1.

Η επιχείρηση Dimex Nahrungsmittel Imund Export GmbH & Co. KG, με έδρα το Αμβούργο, πώλησε τον Αύγουστο του 1976 σε μια εταιρία του Κουβέιτ — βάσει συμφωνίας «C και 3» λιμάνι παραδόσεως Κουβέιτ — ορισμένη ποσότητα τυριού φέτα σε άλμη. Το εμπόρευμα διασαφήστηκε προς εξαγωγή στις 6 Αυγούστου 1976 στο τελωνείο Weilheim με τη συμπλήρωση του εντύπου ελέγχου (κατά την έννοια του άρθρου 7 του κανονισμού 192/75) και μεταφέρθηκε με φορτηγό αυτοκίνητο στο Λιβόρνο, στην Ιταλία (τελωνειακός σταθμός εξόδου από την Κοινότητα). Εκεί διαπιστώθηκε ότι ορισμένα δοχεία είχαν υποστεί ζημιά και ότι η άλμη είχε διαρρεύσει (σύμφωνα με τα στοιχεία της Middle East Verschiffungsagentur GmbH επρόκειτο για ασήμαντες, καθαρά εξωτερικές ζημιές στη συσκευασία). Αφού τα δοχεία που είχαν υποστεί ζημιά πληρώθηκαν εκ νέου και κλείστηκαν, φορτώθηκαν σε πλοίο που η επιχείρηση Dimex (με δικά της έξοδα) είχε ναυλώσει και που αναχώρησε από το Λιβόρνο στις 13 Αυγούστου 1976. Σύμφωνα με Landing Certificate της General Superintendence Company Ltd, το πλοίο έφθασε στο λιμάνι του Κουβέιτ στις 27 Αυγούστου και η εκφόρτωση των εμπορευμάτων πραγματοποιήθηκε όπως επίσης βεβαιώνεται στο αναφερθέν Landing Certificate από τις 27 Σεπτεμβρίου ώς τις 6 Οκτωβρίου 1976. Σύμφωνα με έκθεση (Survey Repon) του Lloyd's, το εμπόρευμα προσκομίσθηκε για εκτελωνισμό μεταξύ της 22ας Σεπτεμβρίου και της 7ης Οκτωβρίου 1976 και απεστάλη από το τελωνείο στις ψυκτικές εγκαταστάσεις του παραλήπτη στις 5 Οκτωβρίου 1976 («delivery of goods from customs to place where survey held», φράση που το Bundesfinanzhof προφανώς δεν απέδωσε ορθά στην παραπεμπτική του Διάταξη αναγράφοντας δηλαδή ότι το εμπόρευμα «εκτελωνίστηκε» — «vom Zoll freigegeben» — στις 5 Οκτωβρίου). Εν πάση περιπτώσει δεν αποδείχτηκε ότι έγινε εκτελωνισμός και επίσης αμφισβητείται αν γενικά πραγματοποιείται στο Κουβέιτ εκτελωνισμός, όταν πρόκειται για τρόφιμα. Εν προκειμένω, μπορεί να έχει σημασία ότι κατά την επιθεώρηση του εμπορεύματος, στις 7 Οκτωβρίου 1976, στις ψυκτικές εγκαταστάσεις του παραλήπτη, ο πράκτορας του Lloyd's διαπίστωσε ότι το εμπόρευμα είχε υποστεί ζημία (δηλαδή «dented, holed, bulged out», δηλαδή, όπως φρονεί το Hauptzollamt «χτυπημένο, τρυπημένο και σχισμένο»). Για το λόγο αυτό, οι υγειονομικές αρχές του Κουβέιτ διέταξαν στις 25 Οκτωβρίου 1976 — επειδή το εμπόρευμα δεν ήταν κατάλληλο για την ανθρώπινη διατροφή — είτε να καταστραφεί είτε να επανεξαχθεί (πράγμα που την ίδια ημέρα ο αγοραστής του εμπορεύματος ανακοίνωσε και στην επιχείρηση Dimex). Σημασία επίσης έχει ότι η γερμανική πρεσβεία του Κουβέιτ σε ερώτηση της γερμανικής εισαγγελικής αρχής στις 13 Νοεμβρίου 1978 ανακοίνωσε ότι προφανώς δεν ήταν δυνατό να προσκομιστούν τα βασικά για τον εκτελωνισμό τελωνειακά έγγραφα επειδή στο Κουβέιτ δεν επιβάλλονται δασμοί στην εισαγωγή τροφίμων. Η εν λόγω πρεσβεία γνωστοποίησε εξάλλου με έγγραφο της 23ης Νοεμβρίου 1978 ότι εκτελωνισμός, προκειμένου να τεθεί σε ελεύθερη κυκλοφορία το εμπόρευμα, γίνεται μόνο αφού οι υγειονομικές αρχές προβούν σε έλεγχο' αυτός δε ο εκτελωνισμός δεν πραγματοποιείται, αν κατά τον έλεγχο διατυπωθούν αντιρρήσεις. Στο έγγραφο αυτό αναφερόταν εξάλλου ότι τα εν λόγω εμπορεύματα, σύμφωνα με γνωστοποίηση του αγοραστή, καταστράφηκαν. Τέλος, πρέπει συναφώς να αναφερθεί ακόμη ότι η ασφαλιστική εταιρία, στην οποία η επιχείρηση Dimex είχε ασφαλίσει τη μεταφορά, υιοθέτησε την άποψη ότι δεν πρόκειται για ζημιά οφειλόμενη στη μεταφορά αλλά ότι αντιθέτως η ζημία πρέπει να αποδοθεί στη φύση του εμπορεύματος και ότι για το λόγο αυτό ανέλαβε, επιδεικνύοντας διάθεση καλής θελήσεως, την ευθύνη για το 50 ο/ο μόνο της αξίας του τιμολογίου. Για την εν λόγω εξαγωγή η επιχείρηση Dimex έλαβε με απόφαση της 20ής Αυγούστου 1976 υπό τη μορφή προκαταβολής επιστροφή λόγω εξαγωγής ύψους 31948,02 γερμανικών μάρκων (DM). Όσον αφορά την οριστική χορήγηση της επιστροφής, η επιχείρηση Dimex ζήτησε — επειδή το αναφερθέν έντυπο ελέγχου δεν είχε περιέλθει εντός τριών μηνών μετά τη συμπλήρωση των τελωνειακών διατυπώσεων εξαγωγής στο Hauptzollamt και η ίδια δεν ήταν σε θέση να υποβάλει τελωνειακά έγγραφα εισαγωγής — να της επιτραπεί να αποδείξει την έξοδο από την Κοινότητα και την εισαγωγή στη χώρα προορισμού χρησιμοποιώντας αναπληρωματικά έγγραφα κατά την έννοια του άρθρου 11 του κανονισμού 192/75 (πρβλ. αίτηση της 7.4.1977). Ως αναπληρωματικά έγγραφα το αρμόδιο Hauptzollamt αναγνώρισε το landing certificate, το τιμολόγιο της 10ης Αυγούστου 1976, τον αναλυτικό λογαριασμό της αντιστοιχούσας αξίας βάσει εγγράφων της τράπεζας και το bill of loading (φορτωτική) του πρακτορείου Interschiffsagentur, κατόπιν δε αυτού, στις 21 Απριλίου 1977, ελευθέρωσε την ασφάλεια που είχε συσταθεί για την προκαταβολή. Μετά από έλεγχο των εργασιών της επιχείρησης, το Hauptzollamt πληροφορήθηκε ότι το εμπόρευμα — επειδή ήταν ακατάλληλο για την ανθρώπινη κατανάλωση — δεν διατέθηκε στην αγορά του Κουβέιτ. Κατόπιν αυτού, ζήτησε με απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 1978 να αποδοθεί η διαφορά μεταξύ της χορηγηθείσας επιστροφής και της χαμηλότερης επιστροφής που ίσχυε κατά τη συμπλήρωση των τελωνειακών διατυπώσεων εξαγωγής (δηλαδή 31013,95 DM). Η επιχείρηση Dimex αρχικά άσκησε κατ' αυτής της αποφάσεως — ανεπιτυχώς — ένσταση και στη συνέχεια προσφυγή στο Finanzgericht, η οποία έγινε δεκτή. Το Finanzgericht διαπίστωσε ότι δεν κατέστη δυνατό να προσκομιστεί η απόδειξη περί της εισαγωγής λόγω περιστάσεων που ήταν ανεξάρτητες από τη θέληση του εισαγωγέα και για το λόγο αυτό το Hauptzollamt αρκέστηκε σε αναπληρωματικά έγγραφα, δηλαδή, θεώρησε ως κατάλληλη την απόδειξη της εκφόρτωσης μέσω του landing certificate (το οποίο εκδόθηκε από διεθνή εταιρία ελέγχου και επιτηρήσεως, εγκεκριμένη στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και στην Ιταλία). Αυτή η απόδειξη εκφορτώσεως αντικαθιστά σύμφωνα με το κοινοτικό δίκαιο την απόδειξη της συμπλήρωσης των τελωνειακών διατυπώσεων για τη θέση σε ελεύθερη κυκλοφορία. Όσον αφορά την καταστροφή του εμπορεύματος μετά την εκφόρτωση, αυτή δεν έχει σημασία, ιδίως διότι δεν υπήρχαν σχετικώς στοιχεία ότι είχε ήδη αλλοιωθεί κατά την εκφόρτωση και επειδή (σύμφωνα με τη φορτωτική) παρελήφθη στο Λιβόρνο προφανώς σε άψογη κατάσταση. Εντούτοις, δεν χρειάζεται πλέον, μετά την προσκόμιση της απόδειξης εκφορτώσεως, να ερευνηθεί αν το εμπόρευμα πράγματι τέθηκε σε ελεύθερη κυκλοφορία ή αν καταστράφηκε προηγουμένως και επιπλέον δεν μπορεί να ζητηθεί η προσκόμιση αποδείξεως ότι το εμπόρευμα διατέθηκε στο εμπόριο στη χώρα προορισμού. Επειδή το Hauptzollamt δεν ήταν σύμφωνο με αυτή την εκτίμηση, προσέφυγε στο Bundesfinanzhof. Καταρχάς ισχυρίζεται ότι είναι ήδη αμφίβολο αν το εμπόρευμα ήταν «καλής ποιότητας από υγειονομική άποψη και σύμφωνης με τα συναλλακτικά ήθη» (άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού 192/75) και θεωρεί ότι το Finanzgericht έπρεπε να έχει εξετάσει αν η καταστροφή του εμπορεύματος είχε ήδη επέλθει σε προηγούμενο στάδιο. Επίσης, το Hauptzollamt είναι της γνώμης ότι η έλλειψη αποδείξεως όσον αφορά τη συμπλήρωση των τελωνειακών διατυπώσεων εισαγωγής δεν οφείλεται σε περιστάσεις που ήταν ανεξάρτητες από τη θέληση του εισαγωγέα. Κυρίως, υποστηρίζει την άποψη ότι σε περιπτώσεις όπως η προκειμένη σημασία για το δικαίωμα επιστροφής έχει το αν το εμπόρευμα έφθασε στην αγορά της χώρας προορισμού. Γι' αυτό, η απόδειξη περί του εκτελωνισμού για θέση σε ελεύθερη κυκλοφορία συνιστά απλή ένδειξη που μπορεί να ανατραπεί' εν πάση περιπτώσει η απόδειξη όσον αφορά την εκφόρτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί ως τυπική απόδειξη, στην οποία μπορεί να στηριχθεί η επιστροφή. Όχι λιγότερο σημαντικό είναι το γεγονός ότι το εμπόρευμα — επειδή δεν ήταν δυνατό να διατεθεί στην αγορά — δεν πωλήθηκε στο Κουβέιτ και υπό αυτές τις περιστάσεις δεν έχει καμία σημασία, αν έγινε ο εκτελωνισμός προκειμένου να τεθεί το εμπόρευμα σε ελεύθερη κυκλοφορία.