Απόφαση του Δικαστηρίου (τέταρτο τμήμα) της 8ης Ιουλίου 1999. - Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Βασιλείου του Βελγίου. - Παράßαση κράτους μέλους - Άρθρα 6 και 52 της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρα 12 ΕΚ και 43 ΕΚ) - Αεροπλοΐα - Νηολόγηση αεροσκαφών. - Υπόθεση C-203/98.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1999 σελίδα I-04899



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1 Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων - Ελευθερία εγκαταστάσεως - Νηολόγηση αεροσκαφών σε κράτος μέλος - Απαίτηση, όσον αφορά τους υπηκόους άλλων κρατών μελών, σχετικά με την ύπαρξη μιας ελαχίστης περιόδου διαμονής ή εγκαταστάσεως - Ανεπίτρεπτο

[Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 6 και 52 (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρα 12 ΕΚ και 43 ΕΚ)]

2 Κράτη μέλη - Υποχρεώσεις - Παράβαση - Διατήρηση σε ισχύ εθνικής διατάξεως ασύμβατης με το κοινοτικό δίκαιο - Δικαιολόγηση αντλούμενη από την ύπαρξη διοικητικής πρακτικής διασφαλίζουσας την εφαρμογή της Συνθήκης - Ανεπίτρεπτο

Περίληψη

1 Διατάξεις κράτους μέλους με τις οποίες επιβάλλεται στα φυσικά και νομικά πρόσωπα από άλλα κράτη μέλη ιδιαίτερο καθεστώς νηολογήσεως αεροσκαφών, σύμφωνα με το οποίο για την πραγματοποίηση της εν λόγω νηολογήσεως απαιτείται η επί ένα τουλάχιστον έτος ύπαρξη διαμονής ή η ύπαρξη εγκαταστάσεως εντός του οικείου κράτους μέλους, συνιστούν δυσμενή διάκριση λόγω ιθαγενείας, απαγορευόμενη από το άρθρο 6 της Συνθήκης (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 12 ΕΚ), πράγμα που παρακωλύει, κατά παράβαση του άρθρου 52 της Συνθήκης (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρο 43 ΕΚ), την άσκηση της ελευθερίας εγκαταστάσεως των εν λόγω προσώπων.

2 Απλή διοικητική πρακτική, που από τη φύση της μπορεί να τροποποιηθεί κατά βούληση από τη διοίκηση ή στερείται της κατάλληλης δημοσιότητας, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως συνιστώσα έγκυρη εκπλήρωση των επιβαλλόμενων από τη Συνθήκη στα κράτη μέλη υποχρεώσεων ικανή να άρει την παράβαση που προκύπτει από το ασύμβατο μιας εθνικής νομοθεσίας με το κοινοτικό δίκαιο.

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-203/98,

Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τη Μαρία Πατακιά, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Carlos Gσmez de la Cruz, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

προσφεύγουσα,

κατά

Βασιλείου του Βελγίου, εκπροσωπούμενου από την Anni Snoecx, βοηθό σύμβουλο στη γενική διεύθυνση νομικών υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών, Εξωτερικού Εμπορίου και Συνεργασίας με τις Αναπτυσσόμενες Ξώρες, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την Πρεσβεία του Βελγίου, 4, rue des Girondins,

καθού,

που έχει ως αντικείμενο να αναγνωριστεί ότι το Βασίλειο του Βελγίου, απαιτώντας για τους κοινοτικούς επιχειρηματίες την ύπαρξη διαμονής ή εγκαταστάσεως, επί ένα έτος, στο Βέλγιο, προκειμένου να μπορούν να νηολογήσουν αεροσκάφος στο κράτος αυτό και αρνούμενο να τους χορηγήσει τις ζητούμενες άδειες πτήσεως, παρεμποδίζοντας έτσι, αδικαιολογήτως ή υπερβολικώς, την παροχή υπηρεσιών, προσωρινού ή μόνιμου χαρακτήρα, στον τομέα της αεροπλοας, εκτός των υπηρεσιών μεταφορών, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 6, 52 και 59 της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρα 12 ΕΚ, 43 ΕΚ και 49 ΕΚ),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

(τέταρτο τμήμα),

συγκείμενο από τους P. J. G. Kapteyn, πρόεδρο τμήματος, J. L. Murray και H. Ragnemalm (εισηγητή), δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: S. Alber

γραμματέας: R. Grass

έχοντας υπόψη την έκθεση τoυ εισηγητή δικαστή,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 4ης Μαρτίου 1999,

έχοντας υπόψη τη διάταξη για την εκ νέου έναρξη των αγορεύσεων της 26ης Μαρτίου 1999,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 10ης Ιουνίου 1999,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με δικόγραφο που κατέθεσε τη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 28 Μαου 1998, η Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 226 ΕΚ (παλαιού άρθρου 169), προσφυγή με την οποία ζητεί να αναγνωριστεί ότι το Βασίλειο του Βελγίου, απαιτώντας για τους κοινοτικούς επιχειρηματίες την ύπαρξη διαμονής ή εγκαταστάσεως, επί ένα έτος, στο Βέλγιο, προκειμένου να μπορούν να νηολογήσουν αεροσκάφος στο κράτος αυτό και αρνούμενο να τους χορηγήσει τις ζητούμενες άδειες πτήσεως, παρεμποδίζοντας έτσι, αδικαιολογήτως ή υπερβολικώς, την παροχή υπηρεσιών, προσωρινού ή μόνιμου χαρακτήρα, στον τομέα της αεροπλοας, εκτός των υπηρεσιών μεταφορών, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 6, 52 και 59 της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρα 12 ΕΚ, 43 ΕΚ και 49 ΕΚ).

2 Το άρθρο 3, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο, στοιχεία c και d, του βασιλικού διατάγματος της 15ης Μαρτίου 1954 περί ρυθμίσεως της αεροπλοας (στο εξής: βασιλικό διάταγμα) καθορίζει ένα ειδικό για τους αλλοδαπούς καθεστώς σύμφωνα με το οποίο έχουν τη δυνατότητα νηολογήσεως αεροσκαφών στο Βέλγιο μόνον οι «(...) αλλοδαποί στους οποίους έχει παρασχεθεί η άδεια να διαθέτουν στο Βέλγιο κατοικία ή διαμονή και οι οποίοι διαμένουν στο κράτος αυτό, αδιαλείπτως, επί ένα τουλάχιστον έτος» καθώς και τα «(...) αλλοδαπά νομικά πρόσωπα τα οποία διαθέτουν στο Βέλγιο έδρα εκμεταλλεύσεως, πρακτορείο ή γραφείο επί ένα τουλάχιστον έτος».

3 Με έγγραφο της 31ης Οκτωβρίου 1995, η Επιτροπή επέστησε την προσοχή της Βελγικής Κυβερνήσεως τόσο επί ορισμένων περιορισμών, τους οποίους αντιμετωπίζουν οι κοινοτικοί επιχειρηματίες που επιδιώκουν να ασκήσουν τη δραστηριότητα της αεροφωτογραφήσεως στο βελγικό έδαφος και οι οποίοι είναι αντίθετοι προς το άρθρο 59 της Συνθήκης, όσο και αναφορικά με τα προβλήματα συμβατού προς τα άρθρα 6 και 52 της ίδιας Συνθήκης που θέτει το άρθρο 3, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο, στοιχεία c και d, του βασιλικού διατάγματος αναφορικά.

4 Με έγγραφο της 9ης Φεβρουαρίου 1996, οι βελγικές αρχές απάντησαν ότι επεξεργάζονται διάταγμα σχετικά με τις προϋποθέσεις χορηγήσεως αδειών για εναέρια εργασία. Οι εν λόγω αρχές προσέθεσαν, με έγγραφο της 27ης Αυγούστου 1996, ότι οι σχετικές εργασίες έχουν αρχίσει και ότι πρόκειται συντόμως να υποβληθεί σχέδιο διατάγματος στην Επιτροπή.

5 Διαπιστώνοντας ότι το βασιλικό διάταγμα δεν είχε εισέτι τροποποιηθεί, η Επιτροπή απέστειλε, στις 19 Ιουνίου 1997, στο Βασίλειο του Βελγίου αιτιολογημένη γνώμη καλώντας το να συμμορφωθεί προς αυτήν εντός προθεσμίας δύο μηνών, υπολογιζομένων από της κοινοποιήσεώς της.

6 Στην απάντησή του της 28ης Ιουλίου 1997, το Βασίλειο του Βελγίου ανέφερε ότι ορισμένοι περιορισμοί στην ελεύθερη παροχή εναερίων υπηρεσιών είχαν παύσει από το 1996 να ισχύουν, χωρίς όμως να προσκομίσει νέα στοιχεία σχετικά με τους περιορισμούς στη νηολόγηση αεροσκαφών στο Βέλγιο.

7 Μη έχοντας λάβει κανένα άλλο στοιχείο σχετικά με τη θέσπιση μέτρων για την τροποποίηση των επιμάχων διατάξεων του βασιλικού διατάγματος, η Επιτροπή άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.

8 Υπό το φως των παρατηρήσεων που κατέθεσε η Βελγική Κυβέρνηση με το υπόμνημά της αντικρούσεως, η Επιτροπή περιόρισε το αντικείμενο της προσφυγής της στο ασύμβατο του βασιλικού διατάγματος με τα άρθρα 6 και 52 της Συνθήκης, ενώ παραιτήθηκε του τμήματος της προσφυγής της που στηριζόταν στο άρθρο 59.

9 Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι επίμαχες διατάξεις του βασιλικού διατάγματος, που αποκλείουν κάθε νηολόγηση αεροσκάφους ανήκοντος σε πρόσωπο ή εταιρία εγκατεστημένο σε άλλο κράτος μέλος κατά το πρώτο έτος της διαμονής ή εγκαταστάσεως στο Βέλγιο είναι αντίθετες προς τα άρθρα 6 και 52 της Συνθήκης, στο μέτρο που επιφυλάσσουν εισάγουσα δυσμενείς διακρίσεις μεταχείριση στα φυσικά ή νομικά πρόσωπα από άλλα κράτη μέλη και συνιστούν εμπόδιο στην εγκατάστασή τους.

10 Η Βελγική Κυβέρνηση δεν αμφισβήτησε ούτε τα αιτήματα ούτε τα επιχειρήματα της Επιτροπής. Ανέφερε ότι προτίθεται να τροποποιήσει το άρθρο 3, παράγραφος 3, δεύτερο εδάφιο, στοιχεία c και d, του βασιλικού διατάγματος προκειμένου να καθησυχάσει την Επιτροπή και ότι, μέχρι τη θέση σε ισχύ των νέων διατάξεων, οι βελγικές αρχές αναλαμβάνουν τη δέσμευση να μην εφαρμόζουν τις επίμαχες διατάξεις επί νομικών ή φυσικών προσώπων από άλλα κράτη μέλη.

11 Πρέπει να υπομνησθεί ότι το άρθρο 6 της Συνθήκης απαγορεύει, στο πλαίσιο του πεδίου εφαρμογής του, κάθε διάκριση λόγω ιθαγενείας και ότι ο κανόνας αυτός έχει τεθεί σε εφαρμογή, όσον αφορά την ελευθερία εγκαταστάσεως, με το άρθρο 52 της Συνθήκης.

12 Όπως το Δικαστήριο έχει κρίνει για την περίπτωση νηολογήσεως πλοίου (βλ. την απόφαση της 25ης Ιουλίου 1991, C-221/89, Factortame κ.λπ., Συλλογή 1991, σ. I-3905, σκέψη 22), πρέπει να θεωρηθεί ότι, όταν ένα αεροσκάφος αποτελεί το μέσο για την άσκηση από κοινοτικό υπήκοο οικονομικής δραστηριότητας συνεπαγόμενης σταθερή εγκατάσταση εντός άλλου κράτους μέλους, η νηολόγησή του δεν μπορεί να διαχωριστεί από την άσκηση της ελευθερίας εγκαταστάσεως. Κατά συνέπεια, οι προϋποθέσεις που έχουν τεθεί για τη νηολόγηση αεροσκαφών δεν πρέπει να συνεπάγονται δυσμενή διάκριση με βάση την ιθαγένεια ούτε να συνιστούν εμπόδιο στην άσκηση της ελευθερίας αυτής.

13 Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι οι επίμαχες διατάξεις του βασιλικού διατάγματος, υποβάλλοντας τα φυσικά και νομικά πρόσωπα από κράτη μέλη άλλα εκτός του Βασιλείου του Βελγίου σε ένα ιδιαίτερο καθεστώς, κατά το οποίο για τη νηολόγηση αεροσκάφους στο κράτος αυτό είναι αναγκαία η ύπαρξη διαμονής ή εγκαταστάσεως στο Βέλγιο, εισάγουν δυσμενή διάκριση λόγω ιθαγενείας, πράγμα που συνιστά εμπόδιο στην άσκηση της ελευθερίας εγκαταστάσεως των εν λόγω προσώπων.

14 Η διαπίστωση αυτή ουδόλως μεταβάλλει την επιχειρηματολογία που έχει αναπτύξει προς άμυνά του το Βασίλειο του Βελγίου, κατά την οποία, ύστερα από το 1996, οι αρχές του Βελγίου δεν εφαρμόζουν, στην πράξη, τις εν λόγω διατάξεις. Πράγματι, πρέπει να επισημανθεί ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, απλή διοικητική πρακτική που από τη φύση της μπορεί να τροποποιηθεί κατά βούληση από τη διοίκηση και που στερείται της προσήκουσας δημοσιότητας δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί έγκυρη εκτέλεση των υποχρεώσεων που πηγάζουν από τη Συνθήκη (βλ. απόφαση της 7ης Μαρτίου 1996, C-334/94, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 1996, σ. Ι-1307, σκέψη 30).

15 Ενόψει των ανωτέρω, διαπιστώνεται ότι το Βασίλειο του Βελγίου, απαιτώντας για τους κοινοτικούς επιχειρηματίες την ύπαρξη διαμονής ή εγκαταστάσεως, επί ένα έτος, στο Βέλγιο προκειμένου να μπορούν να νηολογήσουν αεροσκάφος στο κράτος αυτό, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 6 και 52 της Συνθήκης.

16 Δεδομένου ότι η Επιτροπή δήλωσε ότι παραιτείται του μέρους της προσφυγής της που στηρίζεται στο άρθρο 59 της Συνθήκης, παρέλκει η έκδοση αποφάσεως σχετικά με την παράβαση αυτού του αρχικώς προβληθέντος από την Επιτροπή άρθρου.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

17 Σύμφωνα με το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα εφόσον υπήρξε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Επιτροπή έχει ζητήσει την καταδίκη του Βασιλείου του Βελγίου και το τελευταίο ηττήθηκε, πρέπει αυτό να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

(τέταρτο τμήμα)

αποφασίζει:

1) Το Βασίλειο του Βελγίου, απαιτώντας για τους κοινοτικούς επιχειρηματίες την ύπαρξη διαμονής ή εγκαταστάσεως, επί ένα έτος, στο Βέλγιο, προκειμένου να μπορούν να νηολογήσουν αεροσκάφος στο κράτος αυτό, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τα άρθρα 6 και 52 της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρα 12 ΕΚ και 43 ΕΚ).

2) Καταδικάζει το Βασίλειο του Βελγίου στα δικαστικά έξοδα.