ΔΙΑΤΑΞΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (όγδοο τμήμα)

της 8ης Ιουνίου 2021 ( )

[Κείμενο διορθωμένο με διάταξη της 29ης Ιουνίου 2021]

«Αίτηση αναιρέσεως – Άρθρο 181 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου – Ρήτρα διαιτησίας – Έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (2007‑2013) – Σύμβαση επιχορήγησης – Μη επιλέξιμες δαπάνες – Απόφαση περί ανακτήσεως – Αγωγή του δικαιούχου ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης βάσει του άρθρου 272 ΣΛΕΕ – Παραμόρφωση των πραγματικών περιστατικών – Εύλογη προθεσμία – Αρχή της καλής πίστης – Δικαιολογημένη εμπιστοσύνη – Αίτηση αναιρέσεως εν μέρει προδήλως απαράδεκτη και εν μέρει προδήλως αβάσιμη»

Στην υπόθεση C‑359/20 P,

με αντικείμενο αίτηση αναιρέσεως δυνάμει του άρθρου 56 του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που ασκήθηκε στις 31 Ιουλίου 2020,

Τάλαντον Ανώνυμη Εμπορική – Συμβουλευτική – Εκπαιδευτική Εταιρεία Διανομών, Παροχής Υπηρεσιών Μάρκετινγκ και Διοίκησης Επιχειρήσεων, με έδρα το Παλαιό Φάληρο (Ελλάδα), εκπροσωπούμενη από τους Κ. Δάμη και Μ. Αγγελόπουλο, δικηγόρους,

αναιρεσείουσα,

όπου ο έτερος διάδικος είναι η:

[Όπως διορθώθηκε με διάταξη της 29ης Ιουνίου 2021] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από τις Α. Κατσιμέρου και E. A. Stamate,

εναγομένη πρωτοδίκως,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (όγδοο τμήμα),

συγκείμενο από τους N. Wahl, πρόεδρο τμήματος, F. Biltgen και J. Passer (εισηγητή), δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: E. Tanchev

γραμματέας: A. Calot Escobar

κατόπιν της αποφάσεως που έλαβε, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, να αποφανθεί με αιτιολογημένη διάταξη σύμφωνα με το άρθρο 181 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου,

εκδίδει την ακόλουθη

Διάταξη

1 Με την αίτηση αναιρέσεως, η Τάλαντον Ανώνυμη Εμπορική – Συμβουλευτική – Εκπαιδευτική Εταιρεία Διανομών, Παροχής Υπηρεσιών Μάρκετινγκ και Διοίκησης Επιχειρήσεων (στο εξής: Τάλαντον) ζητεί την αναίρεση της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 13ης Μαΐου 2020, Τάλαντον κατά Επιτροπής (T‑195/18, μη δημοσιευθείσα, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, EU:T:2020:194), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο, πρώτον, απέρριψε την αγωγή που άσκησε η Τάλαντον δυνάμει του άρθρου 272 ΣΛΕΕ με αίτημα να διαπιστωθεί, αφενός, ότι ήταν επιλέξιμες οι δαπάνες που δήλωσε η εταιρία αυτή στο πλαίσιο της υπ’ αριθ. 215952 συμβάσεως επιχορήγησης για την εκτέλεση του έργου με τίτλο «A sophisticated multi-parametric system for the continuous-effective assessment and monitoring of motor status in parkinson’s disease and other neurodegenerative diseases» («Ένα σύνθετο και πολυπαραμετρικό σύστημα συνεχούς και αποτελεσματικής αξιολογήσεως και παρακολουθήσεως της κινητικής ικανότητας στη νόσο του Πάρκινσον και σε άλλα νευροεκφυλιστικά νοσήματα») (στο εξής: σύμβαση επιχορήγησης Perform), η οποία συνήφθη στο πλαίσιο του εβδόμου προγράμματος-πλαισίου δραστηριοτήτων έρευνας, τεχνολογικής ανάπτυξης και επίδειξης της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (2007‑2013), θεσπισθέντος με την απόφαση 1982/2006/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Δεκεμβρίου 2006 (ΕΕ 2006, L 412, σ. 1, στο εξής: έβδομο πρόγραμμα-πλαίσιο), και, αφετέρου, ότι το αίτημα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να επιστραφούν τα ποσά των 481 835,56 και των 29 694,10 ευρώ, το οποίο προβλήθηκε δυνάμει της εν λόγω συμβάσεως επιχορήγησης, συνιστούσε παράβαση των συμβατικών της υποχρεώσεων, καθώς και, δεύτερον, δέχθηκε την ανταγωγή του εν λόγω θεσμικού οργάνου με αίτημα να υποχρεωθεί η Τάλαντον να του επιστρέψει τα ποσά αυτά ως μη επιλέξιμες δαπάνες και ως κατ’ αποκοπήν αποζημίωση, πλέον τόκων υπερημερίας.

Το ιστορικό της διαφοράς

2 Το ιστορικό της διαφοράς εκτίθεται στις σκέψεις 1 έως 34 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως και μπορεί, για τις ανάγκες της παρούσας διαδικασίας, να συνοψισθεί ως εξής.

3 Η Τάλαντον είναι εταιρία ελληνικού δικαίου η οποία δραστηριοποιείται στον τομέα του μάρκετινγκ και της επικοινωνίας.

4 Στο πλαίσιο του εβδόμου προγράμματος-πλαισίου, η Επιτροπή συνήψε αντιστοίχως, στις 19 Δεκεμβρίου 2007 και στις 21 Ιανουαρίου 2008, με κοινοπραξίες στις οποίες μετείχε η Τάλαντον, τη σύμβαση επιχορήγησης υπ’ αριθ. 216088, για την εκτέλεση έργου σχετικού με υπηρεσίες παρακολουθήσεως και διαγνώσεως αυτοάνοσων νοσημάτων (στο εξής: σύμβαση επιχορήγησης Pocemon), και τη σύμβαση επιχορήγησης Perform.

5 Το άρθρο 9, πρώτο εδάφιο, της συμβάσεως επιχορήγησης Perform ορίζει ότι η σύμβαση αυτή διέπεται από τις ρήτρες της, από τις «πράξεις της [Ένωσης] για το [έβδομο] πρόγραμμα-πλαίσιο», από τον κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ) 1605/2002 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουνίου 2002, για τη θέσπιση του δημοσιονομικού κανονισμού που εφαρμόζεται στον γενικό προϋπολογισμό των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΕΕ 2002, L 248, σ. 1), από τον κανονισμό (ΕΚ, Ευρατόμ) 2342/2002 της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 2002, για τη θέσπιση των κανόνων εφαρμογής του κανονισμού αριθ. 1605/2002 (ΕΕ 2002, L 357, σ. 1), και από «τις λοιπές διατάξεις του δικαίου της [Ένωσης]» καθώς και, επικουρικώς, από το βελγικό δίκαιο. Το άρθρο 9, τρίτο εδάφιο, της συμβάσεως αυτής ορίζει ότι ο δικαστής της Ένωσης είναι αποκλειστικώς αρμόδιος για την επίλυση οποιασδήποτε διαφοράς μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ενός δικαιούχου δυνάμει της εν λόγω συμβάσεως.

6 Κατά το σημείο ΙΙ.22, παράγραφος 1, των γενικών όρων της συμβάσεως επιχορήγησης Perform, η Επιτροπή μπορεί, έως και πέντε έτη μετά το πέρας των οικείων έργων, να οργανώσει τη διενέργεια οικονομικού ελέγχου είτε από εξωτερικούς ελεγκτές, είτε από τις δικές της υπηρεσίες, είτε από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF).

7 Το σημείο II.22, παράγραφος 5, των γενικών όρων της συμβάσεως επιχορήγησης Perform ορίζει ότι, βάσει των διαπιστώσεων του διενεργούμενου κατά τα άνω οικονομικού ελέγχου, συντάσσεται προσωρινή έκθεση οικονομικού ελέγχου. Η προσωρινή έκθεση οικονομικού ελέγχου αποστέλλεται από την Επιτροπή ή από τον εκπρόσωπό της στον ενδιαφερόμενο δικαιούχο, ο οποίος μπορεί να διατυπώσει τις παρατηρήσεις του εντός προθεσμίας ενός μηνός από την παραλαβή της. Η Επιτροπή μπορεί να αποφασίσει να μη λάβει υπόψη τις παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν ή τα έγγραφα που της διαβιβάστηκαν εκπρόθεσμα. Η τελική έκθεση αποστέλλεται στον ενδιαφερόμενο δικαιούχο εντός των δύο μηνών που έπονται της λήξεως της εν λόγω προθεσμίας.

8 Το σημείο II.22, παράγραφος 6, των γενικών όρων της συμβάσεως επιχορήγησης Perform προβλέπει ότι η Επιτροπή λαμβάνει κατάλληλα μέτρα βάσει των πορισμάτων του οικονομικού ελέγχου, συμπεριλαμβανομένης της εκδόσεως ενταλμάτων εισπράξεως που αφορούν το σύνολο ή μέρος των ποσών που κατέβαλε στον συγκεκριμένο δικαιούχο και της επιβολής όλων των εφαρμοστέων κυρώσεων. Το σημείο II.24, παράγραφος 1, των γενικών όρων προβλέπει εν συνόψει ότι ο δικαιούχος υποχρεούται να καταβάλει στην Επιτροπή κατ’ αποκοπήν αποζημίωση εφόσον αποδειχθεί ότι οι δηλωθείσες δαπάνες είναι αδικαιολόγητες.

9 Στις 27 Απριλίου και στις 12 Ιουνίου 2009, η Επιτροπή συνήψε με την KPMG AG Wirtschaftsprüfungsgesellschaft, εταιρία ορκωτών λογιστών εγκατεστημένη στη Γερμανία (στο εξής: KPMG Γερμανίας), σύμβαση-πλαίσιο για την παροχή υπηρεσιών οικονομικού ελέγχου όσον αφορά τα έξοδα και τις δαπάνες που δήλωσαν οι συμμετέχοντες στο έβδομο πρόγραμμα‑πλαίσιο, στη συνέχεια δε, στις 29 Ιουνίου και στις 4 Ιουλίου 2011, ειδική σύμβαση για την εφαρμογή της εν λόγω συμβάσεως‑πλαισίου.

10 Με έγγραφο της 7ης Ιουλίου 2011, η Επιτροπή πληροφόρησε την Τάλαντον ότι είχε αποφασίσει να οργανώσει τη διενέργεια οικονομικού ελέγχου σύμφωνα με το σημείο II.22 των γενικών όρων της συμβάσεως επιχορήγησης Perform και ότι ο εν λόγω οικονομικός έλεγχος θα πραγματοποιούνταν από την «KPMG». Η Επιτροπή δεν ανέφερε συγκεκριμένα ποια εταιρία του ομίλου KPMG θα διενεργούσε πράγματι τον έλεγχο.

11 Κατά το χρονικό διάστημα από τις 12 Σεπτεμβρίου έως τις 16 Σεπτεμβρίου 2011, η KPMG Certified Auditors SA, εταιρία ορκωτών ελεγκτών ελληνικού δικαίου (στο εξής: KPMG Ελλάδας), διενήργησε οικονομικό έλεγχο προκειμένου να ελέγξει την επιλεξιμότητα των δαπανών που είχε δηλώσει η Τάλαντον στο πλαίσιο των συμβάσεων επιχορήγησης Pocemon και Perform. Πριν από τον έλεγχο, επικοινώνησε σχετικώς με την Τάλαντον ο ελεγκτής A, ο οποίος ενεργούσε εξ ονόματος της KPMG Ελλάδας.

12 Στις 30 Αυγούστου 2012 κοινοποιήθηκε στην Τάλαντον σχέδιο εκθέσεως οικονομικού ελέγχου, καταρτισθέν από την KPMG Ελλάδας. Η Τάλαντον κλήθηκε να διατυπώσει τις παρατηρήσεις της επί του εν λόγω σχεδίου εκθέσεως οικονομικού ελέγχου, με το οποίο προτεινόταν, μεταξύ άλλων, να της επιβληθούν δημοσιονομικές διορθώσεις ύψους 578 937 ευρώ, με την αιτιολογία ότι δεν είχε εκπληρώσει τις συμβατικές υποχρεώσεις της όσον αφορά την οικονομική διαχείριση των έργων που καλύπτονταν από τις συμβάσεις επιχορήγησης Pocemon και Perform.

13 Με έγγραφα της 1ης και της 15ης Οκτωβρίου 2012, η Τάλαντον υπέβαλε στον Α τα σχόλιά της επί του σχεδίου εκθέσεως οικονομικού ελέγχου, ισχυριζόμενη ότι το σχέδιο αυτό περιείχε σφάλματα εκτίμησης.

14 Με έγγραφο της 22ας Ιανουαρίου 2013, η Επιτροπή κοινοποίησε στην Τάλαντον αντίγραφο της τελικής εκθέσεως οικονομικού ελέγχου, με ημερομηνία 19 Δεκεμβρίου 2012, υπογεγραμμένης από τους B και C ενεργούντες για λογαριασμό της KPMG Γερμανίας (στο εξής: έκθεση οικονομικού ελέγχου), και την ενημέρωσε για την ολοκλήρωση του οικονομικού ελέγχου και για την εκ μέρους της Επιτροπής έγκριση των πορισμάτων της εκθέσεως.

15 Με έγγραφο της 7ης Μαρτίου 2013, η Τάλαντον επανέλαβε, κατ’ ουσίαν, τις αιτιάσεις που είχε προβάλει με τα από 1 και 15 Οκτωβρίου 2012 έγγραφά της και υπογράμμισε ότι οι υπογράφοντες την έκθεση οικονομικού ελέγχου δεν ήταν τα πρόσωπα που είχαν προβεί στον έλεγχο. Με το έγγραφο αυτό, η Τάλαντον ζήτησε να διεξαχθεί συνάντηση προκειμένου να αναπτύξει προφορικά τους ισχυρισμούς της.

16 Με έγγραφο της 25ης Μαρτίου 2013, η Επιτροπή, πριν λάβει θέση επί της αναγκαιότητας μιας τέτοιας συναντήσεως, ζήτησε από την Τάλαντον να υποβάλει όλα τα στοιχεία που ήταν ικανά να τροποποιήσουν τα πορίσματα της εκθέσεως οικονομικού ελέγχου. Με έγγραφο της 15ης Απριλίου 2013, η Τάλαντον υπέβαλε στην Επιτροπή γραπτές δηλώσεις διαφόρων ατόμων, καθώς και «έκθεση οικονομικού ελέγχου της PKF» της 11ης Απριλίου 2013.

17 Στις 20 Μαρτίου 2013 η Τάλαντον, με δικόγραφο που πρωτοκολλήθηκε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου με αριθμό υποθέσεως T‑165/13, άσκησε αγωγή βάσει του άρθρου 272 ΣΛΕΕ, με την οποία έβαλλε, κατ’ ουσίαν, κατά των πορισμάτων της εκθέσεως οικονομικού ελέγχου. Με τη διάταξη της 4ης Δεκεμβρίου 2014, Τάλαντον κατά Επιτροπής (T‑165/13, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2014:1027), το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την εν λόγω αγωγή ως απαράδεκτη, μεταξύ άλλων λόγω ελλείψεως εννόμου συμφέροντος της Τάλαντον.

18 Με χρεωστικό σημείωμα της 10ης Δεκεμβρίου 2014, η Επιτροπή ζήτησε από την Τάλαντον την καταβολή ποσού 273 535,38 ευρώ στο πλαίσιο της συμβάσεως επιχορήγησης Pocemon. Στις 6 Φεβρουαρίου 2015 η Τάλαντον άσκησε αγωγή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου κατά του εν λόγω χρεωστικού σημειώματος. Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την αγωγή αυτή με την απόφαση της 13ης Ιουλίου 2017, Τάλαντον κατά Επιτροπής (T‑65/15, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2017:491).

19 Με έγγραφο της 4ης Δεκεμβρίου 2017, σχετικό με προκαταρκτική ενημέρωση για τη διαδικασία εισπράξεως, η Επιτροπή πληροφόρησε την Τάλαντον ότι είχε την πρόθεση να προχωρήσει στη διαδικασία εισπράξεως για ποσό 481 835,56 ευρώ στο πλαίσιο της συμβάσεως επιχορήγησης Perform και ότι, αν η Τάλαντον δεν διατύπωνε παρατηρήσεις εντός 30 ημερών, θα της αποστελλόταν χρεωστικό σημείωμα με περαιτέρω οδηγίες.

20 Με έγγραφο της 3ης Ιανουαρίου 2018, η Τάλαντον υποστήριξε ότι ο διενεργηθείς από την KPMG Ελλάδας οικονομικός έλεγχος δεν ήταν νόμιμος, επισήμανε τα σημεία που αποδείκνυαν, κατά την άποψή της, ότι τα πορίσματα της εκθέσεως οικονομικού ελέγχου ήταν εσφαλμένα και υπέβαλε εκ νέου αίτημα ακρόασης.

21 Στις 16 Ιανουαρίου 2018 η Επιτροπή κοινοποίησε στην Τάλαντον τα χρεωστικά σημειώματα υπ’ αριθ. 3241801228 και 3241801229 για την ανάκτηση από την ενδιαφερόμενη εταιρία της αχρεωστήτως καταβληθείσας οικονομικής συνεισφοράς της Ένωσης ύψους 481 835,56 ευρώ και για την επιβολή στην εταιρία αυτή κατ’ αποκοπήν αποζημίωσης ύψους 29 694,10 ευρώ, σύμφωνα με το σημείο II.24 των γενικών όρων της συμβάσεως επιχορήγησης Perform (στο εξής, από κοινού: επίδικα χρεωστικά σημειώματα). Η Επιτροπή όρισε την 26η Φεβρουαρίου 2018 ως καταληκτική ημερομηνία πληρωμής των προαναφερθέντων ποσών.

22 Με διάταξη της 13ης Σεπτεμβρίου 2018, Τάλαντον κατά Επιτροπής (C‑539/17 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2018:726), το Δικαστήριο απέρριψε ως προδήλως αβάσιμη την αίτηση αναιρέσεως που άσκησε η Τάλαντον κατά της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της 13ης Ιουλίου 2017, Τάλαντον κατά Επιτροπής (T‑65/15, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2017:491).

Η διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση

23 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 16 Μαρτίου 2018, η Τάλαντον άσκησε, βάσει του άρθρου 272 ΣΛΕΕ, αγωγή με αίτημα, κατ’ ουσίαν, να διαπιστωθεί ότι οι δαπάνες που είχε δηλώσει στο πλαίσιο της συμβάσεως επιχορήγησης Perform ήταν επιλέξιμες και ότι το αίτημα επιστροφής των ποσών των 481 835,56 και 29 694,10 ευρώ, το οποίο προέβαλε η Επιτροπή δυνάμει της εν λόγω συμβάσεως επιχορηγήσεως, συνιστούσε παράβαση των συμβατικών υποχρεώσεων της τελευταίας.

24 Στις 4 Ιουνίου 2018 η Επιτροπή κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου υπόμνημα αντικρούσεως, το οποίο περιλάμβανε το ανταγωγικό αίτημα να υποχρεωθεί η Τάλαντον να της καταβάλει τα ποσά που αναγράφονταν στα επίδικα χρεωστικά σημειώματα, πλέον τόκων υπερημερίας. Με το υπόμνημα απαντήσεως, η Τάλαντον ζήτησε την απόρριψη της εν λόγω ανταγωγής.

25 Προς στήριξη της αγωγής της, η Τάλαντον προέβαλε δύο λόγους, εκ των οποίων ο πρώτος αφορούσε παραβίαση της αρχής της καλής πίστης κατά την εκτέλεση της συμβάσεως επιχορήγησης Perform και εσφαλμένη εφαρμογή των ρητρών της συμβάσεως αυτής και ο δεύτερος εσφαλμένες διαπιστώσεις που περιλαμβάνονταν κατ’ αυτήν στο σχέδιο έκθεσης οικονομικού ελέγχου και στην ίδια την έκθεση οικονομικού ελέγχου.

26 Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την αγωγή της Τάλαντον και δέχθηκε την ανταγωγή της Επιτροπής.

27 Το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε, μεταξύ άλλων, με τις σκέψεις 63 έως 82 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, την επιχειρηματολογία της Τάλαντον κατά την οποία η κοινοποίηση των επίδικων χρεωστικών σημειωμάτων πραγματοποιήθηκε μετά την παρέλευση εύλογης προθεσμίας. Κατ’ ουσίαν, το Γενικό Δικαστήριο έλαβε υπόψη την ομοιότητα που παρουσιάζουν οι διαφορές μεταξύ των διαδίκων οι οποίες αφορούν την οικονομική εκτέλεση των συμβάσεων επιχορήγησης Pocemon και Perform και επισήμανε ότι η Τάλαντον είχε ήδη ασκήσει αγωγή κατά των χρεωστικών σημειωμάτων που εκδόθηκαν στο πλαίσιο της εκτελέσεως της συμβάσεως επιχορήγησης Pocemon. Εξάλλου, με τις σκέψεις 84 έως 94 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την επιχειρηματολογία της Τάλαντον κατά την οποία η εκ μέρους της Επιτροπής προσβολή του προβαλλόμενου δικαιώματός της να υποβάλει παρατηρήσεις απευθείας στην KPMG Γερμανίας συνιστούσε παραβίαση της αρχής της καλής πίστης. Το Γενικό Δικαστήριο επισήμανε, μεταξύ άλλων, ότι οι παρατηρήσεις τις οποίες η Τάλαντον υπέβαλε στον A είχαν όντως ληφθεί υπόψη από τους ελεγκτές που υπέγραψαν την έκθεση οικονομικού ελέγχου εξ ονόματος της KPMG Γερμανίας.

Αιτήματα των διαδίκων ενώπιον του Δικαστηρίου

28 Με την αίτηση αναιρέσεως, η Τάλαντον ζητεί από το Δικαστήριο:

– να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση·

– να δεχθεί την αγωγή της·

– να απορρίψει την ανταγωγή της Επιτροπής και

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

29 Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:

– να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως και

– να καταδικάσει την Τάλαντον στα δικαστικά έξοδα.

Επί της αιτήσεως αναιρέσεως

30 Κατά το άρθρο 181 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, όταν η αίτηση αναιρέσεως είναι, εν όλω ή εν μέρει, προδήλως απαράδεκτη ή προδήλως αβάσιμη, το Δικαστήριο μπορεί, οποτεδήποτε, κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή και αφού ακούσει τον γενικό εισαγγελέα, να αποφασίσει την ολική ή μερική απόρριψη της αιτήσεως αναιρέσεως με αιτιολογημένη διάταξη.

31 Στο πλαίσιο της υπό κρίση αιτήσεως αναιρέσεως πρέπει να εφαρμοστεί το άρθρο αυτό.

32 Προς στήριξη της αιτήσεως αναιρέσεως, η Τάλαντον προβάλλει δύο λόγους αναιρέσεως, εκ των οποίων ο πρώτος αφορά εσφαλμένη εφαρμογή των αρχών της εύλογης προθεσμίας και της καλής πίστης καθώς και της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και ο δεύτερος πλάνη περί το δίκαιο και εσφαλμένη εφαρμογή της αρχής της καλής πίστης λόγω παραβάσεως των διατάξεων περί υπεργολαβίας κατά τη διενέργεια οικονομικού ελέγχου.

Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως

Επί του πρώτου σκέλους

33 Με το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Τάλαντον προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι εφάρμοσε εσφαλμένως την αρχή της καλής πίστης όσον αφορά την εκτέλεση της συμβάσεως επιχορήγησης Perform και την αρχή κατά την οποία τα όργανα της Ένωσης οφείλουν να ασκούν τις εξουσίες τους εντός εύλογης προθεσμίας, καθόσον δεν έλαβε υπόψη όλες τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως. Υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη καθόσον δεν συνήγαγε ότι, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων της υπό κρίση υποθέσεως, ήταν μη εύλογο το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ της 20ής Δεκεμβρίου 2012, ημερομηνίας ολοκληρώσεως της συντάξεως της εκθέσεως οικονομικού ελέγχου, και της 16ης Ιανουαρίου 2018, ημερομηνίας κοινοποιήσεως των επίδικων χρεωστικών σημειωμάτων. Αναφέρει, ειδικότερα, μεταξύ των περιστάσεων αυτών, τη σημασία που έχουν για την ίδια τα ποσά που αποτελούν το αντικείμενο των επίμαχων απαιτήσεων, την ελάχιστη περιπλοκότητα της υποθέσεως ως προς τη διαδικασία εισπράξεως των απαιτήσεων αυτών, την προσήκουσα εκτέλεση του έργου που καλύπτεται από τη σύμβαση επιχορήγησης Perform, τη θετική αξιολόγηση που περιλαμβάνεται στην τεχνική έκθεση της Επιτροπής και την εν γένει συμπεριφορά της Επιτροπής, η οποία, στη βάση δεδομένων της Υπηρεσίας πληροφόρησης για την κοινοτική έρευνα και ανάπτυξη (CORDIS), μνημονεύει τη συμμετοχή της Τάλαντον και εκθέτει τα αποτελέσματα του έργου αυτού. Η Τάλαντον υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν είχε κανένα θεμιτό συμφέρον να αναμείνει την έκβαση της υποθέσεως T‑65/15 πριν κινήσει τη διαδικασία εισπράξεως των απαιτήσεων σχετικά με το έργο το οποίο αφορά η σύμβαση επιχορήγησης Perform. Επιπλέον, η Τάλαντον υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα πραγματικά περιστατικά κρίνοντας ότι οι συμβάσεις επιχορήγησης Pocemon και Perform συνδέονταν μεταξύ τους.

34 Η Επιτροπή αντικρούει την επιχειρηματολογία της Τάλαντον. Ισχυρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο, το οποίο στηρίχθηκε σε όλα τα στοιχεία του δικογράφου της αγωγής που κατατέθηκε ενώπιόν του, ορθώς κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν συνέτρεχε παραβίαση της αρχής της εύλογης προθεσμίας.

35 Όσον αφορά, πρώτον, τον ισχυρισμό της Τάλαντον ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα πραγματικά περιστατικά μη αναγνωρίζοντας ότι οι συμβάσεις επιχορήγησης Pocemon και Perform διέφεραν, υπενθυμίζεται ότι εναπόκειται στον αναιρεσείοντα να επισημάνει επακριβώς στο Δικαστήριο τα στοιχεία τα οποία παραμόρφωσε, κατ’ αυτόν, το Γενικό Δικαστήριο και να καταδείξει τα σφάλματα αναλύσεως τα οποία οδήγησαν το Γενικό Δικαστήριο στην παραμόρφωση αυτή στο πλαίσιο της εκτιμήσεώς του (πρβλ. απόφαση της 7ης Νοεμβρίου 2019, Rose Vision κατά Επιτροπής, C‑346/18 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2019:939, σκέψη 83).

36 Εν προκειμένω, η Τάλαντον δεν επισημαίνει επακριβώς τα στοιχεία τα οποία παραμόρφωσε, κατ’ αυτήν, το Γενικό Δικαστήριο ούτε καταδεικνύει τα σφάλματα αναλύσεως στα οποία φέρεται ότι υπέπεσε το Γενικό Δικαστήριο.

37 Το γεγονός ότι οι συμβάσεις επιχορήγησης Perform και Pocemon αφορούσαν διαφορετικά ερευνητικά έργα ουδόλως αποδεικνύει ότι το Γενικό Δικαστήριο παραμόρφωσε τα πραγματικά περιστατικά της δικογραφίας καθόσον επισήμανε, στη σκέψη 78 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι οι αγωγές των υποθέσεων T‑195/18 και T‑65/15 αφορούσαν τις διαπιστώσεις που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του ίδιου οικονομικού ελέγχου, ότι ο έλεγχος αυτός είχε περατωθεί με την ίδια έκθεση οικονομικού ελέγχου, ότι η έκθεση οικονομικού ελέγχου εντόπισε κατ’ ουσίαν το ίδιο είδος ανεπαρκειών όσον αφορά την οικονομική διαχείριση των δύο επίμαχων έργων και ότι οι αιτιάσεις που προέβαλε η Τάλαντον στο πλαίσιο των αγωγών αυτών ήταν σε μεγάλο βαθμό πανομοιότυπες.

38 Κατά συνέπεια, η επιχειρηματολογία που αντλείται από παραμόρφωση των πραγματικών περιστατικών πρέπει να απορριφθεί.

39 Όσον αφορά, δεύτερον, το ζήτημα αν το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε υπέρβαση της εύλογης προθεσμίας, το Γενικό Δικαστήριο υπενθύμισε, στη σκέψη 69 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι, μολονότι η προθεσμία κοινοποιήσεως από θεσμικό όργανο χρεωστικού σημειώματος στον οφειλέτη απαιτήσεως της Ένωσης, στο πλαίσιο διοικητικής διαδικασίας, πρέπει, κατ’ αρχήν, να θεωρείται ως μη εύλογη, σε περίπτωση που η κοινοποίηση αυτή λαμβάνει χώρα μετά την παρέλευση χρονικού διαστήματος πέντε ετών από τον χρόνο κατά τον οποίο το θεσμικό όργανο είναι, κατά κανόνα, σε θέση να απαιτήσει την ικανοποίηση της αξιώσεώς του, εντούτοις το εν λόγω χρονικό διάστημα δεν συνιστά το ανώτατο όριο πέραν του οποίου η κοινοποίηση αυτή θα πρέπει, ανεξαρτήτως των περιστάσεων της υποθέσεως, να θεωρηθεί ότι έγινε εντός μη εύλογης προθεσμίας (πρβλ. απόφαση της 14ης Ιουνίου 2016, Marchiani κατά Κοινοβουλίου, C‑566/14 P, EU:C:2016:437, σκέψεις 102 και 105).

40 Συναφώς, στη σκέψη 74 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η έκθεση οικονομικού ελέγχου έφερε ημερομηνία 19 Δεκεμβρίου 2012 και ότι τα επίδικα χρεωστικά σημειώματα κοινοποιήθηκαν στις 16 Ιανουαρίου 2018, φαίνεται ότι υπήρξε υπέρβαση κατά έναν περίπου μήνα της πενταετούς προθεσμίας για την οποία γίνεται λόγος στη νομολογία.

41 Στις σκέψεις 75 έως 78 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο, αφού υπενθύμισε ότι ο εύλογος χαρακτήρας της προθεσμίας πρέπει να εκτιμάται σε συνάρτηση με το σύνολο των περιστάσεων που χαρακτηρίζουν κάθε υπόθεση και δεν μπορεί να εξετάζεται με αναφορά σε ένα καθοριζόμενο επακριβώς και αφηρημένα ανώτατο όριο, έκρινε ότι, λαμβανομένων υπόψη των περιστάσεων της συγκεκριμένης υποθέσεως, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η Επιτροπή ευθύνεται για όλες τις ημέρες που παρήλθαν μεταξύ των δύο αυτών ημερομηνιών. Το Γενικό Δικαστήριο ανέφερε την άσκηση από την Τάλαντον, στις 6 Φεβρουαρίου 2015, της αγωγής στην υπόθεση T‑65/15, η οποία αφορούσε την είσπραξη απαιτήσεων σχετικών με τη σύμβαση επιχορήγησης Pocemon, και, στις 13 Ιουλίου 2017, της αναιρέσεως κατά της αποφάσεως με την οποία το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε την αγωγή αυτήν. Ως εκ τούτου, το Γενικό Δικαστήριο έλαβε υπόψη το γεγονός ότι οι αγωγές στις υποθέσεις T‑195/18 και T‑65/15 αφορούσαν τις διαπιστώσεις που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του ίδιου οικονομικού ελέγχου, ότι ο έλεγχος αυτός είχε περατωθεί ως προς τα έργα που αφορούσαν τις συμβάσεις επιχορήγησης Pocemon και Perform με την ίδια έκθεση οικονομικού ελέγχου, ότι η έκθεση οικονομικού ελέγχου εντόπισε κατ’ ουσίαν το ίδιο είδος ανεπαρκειών όσον αφορά την οικονομική διαχείριση των έργων αυτών και ότι οι αιτιάσεις που προέβαλε η Τάλαντον με τις αγωγές της ήταν σε μεγάλο βαθμό πανομοιότυπες. Το Γενικό Δικαστήριο συνήγαγε, στις σκέψεις 79 και 80 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαίτερων αυτών περιστάσεων, η προθεσμία εντός της οποίας είχαν κοινοποιηθεί τα επίδικα χρεωστικά σημειώματα δεν ήταν μη εύλογη.

42 Οι περιστάσεις τις οποίες επικαλείται η Τάλαντον και οι οποίες υπενθυμίζονται στη σκέψη 33 της παρούσας διατάξεως δεν είναι ικανές να κλονίσουν τις εκτιμήσεις του Γενικού Δικαστηρίου που υπομνήσθηκαν στην προηγούμενη σκέψη ούτε να στοιχειοθετήσουν πλάνη περί το δίκαιο του Γενικού Δικαστηρίου κατά την εν προκειμένω εφαρμογή της αρχής της εύλογης προθεσμίας.

43 Όσον αφορά, τρίτον, την αιτίαση περί παραβιάσεως εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου της αρχής της καλής πίστης στο πλαίσιο της εκτελέσεως των συμβάσεων, όπως αυτή ισχύει στο βελγικό δίκαιο, η αιτίαση αυτή πρέπει να απορριφθεί ως αλυσιτελής, καθόσον αφορά επάλληλη εκτίμηση στην οποία προέβη το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 81 και 82 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

44 Υπό τις συνθήκες αυτές, το πρώτο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως προδήλως αβάσιμο.

Επί του δευτέρου σκέλους

45 Με το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως, η Τάλαντον προβάλλει παραβίαση της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης. Η Τάλαντον υποστηρίζει ότι η μη έκδοση χρεωστικών σημειωμάτων ως προς το έργο που αφορά τη σύμβαση επιχορήγησης Perform το οποίο έχει ολοκληρωθεί, σε αντίθεση με το έργο που αφορά τη σύμβαση επιχορήγησης Pocemon και το οποίο έτυχε θετικής αξιολογήσεως στην τεχνική έκθεση της Επιτροπής, της παρέσχε διαβεβαιώσεις ικανές να της δημιουργήσουν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη περί του ότι δεν θα της επιβαλλόταν δημοσιονομική διόρθωση. Ως εκ τούτου, η Τάλαντον προσάπτει στο Γενικό Δικαστήριο ότι κακώς δεν έκρινε ότι η Επιτροπή παραβίασε την αρχή αυτή.

46 Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η αιτίαση αυτή προβάλλεται το πρώτον κατ’ αναίρεση. Υπενθυμίζεται ότι, κατά το άρθρο 170, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, η αίτηση αναιρέσεως δεν μπορεί να μεταβάλει το αντικείμενο της ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου δίκης. Επομένως, κατά πάγια νομολογία, η αρμοδιότητα του Δικαστηρίου στο πλαίσιο της αναιρετικής διαδικασίας περιορίζεται στην αξιολόγηση της νομικής λύσεως που δόθηκε βάσει των ισχυρισμών που προβλήθηκαν και συζητήθηκαν ενώπιον του δικαστηρίου της ουσίας. Κατά συνέπεια, οι διάδικοι δεν μπορούν να προβάλουν για πρώτη φορά ενώπιον του Δικαστηρίου ισχυρισμό που δεν είχαν προβάλει ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, διότι άλλως θα τους παρεχόταν η δυνατότητα να υποβάλουν στην κρίση του Δικαστηρίου, του οποίου η αναιρετική αρμοδιότητα είναι περιορισμένη, διαφορά με περιεχόμενο ευρύτερο της διαφοράς που εκδίκασε το Γενικό Δικαστήριο (απόφαση της 14ης Ιουνίου 2018, Makhlouf κατά Συμβουλίου, C‑458/17 P, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2018:441, σκέψη 74 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία).

47 Υπό τις συνθήκες αυτές, το δεύτερο σκέλος του πρώτου λόγου αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως προδήλως απαράδεκτο.

48 Κατόπιν των ανωτέρω σκέψεων, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει προδήλως απαράδεκτος και εν μέρει προδήλως αβάσιμος.

Επί του δευτέρου λόγου αναιρέσεως

49 Με τον δεύτερο λόγο αναιρέσεως, η Τάλαντον προσάπτει, κατ’ ουσίαν, στο Γενικό Δικαστήριο ότι κακώς δεν έκρινε ότι η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της καλής πίστης και παρέβη τις διατάξεις σχετικά με την υπεργολαβική ανάθεση των πράξεων οικονομικού ελέγχου. Ο οικονομικός έλεγχος διενεργήθηκε παρανόμως, στο μέτρο που η KPMG Γερμανίας δεν όρισε την KPMG Ελλάδας ως υπεργολάβο ούτε μνημόνευσε τον A ως μέλος της ομάδας έργου της προσφοράς της KPMG Γερμανίας. Επιπλέον, ο οικονομικός έλεγχος περιείχε, κατά την Τάλαντον, λανθασμένα συμπεράσματα βάσει των οποίων εκδόθηκαν τα επίδικα χρεωστικά σημειώματα.

50 Συναφώς, επισημαίνεται ότι, όπως ορθώς διαπίστωσε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 86 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, οι συμβατικές σχέσεις μεταξύ της Επιτροπής και της ελεγκτικής εταιρίας KPMG Γερμανίας δεν ασκούν καμία επιρροή ως προς το ζήτημα ποιος είχε υποδειχθεί στην αναιρεσείουσα, σύμφωνα με το σημείο ΙΙ.22 των γενικών όρων, ως εκπρόσωπος της Επιτροπής προς διενέργεια του οικονομικού ελέγχου (βλ., κατ’ αναλογίαν, διάταξη της 13ης Σεπτεμβρίου 2018, Τάλαντον κατά Επιτροπής, C‑539/17 Ρ, μη δημοσιευθείσα, EU:C:2018:726, σκέψη 26). Πράγματι, οι συμβατικές σχέσεις οι οποίες απορρέουν από τις συμβάσεις οικονομικού ελέγχου που συνήφθησαν μεταξύ της Επιτροπής και της KPMG Γερμανίας ουδόλως συνδέονται με τις συμβατικές σχέσεις μεταξύ της Τάλαντον και του εν λόγω θεσμικού οργάνου της Ένωσης.

51 Εξάλλου, η επιχειρηματολογία της Τάλαντον δεν αποδυναμώνει τα διαλαμβανόμενα στη σκέψη 87 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, με την οποία το Γενικό Δικαστήριο έκρινε, αφενός, ότι οι συμβατικές σχέσεις μεταξύ της Επιτροπής και της KPMG Γερμανίας επέτρεπαν στην KPMG Γερμανίας να αναθέτει υπεργολαβικώς μέρος των ελεγκτικών δραστηριοτήτων της και, αφετέρου, ότι από τη δικογραφία δεν προέκυπτε ότι η Επιτροπή δεν συμφώνησε για τη διενέργεια του οικονομικού ελέγχου από την KPMG Ελλάδας ως υπεργολάβο της KPMG Γερμανίας.

52 Όσον αφορά τον ισχυρισμό ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη την ανεξαρτησία των εταιριών-μελών της KPMG International που αποτυπώνεται στην έκθεση διαφάνειας της KPMG του 2016, διαπιστώνεται ότι η ανεξαρτησία αυτή δεν εμποδίζει, εν πάση περιπτώσει, τη σύναψη υπεργολαβίας.

53 Επιπλέον, όπως ορθώς υπογράμμισε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 89 έως 91 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, η Τάλαντον δεν μπορούσε ευλόγως να αγνοεί, όταν επικοινώνησε μαζί της ο A, ενεργών εξ ονόματος της KPMG Ελλάδας, ότι αυτός δεν ενεργούσε ως τρίτος, αλλά ότι ήταν ένα από τα μέλη της ελεγκτικής ομάδας του D, της οποίας γίνεται μνεία στη σκέψη 88 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως και η οποία ενεργούσε εξ ονόματος της KPMG Γερμανίας.

54 Λαμβανομένων υπόψη της εκτιμήσεως αυτής καθώς και των μη εσφαλμένων διαπιστώσεων του Γενικού Δικαστηρίου τόσο σχετικά με τη δυνατότητα υπεργολαβικής αναθέσεως των ελεγκτικών δραστηριοτήτων όσο και σχετικά με το γεγονός ότι οι συμβατικές σχέσεις μεταξύ της Επιτροπής και της KPMG Γερμανίας δεν συνδέονταν με τις συμβατικές σχέσεις μεταξύ της Επιτροπής και της Τάλαντον, ματαίως η Τάλαντον υποστηρίζει ότι το Γενικό Δικαστήριο εσφαλμένως δεν διαπίστωσε παραβίαση της αρχής της καλής πίστης.

55 Τέλος, η Τάλαντον δεν κατόρθωσε να ανατρέψει τη διαπίστωση του Γενικού Δικαστηρίου στη σκέψη 92 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, κατά την οποία το μέρος 5 της εκθέσεως οικονομικού ελέγχου περιείχε λεπτομερή απάντηση στις αντιρρήσεις που προέβαλε η Τάλαντον κατά του σχεδίου της εκθέσεως αυτής.

56 Συναφώς, πέραν των αόριστων και ατεκμηρίωτων ισχυρισμών ότι η έκθεση οικονομικού ελέγχου περιείχε ανακρίβειες και λανθασμένα συμπεράσματα, η αίτηση αναιρέσεως δεν περιλαμβάνει κανέναν λόγο ο οποίος να βάλλει κατά της εκ μέρους του Γενικού Δικαστηρίου εξετάσεως, στις σκέψεις 110 έως 210 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, του δευτέρου λόγου της αγωγής, ο οποίος αφορούσε εσφαλμένες, κατά την Τάλαντον, διαπιστώσεις που περιλαμβάνονται στο σχέδιο εκθέσεως οικονομικού ελέγχου και στην ίδια την έκθεση οικονομικού ελέγχου.

57 Ως εκ τούτου, ο δεύτερος λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως προδήλως αβάσιμος.

58 Κατόπιν όλων των ανωτέρω σκέψεων, η αίτηση αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί ως εν μέρει προδήλως απαράδεκτη και εν μέρει προδήλως αβάσιμη.

Επί των δικαστικών εξόδων

59 Κατά το άρθρο 138, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, που εφαρμόζεται στην αναιρετική διαδικασία δυνάμει του άρθρου 184 του ίδιου κανονισμού, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα έξοδα εφόσον υπάρχει σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Τάλαντον ηττήθηκε, πρέπει να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα, σύμφωνα με το σχετικό αίτημα της Επιτροπής.

Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (όγδοο τμήμα) διατάσσει:

1) Απορρίπτει την αίτηση αναιρέσεως ως εν μέρει προδήλως απαράδεκτη και εν μέρει προδήλως αβάσιμη.

2) Καταδικάζει την Τάλαντον Ανώνυμη Εμπορική – Συμβουλευτική – Εκπαιδευτική Εταιρεία Διανομών, Παροχής Υπηρεσιών Μάρκετινγκ και Διοίκησης Επιχειρήσεων στα δικαστικά έξοδα.

Λουξεμβούργο, 8 Ιουνίου 2021.

Ο Γραμματέας Ο Πρόεδρος του ογδόου τμήματος