Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 6ης Νοεμβρίου 1997. - Regione Piemonte κατά Saiagricola SpA. - Αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως: Consiglio di Stato - Ιταλία. - Κανονισμός (ΕΟΚ) 797/85 - Διαφορετική μεταχείριση μεταξύ φυσικών και νομικών προσώπων που είναι κάτοχοι γεωργικής εκμεταλλεύσεως. - Υπόθεση C-164/96.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1997 σελίδα I-06129



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

Γεωργία - Κοινή γεωργική πολιτική - Διαρθρωτική μεταρρύθμιση - Εκσυγχρονισμός των γεωργικών εκμεταλλεύσεων - Σύστημα ενισχύσεων προβλεπόμενο από την οδηγία 72/159 - Μητρώο για τον καθορισμό των δικαιούχων της ενισχύσεως - Μη εγγραφή σ' αυτό ορισμένων νομικών προσώπων λόγω της νομικής τους μορφής - Δεν επιτρέπεται

(Κανονισμός 797/85 του Συμβουλίου· οδηγία 72/159 του Συμβουλίου)

Περίληψη

Η οδηγία 72/159, για τον εκσυγχρονισμό των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, και ο κανονισμός 797/85, για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων, έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπουν στα κράτη μέλη που θεσπίζουν μητρώο για τον προσδιορισμό των δικαιούχων του συστήματος ενισχύσεων που προβλέπει η οδηγία 72/159 να αποκλείουν από την εγγραφή στο μητρώο ορισμένα νομικά πρόσωπα, αποκλειστικώς λόγω της νομικής τους μορφής, και να προβλέπουν ειδικό σύστημα εξατομικεύσεως με τη δημιουργία ειδικού μητρώου αποκλειστικώς για φυσικά πρόσωπα.

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-164/96,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Consiglio di Stato προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ

Regione Piemonte

και

Saiagricola SpA

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 72/159/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 1972, για τον εκσυγχρονισμό των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (GU L 96, σ. 1), και του κανονισμού (ΕΟΚ) 797/85 του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 1985, για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων (ΕΕ L 93, σ. 1),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

(τέταρτο τμήμα),

συγκείμενο από τους H. Ragnemalm, πρόεδρο τμήματος, P. J. G. Kapteyn και J. L. Murray (εισηγητή), δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: P. Lιger

γραμματέας: R. Grass

λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:

- η Saiagricola SpA, εκπροσωπούμενη από τον δικηγόρο του Τουρίνο Vittorio Barosio και τον δικηγόρο Ρώμης Mario Contaldi,

- η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον καθηγητή Umberto Leanza, προϋστάμενο της υπηρεσίας διπλωματικών διαφορών στο Υπουργείο Εξωτερικών Υποθέσεων, επικουρούμενο από τον Pier Giorgio Ferri, avvocato dello Stato,

- η Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον Eugenio de March, νομικό σύμβουλο, και τον Paolo Ziotti, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας,

έχοντας υπόψη την έκθεση τoυ εισηγητή δικαστή,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 29ης Μαου 1997,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με απόφαση της 9ης Ιανουαρίου 1996, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 13 Μαου 1996, το Consiglio di Stato υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 72/159/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 1972, για τον εκσυγχρονισμό των γεωργικών εκμεταλλεύσεων (GU L 96, σ. 1,) και του κανονισμού (ΕΟΚ) 797/85 του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 1985, για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων (EE L 93, σ. 1).

2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της ανώνυμης εταιρίας Saiagricola SpA (στο εξής: Saiagricola) και της Regione Piemonte (Περιφέρειας του Πεδεμοντίου) αναφορικά με την αίτηση εγγραφής της Saiagricola στο επαγγελματικό μητρώο των ασκούντων ως κύρια απασχόληση τη γεωργική δραστηριότητα.

3 Ο κανονισμός 797/85 θέτει τους βασικούς κοινοτικούς κανόνες στον τομέα της γεωργικής διαρθρωτικής πολιτικής.

4 Το άρθρο 2 του κανονισμού 797/85 ορίζει ότι για να συμβάλουν στη βελτίωση των γεωργικών εισοδημάτων, καθώς και των συνθηκών διαβίωσης, εργασίας και παραγωγής στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, τα κράτη μέλη θεσπίζουν καθεστώς ενισχύσεων στις επενδύσεις για τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις των οποίων ο κάτοχος ασκεί τη γεωργική δραστηριότητα ως κύρια απασχόληση.

5 Το άρθρο 2, παράγραφος 5, του εν λόγω κανονισμού, το οποίο είναι σχεδόν ταυτόσημο με το άρθρο 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 72/159, διευκρινίζει ότι:

«Τα κράτη μέλη ορίζουν την έννοια του κατά κύρια απασχόληση εκμεταλλευομένου ως κατόχου για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού.

Για τα φυσικά πρόσωπα, ο ορισμός αυτός περιλαμβάνει τουλάχιστον τον όρο ότι το μέρος του εισοδήματος που προέρχεται από τη γεωργική εκμετάλλευση είναι ίσο ή ανώτερο του 50 % του συνολικού εισοδήματος του κατόχου και ότι ο χρόνος εργασίας που διατίθεται για τις εξωτερικές προς την εκμετάλλευση δραστηριότητες είναι μικρότερος από το ήμισυ του συνολικού χρόνου εργασίας του κατόχου.

Για τα μη φυσικά πρόσωπα, τα κράτη μέλη ορίζουν την έννοια αυτή λαμβάνοντας υπόψη τα κριτήρια του προηγουμένου εδαφίου.»

6 Δυνάμει της κωδικοποιήσεως που έγινε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2328/91 του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1991, για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων (ΕΕ L 218, σ. 1), το άρθρο 2, παράγραφος 5, του κανονισμού 797/85 κατέστη, χωρίς καμία τροποποίηση, άρθρο 5, παράγραφος 5, του κανονισμού 2328/91.

7 Στο πλαίσιο της παράλληλης νομοθετικής εξουσίας που τους έχει παρασχεθεί στον γεωργικό τομέα, οι ιταλικές περιφέρειες ενέκριναν, στο πλαίσιο των αρχών που έθεσε η εθνική κανονιστική ρύθμιση, λεπτομερείς κανόνες για την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου περί γεωργικής μεταρρύθμισης.

8 Το άρθρο 1 του περιφερειακού νόμου 18, της 23ης Αυγούστου 1982 (στο εξής: νόμος 18), της Περιφέρειας Πεδεμοντίου προβλέπει τη δημιουργία επαγγελματικού μητρώου των κυρίως απασχολουμένων με γεωργικές εκμεταλλεύσεις, στο οποίο αυτοί μπορούν να εγγραφούν.

9 νΑλλες διατάξεις του νόμου 18 ρυθμίζουν τις προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν οι ασχολούμενοι σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις.

10 Το περιφερειακό συμβούλιο της Περιφέρειας του Πεδεμοντίου προέβη στην εφαρμογή των επιταγών του νόμου 18 με την απόφαση 443-6462, της 28ης Ιουλίου 1983. Τα άρθρα 2 και 3 της εν λόγω αποφάσεως προβλέπουν ότι μόνο φυσικά πρόσωπα, γεωργικοί συνεταιρισμοί που έχουν συσταθεί σύμφωνα με τις διατάξεις τις σχετικές με τους συνεταιρισμούς και οι ενώσεις των ασχολουμένων με γεωργικές εκμεταλλεύσεις μπορούν να ζητήσουν την εγγραφή τους στο επαγγελματικό μητρώο των κατόχων γεωργικής εκμεταλλεύσεως που έχουν ως κύρια απασχόληση τη γεωργία.

11 Από την απόφαση παραπομπής προκύπτει ότι με απόφαση της 3ης Ιουνίου 1993 η επαρχιακή επιτροπή στην οποία έχει ανατεθεί η τήρηση του επαγγελματικού μητρώου των κατόχων γεωργικής εκμεταλλεύσεως που έχουν ως κύρια απασχόληση τη γεωργία, με έδρα το Vercelli, απέρριψε την αίτηση εγγραφής της Saiagricola με το αιτιολογικό ότι κατά τον νόμο 18 μόνο φυσικά πρόσωπα επιτρέπεται να εγγράφονται στο εν λόγω μητρώο.

12 Η απόφαση αυτή ακυρώθηκε από το Tribunale amministrativo regionale per il Piemonte, με αποφάσεις της 6ης Μαου και 3ης Ιουνίου 1993, με το σκεπτικό ότι ο νόμος 18 είναι αντίθετος προς τις διατάξεις της οδηγίας 72/159, που απαγορεύει τη χορήγηση της ιδιότητας του «κυρίως απασχολουμένου με γεωργική εκμετάλλευση» μόνο σε φυσικά πρόσωπα.

13 Το Consiglio di Stato, το οποίο επελήφθη της διαφοράς κατόπιν εφέσεως που άσκησε η Περιφέρεια του Πεδεμοντίου, ανέστειλε την εκδίκαση της υποθέσεως και ρώτησε το Δικαστήριο

«(...) αν βάσει της οδηγίας 72/159/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 17ης Απριλίου 1972, και του μεταγενέστερου κανονισμού (ΕΟΚ) 797/85 του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 1985, σε σχέση προς τον επιδιωκόμενο σκοπό της αναπτύξεως της κοινής γεωργικής πολιτικής στο πλαίσιο ενός συστήματος αποκλείοντος τις διακρίσεις μεταξύ των επιχειρηματιών, ο εθνικός ή περιφερειακός νομοθέτης έχει την ευχέρεια να επιφυλάσσει διαφορετική μεταχείριση στους επιχειρηματίες-φυσικά πρόσωπα, έστω και απλώς με τη θέσπιση ενός ειδικού συστήματος προσδιορισμού των εν λόγω επιχειρηματιών, συνισταμένου στην καθιέρωση ενός ειδικού μητρώου για τους επιχειρηματίες αυτούς.»

14 Το εθνικό δικαστήριο ερωτά, κατ' ουσίαν, αν το άρθρο 2, παράγραφος 5, του κανονισμού 797/85, το οποίο επαναλαμβάνει επακριβώς το γράμμα του άρθρου 3, παράγραφος 1, της οδηγίας 72/159, επιτρέπει στα κράτη μέλη, τα οποία θεσπίζουν μητρώο για τον προσδιορισμό των δικαιούχων του συστήματος ενισχύσεων που θεσπίζει η οδηγία 72/159, να αποκλείουν την εγγραφή στο μητρώο αυτό ορισμένων νομικών προσώπων, αποκλειστικώς λόγω της νομικής τους μορφής, και να θεσπίζουν ειδικό σύστημα εξατομικεύσεως με τη δημιουργία ειδικού μητρώου αποκλειστικώς για φυσικά πρόσωπα.

15 Επιβάλλεται εκ προοιμίου να τονισθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, η κοινοτική κανονιστική ρύθμιση δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη, στα οποία απόκειται να προσδιορίσουν το περιεχόμενο της έννοιας του «κατόχου γεωργικής εκμεταλλεύσεως που έχει ως κύρια απασχόληση τη γεωργία», να περιορίζουν το πεδίο εφαρμογής της μόνο στα φυσικά πρόσωπα (βλ. αποφάσεις της 18ης Δεκεμβρίου 1986, 312/85, Villa Banfi, Συλλογή 1986, σ. 4039, και της 15ης Οκτωβρίου 1992, C-162/91, Tenuta il Bosco, Συλλογή 1992, σ. Ι-5279).

16 Εξάλλου, καθόσον η οδηγία 72/159 και ο κανονισμός 797/85 προβλέπουν ρητώς ότι τα νομικά πρόσωπα εμπίπτουν στο περίδο εφαρμογής τους, ο αποκλεισμός από την εγγραφή στο μητρώο αποκλειστικώς λόγω της νομικής μορφής του αιτούντος είναι ασυμβίβαστος με την κοινοτική κανονιστική ρύθμιση.

17 Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν κανένα περιθώριο να αρνούνται το ευεργέτημα του συστήματος που προβλέπει η οδηγία 72/159 - και, στη συνέχεια, ο κανονισμός 797/85 - σε εκμεταλλεύσεις που πληρούν τις προς τούτο προϋποθέσεις, αποκλειστικώς λόγω της νομικής τους μορφής (βλ. προαναφερθείσες αποφάσεις Villa Banfi, σκέψη 9, και Tenuta di Bosco, σκέψη 14).

18 Κατά συνέπεια, στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι η οδηγία 72/159 και ο κανονισμός 797/85 έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπουν στα κράτη μέλη που θεσπίζουν μητρώο για τον προσδιορισμό των δικαιούχων του συστήματος ενισχύσεων που προβλέπει η οδηγία 72/159 να αποκλείουν από την εγγραφή στο μητρώο ορισμένα νομικά πρόσωπα, αποκλειστικώς λόγω της νομικής τους μορφής, και να προβλέπουν ειδικό σύστημα εξατομικεύσεως με τη δημιουργία ειδικού μητρώου αποκλειστικώς για φυσικά πρόσωπα.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

19 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Ιταλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

(τέταρτο τμήμα),

κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με απόφαση της 9ης Ιανουαρίου 1996 το Consiglio di Stato, αποφαίνεται:

Η οδηγία 72/159/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 7ης Απριλίου 1972, για τον εκσυγχρονισμό των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, και ο κανονισμός (ΕΟΚ) 797/85 του Συμβουλίου, της 12ης Μαρτίου 1985, για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των γεωργικών διαρθρώσεων, έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπουν στα κράτη μέλη που θεσπίζουν μητρώο για τον προσδιορισμό των δικαιούχων του συστήματος ενισχύσεων που προβλέπει η οδηγία 72/159 να αποκλείουν από την εγγραφή στο μητρώο ορισμένα νομικά πρόσωπα, αποκλειστικώς λόγω της νομικής τους μορφής, και να προβλέπουν ειδικό σύστημα εξατομικεύσεως με τη δημιουργία ειδικού μητρώου αποκλειστικώς για φυσικά πρόσωπα.