ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ 19ΗΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1993. - CAVES NETO COSTA SA ΚΑΤΑ MINISTRO DO COMERCIO E TURISMO ET SECRETARIO DE ESTADO DO COMERCIO EXTERNO. - ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ: SUPREMO TRIBUNAL ADMINISTRATIVO - ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ. - ΚΡΑΤΙΚΟ ΜΟΝΟΠΩΛΙΟ ΕΜΠΟΡΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΚΟΟΛΗ ΣΤΗΝ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ - ΠΡΑΞΗ ΠΡΟΣΧΩΡΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ - ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ. - ΥΠΟΘΕΣΗ C-76/91.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1993 σελίδα I-00117



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

1. Προσχώρηση νέων κρατών μελών στις Κοινότητες * Πορτογαλία * Κρατικά μονοπώλια εμπορικού χαρακτήρα * 'Αρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως του 1985 * Υποχρέωση προοδευτικής διαρρυθμίσεως κατά τη μεταβατική περίοδο * 'Αμεσο αποτέλεσμα πριν από τη λήξη της μεταβατικής περιόδου * Δεν υφίσταται

(Πράξη Προσχωρήσεως του 1985, άρθρο 208 PAR 1)

2. Προσχώρηση νέων κρατών μελών στις Κοινότητες * Πορτογαλία * Κρατικά μονοπώλια εμπορικού χαρακτήρα * Υποχρέωση προοδευτικής διαρρυθμίσεως κατά τη μεταβατική περίοδο * Τρόπος * Διακριτική εξουσία των εθνικών αρχών * Υποχρέωση ανοίγματος ποσοστώσεων ελεύθερης εισαγωγής * Δεν υφίσταται

(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 37 PAR 1 Πράξη Προσχωρήσεως του 1985, άρθρο 208 PAR 1)

Περίληψη

1. Το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως του 1985, το οποίο αφορά την προοδευτική διαρρύθμιση των πορτογαλικών κρατικών μονοπωλίων εμπορικού χαρακτήρα, δεν δημιουργεί για την Πορτογαλία, κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου που προβλέπει, επαρκώς σαφή και απαλλαγμένη αιρέσεων υποχρέωση που να μπορούν να επικαλούνται οι ιδιώτες ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων. Πράγματι, η υποχρέωση να έχει εξαλειφθεί κάθε διάκριση είναι απαλλαγμένη αιρέσεων μόνο μετά τη λήξη της περιόδου αυτής, οπότε και η εκτέλεση ή τα αποτελέσματά της δεν μπορούν να εξαρτώνται από την έκδοση καμιάς πράξεως, ούτε της Κοινότητας ούτε των κρατών μελών.

2. Το άρθρο 37, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ και το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως έχουν την έννοια ότι η επιβαλλόμενη στην Πορτογαλική Δημοκρατία υποχρέωση να διαρρυθμίσει προοδευτικώς το μονοπώλιο αιθυλικής αλκοόλης δεν συνεπάγεται κατ' ανάγκη την υποχρέωσή της να ανοίξει, κατά τη μεταβατική περίοδο, ποσοστώσεις ελεύθερης εισαγωγής από τα άλλα κράτη μέλη των προϊόντων που υπόκεινται στο μονοπώλιο αυτό. Οι ανωτέρω διατάξεις παρέχουν στην Πορτογαλική Δημοκρατία ευρεία διακριτική εξουσία κατά την επιλογή των μέσων με τα οποία θα προβεί στην προβλεπόμενη διαρρύθμιση και συνεπώς η Πορτογαλία μπορεί, προκειμένου να εκπληρώνει τις υποχρεώσεις της κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, να εφαρμόζει άλλα μέτρα και να μην προβλέψει το άνοιγμα ποσοστώσεων.

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-76/91,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Supremo Tribunal Administrativo της Πορτογαλίας προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ

Caves Neto Costa SA

και

Ministro do Comercio e Turismo και Secretario de Estado do Comercio Externo,

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 37, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ και του άρθρου 208, παράγραφος 1, της Πράξεως για τους όρους προσχωρήσεως του Βασιλείου της Ισπανίας και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας και για τις προσαρμογές των Συνθηκών,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,

συγκείμενο από τους Ο. Due, Πρόεδρο, Κ. Ν. Κακούρη, M. Zuleeg, J. L. Murray, προέδρους τμήματος, G. F. Mancini, J. C. Moitinho de Almeida, F. Grevisse, M. Diez de Velasco και P. J. G. Kapteyn, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: G. Tesauro

γραμματέας: L. Hewlett, υπάλληλος διοικήσεως,

λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:

- η Caves Neto Costa SA, εκπροσωπούμενη από την Isabel Jalles, δικηγόρο Λισαβώνας,

- η Πορτογαλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον καθηγηγή Joao Mota de Campos και τον Luis Inez Fernandes, διευθυντή της Νομικής Υπηρεσίας της Γενικής Διευθύνσεως Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων του Υπουργείου Εξωτερικών,

- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από την Blanca Rodriguez Galindo, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας της, και την Helena Varandas, υπάλληλο της Πορτογαλικής Δημοκρατίας που έχει αποσπαστεί στη Νομική Υπηρεσία της Επιτροπής,

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Caves Neto Costa SA, της Πορτογαλικής Κυβερνήσεως και της Επιτροπής, εκπροσωπουμένης από τον Antonio Caeiro, νομικό σύμβουλο, επικουρούμενο από τον Anders Christian Jessen, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας της, κατά τη συνεδρίαση της 24ης Ιουνίου 1992,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 22ας Σεπτεμβρίου 1992,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με διάταξη της 14ης Φεβρουαρίου 1991, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 25 Φεβρουαρίου 1991, το Supremo Tribunal Administrativo υπέβαλε, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, τρία προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 37 της Συνθήκης ΕΟΚ και του άρθρου 208, παράγραφος 1, της Πράξεως για τους όρους προσχωρήσεως του Βασιλείου της Ισπανίας και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας και για τις προσαρμογές των Συνθηκών (ΕΕ 1985, L 302, σ. 23, στο εξής: Πράξη Προσχωρήσεως).

2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν κατά την εκδίκαση διαφοράς μεταξύ της εταιρίας Caves Neto Costa (στο εξής: CNC) αφενός και του Υπουργού Εμπορίου και Τουρισμού και του Υφυπουργού Εξωτερικού Εμπορίου αφετέρου.

3 Η CNC ισχυρίστηκε ότι η Πορτογαλία, μη έχοντας ανοίξει ποσοστώσεις εισαγωγής αιθυλικής αλκοόλης κατά την ημερομηνία των σιωπηρών αποφάσεων με τις οποίες απορρίφθηκε η αίτησή της να εισαγάγει από τη Γαλλία 28 τόννους καθαρού οινοπνεύματος, έχει παραβεί τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 5 της Συνθήκης ΕΟΚ, από το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως, από την παράγραφο 2 της κοινής δηλώσεως για την κατάργηση των μονοπωλίων που υπάρχουν στα νέα κράτη μέλη στον τομέα της γεωργίας (ΕΕ 1985, L 302, σ. 480) και από τη σύσταση 87/525/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 8ης Οκτωβρίου 1987, προς την Πορτογαλική Δημοκρατία, όσον αφορά τη διαρρύθμιση του εθνικού μονοπωλίου εμπορικού χαρακτήρα για τα οινοπνευματώδη έναντι των άλλων κρατών μελών (EE L 306, σ. 32, στο εξής: σύσταση).

4 Το Supremo Tribunal Administrativo έκρινε ότι με την προσφυγή τίθενται ορισμένα προβλήματα ερμηνείας του κοινοτικού δικαίου και αποφάσισε να υποβάλει τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

"1) Επιβάλλει η εκ μέρους της Πορτογαλικής Δημοκρατίας προοδευτική διαρρύθμιση, από την 1η Ιανουαρίου 1986, των μονοπωλίων εμπορικού χαρακτήρα, κατά τρόπον ώστε μετά την 1η Ιανουαρίου 1993 να αποκλείεται οποιαδήποτε διάκριση μεταξύ των υπηκόων των κρατών μελών ως προς τους όρους εφοδιασμού και διαθέσεως, στο εν λόγω κράτος την υποχρέωση, όσον αφορά το μονοπώλιο της εισαγωγής καθαρού οινοπονεύματος, το οποίο κατέχει η δημόσια επιχείρηση Administracao-Geral do Acucar e do Alcool, να καθορίσει ποσοστώσεις ελεύθερης εισαγωγής από τα άλλα κράτη μέλη για όλα τα έτη της μεταβατικής περιόδου ή, αντιθέτως, επιτρέπει να εξαιρεθούν από τον καθορισμό αυτό τα πρώτα έτη της εν λόγω περιόδου;

2) Αν αληθεύει το δεύτερο, από ποιο χρονικό σημείο της μεταβατικής περιόδου είναι εύλογο να αναμένεται ότι η Πορτογαλική Δημοκρατία θα άρει το αποκλειστικό δικαίωμα της εισαγωγής καθαρού οινοπνεύματος και θα καθορίσει ποσοστώσεις ελεύθερης εισαγωγής;

3) Πρέπει να θεωρηθεί ότι, όσον αφορά την αιθυλική αλκοόλη, καλώς έχουν οι ποσοστώσεις που καθόρισε η Επιτροπή με τη σύσταση της 8ης Οκτωβρίου 1987 η έκδοση της οποίας ρητώς προβλεπόταν από το προαναφερθέν άρθρο 208, παράγαφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως;"

5 Στην έκθεση ακροατηρίου αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας και οι έγγραφες παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.

6 Το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως επιβάλλει στην Πορτογαλική Δημοκρατία την υποχρέωση να διαρρυθμίσει προοδευτικά τα κρατικά μονοπώλια εμπορικού χαρακτήρα, κατά την έννοια του άρθρου 37, παράγραφος 1, της Συνθήκης, κατά την περίοδο από 1η Ιανουαρίου 1986 μέχρι 1η Ιανουαρίου 1993 (στο εξής: μεταβατική περίοδος), ώστε να αποκλείεται μετά την 1η Ιανουαρίου 1993 οποιαδήποτε διάκριση μεταξύ των υπηκόων των κρατών μελών ως προς τους όρους εφοδιασμού και διαθέσεως.

7 Πριν δοθεί απάντηση στα ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου και προκειμένου να του δοθούν όλα τα χρήσιμα ερμηνευτικά στοιχεία, πρέπει να υπομνηστεί ότι κατά πάγια νομολογία, προκειμένου διάταξη του κοινοτικού δικαίου να παράγει άμεσα αποτελέσματα στις σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών και των υπηκόων τους, η διάταξη αυτή πρέπει να είναι σαφής και απαλλαγμένη αιρέσεων.

8 Πρέπει όμως να τονιστεί ότι ούτε το άρθρο 37 της Συνθήκης ούτε το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως, το οποίο είναι αντίστοιχο προς το πρώτο, επιβάλλουν στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου που προβλέπουν οι διατάξεις αυτές, επαρκώς σαφή και απαλλαγμένη αιρέσεων υποχρέωση που να μπορούν να επικαλούνται οι ιδιώτες ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων.

9 'Οπως δέχθηκε το Δικαστήριο με την απόφαση της 17ης Φεβρουαρίου 1976 στην υπόθεση 45/75, Rewe κατά Hauptzollamt Landau (Συλλογή - μόνο σε ξενόγλωσσες εκδόσεις - 1976, σ. 181, σκέψη 24), η οποία αφορούσε το άρθρο 37 της Συνθήκης, η υποχρέωση να έχει εξαλειφθεί κάθε διάκριση κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου είναι απαλλαγμένη αιρέσεων μόνο μετά τη λήξη της περιόδου αυτής, οπότε και η εκτέλεση ή τα αποτελέσματά της δεν μπορούν να εξαρτώνται από την έκδοση καμιάς πράξεως, ούτε της Κοινότητας ούτε των κρατών μελών.

Επί του πρώτου και του δευτέρου ερωτήματος

10 Με το πρώτο και το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα το αιτούν δικαστήριο ερωτά κατ' ουσία αν το άρθρο 37, παράγραφος 1, της Συνθήκης και το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως έχουν την έννοια ότι η υποχρέωση της Πορτογαλικής Δημοκρατίας να διαρρυθμίσει το μονοπώλιο αιθυλικής αλκοόλης συνεπάγεται κατ' ανάγκη το άνοιγμα, κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, ποσοστώσεων ελεύθερης εισαγωγής από τα άλλα κράτη μέλη των προϊόντων που υπόκεινται στο μονοπώλιο αυτό και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, από πότε πρέπει να καθοριστούν οι ποσοστώσεις αυτές.

11 Πρέπει καταρχάς να τονιστεί ότι ένα μονοπώλιο σαν το επίμαχο εν προκειμένω συνιστά κρατικό μονοπώλιο εμπορικού χαρακτήρα, κατά την έννοια του άρθρου 37, παράγραφος 1, της Συνθήκης, και συνεπώς εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως.

12 Προκειμένου συνεπώς να δοθεί απάντηση στα ερωτήματα του αιτούντος δικαστηρίου, πρέπει να προσδιοριστεί η έκταση της υποχρεώσεως που επιβάλλει στην Πορτογαλική Δημοκρατία το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως, όσον αφορά την προοδευτική διαρρύθμιση των μονοπωλίων αυτών κατά τη μεταβατική περίοδο.

13 Συναφώς παρατηρείται ότι η εξάλειψη όλων των διακρίσεων μέχρι τη λήξη της μεταβατικής περιόδου συνιστά συγκεκριμένη υποχρέωση, η εκτέλεση της οποίας διευκολύνεται, αλλά δεν εξαρτάται, από τη σταδιακή πραγματοποίηση της εν λόγω διαρρυθμίσεως. Τούτο διευκρινίστηκε από το Δικαστήριο με την προαναφερθείσα απόφαση Rewe (σκέψη 24), η οποία αφορούσε το άρθρο 37, παράγραφος 1, της Συνθήκης, που προβλέπει υποχρεώσεις με το ίδιο περιεχόμενο όπως οι προβλεπόμενες από το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως.

14 Κατά την ίδια αυτή νομολογία, σκοπός της προθεσμίας που τάσσεται στα κράτη μέλη για την προοδευτική διαρρύθμιση των επίμαχων κρατικών μονοπωλίων είναι η διευκόλυνση της δημιουργίας νέων καταστάσεων, οι οποίες να οδηγούν στην εξάλειψη όλων των διακρίσεων κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου.

15 Υπό το φως ακριβώς του σκοπού αυτού πρέπει να εξετάζεται το έργο που αναθέτει στην Επιτροπή το άρθρο 208, παράγραφος 1, τρίτο εδάφιο, της Πράξεως Προσχωρήσεως, κατά το οποίο η Επιτροπή απευθύνει στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, υπό μορφή συστάσεων, μη δεσμευτικές πράξεις σχετικά με τον τρόπο και τον ρυθμό σύμφωνα με τους οποίους πρέπει να πραγματοποιηθεί η προσαρμογή που προβλέπεται στο εν λόγω άρθρο.

16 Επιπλέον, αντίθετα απ' ό,τι συμβαίνει με το μονοπώλιο των προϊόντων πετρελαίου, για την ελευθέρωση της αγοράς των οποίων προβλέπονται λεπτομερείς κανόνες στη δεύτερη παράγραφο του άρθρου 208 της Πράξεως Προσχωρήσεως, η πρώτη παράγραφος του άρθρου αυτού δεν εξειδικεύει καθόλου τα μέσα με τα οποία πρέπει να πραγματοποιηθεί η προοδευτική διαρρύθμιση ενός μονοπωλίου σαν το επίμαχο εν προκειμένω.

17 Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως παρέχει στην Πορτογαλική Δημοκρατία ευρεία διακριτική εξουσία κατά την επιλογή των μέσων της προοδευτικής διαρρυθμίσεως των επίμαχων μονοπωλίων, προκειμένου να εξασφαλιστεί, το αργότερο κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, η εξάλειψη όλων των διακρίσεων που προβλέπεται στη διάταξη αυτή. Κατά συνέπεια, η Πορτογαλική Δημοκρατία μπορεί, προκειμένου να εκπληρώνει τις υποχρεώσεις της κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου, να εφαρμόζει άλλα μέτρα και να μην προβλέψει το άνοιγμα ποσοστώσεων ελεύθερων εισαγωγών από τα άλλα κράτη μέλη.

18 Κατά συνέπεια, στο πρώτο και στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 37, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ και το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως έχουν την έννοια ότι η επιβαλλόμενη στην Πορτογαλική Δημοκρατία υποχρέωση να διαρρυθμίσει προοδευτικώς το μονοπώλιο αιθυλικής αλκοόλης δεν συνεπάγεται κατ' ανάγκη την υποχρέωσή της να ανοίξει, κατά τη μεταβατική περίοδο, ποσοστώσεις ελεύθερης εισαγωγής από τα άλλα κράτη μέλη των προϊόντων που υπόκεινται στο μονοπώλιο αυτό.

19 Κατόπιν της ανωτέρω απαντήσεως, δεν χρειάζεται να δοθεί απάντηση στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

20 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Πορτογαλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,

κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με διάταξη της 14ης Φεβρουαρίου 1991 το Supremo Tribunal Administrativo, αποφαίνεται:

Το άρθρο 37, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ και το άρθρο 208, παράγραφος 1, της Πράξεως Προσχωρήσεως έχουν την έννοια ότι η επιβαλλόμενη στην Πορτογαλική Δημοκρατία υποχρέωση να διαρρυθμίσει προοδευτικώς το μονοπώλιο αιθυλικής αλκοόλης δεν συνεπάγεται κατ' ανάγκη την υποχρέωσή της να ανοίξει, κατά τη μεταβατική περίοδο, ποσοστώσεις ελεύθερης εισαγωγής από τα άλλα κράτη μέλη των προϊόντων που υπόκεινται στο μονοπώλιο αυτό.