ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΤΡΙΤΟ ΤΜΗΜΑ) ΤΗΣ 9ΗΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1995. - THE QUEEN ΚΑΤΑ MINISTER OF AGRICULTURE, FISHERIES AND FOOD, EX PARTE COUNTRY LANDOWNERS ASSOCIATION. - ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ: HIGH COURT OF JUSTICE, QUEEN'S BENCH DIVISION, DIVISIONAL COURT - ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ. - ΚΟΙΝΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΓΟΡΩΝ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΠΡΟΒΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΑΙΓΕΙΟΥ ΚΡΕΑΤΟΣ, ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΟΥ ΒΟΕΙΟΥ ΚΡΕΑΤΟΣ - ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΙΜΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΠΡΙΜΟΔΟΤΗΣΕΩΣ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΓΩΓΟΥΣ - ΜΕΤΡΑ ΑΝΤΙΣΤΑΘΜΙΣΕΩΣ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΙΔΙΟΚΤΗΤΩΝ ΓΕΩΡΓΙΚΩΝ ΕΚΤΑΣΕΩΝ. - ΥΠΟΘΕΣΗ C-38/94.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1995 σελίδα I-03875



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

1. Γεωργία * Κοινή οργάνωση αγορών * Πρόβειο και αίγειο κρέας * Ετήσια πριμοδότηση ανά προβατίνα * Βόειο κρέας * Πριμοδότηση για τη διατήρηση αγέλης θηλαζουσών αγελάδων * Θέσπιση συστήματος δικαιωμάτων πριμοδοτήσεως συνδεομένων προς τους παραγωγούς και μεταβιβασίμων * Κανόνες εφαρμογής * Υποχρέωση των κρατών μελών να θεσπίσουν μηχανισμό αντισταθμίσεως της ζημίας που υφίστανται οι ιδιοκτήτες γεωργικών εκτάσεων * Δεν υπάρχει * Δικαίωμα ιδιοκτησίας * Προσβολή * Δεν υπάρχει

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 5 κανονισμοί του Συμβουλίου 805/68, άρθρο 4 ε PAR 5, και 3013/89, άρθρο 5 α PAR 4, στοιχ. στ' κανονισμοί της Επιτροπής 3567/92, άρθρα 13 και 15, και 3886/92, άρθρα 39 και 55)

2. Γεωργία * Κοινή οργάνωση αγορών * Πρόβειο και αίγειο κρέας * Ετήσια πριμοδότηση ανά προβατίνα * Βόειο κρέας * Πριμοδότηση για τη διατήρηση αγέλης θηλαζουσών αγελάδων * Θέσπιση συστήματος δικαιωμάτων πριμοδοτήσεως συνδεομένων προς τους παραγωγούς και μεταβιβασίμων * Κανονισμός εφαρμογής της Επιτροπής καθορίζων τα όρια της προς τα κράτη μέλη εξουσιοδοτήσεως για την επίλυση των προβλημάτων που ανακύπτουν στις συμβατικές σχέσεις λόγω του μεταβιβάσιμου χαρακτήρα των δικαιωμάτων πριμοδοτήσεως * Κύρος

(Κανονισμοί του Συμβουλίου 805/68, άρθρο 4 ε PAR 5, και 3013/89, άρθρο 5 α PAR 4, στοιχ. στ' κανονισμοί της Επιτροπής 3567/92, άρθρα 13 και 15, και 3886/92, άρθρα 39 και 55)

Περίληψη

1. Ούτε τα άρθρα 13 και 15 του κανονισμού 3567/92, περί λεπτομερών κανόνων εφαρμογής των ατομικών ορίων, των εθνικών αποθεμάτων και της μεταβίβασης δικαιωμάτων που προβλέπονται στον κανονισμό 3013/89, για την κοινή οργάνωση αγορών στον τομέα του προβείου και αιγείου κρέατος, ούτε τα άρθρα 39 και 55 του κανονισμού 3886/92, για τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής όσον αφορά τα καθεστώτα επιδοτήσεων που προβλέπονται στον κανονισμό 805/68, για την κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα του βοείου κρέατος, και την κατάργηση των κανονισμών 1244/82 και 714/89, ούτε καμία γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου επιβάλλουν στα κράτη μέλη την υποχρέωση να θεσπίσουν μηχανισμό αντισταθμίσεως της ζημίας που υφίστανται οι ιδιοκτήτες γεωργικών εκτάσεων λόγω της θεσπίσεως συστήματος δικαιωμάτων πριμοδοτήσεως συνδεομένων προς τους παραγωγούς προβείου και αιγείου κρέατος ή βοείου κρέατος, έστω και αν το δικαίωμα πριμοδοτήσεως μεταβιβάζεται από παραγωγούς που δεν είναι ιδιοκτήτες των εκτάσεων τις οποίες καταλαμβάνουν οι εκμεταλλεύσεις τους.

Συγκεκριμένα, η υποχρέωση αυτή δεν είναι δυνατόν να συναχθεί από την αρχή της προστασίας του δικαιώματος της ιδιοκτησίας, διότι η θέσπιση συστήματος δικαιωμάτων πριμοδοτήσεως συνδεομένων προς τους παραγωγούς, ακόμη και αν έχει επιζήμιο αποτέλεσμα για τη σε κεφάλαιο αξία των εκτάσεων, λόγω της μεταβιβάσεως του δικαιώματος πριμοδοτήσεως από παραγωγούς που δεν είναι ιδιοκτήτες των εκτάσεων που καταλαμβάνουν οι εκμεταλλεύσεις τους, δεν θίγει το δικαίωμα της ιδιοκτησίας, κατά το μέτρο που πλεονεκτήματα όπως οι ποσότητες αναφοράς, τα οποία χορηγούνται στο πλαίσιο κοινής οργανώσεως αγοράς, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως δικαίωμα προερχόμενο από τα περιουσιακά στοιχεία ή την επαγγελματική δραστηριότητα των ενδιαφερομένων, του οποίου η χορήγηση ή η μεταβίβαση να πρέπει να συνοδεύεται από την επιβολή στον εκμισθωτή ή στον μισθωτή υποχρεώσεως αποζημιώσεως.

2. Ούτε τα άρθρα 13 και 15 του κανονισμού 3567/92 της Επιτροπής, περί λεπτομερών κανόνων εφαρμογής των ατομικών ορίων, των εθνικών αποθεμάτων και της μεταβίβασης δικαιωμάτων που προβλέπονται στον κανονισμό 3013/89, για την κοινή οργάνωση αγορών στον τομέα του προβείου και αιγείου κρέατος, ούτε τα άρθρα 39 και 55 του κανονισμού 3886/92 της Επιτροπής, για τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής όσον αφορά τα καθεστώτα επιδοτήσεων που προβλέπονται στον κανονισμό 805/68, για την κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα του βοείου κρέατος, τα οποία περιορίζουν την προς τα κράτη μέλη εξουσιοδότηση στα μέτρα για την επίλυση των προβλημάτων που ανακύπτουν στις συμβατικές σχέσεις που υφίστανται κατά τον χρόνο της ενάρξεως της ισχύος των κανονισμών αυτών, αντιβαίνουν αντιστοίχως στους κανονισμούς 3013/89 και 805/68 του Συμβουλίου, των οποίων την εφαρμογή διασφαλίζουν και οι οποίοι δεν περιλαμβάνουν τέτοιου είδους περιορισμό.

Πράγματι, οσάκις οι συμβατικές σχέσεις συνάπτονται μετά την έναρξη ισχύος των κανονισμών, τα συμβαλλόμενα μέρη μπορούν να λαμβάνουν υπόψη τις συνέπειες της θεσπίσεως των εν λόγω συστημάτων πριμοδοτήσεως και να ρυθμίζουν συμβατικώς τα προβλήματα που απορρέουν από τα συστήματα αυτά.

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-38/94,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του High Court of Justice, Queen' s Bench Division, Divisional Court, προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ

The Queen

και

Minister of Agriculture, Fisheries and Food,

ex parte: Country Landowners Association,

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία και το κύρος των άρθρων 13 και 15 του κανονισμού (EΟΚ) 3567/92 της Επιτροπής, της 10ης Δεκεμβρίου 1992, περί λεπτομερών κανόνων εφαρμογής των ατομικών ορίων, των εθνικών αποθεμάτων και της μεταβίβασης δικαιωμάτων που προβλέπονται στον κανονισμό (EΟΚ) 3013/89 του Συμβουλίου, για την κοινή οργάνωση αγορών στον τομέα του προβείου και αιγείου κρέατος (ΕΕ L 362, σ. 41), και των άρθρων 39 και 55 του κανονισμού (EΟΚ) 3886/92 της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 1992, για τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής όσον αφορά τα καθεστώτα επιδοτήσεων που προβλέπονται στον κανονισμό (EΟΚ) 805/68 του Συμβουλίου, για την κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα του βοείου κρέατος, και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΟΚ) 1244/82 και (EΟΚ) 714/89 (ΕΕ L 391, σ. 20),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),

συγκείμενο από τους J. C. Moitinho de Almeida (εισηγητή), προεδρεύοντα του τμήματος, C. Gulmann και H. Ragnemalm, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: Γ. Κοσμάς

γραμματέας: L. Hewlett, υπάλληλος διοικήσεως,

λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:

* η Country Landowners Association, εκπροσωπούμενη από τους Dawson & Co, solicitors,

* η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπούμενη από την Lucinda Hudson, του Treasury Solicitor' s Department, επικουρούμενη από τον Kenneth Parker, QC, και την Eleanor Sharpston, barrister,

* η Γαλλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την Catherine de Salins, υποδιευθύντρια της Διευθύνσεως Νομικών Υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών, και από τον Jean-Louis Falconi, γραμματέα εξωτερικών υποθέσεων στην ίδια διεύθυνση,

* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τους Thomas van Rijn, νομικό σύμβουλο, και Xavier Lewis, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας,

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Country Landowners Association, εκπροσωπουμένης από τον Richard Gordon, QC, της Κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπουμένης από τη Lindsey Nicoll, του Treasury Solicitor' s Department, επικουρουμένη από τον Kenneth Parker, και από την Eleanor Sharpston, και της Επιτροπής, εκπροσωπουμένης από τους Thomas van Rijn και Peter Oliver, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, κατά τη συνεδρίαση της 30ής Μαρτίου 1995,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 15ης Ιουνίου 1995,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με διάταξη της 12ης Ιανουαρίου 1994, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 28 Ιανουαρίου 1994, το High Court of Justice, Queen' s Bench Division, Divisional Court, υπέβαλε, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, πέντε ερωτήματα ως προς την ερμηνεία και το κύρος των άρθρων 13 και 15 του κανονισμού (EΟΚ) 3567/92 της Επιτροπής, της 10ης Δεκεμβρίου 1992, περί λεπτομερών κανόνων εφαρμογής των ατομικών ορίων, των εθνικών αποθεμάτων και της μεταβίβασης δικαιωμάτων που προβλέπονται στον κανονισμό (EΟΚ) 3013/89 του Συμβουλίου, για την κοινή οργάνωση αγορών στον τομέα του προβείου και αιγείου κρέατος (ΕΕ L 362, σ. 41, στο εξής: κανονισμός 3567/92), και των άρθρων 39 και 55 του κανονισμού (EΟΚ) 3886/92 της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 1992, για τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής όσον αφορά τα καθεστώτα επιδοτήσεων που προβλέπονται στον κανονισμό (EΟΚ) 805/68 του Συμβουλίου, για την κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα του βοείου κρέατος, και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΟΚ) 1244/82 και (EΟΚ) 714/89 (ΕΕ L 391, σ. 20, στο εξής: κανονισμός 3886/92).

2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο προσφυγής της Country Landowners Association (στο εξής: CLA) με αίτημα τον δικαστικό έλεγχο του τρόπου κατά τον οποίο οι προπαρατεθέντες κανονισμοί έχουν τεθεί σε εφαρμογή με το Statutory Instrument του 1993, αριθ. 1626, Agriculture * Sheep Annual Premium and Suckler Cow Premium Regulations 1993 (κανονιστική απόφαση του 1993 για τη γεωργία * Ετήσια πριμοδότηση για τα πρόβατα και πριμοδότηση για τις θηλάζουσες αγελάδες).

3 Το 1992 τροποποιήθηκε η μέχρι τότε ισχύουσα κοινή οργάνωση αγοράς στους τομείς του προβείου και του αιγείου κρέατος και στον τομέα του βοείου κρέατος, προκειμένου να περιοριστεί ο αριθμός των εκτροφέων προβάτων και αιγών που λαμβάνουν ετήσια πριμοδότηση καθώς και των παραγωγών που λαμβάνουν πριμοδότηση για τις θηλάζουσες αγελάδες, μέσω ενός συστήματος χορηγήσεως ατομικών ποσοστώσεων.

4 Ως εκ τούτου, το άρθρο 5α του κανονισμού (EΟΚ) 3013/89 του Συμβουλίου, της 25ης Σεπτεμβρίου 1989, για την κοινή οργάνωση αγορών στον τομέα του προβείου και αιγείου κρέατος (ΕΕ L 289, σ. 1, στο εξής: κανονισμός 3013/89), το οποίο προστέθηκε με τον κανονισμό 2069/92 του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 1992 (ΕΕ L 215, σ. 59), ορίζει τα εξής:

"1. Θεσπίζεται ένα ατομικό όριο ανά παραγωγό για τη χορήγηση της πριμοδότησης που αναφέρεται στο άρθρο 5.

(...)

4. α) Το δικαίωμα πριμοδότησης συνδέεται με τους παραγωγούς στους οποίους έχει χορηγηθεί πριμοδότηση για την περίοδο εμπορίας 1991 και οι οποίοι υπέβαλαν αίτηση πριμοδότησης για την περίοδο εμπορίας 1992.

β) 'Οταν ένας παραγωγός πωλεί ή μεταβιβάζει με άλλο τρόπο την εκμετάλλευσή του, μπορεί να μεταβιβάσει όλα τα δικαιώματά του πριμοδότησης σε αυτόν που παίρνει την εκμετάλλευση.

Μπορεί επίσης να μεταβιβάσει εξ ολοκλήρου ή εν μέρει τα δικαιώματά του σε άλλους παραγωγούς, χωρίς να μεταβιβάσει την εκμετάλλευσή του. Σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 30, η Επιτροπή μπορεί να θεσπίσει ειδικούς κανόνες σχετικά με τον ελάχιστο αριθμό που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο μερικής μεταβίβασης.

Στην περίπτωση μεταβίβασης χωρίς μεταβίβαση εκμετάλλευσης, ένα τμήμα των μεταβιβασθέντων δικαιωμάτων, που δεν υπερβαίνει το 15 %, εκχωρείται, χωρίς αντιστάθμιση, στο εθνικό απόθεμα του κράτους μέλους στο οποίο ευρίσκεται η εκμετάλλευσή του, προκειμένου να διανεμηθεί δωρεάν στους νέους παραγωγούς ή σε άλλους παραγωγούς προτεραιότητας που αναφέρονται στο άρθρο 5β, παράγραφος 2.

γ) Τα κράτη μέλη:

* πρέπει να λάβουν τα αναγκαία μέτρα ώστε τα δικαιώματα πριμοδότησης να μη μεταβιβάζονται εκτός των ευαισθήτων ζωνών ή περιοχών, όπου η παραγωγή προβατοειδών έχει ιδιαίτερη σημασία για την τοπική οικονομία,

* μπορούν να προβλέπουν ότι η μεταβίβαση δικαιωμάτων χωρίς μεταβίβαση της εκμετάλλευσης πραγματοποιείται είτε απευθείας μεταξύ των παραγωγών ή μέσω του εθνικού αποθέματος.

(...)

στ) Η Επιτροπή θεσπίζει τις λεπτομέρειες εφαρμογής της παρούσας παραγράφου, σύμφωνα με τη διαδικασία του άρθρου 30 (...), που επιτρέπουν στα κράτη μέλη να λύνουν τα ιδιαίτερα προβλήματα που συνδέονται με τη μεταβίβαση δικαιωμάτων πριμοδότησης από παραγωγούς που δεν έχουν την κυριότητα των εκτάσεων τις οποίες καλύπτουν οι εκμεταλλεύσεις τους."

5 Το άρθρο 5β, το οποίο θεσπίστηκε με τον ίδιο κανονισμό, προσθέτει τα εξής:

"1. Κάθε κράτος μέλος συνιστά ένα αρχικό εθνικό απόθεμα ίσο προς τουλάχιστον 1 % και κατ' ανώτατο όριο 3 % του αθροίσματος των ατομικών ορίων που εφαρμόζονται τους παραγωγούς των οποίων η εκμετάλλευση βρίσκεται στην επικράτειά του. Το εθνικό απόθεμα πρέπει επίσης να δέχεται τα δικαιώματα που αναφέρονται στο άρθρο 5α, παράγραφος 4, στοιχείο β'."

6 Το άρθρο 13 του κανονισμού 3567/92, με τον οποίο η Επιτροπή θέσπισε τους λεπτομερείς κανόνες εφαρμογής του κανονισμού 3013/89, ορίζει τα εξής:

"Τα κράτη μέλη λαμβάνουν, εάν χρειαστεί, τα ενδεδειγμένα μεταβατικά μέτρα για την εξεύρεση δίκαιων λύσεων στα προβλήματα που ενδέχεται να ανακύψουν στις συμβατικές σχέσεις που υφίστανται, κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος κανονισμού, μεταξύ των παραγωγών που δεν είναι ιδιοκτήτες του συνόλου της γης που εκμεταλλεύονται και των ιδιοκτητών της γης αυτής, σε περίπτωση μεταφοράς δικαιώματος πριμοδότησης ή σε περίπτωση άλλων πράξεων που έχουν το ίδιο αποτέλεσμα. Τα μέτρα αυτά μπορούν να λαμβάνονται μόνον προς εξομάλυνση των δυσχερειών που συνδέονται με την καθιέρωση καθεστώτος δικαιωμάτων πριμοδότησης συνδεδεμένου με τον παραγωγό και πρέπει, σε κάθε περίπτωση, να τηρούν τις αρχές που διέπουν τον δεσμό αυτό."

7 Το δε άρθρο 15 του ιδίου κανονισμού ορίζει τα εξής:

"Τα κράτη μέλη λαμβάνουν όλα τα ενδεδειγμένα μέτρα που απαιτούνται προς διασφάλιση της ορθής εφαρμογής του καθεστώτος ατομικών ορίων και ενημερώνουν την Επιτροπή σχετικά."

8 Το άρθρο 4ε, παράγραφος 5, του κανονισμού (EΟΚ) 805/68 του Συμβουλίου, της 27ης Ιουνίου 1968, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του βοείου κρέατος (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/003, σ. 72, στο εξής: κανονισμός 805/68), όπως έχει τροποποιηθεί με τον κανονισμό (EΟΚ) 2066/92 του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 1992 (ΕΕ L 215, σ. 49), είναι κατ' ουσία πανομοιότυπο με το άρθρο 5α, παράγραφος 4, στοιχείο στ', του κανονισμού 3013/89, ενώ τα άρθρα 39 και 55 του κανονισμού εφαρμογής 3886/92 είναι παρόμοια με τα άρθρα 13 και 15 του κανονισμού 3567/92.

9 Ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, η CLA υποστηρίζει ότι οι κανονισμοί αυτοί, οι οποίοι χορηγούν ποσοστώσεις παραγωγής μόνο στους παραγωγούς και οι οποίοι τους επιτρέπουν να τις μεταβιβάζουν σε άλλη εκμετάλλευση ή σε άλλο παραγωγό, έχουν επιζήμιο αποτέλεσμα για την αξία των εκτάσεων που χρησιμοποιούνται για την εκτροφή προβάτων και αιγών ή θηλαζουσών αγελάδων. Ως εκ τούτου, τα άρθρα 13 του κανονισμού 3567/92 και 39 του κανονισμού 3886/92 επιβάλλουν στα κράτη μέλη την υποχρέωση να θεσπίσουν μηχανισμό αντισταθμίσεως της ζημίας που προκαλείται κατά τον τρόπο αυτόν, πράγμα το οποίο το Ηνωμένο Βασίλειο δεν έπραξε.

10 Ο Minister of Agriculture, Fisheries and Food (Υπουργός Γεωργίας, Αλιείας και Τροφίμων, στο εξής: Υπουργός) φρονεί, αντιθέτως, ότι οι επίμαχοι κανονισμοί εξουσιοδοτούν απλώς τα κράτη να λαμβάνουν μέτρα προκειμένου να επιλύουν τα προβλήματα που ανακύπτουν για τους ιδιοκτήτες από τις μεταβιβάσεις ποσοστώσεων ή από άλλες πράξεις που παράγουν το ίδιο αποτέλεσμα και ότι έχουν ληφθεί τα επιβαλλόμενα προς τούτο μέτρα. Για τον λόγο αυτό καθορίστηκε στο ανώτατο ύψος, δηλαδή σε 15 %, το "εκχωρούμενο" στο εθνικό απόθεμα τμήμα της ποσοστώσεως που μεταβιβάζεται ανεξάρτητα από την εκμετάλλευση, καθορίστηκαν προτεραιότητες, μεταξύ των κατηγοριών αιτήσεων που αφορούν το εθνικό απόθεμα, υπέρ των αιτήσεων που προέρχονται από παραγωγούς που εγκαθιστούν την εκμετάλλευσή τους σε έκταση της οποίας την ποσόστωση συναποκομίζει ο αποχωρών από την εκμετάλλευση μισθωτής και, τέλος, δημιουργήθηκε μηχανισμός προστασίας προκειμένου να αποφευχθεί η μεταφορά των δικαιωμάτων επί των ποσοστώσεων εκτός των ιδιαιτέρως ευαισθήτων ζωνών εκμεταλλεύσεως.

11 Υπό τις συνθήκες αυτές, το εθνικό δικαστήριο ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης, τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

"1) 'Εχει το άρθρο 13 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3567/92 της Επιτροπής (...) και/ή το άρθρο 39 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3886/92 της Επιτροπής (...) την έννοια ότι δίνει την εξουσία και/ή επιβάλλει την υποχρέωση στα κράτη μέλη να θεσπίσουν μηχανισμό αποζημιώσεως υπέρ των ιδιοκτητών γεωργικών εκτάσεων μόνο για την περίπτωση όπου οι ιδιοκτήτες αυτοί υφίστανται ζημία λόγω του ότι οι μισθωτές-παραγωγοί αποσπούν από την εκμετάλλευση και μεταβιβάζουν τα δικαιώματα πριμοδοτήσεως;

2) 'Εχει το άρθρο 13 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3567/92 της Επιτροπής και/ή το άρθρο 39 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3886/92 της Επιτροπής την έννοια ότι δίνει την εξουσία και/ή επιβάλλει την υποχρέωση στα κράτη μέλη να θεσπίσουν μηχανισμό αποζημιώσεως υπέρ των ιδιοκτητών γεωργικών εκτάσεων σε περιπτώσεις όπου ανακύπτει ιδιαίτερο πρόβλημα

i) που συνδέεται με το μεταβιβάσιμο ή

ii) ανακύπτει κατά ή μετά την εκ μέρους του μισθωτή-παραγωγού απόσπαση από την εκμετάλλευση του κυρίου και μεταβίβαση των δικαιωμάτων πριμοδοτήσεως και το οποίο οφείλεται στη θέσπιση και τη χορήγηση ποσοστώσεων στους μισθωτές-παραγωγούς, η οποία και αποβαίνει προς όφελός τους;

3) Έχει το άρθρο 15 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3567/92 της Επιτροπής και/ή το άρθρο 55 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3886/92 της Επιτροπής την έννοια ότι παρέχει στα κράτη μέλη χωριστές εξουσίες και/ή τους επιβάλλει χωριστές υποχρεώσεις πέραν αυτών που προβλέπουν το άρθρο 13 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3567/92 της Επιτροπής και/ή το άρθρο 39 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3886/92 της Επιτροπής, προκειμένου να θεσπίσουν σύστημα αποζημιώσεως των ιδιοκτητών γεωργικών εκτάσεων;

4) Επηρεάζει το άρθρο 5α, παράγραφος 4, στοιχείο στ', του κανονισμού (ΕΟΚ) 3013/89 του Συμβουλίου, όπως προστέθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2069/92 του Συμβουλίου, και/ή το άρθρο 4ε, παράγραφος 5, του κανονισμού (ΕΟΚ) 805/68 του Συμβουλίου, όπως προστέθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2066/92 του Συμβουλίου, την ερμηνεία και/ή το κύρος του άρθρου 13 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3567/92 της Επιτροπής και/ή του άρθρου 39 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3886/92 της Επιτροπής και/ή του άρθρου 15 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3567/92 της Επιτροπής και/ή του άρθρου 55 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3886/92 της Επιτροπής;

5) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στα ερωτήματα 1, 2, 3 και 4, ποιες αρχές οφείλουν να εφαρμόσουν τα κράτη μέλη κατά την κατάρτιση ενός τέτοιου συστήματος αποζημιώσεως;"

Επί των τριών πρώτων ερωτημάτων

12 Με τα τρία πρώτα ερωτήματα, το αιτούν δικαστήριο ερωτά εάν τα άρθρα 13 και 15 του κανονισμού 3567/92 και 39 και 55 του κανονισμού 3886/92 επιβάλλουν στα κράτη μέλη την υποχρέωση να θεσπίσουν μηχανισμό αντισταθμίσεως της ζημίας που υφίστανται οι ιδιοκτήτες γεωργικών εκτάσεων λόγω της θεσπίσεως συστήματος δικαιωμάτων πριμοδοτήσεως συνδεομένων προς τους παραγωγούς προβείου και αιγείου κρέατος ή βοείου κρέατος, ιδίως οσάκις το δικαίωμα πριμοδοτήσεως μεταβιβάζεται από παραγωγούς που δεν είναι ιδιοκτήτες των εκτάσεων που καταλαμβάνουν οι εκμεταλλεύσεις τους.

13 Κατά το εθνικό δικαστήριο, ο Υπουργός δέχεται ότι η χορήγηση ποσοστώσεων στους μισθωτές-παραγωγούς, τις οποίες αυτοί μπορούν να μεταβιβάζουν ελευθέρως, έχει επιζήμιο αποτέλεσμα για τη σε κεφάλαιο αξία των εκτάσεων που χρησιμοποιούνται για την εκτροφή προβάτων και αιγών ή θηλαζουσών αγελάδων. Συνεπώς, τίθεται το ζήτημα εάν το κοινοτικό δίκαιο επιβάλλει την υποχρέωση αντισταθμίσεως της ζημίας αυτής.

14 Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι την αντιστάθμιση αυτή δεν επιβάλλει καμία γενική αρχή του δικαίου, η τήρηση της οποίας να διασφαλίζεται στην κοινοτική έννομη τάξη, ούτε, συγκεκριμένα, η προστασία του δικαιώματος της ιδιοκτησίας. Πράγματι, από την απόφαση του Δικαστηρίου της 24ης Μαρτίου 1994, C-2/92, Bostock (Συλλογή 1994, σ. I-955), προκύπτει ότι πλεονεκτήματα όπως οι ποσότητες αναφοράς, τα οποία χορηγούνται στο πλαίσιο κοινής οργανώσεως αγοράς, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως δικαίωμα προερχόμενο από τα περιουσιακά στοιχεία ή την επαγγελματική δραστηριότητα των ενδιαφερομένων και, συνεπώς, η χορήγηση ή η μεταβίβασή τους δεν μπορεί να συνοδεύεται από την επιβολή στον εκμισθωτή ή στον μισθωτή καμιάς υποχρεώσεως αποζημιώσεως. Τούτο ισχύει επίσης για τις ατομικές ποσοστώσεις, σε συνάρτηση προς τις οποίες χορηγείται η πριμοδότηση και τις οποίες η επίμαχη ρύθμιση συνδέει προς τους μισθωτές-παραγωγούς.

15 Η υποχρέωση των κρατών μελών να προβλέψουν μηχανισμό αντισταθμίσεως της ζημίας που υφίστανται οι ιδιοκτήτες των εκτάσεων που χρησιμοποιούνται για την εκτροφή προβάτων και αιγών ή θηλαζουσών αγελάδων δεν απορρέει ούτε από τους κανονισμούς που αφορούν την κοινή οργάνωση της επίμαχης αγοράς.

16 Πρώτον, το άρθρο 5α, παράγραφος 4, στοιχείο στ', του κανονισμού 3013/89 και το άρθρο 4ε, παράγραφος 5, του κανονισμού 805/68 αφορούν μόνον τα συγκεκριμένα προβλήματα που συνδέονται με τη μεταβίβαση των δικαιωμάτων πριμοδοτήσεως από τους παραγωγούς που δεν είναι ιδιοκτήτες των εκτάσεων που καταλαμβάνουν οι εκμεταλλεύσεις τους και όχι, γενικότερα, με τη μείωση της αξίας των εκτάσεων που προκάλεσε η θέσπιση του νέου συστήματος πριμοδοτήσεων.

17 Το ίδιο ισχύει για τους κανονισμούς εφαρμογής της Επιτροπής. 'Ετσι, το άρθρο 13 του κανονισμού 3567/92 εξουσιοδοτεί τα κράτη μέλη να λαμβάνουν, εάν χρειαστεί, τα ενδεδειγμένα μεταβατικά μέτρα "σε περίπτωση μεταφοράς δικαιώματος πριμοδότησης". Είναι αληθές ότι η τελευταία πρόταση του άρθρου αυτού ορίζει ότι "τα μέτρα αυτά μπορούν να λαμβάνονται μόνο προς εξομάλυνση των δυσχερειών που συνδέονται με την καθιέρωση καθεστώτος δικαιωμάτων πριμοδότησης συνδεδεμένου με τον παραγωγό". Εντούτοις, τα εν λόγω μέτρα είναι τα περιλαμβανόμενα στο πρώτο μέρος της διατάξεως, το οποίο αφορά ρητώς την περίπτωση της μεταβιβάσεως του δικαιώματος πριμοδοτήσεως.

18 Δεύτερον, οι επίμαχες διατάξεις δεν υποχρεώνουν τα κράτη μέλη να προβλέψουν μηχανισμό αντισταθμίσεως των ζημιών που προξενούνται στους ιδιοκτήτες από τη μεταβίβαση των δικαιωμάτων πριμοδοτήσεως. Τους επιτρέπουν μόνον να λαμβάνουν μέτρα για την επίλυση των συγκεκριμένων προβλημάτων που οφείλονται στη μεταβίβαση και για τη θέσπιση των αρχών που πρέπει να διέπουν τα μέτρα αυτά.

19 Σε κάθε κράτος μέλος εναπόκειται να εκτιμά το κατά πόσον είναι αναγκαία τα μέτρα αυτά, λαμβανομένων υπόψη ιδίως των εθνικών κανόνων εφαρμογής της ρυθμίσεως τους οποίους έχει θεσπίσει το κράτος μέλος και των εθνικών κανόνων που διέπουν τις έννομες σχέσεις μεταξύ μισθωτή και εκμισθωτή.

20 Τα δε άρθρα 15 του κανονισμού 3567/92 και 55 του κανονισμού 3886/92 περιορίζονται στο να προβλέπουν ότι τα κράτη μέλη λαμβάνουν όλα τα άλλα ενδεδειγμένα μέτρα που απαιτούνται προς διασφάλιση της ορθής εφαρμογής του καθεστώτος ατομικών ορίων και ενημερώνουν την Επιτροπή σχετικά. Οι κανόνες αυτοί αποτελούν την εφαρμογή του άρθρου 5 της Συνθήκης και δεν δύνανται, αφ' εαυτών, να επιβάλουν μηχανισμό αντισταθμίσεως των ζημιών που υφίστανται οι ιδιοκτήτες λόγω της θεσπίσεως των επιμάχων συστημάτων ποσοστώσεων.

21 Συνεπώς, στα τρία πρώτα ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι ούτε τα άρθρα 13 και 15 του κανονισμού 3567/92 ούτε τα άρθρα 39 και 55 του κανονισμού 3886/92 ούτε καμία γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου επιβάλλουν στα κράτη μέλη την υποχρέωση να θεσπίσουν μηχανισμό αντισταθμίσεως της ζημίας που υφίστανται οι ιδιοκτήτες γεωργικών εκτάσεων λόγω της θεσπίσεως συστήματος δικαιωμάτων πριμοδοτήσεως συνδεομένων προς τους παραγωγούς προβείου και αιγείου κρέατος ή βοείου κρέατος, έστω και αν το δικαίωμα πριμοδοτήσεως μεταβιβάζεται από παραγωγούς που δεν είναι ιδιοκτήτες των εκτάσεων τις οποίες καταλαμβάνουν οι εκμεταλλεύσεις τους.

Επί του τετάρτου ερωτήματος

22 Κατόπιν της απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, το τέταρτο ερώτημα πρέπει να περιοριστεί στο ζήτημα εάν τα άρθρα 13 και 15 του κανονισμού 3567/92 και τα άρθρα 39 και 55 του κανονισμού 3886/92 είναι έγκυρα, ενόψει του άρθρου 5α, παράγραφος 4, στοιχείο στ', του κανονισμού 3013/89 και του άρθρου 4ε, παράγραφος 5, του κανονισμού 805/68, τα οποία αποτελούν, αντιστοίχως, τη νομική τους βάση.

23 Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι η μόνη διαφορά μεταξύ των επιμάχων διατάξεων των κανονισμών εφαρμογής της Επιτροπής και των διατάξεων των κανονισμών του Συμβουλίου που αποτελούν τη νομική τους βάση αφορά το πεδίο εφαρμογής των μέτρων που μπορούν να λαμβάνουν τα κράτη μέλη. Ενώ οι κανονισμοί του Συμβουλίου δεν κάνουν καμία διάκριση, οι κανονισμοί της Επιτροπής περιορίζουν την προς τα κράτη εξουσιοδότηση στα μέτρα για την επίλυση των προβλημάτων που ανακύπτουν στις συμβατικές σχέσεις που υφίστανται κατά τον χρόνο της ενάρξεως της ισχύος των κανονισμών αυτών.

24 'Ομως, όπως παρατήρησε η Επιτροπή, τα προβλήματα που οφείλονται στη θέσπιση του συστήματος πριμοδοτήσεων δεν μπορούν να ανακύψουν παρά μόνο στο πλαίσιο συμβατικών σχέσεων υφισταμένων κατά τον χρόνο της θέσεως σε ισχύ των κανονισμών. Πράγματι, οσάκις οι συμβατικές σχέσεις συνάπτονται μεταγενεστέρως, τα συμβαλλόμενα μέρη μπορούν να λαμβάνουν υπόψη το ενδεχόμενο μεταβιβάσεως των δικαιωμάτων πριμοδοτήσεως χωρίς μεταβίβαση της εκμεταλλεύσεως.

25 Εν πάση περιπτώσει, η ίδια η προσφεύγουσα της κύριας δίκης δέχεται ότι τα μέτρα αντισταθμίσεως πρέπει να περιορίζονται στις υφιστάμενες συμβατικές σχέσεις.

26 Συνεπώς, στο τέταρτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι από την εξέταση των άρθρων 13 και 15 του κανονισμού 3567/92 και των άρθρων 39 και 55 του κανονισμού 3886/92 δεν προέκυψε κανένα στοιχείο ικανό να επηρεάσει το κύρος τους.

Επί του πέμπτου ερωτήματος

27 Κατόπιν των απαντήσεων στα προηγούμενα ερωτήματα, παρέλκει η απάντηση στο πέμπτο ερώτημα.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

28 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),

κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με διάταξη της 12ης Ιανουαρίου 1994 το High Court of Justice, Queen' s Bench Division, Divisional Court, αποφαίνεται:

1) Ούτε τα άρθρα 13 και 15 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3567/92 της Επιτροπής, της 10ης Δεκεμβρίου 1992, περί λεπτομερών κανόνων εφαρμογής των ατομικών ορίων, των εθνικών αποθεμάτων και της μεταβίβασης δικαιωμάτων που προβλέπονται στον κανονισμό (EΟΚ) 3013/89 του Συμβουλίου, για την κοινή οργάνωση αγορών στον τομέα του προβείου και αιγείου κρέατος, ούτε τα άρθρα 39 και 55 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3886/92 της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 1992, για τον καθορισμό των λεπτομερειών εφαρμογής όσον αφορά τα καθεστώτα επιδοτήσεων που προβλέπονται στον κανονισμό (EΟΚ) 805/68 του Συμβουλίου, για την κοινή οργάνωση αγοράς στον τομέα του βοείου κρέατος, και την κατάργηση των κανονισμών (ΕΟΚ) 1244/82 και (ΕΟΚ) 714/89, ούτε καμία γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου επιβάλλουν στα κράτη μέλη την υποχρέωση να θεσπίσουν μηχανισμό αντισταθμίσεως της ζημίας που υφίστανται οι ιδιοκτήτες γεωργικών εκτάσεων λόγω της θεσπίσεως συστήματος δικαιωμάτων πριμοδοτήσεως συνδεομένων προς τους παραγωγούς προβείου και αιγείου κρέατος ή βοείου κρέατος, έστω και αν το δικαίωμα πριμοδοτήσεως μεταβιβάζεται από παραγωγούς που δεν είναι ιδιοκτήτες των εκτάσεων τις οποίες καταλαμβάνουν οι εκμεταλλεύσεις τους.

2) Από την εξέταση των άρθρων 13 και 15 του προπαρατεθέντος κανονισμού 3567/92 και των άρθρων 39 και 55 του προπαρατεθέντος κανονισμού 3886/92 δεν προέκυψε κανένα στοιχείο ικανό να επηρεάσει το κύρος τους.