Απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Οκτωβρίου 2002. - Limburgse Vinyl Maatschappij NV (LVM) (C-238/99 P), DSM NV και DSM Kunststoffen BV (C-244/99 P), Montedison SpA (C-245/99 P), Elf Atochem SA (C-247/99 P), Degussa AG (C-250/99 P), Enichem SpA (C-251/99 P), Wacker-Chemie GmbH και Hoechst AG (C-252/99 P) και Imperial Chemical Industries plc (ICI) (C-254/99 P) κατά Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. - Αναίρεση - Ανταγωνισμός - Χλωριούχο πολυβινύλιο (PVC) - .ρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ) - Ακύρωση αποφάσεως της Επιτροπής - Νέα απόφαση - Πράξεις που προηγήθηκαν της εκδόσεως της πρώτης αποφάσεως - Ισχύς του δεδικασμένου - Αρχή non bis in idem - Παραγραφή - Εύλογη προθεσμία - Αιτιολογία - Πρόσβαση στον φάκελο - Δίκαιη δίκη - Επαγγελματικό απόρρητο - Αρχή ουδείς εαυτόν ένοχον ποιεί - Ιδιωτική ζωή - Πρόστιμα. - Συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-238/99 P, C-244/99 P, C-245/99 P, C-247/99 P, C-250/99 P έως C-252/99 P και C-254/99 P.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 2002 σελίδα I-08375



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1. ρωτοδικείο - Οργάνωση - Συγκρότηση τμημάτων - Απουσία ή κώλυμα δικαστή - Οριστικός ή προσωρινός χαρακτήρας - Χωρίς επίπτωση

(Οργανισμός ΕΚ του Δικαστηρίου, άρθρο 15· Κανονισμός Διαδικασίας του ρωτοδικείου, άρθρα 10 § 1 και 32 § 1)

2. Διαδικασία - Δεδικασμένο - Απόφαση του Δικαστηρίου επί αιτήσεως αναιρέσεως κρίνουσα οριστικώς τη διαφορά - Έκταση της ισχύος του δεδικασμένου

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 176 (νυν άρθρο 233 ΕΚ)· Οργανισμός ΕΚ του Δικαστηρίου, άρθρο 54, εδ. 1]

3. Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση, εκδιδόμενη μετά την ακύρωση μιας πρώτης αποφάσεως λόγω διαδικαστικής πλημμέλειας - Αρχή non bis in idem - αραβίαση - Δεν υφίσταται

4. ροσφυγή ακυρώσεως - Ακυρωτική απόφαση - εριεχόμενο - Λαμβάνεται υπόψη τόσο η αιτιολόγηση όσο και το διατακτικό της αποφάσεως - Έκδοση νέας πράξεως βάσει των προηγουμένων εγκύρων προκαταρκτικών πράξεων - Επιτρέπεται

5. Κοινοτικό δίκαιο - Αρχές - Δικαιώματα άμυνας - εδίο εφαρμογής - Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Έκταση της αρχής μετά την ακύρωση της πρώτης αποφάσεως της Επιτροπής - Ακρόαση των επιχειρήσεων - Διαβούλευση με τη συμβουλευτική επιτροπή συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων - Σύμβουλος ακροάσεως

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρα 10 § 3 και 19 § 1· κανονισμός 99/63 της Επιτροπής, άρθρα 1 και 4)

6. ροσφυγή ακυρώσεως - Ακυρωτική απόφαση - Αποτελέσματα - Ακύρωση αποφάσεως της Επιτροπής διαπιστώνουσας παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού - Αποτελέσματα έναντι των αποδεκτών οι οποίοι δεν άσκησαν προσφυγή - Δεν υφίστανται

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 85 και 189 (νυν άρθρα 81 ΕΚ και 249 ΕΚ) και άρθρο 173 (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 230 ΕΚ]

7. Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - αραγραφή της διώξεως - Αναστολή - Απόφαση της Επιτροπής που αποτελεί αντικείμενο διαδικασίας η οποία εκκρεμεί ενώπιον του Δικαστηρίου - εριεχόμενο

(Κανονισμός 2988/74 του Συμβουλίου, άρθρα 2 και 3)

8. Κοινοτικό δίκαιο - Αρχές - Τήρηση εύλογης προθεσμίας - εδίο εφαρμογής - Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Δικαστική διαδικασία - Κριτήρια εκτιμήσεως

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου)

9. Αναίρεση - Λόγοι - αραβίαση της υποχρεώσεως προς τήρηση εύλογης προθεσμίας στις διοικητικές διαδικασίες σε θέματα ανταγωνισμού - Εκτίμηση εμπίπτουσα στην αρμοδιότητα του ρωτοδικείου - Εκτίμηση η οποία πρέπει να γίνεται in concreto - Έλεγχος του Δικαστηρίου - Όρια

(Άρθρο 225 ΕΚ· Οργανισμός ΕΚ του Δικαστηρίου, άρθρο 51, εδ. 1)

10. Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Εξουσίες ελέγχου της Επιτροπής - Έλεγχοι διενεργούμενοι κατόπιν εντολής - Εκούσια συνεργασία της επιχειρήσεως - Συνέπειες ως προς τη δυνατότητα αναφοράς σε υπερβολική παρέμβαση της δημοσίας αρχής

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 14 § 2)

11. Κοινοτικό δίκαιο - Αρχές - Δικαιώματα άμυνας - Σεβασμός στο πλαίσιο των διοικητικών διαδικασιών - Ανταγωνισμός - Απόφαση περί αιτήσεως παροχής πληροφοριών απευθυνθείσα σε επιχείρηση - αραβίαση της αρχής «ουδείς εαυτόν ένοχον ποιεί» - Εκτίμηση που πρέπει να γίνεται in concreto από το ρωτοδικείο - Έλεγχος του Δικαστηρίου - Όρια

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρα 11 § 2 και 5)

12. Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Εξουσίες ελέγχου της Επιτροπής - Χρησιμοποίηση πληροφοριών συλλεγεισών κατά τον έλεγχο που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο άλλης διαδικασίας - Όρια

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρα 14 §§ 2 και 3 και 20 § 1)

13. Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - ρόσβαση στον φάκελο - Αντικείμενο - Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας - ροσβολή - Συνέπειες

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 19 § 1· κανονισμός 99/63 της Επιτροπής, άρθρα 3 και 7 έως 9)

14. Αναίρεση - Λόγοι - ροσβολή των δικαιωμάτων άμυνας προκύπτουσα από την άρνηση προσβάσεως σε έγγραφα που αντιτάχθηκε στην επιχείρηση κατά τη διοικητική διαδικασία εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού - Λόγος που προϋποθέτει εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών υποκείμενη αποκλειστικά στο ρωτοδικείο και εκφεύγουσα, εκτός αλλοιώσεως των περιστατικών, από τον έλεγχο του Δικαστηρίου

(Άρθρο 225 ΕΚ· Οργανισμός ΕΚ του Δικαστηρίου, άρθρο 51)

15. Διαδικασία - Μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας - ροφορική διαδικασία - ρόσκληση να υποβληθούν συλλογικά οι κοινοί ισχυρισμοί - Επιτρέπεται

(Κανονισμός Διαδικασίας του ρωτοδικείου, άρθρο 64 § 2)

16. Διαδικασία - ροβολή νέων ισχυρισμών κατά τη διάρκεια της δίκης - Ισχυρισμός στηριζόμενος σε στοιχεία που ανέκυψαν κατά τη διάρκεια της δίκης - Στοιχεία που ανέκυψαν κατόπιν μέτρου οργανώσεως της διαδικασίας με το οποίο επετράπη η πρόσβαση στον φάκελο της Επιτροπής - Επιτρέπεται

(Κανονισμός Διαδικασίας του ρωτοδικείου, άρθρο 48 § 2, εδ. 1)

17. Διαδικασία - Υπόμνημα απαντήσεως - Απαιτούμενος τύπος - Συνοπτική έκθεση των προβαλλομένων ισχυρισμών - αραπομπή στην επιχειρηματολογία που αναπτύχθηκε κατά την προφορική διαδικασία σε σχέση με λόγους οι οποίοι περιλαμβάνονται στο εισαγωγικό δικόγραφο - Επιτρέπεται

(Κανονισμός Διαδικασίας του ρωτοδικείου, άρθρα 44 § 1, στοιχ. γ_, και 48 § 2)

18. Αναίρεση - Λόγοι - Λόγος αντλούμενος από την παράλειψη απαντήσεως εκ μέρους του ρωτοδικείου σε προβληθέντα λόγο - Τρόπος παρουσιάσεως

(Κανονισμός Διαδικασίας του Δικαστηρίου, άρθρο 112 § 1, εδ. 1, στοιχ. γ_)

19. ράξεις των οργάνων - Αιτιολόγηση - Υποχρέωση - Έκταση - Απόφαση εφαρμογής των κανόνων περί ανταγωνισμού - Απόφαση περί επιβολής κυρώσεων η οποία εκδίδεται κατόπιν ακυρώσεως προγενέστερης αποφάσεως που είχε το ίδιο αντικείμενο

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 85 § 1 και 190 (νυν άρθρα 81 § 1 ΕΚ και 253 ΕΚ) και άρθρο 89 (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 85 ΕΚ]

20. Ανταγωνισμός - ρόστιμα - Απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμα - Υποχρέωση αιτιολογήσεως - Έκταση - Μνεία των στοιχείων εκτιμήσεως τα οποία χρησιμοποίησε η Επιτροπή για να μετρήσει τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 190 (νυν άρθρο 253 ΕΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2, εδ. 2]

21. Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Νόθευση του ανταγωνισμού - Κριτήρια εκτιμήσεως - Αντικείμενο αντίθετο προς τον ανταγωνισμό - Επαρκής διαπίστωση

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1 (νυν άρθρο 81 § 1 ΕΚ)]

22. Αναίρεση - Αρμοδιότητα του Δικαστηρίου - Αμφισβήτηση, για λόγους επιείκειας, της εκτιμήσεως του ρωτοδικείου όσον αφορά το ύψος των προστίμων που επιβλήθηκαν στις επιχειρήσεις οι οποίες παρέβησαν του κανόνες ανταγωνισμού της Συνθήκης - Αποκλείεται - Αμφισβήτηση της εκτιμήσεως αυτής για λόγους προσβολής της αρχής της απαγορεύσεως των διακρίσεων - Επιτρέπεται

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1 (νυν άρθρο 81 § 1 ΕΚ)]

23. ροσφυγή ακυρώσεως - Αρμοδιότητα του κοινοτικού δικαστή - Διαφορές ως προς τις επιβληθείσες κυρώσεις κατά των επιχειρήσεων οι οποίες παρέβησαν τους κανόνες ανταγωνισμού της Συνθήκης - Αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας - Ακυρωτική απόφαση χωρίς άσκηση της εν λόγω αρμοδιότητας - Αποτέλεσμα

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 172 (νυν άρθρο 229 ΕΚ)· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 17]

Περίληψη

1. Για τους σκοπούς εφαρμογής των κανόνων που καθιερώνουν τα άρθρα 15 του Οργανισμού (ΕΚ) του Δικαστηρίου, 10, παράγραφος 1, και 32, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του ρωτοδικείου, σχετικά με τη σύνθεση των τμημάτων του ρωτοδικείου, ο οριστικός ή προσωρινός χαρακτήρας του κωλύματος ενός δικαστή δεν είναι καθοριστικός. Αν η προσωρινή απουσία ή το προσωρινό κώλυμα δικαιολογούν τη μεταβολή της συνθέσεως προκειμένου οι δικαστές να εξακολουθούν να είναι σε περιττό αριθμό, το ίδιο συμβαίνει, κατά μείζονα λόγο, στην περίπτωση οριστικού κωλύματος που προκύπτει, για παράδειγμα, από τη λήξη της θητείας ενός δικαστή.

( βλ. σκέψεις 35-38 )

2. Όταν το ίδιο το Δικαστήριο αποφαίνεται οριστικά επί της διαφοράς, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 54 του Οργανισμού (ΕΚ) του Δικαστηρίου, δεχόμενο έναν ή περισσότερους λόγους αναιρέσεως που προέβαλε ο αναιρεσείων, δεν επιλύει ipso jure όλα τα πραγματικά και νομικά ζητήματα τα οποία προέβαλε ο αναιρεσείων.

Το δεδικασμένο μιας δικαστικής αποφάσεως, η οποία καθαυτή οριοθετεί τις υποχρεώσεις που υπέχει, δυνάμει του άρθρου 176 της Συνθήκης (νυν άρθρου 233 ΕΚ), το κοινοτικό όργανο του οποίου η πράξη ακυρώθηκε, καλύπτει μόνο τα πραγματικά ή νομικά ζητήματα τα οποία πράγματι ή κατ' ανάγκη επιλύθηκαν με αυτήν.

( βλ. σκέψεις 44, 47-48 )

3. Η αρχή non bis in idem, θεμελιώδης αρχή του κοινοτικού δικαίου, η οποία άλλωστε καθιερώθηκε με το άρθρο 4, παράγραφος 1, του πρωτοκόλλου 7 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για τα δικαιώματα του ανθρώπου, απαγορεύει, στον τομέα του ανταγωνισμού, μια επιχείρηση να καταδικαστεί ή να διωχθεί εκ νέου για συμπεριφορά αντίθετη προς τον ανταγωνισμό για την οποία της είχε ήδη επιβληθεί κύρωση ή για την οποία είχε κριθεί ως μη έχουσα ευθύνη με προγενέστερη απόφαση η οποία δεν είναι πλέον δεκτική προσφυγής.

Η εφαρμογή της αρχής αυτής προϋποθέτει, επομένως, ότι κρίθηκε το υποστατό της παραβάσεως ή ότι η νομιμότητα της εκτιμήσεως που διατυπώθηκε ως προς αυτήν έχει ελεγχθεί.

Έτσι, η αρχή non bis in idem απαγορεύει αποκλειστικά νέα ουσιαστική εκτίμηση του υποστατού της παραβάσεως, που θα έχει ως συνέπεια την επιβολή είτε δεύτερης κυρώσεως, η οποία προστίθεται στην πρώτη, στην περίπτωση κατά την οποία καταλογιστεί εκ νέου ευθύνη, είτε νέα κύρωση, στην περίπτωση κατά την οποία η ευθύνη, αποκλεισθείσα με την πρώτη απόφαση, καταλογιστεί με τη δεύτερη.

Αντιθέτως, δεν εμποδίζει αφ' εαυτής την επανάληψη των διώξεων που έχουν ως αντικείμενο την ίδια αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά, όταν η πρώτη απόφαση ακυρώθηκε για τυπικούς λόγους χωρίς να έχει εκδοθεί απόφαση επί της ουσίας για τα προσαπτόμενα περιστατικά, αφού η ακυρωτική απόφαση δεν ισχύει ως «αθώωση» κατά την έννοια που προσδίδεται στον όρο αυτό στον κατασταλτικό τομέα. Σε μια τέτοια περίπτωση, οι κυρώσεις που επιβάλλονται με νέα απόφαση δεν προστίθενται στις επιβληθείσες με την ακυρωθείσα απόφαση, αλλά τις αντικαθιστούν.

( βλ. σκέψεις 59-62 )

4. Η ακύρωση κοινοτικής πράξεως δεν επηρεάζει αναγκαστικά τις προπαρασκευαστικές πράξεις που προηγήθηκαν αυτής, η δε διαδικασία που αποβλέπει στην αντικατάσταση της πράξεως αυτής μπορεί να επαναλαμβάνεται από το συγκεκριμένο σημείο κατά το οποίο συνέβη η παρανομία για την οποία επιβλήθηκε κύρωση.

( βλ. σκέψη 73 )

5. Ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας σε κάθε διαδικασία που μπορεί να καταλήξει στην επιβολή κυρώσεων, ιδίως προστίμων ή χρηματικών ποινών, αποτελεί θεμελιώδη αρχή του κοινοτικού δικαίου, που πρέπει να τηρείται ακόμη και αν πρόκειται για διαδικασία διοικητικού χαρακτήρα.

Tα άρθρα 19, παράγραφος 1, του κανονισμού 17 και 4 του κανονισμού 99/63, που αποτελούν εφαρμογή της αρχής αυτής, υποχρεώνουν την Επιτροπή να λαμβάνει υπόψη της στην τελική απόφαση μόνο τις αιτιάσεις επί των οποίων οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων είχαν την ευκαιρία να διατυπώσουν την άποψή τους.

Επομένως, ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας επιβάλλει να παρέχεται σε κάθε ενδιαφερομένη επιχείρηση ή ένωση επιχειρήσεων η δυνατότητα να ακουσθεί επί των αιτιάσεων που η Επιτροπή προτίθεται να λάβει υπόψη της κατά κάθε μιας από αυτές στην τελική απόφαση με την οποία διαπιστώνεται η παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού.

Όταν η Επιτροπή, μετά την ακύρωση μιας αποφάσεως με την οποία επιβάλλονται κυρώσεις στις επιχειρήσεις που παρέβησαν το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης (νυν άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ), λόγω διαδικαστικού ελαττώματος που αφορούσε αποκλειστικά τον τρόπο οριστικοποιήσεως της αποφάσεως από το σώμα των Επιτρόπων, εκδίδει νέα απόφαση, πανομοιότυπου ουσιαστικά περιεχομένου και που στηρίζεται στις ίδιες αιτιάσεις, δεν υποχρεούται να προβεί σε νέα ακρόαση των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων, οπότε δεν υποχρεούται να προβεί σε νέα διαβούλευση της συμβουλευτικής επιτροπής συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων ούτε ήταν αναγκαία νέα παρέμβαση του συμβούλου ακροάσεων.

( βλ. σκέψεις 85-87, 114, 118, 122, 126 )

6. Απόφαση που λαμβάνεται στον τομέα του ανταγωνισμού έναντι περισσοτέρων επιχειρήσεων, μολονότι συνταχθείσα και δημοσιευθείσα υπό τη μορφή μιας και μόνον αποφάσεως, πρέπει να αναλύεται ως δέσμη ατομικών αποφάσεων με τις οποίες διαπιστώνεται έναντι κάθε μιας από τις αποδέκτριες επιχειρήσεις η παράβαση ή οι παραβάσεις που έγιναν δεκτές εναντίον της και της επιβάλλουν, ενδεχομένως, πρόστιμο. Δεν μπορεί να ακυρωθεί παρά μόνον ως προς τους αποδέκτες των οποίων οι προσφυγές ευδοκίμησαν ενώπιον του κοινοτικού δικαστή και εξακολουθεί να είναι δεσμευτική έναντι των αποδεκτών οι οποίοι δεν άσκησαν προσφυγή ακυρώσεως.

( βλ. σκέψεις 99-100 )

7. Το άρθρο 3 του κανονισμού 2988/74 περί παραγραφής του δικαιώματος διώξεως και εκτελέσεως των αποφάσεων στους τομείς του δικαίου των μεταφορών και του ανταγωνισμού προστατεύει την Επιτροπή έναντι του αποτελέσματος της παραγραφής σε καταστάσεις στις οποίες πρέπει να αναμένει την απόφαση του κοινοτικού δικαστή, στο πλαίσιο διαδικασιών των οποίων δεν ελέγχει την εξέλιξη, προτού πληροφορηθεί αν η προσβληθείσα πράξη φέρει ή όχι το στίγμα της ελλείψεως νομιμότητας. Το άρθρο 3 αφορά, επομένως, τις περιπτώσεις στις οποίες η αδράνεια του κοινοτικού οργάνου δεν είναι συνέπεια της ελλείψεως επιμέλειας.

Όμως, τέτοιες υποθέσεις καθίστανται συγκεκριμένες τόσο σε περίπτωση προσφυγής κατά των πράξεων που διακόπτουν την παραγραφή οι οποίες απαριθμούνται στο άρθρο 2 του κανονισμού 2988/74 και μπορούν να προσβληθούν όσο και σε περίπτωση προσφυγής κατά αποφάσεως με την οποία επιβάλλεται πρόστιμο ή κύρωση.

Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, τόσο η διατύπωση του άρθρου 3 όσο και ο σκοπός του καλύπτουν συγχρόνως τις προσφυγές που ασκούνται κατά των πράξεων που αναφέρει το άρθρο 2 οι οποίες είναι προσβλητές και τις προσφυγές που στρέφονται κατά της οριστικής αποφάσεως της Επιτροπής.

Ως συνέπεια, προσφυγή στρεφόμενη κατά της οριστικής αποφάσεως με την οποία επιβάλλονται κυρώσεις αναστέλλει την παραγραφή των διώξεων έως ότου ο κοινοτικός δικαστής αποφανθεί οριστικά επί της εν λόγω προσφυγής.

( βλ. σκέψεις 144-147 )

8. H τήρηση της γενικής αρχής της εύλογης προθεσμίας επιβάλλεται, στον τομέα του ανταγωνισμού, τόσο στις διοικητικές διαδικασίες που κινούνται κατ' εφαρμογήν του κανονισμού 17 και μπορούν να καταλήξουν στην επιβολή κυρώσεων που προβλέπει ο κανονισμός, όσο και στη δικαστική διαδικασία σε περίπτωση προσφυγής κατά αποφάσεως της Επιτροπής. Για να εξετασθεί αν η τήρηση της εν λόγω αρχής διασφαλίστηκε στο στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, είναι θεμιτό να διακρίνονται δύο διαδοχικές περίοδοι, η πρώτη η οποία εκτείνεται μεταξύ, αφενός, των μέτρων που συνεπάγεται η αιτίαση ότι διαπράχθηκε παράβαση και έχει σημαντικές επιπτώσεις στην κατάσταση των ύποπτων επιχειρήσεων, και, αφετέρου, η δεύτερη, η οποία εκτείνεται από την ανακοίνωση των αιτιάσεων έως την έκδοση της τελικής αποφάσεως.

Ο εύλογος χαρακτήρας της προθεσμίας εκτιμάται σε συνάρτηση με τις περιστάσεις που χαρακτηρίζουν κάθε υπόθεση και, ειδικότερα, με τα συμφέροντα του διαδίκου που διακυβεύονται στη δίκη, την περιπλοκότητα της υποθεσεως, καθώς και τη συμπεριφορά του προσφεύγοντος και εκείνη των αρμοδίων αρχών.

Ωστόσο, ο πίνακας των κριτηρίων αυτών δεν είναι εξαντλητικός και η εκτίμηση του εύλογου χαρακτήρα της προθεσμίας δεν επιβάλλει συστηματική εξέταση των περιστάσεων της υποθέσεως ενόψει καθενός κριτηρίου όταν η διάρκεια της διαδικασίας φαίνεται δικαιολογημένη ενόψει ενός μόνον κριτηρίου. Σκοπός των κριτηρίων αυτών είναι να προσδιορίζεται αν η προθεσμία αντιμετωπίσεως μιας υποθέσεως είναι ή όχι δικαιολογημένη. Έτσι, η περιπλοκότητα της υποθέσεως ή η κακόβουλη συμπεριφορά του προσφεύγοντος μπορούν να γίνουν δεκτές προς δικαιολόγηση μιας προθεσμίας η οποία κατ' αρχάς είναι πολύ μεγάλη. Αντιθέτως, μια προθεσμία μπορεί να θεωρηθεί ως υπερβαίνουσα τα όρια της εύλογης προθεσμίας ενόψει επίσης ενός μόνον κριτηρίου, ειδικότερα όταν η διάρκειά της προκύπτει από τη συμπεριφορά των αρμοδίων αρχών. Ενδεχομένως, η διάρκεια μιας διαδικαστικής φάσεως μπορεί ευθύς εξαρχής να χαρακτηριστεί εύλογη όταν φαίνεται σύμφωνη προς τη μέση διάρκεια αντιμετωπίσεως μιας υποθέσεως όπως η προκειμένη.

( βλ. σκέψεις 179, 181-183, 187-188, 207, 210 )

9. O εύλογος χαρακτήρας μιας προθεσμίας κατά τη διοικητική διαδικασία δεν μπορεί να εξεταστεί με αναφορά σε ένα ακριβές ανώτατο όριο, προσδιοριζόμενο κατά τρόπο αφηρημένο, αλλά πρέπει να εκτιμάται σε κάθε υπόθεση σε συνάρτηση με τις περιστάσεις της υποθέσεως.

Μια πρώτη γενική εξέταση αποβλέπει στο να προσδιοριστεί αν, καταρχάς, η διάρκεια της επίδικης περιόδου φαίνεται πάρα πολύ μεγάλη ενόψει της κινηθείσας διαδικασίας. Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, πρέπει να εξακριβώνεται συγκεκριμένα αν μπορούν να διαπιστωθούν καθυστερήσεις, οι οποίες να μη δικαιολογούνται από τις ίδιες τις περιστάσεις της υποθέσεως.

Επί του σημείου αυτού, όσον αφορά διοικητική διαδικασία στον τομέα του δικαίου του ανταγωνισμού, το ρωτοδικείο διαπιστώνει και εκτιμά κυριαρχικά τα ασκούντα επιρροή πραγματικά περιστατικά, υπό την επιφύλαξη της περιπτώσεως αλλοιώσεως των περιστατικών αυτών, εν συνεχεία υπό τον έλεγχο του Δικαστηρίου, τα χαρακτηρίζει νομικά ενόψει της αρχής της τηρήσεως της εύλογης προθεσμίας.

( βλ. σκέψεις 192-194 )

10. Από το άρθρο 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, προκύπτει ότι, αντίθετα προς τους ελέγχους που διατάσσονται με απόφαση κατ' εφαρμογήν του άρθρου 14, παράγραφος 3, του κανονισμού αυτού, οι έλεγχοι που πραγματοποιούνται με απλή εντολή βασίζονται στην εκούσια συνεργασία των επιχειρήσεων. Εφόσον μια επιχείρηση όντως συνεργάστηκε σε έλεγχο διενεργηθέντα κατόπιν εντολής, η αιτίαση για υπερβολική ανάμειξη της δημόσιας αρχής στη σφαίρα των ιδιωτικών δραστηριοτήτων του ενδιαφερομένου φυσικού ή νομικού προσώπου στερείται ερείσματος, εφόσον δεν γίνεται επίκληση κανενός στοιχείου με το οποίο να υποστηρίζεται ότι η Επιτροπή υπερέβη τα όρια της συνεργασίας την οποία προσέφερε η επιχείρηση.

( βλ. σκέψεις 252-254 )

11. Η παραβίαση της αρχής «ουδείς εαυτόν ένοχον ποιεί» προϋποθέτει, αφενός, καταναγκασμό που ασκείται στον φερόμενο δράστη της παραβάσεως προκειμένου να ληφθούν απ' αυτόν ορισμένες πληροφορίες και, αφετέρου, την πραγματική προσβολή του εν λόγω δικαιώματος.

Όσον αφορά τις αιτήσεις παροχής πληροφοριών που απευθύνονται σύμφωνα με το άρθρο 11, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, μια επιχείρηση δεν έχει την υποχρέωση να απαντήσει σ' αυτές.

Όσον αφορά τις αποφάσεις περί παροχής πληροφοριών που εκδίδονται σύμφωνα με το άρθρο 11, παράγραφος 5, του κανονισμού 17, η εκτίμηση ότι παραβιάσθηκε η αρχή «ουδείς εαυτόν ένοχον ποιεί» προϋποθέτει εκτίμηση του πραγματικού χαρακτήρα, τόσο στο επίπεδο του περιεχομένου των αιτήσεων όσο και εκείνου των απαντήσεων που δόθηκαν στις αιτήσεις αυτές, η οποία δεν αποτελεί, υπό την επιφύλαξη αλλοιώσεως των προσκομισθέντων αποδεικτικών στοιχείων, νομικό ζήτημα υποκείμενο, ως τέτοιο, στον έλεγχο του Δικαστηρίου.

( βλ. σκέψεις 275-285 )

12. Aπό τα άρθρα 20, παράγραφος 1, και 14, παράγραφοι 2 και 3, του κανονισμού 17, προκύπτει ότι οι συλλεγείσες κατά τους ελέγχους πληροφορίες δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για σκοπούς άλλους πλην εκείνων που αναφέρονται στην εντολή ελέγχου.

Η υποχρέωση αυτή αποβλέπει στην προστασία, εκτός του επαγγελματικού απορρήτου περί του οποίου γίνεται ρητώς λόγος στο άρθρο 20 του κανονισμού 17, των δικαιωμάτων άμυνας των επιχειρήσεων, δικαιώματα τα οποία συγχρόνως εμπίπτουν στις θεμελιώδεις αρχές του κοινοτικού δικαίου και καθιερώνονται με το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, της οποίας την ερμηνεία εκ μέρους του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου πρέπει να λαμβάνει υπόψη ο κοινοτικός νομοθέτης.

Τα δικαιώματα αυτά θα διακυβεύονταν σοβαρώς αν μπορούσε η Επιτροπή να επικαλείται σε βάρος των επιχειρήσεων αποδείξεις οι οποίες, συλλεγείσες κατά τη διάρκεια ενός ελέγχου, είναι άσχετες προς το αντικείμενο και τον σκοπό του τελευταίου.

Ωστόσο, δεν μπορεί εξ αυτού να συναχθεί ότι απαγορεύεται στην Επιτροπή να κινεί διαδικασία έρευνας προκειμένου να ελέγξει την ακρίβεια ή να συμπληρώσει στοιχεία που περιήλθαν παρεμπιπτόντως στη γνώση της κατά τη διάρκεια προγενέστερου ελέγχου στην περίπτωση που από τα στοιχεία αυτά καταφαίνεται η ύπαρξη ενεργειών αντίθετων προς τους κανόνες περί ανταγωνισμού της Συνθήκης.

ράγματι, αφενός, οι επιχειρήσεις ουδόλως στερούνται της προστασίας του άρθρου 20 του κανονισμού 17 όταν η Επιτροπή ζητεί εκ νέου ένα έγγραφο. Βρίσκονται τότε, από την άποψη προστασίας των δικαιωμάτων τους, στην ίδια κατάσταση ωσάν η Επιτροπή να μην είχε ακόμη στη διάθεσή της το έγγραφο, αφού της απαγορεύεται η άμεση χρησιμοποίηση ως αποδεικτικού στοιχείου, στη δεύτερη διαδικασία, ενός εγγράφου το οποίο λήφθηκε σε προηγούμενη διαδικασία. Αφετέρου, το γεγονός ότι η Επιτροπή έλαβε για πρώτη φορά κάποια έγγραφα στο πλαίσιο συγκεκριμένης υποθέσεως δεν παρέχει τόσο απόλυτη προστασία ώστε τα έγγραφα αυτά να μη μπορούν νομίμως να ζητηθούν στο πλαίσιο άλλης υποθέσεως και να χρησιμοποιηθούν ως αποδεικτικά στοιχεία.

( βλ. σκέψεις 274, 298-301, 305-306 )

13. Σκοπός της προσβάσεως στον φάκελο είναι ιδίως να παρέχεται στους αποδέκτες ανακοινώσεως των αιτιάσεων η δυνατότητα να λαμβάνουν γνώση των αποδεικτικών στοιχείων που περιλαμβάνονται στον φάκελο της Επιτροπής, ώστε να μπορέσουν, βάσει των στοιχείων αυτών, να λάβουν λυσιτελώς θέση επί των συμπερασμάτων στα οποία έχει καταλήξει με την ανακοίνωση των αιτιάσεών της η Επιτροπή.

Το δικαίωμα προσβάσεως στον φάκελο της Επιτροπής σκοπό έχει την κατοχύρωση της αποτελεσματικής ασκήσεως των δικαιωμάτων του αμυνομένου, δικαιώματα τα οποία συγχρόνως εμπίπτουν στις θεμελιώδεις αρχές του κοινοτικού δικαίου και καθιερώνονται με το άρθρο 6 της Ευρωπαϊοκής Συμβάσεως για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου.

Η προσβολή του δικαιώματος προσβάσεως στον φάκελο της Επιτροπής κατά τη διαδικασία που προηγείται της εκδόσεως της αποφάσεως ενδέχεται, κατ' αρχήν, να επισύρει ακύρωση αυτής της αποφάσεως οσάκις έχουν θιγεί τα δικαιώματα άμυνας της ενδιαφερομένης επιχειρήσεως.

Στην περίπτωση αυτή, η σημειωθείσα προσβολή δεν θεραπεύεται απλώς και μόνον με το να καταστεί η πρόσβαση δυνατή σε μεταγενέστερο στάδιο κατά τη δικαστική διαδικασία επί ενδεχομένης προσφυγής ακυρώσεως της αμφισβητουμένης αποφάσεως. Όταν η πρόσβαση διασφαλίστηκε στο στάδιο αυτό, η ενδιαφερόμενη επιχείρηση δεν υποχρεούται να αποδείξει ότι, εάν είχε πρόσβαση στα μη ανακοινωθέντα έγγραφα, η απόφαση της Επιτροπής θα είχε διαφορετικό περιεχόμενο, αλλά μόνον ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα εν λόγω έγγραφα προς άμυνά της.

( βλ. σκέψεις 315-318 )

14. Η εκτίμηση του ρωτοδικείου που αφορά το ζήτημα αν τα έγγραφα στα οποία η επιχείρηση στην οποία προσάπτεται παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού της Συνθήκης δεν είχε πρόσβαση κατά τη διοικητική διαδικασία μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν από αυτήν για την άμυνά της είναι πραγματικό ζήτημα. Επομένως, δεν συνιστά, υπό την επιφύλαξη αλλοιώσεως των αποδεικτικών στοιχείων, νομικό ζήτημα υποκείμενο, ως τέτοιο, στον έλεγχο του Δικαστηρίου.

( βλ. σκέψεις 330-331 )

15. Βάσει του άρθρου 64, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του ρωτοδικείου, σκοπός των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας είναι, ιδίως, να εξασφαλίζουν την ομαλή εξέλιξη της προφορικής διαδικασίας.

Tηρώντας την αρχή της αντιδικίας και τα δικαιώματα άμυνας, τα οποία επίσης καθιερώνει το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως Δικαιωμάτων των Ανθρώπων, το ρωτοδικείο μπορεί έτσι να καλέσει τους διαδίκους να υποβάλουν συλλογικά τους κοινούς ισχυρισμούς, προκειμένου να αποφευχθεί η επανάληψη ταυτόσημων επιχειρημάτων, αφού κάθε διάδικος διατηρεί τη δυνατότητα να αναπτύξει συμπληρωματικά τα επιχειρήματα τα οποία αφορούν μόνον αυτόν.

( βλ. σκέψεις 348-349 )

16. Κατά το άρθρο 48, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας του ρωτοδικείου, κατά τη διάρκεια της δίκης απαγορεύεται η προβολή νέων ισχυρισμών, εκτός αν στηρίζονται σε νομικά και πραγματικά στοιχεία που ανέκυψαν κατά τη διαδικασία.

Η διάταξη αυτή ουδόλως αποκλείει τη δυνατότητα νομικά ή πραγματικά στοιχεία να προέκυψαν επ' ευκαιρία μέτρου οργανώσεως της διαδικασίας ενόψει πλειόνων προσφευγουσών, με το οποίο επετράπη η πρόσβαση στον φάκελο της Επιτροπής σε όλες τις αναιρεσείουσες, περιλαμβανομένων και εκείνων οι οποίες δεν είχαν προβάλει λόγο αντληθέντα από προσβολή του δικαιώματός τους προσβάσεως στον εν λόγω φάκελο.

Εξάλλου, η διάταξη αυτή επιτρέπει κάθε νέο ισχυρισμό ο οποίος στηρίζεται σε τέτοια στοιχεία. Υπό περιστάσεις παρόμοιες με τις αναφερόμενες στην προηγούμενη σκέψη, δεν μπορεί επομένως να αποκλειστεί η δυνατότητα για μια προσφεύγουσα να επικαλεστεί, ως νέο ισχυρισμό, τον αντληθέντα ακριβώς από την προσβολή του δικαιώματός της προσβάσεως στον φάκελο.

( βλ. σκέψεις 369-371 )

17. Συναφώς, επιβάλλεται η εξαντλητική ή έστω συνοπτική επανάληψη, στο υπόμνημα απαντήσεως, της επιχειρηματολογίας που αναπτύχθηκε προηγουμένως κατά την προφορική διαδικασία σε σχέση με τους ισχυρισμούς που περιλαμβάνονται στο δικόγραφο της προσφυγής δεν αποτελεί προϋπόθεση για την εξέταση, εκ μέρους του ρωτοδικείου, της εν λόγω επιχειρηματολογίας. ράγματι, από την προφορική διαδικασία, η επιχειρηματολογία αυτή περιλαμβάνεται στα στοιχεία της υποθέσεως και είναι γνωστή στο δικαστήριο που επιλαμβάνεται της υποθέσεως. Επομένως, πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο εξετάσεώς εκ μέρους του, δεδομένου ότι, ασκούσα επιρροή και αναφερόμενη σε προβληθέντες ήδη λόγους, δεν αποτελεί νέο ισχυρισμό κατά την έννοια του άρθρου 48, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του ρωτοδικείου.

( βλ. σκέψη 385 )

18. Όταν η αναιρεσείουσα υποστηρίζει ότι το ρωτοδικείο δεν απάντησε σε έναν λόγο ακυρώσεως, δεν μπορεί να της προσάπτεται, όσον αφορά το παραδεκτό του λόγου αναιρέσεως, ότι δεν παραθέτει κανένα απόσπασμα ή κανένα τμήμα της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως κατά του οποίου στρέφεται ακριβώς η αιτίασή της, δεδομένου ότι, εξ ορισμού, γίνεται επίκληση της παραλείψεως απαντήσεως. Για τον ίδιο λόγο, δεν μπορεί να της αντιτάσσεται ότι περιορίζεται στην επανάληψη ή την επαναφορά του λόγου που αναπτύχθηκε πρωτοδίκως.

( βλ. σκέψη 423 )

19. εριοριζόμενη να αναφέρει τη Συνθήκη περί Ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, η Επιτροπή αιτιολογεί επαρκώς την επιλογή της να εκδώσει, μετά την ακύρωση μιας προγενέστερης αποφάσεως λόγω διαδικαστικού ελαττώματος που αφορούσε αποκλειστικά τον τρόπο της οριστικοποιήσεώς της από το σώμα των επιτρόπων, τη νέα απόφαση με την οποία επιβάλλονται κυρώσεις στις επιχειρήσεις που παρέβησαν το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης (νυν άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ). ράγματι, κατά την εκπλήρωση της αποστολής που της αναθέτει το άρθρο 89 της Συνθήκης (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρου 85 ΕΚ), η Επιτροπή διαθέτει διακριτική εξουσία να κινήσει δίωξη, στο πλαίσιο της γενικής πολιτικής που αυτή καθόρισε στον τομέα του ανταγωνισμού.

( βλ. σκέψεις 447-449 )

20. Στο πλαίσιο εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, το περιεχόμενο της υποχρεώσεως αιτιολογίας του τρόπου υπολογισμού του επιβληθέντος προστίμου, υποχρεώσεως που υπέχει η Επιτροπή δυνάμει του άρθρου 190 της Συνθήκης (νυν άρθρου 253 ΕΚ), πρέπει να προσδιορίζεται ενόψει των διατάξεων του άρθρου 15, παράγραφος 2, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 17, σύμφωνα με το οποίο «κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, εκτός από τη σοβαρότητα της παραβάσεως, και η διάρκειά της».

Ο συνιστάμενος στην υποχρέωση αιτιολογήσεως ουσιώδης τύπος τηρείται, άπαξ η Επιτροπή εκθέτει, με την απόφασή της, τα στοιχεία εκτιμήσεως τα οποία χρησιμοποίησε για να μετρήσει τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως.

Aυτή η υποχρέωση αιτιολογήσεως δεν επιβάλλει στην Επιτροπή να παραθέσει στην απόφασή της τα σχετικά με τον τρόπο υπολογισμού των προστίμων αριθμητικά στοιχεία, δεδομένου ότι τονίστηκε ότι, εν πάση περιπτώσει, η Επιτροπή δεν δύναται, καταφεύγοντας αποκλειστικά και με μηχανικό τρόπο σε αριθμητικούς τύπους, να απεμπολεί την εξουσία της εκτιμήσεως.

Όσον αφορά απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις, το περιεχόμενο της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως πρέπει ιδίως να εκτιμάται με γνώμονα το ότι η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να αποδεικνύεται βάσει μεγάλου αριθμού στοιχείων όπως είναι, ιδίως, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το όλο πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, και τούτο χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων που πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη.

( βλ. σκέψεις 462-465 )

21. Για τους σκοπούς εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης (νυν άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ), αρκεί ότι η συμφωνία είχε ως αντικείμενο την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού, ανεξάρτητα από τα συγκεκριμένα αποτελέσματά της.

Κατά συνέπεια, στην περίπτωση συμφωνιών που εκδηλώνονται σε συναντήσεις ανταγωνιστικών επιχειρήσεων, στοιχειοθετείται παράβαση της διατάξεως αυτής όταν οι συναντήσεις αυτές έχουν ένα τέτοιο αντικείμενο και αποβλέπουν, έτσι, στο να οργανώσουν τεχνητά τη λειτουργία της αγοράς. Η ευθύνη σε συγκεκριμένη επιχείρηση λόγω της παραβάσεως όταν αυτή συμμετείχε στις συναντήσεις αυτές γνωρίζοντας το αντικείμενό του, έστω και αν εν συνεχεία δεν εφάρμοσε το ένα ή το άλλο των συμφωνηθέντων κατά τις συναντήσεις αυτές μέτρων.

Η λίγο ή πολύ τακτική συμμετοχή της επιχειρήσεως στις συναντήσεις, καθώς και η κατά το μάλλον ή ήττον πλήρης εφαρμογή των συμφωνηθέντων μέτρων έχουν συνέπειες όχι ως προς την ύπαρξη της ευθύνης της, αλλά στην έκταση αυτής και, επομένως, στο επίπεδο της κυρώσεως.

( βλ. σκέψεις 508-510 )

22. Δεν απόκειται στο Δικαστήριο, όταν αποφαίνεται επί νομικών ζητημάτων στο πλαίσιο της αναιρετικής διαδικασίας, να υποκαθιστά, για λόγους επιείκειας, το ρωτοδικείο, αποφαινόμενο κατά πλήρη δικαιοδοσία, επί του ύψους των προστίμων που επιβάλλονται σε επιχειρήσεις λόγω παραβάσεως του κοινοτικού δικαίου. Avτιθέτως, η άσκηση μιας τέτοιας αρμοδιότητας δεν μπορεί να συνεπάγεται κατά την επιμέτρηση των προστίμων διάκριση μεταξύ των επιχειρήσεων που έχουν μετάσχει σε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική αντίθετη προς το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης (νυν άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ).

( βλ. σκέψεις 614, 617 )

23. Τα άρθρα 172 της Συνθήκης και 17 του κανονισμού 17, σε συνδυασμό προς το άρθρο 87, παράγραφος 2, στοιχείο δ_, της Συνθήκης (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 83, παράγραφος 2, στοιχείο δ_, ΕΚ) που παρέχουν στον κοινοτικό δικαστή αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας ως προς τις πράξεις της Επιτροπής με τις οποίες επιβάλλονται πρόστιμα στον τομέα του ανταγωνισμού αφορούν μόνο την ένταση του ελέγχου που ασκεί ο κοινοτικός δικαστής στις αποφάσεις της Επιτροπής για τον ανταγωνισμό. έραν του απλού ελέγχου νομιμότητας, ο οποίος επιτρέπει μόνο να απορριφθεί η προσφυγή ακυρώσεως ή να ακυρωθεί η προσβαλλόμενη πράξη, η αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας που διαθέτει, παρέχει στον κοινοτικό δικαστή την εξουσία να τροποποιεί την προσβαλλόμενη πράξη, ακόμη και ελλείψει ακυρώσεως, λαμβάνοντας υπόψη όλες τις πραγματικές περιστάσεις, προκειμένου να τροποποιήσει, για παράδειγμα, το ύψος του επιβληθέντος προστίμου.

Ωστόσο, η άσκηση και μόνον δικαστικής προσφυγής δεν συνεπάγεται την οριστική μεταβίβαση, στον κοινοτικό δικαστή, της εξουσίας επιβολής των κυρώσεων. Η Επιτροπή στερείται οριστικά της εξουσίας της όταν ο κοινοτικός δικαστής όντως άσκησε την αρμοδιότητά του πλήρους δικαιοδοσίας. Αντιθέτως, όταν περιορίζεται στην ακύρωση μιας αποφάσεως λόγω ελλείψεως νομιμότητας, χωρίς να αποφανθεί ο ίδιος επί του υποστατού της παραβάσεως και επί της κυρώσεως, το κοινοτικό όργανο το οποίο εξέδωσε την ακυρωθείσα πράξη μπορεί να επαναλάβει τη διαδικασία στο στάδιο της διαπιστωθείσας παρανομίας και να ασκήσει εκ νέου την εξουσία του περί κυρώσεων.

( βλ. σκέψεις 692-693 )

Διάδικοι

Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-238/99 P, C-244/99 P, C-245/99 P, C-247/99 P, C-250/99 P έως C-252/99 P και C-254/99 P,

Limburgse Vinyl Maatschappij NV (LVM), με έδρα τις Βρυξέλλες (Βέλγιο), εκπροσωπούμενη από τον Ι. G. F. Cath, advocaat, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο (C-238/99 P),

DSM NV και DSM Kunststoffen BV, με έδρα το Heerlen (Κάτω Χώρες), εκπροσωπούμενες από τον Ι. G. F. Cath, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο (C-244/99 P),

Montedison SpA, με έδρα το Μιλάνο (Ιταλία), εκπροσωπούμενη από τους G. Celona και P. A. Μ. Ferrari, avvocati, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο (C-245/99 P),

Elf Atochem SA, με έδρα το αρίσι (Γαλλία), εκπροσωπούμενη από τον X. de Roux, avocat, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο (C-247/99 P),

Degussa AG, πρώην Degussa-Hüls AG, και παλαιότερα Hüls AG, με έδρα το Marl (Γερμανία), εκπροσωπούμενη από τον F. Montag, Rechtsanwalt, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο (C-250/99 P),

Enichem SpA, με έδρα το Μιλάνο, εκπροσωπούμενη από τους Μ. Siragusa και F. Μ. Moretti, avvocati, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο (C-251/99 P),

Wacker-Chemie GmbH, με έδρα το Μόναχο (Γερμανία),

Hoechst AG, με έδρα τη Φρανκφούρτη επί του Μάιν (Γερμανία),

εκπροσωπούμενες από τον H. Hellmann, Rechtsanwalt, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο (C-252/99 P),

Imperial Chemical Industries plc (ICI), με έδρα το Λονδίνο (Ηνωμένο Βασίλειο), εκπροσωπούμενη από τους D. Vaughan και D. Anderson, QC, K. Bacon, barrister, καθώς και από τους R. J. Coles και S. Turner, solicitors, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο (C-254/99 P),

αναιρεσείουσες,

που έχουν ως αντικείμενο αιτήσεις αναιρέσεως που ασκήθηκαν κατά της αποφάσεως που εξέδωσε στις 20 Απριλίου 1999 το ρωτοδικείο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (τρίτο πενταμελές τμήμα) στις υποθέσεις T-305/94 έως T-307/94, T-313/94 έως T-316/94, T-318/94, T-325/94, T-328/94, T-329/94 και T-335/94, Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή 1999, σ. ΙΙ-931), και με την οποία ζητείται η εξαφάνιση της αποφάσεως αυτής,

όπου ο έτερος διάδικος είναι η

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τους J. Currall και W. Wils, επικουρουμένους από τους Μ. H. van der Woude, avocat (C-238/99 P και C-244/99 P), R. Μ. Morresi, avvocato (C-245/99 P και C-251/99 P), E. Morgan de Rivery, avocat (C-247/99 P) και A. Böhlke, Rechtsanwalt (C-250/99 P και C-252/99 P), και D. Lloyd-Jones, QC (C-254/99 P), με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

καθής πρωτοδίκως,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ,

συγκείμενο από τους G. C. Rodríguez Iglesias, ρόεδρο, J.-P. Puissochet, πρόεδρο τμήματος, C. Gulmann (εισηγητή), D. A. O. Edward, A. La Pergola, P. Jann, F. Macken, N. Colneric και S. von Bahr, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: J. Mischo

γραμματέας: D. Louterman-Hubeau, προϊσταμένη τμήματος, και L. Hewlett, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

αφού άκουσε τις αγορεύσεις των διαδίκων κατά τη συνεδρίαση της 13ης Ιουνίου 2001, κατά την οποία οι Limburgse Vinyl Maatschappij NV (LVM), DSM NV και DSM Kunststoffen BV εκπροσωπήθηκαν από τον Ι. G. F. Cath (C-238/99 P και C-244/99 P), η Montedison SpA από τους G. Celona και P. A. Μ. Ferrari (C-245/99 P), η Elf Atochem SA από τον C.-H. Léger, avocat (C-247/99 P), η Degussa AG από τον F. Montag (C-250/99 P), η Enichem SpA από τους Μ. Siragusa και F. Μ. Moretti (C-251/99 P), οι Wacker-Chemie GmbH και Hoechst AG από τους H. Hellmann και H.-J. Hellmann, Rechtsanwalt (C-252/99 P), η Imperial Chemical Industries plc (ICI) από τους D. Vaughan, D. Anderson, R. J. Coles, την S. Turner και την S. C. Berwick, solicitor (C-254/99 P), και η Επιτροπή από τους J. Currall και W. Wils, επικουρουμένους από τους Μ. H. van der Woude (C-238/99 P και C-244/99 P), R. Μ. Morresi (C-245/99 P και C-251/99 P), E. Morgan de Rivery (C-247/99 P), A. Böhlke (C-250/99 P και C-252/99 P) και D. Lloyd-Jones (C-254/99 P),

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 25ης Οκτωβρίου 2001,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με δικόγραφα που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Δικαστηρίου μεταξύ 24 Ιουνίου και 8 Ιουλίου 1999, οι Limburgse Vinyl Maatschappij NV (στο εξής: LVM), DSM NV και DSM Kunststoffen BV, Montedison SpA (στο εξής: Montedison), Elf Atochem SA (στο εξής: Elf Atochem), Degussa AG (στο εξής: Degussa), πρώην Degussa-Hüls AG, και παλαιότερα Hüls AG (στο εξής: Hüls), Enichem SpA (στο εξής: Enichem), Wacker-Chemie GmbH (στο εξής: Wacker-Chemie) και Hoechst AG (στο εξής: Hoechst), καθώς και η Imperial Chemical Industries plc (στο εξής: ICI) άσκησαν, δυνάμει του άρθρου 49 του Οργανισμού ΕΚ του Δικαστηρίου, αναιρέσεις κατά της αποφάσεως του ρωτοδικείου της 20ής Απριλίου 1999 στις υποθέσεις T-305/94 έως T-307/94, T-313/94 έως T-316/94, T-318/94, T-325/94, T-328/94, T-329/94 και T-335/94, Limburgse Vinyl Maatschappij κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή 1999, σ. ΙΙ-931, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση), με την οποία το ρωτοδικείο, μεταξύ άλλων, μείωσε το πρόστιμο που επιβλήθηκε στην Elf Atochem και το πρόστιμο που επιβλήθηκε στην ICI με την απόφαση 94/599/ΕΚ της Επιτροπής, της 27ης Ιουλίου 1994, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (IV/31.865 - PVC) (ΕΕ L 239, σ. 14, στο εξής: απόφαση PVC ΙΙ), και, κατά τα λοιπά, απέρριψε τις προσφυγές ακυρώσεως που στρέφονταν κατά της αποφάσεως αυτής.

Ι - Ιστορικό της διαφοράς

2 Κατόπιν ελέγχων που πραγματοποιήθηκαν στις 13 και 14 Οκτωβρίου 1983 στον τομέα του πολυπροπυλενίου, βάσει του άρθρου 14 του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτου κανονισμού εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25), η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άνοιξε φάκελο όσον αφορά το χλωριούχο πολυβινύλιο (στο εξής: PVC). Διενήργησε τότε διαφόρους ελέγχους στα γραφεία των εμπλεκομένων επιχειρήσεων και τους ζήτησε επανειλημμένως πληροφορίες.

3 Στις 24 Μαρτίου 1988, η Επιτροπή κίνησε αυτεπαγγέλτως, δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 17, διαδικασία κατά δεκατεσσάρων παραγωγών PVC. Στις 5 Απριλίου 1988, απηύθυνε σε κάθε μία από τις επιχειρήσεις αυτές την ανακοίνωση των αιτιάσεων που προβλέπεται από το άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 25ης Ιουλίου 1963, περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 17 (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 37). Όλες οι επιχειρήσεις στις οποίες απευθυνόταν η ανακοίνωση των αιτιάσεων υπέβαλαν παρατηρήσεις τον Ιούνιο του 1988. Με εξαίρεση τη Shell International Chemical Company Ltd (στο εξής: Shell), η οποία δεν υπέβαλε σχετικό αίτημα, ανέπτυξαν προφορικά τις απόψεις τους στη διάρκεια του Σεπτεμβρίου 1988.

4 Την 1η Δεκεμβρίου 1988, η συμβουλευτική επιτροπή για τις συμπράξεις και τις δεσπόζουσες θέσεις (στο εξής: συμβουλευτική επιτροπή) διατύπωσε τη γνώμη της επί του προσχεδίου αποφάσεως της Επιτροπής.

5 Κατά το πέρας της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 89/190/ΕΟΚ, της 21ης Δεκεμβρίου 1988, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΟΚ (IV/31.865, PVC) (ΕΕ 1989, L 74, σ. 1, στο εξής: απόφαση PVC Ι). Με την απόφαση αυτή, η Επιτροπή επέβαλε κυρώσεις, λόγω παραβάσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης (νυν άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ), στους εξής παραγωγούς PVC: Atochem SA, BASF AG (στο εξής: BASF), DSM NV, Enichem, Hoechst, Hüls, ICI, LVM, Montedison, Norsk Hydro AS (στο εξής: Norsk Hydro), Société artésienne de vinyle SA (στο εξής: Société artésienne de vinyle), Shell, Solvay & Cie (στο εξής: Solvay) και Wacker-Chemie.

6 Όλες αυτές οι επιχειρήσεις, πλην της Solvay, προσέφυγαν κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του κοινοτικού δικαστή και ζήτησαν την ακύρωσή της.

7 Με διάταξη της 19ης Ιουνίου 1990, Τ-106/89, Norsk Hydro κατά Επιτροπής (η οποία δεν δημοσιεύθηκε στη Συλλογή), το ρωτοδικείο έκρινε απαράδεκτη την προσφυγή της Norsk Hydro.

8 ρος διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας και προς έκδοση κοινής αποφάσεως, αποφασίστηκε η συνεκδίκαση των λοιπών υποθέσεων.

9 Με απόφαση της 27ης Φεβρουαρίου 1992, Τ-79/89, Τ-84/89 έως Τ-86/89, Τ-89/89, Τ-91/89, Τ-92/89, Τ-94/89, Τ-96/89, Τ-98/89, Τ-102/89 και Τ-104/89, BASF κ.λπ. κατά Επιτροπής (στο εξής: απόφαση του ρωτοδικείου της 27 Φεβρουαρίου 1992), το ρωτοδικείο κήρυξε ανυπόστατη την απόφαση του PVC Ι.

10 Κατόπιν αιτήσεως αναιρέσεως της Επιτροπής, το Δικαστήριο, με απόφαση της 15ης Ιουνίου 1994, C-137/92 P, Επιτροπή κατά BASF κ.λπ. (Συλλογή 1994, σ. Ι-2555, στο εξής: απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994), αναίρεσε την απόφαση του ρωτοδικείου της 27ης Φεβρουαρίου 1992 και ακύρωσε την απόφαση PVC Ι.

11 Στις 27 Ιουλίου 1994, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση PVC ΙΙ κατά των παραγωγών που αφορούσε η απόφαση Ι, εκτός της Solvay και της Norsk Hydro. Με τη νέα αυτή απόφαση επιβλήθηκαν στις επιχειρήσεις, αποδέκτες της αποφάσεως, πρόστιμα του ιδίου ύψους με εκείνα που τους είχαν επιβληθεί με την απόφαση PVC Ι.

12 Η απόφαση PVC ΙΙ περιέχει τις ακόλουθες διατάξεις:

«Άρθρο 1

Οι επιχειρήσεις BASF AG, DSM NV, Elf Atochem SA, Enichem SpA, Hoechst AG, [Hüls] AG, Imperial Chemical Industries plc, Limburgse Vinyl Maasschappij NV, Montedison SpA, Société artésienne de [vinyle] SA, Shell International Chemical Co. Ltd και Wacker Chemie GmbH παρέβησαν το άρθρο 85 της Συνθήκης ΕΚ συμμετέχοντας (μαζί με τη Norsk Hydro [A/S] και τη Solvay & Cie) για τις περιόδους που προσδιορίζονται στην παρούσα απόφαση σε συμφωνία ή/και εναρμονισμένη πρακτική που ανάγεται στον Αύγουστο του 1980 περίπου και σύμφωνα με την οποία οι παραγωγοί που προμηθεύουν PVC στην Κοινότητα έλαβαν μέρος σε τακτικές συναντήσεις για να καθορίσουν τιμές-στόχους και ποσοστώσεις-στόχους, να σχεδιάσουν συντονισμένες πρωτοβουλίες για την αύξηση των τιμών και να ελέγξουν τη λειτουργία αυτών των συμπαιγνιών διακανονισμών.

Άρθρο 2

Οι επιχειρήσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1, οι οποίες συνεχίζουν να δρουν στον τομέα του PVC στην Κοινότητα (πλην των Norsk Hydro [A/S] και Solvay & Cie προς τις οποίες υφίσταται ήδη έγκυρη διαταγή παύσης της παράβασης), παύουν αμέσως τις εν λόγω παραβάσεις (αν δεν το έχουν ήδη πράξει) και απέχουν στο εξής, όσον αφορά τις δραστηριότητές τους στον τομέα του PVC, από κάθε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική που ενδέχεται να έχει το ίδιο ή παρόμοιο αντικείμενο ή αποτέλεσμα, συμπεριλαμβανομένης της ανταλλαγής πληροφοριών σε θέματα που καλύπτονται, συνήθως, από το επαγγελματικό απόρρητο, με τις οποίες οι συμμετέχοντες ενημερώνονται άμεσα ή έμμεσα σχετικά με την παραγωγή, τις παραδόσεις, τις ποσότητες αποθεμάτων, τις τιμές πωλήσεων, το κόστος ή τα επενδυτικά σχέδια άλλων μεμονωμένων παραγωγών, ή με τις οποίες έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν την εκτέλεση κάθε ρητής ή σιωπηρής συμφωνίας ή εναρμονισμένης πρακτικής που αφορά τις τιμές ή την κατανομή των αγορών στην Κοινότητα. Κάθε σύστημα για την ανταλλαγή γενικών πληροφοριών στο οποίο συμμετέχουν οι παραγωγοί σχετικά με τον τομέα PVC πρέπει να λειτουργεί με τρόπο ώστε να αποκλείεται κάθε πληροφορία από την οποία να μπορεί να διαπιστωθεί η συμπεριφορά μεμονωμένων παραγωγών, ειδικότερα δε οι επιχειρήσεις απέχουν από την ανταλλαγή μεταξύ τους κάθε πρόσθετης πληροφορίας που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ανταγωνισμό και δεν καλύπτεται από τέτοιο σύστημα.

Άρθρο 3

Τα ακόλουθα πρόστιμα επιβάλλονται στις επιχειρήσεις που αναφέρονται στην παρούσα απόφαση, όσον αφορά την παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 1:

i) BASF AG: πρόστιμο 1 500 000 ECU,

ii) DSM NV: πρόστιμο 600 000 ECU,

iii) Elf Atochem SA: πρόστιμο 3 200 000 ECU,

iv) Enichem SpA: πρόστιμο 2 500 000 ECU,

ν) Hoechst AG: πρόστιμο 1 500 000 ECU,

vi) [Hüls] AG: πρόστιμο 2 200 000 ECU,

vii) Imperial Chemical Industries plc: πρόστιμο 2 500 000 ECU,

viii) Limburgse Vinyl Maatschappij NV: πρόστιμο 750 000 ECU,

ix) Montedison SpA: πρόστιμο 1 750 000 ECU,

x) Société [a]rtésienne de [vinyle] SA: πρόστιμο 400 000 ECU,

xi) Shell International Chemical Company Ltd: πρόστιμο 850 000 ECU,

xii) Wacker-Chemie GmbH: πρόστιμο 1 500 000 ECU.»

ΙΙ - Οι προσφυγές ενώπιον του ρωτοδικείου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση

13 Με δικόγραφα που κατατέθηκαν στη Γραμματεία του ρωτοδικείου κατά το χρονικό διάστημα από 5 έως 14 Οκτωβρίου 1994, οι επιχειρήσεις LVM, Elf Atochem, BASF, Shell, DSM NV και DSM Kunststoffen BV (στο εξής από κοινού: DSM), Wacker-Chemie, Hoechst, Société artésienne de vinyle, Montedison, ICI, Hüls και Enichem άσκησαν προσφυγές ενώπιον του ρωτοδικείου.

14 Κάθε προσφεύγουσα ζήτησε την ακύρωση, εν όλω ή εν μέρει, της αποφάσεως PVC ΙΙ και, επικουρικώς, την ακύρωση του προστίμου που της είχε επιβληθεί ή τη μείωση του ύψους του. Επιπλέον, η Montedison ζήτησε να υποχρεωθεί η Επιτροπή στην καταβολή αποζημιώσεως.

15 Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το ρωτοδικείο:

- συνένωσε τις υποθέσεις προς έκδοση ενιαίας αποφάσεως·

- ακύρωσε το άρθρο 1 της αποφάσεως PVC ΙΙ στο μέτρο που αυτό δεχόταν τη συμμετοχή της Société artésienne de vinyle στην προσαπτόμενη παράβαση μετά το πρώτο εξάμηνο του έτους 1981·

- μείωσε, αντιστοίχως, σε 2 600 000 ευρώ, 135 000 ευρώ και 1 550 000 ευρώ τα πρόστιμα που είχαν επιβληθεί στις Elf Atochem, Société artésienne de vinyle και στην ICI·

- απέρριψε τις προσφυγές κατά τα λοιπά·

- αποφάνθηκε επί των δικαστικών εξόδων.

ΙΙΙ - Τα αιτήματα των αιτήσεων αναιρέσεως

16 Οι LVM και DSM ζητούν από το Δικαστήριο:

- να αναιρέσει πλήρως ή εν μέρει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και να περατώσει τη διαδικασία ή, επικουρικώς, να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του ρωτοδικείου προς επανάληψη της διαδικασίας·

- να ακυρώσει πλήρως ή εν μέρει την απόφαση PVC ΙΙ·

- να ακυρώσει τα επιβληθέντα στις αναιρεσείουσες πρόστιμα ή να μειώσει το ύψος τους·

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα της διαδικασίας ενώπιον του ρωτοδικείου και σ' αυτά της παρούσας διαδικασίας.

17 Η Montedison ζητεί από το Δικαστήριο:

- να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση.

- να ακυρώσει την απόφαση PVC ΙΙ·

- να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του ρωτοδικείου·

- να μειώσει το ύψος του προστίμου σε ένα ελάχιστο ποσό.

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα της διαδικασίας ενώπιον του ρωτοδικείου και σ' αυτά της παρούσας διαδικασίας.

18 Η Elf Atochem ζητεί από το Δικαστήριο:

- να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση και να αποφανθεί οριστικά επί της διαφοράς·

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

19 Η Degussa ζητεί από το Δικαστήριο:

- να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση καθόσον απορρίπτει την προσφυγή της και την καταδικάζει στα δικαστικά έξοδα·

- να ακυρώσει τα άρθρα 1, 2 και 3 της αποφάσεως PVC ΙΙ καθόσον την αφορούν·

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα της δίκης ενώπιον του ρωτοδικείου και στα έξοδα της παρούσας διαδικασίας.

20 Η Enichem ζητεί από το Δικαστήριο:

- να αναιρέσει τα μέρη της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως που η αναιρεσείουσα προσβάλλει, ακυρώνοντας κατά συνέπεια την απόφαση PVC ΙΙ·

- επικουρικώς, να αναιρέσει τα μέρη της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως που βλάπτουν την αναιρεσείουσα, ακυρώνοντας ή μειώνοντας αναλόγως το επιβληθέν πρόστιμο.

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα της διαδικασίας ενώπιον του ρωτοδικείου και σ' αυτά της παρούσας διαδικασίας.

21 Οι Wacker-Chemie και Hoechst ζητούν από το Δικαστήριο:

- να αναιρέσει τα σημεία 4 και 5 του διατακτικού της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως καθόσον τις αφορά·

- να ακυρώσει την απόφαση PVC ΙΙ καθόσον τις αφορά·

- επικουρικώς, να μειώσει το ύψος του προστίμου που τους επιβλήθηκε·

- επικουρικότερον, να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του ρωτοδικείου προκειμένου αυτό να αποφανθεί εκ νέου·

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα ή, σε περίπτωση αναπομπής ενώπιον του ρωτοδικείου, να επιφυλαχθεί ως προς το ζήτημα των εξόδων, αφήνοντας τούτο στην εκτίμηση του ρωτοδικείου.

22 Η ICI ζητεί από το Δικαστήριο:

- να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση καθόσον την αφορά·

- να ακυρώσει την απόφαση PVC ΙΙ καθόσον αφορά την αναιρεσείουσα ή, άλλως, να αναπέμψει την υπόθεση ενώπιον του ρωτοδικείου·

- να ακυρώσει το πρόστιμο, μειωθέν σε 1 550 000 ευρώ από το ρωτοδικείο, ή να μειώσει περαιτέρω το ποσό του προστίμου·

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα για τη διαδικασία ενώπιον του ρωτοδικείου και στα έξοδα της παρούσας διαδικασίας.

23 Η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο:

- να απορρίψει τις αιτήσεις αναιρέσεως·

- να καταδικάσει τις αναιρεσείουσες στα δικαστικά έξοδα.

IV - Οι λόγοι αναιρέσεως της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως

24 Οι LVM και DSM προβάλλουν εννέα λόγους αναιρέσεως, ταυτόσημους ουσιαστικά, της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως:

- παράβαση του δεδικασμένου·

- παραβίαση της αρχής non bis in idem·

- παραβίαση της αρχής της εύλογης προθεσμίας·

- ακυρότητα των διαδικαστικών πράξεων που προηγήθηκαν της αποφάσεως PVC Ι·

- αναγκαιότητα νέων πράξεων διοικητικής διαδικασίας μετά την ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι·

- ανεπαρκής αιτιολογία της απορρίψεως ενός λόγου που αντλήθηκε από την παράβαση, εκ μέρους της Επιτροπής, του άρθρου 190 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 253 ΕΚ) όσον αφορά την επιλογή της να εκδώσει την απόφαση PVC ΙΙ μετά την ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι·

- παραβίαση της αρχής «ουδείς εαυτόν ένοχον ποιεί»·

- προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας που προκύπτουν από την ανεπαρκή πρόσβαση στον φάκελο της Επιτροπής·

- παραγραφή των διώξεων.

25 Η DSM επικαλείται, επιπλέον, δύο άλλους λόγους:

- παραβίαση της αρχής του απαραβιάστου της κατοικίας·

- προσβολή του επαγγελματικού απορρήτου και των δικαιωμάτων άμυνας.

26 Η Montedison προβάλλει ουσιαστικά έντεκα λόγους αναιρέσεως:

- παράλειψη απαντήσεως στον λόγο που αντλεί από την οριστική μεταβίβαση στον κοινοτικό δικαστή της εξουσίας επιβολής κυρώσεων μετά την απόφαση της Επιτροπής·

- αναγκαιότητα νέων πράξεων διοικητικής διαδικασίας μετά την ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι·

- παράλειψη εξετάσεως, εκ μέρους του ρωτοδικείου, της οικονομικής συγκυρίας·

- παραγραφή των διώξεων·

- προσβολή του δικαιώματος για μια δίκαιη δίκη, παράβαση των άρθρων 48, παράγραφος 2, και 64 του Κανονισμού Διαδικασίας του ρωτοδικείου, καθώς και παραβίαση της αρχής της προσωπικής ευθύνης λόγω των λεπτομερειών οργανώσεως της προφορικής διαδικασίας·

- προσβολή του δικαιώματος για μια δίκαιη δίκη και παράβαση του άρθρου 48, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας του ρωτοδικείου κατά την εξέταση των αποδεικτικών στοιχείων·

- παράβαση των άρθρων 10, παράγραφος 1, και 32, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του ρωτοδικείου·

- παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογίας, εκ μέρους της Επιτροπής, του τρόπου υπολογισμού του προστίμου·

- δυσανάλογος και άδικος χαρακτήρας του προστίμου ενόψει της σοβαρότητας και της διάρκειας της παραβάσεως·

- παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως όσον αφορά το ύψος του προστίμου·

- εσφαλμένη απόρριψη, ως απαραδέκτων, των αιτημάτων της προκειμένου να υποχρεωθεί η Επιτροπή στην καταβολή αποζημιώσεως.

27 Η Elf Atochem προβάλλει ουσιαστικά τέσσερις λόγους αναιρέσεως:

- παράλειψη απαντήσεως στον λόγο της που αντλεί από τις υφιστάμενες διαφορές μεταξύ των αποφάσεων PVC Ι και PVC ΙΙ·

- ακυρότητα των διαδικαστικών πράξεων που προηγήθηκαν της αποφάσεως PVC Ι·

- αναγκαιότητα νέων πράξεων διοικητικής διαδικασίας μετά την ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι·

- προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας που προκύπτουν από την ανεπαρκή πρόσβαση στον φάκελο της Επιτροπής.

28 Η Degussa προβάλλει ουσιαστικά έξι λόγους αναιρέσεως:

- παραβίαση της αρχής της εύλογης προθεσμίας·

- ακυρότητα των διαδικαστικών πράξεων που προηγήθηκαν της αποφάσεως PVC Ι·

- αναγκαιότητα νέων πράξεων διοικητικής διαδικασίας μετά την ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι·

- παράλειψη απαντήσεως στην αιτίασή της που αντλεί από τη μη παρέμβαση του συμβούλου ακροάσεων πριν από την έκδοση της αποφάσεως PVC ΙΙ·

- προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας που προκύπτει από την ανεπαρκή πρόσβαση στον φάκελο της Επιτροπής·

- παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογίας, εκ μέρους της Επιτροπής, του τρόπου υπολογισμού του προστίμου.

29 Η Enichem προβάλλει δεκατρείς λόγους αναιρέσεως:

- παράβαση του άρθρου 44, παράγραφος 1, στοιχείο γ_, του Κανονισμού Διαδικασίας του ρωτοδικείου·

- παράβαση του δεδικασμένου·

- ακυρότητα των διαδικαστικών πράξεων που προηγήθηκαν της αποφάσεως PVC Ι·

- αναγκαιότητα νέων πράξεων διοικητικής διαδικασίας μετά την ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι·

- εσφαλμένη αιτιολογία της απορρίψεως ενός λόγου που αντλήθηκε από την παράβαση εκ μέρους της Επιτροπής του άρθρου 190 της Συνθήκης όσον αφορά την επιλογή της να εκδώσει την απόφαση PVC ΙΙ μετά την ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι·

- νομική πλάνη που διέπραξε το ρωτοδικείο ως προς τις συνέπειες που πρέπει να αντληθούν από τη διαπίστωση ελλείψεως συσχετισμού μεταξύ δύο εγγράφων που στήριξαν την κατηγορία της Επιτροπής·

- καταλογισμός συλλογικής ευθύνης·

- προσβολή των δικαιωμάτων άμυνας που προκύπτει από την ανεπαρκή πρόσβαση στον φάκελο της Επιτροπής·

- εσφαλμένος καταλογισμός της παραβάσεως στην προσφεύγουσα, που θεωρήθηκε ως εταιρία χαρτοφυλακίου ενός ομίλου, και εσφαλμένος αποκλεισμός, εκ μέρους του ρωτοδικείου, του κύκλου εργασιών της εταιρίας χαρτοφυλακίου στον προσδιορισμό του ύψους του προστίμου·

- παράβαση του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, που προκύπτει από το σφάλμα του ρωτοδικείου ως προς τη σχέση που υπάρχει μεταξύ του κύκλου εργασιών της οικονομικής χρήσεως που προηγήθηκε της αποφάσεως PVC ΙΙ και του ύψους του προστίμου·

- παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογίας εκ μέρους της Επιτροπής, του τρόπου υπολογισμού του προστίμου·

- εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου και ανεπαρκής εκτίμηση των αποδεικτικών στοιχείων όσον αφορά τη σχέση μεταξύ του επιβληθέντος στην προσφεύγουσα προστίμου και του μεριδίου της στην αγορά·

- παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου.

30 Οι Wacker-Chemie και Hoechst προβάλλουν έξι λόγους αναιρέσεως:

- παράβαση των άρθρων 10, παράγραφος 1, και 32, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του ρωτοδικείου·

- μη πλήρης εξέταση των περιστατικών·

- αντίφαση και ανεπάρκεια του σκεπτικού της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως όσον αφορά την εξέταση των γραπτών αποδεικτικών στοιχείων·

- αλλοίωση των αποδεικτικών στοιχείων·

- αναγκαιότητα νέων πράξεων διοικητικής διαδικασίας μετά την ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι·

- παράβαση των άρθρων 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης και 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17.

31 Η ICI προβάλλει ουσιαστικά εννέα λόγους αναιρέσεως:

- παράβαση του δεδικασμένου·

- παραβίαση της αρχής non bis in idem·

- παραβίαση της αρχής της εύλογης προθεσμίας·

- ακυρότητα των διαδικαστικών πράξεων που προηγήθηκαν της αποφάσεως PVC Ι·

- αναγκαιότητα νέων πράξεων διοικητικής διαδικασίας μετά την ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι και ελλιπής φάκελος που υποβλήθηκε για διαβούλευση στην ολομέλεια της Επιτροπής κατά την έκδοση της αποφάσεως PVC ΙΙ·

- εσφαλμένη αιτιολογία της απορρίψεως ενός λόγου που αντλήθηκε από την παράβαση, εκ μέρους της Επιτροπής, του άρθρου 190 της Συνθήκης όσον αφορά την επιλογή της να εκδώσει την απόφαση PVC ΙΙ μετά την ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι·

- προσβολή του επαγγελματικού απορρήτου και των δικαιωμάτων άμυνας·

- παραγραφή των διώξεων·

- παράλειψη ακυρώσεως ή μειώσεως του προστίμου εκ μέρους του ρωτοδικείου ως συνέπεια της προσβολής της αρχής της εύλογης προθεσμίας.

V - Επί των αιτήσεων αναιρέσεως

32 Δεδομένου ότι οι διάδικοι και ο γενικός εισαγγελέας ακούστηκαν επί του ζητήματος αυτού, επιβάλλεται, λόγω συναφείας, η συνένωση των υπό κρίση υποθέσεων προς έκδοση ενιαίας αποφάσεως, σύμφωνα με το άρθρο 45 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.

Α - Επί των διαδικαστικών λόγων και των ουσιωδών τύπων

1. Επί του λόγου που οι Montedison, Wacker-Chemie και Hoechst αντλούν από την παράβαση των άρθρων 10, παράγραφος 1, και 32, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του ρωτοδικείου

33 Οι Montedison, Wacker-Chemie και Hoechst παρατηρούν ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση εκδόθηκε από το τρίτο πενταμελές τμήμα του ρωτοδικείου, συγκείμενο από τρία μόνο μέλη, ενώ ο σχηματισμός αυτός περιελάμβανε πέντε μέλη κατά την προφορική διαδικασία.

34 ροσάπτουν στο ρωτοδικείο ότι, κατ' αυτόν τον τρόπο, εισήγαγε παρέκκλιση στην κανονική σύνθεση ενός πενταμελούς τμήματος προβαίνοντας σε ανακριβή εφαρμογή του άρθρου 32, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας. Το ρωτοδικείο θεώρησε ότι απουσίαζε ή παρεμποδίστηκε, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, ένα από τα μέλη του τμήματος αυτού που δεν ασκούσε πλέον τα καθήκοντά του λόγω λήξεως της θητείας του, στις 17 Σεπτεμβρίου 1998, μετά την προφορική διαδικασία. Όμως, η περίπτωση της λήξεως της θητείας ενός δικαστή δεν εμπίπτει στην εφαρμοσθείσα διάταξη. Επομένως, η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση εκδόθηκε από ένα τμήμα το οποίο δεν είχε κανονική σύνθεση, κατά παράβαση των άρθρων 10, παράγραφος 1, και 32, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του ρωτοδικείου.

35 Συναφώς, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 10, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας, το ρωτοδικείο συγκροτεί από τα μέλη του τριμελή ή πενταμελή τμήματα.

36 Σύμφωνα με το άρθρο 15 του Οργανισμού ΕΚ του Δικαστηρίου, που έχει εφαρμογή στο ρωτοδικείο βάσει του άρθρου 44 του ίδιου Οργανισμού, το ρωτοδικείο συνεδριάζει εγκύρως με περιττό αριθμό δικαστών και οι διασκέψεις των τριμελών ή των πενταμελών τμημάτων είναι έγκυρες μόνον όταν οι αποφάσεις λαμβάνονται από τρεις δικαστές.

37 Το άρθρο 32, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του ρωτοδικείου ορίζει ότι, αν λόγω απουσίας ή κωλύματος προκύπτει άρτιος αριθμός δικαστών, απέχει των διασκέψεων ο νεότερος, εκτός αν αυτός είναι ο εισηγητής δικαστής. Στην περίπτωση αυτή απέχει των διασκέψεων ο αμέσως προηγούμενος κατά τη σειρά αρχαιότητας.

38 Διευκρινίζει έτσι τις λεπτομέρειες εφαρμογής των κανόνων που καθιερώνει το άρθρο 15 του Οργανισμού ΕΚ του Δικαστηρίου. Όμως, για τους σκοπούς εφαρμογής των κανόνων αυτών, ο οριστικός ή προσωρινός χαρακτήρας του κωλύματος δεν είναι καθοριστικός. Αν η προσωρινή απουσία ή το προσωρινό κώλυμα δικαιολογούν τη μεταβολή της συνθέσεως προκειμένου οι δικαστές να εξακολουθούν να είναι σε περιττό αριθμό, το ίδιο συμβαίνει, κατά μείζονα λόγο, στην περίπτωση οριστικού κωλύματος που προκύπτει, για παράδειγμα, από τη λήξη της θητείας ενός δικαστή.

39 Στην προκειμένη περίπτωση, επομένως, το τρίτο πενταμελές τμήμα εγκύρως διασκέφθηκε με μειωμένη σύνθεση τριών δικαστών, λόγω της λήξεως, μετά την προφορική διαδικασία, της θητείας ενός από τους πέντε δικαστές που το συγκροτούσαν αρχικά.

40 Επομένως, ο εξετασθείς λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.

2. Επί του λόγου που οι LVM, DSM, Enichem και ICI αντλούν από την παράβαση του δεδικασμένου

41 Οι LVM, DSM, Enichem και ICI προέβαλαν ενώπιον του ρωτοδικείου ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να εκδώσει την απόφαση PVC ΙΙ χωρίς να παραβεί το δεδικασμένο που καλύπτει η απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994.

42 ροσάπτουν στο ρωτοδικείο ότι, στις σκέψεις 77 επ. της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, παραβίασε την αρχή του δεδικασμένου απορρίπτοντας τον λόγο που αυτές άντλησαν απ' αυτό.

43 Κατ' αυτές, αποφαινόμενο επί της διαφοράς, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 54 του Οργανισμού ΕΚ του Δικαστηρίου, αφού αναίρεσε την απόφαση του ρωτοδικείου της 27ης Φεβρουαρίου 1992, το Δικαστήριο, με την απόφασή του της 15ης Ιουνίου 1994, αποφάνθηκε οριστικά επί του συνόλου των λόγων που επικαλέστηκαν οι επιχειρήσεις.

44 Συναφώς, επιβάλλεται η παρατήρηση ότι το ρωτοδικείο ορθώς υπέμνησε, στη σκέψη 77 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι το δεδικασμένο καλύπτει μόνο τα πραγματικά ή νομικά ζητήματα τα οποία πράγματι ή κατ' ανάγκη επιλύθηκαν με τη δικαστική απόφαση (απόφαση της 19ης Φεβρουαρίου 1991, C-281/89, Ιταλία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. Ι-347, σκέψη 14, και διάταξη της 28ης Νοεμβρίου 1996, C-277/95 P, Lenz κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. Ι-6109, σκέψη 50).

45 Διαπίστωσε εν συνεχεία, στη σκέψη 78 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι, με την απόφαση της 15ης Ιουνίου 1994, το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το ρωτοδικείο υπέπεσε σε νομικό σφάλμα κηρύσσοντας την απόφαση PVC Ι ανυπόστατη και, κατά συνέπεια, η απόφαση του ρωτοδικείου της 27ης Φεβρουαρίου 1992 έπρεπε να αναιρεθεί. αρατήρησε τότε, στις σκέψεις 78 και 81 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι το Δικαστήριο, αποφαινόμενο οριστικά επί της διαφοράς κατ' εφαρμογήν του άρθρου 54 του Οργανισμού ΕΚ του Δικαστηρίου, ακύρωσε την απόφαση PVC Ι λόγω παραβάσεως ουσιώδους τύπου, επειδή η Επιτροπή παρέβη τις διατάξεις του άρθρου 12, πρώτο εδάφιο, του εσωτερικού κανονισμού της, παραλείποντας να προβεί στην κύρωση της αποφάσεως PVC Ι σύμφωνα με τους όρους του άρθρου αυτού.

46 Επομένως, το ρωτοδικείο καλώς συνήγαγε, στη σκέψη 82 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι με την απόφαση της 15ης Ιουνίου 1994 το Δικαστήριο, που είχε απορρίψει ρητά την ανάγκη εξετάσεως των άλλων λόγων που προέβαλαν οι αναιρεσείουσες, δεν αποφάνθηκε επί των λόγων αυτών.

47 Ορθώς προσέθεσε, στη σκέψη 84 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι το Δικαστήριο, όταν αποφαίνεται το ίδιο οριστικά επί της διαφοράς, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 54 του Οργανισμού ΕΚ του Δικαστηρίου, δεχόμενο έναν ή περισσότερους λόγους αναιρέσεως των αναιρεσειόντων, κρίνει ipso jure επί όλων των πραγματικών και νομικών ζητημάτων τα οποία προέβαλαν οι αναιρεσείοντες.

48 Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, η απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994 επέβαλε ως μόνη υποχρέωση για την Επιτροπή, βάσει του άρθρου 176 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 233 ΕΚ), το οποίο επιβάλλει στο κοινοτικό όργανο του οποίου η πράξη ακυρώθηκε να λάβει τα μέτρα εκτελέσεως της αποφάσεως του Δικαστηρίου, να εξαλείψει την όντως διαπιστωθείσα παρανομία στην πράξη που προορίζεται να αντικαταστήσει την ακυρωθείσα πράξη (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση της 26ης Απριλίου 1988, 97/86, 99/86, 193/86 και 215/86, Αστερίς κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1988, σ. 2181, σκέψη 28).

49 Οι LVM και DSM δεν μπορούν να υποστηρίζουν ότι το άρθρο 174, δεύτερο εδάφιο, της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 231, δεύτερο εδάφιο, ΕΚ) εμποδίζει επίσης μια νέα απόφαση της Επιτροπής. ράγματι, η διάταξη αυτή δεν ασκεί επιρροή στην προκειμένη περίπτωση. Αφορά μόνον τη δυνατότητα που παρέχεται στο Δικαστήριο να διατηρήσει ρητά ορισμένα αποτελέσματα μιας πράξεως που ακυρώνει, ενώ η περίπτωση που εξετάζεται στην παρούσα υπόθεση εμπίπτει στο άρθρο 176 της Συνθήκης.

50 Οι LVM και DSM δεν μπορούν να επικαλεστούν ούτε την απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 1974, 17/74, Transocean Marine Paint κατά Επιτροπής (Συλλογή τόμος 1974, σ. 441, συνοπτική μετάφραση στα ελληνικά), με την οποία το Δικαστήριο, μετά τη μερική ακύρωση μιας αποφάσεως της Επιτροπής, ανέπεμψε την υπόθεση στην Επιτροπή. Η απόφαση αυτή δεν μπορεί να ερμηνεθεί a contrario ως αποκλείουσα, ελλείψει ρητής αναπομπής, κάθε δυνατότητα για το εν λόγω κοινοτικό όργανο να εξαλείψει τη διαπιστωθείσα παρανομία ή, σε περίπτωση ολικής ακυρώσεως, να αντικαταστήσει με νέα απόφαση την ακυρωθείσα πράξη. Το γεγονός ότι ο κοινοτικός δικαστής αναπέμπει ή όχι την υπόθεση στο ενδιαφερόμενο κοινοτικό όργανο δεν μεταβάλλει το περιεχόμενο της υποχρεώσεως που επιβάλλει σ' αυτό το άρθρο 176 της Συνθήκης.

51 Η Enichem ισχυρίζεται ότι η ανάλυσή της επιρρωννύεται από το άρθρο 17 του κανονισμού 17, το οποίο απονέμει στο Δικαστήριο πλήρη δικαιοδοσία προς εκδίκαση των προσφυγών που ασκούνται κατά των αποφάσεων με τις οποίες η Επιτροπή καθορίζει ένα πρόστιμο. Σε παρόμοια περίπτωση, το Δικαστήριο θα εξέταζε το σύνολο της υποθέσεως της οποίας επιλαμβάνεται. Αυτό θα έπραττε στην προκειμένη περίπτωση, όπως τούτο προκύπτει από την απαρίθμηση των τυπικών και ουσιαστικών λόγων που του υποβλήθηκαν, που αναφέρει στη σκέψη 56 της αποφάσεως της 15ης Ιουνίου 1994. Εφόσον δεν παρέσχε καμία ένδειξη ως προς τη συνέχεια της υποθέσεως, για παράδειγμα αναπέμποντάς την ενώπιον του ρωτοδικείου, η εν λόγω απόφαση περιλαμβάνει όλες τις πτυχές που αναπτύχθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου.

52 Το επιχείρημα αυτό δεν μπορεί να γίνει δεκτό. Το άρθρο 17 του κανονισμού 17 αφορά μόνον τον βαθμό του ελέγχου που ασκεί ο κοινοτικός δικαστής επί των κυρώσεων που εφαρμόζονται στον τομέα του ανταγωνισμού, τις οποίες μπορεί να καταργήσει, να μειώσει ή να επαυξήσει. Η εξουσία που απονέμεται επί του μόνου αυτού ζητήματος δεν συνεπάγεται ότι ο έλεγχος νομιμότητας που εξάλλου ασκείται καλύπτει το σύνολο των προβληθέντων λόγων, όταν ο κοινοτικός δικαστής αποφαίνεται μόνον επί ορισμένων από αυτούς.

53 Επομένως, ο εξετασθείς λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.

3. Επί του λόγου που οι LVM, DSM και ICI αντλούν από την παραβίαση της αρχής non bis in idem

54 Ενώπιον του ρωτοδικείου, οι LVM, DSM και ICI υποστήριξαν ότι η Επιτροπή παραβίασε την αρχή non bis in idem εκδίδοντας νέα απόφαση αφού το Δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση PVC Ι.

55 αρατηρούν ότι το ρωτοδικείο έκρινε, στη σκέψη 96 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να κινήσει διαδικασία κατά επιχειρήσεως βάσει των κανονισμών 17 και 99/63 για παράβαση των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού ή να την τιμωρήσει με την επιβολή προστίμου, λόγω συμπεριφοράς βλάπτουσας τον ανταγωνισμό ως προς την οποία το ρωτοδικείο, ή το Δικαστήριο, έχει ήδη κρίνει ότι αποδείχθηκε, ή δεν αποδείχθηκε, από την Επιτροπή όσον αφορά την επιχείρηση αυτή. Ωστόσο, του προσάπτουν ότι έκρινε στη συνέχεια, στις σκέψεις 97 και 98 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι, αφενός, λόγω της ακυρώσεως της αποφάσεως PVC Ι, η απόφαση PVC ΙΙ είχε ως αποτέλεσμα να επιβληθούν στις αναιρεσείουσες δύο κυρώσεις για την ίδια παράβαση και, αφετέρου, η Επιτροπή δεν είχε κινήσει δύο φορές διαδικασία κατά των αναιρεσειουσών για το ίδιο σύνολο περιστατικών, αφού η απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994 δεν είχε αποφανθεί επί ουδενός ουσιαστικού λόγου αναιρέσεως που αυτές είχαν προβάλει.

56 Κατά τις LVM και DSM, η αρχή non bis in idem έχει εφαρμογή στην περίπτωση ακυρώσεως μιας πρώτης αποφάσεως, ανεξαρτήτως του αν η ακύρωση απαγγέλθηκε λόγω ελλείψεως αποδείξεων ή λόγω παραβάσεως ουσιώδους τύπου. ράγματι, η αρχή αυτή αποβλέπει στην προστασία της επιχειρήσεως κατά της διττής διώξεως ή της διττής κυρώσεως, ανεξάρτητα από τον λόγο για τον οποίο η πρώτη δίωξη δεν κατέληξε. Η ερμηνεία αυτή επιβεβαιώνεται από το άρθρο 4, παράγραφος 1, του πρωτοκόλλου 7 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών, που υπογράφηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: ΕΣΔΑ), που τέθηκε στο μεταξύ σε ισχύ, διάταξη κατά την οποία «κανένας δεν μπορεί να διωχθεί ή να καταδικαστεί ποινικά από τα δικαστήρια του ίδιου κράτους, για μια παράβαση για την οποία ήδη αθωώθηκε ή καταδικάστηκε με αμετάκλητη απόφαση σύμφωνα με τον νόμο και την ποινική δικονομία του κράτους αυτού». Όμως, με την απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994, οι αναιρεσείουσες είχαν «αθωωθεί» κατά την έννοια της τελευταίας αυτής διατάξεως.

57 Η ICI προβάλλει επίσης ότι η αρχή non bis in idem, θεμελιώδης αρχή του κοινοτικού δικαίου που έχει εφαρμογή στο δίκαιο του ανταγωνισμού (απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 1972, 7/72, Boehringer Mannheim κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1972-1973, σ. 313), καθιερώθηκε με το άρθρο 4, παράγραφος 1, του πρωτοκόλλου 7 της ΕΣΔΑ. ροσάπτει στο ρωτοδικείο ότι, για να απορρίψει τον αντλούμενο από την αρχή αυτή λόγο, δέχθηκε ότι η αναιρεσείουσα είχε απαλλαγεί από την υποχρέωση καταβολής του προστίμου που της επιβλήθηκε με την απόφαση PVC Ι αφού η απόφαση είχε ακυρωθεί. Κατά την αναιρεσείουσα, το γεγονός αυτό δεν ασκεί επιρροή. Το καθοριστικό ζήτημα είναι κατά πόσον η απόφαση PVC ΙΙ στηρίχθηκε στην ίδια συμπεριφορά με την επίδικη στην απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994 (βλ. ΕΔΔΑ, απόφαση Gradinger της 23ης Οκτωβρίου 1995, σειρά Α αριθ. 328 C, § 55). Όμως, αυτό συνέβη στην προκειμένη περίπτωση.

58 Η ICI προβάλλει, επιπλέον, ότι το άρθρο 4 του πρωτοκόλλου 7 της ΕΣΔΑ εφαρμόζεται σε περίπτωση οριστικής καταδίκης, δηλαδή όταν δεν υπάρχουν πλέον τακτικά μέσα ένδικης προστασίας ή όταν οι διάδικοι τα έχουν εξαντλήσει ή άφησαν να παρέλθουν οι προθεσμίες προς άσκησή τους. Αυτό ακριβώς συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση αφού, μετά την απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994, η αναιρεσείουσα δεν είχε πλέον κανένα μέσο ένδικης προστασίας.

59 Συναφώς, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι, όπως προκύπτει από το σκεπτικό της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, η αρχή non bis in idem, θεμελιώδης αρχή του κοινοτικού δικαίου, η οποία άλλωστε καθιερώθηκε με το άρθρο 4, παράγραφος 1, του πρωτοκόλλου 7 της ΕΣΔΑ, απαγορεύει, στον τομέα του ανταγωνισμού, μια επιχείρηση να καταδικαστεί ή να διωχθεί εκ νέου για συμπεριφορά αντίθετη προς τον ανταγωνισμό για την οποία της είχε ήδη επιβληθεί κύρωση ή για την οποία είχε κριθεί ως μη έχουσα ευθύνη με προγενέστερη απόφαση η οποία δεν είναι πλέον δεκτική προσφυγής.

60 Η εφαρμογή της αρχής αυτής προϋποθέτει, επομένως, ότι κρίθηκε το υποστατό της παραβάσεως ή ότι η νομιμότητα της εκτιμήσεως που διατυπώθηκε ως προς αυτήν έχει ελεγχθεί.

61 Έτσι, η αρχή non bis in idem απαγορεύει αποκλειστικά νέα ουσιαστική εκτίμηση του υποστατού της παραβάσεως, που θα έχει ως συνέπεια την επιβολή είτε δεύτερης κυρώσεως, η οποία προστίθεται στην πρώτη, στην περίπτωση κατά την οποία καταλογιστεί εκ νέου ευθύνη, είτε νέα κύρωση, στην περίπτωση κατά την οποία η ευθύνη, αποκλεισθείσα με την πρώτη απόφαση, καταλογιστεί με τη δεύτερη.

62 Αντιθέτως, δεν εμποδίζει αφ' εαυτής την επανάληψη των διώξεων που έχουν ως αντικείμενο την ίδια αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά, όταν η πρώτη απόφαση ακυρώθηκε για τυπικούς λόγους χωρίς να έχει εκδοθεί απόφαση επί της ουσίας για τα προσαπτόμενα περιστατικά, αφού η ακυρωτική απόφαση δεν ισχύει ως «αθώωση» κατά την έννοια που προσδίδεται στον όρο αυτό στον κατασταλτικό τομέα. Σε μια τέτοια περίπτωση, οι κυρώσεις που επιβάλλονται με νέα απόφαση δεν προστίθενται στις επιβληθείσες με την ακυρωθείσα απόφαση, αλλά τις αντικαθιστούν.

63 Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, δεδομένου ότι το Δικαστήριο, με την απόφασή του της 15ης Ιουνίου 1994, ακύρωσε την απόφαση PVC Ι, περιλαμβανομένων και των κυρώσεων που είχαν επιβληθεί, χωρίς να αποφανθεί επί κανενός ουσιαστικού λόγου που είχαν προβάλει οι αναιρεσείουσες, καλώς το ρωτοδικείο έκρινε ότι η Επιτροπή, εκδίδοντας την απόφαση PVC ΙΙ μετά την επανόρθωση του ελεγχθέντος τυπικού ελαττώματος, δεν είχε επιβάλει κύρωση ούτε είχε διώξει δύο φορές τις επιχειρήσεις για τα ίδια περιστατικά.

64 Οι LVM και DSM προβάλλουν ακόμη ότι το ρωτοδικείο, κρίνοντας, στο πλαίσιο εξετάσεως του λόγου που αντλήθηκε από την παραβίαση της αρχής non bis in idem, ότι η απόφαση PVC Ι θεωρήθηκε ότι ουδέποτε υπήρξε κατόπιν της ακυρώσεώς της, ανέπτυξε συλλογιστική που τελεί σε αντίθεση με εκείνην της σκέψεως 1100 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως σχετικά με λόγο αντλούμενο από την παραγραφή.

65 Η αιτίαση αυτή είναι αβάσιμη. Το νομικό ζήτημα που επέλυσε το ρωτοδικείο στη σκέψη 1100 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως αφορούσε τις προϋποθέσεις αναστολής της παραγραφής που προβλέπει το άρθρο 3 του κανονισμού (ΕΟΚ) 2988/74 του Συμβουλίου, της 26ης Νοεμβρίου 1974, περί παραγραφής του δικαιώματος διώξεως και εκτελέσεως των αποφάσεων στους τομείς του δικαίου των μεταφορών και του ανταγωνισμού της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΕ ειδ. έκδ. 07/001, σ. 241), κατά το οποίο «[η] παραγραφή του δικαιώματος διώξεως αναστέλλεται για όσο χρόνο διαρκεί η διαδικασία προσβολής της αποφάσεως της Επιτροπής ενώπιον του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων».

66 Στη σκέψη 1098 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, το ρωτοδικείο υπογράμμισε ότι ο ίδιος ο σκοπός του άρθρου αυτού είναι να καθιστά δυνατή την αναστολή της παραγραφής όταν η Επιτροπή κωλύεται να επέμβει για έναν αντικειμενικό λόγο για τον οποίο δεν ευθύνεται και ο οποίος συνίσταται ακριβώς στο ότι εκκρεμεί προσφυγή.

67 ροσθέτοντας, σκέψη 1100 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι «[α]κριβώς το γεγονός ότι μια προσφυγή εκκρεμεί ενώπιον του ρωτοδικείου ή του Δικαστηρίου είναι εκείνο που δικαιολογεί την αναστολή, και όχι οι κρίσεις στις οποίες καταλήγουν τα δικαιοδοτικά αυτά όργανα με την απόφασή τους», απλώς διαπίστωσε ότι ο μηχανισμός αναστολής που προβλέπει ο κανονισμός 2988/74 είναι ανεξάρτητος από το αποτέλεσμα μιας δικαστικής αποφάσεως με την οποία ακυρώνεται διοικητική απόφαση. Καλύτερα ακόμη, στην ίδια σκέψη της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, παρατήρησε ουσιαστικά ότι ο μηχανισμός αναστολής έχει έννοια μόνον, ακριβώς, στην περίπτωση κατά την οποία όντως ακυρωθεί η απόφαση της Επιτροπής, δηλαδή όταν η απόφαση αυτή θεωρείται εν συνεχεία ότι ουδέποτε υπήρξε.

68 Επομένως, χωρίς αντίφαση το ρωτοδικείο, σχετικά με δύο διαφορετικά ζητήματα, έλαβε υπόψη, αφενός, το αποτέλεσμα της ακυρωτικής αποφάσεως επί της αποφάσεως PVC Ι όσον αφορά την αρχή non bis in idem και, αφετέρου, έλαβε υπόψη την ύπαρξη της εκκρεμούσας διαδικασίας ενώπιον των κοινοτικών δικαιοδοτικών οργάνων, ανεξάρτητα από το περιεχόμενο της ακυρωτικής αποφάσεως και του αποτελέσματός της επί της αποφάσεως PVC Ι, όσον αφορά τον μηχανισμό αναστολής της παραγραφής.

69 Επομένως, ο εξετασθείς λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.

4. Επί του λόγου που οι LVM, DSM, Elf Atochem, Degussa, Enichem και ICI αντλούν από την ακυρότητα των διαδικαστικών πράξεων που προηγήθηκαν της αποφάσεως PVC Ι

70 Ενώπιον του ρωτοδικείου, οι LVM, DSM, Elf Atochem, Degussa, Enichem και ICI υποστήριξαν ότι η ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι επηρέασε το σύνολο των προπαρασκευαστικών της πράξεων. Επομένως, οι πράξεις αυτές δεν μπορούσαν εγκύρως να αποτελέσουν προπαρασκευαστικές πράξεις της αποφάσεως PVC ΙΙ.

71 ροσάπτουν στο ρωτοδικείο ότι, στις σκέψεις 183 έως 193 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, απέρριψε τον αντίστοιχο λόγο δεχόμενο ότι οι προπαρασκευαστικές πράξεις της αποφάσεως PVC Ι δεν επηρεάστηκαν από την ακύρωσή της.

72 Συναφώς, στηριζόμενο σε πάγια νομολογία, κατά την οποία στο σκεπτικό της ακυρωτικής αποφάσεως, αφενός, εντοπίζεται η ακριβής διάταξη που θεωρείται παράνομη και, αφετέρου, εκτίθενται οι ακριβείς λόγοι της παρανομίας που διαπιστώνεται με το διατακτικό (προπαρατεθείσα απόφαση Αστερίς κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 27, και απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 1998, C-415/96, Ισπανία κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. Ι-6993, σκέψη 31), το ρωτοδικείο ορθώς έκρινε, στη σκέψη 184 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι, για τον προσδιορισμό του περιεχομένου της αποφάσεως του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994, επιβαλλόταν να ληφθεί υπόψη το σκεπτικό της αποφάσεως αυτής.

73 ράγματι, η ακύρωση κοινοτικής πράξεως δεν επηρεάζει αναγκαστικά τις προπαρασκευαστικές πράξεις (προπαρατεθείσα απόφαση Ισπανία κατά Επιτροπής, σκέψη 32), η δε διαδικασία που αποβλέπει στην αντικατάσταση της πράξεως αυτής μπορεί να επαναλαμβάνεται από το συγκεκριμένο σημείο κατά το οποίο συνέβη η παρανομία (προπαρατεθείσα απόφαση Ισπανία κατά Επιτροπής, σκέψη 31).

74 Όμως, στη σκέψη 189 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, το ρωτοδικείο παρατήρησε ότι, με την απόφασή του της 15ης Ιουνίου 1994, το Δικαστήριο ακύρωσε την απόφαση PVC Ι λόγω διαδικαστικού ελαττώματος που αφορούσε αποκλειστικά τον τρόπο της οριστικοποιήσεώς της από την Επιτροπή.

75 Επομένως, καλώς συνήγαγε ότι, εφόσον το διαπιστωθέν διαδικαστικό ελάττωμα επήλθε στο τελευταίο στάδιο της εκδόσεως της αποφάσεως PVC Ι, η ακύρωση δεν έθιξε το κύρος των προπαρασκευαστικών μέτρων της αποφάσεως αυτής, πριν από το στάδιο κατά το οποίο διαπιστώθηκε το ελάττωμα αυτό (βλ., σχετικά με οδηγία, απόφαση της 13ης Νοεμβρίου 1990, C-331/88, Fedesa κ.λπ., Συλλογή 1990, σ. Ι-4023, σκέψη 34).

76 Επομένως, ο εξετασθείς λόγος αναιρέσεως πρέπει να απορριφθεί.

5. Επί των λόγων που όλες οι αναιρεσείουσες αντλούν από την αναγκαιότητα νέων πράξεων διοικητικής διαδικασίας μετά την ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι και η ICI, από τον ελλιπή χαρακτήρα του φακέλου που υποβλήθηκε στην κρίση του σώματος των επιτρόπων κατά την έκδοση της αποφάσεως PVC ΙΙ

77 Ενώπιον του ρωτοδικείου, οι αναιρεσείουσες υποστήριξαν κατ' ουσίαν ότι, ακόμη και αν το ελάττωμα που διαπίστωσε η απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994 εμφιλοχώρησε στο ύστατο στάδιο της εκδόσεως της αποφάσεως PVC Ι, η αποκατάσταση του ελαττώματος αυτού εκ μέρους της Επιτροπής επέβαλλε την τήρηση ορισμένων διαδικαστικών εγγυήσεων πριν από την έκδοση της επίδικης αποφάσεως PVC ΙΙ, δεδομένου ότι αυτή αποτελούσε νέα απόφαση. Επίσης υποστηρίχθηκε ενώπιον του ρωτοδικείου ότι η διοικητική διαδικασία έπρεπε είτε να επαναληφθεί στο σύνολό της από της κοινοποιήσεως των αιτιάσεων είτε να περιλαμβάνει νέα ακρόαση των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων, νέα διαβούλευση της συμβουλευτικής επιτροπής και νέα παρέμβαση του συμβούλου ακροάσεων. Η ICI προέβαλε εξάλλου ότι, υπό τις προϋποθέσεις αυτές, ο φάκελος που υποβλήθηκε στο σώμα των επιτρόπων δεν περιείχε τα έγγραφα τα οποία, αν είχαν καταρτιστεί, θα επέτρεπαν την έκδοση αποφάσεως με πλήρη γνώση των νομικών και πραγματικών ζητημάτων τα οποία ασφαλώς θα ανέκυπταν.

78 Στο πλαίσιο των αιτήσεων αναιρέσεως, οι αναιρεσείουσες προσάπτουν στο ρωτοδικείο ότι δεν έκανε δεκτούς τους ισχυρισμούς τους επί των διαφόρων αυτών σημείων, που επιβάλλεται να εξεταστούν διαδοχικά.

α) Επί της ελλείψεως νέας ανακοινώσεως των αιτιάσεων

79 Η Montedison υποστηρίζει ότι, κατ' εφαρμογήν των κανονισμών 17 και 99/63, η Επιτροπή όφειλε να κινήσει νέα διοικητική διαδικασία που να αρχίζει με νέα ανακοίνωση των αιτιάσεων, προτού εκδώσει την απόφαση PVC ΙΙ, δεδομένου ότι αυτή αποτελεί νέα απόφαση, έστω και αν το περιεχόμενό της ήταν ταυτόσημο με εκείνο της αποφάσεως PVC Ι.

80 Συναφώς, από την εξέταση, στις σκέψεις 41 έως 53 της παρούσας αποφάσεως, του λόγου που αντλήθηκε από την παράβαση του δεδικασμένου προκύπτει ότι η ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι με την απόφαση του Δικαστηρίου της 15ης Ιουνίου 1994 δεν έθιξε το κύρος των προγενέστερων διαδικαστικών πράξεων, ήτοι, ειδικότερα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων.

81 Επομένως, η Επιτροπή δεν ήταν υποχρεωμένη, λόγω αυτής της ακυρώσεως και μόνον, να απευθύνει νέα ανακοίνωση των αιτιάσεων στις επίδικες επιχειρήσεις.

82 Συνεπώς, η αιτίαση που προβάλλει η Montedison δεν μπορεί να γίνει δεκτή.

β) Επί της ελλείψεως νέας ακροάσεως των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων

83 Όλες οι αναιρεσείουσες προβάλλουν ότι η ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι συνεπαγόταν, για την έκδοση της αποφάσεως PVC ΙΙ, την αναγκαιότητα διοργανώσεως νέας ακροάσεως των επιχειρήσεων, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 19, παράγραφος 1, του κανονισμού 17. Οι LVM και DSM υποστηρίζουν ότι η αναγκαιότητα αυτή προέκυπτε από τη θεμελιώδη αρχή σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας που δεν μπορούσε να οριοθετηθεί και ακόμη λιγότερο να περιοριστεί με τις διατάξεις του παραγώγου δικαίου, λόγω της υπεροχής των θεμελιωδών αρχών του κοινοτικού δικαίου.

84 Επίσης, οι αναιρεσείουσες προσάπτουν στο ρωτοδικείο ότι έκρινε, στις σκέψεις 251 και 252 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι δεν απαιτείτο νέα ακρόαση ελλείψει νέων αιτιάσεων.

85 Συναφώς, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι το ρωτοδικείο ορθώς υπέμνησε, στη σκέψη 246 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας σε κάθε διαδικασία που μπορεί να καταλήξει στην επιβολή κυρώσεων, ιδίως προστίμων ή χρηματικών ποινών, αποτελεί θεμελιώδη αρχή του κοινοτικού δικαίου, που πρέπει να τηρείται ακόμη και αν πρόκειται για διαδικασία διοικητικού χαρακτήρα (απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 1979, 85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1979/Ι, σ. 215, σκέψη 9).

86 Το ρωτοδικείο καλώς υπογράμμισε επίσης, στη σκέψη 247 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι τα άρθρα 19, παράγραφος 1, του κανονισμού 17 και 4 του κανονισμού 99/63, που αποτελούν εφαρμογή της αρχής αυτής, υποχρεώνουν την Επιτροπή να λαμβάνει υπόψη της στην τελική απόφαση μόνο τις αιτιάσεις επί των οποίων οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων είχαν την ευκαιρία να διατυπώσουν την άποψή τους.

87 Επομένως, συνήγαγε, στη σκέψη 249 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας επιβάλλει, συνεπώς, να παρέχεται σε κάθε ενδιαφερομένη επιχείρηση ή ένωση επιχειρήσεων η δυνατότητα να ακουσθεί επί των αιτιάσεων που η Επιτροπή προτίθεται να λάβει υπόψη της κατά κάθε μιας από αυτές στην τελική απόφαση με την οποία διαπιστώνεται η παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού. Ενεργώντας κατ' αυτόν τον τρόπο, δεν καθιέρωσε περιορισμό, με τις διατάξεις του παραγώγου δικαίου των κανονισμών 17 και 99/63, της θεμελιώδους αρχής του σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας, αλλά υπέμνησε ακριβώς το περιεχόμενό τους στον τομέα του δικαίου του ανταγωνισμού.

88 Διαπιστώνοντας λοιπόν ότι η απόφαση PVC ΙΙ δεν περιείχε νέες αιτιάσεις σε σχέση με την απόφαση PVC Ι, δεν διέπραξε νομική πλάνη κρίνοντας, στη σκέψη 252 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι δεν επιβαλλόταν νέα ακρόαση πριν από την έκδοση της αποφάσεως PVC ΙΙ.

89 Τρεις σειρές επιχειρημάτων αναπτύσσονται ματαίως προς αντίκρουση της διαπιστώσεως αυτής.

90 ρώτον, οι LVM, DSM, Elf Atochem, Degussa, Enichem και ICI υποστηρίζουν ότι η νέα ακρόαση θα τους επέτρεπε να προβάλουν επωφελώς τις παρατηρήσεις τους επί των συνεπειών που πρέπει να συναχθούν από την ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι. Θα μπορούσαν έτσι να προβάλουν τους ισχυρισμούς τους ως προς την αναγκαιότητα και τη σκοπιμότητα της ίδιας της εκδόσεως της αποφάσεως PVC ΙΙ, επί ζητημάτων όπως η παρέλευση του χρόνου, το δεδικασμένο, η αρχή non bis in idem, η εξέλιξη της νομολογίας μετά την απόφαση PVC Ι και η αναγκαία πρόσβαση στον φάκελο, συναφής με την επανέναρξη της διαδικασίας, επί της υποχρεώσεως να εξεταστούν ορισμένα ζητήματα από τον σύμβουλο ακροάσεως, επί της υποχρεώσεως διαβουλεύσεως της συμβουλευτικής επιτροπής, επί των συνεπειών του άρθρου 20 του κανονισμού 17, καθώς και επί της εξελίξεως της αγοράς PVC από το 1988.

91 Συναφώς, πρέπει να παρατηρηθεί ότι, όσον αφορά την αναγκαιότητα και τη σκοπιμότητα εκδόσεως νέας αποφάσεως μετά την ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι, η διεκδίκηση δικαιώματος προς διατύπωση παρατηρήσεων ως προς το θέμα αυτό υπερβαίνει τον τομέα ασκήσεως των δικαιωμάτων άμυνας που ρυθμίζουν οι κανονισμοί 17 και 99/63 και περιορίζεται σε ζητήματα σχετικά με το υποστατό και το ουσιώδες των προβαλλομένων πραγματικών περιστατικών και συνθηκών και για τα έγγραφα στα οποία στήριξε η Επιτροπή τον ισχυρισμό της ότι υφίσταται παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού (προπαρατεθείσα απόφαση Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, σκέψη 11). Όμως, τα δικαιώματα άμυνας έγιναν σεβαστά πριν από την έκδοση της αποφάσεως PVC Ι. Συγκεκριμένα, κατά τις αρχικές ακροάσεις, οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις είχαν την ευκαιρία να αναπτύξουν τις παρατηρήσεις τους επί των αιτιάσεων που διατύπωσε η Επιτροπή, οι οποίες αποτέλεσαν εν συνεχεία τη βάση εκτιμήσεως για την έκδοση της αποφάσεως PVC ΙΙ.

92 Όσον αφορά τις ενδεχόμενες εξελίξεις της νομολογίας ή της οικονομικής συγκυρίας, δεν μπορούν αφ' εαυτές να επιβάλλουν νέες ακροάσεις, ούτε και αν τέτοιες εξελίξεις επέρχονταν κατά τη διάρκεια διοικητικής διαδικασίας που προηγείται της τελικής αποφάσεως.

93 Ως προς τα νομικά ζητήματα που είναι πιθανόν να τεθούν στο πλαίσιο εφαρμογής του άρθρου 176 της Συνθήκης, όπως τα σχετικά με την παρέλευση του χρόνου, τη δυνατότητα επαναλήψεως των διώξεων, την πρόσβαση στον φάκελο που είναι συναφής με την επανάληψη της διαδικασίας, την παρέμβαση του συμβούλου ακροάσεων και της συμβουλευτικής επιτροπής, καθώς και τις ενδεχόμενες συνέπειες του άρθρου 20 του κανονισμού 17, ούτε τα ζητήματα αυτά επιβάλλουν νέες ακροάσεις, στο μέτρο που δεν μεταβάλλουν το περιεχόμενο των αιτιάσεων, υπόκεινται δε μόνον, ενδεχομένως, σε μεταγενέστερο δικαστικό έλεγχο.

94 Δεύτερον, οι LVM και DSM αμφισβητούν τη διαπίστωση του ρωτοδικείου ότι η απόφαση PVC ΙΙ δεν περιέχει καμία νέα αιτίαση σε σχέση με την απόφαση PVC Ι. Συναφώς, επικαλούνται τις «σημαντικές τροποποιήσεις» που έγιναν στην απόφαση PVC ΙΙ σε σχέση με την απόφαση PVC Ι, ήτοι το νέο διατακτικό, τις τροποποιήσεις στην πραγματική και νομική αιτιολογία, καθώς και ένα νέο κεφάλαιο σχετικά με την παραγραφή. Γενικότερα, οι LVM και DSM φρονούν ότι το κριτήριο το οποίο ασκεί νομικώς επιρροή δεν είναι η δυνατότητα χαρακτηρισμού των νέων περιστατικών και περιστάσεων ως «αιτιάσεων», αλλά αποκλειστικά το ζήτημα αν υπάρχουν νέα περιστατικά επί των οποίων οι επιχειρήσεις δεν διατύπωσαν ακόμη την άποψή τους. Στην προκειμένη περίπτωση, τα νέα στοιχεία περιλαμβάνουν τα ζητήματα, που αναφέρονται στη σκέψη 90 της παρούσας αποφάσεως, επί των οποίων οι αναιρεσείουσες θα επιθυμούσαν να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους, καθώς και τις τροποποιήσεις που περιλαμβάνονται στην απόφαση PVC ΙΙ.

95 Η Elf Atochem ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή όφειλε να προβεί σε νέες ακροάσεις από το γεγονός και μόνον ότι, κατά την αναιρεσείουσα, η απόφαση PVC ΙΙ περιέχει «νέα στοιχεία» σε σχέση με την απόφαση PVC Ι. ρώτον, η απόφαση PVC ΙΙ διακρίνει τις Norsk Hydro και Solvay, οι οποίες δεν καταδικάζονται πλέον. Δεύτερον, οι δύο αυτές εταιρίες κατηγορούνται ωστόσο με βάση τις συλλογικές συμπεριφορές που προσάπτονται στις επιχειρήσεις αποδέκτριες της αποφάσεως PVC ΙΙ, οπότε οι δύο διαδοχικές αποφάσεις της Επιτροπής σκοπούν φερόμενες συμπράξεις ή συλλογικές εναρμονισμένες πρακτικές, των οποίων τα μέλη που κατηγορήθηκαν το 1994 είναι διαφορετικά εκείνων που κατηγορήθηκαν το 1988. Τρίτον, η απόφαση PVC ΙΙ περιλαμβάνει επιχειρήματα σχετικά με την παραγραφή για να δικαιολογηθεί το δικαίωμα εκδόσεως νέας αποφάσεως. Εν πάση περιπτώσει, κατά την Elf Atochem, ελάχιστα ενδιαφέρει το αν η νέα απόφαση περιέχει ή όχι νέες αιτιάσεις. Η νέα ακρόαση είναι πάντοτε αναγκαία. Η Επιτροπή δεν μπορεί να επαναφέρει απλώς τις αιτιάσεις μιας προγενέστερης ακυρωθείσας αποφάσεως. Κάθε απόφαση ληφθείσα από την Επιτροπή περιέχει τις δικές της αιτιάσεις.

96 Συναφώς, επιβάλλεται η παρατήρηση ότι, αντίθετα από τον ισχυρισμό των LVM και DSM, οι διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των διατακτικών των αποφάσεων PVC Ι και PVC ΙΙ, καθώς και τα επιχειρήματα επί του ζητήματος της παραγραφής δεν αντιστοιχούν σε καμία νέα αιτίαση η οποία έγινε δεκτή από την Επιτροπή στην απόφαση PVC ΙΙ. Όσον αφορά τις προβαλλόμενες πραγματικές και νομικές τροποποιήσεις, οι αναιρεσείουσες δεν αναφέρουν εκείνες που χαρακτηρίζουν, κατ' αυτές, το ότι λήφθηκαν υπόψη νέες αιτιάσεις ούτε αποδεικνύουν σε τι οι τροποποιήσεις αυτές αφορούσαν όντως τέτοιες αιτιάσεις.

97 Εξάλλου, αντίθετα από τους ισχυρισμούς τόσο των LVM και DSM όσο και της Elf Atochem, η ύπαρξη και μόνο διαφορών μεταξύ των δύο διαδοχικών αποφάσεων της Επιτροπής δεν επέβαλλε αφ' εαυτής νέες ακροάσεις, εφόσον οι διαφορές αυτές δεν συνεπάγονταν συνεκτίμηση νέων αιτιάσεων.

98 Όταν, κατόπιν ακυρώσεως μιας αποφάσεως στον τομέα του ανταγωνισμού, η Επιτροπή επιλέγει να αποκαταστήσει την ή τις διαπιστωθείσες παρανομίες και να εκδώσει πανομοιότυπη απόφαση η οποία δεν θα φέρει το στίγμα των παρανομιών αυτών, η απόφαση αυτή αφορά τις ίδιες αιτιάσεις, επί των οποίων οι επιχειρήσεις διατύπωσαν ήδη την άποψή τους. Επομένως, η Elf Atochem δεν μπορεί να υποστηρίζει ότι κάθε μία από τις αποφάσεις PVC Ι και ΙΙ περιέχει τις δικές της αιτιάσεις.

99 Επιβάλλεται επιπλέον η διαπίστωση ότι οι διαφορές μεταξύ των αποφάσεων PVC Ι και PVC ΙΙ σχετικά με τις Norsk Hydro και Solvay είναι απλώς οι συνέπειες του συστήματος μέσων ένδικης προστασίας που παρέχονται κατά αποφάσεως που λαμβάνεται στον τομέα του ανταγωνισμού έναντι περισσοτέρων επιχειρήσεων.

100 Μια τέτοια απόφαση, μολονότι συνταχθείσα και δημοσιευθείσα υπό τη μορφή μιας και μόνον αποφάσεως, πρέπει να αναλύεται ως δέσμη ατομικών αποφάσεων με τις οποίες διαπιστώνεται έναντι κάθε μιας από τις αποδέκτριες επιχειρήσεις η παράβαση ή οι παραβάσεις που έγιναν δεκτές εναντίον της και της επιβάλλουν, ενδεχομένως, πρόστιμο. Δεν μπορεί να ακυρωθεί παρά μόνον ως προς τους αποδέκτες των οποίων οι προσφυγές ευδοκίμησαν ενώπιον του κοινοτικού δικαστή και εξακολουθεί να είναι δεσμευτική έναντι των αποδεκτών οι οποίοι δεν άσκησαν προσφυγή ακυρώσεως (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση της 14ης Σεπτεμβρίου 1999, C-310/97 P, Επιτροπή κατά AssiDomän Kraft Products κ.λπ., Συλλογή 1999, σ. Ι-5363, σκέψεις 49 επ.).

101 Στην προκειμένη όμως περίπτωση, η Solvay δεν άσκησε προσφυγή κατά της αποφάσεως PVC Ι και η προσφυγή που άσκησε η Norsk Hydro κατά της αποφάσεως αυτής κρίθηκε απαράδεκτη με την προαναφερθείσα διάταξη Norsk Hydro κατά Επιτροπής.

102 Επομένως, αφού η απόφαση PVC Ι κατέστη οριστική έναντι των δύο αυτών επιχειρήσεων, αυτές δεν μπορούσαν πλέον να είναι αποδέκτες της αποφάσεως PVC ΙΙ. Ωστόσο, στο μέτρο που εμπλέκονταν στις αιτιάσεις που διατυπώθηκαν έναντι όλων των αρχικά κατηγορουμένων επιχειρήσεων, η Επιτροπή έλαβε υπόψη, με την απόφαση PVC ΙΙ, τον αντίστοιχο ρόλο τους, καθόσον αφορούσε τις αιτιάσεις που στρέφονταν κατά των αποδεκτών της δεύτερης αυτής αποφάσεως, για τη διαπίστωση των παραβάσεων που έγιναν δεκτές κατά των εν λόγω αποδεκτών και εντός των ορίων της ιδίας ευθύνης για κάθε αποδέκτη. Επομένως, οι αποφάσεις PVC Ι και PVC ΙΙ δεν στρέφονται κατά των συμπράξεων ή των συλλογικών εναρμονισμένων πρακτικών των οποίων τα μέλη που κατηγορήθηκαν το 1994 είναι διαφορετικά εκείνων του 1988. Στρέφονται κατά των ίδιων συμπράξεων ή εναρμονισμένων πρακτικών που αφορούν τις ίδιες επιχειρήσεις στις οποίες, λόγω του αποτελέσματος αποκλειστικά των διαδικαστικών κανόνων, επιβλήθηκαν κυρώσεις στο πλαίσιο δύο διαδοχικών αποφάσεων.

103 Ως προς τα επιχειρήματα που αφιερώθηκαν στην παραγραφή, τα οποία η Elf Atochem σημειώνει στην απόφαση PVC ΙΙ ως τρίτη διαφορά που υπάρχει σε σχέση με την απόφαση PVC Ι, είναι προφανώς άσχετα με οποιαδήποτε νέα αιτίαση, αφού δεν αφορούν διαφορετικές συμπεριφορές από εκείνες για τις οποίες οι επιχειρήσεις είχαν ήδη παράσχει εξηγήσεις.

104 Τέλος, οι Wacker-Chemie και Hoechst προσάπτουν στο ρωτοδικείο ότι απέκλεισε την αναγκαιότητα νέων ακροάσεων ελλείψει νέων αιτιάσεων, παρά το ότι η απόφαση PVC ΙΙ παρατείνει τη διάρκεια της καταλογιζόμενης παραβάσεως, στερείται ερείσματος όσον αφορά τη διαταγή παύσεως της παραβάσεως, που διαλαμβάνει το άρθρο 2 της αποφάσεως, και δεν καθορίζει το ύψος του προστίμου σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17.

105 Όσον αφορά τη διάρκεια της διαπιστωθείσας παραβάσεως, αυτή, από την ημερομηνία και μόνον της εκδόσεως της αποφάσεως PVC ΙΙ, παρατάθηκε κατά πεντέμισι έτη σε σχέση με την καταλογισθείσα παράβαση κατά την ημερομηνία εκδόσεως της αποφάσεως PVC Ι.

106 Συναφώς, πρέπει ωστόσο να διαπιστωθεί ότι τα άρθρα 1 και 3 της αποφάσεως PVC ΙΙ τα οποία, αντιστοίχως, όπως και τα άρθρα 1 και 3 της αποφάσεως PVC Ι, δέχονται τη συμμετοχή των αναιρεσειουσών στη διαπιστωθείσα παράβαση και επιβάλλουν πρόστιμα στις επιχειρήσεις αυτές, πρέπει να συνδυαστούν με τις αιτιολογικές σκέψεις που τα στηρίζουν. Όμως, όσον αφορά ειδικότερα τις Wacker-Chemie και Hoechst, το σημείο 54 των αιτιολογικών σκέψεων κάθε μιας από τις εν λόγω αποφάσεις PVC Ι και PVC ΙΙ διευκρινίζει ότι το ύψος των προστίμων καθορίστηκε με βάση τη συμμετοχή στη σύμπραξη «τουλάχιστον έως τον Μάιο 1984». Κατά συνέπεια, η έκδοση, στις 27 Ιουλίου 1994, της αποφάσεως PVC ΙΙ δεν είχε ως αποτέλεσμα την παράταση της προθεσμίας της παραβάσεως για την οποία επιβάλλεται κύρωση σε σχέση με την απόφαση PVC Ι, αφού η διάρκεια της συμμετοχής που όντως λήφθηκε υπόψη είναι η ίδια.

107 Όσον αφορά τη διαταγή για την παύση της παραβάσεως, οι Wacker-Chemie και Hoechst υποστηρίζουν ότι αυτή προϋποθέτει την απόδειξη συνεχίσεως της παραβάσεως κατά τον χρόνο εκδόσεως της αποφάσεως PVC ΙΙ και, ελλείψει τέτοιας αποδείξεως, η παρέλευση του χρόνου είχε ως συνέπεια την εξαφάνιση της νομικής βάσεως της διαταγής. Επιπροσθέτως, προβάλλουν ότι είχαν παύσει οριστικά τη δραστηριότητά τους στην αγορά του PVC πριν από την έκδοση της αποφάσεως PVC ΙΙ, οπότε δεν μπορούσαν να υποχρεωθούν να θέσουν τέρμα στην παράβαση.

108 Συναφώς, πρέπει ωστόσο να υπομνηστεί ότι, στο σημείο 50 των αιτιολογικών σκέψεων κάθε μιας από τις αποφάσεις PVC Ι και PVC ΙΙ, η Επιτροπή ανέφερε ότι, παρά ορισμένες δεσμεύσεις που ανέλαβαν μερικές επιχειρήσεις κατά τη διοικητική διαδικασία, αγνοεί «αν πράγματι έπαψαν οι συναντήσεις ή τουλάχιστον η επικοινωνία μεταξύ επιχειρήσεων σχετικά με τις τιμές τους και τις ποσότητες». Επομένως, κατέληξε στο ότι ήταν απαραίτητο «να συμπεριληφθεί στην απόφαση η τυπική αξίωση προς τις επιχειρήσεις που δρουν ακόμη στον τομέα του PVC να παύσουν την εν λόγω παράβαση». Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο διέταξε τις επιχειρήσεις, με το άρθρο 2 της αποφάσεως PVC ΙΙ, όπως προηγουμένως με το άρθρο 2 της αποφάσεως PVC Ι, να παύσουν αμέσως τις παραβάσεις «αν δεν το έχουν ήδη πράξει». Έτσι, η εκδοθείσα διαταγή απευθυνόταν μόνο στις επιχειρήσεις οι οποίες, ενδεχομένως, εξακολουθούσαν ακόμη την παράβαση κατά την ημερομηνία εκδόσεως της αποφάσεως. Όπως και στην περίπτωση της αποφάσεως PVC Ι, η εκδοθείσα με την απόφαση PVC ΙΙ διαταγή εστερείτο απλώς αντικειμένου έναντι των επιχειρήσεων οι οποίες είχαν παύσει την παράβαση κατά την ημερομηνία εκδόσεως της αποφάσεως. Εστερείτο επίσης αντικειμένου έναντι των Wacker-Chemie και Hoechst, αν οι επιχειρήσεις αυτές, όπως υποστηρίζουν, έπαυσαν οριστικά τη δραστηριότητά τους στην εν λόγω αγορά, στο μέτρο που το άρθρο 2 της αποφάσεως PVC ΙΙ, όπως και το άρθρο 2 της αποφάσεως PVC Ι, αναφέρεται στις επιχειρήσεις «οι οποίες συνεχίζουν να δρουν στον τομέα του PVC».

109 Τέλος, όσον αφορά τον προσδιορισμό του ύψους του προστίμου, οι Wacker-Chemie και Hoechst προβάλλουν ότι το πρόστιμο που επιβάλλεται σαφώς μετά τα προσαπτόμενα περιστατικά δεν πρέπει αναγκαστικά να καταλήγει στο ίδιο αποτέλεσμα με κύρωση αμέσως μεταγενέστερη της παραβάσεως και η Επιτροπή όφειλε να προσδιορίσει τον κύκλο εργασιών της τελευταίας οικονομικής χρήσεως που προηγήθηκε της αποφάσεως PVC ΙΙ, σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, δυνάμει του οποίου το ανώτατο ποσό του προστίμου που μπορεί να επιβληθεί είναι 10 % του κύκλου εργασιών που πραγματοποιήθηκε κατά την προηγούμενη οικονομική χρήση.

110 Συναφώς, πρέπει να παρατηρηθεί ότι η υποχρέωση να λαμβάνεται υπόψη ο κύκλος εργασιών της προηγούμενης οικονομικής χρήσεως υφίσταται στο στάδιο της τελικής αποφάσεως της Επιτροπής, για τον προσδιορισμό του ανωτάτου ύψους του προστίμου. Επομένως, η αναγκαιότητα να γίνει δεκτός αυτός ο κύκλος εργασιών προκύπτει μετά την ακρόαση των επιχειρήσεων, της οποίας αντικείμενο είναι να δοθεί η δυνατότητα σ' αυτές να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους επί των αιτιάσεων που τους προσάπτονται. Εξάλλου, η αναγκαιότητα προκύπτει μόνον αν, μετά την ακρόαση, η Επιτροπή θεωρεί ότι η παράβαση έχει αποδειχθεί. Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, το επιχείρημα των αναιρεσειουσών δεν ασκεί επιρροή προς θεμελίωση εν προκειμένω της υποχρεώσεως για τη διοργάνωση νέας ακροάσεως.

111 Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η αιτίαση που αντλείται από την έλλειψη νέας ακροάσεως των ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων πρέπει να απορριφθεί.

γ) Επί της ελλείψεως νέας διαβουλεύσεως της συμβουλευτικής επιτροπής

112 Όλες οι αναιρεσείουσες προβάλλουν ότι η ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι συνεπαγόταν, για την έκδοση της αποφάσεως PVC ΙΙ, την αναγκαιότητα νέας διαβουλεύσεως της συμβουλευτικής επιτροπής, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 10, παράγραφος 3, του κανονισμού 17.

113 ροσάπτουν στο ρωτοδικείο ότι έκρινε, στις σκέψεις 256 και 257 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι επιβαλλόταν νέα διαβούλευση της συμβουλευτικής επιτροπής μόνον αν ήταν αναγκαία νέα ακρόαση των επιχειρήσεων.

114 Συναφώς, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι το άρθρο 1 του κανονισμού 99/63 ορίζει:

«ριν ζητηθεί η γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής συμπράξεων και δεσποζουσών θέσεων, η Επιτροπή προβαίνει σε ακρόαση κατ' εφαρμογή του άρθρου 19, παράγραφος 1, του κανονισμού αριθ. 17».

115 Στη σκέψη 256 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, το ρωτοδικείο ορθώς υπέμνησε ότι, βάσει της διατάξεως αυτής, η ακρόαση των ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων και η διαβούλευση με τη συμβουλευτική επιτροπή είναι αναγκαίες στις ίδιες περιπτώσεις (απόφαση της 21ης Σεπτεμβρίου 1989, 46/87 και 227/88, Hoechst κατά Επιτροπής, Συλλογή 1989, σ. 2859, σκέψη 54).

116 Όμως, στην προκειμένη περίπτωση έγινε ήδη δεκτό ότι, αφενός, η ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι δεν επηρέασε το κύρος των πράξεων διοικητικής διαδικασίας που προηγήθηκαν της εκδόσεως της αποφάσεως αυτής και, αφετέρου, η ακύρωση αυτή δεν επέβαλε νέες ακροάσεις.

117 Επίσης, σύμφωνα με τα άρθρα 10, παράγραφος 3, του κανονισμού 17 και 1 του κανονισμού 99/63, η απόφαση PVC ΙΙ ήταν όντως «συνακόλουθη» μιας διαδικασίας για τη διαπίστωση παραβάσεως του άρθρου 85 της Συνθήκης και είχαν προηγηθεί οι προβλεπόμενες ακροάσεις των επιχειρήσεων, καθώς και η γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής την 1η Δεκεμβρίου 1988.

118 Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, εφόσον η απόφαση PVC ΙΙ δεν περιείχε ουσιώδεις τροποποιήσεις σε σχέση με την απόφαση PVC Ι, επί προσχεδίου της οποίας είχε ζητηθεί η γνώμη της συμβουλευτικής επιτροπής κατ' εφαρμογήν του άρθρου 10, παράγραφος 5, του κανονισμού 17, το ρωτοδικείο καλώς έκρινε, με τη σκέψη 257 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι δεν ήταν αναγκαία νέα διαβούλευση της επιτροπής αυτής (βλ., κατ' αναλογία, όσον αφορά τη διαβούλευση του Κοινοβουλίου κατά τη νομοθετική διαδικασία, απόφαση της 10ης Ιουνίου 1997, C-392/95, Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου, Συλλογή 1997, σ. Ι-3213, σκέψη 15).

119 Επομένως, η αιτίαση που αντλείται από την έλλειψη νέας διαβουλεύσεως της συμβουλευτικής επιτροπής πρέπει να απορριφθεί.

δ) Επί της ελλείψεως νέας παρεμβάσεως του συμβούλου ακροάσεων

120 Οι Degussa, Enichem και ICI ισχυρίζονται ότι η Επιτροπή όφειλε επίσης να προκαλέσει την παρέμβαση του συμβούλου ακροάσεων, του οποίου ο νέος ρόλος καθορίστηκε, στο μεταξύ, με την απόφαση της Επιτροπής, της 24ης Νοεμβρίου 1990, σχετικά με τη διεξαγωγή των ακροάσεων στο πλαίσιο των διαδικασιών εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης ΕΟΚ και των άρθρων 65 και 66 της Συνθήκης ΕΚΑΧ (Εικοστή Έκθεση για την πολιτική του ανταγωνισμού, σ. 350, στο εξής: απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 1990).

121 ροσάπτουν στο ρωτοδικείο ότι έκρινε, στη σκέψη 253 της αναιρεσιβαλλόμενης αποφάσεως, ότι, εφόσον δεν ήταν υποχρεωμένη να προβεί σε νέα ακρόαση των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων, η Επιτροπή δεν παρέβη τις διατάξεις της δικής της αποφάσεως της 24ης Νοεμβρίου 1990, η οποία δεν ίσχυε κατά τον χρόνο της προφορικής φάσεως της διοικητικής διαδικασίας που προηγήθηκε της εκδόσεως της αποφάσεως PVC ΙΙ.

122 Συναφώς, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι η Επιτροπή δημιούργησε τη θέση του συμβούλου ακροάσεων, με ισχύ από 1ης Σεπτεμβρίου 1982, σύμφωνα με την ανακοίνωση με τίτλο «ληροφόρηση σχετικά με τις διαδικασίες εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού των Συνθηκών ΕΟΚ και ΕΚΑΧ (άρθρα 85 και 86 της Συνθήκης ΕΟΚ· άρθρα 65 και 66 της Συνθήκης ΕΚΑΧ)», δημοσιευθείσα στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων της 25ης Σεπτεμβρίου 1982 (ΕΕ C 251, σ. 2).

123 Στην προπαρατεθείσα πληροφόρηση, η Επιτροπή καθόρισε τα καθήκοντα της θέσεως αυτής ως εξής:

«Ο σύμβουλος ακροάσεων έχει καθήκον να διασφαλίζει την καλή λειτουργία της ακροάσεως και έτσι να συμβάλλει στην αντικειμενικότητα τόσο της ακροάσεως, όσο και της ενδεχόμενης τελικής αποφάσεως. Επαγρυπνεί ιδίως ώστε να λαμβάνονται υπόψη όλα τα σχετικά πραγματικά περιστατικά, τόσο τα ευνοϊκά όσο και τα δυσμενή προς τους ενδιαφερομένους, κατά την επεξεργασία των σχεδίων αποφάσεως της Επιτροπής στα θέματα του ανταγωνισμού.

Κατά την άσκηση των καθηκόντων του, επαγρυπνεί για την τήρηση των δικαιωμάτων της υπερασπίσεως, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη της αποτελεσματικής εφαρμογής των κανόνων του ανταγωνισμού, σύμφωνα με τους κανονισμούς που ισχύουν και τις γενικές αρχές που καθιέρωσε το Δικαστήριο.»

124 Τα καθήκοντα του συμβούλου ακροάσεων διευκρινίστηκαν σε ένα κείμενο που δημοσιεύθηκε στο παράρτημα της Δέκατης Τρίτης Έκθεσης για την πολιτική του ανταγωνισμού, σχετικά με το έτος 1983, του οποίου το άρθρο 2 είχε πανομοιότυπη διατύπωση με εκείνην του αρχικού ορισμού. Το εν λόγω κείμενο αντικαταστάθηκε με την απόφαση της 24ης Νοεμβρίου 1990, της οποίας το άρθρο 2 ήταν επίσης διατυπωμένο πανομοιότυπα με εκείνο του αρχικού ορισμού.

125 Από το περιεχόμενο της αποστολής που ανατέθηκε στον σύμβουλο ακροάσεων ο οποίος παρενέβη στη διαδικασία που προηγήθηκε της εκδόσεως της αποφάσεως PVC Ι προκύπτει ότι η εν λόγω παρέμβαση υποχρεωτικά συνδεόταν με την ακρόαση των επιχειρήσεων, στην προοπτική μιας ενδεχόμενης αποφάσεως.

126 Υπό τις προϋποθέσεις αυτές, το ρωτοδικείο, αφού ορθώς διαπίστωσε ότι νέα ακρόαση δεν επιβαλλόταν μετά την ακύρωση της αποφάσεως PVC Ι, καλώς