ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ 3ΗΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 1992. - ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΤΑ ΙΤΑΛΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. - ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ - ΣΥΝΑΨΗ ΣΥΜΒΑΣΕΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ. - ΥΠΟΘΕΣΗ C-360/89.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1992 σελίδα I-03401



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

1. 1. Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών - Αρχή της απαγορεύσεως των διακρίσεων - Συγκεκαλυμμένες διακρίσεις - Συμπεριλαμβάνονται στην απαγόρευση

(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 59)

2. Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών - Διαδικασίες συνάψεως συμβάσεων δημοσίων έργων - Εθνική κανονιστική ρύθμιση παρέχουσα προνόμια στις τοπικές επιχειρήσεις - Απαράδεκτο

(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 59 οδηγία 71/305 του Συμβουλίου)

Περίληψη

1. Το άρθρο 59 της Συνθήκης απαγορεύει όχι μόνον την πρόδηλη διάκριση λόγω ιθαγενείας, αλλά ακόμη οποιαδήποτε συγκεκαλυμμένη μορφή διακρίσεως η οποία, κατ' εφαρμογή άλλων κριτηρίων διακρίσεως, καταλήγει στην πραγματικότητα στο ίδιο αποτέλεσμα.

2. Η επιβολή αναθέσεως μέρους των έργων στις εταιρίες που έχουν την έδρα τους εντός της περιοχής όπου εκτελούνται τα έργα και η προτιμησιακή μεταχείριση προσωρινών ενώσεων επιχειρήσεων στις οποίες συμμετέχουν επιχειρήσεις που ασκούν την κύρια δραστηριότητά τους στην ίδια αυτή περιοχή, συνιστά παράβαση των υποχρεώσεων που υπέχουν τα κράτη μέλη από το άρθρο 59 της Συνθήκης, καθώς και από την οδηγία 71/305 περί συντονισμού των διαδικασιών για τη σύναψη συμβάσεων δημοσίων έργων.

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-360/89,

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη αρχικά από τον Guido Berardis, και κατόπιν από τον Antonio Aresu, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Roberto Hayder, εκπρόσωπο της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

προσφεύγουσα,

κατά

Ιταλικής Δημοκρατίας, εκπροσωπούμενης από τον καθηγητή Luigi Ferrari Bravo, προϊστάμενο της υπηρεσίας διπλωματικών υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών, επικουρούμενο από τον Pier Giorgio Ferri, avvocato dello Stato, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την Iταλική Πρεσβεία, 5, rue Marie-Adelaide

καθής,

που έχει ως αντικείμενο προσφυγή με την οποία ζητείται να διαπιστωθεί ότι η Ιταλική Δημοκρατία, θεσπίζοντας τον νόμο 80/87 ("εξαιρετικές διατάξεις για την επίσπευση της εκτελέσεως δημοσίων έργων"), που περιέχει ορισμένες διατάξεις ασυμβίβαστες προς την κοινοτική κανονιστική ρύθμιση περί συμβάσεων δημοσίων έργων, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 59 της Συνθήκης ΕΟΚ, καθώς και από την οδηγία 71/305/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 1971, περί συντονισμού των διαδικασιών για τη σύναψη συμβάσεων δημοσίων έργων (ΕΕ ειδ. έκδ. 017/001, σ. 7 επ.),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

συγκείμενο από τους O. Due, Πρόεδρο, R. Joliet, F. Α. Schockweiler και P. J. G. Kapteyn, προέδρους τμήματος, G. F. Mancini, Κ. Ν. Κακούρη, G. C. Rodriguez Iglesias, M. Diez de Velasco και J. L. Murray, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: C. O. Lenz

γραμματέας: J. A. Pompe, βοηθός γραμματέας,

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις των διαδίκων κατά τη συνεδρίαση της 16ης Ιανουαρίου 1992,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 26ης Φεβρουαρίου 1992,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου, στις 28 Νοεμβρίου 1989, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 169 της Συνθήκης ΕΟΚ, προσφυγή με την οποία ζητείται να διαπιστωθεί ότι η Ιταλική Δημοκρατία, θεσπίζοντας τον νόμο 80/87, της 17ης Φεβρουαρίου 1987 ("εξαιρετικές διατάξεις για την επίσπευση της εκτελέσεως δημοσίων έργων, GURΙ 61 της 14.3.1987, στο εξής: νόμος 80/87"), που περιέχει ορισμένες διατάξεις ασυμβίβαστες προς την κανονιστική ρύθμιση περί συμβάσεων δημοσίων έργων, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 59 της Συνθήκης ΕΟΚ, καθώς και από την οδηγία 71/305/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 1971, περί συντονισμού των διαδικασιών για τη σύναψη συμβάσεων δημοσίων έργων (ΕΕ ειδ. έκδ. 17/001, σ. 7 επ.).

2 Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, του νόμου 80/87, η γραπτή πρόσκληση της αναθέτουσας αρχής πρέπει να προβλέπει ότι ο ανάδοχος πρέπει να αναθέσει μέρος αντιπροσωπεύον το 15 έως 30 % των έργων σε επιχειρήσεις που έχουν την έδρα τους εντός της περιοχής όπου εκτελούνται τα έργα.

3 Το άρθρο 3, παράγραφος 3, του ιδίου νόμου ορίζει ότι, οσάκις οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις είναι πλέον των δεκαπέντε, η αναθέτουσα αρχή ή οργανισμός πρέπει να προσκαλεί τουλάχιστον δεκαπέντε επιχειρήσεις προς υποβολή προσφορών και ότι, κατά την επιλογή των προσκαλουμένων επιχειρήσεων, πρέπει να δίδεται προτίμηση στις προσωρινές ενώσεις επιχειρήσεων και κοινοπραξίες στις οποίες συμμετέχουν επιχειρήσεις που ασκούν την κύρια δραστηριότητά τους εντός της περιοχής όπου εκτελούνται τα έργα.

4 Στην έκθεση ακροατηρίου εκτίθενται διεξοδικά τα πραγματικά περιστατικά της υποθέσεως, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι ισχυρισμοί και τα επιχειρήματα των διαδίκων. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.

5 Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, η Επιτροπή παραιτήθηκε από τις περιεχόμενες στο δικόγραφο της προσφυγής αιτιάσεις εκτός από αυτές που αφορούν τα άρθρα 2, παράγραφος 1, και 3, παράγραφος 3, του νόμου 80/87.

Επί της αιτιάσεως που αντλείται από την παράβαση του άρθρου 59 της Συνθήκης

6 Κατά την Επιτροπή, το άρθρο 2, παράγραφος 1, του νόμου 80/87 αντιβαίνει προς το άρθρο 59 της Συνθήκης, κατά το ότι ευνοεί τις επιχειρήσεις που έχουν την έδρα τους εντός της οικείας περιοχής, εις βάρος των εγκατεστημένων σε άλλα κράτη μέλη επιχειρήσεων.

7 Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 59 της Συνθήκης επιβάλλει ιδίως την κατάργηση οποιασδήποτε δυσμενούς διακρίσεως έναντι των παρεχόντων υπηρεσίες που είναι εγκατεστημένοι σε κράτος μέλος άλλο από εκείνο όπου πρέπει να παρασχεθεί η παροχή.

8 Το γεγονός ότι το άρθρο 2, παράγραφος 1, του νόμου 80/87 επιβάλλει την ανάθεση μέρους των έργων μόνο στους υπεργολάβους που έχουν την έδρα τους εντός της περιοχής όπου εκτελούνται τα έργα αποτελεί διάκριση εις βάρος των εγκατεστημένων στα άλλα κράτη μέλη επιχειρήσεων.

9 Παρ' όλον ότι είναι αληθές, όπως υποστηρίζει η Ιταλική Κυβέρνηση, ότι η εν λόγω διάταξη αποκλείει από την ανάθεση αυτού του μέρους των έργων τις εγκατεστημένες στην Ιταλία επιχειρήσεις που έχουν την έδρα τους εκτός της οικείας περιοχής, όλοι οι υπεργολάβοι τους οποίους ευνοεί είναι ιταλικές επιχειρήσεις.

10 Ως προς το άρθρο 3, παράγραφος 3, του νόμου 80/87, η Επιτροπή θεωρεί ότι η προτίμηση, που επιβάλλει υπέρ των προσωρινών ενώσεων επιχειρήσεων και κοινοπραξιών στις οποίες συμμετέχουν τοπικές επιχειρήσεις, συνιστά περιορισμό της ελεύθερης παροχής υπηρεσιών, απαγορευόμενο από το άρθρο 59 της Συνθήκης.

11 Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, το άρθρο 59 της Συνθήκης απαγορεύει όχι μόνο την πρόδηλη διάκριση λόγω ιθαγενείας, αλλά και οποιαδήποτε συγκεκαλυμμένη μορφή διακρίσεως η οποία, κατ' εφαρμογή άλλων κριτηρίων διακρίσεως, καταλήγει στην πραγματικότητα στο ίδιο αποτέλεσμα (βλ., ιδίως, την απόφαση της 5ης Δεκεμβρίου 1989, C-3/88, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή 1989, σ. 4035, σκέψη 8).

12 Παρ' όλον ότι το άρθρο 3, παράγραφος 3, του νόμου 80/87 εφαρμόζεται, όπως ισχυρίζεται η Ιταλική Κυβέρνηση, αδιακρίτως σε κάθε εταιρία, ιταλική ή αλλοδαπή, αυτό ευνοεί κυρίως εταιρίες εγκατεστημένες στην Ιταλία. Πράγματι, όπως ορθώς παρατήρησε η Επιτροπή, οι εν λόγω επιχειρήσεις έχουν περισσότερες πιθανότητες να ασκήσουν την κύρια δραστηριότητά τους στην ιταλική περιοχή όπου εκτελούνται τα έργα, παρά οι εγκατεστημένες στα άλλα κράτη μέλη επιχειρήσεις.

13 Η Ιταλική Κυβέρνηση παρατηρεί ακόμη ότι οι προαναφερθείσες διατάξεις του νόμου 80/87 αποσκοπούν στην αντιστάθμιση των μειονεκτημάτων που απορρέουν, για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, από το σύστημα της αναθέσεως του συνόλου του έργου που προβλέπει αυτός ο νόμος, κατά τον οποίο πολλά και διάφορα έργα ανατίθενται με μία και μόνη σύμβαση. Πράγματι, η συγκέντρωση σε ενιαία σύμβαση παροχών οι οποίες, αν είχαν κατανεμηθεί, θα ενδιέφεραν μόνο τοπικές επιχειρήσεις, έχει ως αποτέλεσμα να αφαιρεί από τις τελευταίες ορισμένο αριθμό συμβάσεων δημοσίων έργων ήσσονος σημασίας.

14 Αρκεί, συναφώς, η παρατήρηση ότι τέτοιες θεωρήσεις δεν ανάγονται ούτε σε λόγους δημοσίας τάξεως, δημοσίας ασφαλείας ή δημοσίας υγείας που προβλέπει το άρθρο 56 σε συνδυασμό με το άρθρο 66 της Συνθήκης, ούτε σε επιτακτικούς λόγους γενικού συμφέροντος που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν τα εν λόγω εμπόδια (αποφάσεις της 25ης Ιουλίου 1991, C-353/89, Επιτροπή κατά Κάτω Χωρών, Συλλογή 1991, σ. Ι-4069, σκέψεις 17 και 18, και C-288/89, Gouda, Συλλογή 1991, σ. Ι-4007, σκέψη 13 επ.).

15 'Οπως προκύπτει από τις προηγούμενες σκέψεις, η εν λόγω αιτίαση που αντλείται από την παράβαση του άρθρου 59 της Συνθήκης πρέπει να γίνει δεκτή.

Επί της αιτιάσεως που αντλείται από την παράβαση της οδηγίας 71/305

16 Η Επιτροπή θεωρεί ότι το άρθρο 3, παράγραφος 3, του νόμου 80/87 συνιστά παράβαση του άρθρου 22, πρώτο εδάφιο, της προαναφερθείσας οδηγίας 71/305, λόγω του ότι θεσπίζει κριτήριο επιλογής διάφορο των προβλεπομένων με τα άρθρα 23 έως 26 της εν λόγω οδηγίας.

17 Συναφώς, παρατηρείται ότι, κατά το άρθρο 22, πρώτο εδάφιο, της προαναφερθείσας οδηγίας 71/305, οι αναθέτουσες αρχές, στις κλειστές διαδικασίες, κατά την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 2, για τις οποίες πρόκειται, επιλέγουν, βάσει των παρεχομένων πληροφοριών δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 17, στοιχείο δ, της εν λόγω οδηγίας, τους υποψηφίους που προσκαλούν να υποβάλουν προσφορά.

18 'Οπως προκύπτει από το άρθρο 17, στοιχείο δ, οι εν λόγω πληροφορίες αφορούν την προσωπική κατάσταση του εργολήπτη, καθώς και τις ελάχιστες οικονομικές και τεχνικές προϋποθέσεις τις οποίες οι αναθέτουσες αρχές απαιτούν από τους εργολήπτες για την επιλογή τους οι απαιτήσεις αυτές δεν μπορούν να είναι άλλες από τις καθοριζόμενες στα άρθρα 25 και 26.

19 Υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 3, παράγραφος 3, του νόμου 80/87, κατά την επιλογή των προσκαλουμένων να υποβάλουν προσφορές επιχειρήσεων, δίδεται προτίμηση στις προσωρινές ενώσεις επιχειρήσεων και κοινοπραξίες στις οποίες συμμετέχουν επιχειρήσεις που ασκούν την κύρια δραστηριότητά τους εντός της περιοχής όπου εκτελούνται τα έργα.

20 Μια τέτοια προτίμηση συνιστά κριτήριο επιλογής που δεν αναφέρεται στα άρθρα 23 έως 26 και το οποίο, ειδικότερα, δεν ανταποκρίνεται σε μια από τις οικονομικές και τεχνικές απαιτήσεις που προβλέπουν τα άρθρα 25 και 26.

21 Κατά συνέπεια, το άρθρο 3, παράγραφος 3, του νόμου 80/87 συνιστά παράβαση του άρθρου 22, πρώτο εδάφιο, της προαναφερθείσας οδηγίας 71/305, κατά το ότι το κριτήριο διαλογής που προβλέπει αφορά πραγματικά στοιχεία που δεν μπορούν να αποτελέσουν το αντικείμενο των πληροφοριών βάσει των οποίων οι αναθέτουσες αρχές επιλέγουν, δυνάμει της τελευταίας αυτής διατάξεως, τους υποψηφίους που προσκαλούν να υποβάλουν προσφορά.

22 Επομένως, η εν λόγω αιτίαση που αντλείται από την παράβαση της προαναφερθείσας οδηγίας 71/305 πρέπει να γίνει επίσης δεκτή.

23 Διαπιστώνεται, επομένως, ότι η Ιταλική Δημοκρατία, θεσπίζοντας τον νόμο 80/87, της 17ης Φεβρουαρίου 1987 ("Εξαιρετικές διατάξεις για την επιτάχυνση της εκτελέσεως δημοσίων έργων", GURΙ αριθ. 61 της 14.3.1987), παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 59 της Συνθήκης ΕΟΚ, καθώς και από την οδηγία 71/305/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 1971, περί συντονισμού των διαδικασιών για τη σύναψη συμβάσεων δημοσίων έργων.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

24 Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα. Επειδή η καθής ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

αποφασίζει:

1) Η Ιταλική Δημοκρατία, θεσπίζοντας τον νόμο 80/87, της 17ης Φεβρουαρίου 1987, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 59 της Συνθήκης ΕΟΚ, καθώς και από την οδηγία 71/305/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουλίου 1971, περί συντονισμού των διαδικασιών για τη σύναψη συμβάσεων δημοσίων έργων.

2) Καταδικάζει την Ιταλική Δημοκρατία στα δικαστικά έξοδα.