Απόφαση του Πρωτοδικείου (τρίτο πενταμελές τμήμα) της 14ης Μαΐου 1998. - Sarrió SA κατά Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. - Ανταγωνισμός - Άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚ - Έννοια ενιαίας παραβάσεως - Ανταλλαγή πληροφοριών - Διαταγή - Πρόστιμο - Επιμέτρηση - Μέθοδος υπολογισμού - Αιτιολογία - Ελαφρυντικές περιστάσεις. - Υπόθεση T-334/94.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1998 σελίδα II-01439



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Σεβασμός των δικαιωμάτων του αμυνομένου - Έκταση της αρχής

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 19 § 1· κανονισμός της Επιτροπής 99/63, άρθρα 2 και 4)

2 Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Συμμετοχή σε συναντήσεις επιχειρήσεων που έχουν αντίθετο στον ανταγωνισμό αντικείμενο - Περιστάση από την οποία, ελλείψει αποστασιοποιήσεως από τις ληφθείσες αποφάσεις, συνάγεται συμμετοχή στη σύμπραξη

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1)

3 Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Συναίνεση στη σύσταση και τη συμμετοχή στις συναντήσεις ενός οργάνου, του οποίου οι επιχειρήσεις που το δημιούργησαν εγνώριζαν και απεδέχοντο τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό σκοπό - Περιστάση από την οποία συνάγεται συμμετοχή στη σύμπραξη

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1)

4 Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές συνιστώσες ενιαία παράβαση - Σε ποιες επιχειρήσεις μπορεί να καταλογισθεί παράβαση συνισταμένη σε συμμετοχή σε συνολική σύμπραξη - Κριτήρια

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1)

5 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Παύση των παραβάσεων - Επιβαλλόμενες στις επιχειρήσεις υποχρεώσεις - Αναλογικότητα - Κριτήρια

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 3 § 1)

6 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Επιμέτρηση - Κριτήρια - Σοβαρότητα των παραβάσεων - Επιβαρυντικές περιστάσεις - Απόκρυψη της συμπράξεως - Αποδεικνύεται από την έλλειψη σημειώσεων από τις συναντήσεις των μετεχουσών στη σύμπραξη επιχειρήσεων

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

7 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Επιμέτρηση - Κριτήρια - Σοβαρότητα και διάρκεια των παραβάσεων - Στοιχεία εκτιμήσεως - Δυνατότητα αυξήσεως του επιπέδου των προστίμων προς ενίσχυση του αποτρεπτικού τους αποτελέσματος

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

8 Πράξεις των οργάνων - Αιτιολογία - Υποχρέωση - Έκταση - Απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 190· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

9 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Επιμέτρηση - Λαμβάνεται υπόψη ο κύκλος εργασιών - Κύκλος εργασιών που κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή εις απάντηση αιτήσεως παροχής πληροφοριών

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

10 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Μέθοδοι υπολογισμού - Μετατροπή σε ECU του κύκλου εργασιών του έτους αναφοράς των επιχειρήσεων βάσει της μέσης τιμής συναλλάγματος του ίδιου έτους - Επιτρέπεται

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

Περίληψη

1 Από τον συνδυασμό των διατάξεων του άρθρου 19, παράγραφος 1, του κανονισμού 17 και των άρθρων 2 και 4 του κανονισμού 99/63 προκύπτει ότι η Επιτροπή οφείλει να ανακοινώνει τις αιτιάσεις που προβάλλει κατά των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων και ενώσεων επιχειρήσεων, μπορεί δε να λαμβάνει υπόψη στις αποφάσεις της μόνον τις αιτιάσεις για τις οποίες οι εν λόγω ενδιαφερόμενοι είχαν τη δυνατότητα να καταστήσουν γνωστή την άποψή τους. Ομοίως, ο σεβασμός των δικαιωμάτων του αμυνομένου σε μια διαδικασία που μπορεί να καταλήξει σε επιβολή κυρώσεων προϋποθέτει ότι δόθηκε στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις ή ενώσεις επιχειρήσεων η ευκαιρία να εκφέρουν, ήδη από το στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, λυσιτελώς τη γνώμη τους επί του αληθούς και της επιρροής που ασκούν τα πραγματικά περιστατικά, οι αιτιάσεις και οι περιστάσεις τις οποίες επικαλείται η Επιτροπή.

2 Το γεγονός ότι μια επιχείρηση δεν συμμορφώνεται προς τα αποτελέσματα των συναντήσεων που έχουν αντικείμενο προδήλως αντίθετο προς τον ανταγωνισμό, στις οποίες μετέσχε, ουδόλως μειώνει την ευθύνη της για τη συμμετοχή της στη σύμπραξη, άπαξ αυτή δεν αποστασιοποιήθηκε δημοσίως από το περιεχόμενο των συναντήσεων. Και αν ακόμη υποτεθεί ότι η συμπεριφορά της προσφεύγουσας στην αγορά δεν συνήδε προς τα συμφωνηθέντα, το γεγονός αυτό ουδόλως επηρεάζει την ευθύνη της εκ παραβάσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

3 Το γεγονός ότι μια επιχείρηση έχει συναινέσει στη σύσταση και τη συμμετοχή στις συναντήσεις ενός οργάνου, του οποίου οι επιχειρήσεις που το δημιούργησαν εγνώριζαν και απεδέχοντο τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό σκοπό, που συνίστατο ιδίως σε συζητήσεις για μέλλουσες ανατιμήσεις, συνιστά επαρκή λόγο για να γίνει δεκτό ότι η επιχείρηση αυτή ευθύνεται για συμπαιγνία ως προς τις τιμές.

4 Για να μπορεί η Επιτροπή να θεωρεί καθεμιά από τις επιχειρήσεις - τις οποίες κατονομάζει σε μια απόφαση εκδιδομένη κατ' εφαρμογήν των κανόνων του ανταγωνισμού - ως υπαίτια, επί ορισμένο χρονικό διάστημα, συνολικής συμπράξεως περικλείουσας διάφορες αντίθετες προς τον ανταγωνισμό ενέργειες, πρέπει να αποδεικνύει ότι κάθε μία απ' αυτές είτε συνήνεσε στη συνομολόγηση ενός συνολικού σχεδίου καλύπτοντος τα συστατικά στοιχεία της συμπράξεως, είτε μετέσχε ευθέως, κατά το χρονικό αυτό διάστημα, σε όλα αυτά τα στοιχεία. Μια επιχείρηση μπορεί επίσης να θεωρηθεί υπαίτια συνολικής συμπράξεως, έστω και αν αποδεδειγμένα μετέσχε ευθέως σε ένα μόνον ή σε πλείονα συστατικά στοιχεία αυτής της συμπράξεως, άπαξ εγνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει αφενός μεν ότι η συμπαιγνία στην οποία μετείχε αποτελούσε μέρος ολικού σχεδίου, αφετέρου δε ότι το ολικό αυτό σχέδιο κάλυπτε όλα τα συστατικά στοιχεία της συμπράξεως. Όταν αυτό συμβαίνει, το ότι η εμπλεκόμενη επιχείρηση δεν μετέσχε ευθέως σε όλα τα συστατικά στοιχεία της συνολικής συμπράξεως δεν την απαλλάσσει της ευθύνης εκ παραβάσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Η περίσταση όμως αυτή μπορεί να ληφθεί υπόψη κατά την εκτίμηση της βαρύτητας της παραβάσεως που διαπιστώνεται εις βάρος της.

5 Η εφαρμογή του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 17 μπορεί να συνεπάγεται απαγόρευση εξακολουθήσεως ορισμένων δραστηριοτήτων, πρακτικών ή καταστάσεων που έχουν κριθεί παράνομες, αλλά και απαγόρευση παρόμοιας συμπεριφοράς στο μέλλον. Επί πλέον, κατά το μέτρο που η εφαρμογή της διατάξεως αυτής πρέπει να γίνεται σε συνάρτηση προς τη διαπιστωθείσα παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού, η Επιτροπή έχει την εξουσία να καθορίζει την έκταση των υποχρεώσεων τις οποίες υπέχουν οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις προκειμένου να τεθεί τέρμα στην εν λόγω παράβαση. Οι βαρύνουσες, όμως, κατ' αυτόν τον τρόπο τις επιχειρήσεις υποχρεώσεις δεν πρέπει να υπερβαίνουν το μέτρο που είναι ενδεδειγμένο και αναγκαίο για να επιτευχθεί ο επιδιωκόμενος σκοπός, δηλαδή η αποκατάσταση της νομιμότητας σε σχέση με τους κανόνες που παραβιάστηκαν.

Δεν πληροί τις προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 17 μια απαγόρευση που αποσκοπεί στην παρεμπόδιση της ανταλλαγής αμιγώς στατιστικών πληροφοριών μη εχουσών τον χαρακτήρα ατομικών ή δυναμένων να εξατομικευθούν πληροφοριών, εφόσον αφενός μεν από την απόφαση δεν προκύπτει ότι η Επιτροπή θεώρησε αυτή καθαυτή την ανταλλαγή στατιστικών στοιχείων ως παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, αφετέρου δε το γεγονός και μόνον ότι ένα σύστημα ανταλλαγής στατιστικών πληροφοριών ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί για αντίθετους στον ανταγωνισμό σκοπούς δεν το καθιστά αντίθετο προς τη διάταξη αυτή, διότι, υπ' αυτές τις συνθήκες, πρέπει να διαπιστωθεί ότι αυτό παράγει συγκεκριμένα αντίθετα στον ανταγωνισμό αποτελέσματα.

6 Το ότι οι επιχειρήσεις που μετείχαν σε σύμπραξη ως προς τις τιμές συντόνιζαν τις αναγγελίες των ανατιμήσεών τους και απετρέποντο από του να τηρούν σημειώσεις κατά τις σχετικές συναντήσεις αποδεικνύει ότι είχαν επίγνωση του παρανόμου της συμπεριφοράς τους και ότι ελάμβαναν μέτρα αποκρύψεως της συμπαιγνίας. Η Επιτροπή δύναται να θεωρεί τα μέτρα αυτά ως επιβαρυντική περίσταση κατά την εκτίμηση της βαρύτητας της παραβάσεως.

Σχετικώς, η έλλειψη επισήμων πρακτικών και η σχεδόν παντελής έλλειψη σημειώσεων εσωτερικής χρήσεως από τις εν λόγω συναντήσεις ενδέχεται να συνιστούν, εν όψει του πλήθους, της χρονικής διάρκειας και της φύσεως των εν λόγω συζητήσεων, επαρκή απόδειξη του ισχυρισμού της Επιτροπής ότι οι μετέχοντες απετρέποντο από του να τηρούν σημειώσεις.

7 Κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού λαμβάνονται υπόψη η σοβαρότητα της παραβάσεως και η διάρκειά της. Συναφώς, η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να αποδεικνύεται βάσει μεγάλου αριθμού στοιχείων όπως είναι, ιδίως, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, και τούτο χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων που πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη.

Κατά την εκτίμηση του γενικού επιπέδου των προστίμων, η Επιτροπή ευλόγως λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι εξακολουθούν να εμφανίζονται σχετικά συχνά κατάφωρες παραβάσεις των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού και, επομένως, έχει τη δυνατότητα να αυξάνει το ύψος των προστίμων προκειμένου να ενισχύει το προληπτικό τους αποτέλεσμα. Κατά συνέπεια, το ότι η Επιτροπή επέβαλε στο παρελθόν πρόστιμα ορισμένου ύψους για ορισμένες μορφές παραβάσεων δεν της στερεί τη δυνατότητα να αυξάνει το ύψος αυτό, εντός των ορίων που τίθενται με τον κανονισμό 17, αν αυτό είναι αναγκαίο προκειμένου να κατοχυρωθεί η εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού.

Περαιτέρω, κατά τον καθορισμό του γενικού επιπέδου των προστίμων, η Επιτροπή δύναται να συνεκτιμά τη μακρά διάρκεια και τον κατάφωρο χαρακτήρα παραβάσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, η οποία διαπράχθηκε παρά την προειδοποίηση την οποία θα όφειλε να συνιστά η προηγούμενη πρακτική των αποφάσεων της Επιτροπής.

8 Η υποχρέωση αιτιολογήσεως μιας ατομικής αποφάσεως σκοπό έχει να επιτρέψει στον κοινοτικό δικαστή να ασκήσει τον έλεγχό του επί της νομιμότητας της αποφάσεως και να παράσχει στον ενδιαφερόμενο ικανές ενδείξεις ως προς το αν η απόφαση έχει επαρκές έρεισμα ή αν ενδεχομένως πάσχει ελάττωμα λόγω του οποίου θα μπορούσε να αμφισβητηθεί το κύρος της, το δε περιεχόμενο της υποχρεώσεως αυτής εξαρτάται από τη φύση της περί ης πρόκειται πράξεως και από το πλαίσιο εντός του οποίου εκδόθηκε.

Προκειμένου περί αποφάσεως που επιβάλλει πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, η έκταση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως πρέπει να προσδιορίζεται ιδίως με γνώμονα το γεγονός ότι η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να αποδεικνύεται βάσει μεγάλου αριθμού στοιχείων όπως είναι, ιδίως, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, και τούτο χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων που πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη.

Επί πλέον, κατά τον καθορισμό του ύψους κάθε προστίμου, η Επιτροπή διαθέτει εξουσία εκτιμήσεως και δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υποχρεούται να εφαρμόζει προς τούτο κάποιον συγκεκριμένο μαθηματικό τύπο.

Τέλος, η αιτιολογία αποφάσεως πρέπει να περιλαμβάνεται στο σώμα της αποφάσεως, ενώ εξηγήσεις παρεχόμενες μεταγενεστέρως από την Επιτροπή δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη, πλην ειδικών περιστάσεων.

Όταν διαπιστώνει, σε μια απόφαση, παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού και επιβάλλει πρόστιμα στις επιχειρήσεις που έχουν μετάσχει σ' αυτήν, η Επιτροπή οφείλει, εφόσον έχει λάβει κατά σύστημα υπόψη ορισμένα βασικά στοιχεία προς καθορισμό του ύψους των προστίμων, να μνημονεύει τα στοιχεία αυτά στο σώμα της αποφάσεως, ώστε να παρέχει στους αποδέκτες της τη δυνατότητα να επαληθεύουν αν το ύψος του προστίμου καθορίστηκε προσηκόντως και να εκτιμούν μήπως ασκήθηκε διάκριση.

9 Κατά τον υπολογισμό των προστίμων λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, η Επιτροπή δύναται να λαμβάνει ως βάση τον κύκλο εργασιών τον οποίο παρέσχε η οικεία επιχείρηση εις απάντηση αιτήσεως παροχής πληροφοριών και όχι τον διορθωμένο κύκλο εργασιών που της κοινοποιήθηκε αργότερα. Συγκεκριμένα, μια επιχείρηση που, κατά την ενώπιον της Επιτροπής διοικητική διαδικασία, διορθώνει ένα αριθμητικό στοιχείο όπως ο κύκλος εργασιών, το οποίο είχε κοινοποιήσει προηγουμένως στην Επιτροπή εις απάντηση μιας από τις αιτήσεις της περί παροχής πληροφοριών, οφείλει να εξηγεί εμπεριστατωμένα για ποιους λόγους το αρχικώς διαβιβασθέν στοιχείο πρέπει να παύσει να θεωρείται έγκυρο για τη συνέχεια της διαδικασίας.

10 Κατά την επιβολή προστίμων σε πλείονες επιχειρήσεις λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, τίποτε δεν εμποδίζει την Επιτροπή να εκφράζει το ποσό τους σε ECU, νομισματική μονάδα μετατρέψιμη σε εθνικό νόμισμα. Αυτό διευκολύνει άλλωστε την εκ μέρους των επιχειρήσεων σύγκριση των ποσών των επιβαλλομένων προστίμων. Επί πλέον, η δυνατότητα μετατροπής του ECU σε εθνικό νόμισμα διαφοροποιεί την εν λόγω νομισματική μονάδα από τη μνημονευόμενη στο άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 «λογιστική μονάδα», η οποία, εφόσον δεν ήταν νόμισμα πληρωμής, συνεπαγόταν κατ' ανάγκην τον καθορισμό του ποσού του προστίμου σε εθνικό νόμισμα.

Κατά τον υπολογισμό του προστίμου, η Επιτροπή δύναται να χρησιμοποιεί μέθοδο, με την οποία μετατρέπει σε ECU τον κύκλο εργασιών του έτους αναφοράς κάθε επιχειρήσεως βάσει της μέσης τιμής συναλλάγματος του ίδιου αυτού έτους και όχι βάσει της τιμής συναλλάγματος του χρόνου εκδόσεως της αποφάσεως.

Κατ' αρχάς, η Επιτροπή πρέπει κανονικά να χρησιμοποιεί μία και την αυτή μέθοδο υπολογισμού των προστίμων τα οποία επιβάλλει στις επιχειρήσεις λόγω συμμετοχής τους σε μία και την αυτή παράβαση. Ακολούθως, για να καταστεί δυνατή η σύγκριση των διαφόρων γνωστοποιηθέντων κύκλων εργασιών, εκφρασμένων στο εθνικό νόμισμα καθεμιάς από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, η Επιτροπή οφείλει να μετατρέπει αυτούς τους κύκλους εργασιών σε μία και την αυτή νομισματική μονάδα, όπως είναι το ECU, η αξία του οποίου ορίζεται σε συνάρτηση προς την αξία των εθνικών νομισμάτων όλων των κρατών μελών.

Άλλωστε, η Επιτροπή αφενός μεν, λαμβάνοντας υπόψη τον κύκλο εργασιών τον οποίο πραγματοποίησε καθεμιά από τις επιχειρήσεις κατά το έτος αναφοράς, ήτοι το τελευταίο πλήρες έτος της διαπιστωθείσας περιόδου παραβάσεως, μπόρεσε να εκτιμήσει το οικονομικό μέγεθος και την οικονομική ισχύ κάθε επιχειρήσεως, καθώς και την έκταση της παραβάσεως που διέπραξε καθεμιά τους, στοιχεία που έχουν σημασία για την εκτίμηση της σοβαρότητας της διαπραχθείσας από κάθε επιχείρηση παραβάσεως. Αφετέρου δε, λαμβάνοντας υπόψη, για τη μετατροπή των εν λόγω κύκλων εργασιών σε ECU, τη μέση τιμή συναλλάγματος του ορισθέντος έτους αναφοράς, μπόρεσε ν' αποφύγει το να επηρεάσουν οι επελθούσες μετά την παύση της παραβάσεως ενδεχόμενες νομισματικές διακυμάνσεις την εκτίμηση του σχετικού οικονομικού μεγέθους και της οικονομικής ισχύος κάθε επιχειρήσεως, καθώς και της εκτάσεως της παραβάσεως που διέπραξε καθεμιά τους, και, κατ' επέκταση, την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως αυτής. Η εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως πρέπει να στηρίζεται στην οικονομική πραγματικότητα που ίσχυε κατά τον χρόνο διαπράξεώς της.

Κατά συνέπεια, η μέθοδος υπολογισμού του προστίμου που συνίσταται στη χρήση της μέσης τιμής συναλλάγματος του έτους αναφοράς επιτρέπει την αποφυγή των απροβλέπτων αποτελεσμάτων των μεταβολών των πραγματικών αξιών των εθνικών νομισμάτων που δύνανται να επέλθουν μεταξύ του έτους αναφοράς και του έτους εκδόσεως της αποφάσεως. Αν τυχόν η μέθοδος αυτή έχει ως αποτέλεσμα να υποχρεωθεί μια επιχείρηση να καταβάλει ποσό, εκφραζόμενο σε εθνικό νόμισμα, ονομαστικά ανώτερο ή κατώτερο εκείνου το οποίο θα όφειλε να καταβάλει εάν εφαρμοζόταν η ισχύουσα κατά τον χρόνο εκδόσεως της αποφάσεως τιμή συναλλάγματος, αυτό είναι απλώς η λογική συνέπεια των διακυμάνσεων των πραγματικών αξιών των διαφόρων εθνικών νομισμάτων.

Διάδικοι

Στην υπόθεση T-334/94,

Sarriσ SA, εταιρία ισπανικού δικαίου, με έδρα την Pamplona (Ισπανία), εκπροσωπούμενη από τους Antonio Creus Carreras, δικηγόρο Βαρκελώνης, Alberto Mazzoni, δικηγόρο Μιλάνου, Antonio Tizzano και Gian Michele Roberti, δικηγόρους Νεαπόλεως, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον δικηγόρο Alain Lorang, 51, rue Albert 1er,

προσφεύγουσα,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης από τους Richard Lyal, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, και Alberto Dal Ferro, δικηγόρο Vicenza, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Carlos Gσmez de la Cruz, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

καθής,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση ακυρώσεως της αποφάσεως 94/601/ΕΚ της Επιτροπής, της 13ης Ιουλίου 1994, σχετικά με μια διαδικασία βάσει του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (IV/C/33.833 - Ξαρτόνι) (ΕΕ 1994, L 243, σ. 1),

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑ$ΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ

(τρίτο πενταμελές τμήμα),

συγκείμενο από τους B. Vesterdorf, Πρόεδρο, C. P. Briλt, P. Lindh, A. Potocki και J. D. Cooke, δικαστές,

γραμματέας: J. Palacio Gonzαlez, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας που διεξήχθη από τις 25 Ιουνίου έως τις 8 Ιουλίου 1997,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

Ιστορικό της διαφοράς

1 Η παρούσα υπόθεση αφορά την απόφαση 94/601/ΕΚ της Επιτροπής, της 13ης Ιουλίου 1994, σχετικά με μια διαδικασία βάσει του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (IV/C/33.833 - Ξαρτόνι) (ΕΕ 1994, L 243, σ. 1), όπως διορθώθηκε πριν από τη δημοσίευσή της με απόφαση της Επιτροπής της 26ης Ιουλίου 1994 [C(94) 2135 τελικό] (στο εξής: απόφαση). Με την απόφαση, επιβλήθηκαν πρόστιμα σε 19 κατασκευαστές προμηθευτές χαρτονιού εγκατεστημένους εντός της Κοινότητας, λόγω παραβάσεων του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

2 Το προϋόν που αποτελεί αντικείμενο της αποφάσεως είναι το χαρτόνι. Στην απόφαση μνημονεύονται τρεις τύποι χαρτονιού, που περιγράφονται ως ανήκοντες στις ποιότητες GC, GD και SBS.

3 Το χαρτόνι ποιότητας GD (στο εξής: χαρτόνι GD) είναι μονωτική ινόπλακα λευκής επιστρώσεως (ανακυκλωμένο χαρτί), που χρησιμοποιείται συνήθως για τη συσκευασία μη εδωδίμων προϋόντων.

4 Το χαρτόνι ποιότητας GC (στο εξής: χαρτόνι GC) περιβάλλεται από λευκή επίστρωση και χρησιμοποιείται συνήθως για τη συσκευασία τροφίμων. Το χαρτόνι GC έχει ανώτερη ποιότητα από το χαρτόνι GD. Κατά το καλυπτόμενο από την απόφαση χρονικό διάστημα, η διαφορά τιμής μεταξύ των δύο αυτών προϋόντων ήταν συνήθως της τάξεως του 30 %. Σε μικρότερη έκταση, το χαρτόνι GC υψηλής ποιότητας χρησιμοποιείται επίσης για γραφικές εφαρμογές.

5 Με τα αρχικά SBS χαρακτηρίζεται το εντελώς λευκό χαρτόνι (στο εξής: χαρτόνι SBS). Η τιμή του προϋόντος αυτού υπερβαίνει κατά 20 % περίπου την του χαρτονιού GC. Ξρησιμοποιείται για τη συσκευασία τροφίμων, καλλυντικών, φαρμακευτικών προϋόντων και σιγαρέτων, κυρίως όμως για γραφικές εφαρμογές.

6 Με επιστολή της 22ας Νοεμβρίου 1990, η British Printing Industries Federation, οργάνωση που αντιπροσωπεύει τις περισσότερες βιομηχανίες εκτυπώσεως χαρτονιού στο Ηνωμένο Βασίλειο (στο εξής: BPIF), κατέθεσε στην Επιτροπή ανεπίσημη καταγγελία. Υποστήριξε ότι οι παραγωγοί χαρτονιού που εφοδιάζουν την αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου είχαν προβεί σε μια σειρά ταυτοχρόνων και ενιαίων αυξήσεων των τιμών και ζητούσε από την Επιτροπή να διενεργήσει ελέγχους για να διαπιστωθεί κατά πόσον είχε διαπραχθεί παράβαση των κοινοτικών κανόνων περί ανταγωνισμού. Για να προσδώσει δημοσιότητα στην πρωτοβουλία της, η BPIF εξέδωσε ανακοινωθέν Τύπου. Στοιχεία αυτού του ανακοινωθέντος περιέλαβε ο ειδικευμένος εμπορικός Τύπος κατά τον μήνα Δεκέμβριο του 1990.

7 Στις 12 Δεκεμβρίου 1990, η Fιdιration franηaise de cartonnage υπέβαλε επίσης ανεπίσημη καταγγελία στην Επιτροπή, παρόμοια με εκείνη της BPIF, στην οποία διατύπωνε κατηγορίες σχετικά με τη γαλλική αγορά χαρτονιού.

8 Στις 23 και 24 Απριλίου 1991, υπάλληλοι της Επιτροπής διενήργησαν, βάσει του άρθρου 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτος κανονισμός εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25, στο εξής: κανονισμός 17), ταυτοχρόνους ελέγχους χωρίς προειδοποίηση στα κτίρια και τις εγκαταστάσεις ορισμένων επιχειρήσεων και εμπορικών συνδέσμων του κλάδου του χαρτονιού.

9 Μετά τους ελέγχους αυτούς, η Επιτροπή απηύθυνε αίτηση παροχής πληροφοριών και εγγράφων βάσει του άρθρου 11 του κανονισμού 17 σε όλους τους αποδέκτες της αποφάσεως.

10 Τα στοιχεία τα οποία συνέλεξε στο πλαίσιο αυτών των ελέγχων και αιτήσεων παροχής πληροφοριών και εγγράφων οδήγησαν την Επιτροπή στο συμπέρασμα ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις είχαν, από τα μέσα του 1986 μέχρι τον Απρίλιο του 1991 τουλάχιστον (στις πλείστες των περιπτώσεων), μετάσχει σε παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

11 Αποφάσισε, κατά συνέπεια, να κινήσει την κατ' εφαρμογήν της διατάξεως αυτής προβλεπόμενη διαδικασία. Με επιστολή της 21ης Δεκεμβρίου 1992, απηύθυνε ανακοίνωση των αιτιάσεων σε κάθε μια από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις. Όλες οι αποδέκτριες επιχειρήσεις απάντησαν γραπτώς. Εννέα εξ αυτών ζήτησαν να εκθέσουν προφορικώς τις παρατηρήσεις τους. Η ακρόασή τους διενεργήθηκε από τις 7 έως τις 9 Ιουνίου 1993.

12 Κατά το πέρας της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση, η οποία περιέχει τις ακόλουθες διατάξεις:

«Άρθρο 1

Οι επιχειρήσεις Buchmann GmbH, Cascades SA, Enso-Gutzeit Oy, Europa Carton AG, Finnboard - the Finnish Board Mills Association, Fiskeby Board AB, Gruber & Weber GmbH & Co KG, Kartonfabriek De Eendracht NV (με εμπορική επωνυμία BPB de Eendracht NV) Koninklijke KNP BT NV (πρώην Koninklijke Nederlandse Papierfabrieken NV), Laakmann Karton GmbH & Co. KG, Mo Och Domsjφ AB (MoDo), Mayr-Melnhof Gesellschaft mbH, Papeteries de Lancey SA, Rena Kartonfabrik AS, Sarriσ SpA, SCA Holding Ltd [πρώην Reed Paper & Board (UK) Ltd], Stora Kopparberge Bergslags AB, Enso Espaρola SA (πρώην Tampella Espaρola SA) και Moritz J. Weig GmbH & Co. KG παρέβησαν το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης με τη συμμετοχή τους:

- στην περίπτωση της Buchmann και της Rena από τον Μάρτιο του 1988 περίπου μέχρι τα τέλη του 1990 τουλάχιστον,

- στην περίπτωση της Enso Espaρola, τουλάχιστον από τον Μάρτιο του 1988 μέχρι το τέλος Απριλίου 1991 τουλάχιστον,

- στην περίπτωση της Gruber & Weber από το 1988 τουλάχιστον μέχρι τα τέλη του 1990,

- στις υπόλοιπες περιπτώσεις, από τα μέσα του 1986 μέχρι τον Απρίλιο του 1991 τουλάχιστον,

σε μία συμφωνία και μια εναρμονισμένη πρακτική με τις οποίες, από τα μέσα του 1986, οι προμηθευτές χαρτονιού στην Κοινότητα:

- πραγματοποίησαν σε τακτά χρονικά διαστήματα σειρά μυστικών και θεσμοθετημένων συναντήσεων για να συζητήσουν και να υιοθετήσουν ένα κοινό βιομηχανικό σχέδιο περιορισμού του ανταγωνισμού,

- συμφώνησαν τακτικές αυξήσεις των τιμών για κάθε ποιότητα του προϋόντος σε κάθε εθνικό νόμισμα,

- προσχεδίασαν και εφήρμοσαν ταυτόχρονες και ενιαίες αυξήσεις των τιμών σε ολόκληρη την Κοινότητα,

- συμφώνησαν άτυπα να διατηρηθούν σταθερά τα μερίδια των σημαντικότερων παραγωγών στην αγορά με κατά καιρούς τροποποιήσεις,

- έλαβαν, όλο και συχνότερα από τις αρχές του 1990, εναρμονισμένα μέτρα ελέγχου της προσφοράς του προϋόντος στην κοινοτική αγορά, για να εξασφαλίσουν την εφαρμογή των εν λόγω εναρμονισμένων αυξήσεων των τιμών,

- αντήλλαξαν εμπορικές πληροφορίες (για τις παραδόσεις, τις τιμές, την παύση της λειτουργίας των εργοστασίων, τις ανεκτέλεστες παραγγελίες και τα ποσοστά χρησιμοποίησης των μηχανημάτων) για τη στήριξη των παραπάνω μέτρων.

(...)

Άρθρο 3

Με την παρούσα απόφαση επιβάλλονται, για τις παραβάσεις του άρθρου 1 που διαπιστώθηκαν, τα ακόλουθα πρόστιμα στις παρακάτω επιχειρήσεις:

(...)

xv) Sarriσ SpA, πρόστιμο 15 500 000 ECU·

(...)».

13 Κατά την απόφαση, η παράβαση εξελίχθηκε στο πλαίσιο ενός φορέα γνωστού ως Product Group Paperboard (στο εξής: PG Paperboard), ο οποίος απετελείτο από διάφορες ομάδες ή επιτροπές.

14 Εντός του φορέα αυτού συστάθηκε, περί τα μέσα του 1986, μια Presidents Working Group (ομάδα εργασίας προέδρων, στο εξής: PWG), αποτελούμενη από υψηλά ισταμένους εκπροσώπους των (οκτώ περίπου) μεγαλυτέρων παραγωγών χαρτονιού της Κοινότητας.

15 Η PWG είχε ως βασική δραστηριότητα να συζητεί και να διαβουλεύεται για την αγορά, τα μερίδια αγοράς, τις τιμές και την παραγωγική ικανότητα. Ειδικότερα, ελάμβανε βασικές αποφάσεις τόσο για το χρονοδιάγραμμα όσο και για το επίπεδο των αυξήσεων των τιμών που θα πραγματοποιούσαν οι παραγωγοί.

16 Η PWG υπέβαλλε εκθέσεις στην President Conference (συμβούλιο προέδρων, στο εξής: PC), στην οποία μετείχαν (κατά το μάλλον ή ήττον τακτικά) όλοι σχεδόν οι διευθύνοντες σύμβουλοι των οικείων επιχειρήσεων. Η PC συνερχόταν κατά την υπό κρίση περίοδο δύο φορές ετησίως.

17 Περί τα τέλη του 1987, συστάθηκε η Joint Marketing Committee (κοινή επιτροπή μάρκετινγκ, στο εξής: JMC). Βασικό της έργο ήταν αφενός μεν να προσδιορίζει εάν και, εφόσον ναι, με ποιον τρόπο θα μπορούσαν να τεθούν σε ισχύ οι αυξήσεις των τιμών, αφετέρου δε να επεξεργάζεται τις λεπτομέρειες των πρωτοβουλιών για τις τιμές που απεφάσιζε η PWG για καθεμία χώρα μεμονωμένα και για τους κυριοτέρους πελάτες με στόχο τη δημιουργία ενός συστήματος ισοδυνάμων τιμών στην Ευρώπη.

18 Τέλος, η «οικονομική επιτροπή» (στο εξής: ΟΕ) συζητούσε θέματα όπως οι διακυμάνσεις των τιμών στις εθνικές αγορές και οι ανεκτέλεστες παραγγελίες και γνωστοποιούσε τα πορίσματά της στην JMC ή, πριν από τα τέλη του 1987, στην προκάτοχο της JMC, Marketing Committee. H ΟΕ απετελείτο από διευθυντές μάρκετινγκ ή/και πωλήσεων των περισσοτέρων από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις και συνερχόταν περισσότερες από μία φορές ετησίως.

19 Όπως προκύπτει ακόμη από την απόφαση, η Επιτροπή έκρινε ότι οι δραστηριότητες της PG Paperboard υπεβοηθούντο από την ανταλλαγή πληροφοριών που γινόταν μέσω της εταιρείας καταπιστευτικής διαχειρίσεως Fides με έδρα τη Ζυρίχη (Ελβετία). Κατά την απόφαση, τα περισσότερα μέλη της PG Paperboard υπέβαλλαν στη Fides περιοδικές εκθέσεις σχετικά με τις παραγγελίες, την παραγωγή, τις πωλήσεις και τη χρησιμοποίηση της παραγωγικής ικανότητας. Οι εκθέσεις αυτές συγκεντρώνονταν στο πλαίσιο του συστήματος Fides, τα δε συγκεντρωμένα κατ' αυτόν τον τρόπο στοιχεία διαβιβάζονταν στη συνέχεια στους μετέχοντες.

20 Η προσφεύγουσα Sarriσ SA (στο εξής: Sarriσ) προήλθε από συγχώνευση που επήλθε το 1990 μεταξύ του τμήματος χαρτονιού του μεγαλύτερου παραγωγού της Ιταλίας, Saffa, με την ισπανική επιχείρηση Sarriσ (αιτιολογική σκέψη 11). Η Sarriσ αγόρασε επίσης, το 1991, την ισπανική επιχείρηση Prat Carton (ίδια σκέψη).

21 Η Sarriσ θεωρήθηκε υπεύθυνη για ολόκληρη την περίοδο συμμετοχής της Prat Carton στην προσαπτόμενη σύμπραξη (αιτιολογική σκέψη 154).

22 Η Sarriσ κατασκευάζει κυρίως μεν χαρτόνι GD, αλλά και χαρτόνι GC.

Διαδικασία

23 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 14 Οκτωβρίου 1994, η προσφεύγουσα άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.

24 Κατά της αποφάσεως προσέφυγαν επίσης δεκαέξι από τις λοιπές δεκαοκτώ επιχειρήσεις που θεωρήθηκαν υπαίτιες της παραβάσεως (υποθέσεις T-295/94, T-301/94, T-304/94, T-308/94, T-309/94, T-310/94, T-311/94, T-317/94, T-319/94, T-327/94, T-337/94, T-338/94, T-347/94, T-348/94, T-352/94 και T-354/94).

25 Με επιστολή που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 10 Ιουνίου 1996, η προσφεύγουσα στην υπόθεση T-301/94, Laakmann Karton GmbH, παραιτήθηκε της προσφυγής της, η δε υπόθεση διαγράφηκε από το πρωτόκολλο του Πρωτοδικείου με διάταξη της 18ης Ιουλίου 1996, T-301/94, Laakmann Karton κατά Επιτροπής (που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή).

26 Κατά της αποφάσεως προσέφυγαν επίσης τέσσερις φινλανδικές επιχειρήσεις, μέλη του επαγγελματικού ομίλου Finnboard και ευθυνόμενες αλληλεγγύως, υπ' αυτή τους την ιδιότητα, για την πληρωμή του επιβληθέντος σ' αυτόν προστίμου (συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T-339/94, T-340/94, T-341/94 και T-342/94).

27 Τέλος, προσφυγή άσκησε ο σύνδεσμος CEPI-Cartonboard, μη αποδέκτης της αποφάσεως. Παραιτήθηκε όμως της προσφυγής του με επιστολή που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 8 Ιανουαρίου 1997, η δε υπόθεση διαγράφηκε από το πρωτόκολλο του Πρωτοδικείου με διάταξη της 6ης Μαρτίου 1997, T-312/94, CEPI-Cartonboard κατά Επιτροπής (που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή).

28 Με επιστολή της 5ης Φεβρουαρίου 1997, το Πρωτοδικείο κάλεσε τους διαδίκους να μετάσχουν σε ανεπίσημη συνάντηση, ιδίως για ν' αναπτύξουν τις παρατηρήσεις τους επί του ενδεχομένου της συνεκδικάσεως των υποθέσεων T-295/94, T-304/94, T-308/94, T-309/94, T-310/94, T-311/94, T-317/94, T-319/94, T-327/94, T-334/94, T-337/94, T-338/94, T-347/94, T-348/94, T-352/94 και T-354/94, προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας. Κατά την εν λόγω συνάντηση, που πραγματοποιήθηκε στις 29 Απριλίου 1997, οι διάδικοι αποδέχθηκαν τη συνεκδίκαση αυτή.

29 Με διάταξη της 4ης Ιουνίου 1997, ο πρόεδρος του τρίτου πενταμελούς τμήματος του Πρωτοδικείου αποφάσισε να συνεκδικάσει λόγω συναφείας τις προαναφερθείσες υποθέσεις προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας, σύμφωνα με το άρθρο 50 του Κανονισμού Διαδικασίας, δέχθηκε δε αίτηση εμπιστευτικού χειρισμού την οποία υπέβαλε η προσφεύγουσα της παρούσας υποθέσεως.

30 Με διάταξη της 20ής Ιουνίου 1997, δέχθηκε αίτηση εμπιστευτικού χειρισμού την οποία υπέβαλε η προσφεύγουσα της υποθέσεως T-337/94 σχετικά με έγγραφο το οποίο προσκόμισε εις απάντηση γραπτής ερωτήσεως του Πρωτοδικείου.

31 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (τρίτο πενταμελές τμήμα) αποφάσισε να λάβει μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας, ζητώντας από τους διαδίκους να απαντήσουν σε ορισμένες γραπτές ερωτήσεις και να προσκομίσουν ορισμένα έγγραφα. Οι διάδικοι ανταποκρίθηκαν στα αιτήματα αυτά.

32 Οι διάδικοι των απαριθμουμένων στη σκέψη 28 υποθέσεων αγόρευσαν και απάντησαν στις προφορικές ερωτήσεις του Πρωτοδικείου κατά τη δημόσια συνεδρίαση που διεξήχθη από τις 25 Ιουνίου έως τις 8 Ιουλίου 1997.

Αιτήματα των διαδίκων

33 Η προσφεύγουσα ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να ακυρώσει την απόφαση·

- επικουρικώς, να ακυρώσει αφενός μεν το άρθρο 2, αφετέρου δε το άρθρο 3 της αποφάσεως, καθ' όσον η τελευταία αυτή διάταξη επιβάλλει στην προσφεύγουσα πρόστιμο 15 500 000 Ecu·

- επικουρικότερα, να μειώσει το ποσό αυτού του προστίμου·

- να καταδικάσει την καθής στα δικαστικά έξοδα.

34 Η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να απορρίψει την προσφυγή·

- να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.

Επί του αιτήματος ακυρώσεως της αποφάσεως

Α - Επί του διαδικαστικού και τυπικού λόγου της προσβολής των δικαιωμάτων του αμυνομένου

Επιχειρήματα των διαδίκων

35 Η προσφεύγουσα επικαλείται προσβολή των δικαιωμάτων του αμυνομένου, καθ' όσον η Επιτροπή έλαβε υπόψη (αιτιολογική σκέψη 79), ως αποδεικτικό στοιχείο της παραβάσεως, ένα έγγραφο το οποίο αποκάλυψε στις εγκαταστάσεις της Finnboard (UK) Ltd κατά τους ελέγχους που διενήργησε τον Απρίλιο του 1991 (στο εξής: τιμοκατάλογος Finnboard). Υπενθυμίζει ότι το έγγραφο αυτό της απεστάλη μόλις στις 28 Απριλίου 1994, δηλαδή πολύ χρόνο μετά την κατάθεση της απαντήσεώς της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων και μετά την ακρόαση ενώπιον της Επιτροπής. Η αδικαιολόγητη αυτή καθυστέρηση της εστέρησε τη δυνατότητα να διατυπώσει την άποψή της σχετικά με το αληθές νόημα του εγγράφου, την αλληλουχία εντός της οποίας συντάχθηκε, καθώς και τα συμπεράσματα τα οποία άντλησε απ' αυτό η Επιτροπή (απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Φεβρουαρίου 1979, 85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1979/I, σ. 215). Επί πλέον, η κοινοποίηση του εγγράφου στις 28 Απριλίου 1994 δεν εθεράπευσε την εν λόγω προσβολή.

36 Η Επιτροπή αποκρίνεται ότι απέστειλε το αμφισβητούμενο έγγραφο στη Sarriσ συνοδευόμενο από επιστολή φέρουσα ημερομηνία 28 Απριλίου 1994, με την οποία εξηγούσε πλήρως το περιεχόμενο του εγγράφου και τα συμπεράσματα τα οποία αντλούσε εξ αυτού η Επιτροπή. Δεδομένου άλλωστε ότι, με την από 28 Απριλίου 1994 επιστολή, παρεχόταν στην προσφεύγουσα η δυνατότητα να υποβάλει εγγράφως τυχόν παρατηρήσεις της, αυτή θα μπορούσε να εκφράσει εγκαίρως τη γνώμη της επί της αποδεικτικής ισχύος του αμφισβητουμένου εγγράφου (βλ. απόφαση του Πρωτοδικείου της 17ης Δεκεμβρίου 1991, T-4/89, BASF κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. II-1523, σκέψη 36).

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

37 Ο τιμοκατάλογος της Finnboard περιήλθε στην Επιτροπή κατά τους ελέγχους τους οποίους διενήργησε στα γραφεία της Finnboard (UK) Ltd τον Απρίλιο του 1991, κοινοποιήθηκε δε στην προσφεύγουσα με επεξηγηματική επιστολή δεκαέξι μήνες μετά την αποστολή της ανακοινώσεως των αιτιάσεων.

38 Κατά τη νομολογία του Πρωτοδικείου, από τον συνδυασμό των διατάξεων του άρθρου 19, παράγραφος 1, του κανονισμού 17 και των άρθρων 2 και 4 του κανονισμού 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 25ης Ιουλίου 1963, περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 17 (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 37), προκύπτει ότι η Επιτροπή οφείλει να ανακοινώνει τις αιτιάσεις που προβάλλει κατά των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων και ενώσεων επιχειρήσεων, μπορεί δε να λαμβάνει υπόψη στις αποφάσεις της μόνον τις αιτιάσεις για τις οποίες οι εν λόγω ενδιαφερόμενοι είχαν τη δυνατότητα να καταστήσουν γνωστή την άποψή τους (απόφαση της 23ης Φεβρουαρίου 1994, T-39/92 και T-40/92, CB και Europay κατά Επιτροπής, Συλλογή 1994, σ. II-49, σκέψη 47).

39 Ομοίως, ο σεβασμός των δικαιωμάτων του αμυνομένου σε μια διαδικασία που, όπως η παρούσα, μπορεί να καταλήξει σε επιβολή κυρώσεων προϋποθέτει ότι δόθηκε στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις ή ενώσεις επιχειρήσεων η ευκαιρία να εκφέρουν, ήδη από το στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, λυσιτελώς τη γνώμη τους επί του αληθούς και της επιρροής που ασκούν τα πραγματικά περιστατικά, οι αιτιάσεις και οι περιστάσεις τις οποίες επικαλείται η Επιτροπή (αποφάσεις Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, όπ.π., σκέψη 11, και του Πρωτοδικείου της 18ης Δεκεμβρίου 1992, Τ-10/92, Τ-11/92, Τ-12/92 και Τ-15/92, Cimenteries CBR κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. ΙΙ-2667, σκέψη 39).

40 Εν προκειμένω, καμμία νέα αιτίαση, πέρα απ' εκείνες που περιείχοντο στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, δεν προβλήθηκε με τη διαβίβαση του εν λόγω εγγράφου. Ειδικότερα, όπως σαφώς προκύπτει από το έγγραφο που συνοδεύει τον τιμοκατάλογο της Finnboard, αυτός συνιστά απλώς ένα επί πλέον αποδεικτικό στοιχείο περί της υπάρξεως κοινού σχεδίου καθορισμού των τιμών, αιτιάσεως που αναπτύχθηκε ήδη εκτενώς με την ανακοίνωση των αιτιάσεων.

41 Εν πάση περιπτώσει, προσφέρθηκε ρητά στην προσφεύγουσα, με τη συνοδευτική αυτού του εγγράφου επιστολή, η δυνατότητα να καταστήσει γνωστή, στο στάδιο της διοικητικής διαδικασίας και εντός δέκα ημερών, την άποψή της επ' αυτού του αποδεικτικού στοιχείου. Υπ' αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή δεν εμπόδισε την προσφεύγουσα να εκφράσει έγκαιρα την άποψή της σχετικά με την αποδεικτική ισχύ των διαβιβασθέντων εγγράφων (αποφάσεις του Δικαστηρίου Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, όπ.π., σκέψη 11, και της 25ης Οκτωβρίου 1983, 107/82, AEG κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 3151, σκέψη 27).

42 Εξ αυτού έπεται ότι ο παρών λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

Β - Επί της ουσίας

Επί του λόγου ακυρώσεως περί ελλείψεως διαβουλεύσεως σχετικά με τις τιμές συναλλαγών και περί παραβάσεως της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως

Επιχειρήματα των διαδίκων

43 Η προσφεύγουσα αναγνωρίζει μεν τη συμμετοχή της σε διαβούλευση σχετικά με τις αναγγελλόμενες τιμές, αμφισβητεί όμως ότι η διαβούλευση αφορούσε τις τιμές συναλλαγών. Πέρα από τα έγγραφα τα οποία προσκόμισε, που αποδεικνύουν ότι οι τιμές συναλλαγών δεν ακολουθούσαν τις αναγγελλόμενες τιμές, επικαλείται, προς στήριξη του ισχυρισμού της την ουσιαστική δυνατότητα διαπραγματεύσεως κάθε πελάτη, την εξέλιξη της ζητήσεως και του κόστους παραγωγής και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της αγοράς του χαρτονιού, ιδίως δε τη συχνότητα με την οποία αναγγέλλονται οι ανατιμήσεις και τον υψηλό βαθμό διαφάνειας της αγοράς.

44 Φρονεί ότι η Επιτροπή δεν εξήγησε με σαφήνεια αν υποστήριζε ότι η πραγματοποιηθείσα διαβούλευση αφορούσε μόνο τις αναγγελλόμενες τιμές ή αν αφορούσε και τις τιμές συναλλαγών. Αντιθέτως, όμως, προς ό,τι ισχυρίζεται η Επιτροπή, η διάκριση μεταξύ των δύο αυτών τύπων διαβουλεύσεως είναι βασικής σημασίας, λόγω των διαφορετικών τους αποτελεσμάτων (βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 31ης Μαρτίου 1993, C-89/85, C-104/85, C-114/85, C-116/85, C-117/85 και C-125/85 έως C-129/85, Ahlstrφm Osakeyhtiφ κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. I-1307). Με το υπόμνημα απαντήσεως, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι το αβέβαιον του αντικείμενου της διαβουλεύσεως συνιστά, αυτό καθαυτό, προσβολή της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως και ακριβείας των αποφάσεων με τις οποίες διαπιστώνεται παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού. Κατά συνέπεια, η προσβολή αυτή πλήττει σοβαρά τα δικαιώματα του αμυνομένου.

45 Η Επιτροπή δηλώνει ότι δεν αντιλαμβάνεται πώς η προσφεύγουσα μπορεί ταυτόχρονα να διαβεβαιώνει ότι μετέσχε σε διαβούλευση για τις τιμές και να υποστηρίζει ότι η αύξηση των εφαρμοσθεισών τιμών δεν ήταν αποτέλεσμα της διαβουλεύσεως αυτής. Τονίζει ότι η απόφαση (ιδίως αιτιολογικές σκέψεις 72 έως 102) παραπέμπει τόσο στα έγγραφα που αποδεικνύουν ότι υπήρξε διαβούλευση για κάθε ανατίμηση που αναγγέλθηκε στο πλαίσιο της συμπράξεως, όσο και στα έγγραφα με τα οποία κάθε παραγωγός ανήγγειλε πράγματι τη σχετική αύξηση.

46 Διατείνεται ακολούθως ότι η διάκριση μεταξύ διαβουλεύσεως επί των αναγγελλομένων τιμών και διαβουλεύσεως επί των τιμών συναλλαγών δεν ασκεί επιρροή εν προκειμένω. Η διαβούλευση στο πλαίσιο της PWG και της JMC δεν αφορούσε μόνο τις αναγγελλόμενες τιμές, αλλά και τη λήψη αποφάσεων σχετικών με τις περιοδικές ανατιμήσεις για κάθε τύπο προϋόντος και την εφαρμογή των ταυτοχρόνων αυτών ανατιμήσεων σε ολόκληρη την Κοινότητα (βλ. έγγραφες αποδείξεις που μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 74 έως 90, 92 και 94 έως 96).

47 Περαιτέρω, δεδομένου ότι αποδεικνύεται η ύπαρξη διαβουλεύσεως εντός των επιτροπών στις οποίες συμμετείχε η προσφεύγουσα, είναι αστήρικτος ο ισχυρισμός ότι οι αναγγελίες των τιμών δεν ήραν την αβεβαιότητα κάθε επιχειρήσεως σχετικά με τη συμπεριφορά των ανταγωνιστών της ή ότι η προσφεύγουσα προέβαινε στις ανατιμήσεις ασχέτως προς τη διαβούλευση (βλ. απόφαση του Πρωτοδικείου της 24ης Οκτωβρίου 1991, T-1/89, Rhτne-Poulenc κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. II-867, σκέψεις 122 και 123).

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

48 Κατά το άρθρο 1 της αποφάσεως, οι σκοπούμενες στη διάταξη αυτή επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης συμμετέχοντας, κατά την περίοδο αναφοράς, σε συμφωνία και εναρμονισμένη πρακτική με τις οποίες οι προμηθευτές χαρτονιού στην Κοινότητα, μεταξύ άλλων, «συμφώνησαν τακτικές αυξήσεις των τιμών για κάθε ποιότητα του προϋόντος σε κάθε εθνικό νόμισμα» και «προσχεδίασαν και εφήρμοσαν ταυτόχρονες και ενιαίες αυξήσεις των τιμών σε ολόκληρη την Κοινότητα».

49 Η προσφεύγουσα αναγνωρίζει ότι συμμετείχε στα τέσσερα όργανα του PG Paperboard και δεν αμφισβητεί, ούτε στα δικόγραφά της, ούτε στις απαντήσεις που έδωσε επ' ακροατηρίου σε ερωτήσεις του Πρωτοδικείου, ότι έλαβε μέρος σε διαβούλευση επί των τιμών τις οποίες ανήγγελλε από το 1988.

50 Πριν δοθεί απάντηση στο επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι η διαβούλευση δεν αφορούσε τις τιμές συναλλαγών, πρέπει να εξετασθεί αν η Επιτροπή όντως υποστήριξε στην απόφασή της ότι η διαβούλευση αφορούσε τις εν λόγω τιμές.

51 Συναφώς διαπιστώνεται, πρώτον, ότι το άρθρο 1 της αποφάσεως ουδόλως διευκρινίζει ποιες τιμές απετέλεσαν αντικείμενο εναρμονισμένων ανατιμήσεων.

52 Δεύτερον, από την απόφαση δεν προκύπτει ότι η Επιτροπή υποστήριξε πως οι παραγωγοί είχαν καθορίσει - ούτε πως θέλησαν να καθορίσουν - ενιαίες τιμές συναλλαγών. Ειδικότερα, στις αιτιολογικές σκέψεις 101 και 102, που αφορούν την «επίδραση των συντονισμένων πρωτοβουλιών στα επίπεδα των τιμών», διαπιστώνεται ότι οι πρωτοβουλίες για τις τιμές αφορούσαν τις τιμές καταλόγου και επιδίωκαν την πρόκληση αυξήσεως των τιμών συναλλαγών. Αναφέρονται ειδικότερα τα εξής: «Έστω και εάν όλοι οι παραγωγοί επέμεναν στην εφαρμογή ολόκληρης της αύξησης, οι δυνατότητες των πελατών να μεταστραφούν προς φθηνότερες ποιότητες σήμαινε ότι ένας παραγωγός-προμηθευτής θα έπρεπε ίσως να προβεί σε παραχωρήσεις προς τους παραδοσιακούς πελάτες του όσον αφορά την έναρξη ισχύος της αύξησης ή να παράσχει συμπληρωματικά κίνητρα με τη μορφή επιστροφών ανάλογα με τις ποσότητες ή μεγάλων εκπτώσεων, ανάλογα με τις παραγγελίες, προκειμένου να αποδεχθεί ο καταναλωτής ολόκληρη την αύξηση της βασικής τιμής. Συνεπώς, μια αύξηση θα χρειαζόταν ορισμένο χρονικό διάστημα έως ότου ολοκληρωθεί» (αιτιολογική σκέψη 101, έκτο εδάφιο).

53 Από την απόφαση δηλαδή προκύπτει ότι η Επιτροπή εθεώρησε ότι σκοπός της συμπαιγνίας μεταξύ των παραγωγών ως προς τις τιμές ήταν να έχουν οι αναγγελλόμενες εναρμονισμένες ανατιμήσεις ως συνέπεια την άνοδο των τιμών συναλλαγών. Όπως προκύπτει, σχετικώς, από την αιτιολογική σκέψη 101, πρώτο εδάφιο, της αποφάσεως, «οι παραγωγοί όχι μόνον ανήγγε[λ]λαν τις συμπεφωνημένες αυξήσεις των τιμών, αλλά και, με ελάχιστες εξαιρέσεις, ελάμβαναν αυστηρά μέτρα για να τις επιβάλλουν στους πελάτες». Η παρούσα περίπτωση, επομένως, διαφέρει από εκείνη την οποία εξέτασε το Δικαστήριο με την προαναφερθείσα απόφαση Ahlstrφm Osakeyhtiφ κ.λπ. κατά Επιτροπής, εφόσον εδώ η Επιτροπή - κατ' αντίθεση προς την απόφασή της στην υπόθεση εκείνη - δεν υποστηρίζει ότι οι επιχειρήσεις διαβουλεύθηκαν ευθέως επί των τιμών συναλλαγών.

54 Την παραπάνω ανάλυση της αποφάσεως επιρρωννύουν τα προσκομισθέντα από την Επιτροπή έγγραφα.

55 Ειδικότερα, το παράρτημα 109 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων περιλαμβάνει πρακτικά της συναντήσεως της JMC της 16ης Οκτωβρίου 1989, όπου αναφέρονται, μεταξύ άλλων, τα εξής:

«d) Ολλανδία

(...)

Σοβαρά προβλήματα στους μεγάλους αγοραστές, και ιδίως την Imca, για τους οποίους η Cascades και η Van Duffel εξακολουθούν να εφαρμόζουν παράλογες τιμές, προξενώντας έτσι δυσχέρειες τόσο στην KNP όσο και στους Φινλανδούς.

(...)

f) Βέλγιο

Ανάλογη κατάσταση με εκείνη της Ολλανδίας. Η Finnboard είχε υλοποιήσει την ανατίμηση στην Van Genechten, υποχρεώθηκε όμως σε νέα συνομιλία με αυτήν, λόγω παραχωρήσεων που έγιναν στο Βέλγιο (από την Cascades). Θα παραμείνουμε σταθεροί και περιμένουμε από την Beghin, την Cascades και την KNP να κάνουν το ίδιο.

(...)

h) Ιταλία

Η Saffa έχει πολύ σοβαρά προβλήματα με τις τιμές εισαγωγής τις οποίες εφαρμόζουν η Kopparfors, η Finnboard, ακόμη και η Cascades.

Οι μεν παραδόσεις της Saffa υπέστησαν σημαντική μείωση, οι δε εισαγωγές έντονη αύξηση.

Η Saffa ζητεί επίμονα από τους εισαγωγείς να συμμορφώνονται αυστηρά προς τις κατευθύνσεις που κυκλοφόρησαν σχετικά με τις τιμές.»

56 Το έγγραφο αυτό δείχνει σαφώς ότι, ναι μεν οι παραγωγοί αποδέχθηκαν, γενικά, ότι καθένας τους θα διαπραγματεύεται τις τιμές συναλλαγών του με τους πελάτες του, καθένας όμως από τους παραγωγούς που ρητώς μνημονεύονται στο προμνησθέν παράρτημα, και ιδίως η προσφεύγουσα, προσδοκούσε από τους ανταγωνιστές του να εφαρμόζουν τιμές συναλλαγών σύμφωνες προς τις συνομολογηθείσες, υπό την έννοια τουλάχιστον ότι οι ατομικές διαπραγματεύσεις δεν έπρεπε να καθιστούν ανενεργές τις συνομολογούμενες αυξήσεις των τιμών καταλόγου.

57 Περαιτέρω, η προσφεύγουσα αναγνώρισε επ' ακροατηρίου ότι οι αναγγελλόμενες τιμές χρησίμευαν ως αφετηρία των διαπραγματεύσεων των τιμών συναλλαγών με τους πελάτες, πράγμα που επιβεβαιώνει ότι τελικός στόχος ήταν η αύξηση των τιμών συναλλαγών. Συναφώς, αρκεί να τονισθεί ότι ο συνομολογούμενος μεταξύ των παραγωγών καθορισμός ενιαίων τιμών καταλόγου θα εστερείτο παντελώς σημασίας αν επρόκειτο οι τιμές αυτές να μη επιφέρουν καμμία επιδραση στις τιμές συναλλαγών.

58 Όσο για το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι το αβέβαιον του αντικείμενου της διαβουλεύσεως συνιστά, αυτό καθαυτό, προσβολή της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 1 της αποφάσεως ουδόλως διευκρινίζει ποιες τιμές απετέλεσαν αντικείμενο συμπαιγνίας.

59 Σε μια τέτοια περίπτωση, το διατακτικό της αποφάσεως πρέπει, κατά πάγια νομολογία, να γίνεται νοητό υπό το πρίσμα του αιτιολογικού της (βλ., π.χ., απόφαση του Δικαστηρίου της 16ης Δεκεμβρίου 1975, 40/73 έως 48/73, 50/73, 54/73, 55/73, 56/73, 111/73, 113/73 και 114/73, Suiker Unie κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1975, σ. 507, σκέψεις 122 έως 124).

60 Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από τα προεκτεθέντα, η Επιτροπή εξήγησε επαρκώς, στο αιτιολογικό μέρος της αποφάσεώς της, ότι η διαβούλευση αφορούσε τις τιμές καταλόγου και απέβλεπε στην άνοδο των τιμών συναλλαγών.

61 Κατά συνέπεια, ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

Επί του λόγου ακυρώσεως περί ελλείψεως συμμετοχής σε σύμπραξη σκοπούσα στην παγίωση των μεριδίων αγοράς και τον έλεγχο της προσφοράς

Επιχειρήματα των διαδίκων

62 Ο λόγος αυτός περιλαμβάνει δύο σκέλη.

63 Με το πρώτο σκέλος, η προσφεύγουσα διατείνεται ότι η Επιτροπή δεν διαθέτει αποδείξεις για την ύπαρξη διαβουλεύσεως σκοπούσας στην παγίωση των μεριδίων αγοράς, ούτε διαβουλεύσεως σκοπούσας στον έλεγχο της προσφοράς. Και αν ακόμη υποτεθεί ότι οι διαβουλεύσεις αυτές αποδεικνύονται επαρκώς κατά δίκαιον, η Επιτροπή δεν απέδειξε τη συμμετοχή της προσφεύγουσας σε αυτές. Ειδικότερα, η προσφεύγουσα αμφισβητεί την αποδεικτική ισχύ σειράς παραρτημάτων της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, στα οποία η Επιτροπή στήριξε την απόφασή της.

64 Πρώτον, το παράρτημα 73, εσωτερικό σημείωμα της Mayr-Melnhof, αποδεικνύει μόνον τη διαβούλευση για τις τιμές, εξηγεί τις συνέπειες μιας αυστηρής τιμολογιακής πολιτικής και πιστοποιεί ότι η προσφεύγουσα δεν άσκησε πίεση στη Mayr-Melnhof για να μην αυξήσει αυτή τα μερίδιά της στην αγορά μειώνοντας τις τιμές της. Συναφώς, η προσφεύγουσα επικαλείται την εξήγηση την οποία παρέχει η Mayr-Melnhof με την από 23 Σεπτεμβρίου 1991 επιστολή της (παράρτημα 75 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων).

65 Δεύτερον, το παράρτημα 102, σημείωμα της Rena, αφορούσε συνάντηση του Nordic Paperboard Institute (στο εξής: NPI), ένωση της οποίας η προσφεύγουσα δεν ήταν μέλος.

66 Τρίτον, οι δηλώσεις της Stora δεν μπορούν να συνιστούν, από μόνες τους, επαρκή αποδεικτικά στοιχεία. Επί πλέον, η Stora τόνισε επανειλημμένα τη σχετική αυτονομία της οποίας απολαύουν οι διάφορες επιχειρήσεις όσον αφορά ιδίως τον όγκο της παραγωγής και το χρονικό σημείο που θα επέλεγαν για τη διακοπή λειτουργίας των εγκαταστάσεων (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 57, 59, 60, 69, 70 και 71). Οι δηλώσεις της Stora επιβεβαιώνουν, περαιτέρω, ότι κανένα σύστημα ελέγχου οποιασδήποτε συμπράξεως δεν είχε δημιουργηθεί. Η έλλειψη, όμως, συστήματος ελέγχου της εξελίξεως των ποσοτήτων διαψεύδει σαφώς την ύπαρξη συμπράξεως ως προς το ζήτημα αυτό. Οι δηλώσεις, άλλωστε, της Stora απηχούν απλώς τη δική της γνώμη για το αν η λήψη μέτρων ελέγχου των ποσοτήτων παραγωγής και των πωλήσεων ήταν συμφέρουσα.

67 Με το δεύτερο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, η προσφεύγουσα διατείνεται ότι η εξέλιξη των μεριδίων αγοράς των διαφόρων επιχειρήσεων αποδεικνύει ότι δεν υπήρξε σύμπραξη σκοπούσα στην παγίωση των μεριδίων αγοράς ή ότι, εν πάση περιπτώσει, και αν ακόμη υποτεθεί ότι υπήρξε διαβούλευση μεταξύ ορισμένων επιχειρήσεων, αυτή δεν μετέσχε σ' αυτήν.

68 Ως προς τη γενική εξέλιξη των μεριδίων αγοράς, τονίζει ότι, κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα, ορισμένοι παραγωγοί, και ιδίως η Iggesund (MoDo) και η Mayr-Melnhof, έθεσαν σε λειτουργία νέες σημαντικές παραγωγικές ικανότητες.

69 Επισημαίνει επίσης ότι το δικό της συνολικό μερίδιο επί της κοινοτικής αγοράς μειώθηκε από 14,3 % το 1987 σε 11,7 % το 1990. Κατ' αυτήν, η μείωση αυτή δεν συμβιβάζεται με τη διαβεβαίωση της Επιτροπής ότι είχε μετάσχει σε σύμπραξη σκοπούσα στην παγίωση των μεριδίων αγοράς των διαφόρων παραγωγών. Όσον αφορά την Prat Carton, η μείωση κατά 9 % περίπου, κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ 1987 και 1990, του συνολικού της μεριδίου στην κοινοτική αγορά επίσης πιστοποιεί την πλήρη έλλειψη συμμετοχής σε οποιαδήποτε διαβούλευση σκοπούσα στην παγίωση των μεριδίων αγοράς.

70 Με το τρίτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι ούτε η συμπεριφορά της που έγκειται στις διακοπές της παραγωγής και τις εξαγωγές προς υπερπόντιες αγορές δικαιολογεί τους ισχυρισμούς της Επιτροπής.

71 Επί του πρώτου σκέλους του λόγου ακυρώσεως, η Επιτροπή φρονεί ότι τα αποδεικτικά μέσα τα οποία επικαλέστηκε, και ιδίως οι δηλώσεις της Stora (παραρτήματα 39 και 43 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων) και τα παραρτήματα 73 και 102 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, υπεραρκούν για να στοιχειοθετήσουν την ύπαρξη συμπράξεως σκοπούσας στην παγίωση των μεριδίων αγοράς και τον έλεγχο της προσφοράς, καθώς και τη συμμετοχή της προσφεύγουσας σ' αυτές τις πλευρές της συμπράξεως.

72 Ως προς το δεύτερο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, υπενθυμίζει ότι στηρίχθηκε σε έγγραφες αποδείξεις περί της παγιώσεως των μεριδίων αγοράς, για να συμπεράνει ότι η επιχειρηματολογία σχετικά με την εξέλιξη των μεριδίων αγοράς των επί μέρους επιχειρήσεων δεν ασκεί επιρροή στο ζήτημα της υπάρξεως τέτοιας συμπράξεως. Γίνεται άλλωστε ρητά δεκτό στην απόφαση ότι υπήρξε βραδεία εξέλιξη των μεριδίων αγοράς ορισμένων επιχειρήσεων, διότι τα μερίδια αγοράς υπέκειντο σε νέα διαπραγμάτευση κάθε έτος (αιτιολογικές σκέψεις 60 και 131). Εν πάση δε περιπτώσει, το άρθρο 85 απαγορεύει τις συμπράξεις που έχουν ως σκοπό ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού, ασχέτως της εκτάσεως της επιτυχίας τους.

73 Όσον αφορά, ειδικότερα, τα επιχειρήματα που αντλεί η προσφεύγουσα από την εξέλιξη των δικών της μεριδίων αγοράς, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η παράβαση αφορούσε ολόκληρη την κοινοτική αγορά. Η προσφεύγουσα μετείχε στην PWG, όπου διεξήγοντο οι συζητήσεις για τα μερίδια αγοράς. Το 1989, ο διευθύνων σύμβουλος της Saffa ορίστηκε μάλιστα αντιπρόεδρος της PG Paperboard.

74 Κατά την Επιτροπή, τέλος, ο ισχυρισμός της προσφεύγουσας ότι η συμπεριφορά της υπήρξε ανέκαθεν αυτόνομη είναι όλως αναπόδεικτος. Άλλωστε, και αν ακόμη υποτεθεί ότι η προσφεύγουσα παρέβαινε τη σύμπραξη, αυτό ουδόλως μεταβάλλει τη διαπραχθείσα παράβαση (προαναφερθείσα απόφαση Rhτne-Poulenc κατά Επιτροπής).

75 Όσον αφορά, τέλος, το τρίτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, η Επιτροπή διατείνεται ότι η Stora επιβεβαίωσε, στο παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, ότι η PWG είχε προβλέψει και καθιερώσει σύστημα για να αποκαθιστά την ισορροπία και να ελέγχει την παραγωγή, ούτως ώστε να διατηρεί σταθερές τις τιμές. Κατά συνέπεια, το αν η κατάσταση της αγοράς ή η καλή λειτουργία της συμπράξεως είχε ως συνέπεια να μην αναγκαστεί η προσφεύγουσα, όπως λέει η ίδια, να καταφύγει σε διακοπές της παραγωγής βάσει εναρμονισμένης πρακτικής, ουδόλως επηρεάζει την ευθύνη της ή τη συμμετοχή της στη σύμπραξη με σκοπό τον έλεγχο των μεριδίων αγοράς και των ποσοτήτων.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

1. Επί της υπάρξεως διαβουλεύσεως σκοπούσας στην παγίωση των μεριδίων αγοράς και διαβουλεύσεως σκοπούσας στην έλεγχο της προσφοράς

76 Ως προς το πρώτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 1 της αποφάσεως, οι αποδέκτριες της αποφάσεως επιχειρήσεις παρέβησαν το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης συμμετέχοντας, κατά την περίοδο αναφοράς, σε συμφωνία και εναρμονισμένη πρακτική με τις οποίες οι προμηθευτές χαρτονιού στην Κοινότητα, μεταξύ άλλων, «συμφώνησαν άτυπα να διατηρηθούν σταθερά τα μερίδια των σημαντικότερων παραγωγών στην αγορά με κατά καιρούς τροποποιήσεις» και «έλαβαν, όλο και συχνότερα από τις αρχές του 1991, εναρμονισμένα μέτρα ελέγχου της προσφοράς του προϋόντος στην κοινοτική αγορά, για να εξασφαλίσουν την εφαρμογή των εν λόγω εναρμονισμένων αυξήσεων των τιμών».

77 Κατά την Επιτροπή, οι δύο αυτές μορφές συμπαιγνίας, οι οποίες περιγράφονται στην απόφαση ως «επιβολή πειθαρχίας στην αγορά», εισήχθησαν για πρώτη φορά κατά την περίοδο αναφοράς από τους μετέχοντες στις συναντήσεις της PWG. Ειδικότερα, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 37, τρίτο εδάφιο, της αποφάσεως, το αληθές έργο της PWG, όπως περιγράφεται από τη Stora, «ήταν η διεξαγωγή "συζητήσεων και συνεννοήσεων για την αγορά, τα μερίδια της αγοράς, τις τιμές, τις αυξήσεις των τιμών και την παραγωγική ικανότητα"».

78 Όσο για τον ρόλο της PWG στη συμπαιγνία περί τα μερίδια αγοράς, η απόφαση (αιτιολογική σκέψη 37, πέμπτο εδάφιο) επισημαίνει: «Σε συνδυασμό με τις ενέργειες για αύξηση των τιμών, η PWG πραγματοποιούσε λεπτομερείς συζητήσεις για τα μερίδια των εθνικών ομίλων και των μεμονωμένων ομίλων παραγωγών στην αγορά της Δυτικής Ευρώπης. Κατόπιν αυτών, οι συμμετέχοντες κατέληγαν σε ορισμένες "άτυπες συμφωνίες" για τα αντίστοιχα μερίδια της αγοράς, με στόχο να μην τεθούν σε κίνδυνο οι συντονισμένες πρωτοβουλίες για τις τιμές λόγω υπερβάλλουσας προσφοράς. Οι μεγαλύτεροι όμιλοι παραγωγών συμφωνούσαν στην ουσία να διατηρήσουν τα μερίδιά τους στην αγορά στα επίπεδα που εγνωστοποιούντο κάθε χρόνο μέσω των στοιχείων για την ετήσια παραγωγή και τις πωλήσεις, τα οποία η Fides ανακοίνωσε στην τελική τους μορφή τον Μάρτιο του επόμενου έτους. Σε κάθε συνεδρίαση της PWG αναλύονταν οι εξελίξεις των μεριδίων της αγοράς βάσει των μηνιαίων εκθέσεων της Fides και, εάν προέκυπταν σημαντικές διακυμάνσεις, εζητούντο εξηγήσεις από την επιχείρηση που εθεωρείτο υπεύθυνη».

79 Κατά την αιτιολογική σκέψη 52, «η συμφωνία που επιτεύχθηκε στην PWG κατά το 1987 προέβλεπε το "πάγωμα" στα τότε επίπεδα των μεριδίων των κυριότερων παραγωγών στην αγορά της Δυτικής Ευρώπης, χωρίς προσπάθειες για την προσέλκυση νέων πελατών ή την επέκταση των υφιστάμενων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων με επιθετική πολιτική τιμολόγησης».

80 Στην αιτιολογική σκέψη 56, πρώτο εδάφιο, τονίζεται: «Η βασική άτυπη συμφωνία μεταξύ των κυριότερων παραγωγών για τη διατήρηση των αντίστοιχων μεριδίων τους στην αγορά συνέχισε να ισχύει καθόλη την περίοδο που καλύπτει η παρούσα απόφαση». Κατά την αιτιολογική σκέψη 57, «η "εξέλιξη των μεριδίων της αγοράς" αναλυόταν σε κάθε συνεδρίαση της PWG βάσει προσωρινών στατιστικών στοιχείων». Τέλος, στην αιτιολογική σκέψη 56, τελευταίο εδάφιο, τονίζεται: «Οι επιχειρήσεις που συμμετείχαν στις συζητήσεις αυτές για τα μερίδια της αγοράς ήταν εκείνες που εκπροσωπούντο στην PWG, και συγκεκριμένα η Cascades, η Finnboard, η KNP (μέχρι το 1988), η Μayr-Μelnhof, η MoDo, η Sarriσ, οι δύο όμιλοι παραγωγών της Stora, CBC και Feldmuehle, και (από το 1988) η Weig».

81 Πρέπει να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή ορθώς δέχτηκε την ύπαρξη συμπαιγνίας ως προς τα μερίδια αγοράς μεταξύ των μετεχόντων στις συναντήσεις της PWG.

82 Ειδικότερα, η ανάλυση της Επιτροπής στηρίζεται ουσιαστικά στις δηλώσεις της Stora (παραρτήματα 39 και 43 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων), ενισχύεται δε από το παράρτημα 73 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων.

83 Στο παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η Stora εξηγεί:«Η PWG συνεδρίαζε από το 1986 για να συνδράμει στην επιβολή πειθαρχίας στην αγορά (...). Μεταξύ άλλων (θεμιτών) δραστηριοτήτων, είχε ως αντικείμενο τη συζήτηση και τη συνεννόηση για την αγορά, τα μερίδια της αγοράς, τις τιμές, τις αυξήσεις των τιμών, τη ζήτηση και την παραγωγική ικανότητα. Ο ρόλος της ήταν, μεταξύ άλλων, να αξιολογεί και να παρουσιάζει στο συμβούλιο προέδρων την ακριβή κατάσταση της προσφοράς και της ζήτησης στην αγορά και τα μέτρα που έπρεπε να ληφθούν για να επιβληθεί τάξη σε αυτήν».

84 Όσον αφορά ειδικότερα τη σύμπραξη σχετικά με τα μερίδια αγοράς, η Stora δηλώνει ότι, «στο πλαίσιο της PWG, εξετάζονταν τα μερίδια τα οποία κατελάμβαναν οι εθνικοί όμιλοι της Ευρωπαϋκής Κοινότητας, της ΕΖΕΣ και των λοιπών χωρών τις οποίες εφοδίαζαν τα μέλη της PG Paperboard» και ότι η PWG «διερευνούσε τη δυνατότητα να διατηρηθούν τα μερίδια αγοράς στα επίπεδα του προηγουμένου έτους» (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 19). Επισημαίνει άλλωστε (ίδιο έγγραφο, παράγραφος 2) ότι, «κατά την ίδια περίοδο, έλαβαν επίσης χώρα συζητήσεις σχετικά με τα μερίδια αγοράς των κατασκευαστών στην Ευρώπη, έχοντας ως πρώτη περίοδο αναφοράς τα επίπεδα του 1987».

85 Σε απάντησή της σε ερώτημα της Επιτροπής της 23ης Δεκεμβρίου 1991, την οποία απέστειλε στις 14 Φεβρουαρίου 1992 (παράρτημα 43 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων), η Stora διευκρινίζει ακόμη: «Οι συμπράξεις σχετικά με τα μερίδια αγοράς τις οποίες συνήπταν τα μέλη της PWG αφορούσαν την Ευρώπη στο σύνολό της. Οι συμπράξεις αυτές στηρίζονταν σε ετήσιους συνολικούς αριθμούς του προηγουμένου έτους, οι οποίοι είχαν συνήθως διαμορφωθεί οριστικά και ήσαν διαθέσιμοι από τον μήνα Μάρτιο του επομένου έτους» (σημείο 1.1).

86 Ο ισχυρισμός αυτός επιβεβαιώνεται, στο ίδιο έγγραφο, από τα κάτωθι: «(...) οι συζητήσεις κατέληγαν σε συμπράξεις, οι οποίες, κατά κανόνα, συνήπτοντο κατά τον μήνα Μάρτιο κάθε έτους, μεταξύ των μελών της PWG, με σκοπό τη διατήρηση των μεριδίων τους στα επίπεδα του προηγουμένου έτους» (σημείο 1.4). Η Stora επισημαίνει ότι «κανένα μέτρο δεν λαμβανόταν για να εξασφαλισθεί η συμμόρφωση προς τις συμπράξεις» και ότι οι μετέχοντες στις συναντήσεις της PWG «είχαν επίγνωση ότι, εάν κατελάμβαναν κατ' εξαίρεση θέσεις σε ορισμένες αγορές εφοδιαζόμενες από άλλους, αυτοί θα έπρατταν το ίδιο σε άλλες αγορές» (ίδιο σημείο).

87 Τέλος, δηλώνει ότι στις συζητήσεις σχετικά με τα μερίδια αγοράς έλαβε μέρος και η Saffa (σημείο 1.2).

88 Τους ισχυρισμούς της Stora ότι υπήρξε συμπαιγνία περί τα μερίδια αγοράς στηρίζει το παράρτημα 73 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων. Το έγγραφο αυτό, που βρέθηκε στις εγκαταστάσεις της FS-Karton, είναι εμπιστευτικό σημείωμα με ημερομηνία 28 Δεκεμβρίου 1988, το οποίο απηύθυνε ο υπεύθυνος πωλήσεων διευθυντής μάρκετινγκ του ομίλου Mayr-Melnhof στη Γερμανία (ονόματι Katzner) προς τον γενικό διευθυντή της Mayr-Melnhof στην Αυστρία (ονόματι Grφller), με αντικείμενο την κατάσταση της αγοράς.

89 Κατά το έγγραφο αυτό, που μνημονεύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 53 έως 55, η αποφασισθείσα το 1987 στενότερη συνεργασία στο πλαίσιο του «κύκλου των προέδρων» («Prδsidentenkreis»), δημιούργησε «κερδισμένους» και «χαμένους». Ο συντάκτης του σημειώματος κατατάσσει τη Mayr-Melnhof μεταξύ των «χαμένων» για σειρά λόγων, και ιδίως για τους κάτωθι:

«2) Η σύναψη συμφωνίας κατέστη δυνατή μόνο χάρη στην επιβολή "κυρώσεως" - απαίτησαν από μας να κάνουμε "θυσίες".

3) Έπρεπε να "παγώσουν" τα μερίδια αγοράς του 1987, να διατηρηθούν οι υφιστάμενες επαφές και να μην κατακτηθεί καμμία νέα δραστηριότητα ή ποιότητα διά της προσφοράς ευνοϋκών τιμών (το αποτέλεσμα θα γίνει αισθητό τον Ιανουάριο του 1989 - αν όλοι οι μετέχοντες παραμείνουν συνεπείς).»

90 Τα παραπάνω αποσπάσματα πρέπει να γίνουν αντιληπτά στη γενικότερη αλληλουχία του σημειώματος.

91 Συναφώς, ο συντάκτης του μνημονεύει, προεισαγωγικώς, τη στενότερη συνεργασία σε ευρωπαϋκή κλίμακα στο πλαίσιο του «κύκλου των προέδρων». Την έκφραση αυτή ερμήνευσε η Mayr-Melnhof ως καταλαμβάνουσα ταυτόχρονα την PWG και την PC στο γενικότερό τους πλαίσιο, χωρίς δηλαδή να αναφέρεται σε κάποιο γεγονός ή κάποια συγκεκριμένη συνάντηση (παράρτημα 75 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, σημείο 2.a), ερμηνεία που δεν χρειάζεται να συζητηθεί στο παρόν πλαίσιο.

92 Ο συντάκτης αναφέρει, ακολούθως, ότι η συνεργασία αυτή οδήγησε σε «πειθαρχία όσον αφορά τις τιμές», από την οποία προκύπτουν «κερδισμένοι» και «χαμένοι».

93 Στο πλαίσιο αυτής, επομένως, της πειθαρχίας, την οποία αποφάσισε ο «κύκλος των προέδρων», πρέπει να γίνει νοητή η έκφραση που αναφέρεται στα μερίδια αγοράς που έπρεπε να παγιωθούν στα επίπεδα του 1987.

94 Περαιτέρω, η παραπομπή στο 1987 ως έτος αναφοράς συμφωνεί με τη δεύτερη δήλωση της Stora (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, βλ. σκέψη 84 ανωτέρω).

95 Όσο για τον ρόλο τον οποίο διαδραμάτισε η PWG στη συμπαιγνία για τον έλεγχο του εφοδιασμού, την οποία χαρακτήριζε η εξέταση των διαστημάτων διακοπής λειτουργίας των μηχανών, η απόφαση αναφέρει ότι η PWG διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην εφαρμογή των διαστημάτων διακοπής λειτουργίας, όταν από το 1990, αυξήθηκε το παραγωγικό δυναμικό και υποχώρησε η ζήτηση: «(...) από τις αρχές του 1990, οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις (...) θεώρησαν αναγκαίο να συνεννοηθούν για την ανάγκη προσωρινής παύσης της παραγωγής στα πλαίσια της PWG. Οι μεγαλύτεροι παραγωγοί ανεγνώριζαν ότι δεν μπορούσαν να αυξήσουν τη ζήτηση με μείωση των τιμών και ότι η συνέχιση της χρησιμοποίησης όλης της παραγωγικής ικανότητας θα είχε απλώς ως αποτέλεσμα την πτώση των τιμών. Θεωρητικά, η περίοδος προσωρινής παύσης της παραγωγής που ήταν απαραίτητη για την εξισορρόπηση της προσφοράς και της ζήτησης μπορούσε να υπολογισθεί βάσει των εκθέσεων για την παραγωγική ικανότητα» (αιτιολογική σκέψη 70).

96 Η απόφαση επισημαίνει περαιτέρω: «Ωστόσο, η PWG δεν κατένεμε επίσημα το "χρόνο προσωρινής παύσης της παραγωγής" που αντιστοιχούσε σε κάθε παραγωγό. Σύμφωνα με τη Stora, αντιμετωπίζονταν πρακτικές δυσκολίες για την κατάρτιση ενός συντονισμένου σχεδίου όσον αφορά το χρόνο προσωρινής διακοπής της παραγωγής για όλους τους παραγωγούς. Η Stora αναφέρει ότι για τους λόγους αυτούς "υπήρχε μόνον ένα χαλαρό σύστημα ενθάρρυνσης"» (αιτιολογική σκέψη 71).

97 Πρέπει να θεωρηθεί ότι η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς κατά νόμον την ύπαρξη συμπαιγνίας ως προς τα διαστήματα διακοπής της παραγωγής μεταξύ των μετεχόντων στις συναντήσεις της PWG.

98 Τα έγγραφα τα οποία προσκόμισε ενισχύουν την ανάλυσή της.

99 Με τη δεύτερη δήλωσή της (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 24), η Stora εξηγεί: «Με την υιοθέτηση, από την PWG, της πολιτικής της τιμής πριν από την ποσότητα και την προοδευτική εφαρμογή συστήματος ισοδυνάμων τιμών από το 1988, τα μέλη της PWG αναγνώρισαν ότι η τήρηση των διαστημάτων διακοπής της λειτουργίας ήταν αναγκαία για τη διατήρηση των τιμών ενώπιον της μειωμένης αυξήσεως της ζητήσεως. Αν οι κατασκευαστές δεν τηρούσαν τα διαστήματα διακοπής της λειτουργίας, θα τους ήταν αδύνατο να διατηρήσουν τις συμφωνηθείσες τιμές ενώπιον του αυξανομένου πλεονάσματος του παραγωγικού δυναμικού».

100 Στην επόμενη παράγραφο της δηλώσεώς της, προσθέτει: «Το 1988 και 1989, η βιομηχανία μπορούσε να λειτουργήσει σχεδόν με το πλήρες δυναμικό της. Τα διαστήματα διακοπής, πέρα από το φυσιολογικό κλείσιμο λόγω επισκευών και διακοπών, κατέστησαν αναγκαία από το 1990 και μετά (...). Ακολούθως, αποδείχθηκαν αναγκαίες οι διακοπές λειτουργίας, όταν τα κύματα παραγγελιών σταματούσαν, για να διατηρηθεί η πολιτική της τιμής πριν από την ποσότητα. Τα διαστήματα διακοπής τα οποία όφειλαν να τηρούν οι παραγωγοί (για να εξασφαλίζουν τη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ παραγωγής και καταναλώσεως) μπορούσαν να υπολογίζονται βάσει των εκθέσεων για τις ποσότητες. Η PWG δεν υπεδείκνυε ρητά τα διαστήματα διακοπής που έπρεπε να τηρηθούν, παρ' όλον ότι υπήρχε κάποιο χαλαρό σύστημα ενθαρρύνσεως (...)».

101 Όσο για το παράρτημα 73 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, οι λόγοι τους οποίους επικαλείται ο συντάκτης για να εξηγήσει γιατί η Mayr-Melnhof ήταν μεταξύ των «χαμένων» κατά τον χρόνο της συντάξεώς της αποτελούν σημαντικά αποδεικτικά στοιχεία περί της υπάρξεως συμπαιγνίας μεταξύ των μετεχόντων στις συναντήσεις της PWG όσον αφορά τα διαστήματα διακοπής.

102 Ειδικότερα, ο συντάκτης διαπιστώνει:

«4) Στο σημείο αυτό η αντίληψη των ενδιαφερομένων μερών ως προς τον επιδιωκόμενο στόχο αρχίζει να διίσταται.

(...)

c) Όλοι οι υπεύθυνοι πωλήσεων και πράκτορές μας στην Ευρώπη ελευθερώθηκαν από τον όγκο πωλήσεων του προϋπολογισμού τους και ακολουθήθηκε μια αυστηρή πολιτική τιμών, μη επιδεχόμενη καμμία σχεδόν εξαίρεση (συχνά οι συνεργάτες μας δεν κατάλαβαν την αλλαγή στάσεώς μας απέναντι στην αγορά - στο παρελθόν, η μόνη απαίτηση αφορούσε τις ποσότητες, ενώ εφεξής σημασία είχε μόνο η πειθαρχία ως προς τις τιμές, με κίνδυνο να χρειαστεί να σταματήσουν οι μηχανές).»

103 Η Mayr-Melnhof υποστηρίζει (παράρτημα 75 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων) ότι το παρατιθέμενο ανωτέρω χωρίο αφορά την εσωτερική κατάσταση της επιχειρήσεως. Αν αναλυθεί όμως υπό το πρίσμα του γενικοτέρου πλαισίου του σημειώματος, το απόσπασμα αυτό εξηγεί πώς εφαρμοζόταν, σε επίπεδο εμπορικών υπευθύνων, μια αυστηρή πολιτική χαρασσόμενη από τον «κύκλο των προέδρων». Το έγγραφο, επομένως, σημαίνει ότι οι μετέχοντες στη συμφωνία του 1987, δηλαδή τουλάχιστον οι μετέχοντες στις συναντήσεις της PWG, αναμφισβήτητα στάθμισαν ποιες θα ήσαν οι συνέπειες της χαρασσομένης πολιτικής, στην περίπτωση που αυτή θα εφαρμοζόταν αυστηρά.

104 Το γεγονός ότι μεταξύ των κατασκευαστών γινόταν, κατά την προπαρασκευή των ανατιμήσεων, συζήτηση για τα διαστήματα διακοπής επιρρωννύεται ιδίως από το από 6 Σεπτεμβρίου 1990 σημείωμα της Rena (παράρτημα 118 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων), που παραθέτει τα ποσά των ανατιμήσεων σε διάφορες χώρες, τις ημερομηνίες των μελλοντικών αναγγελιών αυτών των ανατιμήσεων, καθώς και κατάσταση των καταχωρισμένων παραγγελιών εκφρασμένη σε ημέρες εργασίας για διαφόρους κατασκευαστές.

105 Ο συντάκτης του εγγράφου σημειώνει ότι ορισμένοι κατασκευαστές προέβλεπαν διαστήματα διακοπής, πράγμα που εκφράζει, π.χ., ως εξής:

«Kopparfors 5 - 15 days 5/9 will stop for five days».

106 Βάσει των προεκτεθέντων, συμπεραίνεται ότι η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς κατά νόμον την ύπαρξη συμπαιγνίας ως προς τα μερίδια αγοράς μεταξύ των μετεχόντων στις συναντήσεις της PWG, καθώς και συμπαιγνίας ως προς τα διαστήματα διακοπής της παραγωγής μεταξύ των αυτών επιχειρήσεων. Καθόσον η συμμετοχή της Sarriσ στις συναντήσεις της PWG δεν αμφισβητείται, η επιχείρηση δε αυτή κατονομάζεται ρητώς στα κυριότερα επιβαρυντικά αποδεικτικά στοιχεία (δηλώσεις της Stora και παράρτημα 73 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων), ορθώς η Επιτροπή εθεώρησε την προσφεύγουσα υπαίτια συμμετοχής στις δύο αυτές πτυχές της συμπαιγνίας.

107 Τη διαπίστωση αυτή δεν αποδυναμώνουν οι επικρίσεις της προσφεύγουσας κατά των δηλώσεων της Stora και του παραρτήματος 73 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, με τις οποίες αυτή αμφισβητεί την αποδεικτική ισχύ των εγγράφων αυτών.

108 Όσον αφορά, πρώτα, τις διαδοχικές δηλώσεις της Stora στην Επιτροπή, δεν αμφισβητείται ότι αυτές προέρχονται από μια από τις επιχειρήσεις που φέρονται μετασχούσες στην καταλογιζόμενη παράβαση και ότι περιέχουν λεπτομερή περιγραφή της φύσεως των συζητήσεων που διεξήγοντο εντός των οργάνων της PG Paperboard, του στόχου τον οποίον επιδίωκαν οι μετέχουσες σ' αυτό επιχειρήσεις, καθώς και της συμμετοχής των εν λόγω επιχειρήσεων στις συναντήσεις των διαφόρων οργάνων του. Καθόσον δε το καίριο αυτό αποδεικτικό στοιχείο επιρρωννύεται από άλλα έγγραφα της δικογραφίας, παρέχει πρόσφορο έρεισμα στους ισχυρισμούς της Επιτροπής.

109 Όσον αφορά, έπειτα, το παράρτημα 73 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, η προσφεύγουσα φρονεί ότι αποδεικνύει απλώς και μόνον διαβούλευση επί των τιμών, διότι οι μνημονευόμενες σ' αυτό μεταβολές τιμών θεωρούνται ως απλή συνέπεια της πολιτικής τιμών. Επικαλείται σχετικώς την ερμηνεία την οποία παρέχει στο έγγραφο αυτό η Mayr-Melnhof (παράρτημα 75 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων).

110 Η ανάλυση όμως αυτή της προσφεύγουσας δεν αντέχει στη συστηματική ερμηνεία του εγγράφου, η δε παρεχόμενη από την Mayr-Melnhof ερμηνεία είναι αλυσιτελής.

111 Συγκεκριμένα, κατά το παράρτημα 75 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, το παράρτημα 73 «συνιστά γενική έκθεση της καταστάσεως, την οποία συνέταξε ο διευθυντής πωλήσεων της FS-Karton για τη διεύθυνση του ομίλου, που δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια απόπειρα να δικαιολογηθεί προς τη διεύθυνση του ομίλου η στασιμότητα του κύκλου εργασιών της επιχειρήσεως, στηριζόμενη ουσιαστικά στη νέα πολιτική, που υποχρέωσε τη θυγατρική να τηρεί απόλυτη πειθαρχία τιμών, με τίμημα την απώλεια κύκλου εργασιών». Επί πλέον, κατά τη Mayr-Melnhof: «"η παγίωση των μεριδίων αγοράς" σήμαινε ότι, για να επιτευχθεί ανώτερο επίπεδο τιμών εντός του ομίλου Mayr-Melnhof, δεν έπρεπε να προσπαθούν οι μετέχοντες να επιτυγχάνουν μεγαλύτερα μερίδια αγοράς πωλώντας επί πλέον ποσότητες σε νέους πελάτες ή νέους τύπους προϋόντων σε μη συμφέρουσες τιμές. Ο σκοπός, αντιθέτως, ήταν να διατηρηθούν οι υφιστάμενες σχέσεις με την πελατεία παρά την ανατίμηση.»

112 Οι γενικές όμως αυτές σκέψεις δεν συμβιβάζονται με την εισαγωγική αναφορά στον «κύκλο των προέδρων», υπό το πρίσμα της οποίας πρέπει να γίνει νοητό ολόκληρο το έγγραφο.

113 Κατά το μέτρο που οι μνείες του παραρτήματος 73 περί «παγιώσεως» των μεριδίων αγοράς και εξομαλύνσεως της προσφοράς συμφωνούν με εκείνες που περιέχονται στις δηλώσεις της Stora, η Επιτροπή ορθώς εθεώρησε ότι τα έγγραφα αυτά, συνεκτιμώμενα, μαρτυρούν μια σύμπτωση βουλήσεων που δεν περιορίζεται στη διαβούλευση επί των τιμών και μόνον.

114 Άπαξ η Επιτροπή απέδειξε την ύπαρξη των δύο αυτών πτυχών της συμπαιγνίας, παρέλκει η εξέταση των επικρίσεων της προσφεύγουσας κατά του παραρτήματος 102 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων.

2. Επί της πραγματικής συμπεριφοράς της προσφεύγουσας

115 Ούτε το δεύτερο ούτε το τρίτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, κατά τα οποία η πραγματική συμπεριφορά των επιχειρήσεων διαψεύδει τους ισχυρισμούς της Επιτροπής περί υπάρξεως των δύο αμφισβητουμένων πτυχών της συμπαιγνίας, μπορεί να γίνει δεκτό.

116 Πρώτον, η ύπαρξη συμπαιγνίας μεταξύ των μελών της PWG επί των δύο πτυχών της «πολιτικής της τιμής πριν από την ποσότητα» δεν πρέπει να συγχέεται με την εφαρμογή τους. Συγκεκριμένα, η ισχύς των προσκομισθεισών από την Επιτροπή αποδείξεων είναι τέτοια, ώστε οι πληροφορίες οι σχετικές με την πραγματική συμπεριφορά της προσφεύγουσας στην αγορά να μη δύνανται να επηρεάσουν τα συμπεράσματα της Επιτροπής σχετικά με την ίδια την ύπαρξη συμπαιγνίας επί των δύο πτυχών της επίμαχης πολιτικής. Οι ισχυρισμοί της προσφεύγουσας θα μπορούσαν, το πολύ, να τείνουν εις απόδειξη του ότι η συμπεριφορά της δεν ακολουθούσε τα συμφωνηθέντα μεταξύ των επιχειρήσεων που συνηντώντο εντός της PWG.

117 Δεύτερον, τα συμπεράσματα της Επιτροπής δεν αντικρούονται από τις πληροφορίες τις οποίες παρέχει η προσφεύγουσα. Δέον να τονισθεί ότι η Επιτροπή παραδέχεται ρητώς ότι η συμπαιγνία επί των μεριδίων αγοράς δεν ενείχε «επίσημο μηχανισμό κυρώσεων ή αποζημίωσης για την εφαρμογή της άτυπης συμφωνίας σχετικά με τα μερίδια της αγοράς» και ότι τα μερίδια αγοράς ορισμένων μεγάλων παραγωγών σημείωναν ισχνή αύξηση από έτος σε έτος (αιτιολογικές σκέψεις 59 και 60). Επί πλέον, η Επιτροπή συνομολογεί ότι, εφόσον ο κλάδος λειτούργησε με το πλήρες δυναμικό του μέχρι τις αρχές του 1990, δεν χρειάσθηκε σχεδόν καμμία προσωρινή παύση της παραγωγής μέχρι τότε (αιτιολογική σκέψη 70).

118 Τρίτον, κατά πάγια νομολογία, το γεγονός ότι μια επιχείρηση δεν συμμορφώνεται προς τα αποτελέσματα των συναντήσεων που έχουν αντικείμενο προδήλως αντίθετο προς τον ανταγωνισμό ουδόλως μειώνει την ευθύνη της για τη συμμετοχή της στη σύμπραξη, άπαξ αυτή δεν αποστασιοποιήθηκε δημοσίως από το περιεχόμενο των συναντήσεων (βλ., π.χ., απόφαση του Πρωτοδικείου της 6ης Απριλίου 1995, T-141/89, Trιfileurope κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. II-791, σκέψη 85). Επομένως, και αν ακόμη υποτεθεί ότι η συμπεριφορά της προσφεύγουσας στην αγορά δεν συνήδε προς τα συμφωνηθέντα, το γεγονός αυτό ουδόλως επηρεάζει την ευθύνη της εκ παραβάσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

Επί του λόγου ακυρώσεως περί εσφαλμένης εκτιμήσεως της Επιτροπής ως προς τη διάρκεια της διαβουλεύσεως επί των τιμών

Επιχειρήματα των διαδίκων

119 Η προσφεύγουσα διατείνεται ότι, καθόσον τουλάχιστον αφορά την ίδια, διαβούλευση επί των αναγγελλομένων τιμών άρχισε να γίνεται μόνον από το 1988 και μετά. Η ανατίμηση του Ιανουαρίου του 1987 στο Ηνωμένο Βασίλειο ήταν μια φυσιολογική απλώς αντίδραση των παραγωγών έναντι της ασθενούς θέσεως του βρετανικού νομίσματος έναντι των λοιπών ευρωπαϋκών, ο δε ενιαίος χαρακτήρας αυτής της ανατιμήσεως ήταν αποτέλεσμα της διαφάνειας της αγοράς. Δεν απαγορεύεται στις επιχειρήσεις να προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους στη διαπιστωθείσα ή αναμενόμενη συμπεριφορά των ανταγωνιστών τους (προαναφερθείσα απόφαση Suiker Unie κ.λπ. κατά Επιτροπής). Επί πλέον, ούτε τα παραρτήματα 44 και 61 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων ούτε το έγγραφο A-17-2 αποδεικνύει διαβούλευση των επιχειρήσεων επί των τιμών. Εν πάση δε περιπτώσει, τα έγγραφα αυτά δεν αφορούν την προσφεύγουσα.

120 Ως προς την περάτωση της διαβουλεύσεως επί των τιμών, εσφαλμένως η Επιτροπή έκρινε ότι αυτή επήλθε τον Απρίλιο του 1991, ενώ η αναγγελία της τελευταίας εναρμονισμένης ανατιμήσεως έγινε κατά τον Σεπτέμβριο-Οκτώβριο του 1990.

121 Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η προσφεύγουσα ελάμβανε μέρος στις συναντήσεις της PWG και της JMC αφότου συστάθηκαν και εξακολουθούσε να είναι μέλος τους το 1991. Τονίζει ότι, ναι μεν τα ευρεθέντα στις εγκαταστάσεις μιας από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις έγγραφα αποδεικνύουν ότι, στα τέλη του 1987, είχε συναφθεί συμφωνία επί των συναφών ζητημάτων του ελέγχου του όγκου των πωλήσεων και της πειθαρχίας όσον αφορά τις τιμές (αιτιολογική σκέψη 53), το γεγονός όμως αυτό δεν αναιρεί το ότι οι εν λόγω παραγωγοί πραγματοποιούσαν, πριν από την περίοδο αυτή, σειρά μυστικών συναντήσεων για να συζητούν επί σχεδίου που επιδίωκε την κατάργηση του ανταγωνισμού (βλ. ιδίως αιτιολογική σκέψη 161). Τον ισχυρισμό αυτόν επιβεβαιώνουν τα παραρτήματα 35 και 43 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων. Η Επιτροπή προσθέτει ότι η ακρίβεια όσων συνάγει για τη διάρκεια της παραβάσεως αποδεικνύεται επίσης από τις ανατιμήσεις στις οποίες προέβησαν οι παραγωγοί από το 1987 και εντεύθεν.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

122 Κατά το άρθρο 1 της αποφάσεως, η προσφεύγουσα παρέβη το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης μετέχοντας, από τα μέσα του 1986 μέχρι τον Απρίλιο του 1991 τουλάχιστον, σε συμφωνία και εναρμονισμένη πρακτική, με τις οποίες οι προμηθευτές χαρτονιού στην Κοινότητα, μεταξύ άλλων, συμφωνούσαν αυξήσεις των τιμών του χαρτονιού και προσχεδίαζαν και εφήρμοζαν ταυτόχρονες και ενιαίες αυξήσεις των τιμών σε ολόκληρη την Κοινότητα. Η αιτιολογική σκέψη 74 διευκρινίζει ότι η πρώτη συντονισμένη πρωτοβουλία για τις τιμές, στην οποία μετείχε η προσφεύγουσα (παράρτημα Α της αποφάσεως), ανελήφθη στο Ηνωμένο Βασίλειο στα τέλη του 1986 «ενώ ο νέος μηχανισμός της PG Paperboard βρισκόταν ακόμη στο στάδιο της διαμόρφωσης».

123 Στην αιτιολογική σκέψη 161, δεύτερο εδάφιο, γίνεται άλλωστε δεκτό ότι οι περισσότερες αποδέκτριες της αποφάσεως επιχειρήσεις μετείχαν στην παράβαση από τον Ιούνιο του 1986, όταν «συστάθηκε η PWG και η αθέμιτη συνεργασία μεταξύ των παραγωγών εντατικοποιήθηκε και άρχισε να είναι αποτελεσματικότερη».

124 Προς στήριξη της αντιρρήσεώς της όσον αφορά την έναρξη της διαβουλεύσεως επί των τιμών, η προσφεύγουσα αμφισβητεί την αποδεικτική ισχύ των παραρτημάτων 44 και 61 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων και του εγγράφου A-17-2.

125 Το παράρτημα 61 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων είναι ένα σημείωμα που εντοπίσθηκε στο υποκατάστημα πωλήσεων της Mayr-Melnhof στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η Επιτροπή θεωρεί ότι πρόκειται για «εσωτερικό σημείωμα της συνεδρίασης του συμβουλίου προέδρων, [το οποίο επιβεβαιώνει την] ομολογία της Stora ότι το συμβούλιο προέδρων συζητούσε όντως τον κατόπιν αθέμιτης συνεργασίας καθορισμό των τιμών» (αιτιολογικές σκέψεις 41, τρίτο εδάφιο, και 75, δεύτερο εδάφιο).

126 Το έγγραφο αυτό, που αναφέρεται σε συνάντηση που έγινε στη Βιέννη στις 12 και 13 Δεκεμβρίου 1986, περιέχει την ακόλουθη πληροφορία:

«Καθορισμός των τιμών στο Ηνωμένο Βασίλειο

Σε πρόσφατη συνεδρίαση της Fides συμμετείχε εκπρόσωπος της Weig που ανέφερε ότι, κατά τη γνώμη της τελευταίας, το 9 % ήταν πολύ υψηλό για το Ηνωμένο Βασίλειο και κατέληγε στο 7 %. Μεγάλη απογοήτευση επειδή αυτό εσήμαινε ότι ο καθένας μπορούσε να διαπραγματευθεί τις τιμές. Η πολιτική τιμών στο Ηνωμένο Βασίλειο θα ανατεθεί στην RHU με τη στήριξη της [Mayr-Melnhof], έστω και αν αυτό επιφέρει προσωρινή μείωση της ποσότητας, ενώ προσπαθούμε να διατηρήσουμε τον στόχο του 9 % (πράγμα που θα φανεί). [Οι Mayr-Melnhof/FS] επιδιώκουν μια πολιτική αναπτύξεως στο Ηνωμένο Βασίλειο, η μείωση όμως των κερδών είναι σοβαρή και θα χρειαστεί να αγωνιστούμε για ν' ανακτήσουμε τον έλεγχο των τιμών. [Η Mayr-Melnhof] δεν αμφισβητεί ότι κανένα πρόβλημα δεν λύνεται από το γεγονός ότι η αύξηση των πωλήσεών της στη Γερμανία κατά 6 000 είναι γνωστή!»

127 Η συνάντηση της Fides που μνημονεύεται στην αρχή του παρατιθεμένου χωρίου είναι πιθανότατα, κατά τη Mayr-Melnhof (απάντηση σε αίτηση παροχής πληροφοριών, παράρτημα 61 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων), η συνάντηση της PC της 10ης Νοεμβρίου 1986.

128 Διαπιστώνεται ότι το αναλυθέν έγγραφο πιστοποιεί ότι η Weig αντέδρασε παρέχοντας ενδείξεις για τη μέλλουσα τιμολογιακή πολιτική της στο Ηνωμένο Βασίλειο, σε σχέση με κάποιο αρχικό επίπεδο ανατιμήσεως.

129 Δεν μπορεί όμως να θεωρηθεί ότι το έγγραφο αυτό αποδεικνύει ότι η Weig αντέδρασε σε σχέση με ορισμένο επίπεδο ανατιμήσεως συμφωνηθέν μεταξύ των επιχειρήσεων που συνηντώντο στο πλαίσιο της PG Paperboard σε κάποιο χρονικό σημείο προγενέστερο της 10ης Νοεμβρίου 1986.

130 Συγκεκριμένα, η Επιτροπή δεν προβάλλει κανένα αποδεικτικό στοιχείο σχετικώς. Επί πλέον, η μνεία της Weig σχετικά με κάποια ανατίμηση «9 %» μπορεί να εξηγηθεί από την αναγγελία ανατιμήσεως στο Ηνωμένο Βασίλειο της Thames Board Ltd στις 5 Νοεμβρίου 1986 (παράρτημα A-12-1). Η αναγγελία αυτή δημοσιοποιήθηκε σύντομα, όπως αυτό προκύπτει από ένα απόκομμα του Τύπου (παράρτημα A-12-3). Τέλος, η Επιτροπή δεν προσκόμισε κανένα άλλο έγγραφο που να αποδεικνύει ευθέως ότι κατά τις συναντήσεις της PC γίνονταν συζητήσεις για τις ανατιμήσεις. Υπ' αυτές τις συνθήκες, δεν αποκλείεται οι λόγοι της Weig, όπως παρατίθενται στο παράρτημα 61 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, να ελέχθησαν στο περιθώριο της συναντήσεως της PC της 10ης Νοεμβρίου 1986, όπως επανειλημμένα υποστήριξε επ' ακροατηρίου η Weig.

131 Περαιτέρω, τα πρακτικά της συνεδριάσεως του διοικητικού συμβουλίου της Feldmόhle (UK) Ltd της 7ης Νοεμβρίου 1986 (παράρτημα A-17-2), τα οποία επικαλείται στην απόφασή της η Επιτροπή (αιτιολογική σκέψη 74, τρίτο εδάφιο), επιβεβαιώνουν απλώς ότι η αναγγελθείσα από την Thames Board Ltd ανατίμηση κατά 9 % περίπου ήταν ήδη γνωστή σ' αυτή τη βρετανική θυγατρική της Feldmόhle πριν από τις 10 Νοεμβρίου 1986: «TBM and the Fins have announced price increases of approximately 9 % to be effective from February 1987 and it would appear that most other mills will be looking for the same sort of increase» [«Η ΤΒΜ και οι Φινλανδοί ανήγγειλαν αυξήσεις τιμών της τάξης του 9 % περίπου, που θα άρχιζαν να ισχύουν από τον Φεβρουάριο του 1987, και φαίνεται ότι οι περισσότερες άλλες χαρτοποιίες θα επιδιώξουν παρόμοια αύξηση»] (παράρτημα A-17-2, που παρατίθεται από την Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 74).

132 Όσον αφορά το παράρτημα 44 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, χειρόγραφο σημείωμα που καλύπτει τις σελίδες 15 έως 17 Ιανουαρίου 1987 του ημερολογίου ενός υπαλλήλου της Feldmόhle, η Επιτροπή θεωρεί ότι συνιστά «περαιτέρω αποδείξεις για τις συνεννοήσεις» (αιτιολογική σκέψη 75, τρίτο εδάφιο, της αποφάσεως).

133 Το σημείωμα όμως αυτό δεν έχει την αποδεικτική αξία που του αποδίδει η καθής. Δεν κατονομάζει τη συνάντηση της οποίας αποτελεί πρακτικό, οπότε δεν αποκλείεται να επρόκειτο για εσωτερική σύσκεψη της επιχειρήσεως Feldmόhle. Επί πλέον, δεδομένου ότι το σημείωμα χρονολογείται, κατά πάσα πιθανότητα, από τα μέσα Ιανουαρίου 1987, δεν αποδεικνύει ότι η εφαρμογή της ανατιμήσεως, «συμπεριλαμβανομένης και της TBM», ήταν αποτέλεσμα διαβουλεύσεως, δεδομένου ότι η μνεία αυτή ενδέχεται να αποτελεί απλή διαπίστωση.

134 Ορισμένες μάλιστα αναφορές του σημειώματος μπορούν μάλιστα να εκληφθούν ως αντιφάσκουσες προς τον ισχυρισμό της Επιτροπής ότι το εν λόγω σημείωμα επιβεβαιώνει την ύπαρξη συμπαιγνίας σχετικά με την απόφαση ανατιμήσεως στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ειδικότερα, οι παρατηρήσεις ότι ο διευθυντής της Feldmόhle εδήλωνε ότι «είχε αμφιβολίες» για την Kopparfors και είχε κατηγορήσει τη Mayr-Melnhof για «ανευθυνότητα» («ohne Verantwortung») δεν μπορούν να θεωρούν ως ενισχύουσες την άποψη της Επιτροπής. Το ίδιο ισχύει και ως προς τη μνεία: «Finnboard: Preisautonomie auch f. Tako» [«Finnboard: αυτονομία τιμών και για την Tako»].

135 Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι οι επιχειρήσεις συνεννοήθηκαν για ν' αυξήσουν τις τιμές στο Ηνωμένο Βασίλειο τον Ιανουάριο του 1987, ούτε, κατά μείζονα λόγο, ότι η προσφεύγουσα ενεπλάκη σε συζητήσεις με το αντικείμενο αυτό.

136 Ωστόσο, η προσφεύγουσα, όντας μία από τις επιχειρήσεις που μετείχαν στις συναντήσεις της PWG, αφότου συστάθηκε το όργανο αυτό της PG Paperboard περί τα μέσα του 1986, πρέπει να θεωρηθεί ευθυνόμενη έκτοτε για συμπαιγνία επί των τιμών.

137 Συγκεκριμένα, η PWG δημιουργήθηκε από ορισμένες επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων και η προσφεύγουσα, με σκοπό στρεφόμενο κατ' ουσίαν κατά του ανταγωνισμού. Όπως ανέφερε η Stora (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 8), «συνεδρίαζε από το 1986 για να συνδράμει στην επιβολή πειθαρχίας στην αγορά» και είχε ιδίως ως αντικείμενο «τις συζητήσεις και συνεννοήσεις για την αγορά, τα μερίδια της αγοράς, τις τιμές, τις αυξήσεις των τιμών και την παραγωγική ικανότητα» (παράρτημα 35 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 5, ψηφίο iii).

138 Ο ρόλος τον οποίο διαδραμάτιζαν οι συναντώμενες στο όργανο αυτό επιχειρήσεις όσον αφορά τη συμπαιγνία ως προς τα μερίδια αγοράς και ως προς τα διαστήματα διακοπής της παραγωγής περιγράφονται στον προηγούμενο λόγο ακυρώσεως (βλ. σκέψεις 78 έως 106 ανωτέρω). Οι συναντώμενες στο όργανο αυτό επιχειρήσεις συζητούσαν επίσης για τις πρωτοβουλίες σχετικά με τις τιμές. Κατά τη Stora (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 10), «από το 1987, η PWG κατέληξε σε συμφωνία και έλαβε βασικές αποφάσεις για το χρονοδιάγραμμα (...) και το ύψος των ανατιμήσεων στις οποίες θα προέβαιναν οι κατασκευαστές χαρτονιού».

139 Επομένως, το γεγονός ότι είχε συναινέσει στη σύσταση και τη συμμετοχή στις συναντήσεις ενός οργάνου του οποίου οι επιχειρήσεις που το δημιούργησαν εγνώριζαν και απεδέχοντο τον αντίθετο προς τον ανταγωνισμό σκοπό, που συνίστατο ιδίως σε συζητήσεις για μέλλουσες ανατιμήσεις, συνιστά επαρκή λόγο για να γίνει δεκτό ότι η προσφεύγουσα ευθύνεται για συμπαιγνία ως προς τις τιμές από τα μέσα του 1986, αφότου δηλαδή η προσφεύγουσα παραδέχεται ότι συμμετείχε στην PWG.

140 Όσον αφορά την περάτωση της διαβουλεύσεως επί των τιμών, ορθώς η Επιτροπή έκρινε ότι αυτή επήλθε τον Απρίλιο του 1991, όταν δηλαδή οι υπάλληλοι της Επιτροπής διενήργησαν ελέγχους στις εγκαταστάσεις διαφόρων επιχειρήσεων, σύμφωνα με το άρθρο 14 του κανονισμού 17. Συγκεκριμένα, η τελευταία εναρμονισμένη ανατίμηση, την οποία η προσφεύγουσα ανήγγειλε τον Οκτώβριο του 1990, εφαρμόστηκε από τον Ιανουάριο του 1991, οι δε συμφωνηθείσες μεταξύ των επιχειρήσεων τιμές καταλόγου εξακολουθούσαν να ισχύουν τον Απρίλιο του 1991.

141 Επομένως, ο παρών λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.

Επί του λόγου ακυρώσεως περί εσφαλμένης εκτιμήσεως της Επιτροπής ως προς τη διάρκεια της συμπράξεως για την παγίωση των μεριδίων αγοράς και τον έλεγχο της προσφοράς

Επιχειρήματα των διαδίκων

142 Η προσφεύγουσα διατείνεται ότι, και αν ακόμη υποτεθεί ότι θεωρηθεί ως αποδεδειγμένη μια σύμπραξη αποσκοπούσα στην παγίωση των μεριδίων αγοράς και τον έλεγχο της προσφοράς, η Επιτροπή υπέπεσε σε σφάλμα εκτιμήσεως ως προς τη διάρκειά της, διότι τα αποδεικτικά στοιχεία τα οποία επικαλείται πιστοποιούν ότι σύμπραξη δεν υπήρξε πριν από τα τέλη του 1988. Με το υπόμνημα απαντήσεώς της, προσθέτει ότι το παράρτημα 102 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, σημείωμα της Rena που αφορά συνάντηση της NPI που έγινε στις 3 Οκτωβρίου 1988, δείχνει ότι, κατά τον χρόνο της συντάξεώς του, δεν υπήρχε τέτοια σύμπραξη, αλλ' ότι ο συντάκτης του αναφερόταν απλώς στο ενδεχόμενο να εξετασθεί η ρύθμιση της προσφοράς, εάν συνηντώντο δυσχέρειες στις τιμές.

143 Η Επιτροπή παραπέμπει στα έγγραφα τα οποία προέβαλε στο πλαίσιο του λόγου ακυρώσεως περί εσφαλμένης εκτιμήσεως της διάρκειας της διαβουλεύσεως επί των τιμών (βλ. σκέψη 121 ανωτέρω).

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

144 Όπως έκρινε ήδη το Πρωτοδικείο (βλ. σκέψεις 78 έως 106 ανωτέρω), η Επιτροπή απέδειξε ότι οι μετέχουσες στην PWG επιχειρήσεις συμμετείχαν σε συμπαιγνία αφενός μεν ως προς τα μερίδια αγοράς, αφετέρου δε ως προς τα διαστήματα διακοπής της παραγωγής.

145 Όπως προκύπτει από την απόφαση, η «παγίωση» των μεριδίων αγοράς και η εξέταση των διαστημάτων διακοπής της παραγωγής άρχισαν να συζητούνται ειδικώς μεταξύ των μετεχόντων στις συναντήσεις της PWG από τα τέλη της 1987, για να διασφαλιστεί η επιτυχία των πρωτοβουλιών που θα ελαμβάνοντο για τις τιμές από το 1988 (βλ. ιδίως αιτιολογικές σκέψεις 51 έως 60). Η απόφαση επισημαίνει σχετικώς: «Όλα τα μέλη της PWG εξέφρασαν ανησυχίες αναφέροντας ότι οι νέες πρωτοβουλίες για τις τιμές δεν θα έπρεπε να υπονομευθούν από σημαντικές αυξήσεις του όγκου των πωλήσεων, πράγμα που η Stora χαρακτήρισε ως πολιτική της "τιμής πριν από την ποσότητα"» (αιτιολογική σκέψη 51, πρώτο εδάφιο). Η Επιτροπή κρίνει περαιτέρω ότι το σύστημα της «τιμής πριν από την ποσότητα», το οποίο εφαρμοζόταν από την PG Paperboard από τα τέλη του 1987 μέχρι τον Απρίλιο του 1991, χαρακτηριζόταν ιδίως από το «"πάγωμα" των μεριδίων της αγοράς των μεγαλύτερων παραγωγών, σε ένα πρώτο στάδιο βάσει των θέσεων που κατείχαν το 1987» και από τον «συντονισμό του "χρόνου προσωρινής παύσης της παραγωγής" από τους κυριότερους παραγωγούς αντί της μείωσης των τιμών (κυρίως από το 1990)» (αιτιολογική σκέψη 130, δεύτερο εδάφιο).

146 Οι ισχυρισμοί αυτοί της Επιτροπής στηρίζονται κατ' ουσίαν στα παραρτήματα 39 και 73 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων.

147 Στο έγγραφο που αποτελεί το παράρτημα 39 (παράγραφος 5), η Stora διευκρινίζει: «Αλληλένδετη προς την πρωτοβουλία για τις τιμές του 1987 ήταν η ανάγκη διατηρήσεως κάποιας ισορροπίας μεταξύ παραγωγής και καταναλώσεως (πολιτική της τιμής πριν από την ποσότητα)».

148 Όσον αφορά την έναρξη της συμπαιγνίας για τα μερίδια της αγοράς, όπως προκύπτει από το παράρτημα 73 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων (βλ. σκέψη 89 ανωτέρω), ο «κύκλος των προέδρων» («Prδsidentenkreis») είχε αποφασίσει στενότερη συνεργασία από τον Οκτώβριο ή τον Νοέμβριο του 1987. Αποτέλεσμα της συνεργασίας αυτής υπήρξε, έκτοτε, η συμπαιγνία ως προς τα μερίδια αγοράς.

149 Όσο για την έναρξη της συμπαιγνίας ως προς τα διαστήματα διακοπής της παραγωγής, η Stora δηλώνει: «Με την υιοθέτηση, από την PWG, της πολιτικής της τιμής πριν από την ποσότητα και την προοδευτική εφαρμογή συστήματος ισοδυνάμων τιμών από το 1988, τα μέλη της PWG αναγνώρισαν ότι ήταν αναγκαία η τήρηση των διαστημάτων διακοπής της παραγωγής, ώστε να διατηρηθούν οι τιμές αυτές έναντι της μειωμένης αυξήσεως της ζητήσεως. Αν οι κατασκευαστές δεν εφάρμοζαν τα διαστήματα διακοπής, θα τους ήταν αδύνατο να διατηρήσουν τα επίπεδα των συμφωνημένων τιμών έναντι της αυξήσεως του πλεονάζοντος παραγωγικού δυναμικού» (παράρτημα 39, παράγραφος 24).

150 Και προσθέτει: «Το 1988 και 1989, η βιομηχανία μπορούσε να λειτουργήσει σχεδόν με το πλήρες δυναμικό της. Τα διαστήματα διακοπής, πέρα από το φυσιολογικό κλείσιμο λόγω επισκευών και διακοπών, κατέστησαν αναγκαία από το 1990 και μετά (...). Ακολούθως, αποδείχθηκαν αναγκαίες οι διακοπές λειτουργίας, όταν τα κύματα παραγγελιών σταματούσαν, για να διατηρηθεί η πολιτική της τιμής πριν από την ποσότητα» (παράρτημα 39, παράγραφος 25).

151 Υπό το φως αυτών των αποδεικτικών στοιχείων, η Επιτροπή απέδειξε ότι οι μετέχουσες στις συναντήσεις της PWG επιχειρήσεις υιοθέτησαν, στα τέλη του 1987, τη λεγόμενη «πολιτική της τιμής πριν από την ποσότητα» και ότι μία από τις πτυχές αυτής της πολιτικής, ήτοι η συμπαιγνία ως προς τα μερίδια της αγοράς, εφαρμόστηκε αμέσως, ενώ η πτυχή που αφορούσε τα διαστήματα διακοπής χρειάστηκε να εφαρμοστεί όντως μόνον από το 1990.

152 Όπως προκύπτει από τα προεκτεθέντα, ο λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος.

Επί του λόγου ακυρώσεως περί εσφαλμένης εκτιμήσεως της Επιτροπής ως προς το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών της Fides

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΠΤΙΚΟΥ ΣΤΟ ΕΓΓΡΑΦΟ: 694A0334.1

153 Με το υπόμνημα απαντήσεως, η προσφεύγουσα διατείνεται ότι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών της Fides δεν ήταν ικανό να προαγάγει συμπεριφορά συνιστώσα συμπαιγνία και ότι, επομένως, δεν ήταν ασυμβίβαστο προς το άρθρο 85 της Συνθήκης. Κατ' αυτήν, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των πραγματικών περιστατικών της παρούσας υποθέσεως και εκείνων που οδήγησαν στην απόφαση 87/1/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 2ας Δεκεμβρίου 1986, σχετικά με μια διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΟΚ (IV/31.128 - Λιπαρά οξέα) (ΕΕ 1987, L 3, σ. 17), την οποία επικαλείται η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 134 της αποφάσεως.

154 Με το υπόμνημα ανταπαντήσεως, η Επιτροπή τονίζει τους λόγους για τους οποίους αναφέρθηκε στην προμνησθείσα απόφαση «Λιπαρά οξέα». Διατείνεται ότι, στην περίπτωση εκείνη, το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών είχε, τουλάχιστον, ως αποτέλεσμα τη διευκόλυνση της συμπράξεως.

155 Το Πρωτοδικείο υπενθυμίζει ότι, κατά το άρθρο 48, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, απαγορεύεται η προβολή νέων ισχυρισμών κατά τη διάρκεια της δίκης, εκτός αν στηρίζονται σε νομικά και πραγματικά στοιχεία που ανέκυψαν κατά τη διαδικασία.

156 Ο λόγος ακυρώσεως περί εσφαλμένης εκτιμήσεως της Επιτροπής ως προς το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών της Fides προβλήθηκε για πρώτη φορά από την προσφεύγουσα στο στάδιο του υπομνήματος απαντήσεως και δεν στηρίζεται σε νομικά και πραγματικά στοιχεία που ανέκυψαν κατά τη διαδικασία.

157 Επομένως, ο λόγος αυτός δεν είναι παραδεκτός.

Επί του λόγου ακυρώσεως περί εσφαλμένης εκτιμήσεως της Επιτροπής καθόσον έκρινε ότι επρόκειτο για ενιαία και συνολική παράβαση και ότι ευθυνόταν η Sarriσ στο σύνολό της

Επιχειρήματα των διαδίκων

158 Η προσφεύγουσα επικρίνει το γεγονός ότι η Επιτροπή υποστηρίζει αφενός μεν την ύπαρξη ενιαίας παραβάσεως, αφετέρου δε την πλήρη ευθύνη της προσφεύγουσας.

159 Πρώτον, η Επιτροπή στηρίζεται κατ' ουσίαν σε «τεκμήριο υπέρ της κατηγορίας», καθόσον δεν διαθέτει άμεσες αποδείξεις περί πλήρους συμπαιγνίας. Αντιθέτως, η Επιτροπή φέρει το βάρος να αποδείξει εάν και κατά πόσον η προσφεύγουσα μετέσχε σε καθένα από τα στοιχεία μιας ενιαίας παραβάσεως. Δεδομένου ότι πρόκειται για παραβάσεις του κοινοτικού δικαίου περί του ανταγωνισμού, επιβάλλεται η αρχή της αυστηρώς ατομικής ευθύνης· η ιδέα της συλλογικής ευθύνης αντιβαίνει ιδίως προς τον οιονεί ποινικό χαρακτήρα των κυρώσεων που μπορούν να επιβληθούν για τέτοιες παραβάσεις. Κατά συνέπεια, κακώς η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι δεν είναι αναγκαίο ν' αποδειχθεί η ενεργή συμμετοχή της προσφεύγουσας για καθένα από τα στοιχεία της παραβάσεως. Αντιθέτως, απαιτείται και να προσδιοριστεί ο ακριβής χαρακτήρας της διαπραχθείσας παραβάσεως και να επιβεβαιωθεί η τυχόν ατομική συμμετοχή κάθε επιχειρήσεως, ώστε να καταστεί δυνατός ο ορθός προσδιορισμός της ατομικής ευθύνης και, επομένως, η προσήκουσα ατομική κύρωση.

160 Δεύτερον, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι επίσης αντιβαίνει στις θεμελιώδεις αρχές του κοινοτικού δικαίου, και ιδίως στους κανόνες περί του βάρους αποδείξεως, η θεμελίωση της εκ παραβάσεως ατομικής ευθύνης μιας επιχειρήσεως στο γεγονός και μόνον ότι αυτή ανήκει σε μια ένωση, της οποίας οι δραστηριότητες ήσαν μερικώς τουλάχιστον θεμιτές.

161 Τρίτον, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή δεν έλαβε προσηκόντως υπόψη την ιδιαίτερη θέση της στην αγορά, ούτε στο πλαίσιο της PG Paperboard. Ειδικότερα, αν το 1986 ζήτησε το δικαίωμα να συμμετέχει στις συναντήσεις της PG Paperboard, το έπραξε για να μπορεί να αντιμετωπίζει καλύτερα τους ανταγωνιστές της.

162 Η Επιτροπή διατείνεται ότι απέδειξε την ύπαρξη της συμπράξεως και της ενεργής συμμετοχής της προσφεύγουσας σ' αυτήν, ως «επί κεφαλής». Καταλήγει ότι, ως εκ τούτου, θεμελίωσε την ανάλυσή της σε ακριβή και ατράνταχτα πραγματικά στοιχεία και ότι τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας περί μορφής «συλλογικής ευθύνης» ή «τεκμηρίου υπέρ της κατηγορίας» στερούνται ερείσματος.

163 Ισχυρίζεται περαιτέρω ότι ουδόλως θεμελίωσε την ευθύνη της προσφεύγουσας στην ιδιότητά της και μόνον ως μέλους της PG Paperboard. Στην πραγματικότητα, στηρίχθηκε αφενός μεν στην ενεργή συμμετοχή της προσφεύγουσας στις συναντήσεις των διαφόρων επιτροπών της PG Paperboard με αντικείμενο αντίθετο στον ανταγωνισμό, αφετέρου δε στο γεγονός ότι η συμπεριφορά την οποία ετήρησε ακολούθως η προσφεύγουσα αντιστοιχούσε στα όσα είχαν συμφωνηθεί κατά τις συναντήσεις αυτές.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

164 Προκαταρκτικώς, τονίζεται ότι η Επιτροπή διαπίστωσε ότι η προσφεύγουσα παρέβη το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης μετέχοντας, από τα μέσα του 1986 μέχρι τον Απρίλιο του 1991 τουλάχιστον, σε συμφωνία και εναρμονισμένη πρακτική, ανατρέχουσα στα μέσα του 1986 και συναποτελούμενη από σειρά διακριτών συστατικών στοιχείων.

165 Κατά την αιτιολογική σκέψη 116 της αποφάσεως, «η ουσία της όλης παράβασης έγκειται στην επί σειρά ετών συνεργασία των παραγωγών σε συνδυασμένες αθέμιτες ενέργειες βάσει κοινού σχεδίου». Η ίδια αντίληψη περί της παραβάσεως εκφράζεται και στην αιτιολογική σκέψη 128: «Ωστόσο, θα ήταν τεχνητή η υποδιαίρεση σε διάφορες μεμονωμένες παραβάσεις μιας προφανώς συνεχούς και κοινής ενέργειας με έναν ενιαίο κοινό στόχο: βλ. πάλι την απόφαση του Πρωτοδικείου στην υπόθεση Τ-13/89, ICI κατά Επιτροπής, σκέψη 260».

166 Επομένως, έστω και αν η Επιτροπή δεν χρησιμοποίησε ρητά τον όρο «ενιαία παράβαση» στην απόφασή της, αναφέρθηκε σιωπηρώς στην έννοια αυτή, όπως μαρτυρεί η παραπομπή στη σκέψη 260 της αποφάσεως της 10ης Μαρτίου 1992, T-13/89, ICI κατά Επιτροπής (Συλλογή 1992, σ. II-1021).

167 Επί πλέον, το ότι η Επιτροπή χρησιμοποιεί επανειλημμένα τη λέξη «σύμπραξη» για να περιλάβει διάφορες διαπιστωθείσες εκδηλώσεις αντιβαίνουσες προς τον ανταγωνισμό αντικατοπτρίζει μια γενικεύουσα αντίληψη για τις παραβάσεις του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Όπως προκύπτει, ειδικότερα, από την αιτιολογική σκέψη 117 της αποφάσεως, η Επιτροπή κρίνει: «Η κατάλληλη προσέγγιση σε μια περίπτωση όπως η παρούσα είναι να αποδειχθούν η ύπαρξη, η λειτουργία και τα βασικά χαρακτηριστικά της σύμπραξης στο σύνολό της, και στη συνέχεια να διαπιστωθεί α) κατά πόσον υπάρχουν βάσιμες και πειστικές αποδείξεις για τη συμμετοχή κάθε μεμονωμένου παραγωγού στο κοινό σχέδιο και β) ποιο ήταν το διάστημα συμμετοχής κάθε παραγωγού». Και προσθέτει (ίδια αιτιολογική σκέψη): «Η Επιτροπή δεν υποχρεούται (...) να διαχωρίσει τα διάφορα συστατικά στοιχεία της παράβασης εντοπίζοντας κάθε μεμονωμένη περίπτωση κοινής συναίνεσης για κάποιο θέμα κατά τη διάρκεια της σύμπραξης ή κάθε χωριστή περίπτωση αθέμιτης συνεργασίας και να απαλλάξει στη συνέχεια από την ευθύνη συμμετοχής στη συγκεκριμένη αυτή περίπτωση ή πτυχή της σύμπραξης οποιονδήποτε παραγωγό για τον οποίο δεν υπάρχουν άμεσες αποδείξεις ότι είχε ανάμιξη». Υποστηρίζει άλλωστε (αιτιολογική σκέψη 118) ότι «υπάρχει πληθώρα άμεσων αποδείξεων όσον αφορά τη συνέργεια στην παράβαση κάθε εμπλεκόμενης επιχείρησης», χωρίς να διακρίνει μεταξύ των διαφόρων συστατικών στοιχείων της συνολικής αυτής παραβάσεως.

168 Έτσι, η ενιαία παράβαση, όπως την αντιλαμβάνεται η Επιτροπή, συγχέεται με τη «σύμπραξη στο σύνολό της» και τη «συνολική σύμπραξη», χαρακτηρίζεται δε από διαρκή συμπεριφορά την οποία ακολουθούν πλείονες επιχειρήσεις επιδιώκουσες κοινό παράνομο σκοπό. Από την αντίληψη αυτή περί ενιαίας παραβάσεως απορρέει το περιγραφόμενο στην αιτιολογική σκέψη 117 αποδεικτικό σύστημα, καθώς και η ενιαία ευθύνη, υπό την έννοια ότι κάθε επιχείρηση που «συνδέεται» προς την ενιαία σύμπραξη θεωρείται υπαίτια αυτής, ασχέτως των συστατικών στοιχείων της συμπράξεως στα οποία αποδεικνύεται η συμμετοχή της.

169 Για να μπορεί όμως η Επιτροπή να θεωρεί καθεμιά από τις επιχειρήσεις - τις οποίες κατονομάζει σε μια απόφαση όπως η υπό κρίση - ως υπαίτια, επί ορισμένο χρονικό διάστημα, συνολικής συμπράξεως, πρέπει να αποδεικνύει ότι κάθε μία απ' αυτές είτε συνήνεσε στη συνομολόγηση ενός συνολικού σχεδίου καλύπτοντος τα συστατικά στοιχεία της συμπράξεως, είτε μετέσχε ευθέως, κατά το χρονικό αυτό διάστημα, σε όλα αυτά τα στοιχεία. Μια επιχείρηση μπορεί επίσης να θεωρηθεί υπαίτια συνολικής συμπράξεως, έστω και αν αποδεδειγμένα μετέσχε ευθέως σε ένα μόνον ή σε πλείονα συστατικά στοιχεία αυτής της συμπράξεως, άπαξ εγνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει αφενός μεν ότι η συμπαιγνία στην οποία μετείχε αποτελούσε μέρος ολικού σχεδίου, αφετέρου δε ότι το ολικό αυτό σχέδιο κάλυπτε όλα τα συστατικά στοιχεία της συμπράξεως. Όταν αυτό συμβαίνει, το ότι η εμπλεκόμενη επιχείρηση δεν μετέσχε ευθέως σε όλα τα συστατικά στοιχεία της συνολικής συμπράξεως δεν την απαλλάσσει της ευθύνης εκ παραβάσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Η περίσταση όμως αυτή μπορεί να ληφθεί υπόψη κατά την εκτίμηση της βαρύτητας της παραβάσεως που διαπιστώνεται εις βάρος της.

170 Εν προκειμένω, όπως προκύπτει από την απόφαση, η παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο της 1 αποτελείται από μορφές συμπαιγνίας που αφορούν μεν τρία διαφορετικά θέματα, επιδιώκουν όμως κοινό σκοπό, μορφές συμπαιγνίας που πρέπει να θεωρηθούν ως συστατικά στοιχεία της συνολικής συμπράξεως. Ειδικότερα, όπως προκύπτει από το άρθρο αυτό, καθεμιά από τις κατονομαζόμενες επιχειρήσεις παρέβη το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης μετέχοντας σε μία συμφωνία και μία εναρμονισμένη πρακτική με τις οποίες οι επιχειρήσεις: α) συμφωνούσαν τακτικές αυξήσεις των τιμών για κάθε ποιότητα του προϋόντος σε κάθε εθνικό νόμισμα, προσχεδίαζαν και εφάρμοζαν αυτές τις αυξήσεις των τιμών, β) συμφωνούσαν άτυπα να διατηρηθούν σταθερά τα μερίδια των σημαντικότερων παραγωγών στην αγορά με κατά καιρούς τροποποιήσεις και γ) ελάμβαναν, όλο και συχνότερα από τις αρχές του 1990, εναρμονισμένα μέτρα ελέγχου της προσφοράς του προϋόντος στην κοινοτική αγορά, για να εξασφαλίσουν την εφαρμογή των εν λόγω εναρμονισμένων αυξήσεων των τιμών.

171 Στην απόφασή της, η Επιτροπή, παρά την αντίληψή της περί ενιαίας παραβάσεως, διευκρίνισε ότι «στα βασικά έγγραφα που αποδεικνύουν την ύπαρξη της συνολικής σύμπραξης στο σύνολό της ή μεμονωμένες εκδηλώσεις αυτής, κατονομάζονται συχνά οι συμμετέχοντες, ενώ υπάρχει επίσης σωρεία περαιτέρω αποδεικτικών στοιχείων για τον ρόλο κάθε παραγωγού στη σύμπραξη και το βαθμό της συμμετοχής του σε αυτή» (αιτιολογική σκέψη 118, πρώτο εδάφιο).

172 Εν όψει των προεκτιθεμένων σκέψεων, εναπόκειται στο Πρωτοδικείο να εξετάσει αν η Επιτροπή απέδειξε τη συμμετοχή στη σύμπραξη, την οποία καταλογίζει στην προσφεύγουσα στο άρθρο 1 της αποφάσεως.

173 Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, όπως ήδη διαπιστώθηκε (βλ. σκέψεις 48 επ. και σκέψεις 76 επ. ανωτέρω), η Επιτροπή απέδειξε ότι η προσφεύγουσα, ως επιχείρηση που ελάμβανε μέρος στις συναντήσεις της PWG από της συστάσεώς της, μετείχε από μεν τα μέσα 1986 σε συμπαιγνία επί των τιμών, από δε τα τέλη 1987 σε συμπαιγνία ως προς τα μερίδια αγοράς και ως προς τα διαστήματα διακοπής της λειτουργίας, ήτοι σε τρία συστατικά στοιχεία της παραβάσεως που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της αποφάσεως. Δικαίως, άρα, αποφάσισε να θεωρήσει την προσφεύγουσα υπαίτια παραβάσεως συνισταμένης στις τρεις μορφές συμπαιγνίας που επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό.

174 Η Επιτροπή, επομένως, δεν καταλόγισε στην προσφεύγουσα τη συμπεριφορά άλλων παραγωγών, ούτε την έκρινε υπαίτια απλώς και μόνον λόγω της συμμετοχής της στην PG Paperboard.

175 Επομένως, αυτός ο λόγος ακυρώσεως πρέπει ν' απορριφθεί, χωρίς να είναι αναγκαία η εξέταση των λοιπών επιχειρημάτων της προσφεύγουσας.

Επί του λόγου ακυρώσεως ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη την κατάσταση της ισπανικής αγοράς

176 Με το υπόμνημα απαντήσεως, η προσφεύγουσα διατείνεται ότι η Επιτροπή δεν όρισε με ακρίβεια τη γεωγραφική αγορά στην οποία εκδηλώθηκε η φερομένη παράβαση· ειδικότερα, δεν ανέλυσε επαρκώς την κατάσταση στην ισπανική αγορά και τη συμπεριφορά των εμπλεκομένων επιχειρήσεων στην αγορά αυτή. Συναφώς, ισχυρίζεται πως επισήμανε ήδη στο δικόγραφο της προσφυγής της ότι η μοναδική μνεία, στην απόφαση, περί της ισπανικής αγοράς συνίσταται σε δύο υποσημειώσεις των πινάκων E και G, που είναι συνημμένοι στην απόφαση.

177 Η Επιτροπή διατείνεται ότι αυτός ο λόγος ακυρώσεως, που προβάλλεται για πρώτη φορά με το υπόμνημα απαντήσεως, πρέπει να αποκρουστεί ως απαράδεκτος.

178 Το Πρωτοδικείο υπενθυμίζει ότι, κατά το άρθρο 48, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας, απαγορεύεται η προβολή νέων ισχυρισμών κατά τη διάρκεια της δίκης, εκτός αν στηρίζονται σε νομικά και πραγματικά στοιχεία που ανέκυψαν κατά τη διαδικασία.

179 Ο ισχυρισμός ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη την κατάσταση της ισπανικής αγοράς προβλήθηκε για πρώτη φορά από την προσφεύγουσα στο στάδιο του υπομνήματος απαντήσεως. Πράγματι, το μόνο αναφερόμενο στην ισπανική αγορά επιχείρημα, το οποίο περιέχεται στο δικόγραφο της προσφυγής, προβάλλεται προς στήριξη του λόγου περί μη συμμετοχής της Prat Carton στην προσαπτόμενη παράβαση. Πέρα από τη διατύπωση αυτού του λόγου ακυρώσεως, το προς στήριξή του προβληθέν επιχείρημα αποσκοπούσε μόνο στο να τονίσει ότι ο συνημμένος στην απόφαση πίνακας G, που παρέθετε τις αναγγελίες ανατιμήσεων που έγιναν στην ισπανική αγορά τον Ιανουάριο του 1991 από παραγωγούς δρώντες σ' αυτήν, δεν περιέχει καμμία μνεία της Prat Carton. Δεν μπορεί, επομένως, να ερμηνευθεί ως αιτίαση περί του ότι δεν ελήφθη υπόψη η ισπανική αγορά.

180 Υπ' αυτές τις συνθήκες, ο παρών λόγος ακυρώσεως, δεδομένου ότι προβλήθηκε για πρώτη φορά στο στάδιο του υπομνήματος απαντήσεως και δεν στηρίζεται σε νομικά και πραγματικά στοιχεία ανακύψαντα κατά τη διαδικασία, πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτ