9.

Θα ήθελα ακόμη να προσθέσω τα ακόλουθα: ο συνοπτικός συγκριτικός έλεγχος των εθνικών εννόμων τάξεων αποδεικνύει ότι, ως νομικός θεσμός, η επίρριψη ήταν άγνωστη μέχρι την ημέρα που το Δικαστήριο εξέδωσε την απόφαση Just. Εξαίρεση αποτελεί η δανική νομολογία, η οποία όμως θεωρεί σημαντική την επίρριψη μόνο μέσα στα στενότατα όρια στα οποία αναφέρθηκα μόλις προ ολίγου. Πράγματι, κατά των ορίων αυτών δεν είναι δυνατό να γίνει επίκληση της τρίτης αποφάσεως του Højesteret (9.4.1970, υπόθεση Ι 55/1968, U 1970, 437 Η), η οποία αφορά κατάσταση εντελώς διαφορετική από εκείνες στις οποίες αναφέρεται το γαλλικό Kat το ιταλικό δίκαιο. Είναι μεν αληθές ότι στην εν λόγω απόφαση γίνεται δεκτό ότι ο προσφεύγων φέρει το βάρος της αποδείξεως ότι δεν πραγματοποιήθηκε επίρριψη. Εν προκειμένω όμως, προσφεύγων δεν ήταν ο solvens, αλλά ο τρίτος που απέκτησε από τον solvens. Νότια της Δανίας πάντως, και εν πάση περιπτώσει μέχρι το 1980, η επίρριψη αποτελεί ταμπού. Από δικαστική άποψη ιδίως, παραμένει ταμπού ακόμη και μετά την έκδοση της αποφάσεως Just. Ας πάρουμε την Ιταλία. Η απόφαση Just επηρέασε ορισμένα δικαστήρια της ουσίας (Tribunale του Trento, 17. 10. 1981, Dukcevich κατά Διοικήσεως οικονομικών idem, 18. 2. 1982, Διοίκηση οικονομικών κατά Marimexcorte d'appello του Τορίνου, 15. 10. 1980, Διοίκηση οικονομικών κατά CONAL) δεν επηρέασε πάντως το ακυρωτικό, το οποίο τηρεί αντίθετη στάση, όπως συνάγεται εμφαντικά από την απόφαση 4682 της 21ης Ιουλίου 1981, υπουργείο οικονομικών κατά MIRECO. Η εταιρεία MIRECO ζήτησε από το δημόσιο την επιστροφή επιβαρύνσεων κατά την εισαγωγή που κατέβαλε αχρεω-στήτως, το δε καθού προέβαλε ένσταση απαραδέκτου για το λόγο ότι η επιβάρυνση επερρίφθη με την πώληση του εμπορεύματος επί του οποίου είχε επιβληθεί ο φόρος. Το εν λόγω δικαστήριο απέρριψε την ένσταση αυτή, παρατηρώντας μεταξύ άλλων τα εξής: «Είναι κοινώς δεκτό ότι στην εθνική έννομη τάξη ... δύο μόνο στοιχεία συνιστούν αντικειμενικά περίπτωση καταβολής αχρεωστήτου ... · η ύπαρξη καταβολής και το γεγονός ότι η καταβολή αυτή δεν έπρεπε ... να πραγματοποιηθεί. Εντελώς άσχετο με την περίπτωση είναι ... το γεγονός ότι, λόγω της επιστροφής του αχρεωστήτως καταβληθέντος, το πρόσωπο στο οποίο καταβάλλεται η επιστροφή περιορίζεται στην αντιστάθμιση της απώλειας την οποία υπέστη ... ή καθίσταται πλουσιότερος (εφόσον επέρριψε ήδη σε τρίτους την επιβάρυνση η οποία του επιβλήθηκε...)». Προς συμπλήρωση του γενικού πλαισίου, προσθέτω ότι δύο δικαστήρια της ουσίας (Tribunale της Τεργέστης, με διάταξη της 26ης Ιανουαρίου 1983 στην υπόθεση SpA BECA κατά Διοικήσεως οικονομικών και cone d'appello του Μιλάνου, με διάταξη της 15ης Φεβρουαρίου 1983 στην υπόθεση Διοίκηση οικονομικών κατά SpA ΒΑΧ) έθιξαν πρόσφατα το ζήτημα της συνταγματικής νομιμότητας του άρθρου 19, προσάπτοντας σε αυτό ότι: α) προσβάλλει το δικαίωμα υπερασπίσεως λόγω του αναδρομικού του αποτελέσματος· β) έρχεται σε αντίθεση με το κοινοτικό δίκαιο (είναι γνωστό ότι βάσει του άρθρου 11 του συντάγματος, θεωρούνται παράνομοι οι εσωτερικοί κανόνες που είναι αντίθετοι προς κοινοτικές διατάξεις) γ) παραβιάζει την αρχή της ισότητας που καθιερώνει το άρθρο 3 του συντάγματος. Για την υπόθεση που μας απασχολεί, είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικά δύο χωρία της διατάξεως του δικαστηρίου του Μιλάνου. Στο πρώτο χωρίο αναφέρεται ότι η απόδοση σημασίας στην επίρριψη της φορολογικής επιβαρύνσεως «αποτελεί επινόηση ... για την κατάργηση, πάντοτε και σε κάθε περίπτωση, του δικαιώματος ανακτήσεως των ποσών που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως». Στο δεύτερο δε προστίθεται ότι η έγγραφη απόδειξη της επιρρίψεως προϋποθέτει ότι υπάρχει «τρόπος διακρίσεως, στο ενιαίο αντίτιμο που καταβάλλει ο τρίτος, του μέρους που οφείλεται σε κόστος και δαπάνες και του μέρους που αποτελεί κέρδος του εισαγωγέα· τέτοια διάκριση όμως είναι αδύνατη». Ανάλογες απόψεις διατυπώνονται στη γαλλική νομολογία. Έτσι, με την απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 1980 (Διοίκηση τελωνείων κατά εταιρείας Les fils de Henri Ramel, Dalloz 1981, σ. 380), το ακυρωτικό αρνείται να θεωρήσει ως λόγο αποσβέσεως του δικαιώματος επιστροφής επίρριψη παράνομης επιβαρύνσεως — που είχε κυρίως σχέση με την εισαγωγή ιταλικών οίνων —, βασιζόμενο στον κανόνα του αστικού δικαίου σύμφωνα με τον οποίο το δικαίωμα επιστροφής δεν προϋποθέτει ότι ο solvens κατέστη πτωχότερος· στο ίδιο δε πλαίσιο ιδεών κινείται και το Συμβούλιο της Επικρατείας όσον αφορά φόρο προστιθέμενης αξίας που καταβλήθηκε αχρεωστεητως. Στη Γερμανία, το πρόβλημα είναι τόσο λίγο αισθητό, ώστε επ' αυτού δεν υπάρχει καμία νομολογία η νομοθεσία όμως (βλ. ιδίως το άρθρο 37, παράγραφος 2, του Abgabenordnung) αποκλείει την εξάρτηση του δικαιώματος επιστροφής από την επίρριψη της αχρεωστήτως καταβληθείσας επιβαρύνσεως. Το ίδιο ισχύει και στο Βέλγιο: τα άρθρα 1376 και 1377 του αστικού κώδικα, που εφαρμόζονται και στο φορολογικό τομέα, δεν επιτρέπουν να διαπιστωθεί οποιαδήποτε επίπτωση της επιρρίψεως επί της απαιτήσεως του solvens. Στην Ολλανδία, καμία νομοθετική ή νομολογιακή πηγή δεν επιτρέπει τη συναγωγή διαφορετικού συμπεράσματος, ενώ στη Μεγάλη Βρετανία γίνεται λόγος για passing on μόνο σε μια αυστραλιανή υπόθεση (Mason κατά The State of New South Wales [1959] 102 CLR 105), η οποία εξάλλου δεν κάνει καμία απολύτως μνεία αποσβεστικού αποτελέσματος. Βάσει των δεδομένων αυτών δεν απέχουμε πολύ από το να πούμε ότι, εκτός από την περίπτωση της Δανίας, η επίρριψη αποτελεί ξένο σώμα στα νομικά συστήματα των κρατών μελών. Προς τα ξένα σώματα όμως δεν πρέπει να τηρείται ανεκτική στάση. Η αποδοχή τους είναι επιτρεπτή αλλά με επιφυλακτικότητα και επιμελή χάραξη των ορίων. Η ερμηνεία που προέτεινα και που αποκλείει τη γενική χρήση της εν λόγω αρχής μου φαίνεται συνεπώς λογική. Επαναλαμβάνω ότι εκείνο που με πείθει δεν είναι το γεγονός ότι η εν λόγω αρχή είναι καθεαυτή άδικη ή ότι είναι παράλογη, αλλά το ότι είναι αδύνατο να αποδειχθεί κατά τρόπο αποδεκτό η λειτουργία της και συνεπώς το ότι είναι αδύνατο να αναχθεί αυτή, εκτός από ορισμένες οριακές περιπτώσεις, σε επίπεδο νομικής βεβαιότητας. Δεν αγνοώ ότι ιδίως σε περιόδους οικονομικής κρίσεως, η αντιμετώπιση των αιτήσεων αποδόσεως των αχρεωστήτως καταβληθέντων μπορεί να φέρει τις αρχές σε δύσκολη θέση. Αυτό όμως δεν είναι πρόβλημα που μπορεί να λυθεί καταργώντας με τη θέσπιση διατάξεως την απαίτηση των εισαγωγέων (και, το χειρότερο, ενώ εκκρεμεί διαφορά ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, ώστε να αναγκαστούν αυτά να εκδώσουν απόφαση ευνοϊκή προς το δημόσιο). Υπάρχουν άλλοι τρόποι αντιμετωπίσεως του προβλήματος, λιγότερο ριζοσπαστικοί και περισσότερο σεβόμενοι το κοινοτικό δίκαιο και τα νόμιμα συμφέροντα των επιχειρηματιών: παραδείγματος χάριν, ο καθορισμός λογικά βραχείας προθεσμίας για την άσκηση του δικαιώματος αποδόσεως. Έτσι έγινε στη Γερμανία, ο ίδιος δε ο κοινοτικός νομοθέτης επέλεξε αυτή την οδό θεσπίζοντας τον κανονισμό 1430 του 1979. Η προθεσμία την οποία τάσσει ο εν λόγω κανονισμός για την υποβολή της αιτήσεως επιστροφής στις εθνικές αρχές κυμαίνεται πράγματι μεταξύ τριών μηνών και ενός έτους. Και αν η προθεσμία αυτή θεωρηθεί πολύ μεγάλη, ας μειωθεί. Αλλά ας σημειωθεί, εν πάση περιπτώσει, η απόσταση που τη χωρίζει από τα δέκα έτη που προβλέπονται στην ιταλική έννομη τάξη όσον αφορά το μεγαλύτερο μέρος των αχρεωστήτως καταβληθέντων.