Β —

Μολονότι για να οικοδομηθεί αυτή η νέα νομολογία δεν μπορεί κανείς να ισχυρισθεί ότι μπορεί να εφαρμοσθεί απευθείας ερμηνεία στηριζόμενη σε εθνικές νομοθεσίες και νομολογίες, δεν στερείται ενδιαφέροντος αναμφιβόλως η αναζήτηση του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο προσδιορισμός των ορίων της εννοίας της εναρμονισμένης πρακτικής εντός ή και εκτός της κοινής αγοράς. Η ιστορική καταγωγή της πρέπει ασφαλώς να αναζητηθεί στην έννοια της concerted action του αμερικανικού δικαίου antitrust. Η έννοια του conspiracy που αναφέρεται στο Sherman Act εφαρμόστηκε πράγματι στην περίπτωση όπου αποδείχθηκε εναρμονισμένη ενέργεια περισσοτέρων επιχειρήσεων που έτεινε σε κοινό σκοπό αντίθετο προς το νόμο. Έτσι στην υπόθεση US κατά Hamilton Watch Co. και US κατά Elgin Natl. Watch Co. (DC NY 1942) 47 F. Supp. 524, κρίθηκε ότι: «Δεν είναι αναγκαία η ύπαρξη τυπικής συμφωνίας για να υφίσταται απαγορευμένη σύμπραξη (conspiracy). Αυτή μπορεί να προκύπτει από εναρμονισμένη ενέργεια μεταξύ συμμετόχων, οι οποίοι ενεργούν μαζί για κοινό σκοπό.» Υπό την ίδια έννοια η απόφαση Wisconsin Liquor Co. κατά Park and Tilford Distillers Corp. (CA-7, 1959) 1959 Trade Cases/69 363, δέχθηκε ότι «για να διαπιστωθεί η ύπαρξη απαγορευμένης συμπράξεως δεν είναι αναγκαία η απόδειξη τυπικής ή ειδικής συμφωνίας …». Η αμερικάνικη αυτή νομολογία δεν δίνει μεν ορισμό του concerted action, επιμένει όμως στην ανάγκη υπάρξεως κοινού σχεδίου. Αφετέρου, η νομολογία αυτή διευκρινίζει ότι μολονότι δεν αρκεί η παράλληλη ενσυνείδητη συμπεριφορά από μόνη της για να γίνει δεκτή η ύπαρξη παραβάσεως του Sherman Act, μια τέτοια συμπεριφορά μπορεί να αποτελέσει πραγματικό τεκμήριο βάσει του οποίου ο δικαστής, ενόψει των ειδικών περιστάσεων της υποθέσεως, μπορεί να καταλήξει στην ύπαρξη μιας conspiration. Αυτή είναι η περίπτωση της υποθέσεως Morton Salt Co. κατά US (CA-10, 1956) 1956 Trade Cases/68 412, στην οποία δέχθηκε το δικαστήριο ότι «ναι μεν η ύπαρξη παράλληλης συμπεριφοράς δεν αποδεικνύει κατά τρόπο αποφασιστικό την ύπαρξη συμπράξεως ή παραβάσεως του Sherman Act, μια τέτοια συμπεριφορά αποτελεί όμως στοιχείο το οποίο πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και το οποίο γενικά βαρύνει πολύ στην εκτίμηση». Ορισμένες αποφάσεις υπογραμμίζουν επίσης ότι η ενιαία συμπεριφορά διαφόρων επιχειρήσεων σε θέματα τιμών αποτελεί γενικά ενδεικτικό στοιχείο αρκετά αποφασιστικής ισχύος. Στην ίδια σειρά σκέψεων κινείται και η απόφαση που εκδόθηκε στην υπόθεση Pittsburgh Plate Glass Co. κατά US (CA-4, 1958) 1958 Trade Cases/69 157: «Ένας βιομήχανος υαλοπινάκων μετέχει σε απαγορευόμενη σύμπραξη (conspiracy) προς το σκοπό του καθορισμού τιμών όταν ο “συνειδητός παραλληλισμός” αυτού του βιομηχάνου, αναγγέλλοντας την ίδια ανατίμηση με εκείνη που αναγγέλλουν σχεδόν συγχρόνως οι ανταγωνιστές του, ενόψει των προφανών στενών δεσμών που υφίστανται μεταξύ του βιομηχάνου αυτού και της κορυφής της συμπράξεως, επιτρέπει λογικά το συμπέρασμα ότι η ενέργεια του βιομηχάνου έγινε σε συμφωνία με ορισμένους ή με όλους τους συμμετέχοντες.» Επίσης στην υπόθεση Morton Salt που ήδη προαναφέρθηκε, το Δικαστήριο εκφράζεται κατά τον ακόλουθο τρόπο:«… η ύπαρξη μικρού αριθμού πωλητών που διατηρούν φιλικές σχέσεις και η σταθερότητα της ζητήσεως αυτού του προϊόντος αποτελούν γι' αυτούς ειδική ευκαιρία και παρότρυνση να εναρμονίσουν τις ενέργειές τους (combine) προς το σκοπό της διατηρήσεως των τιμών σε τεχνητά υψηλό επίπεδο, επικερδές για όλους». Τέλος, πρέπει να σημειωθεί, υπό παρεμφερές πνεύμα, και η απόφαση Safeway Stores κατά FTC (366 F 2 d 795 — 1966, Trade Cases/71 891), στην οποία αναφέρεται ότι: «η απόδειξη ότι οι αρτοποιοί συγκεντρώνονταν με το σχέδιο της ενώσεως τους και συζητούσαν μεταξύ άλλων θεμάτων τις τιμές, καθώς και οι όμοιες αυξήσεις τιμών που ακολούθησαν αρκούν για να στηριχθεί η διαπίστωση της Federal Trade Commission σύμφωνα με την οποία οι αρτοποιοί συννενοήθηκαν για να καθορίσουν τις τιμές». Θα ήταν όμως τολμηρό να γίνει συστηματικός συσχετισμός του αμερικανικού δικαίου και του κοινοτικού δικαίου. Πράγματι, η νομοθεσία antitrust των Ηνωμένων Πολιτειών, η οποία καθιερώθηκε από τα τέλη του περασμένου αιώνα, έχει ποινικό κυρίως χαρακτήρα. Κατά την εφαρμογή της από τον κατασταλτικό δικαστή υπόκειται, όσον αφορά τα θέματα της αποδείξεως, στους κανόνες της ποινικής αμερικανικής δικονομίας είναι εξάλλου πολύ αυστηρή, υπό την έννοια ότι έθεσε ως αρχή, τουλάχιστον αρχικά, ότι κάθε σύμπραξη είναι επιβλαβής και επομένως απαγορευμένη. Η νομολογία απάμβλυνε ασφαλώς αυτή την αυστηρότητα και προσπάθησε, ενόψει της εξελίξεως των οικονομικών δομών, να εισαγάγει κάποια ελαστικότητα στην εφαρμογή του νόμου, ιδίως με την πραιτωρική επινόηση της εννοίας του workable competition, παραμένει όμως το γεγονός ότι το πέραν του Ατλαντικού καθεστώς χρησιμοποιεί έννοια η οποία από πολλές απόψεις είναι διαφορετική από εκείνη που έχει υιοθετήσει το κοινοτικό δίκαιο. Το τελευταίο αυτό δίκαιο, το οποίο έχει ουσιωδώς προληπτικό χαρακτήρα, εφαρμόζεται από την Επιτροπή· το ίδιο συμβαίνει και όταν περιλαμβάνει την εφαρμογή ορισμένων χρηματικών κυρώσεων, διοικητικού και όχι ποινικού είδους. Τέλος, το δίκαιο αυτό είναι πολύ πιο ελαστικό διότι δέχεται ότι ορισμένες συμπράξεις μπορούν να μην απαγορεύονται. Παρά τις διαφορές αυτές η αμερικανική νομολογία παρέχει εντούτοις συγκριτικά στοιχεία και προσφέρει σκέψεις, ιδίως όταν πρόκειται να εκτιμηθούν οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να αναζητηθεί μια εναρμονισμένη πρακτική σε μια αγορά ολιγοπωλικού τύπου.