, αλλά, κατ’ επέκταση, και τις διαδικασίες διορισμού πολλών άλλων δικαστών στα τακτικά δικαστήρια. Από κανένα στοιχείο δεν προκύπτει ότι οι διαδικασίες διορισμού των δικαστών A.Z. και A.T. διέφεραν αισθητά από τις διαδικασίες που εφαρμόσθηκαν για τη διενέργεια άλλων πρόσφατων διορισμών στα τακτικά δικαστήρια ( ) ή ότι οι δικαστές αυτοί ενήργησαν κατά τρόπο ακατάλληλο ή ανάρμοστο. Συναφώς, επισημαίνεται ότι τόσο η δικαστής A.Z. όσο και η δικαστής A.T. ασκούν καθήκοντα δικαστή στα τακτικά δικαστήρια από τον διορισμό τους το 1996 και το 2009 αντίστοιχα. Στις υπό κρίση υποθέσεις, δεν αμφισβητείται η νομιμότητα των διαδικασιών που οδήγησαν στον αρχικό διορισμό τους ως δικαστών. Επιπλέον, δεν τίθεται ζήτημα ως προς τα επαγγελματικά τους προσόντα και την πείρα τους, και, ως εκ τούτου, ως προς την ικανότητά τους να ασκήσουν τα νέα τους καθήκοντα στο Sąd Okręgowy w Katowicach (περιφερειακό δικαστήριο Κατοβίτσε) και στο Sąd Okręgowy w Krakowie (περιφερειακό δικαστήριο Κρακοβίας).

51. Σύμφωνα με πάγια νομολογία, τα τρία στοιχεία που μνημονεύθηκαν από τα αιτούντα δικαστήρια, όπως εκτίθενται στο σημείο 47 των παρουσών προτάσεων, πρέπει κατ’ αρχάς να εκτιμηθούν το καθένα χωριστά, πριν εκτιμηθεί το σωρευτικό ή το συνολικό αποτέλεσμα. Ακόμη και αν τα επιμέρους στοιχεία που μνημονεύθηκαν από τα αιτούντα δικαστήρια δεν μπορούν, το καθένα εξεταζόμενο χωριστά, να υπονομεύσουν τις απαιτήσεις που έχει συναγάγει το Δικαστήριο από το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, ωστόσο ενδέχεται να μπορούν, συνδυαστικά και εκτιμώμενα υπό το πρίσμα του γενικότερου πλαισίου της διεξαγωγής της εν λόγω διαδικασίας διορισμού, να προκαλέσουν αμφιβολίες για τη νομιμότητα της διαδικασίας αυτής και τη συμβατότητά της με τις απαιτήσεις αυτές ( ).

52. Χάριν ευκολίας, θα εξετάσω πρώτα το δεύτερο στοιχείο, το οποίο αφορά τη συμμετοχή του KRS στις διαδικασίες διορισμού.

1. Το δεύτερο στοιχείο

53. Κατά τα αιτούντα δικαστήρια, το KRS, υπό την τρέχουσα σύνθεσή του, δεν εκπληρώνει το συνταγματικό του καθήκον να υπερασπίζεται την ανεξαρτησία των δικαστών και των δικαστηρίων ( ). Συναφώς, αναφέρονται εκτενώς στις τροποποιήσεις της σύνθεσης του KRS και στον ρόλο που το εν λόγω όργανο διαδραματίζει στις διαδικασίες διορισμού από το 2018 ( ).

54. Κατά πάγια νομολογία, το άρθρο 19, παράγραφος 1, ΣΕΕ αντιτίθεται σε εθνικές διατάξεις σχετικές με την οργάνωση της δικαιοσύνης οι οποίες αποδυναμώνουν, εντός του οικείου κράτους μέλους, την προστασία της αξίας του κράτους δικαίου, ιδίως δε των εγγυήσεων ανεξαρτησίας των δικαστών. Συναφώς, το Δικαστήριο έχει επισημάνει ότι η ενισχυμένη επιρροή της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας στην επιλογή των μελών του KRS από το 2018 προκαλεί εύλογες και σοβαρές αμφιβολίες ως προς την ανεξαρτησία του και ως προς τον ρόλο του στη διαδικασία διορισμού των δικαστών, καθώς και, κατά συνέπεια, ως προς την ανεξαρτησία τους και την ανεξαρτησία του δικαστηρίου στο οποίο υπηρετούν ( ). Το Δικαστήριο έχει κρίνει επίσης ότι, υπό το πρίσμα του άρθρου 179 του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Πολωνίας, ο ρόλος του KRS στον διορισμό δικαστών στο Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο) είναι καθοριστικός ( ). Από τις αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι εξίσου καθοριστικός είναι ο ρόλος του KRS στη διαδικασία διορισμού δικαστών στα τακτικά δικαστήρια.

55. Παρά την ανωτέρω αποδυνάμωση της προστασίας του κράτους δικαίου από το 2018, το Δικαστήριο έχει επισημάνει ότι η εμπλοκή ενός οργάνου όπως το KRS ( ) στη διαδικασία διορισμού των δικαστών δεν προκαλεί, αφ’ εαυτής, αμφιβολίες ως προς την ανεξαρτησία των δικαστών που διορίζονται στο πλαίσιο της εν λόγω διαδικασίας. Τούτο ενδέχεται να μην ισχύει σε περίπτωση κατά την οποία η συμμετοχή ενός οργάνου όπως το KRS, σε συνδυασμό με άλλα κρίσιμα στοιχεία και τις συνθήκες υπό τις οποίες πραγματοποιήθηκε η επιλογή των δικαστών, προκαλεί τέτοιες αμφιβολίες ( ). Η εκτίμηση αυτή ισχύει εξίσου για την προβαλλόμενη στις υπό κρίση υποθέσεις απαίτηση της προηγούμενης νόμιμης σύστασης, ιδίως δεδομένου ότι το KRS είναι ο θεματοφύλακας της ανεξαρτησίας των δικαστηρίων και των δικαστών σύμφωνα με το άρθρο 186 του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Πολωνίας.

2. Το πρώτο στοιχείο

56. Τα πραγματικά περιστατικά στις υποθέσεις C-181/21 και C-269/21 διαφέρουν ως προς την εφαρμογή του πρώτου στοιχείου, το οποίο αφορά την έλλειψη συμμετοχής οργάνου αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος στη διαδικασία διορισμού.

57. Στην αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στην υπόθεση C-181/21 εκτίθεται ότι, κατά τον κρίσιμο χρόνο, η πολωνική νομοθεσία προέβλεπε ρητά τη συμμετοχή συνέλευσης δικαστών στη διαδικασία διορισμού ( ). Επιπλέον, το αιτούν δικαστήριο επισήμανε ότι η συνέλευση των δικαστών ήταν αποκλειστικά αρμόδια να κινεί τη διαδικασία ενώπιον του KRS και ότι η συμμετοχή της στη διαδικασία διορισμού των δικαστών ήταν πρωταρχικής σημασίας ( ), υπό το πρίσμα της αρχής της διάκρισης των εξουσιών που κατοχυρώνεται στο Σύνταγμα της Δημοκρατίας της Πολωνίας ( ). Ως εκ τούτου, το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι ο αποκλεισμός της συμμετοχής της συνέλευσης των δικαστών καθιστά τη διαδικασία διορισμού ασυμβίβαστη με την εθνική έννομη και συνταγματική τάξη και συνεπάγεται ότι η σύνθεση του οικείου δικαστηρίου ήταν παράνομη από απόψεως πολωνικού δικαίου.

58. Από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στην υπόθεση C-181/21 προκύπτει ότι η συνέλευση των δικαστών απέφυγε προσωρινά να γνωμοδοτήσει επί των υποψηφιοτήτων που της είχαν υποβληθεί, λόγω των ανησυχιών της όσον αφορά το καθεστώς του KRS. Η διαδικασία διορισμού συνεχίστηκε παρά την αποχή αυτή και παρά τους λόγους στους οποίους αυτή οφειλόταν. Συνεπώς, μολονότι η συνέλευση των δικαστών δεν αποκλείστηκε από τη διαδικασία διορισμού, αλλά, στην πραγματικότητα, απείχε από την υποβολή γνωμοδότησης, φαίνεται, υπό την επιφύλαξη της εξακρίβωσης από το αιτούν δικαστήριο, ότι η συνέχιση της διαδικασίας διορισμού χωρίς να έχει εξακριβωθεί η άποψη της συνέλευσης των δικαστών, παρά τον κάπως ακαθόριστο χαρακτήρα της εν λόγω αποχής και την καθυστέρηση πραγματοποίησης των διορισμών δικαστών που η αποχή αυτή ενδεχομένως θα συνεπαγόταν, αντέβαινε, κατά τον κρίσιμο χρόνο, στο εθνικό δίκαιο. Από κανένα στοιχείο της δικογραφίας που έχει υποβληθεί στο Δικαστήριο δεν προκύπτει ότι θα μπορούσαν να ληφθούν ή ότι ελήφθησαν νομικά μέτρα με σκοπό τη νόμιμη παράλειψη της γνωμοδότησης της συνέλευσης ή ότι υπήρχε επείγουσα ανάγκη άμεσου διορισμού δικαστών χωρίς είναι δυνατή η αναμονή μέχρι να υποβληθεί η γνωμοδότηση αυτή.

59. Κατά πάγια νομολογία, η παρέμβαση ενός οργάνου, όπως η συνέλευση των δικαστών, στη διαδικασία διορισμού δικαστών δύναται, κατ’ αρχήν, να συμβάλει προκειμένου η διαδικασία αυτή να καταστεί αντικειμενική, υπό την προϋπόθεση πάντοτε ότι το ίδιο το όργανο αυτό είναι αρκούντως ανεξάρτητο έναντι της νομοθετικής και της εκτελεστικής εξουσίας, καθώς και έναντι της αρχής προς την οποία καλείται να υποβάλει την πρόταση αυτή διορισμού ( ). Οι περιστάσεις υπό τις οποίες η συνέλευση των δικαστών, στην υπόθεση C-181/21, απέφυγε να υποβάλει γνωμοδότηση και οι ενέργειες του Sąd Apelacyjny (προέδρου του εφετείου), ο οποίος προεδρεύει της εν λόγω συνέλευσης και έχει διορισθεί από τον Υπουργό Δικαιοσύνης, δύνανται να εγείρουν ανησυχίες. Συναφώς, φρονώ ότι οι ενέργειες του Sąd Apelacyjny (προέδρου του εφετείου), ο οποίος παρέβλεψε την άποψη της οικείας συνέλευσης, δεν είναι ικανοποιητικές, καθώς δύνανται να καταστήσουν το εν λόγω στάδιο της διαδικασίας διορισμού αντικείμενο επικρίσεων, λόγω της αίσθησης που μπορεί να προκληθεί στους πολίτες ότι οι ενέργειες αυτές συνιστούν παράνομη παρέμβαση της εκτελεστικής εξουσίας. Στην απόφαση Getin Noble Bank ( ), το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι ο όρος «νομίμως συσταθέν» απηχεί την ανάγκη να αποτραπεί το ενδεχόμενο να αφεθεί η οργάνωση του δικαιοδοτικού συστήματος στη διακριτική ευχέρεια της εκτελεστικής εξουσίας και να διασφαλισθεί ότι ο τομέας αυτός θα διέπεται από νόμο θεσπιζόμενο από τη νομοθετική εξουσία. Ωστόσο, ενόσω βρισκόταν σε εξέλιξη η διαδικασία διορισμού στην υπόθεση C-181/21, ο ρόλος της συνέλευσης των δικαστών φαίνεται να υποβαθμίστηκε λόγω του καθοριστικού ρόλου του KRS στη διαδικασία διορισμού ( ). Ως εκ τούτου, φρονώ ότι το πρώτο στοιχείο, εξεταζόμενο μεμονωμένα, δεν είναι αρκετά σοβαρό ώστε να θέσει υπό αμφισβήτηση τη νομιμότητα του επίμαχου δικαστικού διορισμού στην υπόθεση C-181/21. Εν πάση περιπτώσει, πάντως, η επίλυση του εν λόγω ζητήματος εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο.

60. Από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στην υπόθεση C-269/21 προκύπτει ότι, κατόπιν νομοθετικής τροποποίησης ( ), δεν απαιτείτο πλέον, κατά τον χρόνο διεξαγωγής της επίμαχης διαδικασίας διορισμού, γνωμοδότηση της οικείας συνέλευσης δικαστών επί των υποψηφιοτήτων. Το αιτούν δικαστήριο επισήμανε ότι ο νόμος τροποποιήθηκε λόγω της πρακτικής των συνελεύσεων δικαστών να απέχουν από την υποβολή γνωμοδοτήσεων επί των υποψηφιοτήτων. Το συμβούλιο διοίκησης του οικείου δικαστηρίου γνωμοδότησε επί του μοναδικού υποψηφίου της διαδικασίας –της δικαστή A.T.–, όπως προέβλεπε ο τροποποιητικός νόμος, και, ως εκ τούτου, το εν λόγω σκέλος της διαδικασίας ήταν σύμφωνο με το πολωνικό δίκαιο. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι το συμβούλιο διοίκησης, το οποίο αποτελείται από τους προέδρους των οικείων δικαστηρίων, το ήμισυ των οποίων διορίζεται από τον Υπουργό Δικαιοσύνης ( ), έχει παύσει να αποτελεί όργανο αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος. Συνεπώς, ο τροποποιητικός νόμος κατήργησε τη συμμετοχή οργάνων αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος στη διαδικασία διορισμού ( ). Κατά το αιτούν δικαστήριο, η κατάργηση αυτή αντιβαίνει στο Σύνταγμα της Δημοκρατίας της Πολωνίας και στην αρχή της διάκρισης των εξουσιών, και, ως εκ τούτου, δικαστήριο που αποτελείται από δικαστή διορισμένο χωρίς τη συμμετοχή των εν λόγω οργάνων έχει συγκροτηθεί παράτυπα. Το αιτούν δικαστήριο συμπληρώνει ότι η απουσία οργάνων αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος είναι κατά μείζονα λόγο επιζήμια επειδή το KRS, με τη σύνθεση που έχει μετά το 2018, δεν λειτουργεί πλέον ως όργανο αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος.

61. Όσον αφορά τη συμμετοχή του συμβουλίου διοίκησης του οικείου δικαστηρίου στη διαδικασία διορισμού, από την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Land Hessen ( ) προκύπτει ότι το γεγονός ότι ο Υπουργός Δικαιοσύνης επιλέγει κατά το ήμισυ τα μέλη του εν λόγω οργάνου δεν συνεπάγεται, αφ’ εαυτού, έλλειψη συμμόρφωσης προς τις απαιτήσεις του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ.

62. Από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως στην υπόθεση C-269/21 προκύπτει ότι ο περιορισμένος ρόλος της συνέλευσης των δικαστών και η συμμετοχή του συμβουλίου διοίκησης του οικείου δικαστηρίου στη διαδικασία διορισμού δικαστών συνδέονται στενά με τον ενισχυμένο ρόλο τον οποίον έχει το KRS στην εν λόγω διαδικασία από το 2018, η οποία περίσταση συνιστά περαιτέρω αποδυνάμωση της προστασίας του κράτους δικαίου στην Πολωνία ( ). Εντούτοις, βάσει του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Πολωνίας, θεματοφύλακας της ανεξαρτησίας των δικαστηρίων και των δικαστών είναι το KRS, και όχι ορισμένη συνέλευση ή δικαστικό συμβούλιο διοίκησης. Καθώς από την αίτηση προδικαστικής αποφάσεως προκύπτει ότι ο περιορισμένος ρόλος της συνέλευσης των δικαστών στη διαδικασία διορισμού και ο ρόλος του συμβουλίου διοίκησης του οικείου δικαστηρίου εντάσσονται σε μια εξελισσόμενη νομοθετική στρατηγική που εφαρμόζεται παράλληλα με την αναδιάρθρωση του KRS και τον ενισχυμένο ρόλο του στη διαδικασία διορισμού, ιδίως από το 2018 και έπειτα, τα στοιχεία αυτά πρέπει να εκτιμηθούν από κοινού. Υπό το πρίσμα της απόφασης του Δικαστηρίου στην υπόθεση Openbaar Ministerie (Δικαστήριο που έχει συσταθεί νομίμως στο κράτος μέλος έκδοσης του εντάλματος) ( ) σχετικά με το KRS και τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει στη διαδικασία διορισμού από το 2018, ήτοι πριν από την έναρξη ισχύος του τροποποιητικού νόμου, φρονώ ότι το πρώτο στοιχείο, αφ’ εαυτού, δεν καθιστά άκυρη την αμφισβητούμενη διαδικασία διορισμού στην υπόθεση C-269/21. Εν πάση περιπτώσει, η επίλυση του ζητήματος αυτού εναπόκειται, ομοίως, στο αιτούν δικαστήριο.

3. Το τρίτο στοιχείο

63. Το τρίτο στοιχείο του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα συνδέονται μεταξύ τους, δεδομένου ότι αμφότερα αφορούν το δικαίωμα των μη επιτυχόντων υποψηφίων να προσβάλουν τη διαδικασία διορισμού δικαστών στα τακτικά δικαστήρια ενώπιον δικαστηρίου που πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη ( ).

64. Όσον αφορά το τρίτο στοιχείο του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος, τα αιτούντα δικαστήρια επισημαίνουν ότι οι υποψήφιοι για διορισμό σε θέσεις δικαστή στα τακτικά δικαστήρια δεν έχουν δικαίωμα προσφυγής σε δικαστήριο το οποίο πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη. Συναφώς, επισημαίνουν ότι το τμήμα εκτάκτου ελέγχου, το οποίο είναι αρμόδιο να ελέγχει τα πορίσματα του KRS σχετικά με τον διορισμό δικαστών, βάσει του άρθρου 26, παράγραφος 1, του τροποποιημένου νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου, δεν πληροί τις απαιτήσεις αυτές.

65. Τα αιτούντα δικαστήρια επισημαίνουν, επίσης, ότι ο διορισμός νέων δικαστών στο Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο), συμπεριλαμβανομένου του τμήματος εκτάκτου ελέγχου του εν λόγω δικαστηρίου, πάσχει, επειδή α) ο Πρωθυπουργός δεν προσυπέγραψε την πράξη διορισμού, όπως απαιτεί το άρθρο 144, παράγραφος 2, του Συντάγματος της Δημοκρατίας της Πολωνίας, β) το KRS δεν εξέτασε τις υποψηφιότητες, αλλά, αντίθετα, πραγματοποίησε επιφανειακή αξιολόγηση των υποψηφίων βάσει ενός μικρού αριθμού εγγράφων, τα οποία υποβλήθηκαν ως επί το πλείστον από τους ίδιους τους υποψηφίους, γ) το πολιτικό ενδιαφέρον και η επιρροή της εκτελεστικής εξουσίας στη διαδικασία επιλογής ήταν εμφανή, καθώς το KRS πρότεινε μόνον τους υποψηφίους που είχαν την υποστήριξη της κυβέρνησης, δ) κατά του πορίσματος του KRS με το οποίο προτάθηκε ο διορισμός δικαστών στο Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο) ασκήθηκε προσφυγή ενώπιον του Naczelny Sąd Administracyjny (Ανωτάτου Διοικητικού Δικαστηρίου, Πολωνία) από ορισμένους μη επιτυχόντες υποψηφίους και, ως εκ τούτου, το εν λόγω πόρισμα δεν ήταν νομικά δεσμευτικό. Επιπλέον, το Naczelny Sąd Administracyjny (Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο) ανέστειλε την εκτέλεση διαφόρων πορισμάτων του KRS. Παρά την αναστολή αυτή, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διόρισε τα πρόσωπα που προτάθηκαν από το KRS. Επίσης, τα πρόσωπα αυτά αποδέχθηκαν τον διορισμό, μολονότι γνώριζαν ότι η διαδικασία διορισμού είχε ανασταλεί. Τα ανωτέρω περιστατικά θίγουν τόσο την επαγγελματική επάρκεια όσο και την ηθική ακεραιότητα των ενδιαφερομένων, ε) η διαδικασία διορισμού δικαστών στο Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο) δεν αποτέλεσε αντικείμενο αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου, ούτε πριν ούτε μετά τον οριστικό διορισμό των δικαστών στο εν λόγω δικαστήριο από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ( ).

66. Μολονότι το Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο) έκρινε, στηριζόμενο στην απόφαση A.K. ( ), ότι οι αποφάσεις των εν λόγω δικαστών είναι άκυρες, το τμήμα εκτάκτου ελέγχου συνεχίζει να εκδικάζει υποθέσεις. Επιπλέον, κατά τα αιτούντα δικαστήρια, το τμήμα εκτάκτου ελέγχου, μετά την έκδοση του από 8 Ιανουαρίου 2020 πορίσματός του ( ), δεν εξετάζει, στις υποθέσεις των οποίων επιλαμβάνεται, την τήρηση της απαίτησης της προηγούμενης νόμιμης σύστασης σύμφωνα με το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη ( ). Ως εκ τούτου, τα αιτούντα δικαστήρια εκτιμούν ότι η διαδικασία ελέγχου των πορισμάτων του KRS από το τμήμα εκτάκτου ελέγχου είναι αναποτελεσματική. Ελλείψει αποτελεσματικής ένδικης προσφυγής ενώπιον του τμήματος εκτάκτου ελέγχου, στις περιπτώσεις αμφιβολίας ως προς το νομότυπο της διαδικασίας διορισμού δικαστών στα τακτικά δικαστήρια, τα δικαστήρια αυτά δεν αποτελούν νομίμως συσταθέντα δικαστήρια.

67. Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημά τους, τα αιτούντα δικαστήρια ζητούν να διευκρινισθεί αν το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, έχει την έννοια ότι αντιτίθεται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του τμήματος εκτάκτου ελέγχου –το οποίο απαρτίζεται αποκλειστικά από πρόσωπα που διορίζονται κατά τον τρόπο που περιγράφεται στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα– να ελέγχει τη νομιμότητα των διορισμών δικαστών στα τακτικά δικαστήρια. Κατά τα αιτούντα δικαστήρια, βάσει του άρθρου 26, παράγραφος 2, του τροποποιημένου νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου, το τμήμα εκτάκτου ελέγχου είναι αποκλειστικά αρμόδιο να εκδικάζει τις αιτήσεις που αφορούν την «εξαίρεση» δικαστών ή τον προσδιορισμό των δικαστηρίων ενώπιον των οποίων πρέπει να διεξάγονται οι δίκες που αφορούν καταγγελίες για έλλειψη ανεξαρτησίας δικαστηρίου ή δικαστή. Ωστόσο, το άρθρο 26, παράγραφος 3, του τροποποιημένου νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου προβλέπει ότι οι αιτήσεις κατά το άρθρο του 26, παράγραφος 2, δεν εξετάζονται εάν αφορούν τη διαπίστωση ή την εκτίμηση της νομιμότητας του διορισμού δικαστή ή της νομιμοποίησής του για την άσκηση δικαιοδοτικών καθηκόντων. Ως εκ τούτου, τα αιτούντα δικαστήρια εκτιμούν ότι το τμήμα εκτάκτου ελέγχου όχι απλώς δεν πληροί, το ίδιο, την απαίτηση της προηγούμενης νόμιμης σύστασης, αλλά και δεν εξετάζει ζητήματα σχετικά με το κατά πόσον άλλο δικαστήριο πληροί την απαίτηση αυτή ( ). Κατά συνέπεια, τα αιτούντα δικαστήρια εκτιμούν ότι οφείλουν να μην εφαρμόσουν το άρθρο 26, παράγραφοι 2 και 3, του τροποποιημένου νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου, προκειμένου να διασφαλίσουν την αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης. Ωστόσο, η μη εφαρμογή των εν λόγω διατάξεων του εθνικού δικαίου δεν επιλύει το ζήτημα των διαδικαστικών μέτρων τα οποία πρέπει να λάβει ένα δικαστήριο, υπό τις περιστάσεις που περιγράφονται στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, προκειμένου να διασφαλίσει την αποτελεσματικότητα του δικαίου της Ένωσης. Ως εκ τούτου, τα αιτούντα δικαστήρια ζητούν να διευκρινισθεί αν πρέπει να εφαρμοσθούν κατ’ αναλογίαν οι διατάξεις του εθνικού δικαίου σχετικά με την αυτοδίκαιη εξαίρεση δικαστών (iudex inhabilis) ( ), προκειμένου να παρασχεθεί στον δικαστή η δυνατότητα να εξαιρεί αυτεπαγγέλτως από την εκδίκαση μιας υπόθεσης δικαστή που έχει διορισθεί κατ’ αυτόν τον τρόπο σε τακτικό δικαστήριο ( ).

68. Υπό την επιφύλαξη της εξακρίβωσης από τα αιτούντα δικαστήρια, φαίνεται ότι, πριν από την έναρξη ισχύος του τροποποιητικού νόμου, στις 14 Φεβρουαρίου 2020, τα πορίσματα του KRS σχετικά με τον διορισμό δικαστών στα τακτικά δικαστήρια μπορούσαν να προσβληθούν ενώπιον του τμήματος εκτάκτου ελέγχου σύμφωνα με το άρθρο 44, παράγραφος 1, του νόμου περί του KRS και το άρθρο 26, παράγραφος 1, του τροποποιημένου νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου.

69. Όπως εκτίθεται στα σημεία 93 έως 111 των προτάσεων μου στην υπόθεση C‑204/21, Επιτροπή κατά Πολωνίας (Ανεξαρτησία και ιδιωτική ζωή των δικαστών), η ανάθεση αποκλειστικής αρμοδιότητας στο τμήμα εκτάκτου ελέγχου να αποφαίνεται επί του ζητήματος της ανεξαρτησίας ενός δικαστηρίου, ενός δικαστικού σχηματισμού ή ενός δικαστή, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 26, παράγραφος 2, του τροποποιημένου νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου, δεν αντιβαίνει κατ’ αρχήν, μεταξύ άλλων, στο άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ και στο άρθρο 47 του Χάρτη, εκτός εάν η εν λόγω διάταξη του εθνικού δικαίου, καθώς και οι διαδικασίες και οι κανόνες περί αρμοδιότητας που προβλέπονται στη διάταξη αυτή, υπονομεύουν την πλήρη αποτελεσματικότητα των ανωτέρω διατάξεων του δικαίου της Ένωσης και την υπεροχή του δικαίου της Ένωσης. Κατά τη γνώμη μου, η ανάλυση αυτή ισχύει κατ’ αναλογίαν ομοίως για το άρθρο 44, παράγραφος 1, του νόμου περί του KRS και για το άρθρο 26, παράγραφος 1, του τροποποιημένου νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Ως εκ τούτου, θεωρώ ότι η ανάθεση αποκλειστικής αρμοδιότητας στο τμήμα εκτάκτου ελέγχου, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 44, παράγραφος 1, του νόμου περί του KRS και στο άρθρο 26, παράγραφοι 1 και 2, του τροποποιημένου νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου, δεν αντιβαίνει, κατ’ αρχήν, στο δίκαιο της Ένωσης.

70. Μολονότι το άρθρο 44, παράγραφος 1, του νόμου περί του KRS και το άρθρο 26, παράγραφος 1, του τροποποιημένου νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου φαίνεται να παραμένουν σε ισχύ, το γράμμα, μεταξύ άλλων, του άρθρου 26, παράγραφος 3, του τροποποιημένου νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου, μετά την έναρξη ισχύος του τροποποιητικού νόμου, απαγορεύει ρητά στο Sąd Najwyższy (Ανώτατο Δικαστήριο), συμπεριλαμβανομένου του τμήματος εκτάκτου ελέγχου, τη διαπίστωση ή την εκτίμηση της νομιμότητας του διορισμού δικαστή. Επίσης, απαγορεύει στο δικαστήριο αυτό τη διαπίστωση ή την εκτίμηση της νομιμοποίησης για την άσκηση δικαιοδοτικών καθηκόντων η οποία απορρέει από τον εν λόγω διορισμό ( ). Επομένως, το γράμμα της διάταξης αυτής είναι τόσο ευρύ, ώστε να αίρει τη δυνατότητα του Sąd Najwyższy (Ανωτάτου Δικαστηρίου) να εξετάζει ζητήματα που αφορούν, μεταξύ άλλων, την προηγούμενη νόμιμη σύσταση δικαστηρίου, όπως απαιτεί η απόφαση Simpson ( ).

71. Τόσο από τις αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως όσο και από τα προδικαστικά ερωτήματα που έχουν υποβληθεί στις υπό κρίση υποθέσεις προκύπτει ότι τα αιτούντα δικαστήρια εκτιμούν ότι το τμήμα εκτάκτου ελέγχου δεν μπορεί να εξετάζει νομικές αιτιάσεις κατά του διορισμού δικαστή από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ή το ζήτημα αν δικαστήριο έχει προηγουμένως συσταθεί νομίμως ( ). Συγκεκριμένα, ενώ το τμήμα εκτάκτου ελέγχου εξακολουθεί φαινομενικά ( ) να έχει εξουσία να ελέγχει τα πορίσματα του KRS σχετικά με τους διορισμούς δικαστών στα τακτικά δικαστήρια, η έκταση του ελέγχου αυτού έχει περιοριστεί εκτενώς και –κατά τη γνώμη μου– παρανόμως ( ).

72. Στην υπόθεση C-269/21 ( ), η δικαστής A.T. διορίσθηκε στο Sąd Okręgowy w Krakowie (περιφερειακό δικαστήριο Κρακοβίας) δυνάμει πορίσματος του KRS της 7ης Ιουλίου 2020, ήτοι μετά την έναρξη ισχύος του άρθρου 26, παράγραφος 3, του τροποποιημένου νόμου περί του Ανωτάτου Δικαστηρίου. Το ερώτημα που έχει υποβληθεί στην εν λόγω υπόθεση σχετικά με το κατά πόσον το τμήμα εκτάκτου ελέγχου πληροί τις απαιτήσεις του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, είναι άνευ αντικειμένου, δεδομένου ότι το εν λόγω δικαστήριο δεν ήταν αρμόδιο να ελέγξει το επίμαχο πόρισμα του KRS από απόψεως εθνικού δικαίου, προκειμένου να διαπιστώσει τη νομιμότητα του διορισμού δικαστή ή τη νομιμοποίηση για την άσκηση δικαιοδοτικών καθηκόντων η οποία απορρέει από τον εν λόγω διορισμό.

73. Επομένως, πρέπει να εκτιμηθεί αν η έλλειψη αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου των πορισμάτων του KRS τα οποία οδήγησαν στον διορισμό δικαστών στα τακτικά δικαστήρια, σε συνδυασμό με τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει το KRS στη διαδικασία διορισμού και τον περιορισμένο ρόλο των συνελεύσεων των δικαστών, δύναται να προκαλέσει στους πολίτες εύλογες αμφιβολίες ως προς το ανεπηρέαστο ενός δικαστή, όπως της A.T., από εξωτερικά στοιχεία και ως προς την ουδετερότητά της έναντι των αντιπαρατιθέμενων ενώπιόν της συμφερόντων.

74. Από την απόφαση A.B. ( ) προκύπτει ότι, καθώς το KRS δεν παρέχει επαρκείς εγγυήσεις ανεξαρτησίας, πρέπει να παρέχεται στους μη επιτυχόντες υποψηφίους για δικαστικές θέσεις η δυνατότητα προσβολής των πορισμάτων του KRS, όταν το σύνολο των κρίσιμων στοιχείων που χαρακτηρίζουν τη διαδικασία διορισμού προκαλούν στους πολίτες αμφιβολίες συστημικής φύσεως ως προς την ανεξαρτησία και το ανεπηρέαστο των δικαστών οι οποίοι διορίζονται με τη διαδικασία αυτή ( ).

75. Στην υπόθεση C-269/21, το αιτούν δικαστήριο δεν στηρίχθηκε σε κανένα συγκεκριμένο στοιχείο συστημικής φύσεως (πέραν των τριών στοιχείων που μνημόνευσε) ή ατομικής φύσεως, το οποίο να στοιχειοθετεί την πρόκληση εύλογων και σοβαρών αμφιβολιών στους πολίτες ως προς την ανεξαρτησία και την αμεροληψία των δικαστών που διορίσθηκαν στα τακτικά δικαστήρια στο πλαίσιο της επίμαχης διαδικασίας διορισμού, συμπεριλαμβανομένης της δικαστή A.T. ( ).

76. Υπό την επιφύλαξη της εξακρίβωσης από το αιτούν δικαστήριο, φρονώ ότι τα τρία στοιχεία που μνημονεύει το εν λόγω δικαστήριο δεν αρκούν, αφ’ εαυτών, για να θέσουν υπό αμφισβήτηση τη διαδικασία διορισμού δικαστή, όπως της δικαστή A.T., στα τακτικά δικαστήρια με βάση τις απαιτήσεις του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη. Πέραν των στοιχείων στα οποία στηρίχθηκε το Δικαστήριο στις σκέψεις 128, 129 και 136 της απόφασης A.B., το μόνο νέο στοιχείο στην υπόθεση C-269/21 είναι η μη συμμετοχή οργάνων αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος στη διαδικασία διορισμού. Λαμβανομένου υπόψη του ομολογουμένως καθοριστικού ρόλου που διαδραματίζει το KRS στη διαδικασία διορισμού, φρονώ ότι το εν λόγω πρόσθετο στοιχείο δεν αρκεί, αφ’ εαυτού, για να θέσει υπό αμφισβήτηση τη διαδικασία διορισμού της δικαστή A.T. ( ).

77. Στην υπόθεση C-181/21, η δικαστής A.Z. διορίσθηκε από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στις 26 Νοεμβρίου 2020 δυνάμει πορίσματος του KRS της 7ης Μαΐου 2019. Επομένως, υπό την επιφύλαξη της εξακρίβωσης από το αιτούν δικαστήριο, προκύπτει ότι το επίμαχο πόρισμα του KRS θα μπορούσε, κατ’ αρχήν, να είχε προσβληθεί ενώπιον του τμήματος εκτάκτου ελέγχου ( ), δεδομένου ότι το πόρισμα αυτό είναι προγενέστερο τόσο της έναρξης ισχύος του τροποποιητικού νόμου ( ) όσο και του πορίσματος του τμήματος εκτάκτου ελέγχου της 8ης Ιανουαρίου 2020 ( ).

78. Όπως και στην υπόθεση C-269/21, το αιτούν δικαστήριο δεν στηρίχθηκε, στην υπόθεση C-181/21, σε κανένα συγκεκριμένο στοιχείο συστημικής φύσεως (πέραν των τριών στοιχείων που περιγράφονται στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα) ή ατομικής φύσεως, για τη στοιχειοθέτηση της πρόκλησης εύλογων και σοβαρών αμφιβολιών στους πολίτες ως προς την ανεξαρτησία και την αμεροληψία των δικαστών που διορίσθηκαν στα τακτικά δικαστήρια στο πλαίσιο της επίμαχης διαδικασίας διορισμού, συμπεριλαμβανομένης της δικαστή A.Z. Καθώς φρονώ ότι, υπό την επιφύλαξη της εξακρίβωσης από το αιτούν δικαστήριο, τα τρία αυτά στοιχεία δεν αρκούν, αφ’ εαυτών, για να θέσουν υπό αμφισβήτηση τη διαδικασία διορισμού της δικαστή A.Z. στα τακτικά δικαστήρια σύμφωνα με τις απαιτήσεις του άρθρου 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη, προτείνω να κριθεί ότι το προδικαστικό ερώτημα με το οποίο ζητείται να διευκρινισθεί το αν το τμήμα εκτάκτου ελέγχου πληροί τις απαιτήσεις αυτές είναι άνευ αντικειμένου.

VII. Πρόταση

79. Υπό το πρίσμα των ανωτέρω εκτιμήσεων, προτείνω στο Δικαστήριο να απαντήσει στα ερωτήματα του Sąd Okręgowy w Katowicach (περιφερειακού δικαστηρίου Κατοβίτσε, Πολωνία) και του Sąd Okręgowy w Krakowie (περιφερειακού δικαστηρίου Κρακοβίας, Πολωνία) ως εξής:

Το άρθρο 19, παράγραφος 1, δεύτερο εδάφιο, ΣΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει την έννοια ότι δικαστήριο δεν αποτελεί «νομίμως συσταθέν δικαστήριο» σε περίπτωση που ο δικαστής του δικαστικού σχηματισμού έχει διορισθεί κατόπιν διαδικασίας κατά την οποία α) δεν προηγήθηκε η συνεκτίμηση γνωμοδότησης οργάνου αυτοδιοίκησης του δικαστικού σώματος, β) οι υποψήφιοι διορίσθηκαν δυνάμει πορίσματος οργάνου όπως το Krajowa Rada Sądownictwa (Εθνικό Δικαστικό Συμβούλιο, Πολωνία) και γ) οι υποψήφιοι του διαγωνισμού δεν μπορούσαν να προσβάλουν τη διαδικασία διορισμού ενώπιον δικαστηρίου το οποίο πληροί τις απαιτήσεις του δικαίου της Ένωσης, και τα στοιχεία αυτά, σε συνδυασμό με το σύνολο των λοιπών κρίσιμων στοιχείων που χαρακτηρίζουν την εν λόγω διαδικασία, δύνανται να προκαλέσουν στους πολίτες αμφιβολίες συστημικής φύσεως ως προς την ανεξαρτησία και την αμεροληψία των δικαστών που διορίσθηκαν στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής.