Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Elmer της 14ης Νοεμβρίου 1996. - Recep Tetik κατά Land Berlin. - Αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως: Bundesverwaltungsgericht - Γερμανία. - Συμφωνία συνδέσεως ΕΟΚ-Τουρκίας - Απόφαση του Συμβουλίου Συνδέσεως - Ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων - Παράταση της ισχύος της αδείας παραμονής - Εκουσία καταγγελία της συμβάσεως εργασίας. - Υπόθεση C-171/95.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1997 σελίδα I-00329



Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα

1 Δικαιούται ένας Τούρκος εργαζόμενος να λάβει άδεια παραμονής εντός κράτους μέλους, κατ' εφαρμογήν των διατάξεων της αποφάσεως 1/80 του Συμβουλίου Συνδέσεως ΕΟΚ-Τουρκίας, όταν έχει ο ίδιος καταγγείλει τη σύμβαση εργασίας του και όταν, μετά τη λύση της προηγούμενης σχέσεως εργασίας του, επιθυμεί να αναζητήσει εργασία εντός του οικείου κράτους μέλους; Αυτό είναι επιγραμματικά το ερώτημα επί του οποίου καλείται να αποφανθεί το Δικαστήριο στο πλαίσιο της παρούσας αιτήσεως εκδόσεως προδικαστικής αποφάσεως.

Οι εφαρμοστέες κοινοτικές διατάξεις

2 Η Συμφωνία Συνδέσεως που συνήφθη μεταξύ της Ευρωπαϋκής Οικονομικής Κοινότητας και της Τουρκίας (1) έχει ως σκοπό, κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, την «προαγωγή της συνεχούς και ισορρόπου ενισχύσεως των εμπορικών και οικονομικών σχέσεων μεταξύ των μερών, λαμβανομένης πλήρως υπόψη της ανάγκης εξασφαλίσεως της επιταχυνομένης αναπτύξεως της τουρκικής οικονομίας και της ανυψώσεως του επιπέδου απασχολήσεως και των όρων διαβιώσεως του τουρκικού λαού».

Κατά το άρθρο 12 της Συμφωνίας, τα συμβαλλόμενα μέρη συμφωνούν «να εμπνέονται από τα άρθρα 48, 49 και 50 της Συνθήκης περί ιδρύσεως της Κοινότητος για τη σταδιακή πραγματοποίηση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων μεταξύ τους».

3 Δυνάμει του άρθρου 36 του πρόσθετου πρωτοκόλλου της Συμφωνίας συνδέσεως, της 23ης Νοεμβρίου 1970 (2), το Συμβούλιο Συνδέσεως αποφασίζει περί των αναγκαίων διαδικασιών για τη σταδιακή πραγματοποίηση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων μεταξύ των κρατών μελών της Κοινότητας και της Τουρκίας, σύμφωνα με τις αρχές του άρθρου 12 της Συμφωνίας συνδέσεως.

4 Κατ' εφαρμογήν των διατάξεων αυτών, το Συμβούλιο Συνδέσεως εξέδωσε την απόφαση 1/80, της 19ης Σεπτεμβρίου 1980, που άρχισε να ισχύει την 1η Ιουλίου 1980 (3). Το άρθρο 6, παράγραφοι 1 και 2, της αποφάσεως αυτής έχει ως εξής:

«1) (...) ο Τούρκος εργαζόμενος που είναι ενταγμένος στη νόμιμη αγορά εργασίας κράτους μέλους,

(...)

- εφόσον έχει απασχοληθεί νομίμως επί τέσσερα έτη, έχει ελεύθερη πρόσβαση σε οποιαδήποτε έμμισθη δραστηριότητα της επιλογής του εντός αυτού του κράτους μέλους.

2) Οι ετήσιες άδειες και οι μικρής διάρκειας απουσίες λόγω ασθενείας, μητρότητας ή εργατικού ατυχήματος εξομοιώνονται με περιόδους νόμιμης απασχολήσεως. Οι περίοδοι ακούσιας ανεργίας δεόντως διαπιστωμένες από τις αρμόδιες αρχές και οι απουσίες λόγω μακράς ασθενείας, χωρίς να εξομοιώνονται με περιόδους νόμιμης απασχολήσεως, δεν θίγουν τα δικαιώματα που έχουν αποκτηθεί βάσει της προηγουμένης περιόδου απασχολήσεως.»

Το άρθρο 13 της αποφάσεως 1/80 ορίζει τα εξής:

«Τα κράτη μέλη και η Τουρκία δεν μπορούν να θεσπίσουν νέους περιορισμούς σχετικά με τις προϋποθέσεις προσβάσεως στην απασχόληση των εργαζομένων και των μελών των οικογενειών τους που βρίσκονται νομίμως στο έδαφός τους, αντιστοίχως, όσον αφορά την παραμονή και την απασχόληση.»

Τα πραγματικά περιστατικά

5 Ο Recep Tetik, γεννηθείς το 1958, είναι Τούρκος υπήκοος ο οποίος εργαζόταν από το φθινόπωρο του 1980 ως ναυτικός σε διάφορα γερμανικά σκάφη ανοικτής θαλάσσης. Προς τούτο έλαβε, σύμφωνα με τη γερμανική νομοθεσία περί αλλοδαπών, άδειες παραμονής απεριόριστης διάρκειας (εκ των οποίων η τελευταία έληγε στις 4 Αυγούστου 1988), οι οποίες του παρείχαν το δικαίωμα να ασκήσει επαγγελματική δραστηριότητα στη ναυτιλία. Οι άδειες παραμονής περιελάμβαναν τις ακόλουθες ρητές προϋποθέσεις: «Δεν επιτρέπεται η κατοικία στο έδαφος της χώρας» και «η άδεια παραμονής παύει να ισχύει μετά το πέρας των δραστηριοτήτων του δικαιούχου στη γερμανική ναυτιλία». Ο Tetik αποχώρησε από την εργασία του στις 20 Ιουλίου 1988 και κατέστη στη συνέχεια άνεργος.

6 Όπως ο ίδιος αναφέρει, ο Tetik αναχώρησε την 1η Αυγούστου 1988 για το Βερολίνο όπου και ζήτησε την ίδια ημέρα τη χορήγηση αδείας παραμονής απεριόριστης διάρκειας με σκοπό να αναζητήσει εργασία, την οποία δεν προσδιόρισε. Με την ευκαιρία αυτή ανέφερε ότι είχε την πρόθεση να παραμείνει στη Γερμανία μέχρι το έτος 2020 περίπου. Με απόφαση της 19ης Ιανουαρίου 1989, η υπηρεσία αλλοδαπών του Land Berlin (ομόσπονδου κράτους του Βερολίνου) απέρριψε το αίτημα του Tetik περί χορηγήσεως αδείας παραμονής, με την αιτιολογία ότι είχαν εκλείψει οι λόγοι που δικαιολογούσαν την παραμονή του και ότι δεν ήταν δυνατό να του χορηγηθεί άδεια παραμονής προς άσκηση άλλης δραστηριότητας εκτός του τομέα της ναυτιλίας.

Ο Tetik υπέβαλε ένσταση κατά της αποφάσεως αυτής. Με απόφαση της 12ης Οκτωβρίου 1989 η ένστασή του απορρίφθηκε με την αιτιολογία ότι, βάσει πάγιας πρακτικής ισχύουσας επί πολλά έτη, η οποία επιβεβαιώθηκε ρητά με εγκύκλιο που απεστάλη τον Μάρτιο του 1989 στο προσωπικό της υπηρεσίας αλλοδαπών, οι αλλοδαποί ναυτικοί δεν δικαιούνται να εργάζονται στην ξηρά μετά τη λύση της σχέσεως εργασίας τους στη γερμανική ναυτιλία. Σκοπός του συστήματος αυτού είναι να αποφεύγεται να καταφθάνουν στην αγορά εργασίας αλλοδαποί εργαζόμενοι μέσω πρόσκαιρης απασχολήσεως στη ναυτιλία, μετά από την πρόβλεψη, τον Σεπτέμβριο 1973, γενικής διακοπής της προσλήψεως αλλοδαπών εργαζομένων.

7 Ο Tetik άσκησε στις 27 Ιουλίου 1989 προσφυγή κατά του Land Berlin ενώπιον του Verwaltungsgericht, η προσφυγή όμως αυτή απορρίφθηκε με απόφαση της 10ης Δεκεμβρίου 1991. Ο Tetik άσκησε κατά της αποφάσεως αυτής έφεση, η οποία όμως απορρίφθηκε με απόφαση του Oberverwaltungsgericht της 24ης Μαρτίου 1992, με την αιτιολογία ιδίως ότι ο Tetik δεν εδικαιούτο να λάβει άδεια παραμονής κατά το άρθρο 6, παράγραφος 1, της αποφάσεως 1/80 του Συμβουλίου Συνδέσεως.

8 Στη συνέχεια, μετά από άδεια του Bundesverwaltungsgericht, ο Tetik άσκησε αναίρεση (Revision) κατά της αποφάσεως του Oberverwaltungsgericht. Συναφώς, ισχυρίσθηκε ότι το δικαστήριο αυτό ερμήνευσε εσφαλμένα τις προϋποθέσεις χορηγήσεως αδείας παραμονής, όπως αυτές προβλέπονται από το άρθρο 6, παράγραφος 1, της αποφάσεως 1/80.

Τα προδικαστικά ερωτήματα

9 Με διάταξη της 11ης Απριλίου 1995 το Bundesverwaltungsgericht ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

«1) Ανήκει Τούρκος ναυτικός, ο οποίος από το 1980 έως το 1988 εργάστηκε σε πλοία με σημαία κράτους μέλους, κατά την έννοια της αποφάσεως 1/80 του Συμβουλίου Συνδέσεως ΕΟΚ-Τουρκίας, περί προωθήσεως της συνδέσεως, στη νόμιμη αγορά εργασίας του εν λόγω κράτους μέλους και απασχολείται νόμιμα στο κράτος αυτό, όταν η σχέση εργασίας του διέπεται από την εθνική νομοθεσία του κράτους αυτού, καταβάλλει στο ίδιο κράτος φόρο εισοδήματος εκ μισθωτών υπηρεσιών και υπάγεται στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως του εν λόγω κράτους, ενώ η άδεια παραμονής που του έχει χορηγηθεί αφορά μόνο την άσκηση του επαγγέλματος του ναυτικού και δεν του επιτρέπει να εγκαταστήσει την κατοικία του στο εν λόγω κράτος;

Έχει σχετικώς σημασία το ότι, κατά τη γερμανική νομοθεσία, για την άσκηση της δραστηριότητας αυτής δεν απαιτείται άδεια εργασίας και ότι, όσον αφορά το εργατικό δίκαιο και το δίκαιο της κοινωνικής ασφαλίσεως, ισχύουν ενίοτε για τους ναυτικούς ειδικές νομικές ρυθμίσεις;

2) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα:

Στερείται Τούρκος ναυτικός του δικαιώματος να λάβει άδεια παραμονής στην περίπτωση που εκουσίως διακόπτει τη σχέση εργασίας με τον εργοδότη του, όχι όμως για λόγους όπως οι λόγοι υγείας, ζητεί δε έντεκα ημέρες αργότερα, μετά τη λήξη της αδείας παραμονής του, νέα άδεια παραμονής για εργασία στο εν λόγω κράτος, μετά δε την απόρριψη της αιτήσεώς του παραμένει άνεργος;»

10 Το πρώτο ερώτημα αφορά την ερμηνεία της έννοιας της υπαγωγής στη νόμιμη αγορά εργασίας, που χρησιμοποιείται στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της αποφάσεως 1/80 του Συμβουλίου Συνδέσεως. Με την απόφαση της 6ης Ιουνίου 1995, C-434/93, Bozkurt (4), το Δικαστήριο είχε την ευκαιρία να αποφανθεί επί αναλόγου ερωτήματος. Στο πλαίσιο αυτό, η Γραμματεία του Δικαστηρίου διαβίβασε στο Bundesverwaltungsgericht, με έγγραφο της 26ης Ιουνίου 1995, την απόφαση του Δικαστηρίου στην εν λόγω υπόθεση και ρώτησε το δικαστήριο αυτό αν εμμένει στα ερωτήματά του. Με διάταξη της 30ής Αυγούστου 1995 το Bundesverwaltungsgericht απέσυρε το πρώτο από τα υποβληθέντα ερωτήματα.

Η άποψή μου

11 Επομένως, πρέπει να δοθεί απάντηση μόνο στο δεύτερο από τα δύο αρχικώς υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα. Το ερώτημα αυτό υποβάλλεται με την επιφύλαξη καταφατικής απαντήσεως στο πρώτο. Συνεπώς, πρέπει να θεωρηθεί ως δεδομένο, όσον αφορά την απάντηση στο ερώτημα αυτό, ότι ο Tetik υπαγόταν, κατά τη διάρκεια της χρονικής περιόδου μεταξύ του 1980 και του 1988 στη νόμιμη αγορά εργασίας στη Γερμανία, οπότε, δυνάμει του άρθρου 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80, είχε ελεύθερη πρόσβαση σε κάθε έμμισθη δραστηριότητα της επιλογής του. Επιπλέον, από τη διάταξη του αιτούντος δικαστηρίου προκύπτει ότι το εθνικό δικαστήριο δέχεται ότι η σχέση εργασίας του Tetik ως ναυτικού λύθηκε εκουσίως και όχι για λόγους υγείας ή για άλλους λόγους.

12 Κατά συνέπεια, το αιτούν δικαστήριο ζητεί από το Δικαστήριο να αποφανθεί επί του αν ένας Τούρκος εργαζόμενος, ο οποίος έχει ελεύθερη πρόσβαση σε οποιαδήποτε έμμισθη δραστηριότητα της επιλογής του κατά την έννοια του άρθρου 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80, δικαιούται να λάβει άδεια παραμονής με σκοπό να αναζητήσει εργασία σε περίπτωση που αποχώρησε εκουσίως από την εργασία του και κατέστη για τον λόγο αυτό άνεργος.

13 Ο Tetik διατείνεται ότι, εφόσον εργάστηκε νομίμως για οκτώ περίπου έτη εντός κράτους μέλους, έχει ελεύθερη πρόσβαση σε οποιαδήποτε έμμισθη δραστηριότητα της επιλογής του, σύμφωνα με το άρθρο 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80. Το γεγονός ότι δεν εργαζόταν κατά τη διάρκεια ορισμένης περιόδου δεν μπορεί να του στερήσει το δικαίωμα αυτό. Ο ίδιος πρέπει να μπορεί επιπλέον να λάβει άδεια παραμονής για ορισμένο διάστημα με σκοπό να αναζητήσει νέα εργασία, όπως και οι υπήκοοι των κρατών μελών.

14 Η Επιτροπή υποστηρίζει την άποψη ότι από το άρθρο 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, προκύπτει οπωσδήποτε ότι οι Τούρκοι εργαζόμενοι, που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της ως άνω διατάξεως, έχουν τη δυνατότητα να αποχωρούν εκουσίως από την εργασία τους για να ασκήσουν άλλη (έμμισθη) δραστηριότητα. Για να έχει πρακτική αποτελεσματικότητα η εν λόγω διάταξη, είναι σημαντικό ο Τούρκος εργαζόμενος να έχει επίσης τη δυνατότητα να καταγγέλλει εκουσίως τη σύμβαση εργασίας του με σκοπό να αναζητήσει νέα εργασία. Τούτο πρέπει να ισχύει κατά μείζονα λόγο όταν πρόκειται, όπως στην υπό κρίση υπόθεση, για ναυτικό για τον οποίο μπορεί να υποτεθεί ότι θα συναντήσει ιδιαίτερες πρακτικές δυσχέρειες στην αναζήτηση εργασίας στην ξηρά. Επομένως, ο Τούρκος εργαζόμενος πρέπει να μπορεί να λάβει άδεια παραμονής κατά τη διάρκεια μιας εύλογης περιόδου με σκοπό την αναζήτηση εργασίας.

15 Αντιθέτως, το Land Berlin, η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς και η Γαλλική και η Γερμανική Κυβέρνηση ισχυρίζονται ότι η απόφαση 1/80 δεν προβλέπει την πλήρη θέσπιση ελεύθερης κυκλοφορίας των Τούρκων εργαζομένων και ότι το δικαίωμα παραμονής που τους παρέχεται με την απόφαση 1/80 έχει μόνον τον χαρακτήρα παρεπόμενου δικαιώματος έναντι της σχέσεως εργασίας. Κατά το άρθρο 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80, ο Τούρκος εργαζόμενος που έχει ελεύθερη πρόσβαση σε κάθε έμμισθη δραστηριότητα της επιλογής του χάνει το δικαίωμα παραμονής, το οποίο είναι φυσικό επιστέγασμα του δικαιώματος εργασίας, εφόσον παύσει να υφίσταται η σχέση εργασίας.

16 Παρατηρώ εκ προοιμίου ότι από το άρθρο 13 της αποφάσεως 1/80 προκύπτει ότι, μετά την έναρξη της ισχύος της αποφάσεως 1/80, τα συμβαλλόμενα μέρη συμφώνησαν στην απαγόρευση της εισαγωγής νέων περιορισμών σχετικά με τις προϋποθέσεις προσβάσεως στην εργασία των εργαζομένων που έχουν λάβει άδεια παραμονής και άδεια εργασίας δυνάμει της εφαρμοστέας νομοθεσίας. Η Γερμανική Κυβέρνηση παρατήρησε σχετικά ότι η πρακτική των υπηρεσιών αλλοδαπών μεταναστών που συνίσταται στην άρνηση χορηγήσεως, στους αλλοδαπούς ναυτικούς, αδείας παραμονής και αδείας εργασίας με σκοπό την εργασία τους στην ξηρά μετά το πέρας των δραστηριοτήτων τους στη γερμανική ναυτιλία ανατρέχει στη θέση σε ισχύ του Auslδndergesetz (γερμανικού νόμου περί αλλοδαπών) της 28ης Απριλίου 1965. Επομένως, δεν εισάγονται νέοι περιορισμοί σχετικά με τις προϋποθέσεις προσβάσεως στην εργασία των εργαζομένων που έχουν ήδη λάβει άδεια παραμονής και άδεια εργασίας, μεταγενέστεροι της ενάρξεως της ισχύος της αποφάσεως 1/80 την 1η Ιουλίου 1980.

17 Οι απευθείας εφαρμοστέες διατάξεις του άρθρου 6, παράγραφος 1, της αποφάσεως 1/80 (5) απλώς ρυθμίζουν την κατάσταση του Τούρκου εργαζομένου όσον αφορά το δικαίωμα να συνεχίσει να εργάζεται εφόσον εργάστηκε νομίμως κατά τη διάρκεια της περιόδου που λαμβάνεται υπόψη. Το δικαίωμα αυτό, σχετικά με τη συνέχιση της εργασίας, σημαίνει κατ' ανάγκη ότι, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις αυτές, ο εργαζόμενος έχει επίσης δικαίωμα παραμονής συνδεόμενο με την άσκηση της επαγγελματικής δραστηριότητας.

18 Η διάταξη αυτή, αντιθέτως, δεν ρυθμίζει το ζήτημα του δικαιώματος εργασίας και παραμονής στα κράτη μέλη των Τούρκων εργαζομένων οι οποίοι δεν πληρούν τις προβλεπόμενες από την ως άνω διάταξη προϋποθέσεις διαρκείας της εργασίας τους. Συνεπώς, η νομοθεσία των κρατών μελών είναι αυτή η οποία προσδιορίζει αν και, ενδεχομένως, υπό ποιες προϋποθέσεις οι Τούρκοι υπήκοοι έχουν δικαίωμα εισόδου και παραμονής στο έδαφος κάποιου κράτους μέλους και ασκήσεως εκεί επαγγελματικής δραστηριότητας.

Ακολουθώντας το πνεύμα αυτό, το Δικαστήριο έκρινε, με την απόφαση Sevince (6), ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, της αποφάσεως 1/80

«(...) περιορίζεται στη ρύθμιση της καταστάσεως των Τούρκων εργαζομένων όσον αφορά την απασχόληση, χωρίς να αναφέρεται στην κατάσταση αυτών από πλευράς δικαιώματος παραμονής.

Είναι όμως εξίσου αληθές ότι οι δύο αυτές πτυχές της προσωπικής καταστάσεως ενός Τούρκου εργαζομένου συνδέονται στενώς και ότι οι εν λόγω διατάξεις, αναγνωρίζοντας στον εργαζόμενο αυτό, μετά τη συμπλήρωση ορισμένης περιόδου νόμιμης απασχόλησης εντός κράτους μέλους, τη δυνατότητα προσβάσεως σε οποιαδήποτε έμμισθη δραστηριότητα της επιλογής του, συνεπάγονται κατ' ανάγκη - άλλως θα ήταν δυνατό να στερείται οποιουδήποτε αποτελέσματος το δικαίωμα που οι διατάξεις αυτές αναγνωρίζουν στον Τούρκο εργαζόμενο - την ύπαρξη, όσον αφορά τον ενδιαφερόμενο, τουλάχιστον κατά το χρονικό αυτό σημείο, δικαιώματος παραμονής.»

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι ο Tetik, ο οποίος είχε τον Ιούλιο του 1988 δικαίωμα προσβάσεως σε οποιαδήποτε έμμισθη δραστηριότητα της επιλογής του στη Γερμανία - είτε στον τομέα της ναυτιλίας είτε στην ξηρά - μπορούσε να καταγγείλει την ισχύουσα σύμβαση εργασίας του και να εργασθεί αλλού, αποδεχόμενος προσφορά εργασίας αφορώσα άλλη απασχόληση πέραν αυτής του ναυτικού, και, επομένως, να ζητήσει τη χορήγηση αδείας παραμονής με σκοπό την άσκηση της ως άνω επαγγελματικής δραστηριότητας. Ωστόσο, το ζήτημα είναι αν ο Tetik μπορούσε να καταγγείλει την ισχύουσα σύμβαση εργασίας του - και να καταστεί εκουσίως άνεργος - και στη συνέχεια να ζητήσει τη χορήγηση αδείας παραμονής χωρίς να έχει βρει νέα εργασία.

19 Το Δικαστήριο είχε επανειλημμένα την ευκαιρία να αποφανθεί επί της ερμηνείας της αποφάσεως 1/80, έχει δε στο πλαίσιο αυτό δεχθεί γενικά, όσον αφορά τις διατάξεις της αποφάσεως αυτής σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, με την προαναφερθείσα απόφαση Bozkurt, τα ακόλουθα:

«(...) σκοπός του Συμβουλίου Συνδέσεως, κατά τη θέσπιση των κοινωνικών διατάξεων της αποφάσεως 1/80, ήταν η πραγματοποίηση ενός ακόμη βήματος προς την κατεύθυνση της υλοποιήσεως της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων, κατά το πνεύμα των άρθρων 48, 49 και 50 της Συνθήκης» (σκέψη 19).

Επομένως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι η απόφαση 1/80 δεν αποσκοπεί στην πλήρη πραγματοποίηση της ελεύθερης κυκλοφορίας των Τούρκων εργαζομένων, όπως αυτή θεωρείται ως δεδομένη στα άρθρα 48 επ. της Συνθήκης σχετικά με τους κοινοτικούς υπηκόους, αλλά έχει, αντιθέτως, σκοπούς πολύ πιο περιορισμένους. Κατά συνέπεια, αντικείμενο του άρθρου 6, παράγραφος 1, της αποφάσεως 1/80 δεν είναι, όπως θεωρήθηκε, η πλήρης εξομοίωση των Τούρκων εργαζομένων με τους εργαζομένους της Κοινότητας μετά από τετραετή περίοδο νόμιμης εργασίας. Ενόψει των παρατηρήσεων αυτών, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι, εφόσον οι κοινοτικοί υπήκοοι έχουν το δικαίωμα παραμονής εντός των κρατών μελών κατά τη διάρκεια ορισμένης περιόδου με σκοπό την αναζήτηση εκεί εργασίας, οι Τούρκοι εργαζόμενοι θα έπρεπε να απολαύουν αυτοδικαίως του ιδίου δικαιώματος.

20 Όπως προαναφέρθηκε, το Δικαστήριο δέχθηκε επίσης, στην υπόθεση Sevince, ότι το δικαίωμα παραμονής είναι παρεπόμενο του δικαιώματος εργασίας. Επομένως, το να συνάγεται η ύπαρξη δικαιώματος παραμονής χωρίς ο ενδιαφερόμενος να εργάζεται, με σκοπό την αναζήτηση εργασίας, φαίνεται εκ πρώτης όψεως αντίθετο προς την ισχύουσα νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με το δικαίωμα παραμονής στο πλαίσιο της προσβάσεως στην εργασία, κατά το άρθρο 6 της αποφάσεως 1/80, δεδομένου ότι τούτο θα ισοδυναμούσε με μετατροπή του δικαιώματος παραμονής - το οποίο είναι παρεπόμενο δικαίωμα - σε αυτοτελές δικαίωμα, που δεν θα εξηρτάτο υποχρεωτικά από την άσκηση έμμισθης δραστηριότητας, πράγμα το οποίο θα ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τους σκοπούς τους οποίους θεωρείται ότι έχει η απόφαση 1/80.

21 Επιπλέον, το άρθρο 6, παράγραφος 2, της αποφάσεως 1/80 διέπει τις περιπτώσεις απουσίας κατά τη διάρκεια της περιόδου κτήσεως των σχετικών δικαιωμάτων (για παράδειγμα τέσσερα έτη έμμισθης δραστηριότητας). Στις προτάσεις μου στην υπόθεση Bozkurt, που αφορούσαν μεταξύ άλλων το ζήτημα αν Τούρκος εργαζόμενος που άσκησε κανονικά έμμισθη δραστηριότητα εντός κράτους μέλους έχει το δικαίωμα παραμονής στο έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους όταν υφίσταται εργατικό ατύχημα και, στη συνέχεια, μόνιμη ανικανότητα προς εργασία, υποστήριξα, όσον αφορά το άρθρο 6, παράγραφος 2, δεύτερη φράση, τα εξής:

«Το άρθρο 6, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος, της αποφάσεως 1/80 του Συμβουλίου Συνδέσεως προβλέπει ότι δεν εξομοιώνονται με περιόδους νόμιμης απασχολήσεως οι περίοδοι ανεργίας και οι απουσίες λόγω μακράς ασθενείας. Συνεπώς, για τον υπολογισμό των διαφόρων περιόδων που καθορίζει το άρθρο 6, παράγραφος 1, δεν λαμβάνονται υπόψη ούτε οι περίοδοι ανεργίας ούτε οι απουσίες λόγω μακράς ασθενείας. Αυτό το χωρίο του άρθρου 6, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος, σκοπεί, καθ' όμοιο τρόπο με το άρθρο 6, παράγραφος 2, πρώτη περίοδος, να διευκρινίσει το περιεχόμενο των χρονικών προϋποθέσεων για τη γένεση του κατ' άρθρο 6, παράγραφος 1, δικαιώματος, αλλά δεν προσθέτει τίποτε στο περιεχόμενο του δικαιώματος αυτού όπως περιγράφεται στην παράγραφο 1.

Ωστόσο, οι διατάξεις του άρθρου 6, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος, προβλέπουν συγχρόνως ότι οι περίοδοι ανεργίας και οι απουσίες λόγω μακράς ασθενείας δεν θίγουν τα δικαιώματα που έχουν αποκτηθεί δυνάμει της προηγουμένης περιόδου εργασίας. Τούτο σημαίνει ότι ο Τούρκος εργαζόμενος δεν χάνει, παραδείγματος χάριν επειδή ήταν άρρωστος για μακρά χρονική περίοδο, τα δικαιώματα που έχει αποκτήσει βάσει του άρθρου 6, παράγραφος 1. Εξάλλου, φρονώ ότι δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι η έκφραση "απουσία λόγω μακράς ασθενείας" καλύπτει τη μόνιμη αναπηρία (...)

Πάντως, ανεξαρτήτως των καταστάσεων που θεωρείται ότι εμπίπτουν στο άρθρο 6, παράγραφος 2, δεύτερη περίοδος, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι ούτε αυτό το χωρίο της διατάξεως προσθέτει κάτι στην κατ' άρθρο 6, παράγραφος 1, περιγραφή του περιεχομένου του δικαιώματος. Επομένως, το δικαίωμα που ο Τούρκος εργαζόμενος δεν χάνει με το να είναι άρρωστος επί μακρό χρονικό διάστημα, αφού έχει νομίμως απασχοληθεί επί τέσσερα έτη εντός κράτους μέλους, περιλαμβάνει μόνον την "ελεύθερη πρόσβαση σε οποιαδήποτε μισθωτή δραστηριότητα της επιλογής του" και το - απορρέον από την ως άνω ελεύθερη πρόσβαση - δικαίωμα παραμονής κατά τον χρόνο ασκήσεως της δραστηριότητας αυτής» (7).

22 Στο ίδιο πνεύμα, το Δικαστήριο δέχθηκε, στην υπόθεση Bozkurt, τα εξής:

«Το άρθρο 6 της αποφάσεως 1/80 καλύπτει την κατάσταση Τούρκων εργαζομένων, εν ενεργεία ή ευρισκομένων σε κατάσταση προσωρινής ανικανότητας προς εργασία. Αντιθέτως, δεν αφορά την κατάσταση Τούρκου εργαζομένου ο οποίος οριστικώς εγκατέλειψε την αγορά εργασίας κράτους μέλους επειδή λ.χ. συμπλήρωσε την ηλικία συνταξιοδοτήσεως ή, όπως στην παρούσα υπόθεση, κατέστη πλήρως και μονίμως ανίκανος προς εργασία.

Συνεπώς, ελλείψει ειδικής διατάξεως αναγνωρίζουσας στους Τούρκους εργαζομένους το δικαίωμα παραμονής στο έδαφος κράτους μέλους μετά από περίοδο απασχολήσεως σ' αυτό, το δικαίωμα παραμονής Τούρκου εργαζομένου, όπως αυτό διασφαλίζεται, εμμέσως πλην σαφώς, από το άρθρο 6 της αποφάσεως 1/80 ως παρακολουθηματικό της νόμιμης απασχολήσεως, εξαλείφεται στην περίπτωση που ο εργαζόμενος δεν είναι πλέον ικανός, κατά τρόπο πλήρη και μόνιμο, για την απασχόληση αυτή.»

23 Επιπλέον, το Δικαστήριο δέχθηκε ρητά, με τη σκέψη 40 της αποφάσεως Bozkurt, σχετικά με την κατάσταση Τούρκου εργαζομένου που υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει την αγορά εργασίας εντός κράτους μέλους, ότι το άρθρο 6 δεν περιλαμβάνει κανόνα περί παροχής στους Τούρκους εργαζομένους του δικαιώματος να παραμένουν στο έδαφος κράτους μέλους «μετά από περίοδο απασχολήσεως σ' αυτό». Κατά μείζονα λόγο αυτό, πρέπει να ισχύει σε περιπτώσεις όπως η υπό κρίση, όπου ο Τούρκος εργαζόμενος εγκατέλειψε εντελώς ηθελημένα την αγορά εργασίας του οικείου κράτους μέλους. Το δικαίωμα παραμονής εντός κράτους μέλους που απορρέει από το άρθρο 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80 δεν μπορεί να υφίσταται, ως παρεπόμενο δικαίωμα, παρά μόνον εφόσον ο Τούρκος εργαζόμενος ανήκει πράγματι στην αγορά εργασίας του οικείου κράτους μέλους. Λόγω της εκουσίας αποχωρήσεώς του στις 20 Ιουλίου 1988 και της καταστάσεως εκουσίας ανεργίας στην οποία περιήλθε στη συνέχεια, ο Tetik έπαυσε επομένως να ανήκει στη γερμανική αγορά εργασίας και, κατά συνέπεια, να απολαύει του δικαιώματος παραμονής στη Γερμανία.

24 Όπως προαναφέρθηκε, η Επιτροπή θεωρεί ότι πρέπει στην περίπτωση αυτή να υφίσταται δικαίωμα παραμονής μετά τη λύση της προηγούμενης σχέσεως εργασίας, με σκοπό την αναζήτηση νέας εργασίας, ιδίως όταν πρόκειται για ναυτικό, για τον οποίο μπορεί να υποτεθεί ότι θα αντιμετωπίσει ιδιαίτερες πρακτικές δυσχέρειες στην αναζήτηση νέας εργασίας στην ξηρά. Επ' αυτού παρατηρώ ότι, χωρίς να αναφέρομαι στο εύλογο ή μη ενός τέτοιου κανόνα, δεν υπάρχουν στοιχεία στην απόφαση του Συμβουλίου Συνδέσεως που να συνηγορούν υπέρ της υπάρξεως τέτοιου δικαιώματος. Επιπλέον, κάθε εργαζόμενος πρέπει να αναζητεί νέα εργασία κατά τη διάρκεια του ελεύθερου χρόνου του και, εφόσον στο πλαίσιο αυτό καλείται σε συνέντευξη κατά τη διάρκεια του χρόνου εργασίας του, ο ενδιαφερόμενος πρέπει να λάβει κανονική άδεια διαρκούσης της προηγούμενης απασχολήσεώς του. Επομένως, ο Tetik δεν ήταν υποχρεωμένος να αποχωρήσει από την προηγούμενη απασχόλησή του προς αναζήτηση νέας εργασίας. Είχε τη δυνατότητα, κατά τη διάρκεια της κανονικής αδείας του, να αναζητήσει νέα εργασία και, στο πλαίσιο αυτό, να έχει προσωπικές επαφές με μελλοντικούς εργοδότες έστω και αν, σε αντίθεση με τις προηγούμενες σχέσεις εργασίας του, επιθυμούσε πλέον εργασία στην ξηρά.

25 Υπό τις συνθήκες αυτές, θεωρώ ότι η απάντηση στο υποβληθέν ερώτημα πρέπει να είναι ότι το άρθρο 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80 έχει την έννοια ότι ένας Τούρκος εργαζόμενος, παρά το γεγονός ότι απέκτησε δικαίωμα ελεύθερης προσβάσεως σε οποιαδήποτε έμμισθη δραστηριότητα της επιλογής του εντός κράτους μέλους, δεν έχει δικαίωμα παραμονής εντός του οικείου κράτους μέλους με σκοπό την αναζήτηση εκεί νέας εργασίας όταν εγκατέλειψε εκουσίως την προηγούμενη επαγγελματική του δραστηριότητα και, για τον λόγο αυτό, κατέστη άνεργος.

Πρόταση

26 Ενόψει των ανωτέρω παρατηρήσεων προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει την ακόλουθη απάντηση:

«Το άρθρο 6, παράγραφος 1, τρίτη περίπτωση, της αποφάσεως 1/80, της 19ης Σεπτεμβρίου 1980, του Συμβουλίου Συνδέσεως που συστήθηκε με τη Συμφωνία συνδέσεως μεταξύ της Ευρωπαϋκής Οικονομικής Κοινότητας και της Τουρκίας, που υπογράφηκε στην Άγκυρα στις 12 Σεπτεμβρίου 1963 και έγινε δεκτή εξ ονόματος της Κοινότητας με την απόφαση 64/732/EΟΚ του Συμβουλίου, της 23ης Δεκεμβρίου 1963, έχει την έννοια ότι ένας Τούρκος υπήκοος, παρά το γεγονός ότι απέκτησε δικαίωμα ελεύθερης προσβάσεως σε οποιαδήποτε έμμισθη δραστηριότητα της επιλογής του εντός κράτους μέλους, δεν έχει δικαίωμα παραμονής εντός του οικείου κράτους μέλους με σκοπό την αναζήτηση εκεί νέας εργασίας όταν εγκατέλειψε εκουσίως την προηγούμενη επαγγελματική του δραστηριότητα και, για τον λόγο αυτό, κατέστη άνεργος.»

(1) - Συμφωνία Συνδέσεως μεταξύ της Ευρωπαϋκής Οικονομικής Κοινότητας και της Τουρκίας, που υπογράφηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 1963 στην Άγκυρα και που συνήφθη, εγκρίθηκε και έγινε δεκτή εξ ονόματος της Κοινότητας με την απόφαση 64/732/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 23ης Δεκεμβρίου 1963 (ΕΕ ειδ. έκδ. 11/001, σ. 48).

(2) - ΕΕ ειδ. έκδ. 11/002, σ. 149.

(3) - Απόφαση μη δημοσιευθείσα.

(4) - Συλλογή 1995, σ. Ι-1475.

(5) - Βλ. την απόφαση της 20ής Σεπτεμβρίου 1990, C-192/89, Sevince (Συλλογή 1990, σ. Ι-3461).

(6) - Βλ. υποσημείωση 5. Βλ. επίσης τις αποφάσεις της 16ης Δεκεμβρίου 1992, C-237/91, Kus (Συλλογή 1992, σ. Ι-6781), και Bozkurt, προαναφερθείσα.

(7) - Βλ. σημεία 30 και 31 των προτάσεων.