Απόφαση του Πρωτοδικείου (τρίτο πενταμελές τμήμα) της 8ης Οκτωβρίου 1996. - Compagnie maritime belge transports SA και Compagnie maritime belge SA, Dafra-Lines A/S, Deutsche Afrika-Linien GmbH & Co. και Nedlloyd Lijnen BV κατά Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. - Ανταγωνισμός - Θαλάσσιες διεθνείς μεταφορές - Ναυτιλιακές διασκέψεις - Κανονισμός (ΕΟΚ) 4056/86 - Επηρεασμός των συναλλαγών - Συλλογική δεσπόζουσα θέση - Εφαρμογή συμφωνίας προβλέπουσας αποκλειστικό δικαίωμα - Μαχητικά πλοία - Εκπτώσεις πίστεως - Πρόστιμα - Κριτήρια εκτιμήσεως. - Συνεκδικασθείσες υποθέσεις T-24/93, T-25/93, T-26/93 και T-28/93..



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1996 σελίδα II-01201



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1 Μεταφορές - Διεθνείς μεταφορές - Κανόνες ανταγωνισμού - Απαλλαγή κατά κατηγορία - Στενή ερμηνεία - Απαλλαγή των συμφωνιών κατανομής των ταξιδίων μεταξύ μελών ναυτιλιακής διασκέψεως - Περιεχόμενο

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 3· κανονισμός 4056/86 του Συμβουλίου, άρθρο 3)

2 Ανταγωνισμός - Δεσπόζουσα θέση - Συλλογική δεσπόζουσα θέση - Έννοια - Ναυτιλιακή διάσκεψη

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86· κανονισμός 4056/86 του Συμβουλίου, άρθρο 1 § 3, στοιχ. ββ)

3 Ανταγωνισμός - Δεσπόζουσα θέση - Ύπαρξη - Κατοχή εξαιρετικά σημαντικών μεριδίων αγοράς - Γενικώς επαρκής ένδειξη

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86)

4 Ανταγωνισμός - Δεσπόζουσα θέση - Υποχρεώσεις που υπέχει η δεσπόζουσα επιχείρηση - Εύλογη χρήση δικαιώματος βέτο για την πρόσβαση τρίτου στην αγορά

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86)

5 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Σεβασμός των δικαιωμάτων άμυνας - Γνωστοποίηση των αιτιάσεων

6 Ανταγωνισμός - Δεσπόζουσα θέση - Κατάχρηση - Μη επιτευχθέν επιδιωκόμενο αποτέλεσμα - Δεν ασκεί επιρροή

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86)

7 Μεταφορές - Θαλάσσιες μεταφορές - Κανόνες ανταγωνισμού - Δεσπόζουσα θέση - Κατάχρηση - Απόλυτη απαγόρευση - Μη απαλλαγή βάσει του κανονισμού 4056/86

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86· κανονισμός 4056/86 του Συμβουλίου)

8 Μεταφορές - Θαλάσσιες μεταφορές - Κανόνες ανταγωνισμού - Εφαρμογή του άρθρου 85 σε συμβάσεις πίστεως ναυτιλιακής διασκέψεως - Προϋποθέσεις - Εξουσίες της Επιτροπής

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85· κανονισμός 4056/86 του Συμβουλίου, άρθρο 5 § 2, και άρθρο 7)

9 Μεταφορές - Θαλάσσιες μεταφορές - Κανόνες ανταγωνισμού - Δεσπόζουσα θέση - Κατάχρηση - Ναυτιλιακή διάσκεψη - Μονομερώς επιβαλλόμενες συμβάσεις πίστεως σε ποσοστό 100 %, περιλαμβάνουσες τις πωλήσεις fob, με μαύρες λίστες των ναυλωτών που δεν τηρούσαν τις συμφωνίες αυτές

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86)

10 Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Δεσπόζουσα θέση - Επηρεασμός του ενδοκοινοτικού εμπορίου - Κριτήρια εκτιμήσεως

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 85 και 86)

11 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Προσδιορισμός - Κριτήρια - Εκ προθέσεως διάπραξη της παραβάσεως - Βαρύτητα της παραβάσεως - Πρακτική ναυτιλιακής διασκέψεως που κατέχει δεσπόζουσα θέση για τον εξοβελισμό ανταγωνιστή από την αγορά

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 86)

12 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Καταλογισμός της συμπεριφοράς ναυτιλιακής διασκέψεως στα μέλη της - Ύψος - Προσδιορισμός σε συνάρτηση με τον βαθμό συμμετοχής των μελών - Δεκτός

13 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Προσδιορισμός - Κριτήρια - Ολικός κύκλος εργασιών της οικείας επιχειρήσεως - Κύκλος εργασιών πραγματοποιηθείς με εμπορεύματα αποτελούντα αντικείμενο της παραβάσεως - Συνεκτιμώνται αντιστοίχως

(Κανονισμοί του Συμβουλίου 17, άρθρο 15 § 2, και 4056/86, άρθρο 19)

14 Προσφυγή ακυρώσεως - Λόγοι - Κατάχρηση εξουσίας - Έννοια

15 Προσφυγή ακυρώσεως - Πράξεις δεκτικές προσφυγής - Απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμο λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού - Επιτόκια υπερημερίας - Συμπεριλαμβάνονται

Περίληψη

16 Ενόψει της γενικής αρχής περί απαγορεύσεως των συμπράξεων που περιορίζουν τον ανταγωνισμό την οποία θεσπίζει το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, οι παρεκκλίνουσες διατάξεις που περιέχονται σε κανονισμό απαλλαγής πρέπει, λόγω της φύσεώς τους, να ερμηνεύονται στενά. Το αυτό ισχύει επίσης για τις διατάξεις του κανονισμού 4056/86 οι οποίες εξαιρούν ορισμένες συμφωνίες από την απαγόρευση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, καθόσον το άρθρο 3 του κανονισμού εισάγει εξαίρεση κατά κατηγορία κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης.

Επομένως, δεν μπορεί να έχει εφαρμογή σε συμφωνίες κατανομής μεταξύ ναυτιλιακών διασκέψεων το άρθρο 3, στοιχείο γγ, του κανονισμού 4056/86, το οποίο αφορά τον συντονισμό ή την κατανομή των ταξιδίων ή εξυπηρετουμένων λιμένων «μεταξύ των μελών της διάσκεψης», και τούτο κατά μείζονα λόγο δοθέντος ότι η εξαίρεση προβλέπεται για συμφωνίες που πρωτίστως έχουν σκοπό τον από κοινού καθορισμό των ναύλων.

17 Το άρθρο 86 μπορεί να έχει εφαρμογή σε περιπτώσεις κατά τις οποίες πολλές επιχειρήσεις κατέχουν από κοινού δεσπόζουσα θέση στη σχετική αγορά. Για να συναχθεί η ύπαρξη τέτοιας θέσεως, πρέπει οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις να είναι επαρκώς συνδεδεμένες μεταξύ τους, ώστε να ακολουθούν την ίδια γραμμή δράσεως στην αγορά.

Αυτό μπορεί να συμβαίνει με ναυτιλιακές εταιρίες οι οποίες, μέσω των στενών σχέσεων που διατηρούν μεταξύ τους στα πλαίσια ναυτιλιακής διασκέψεως, κατά την έννοια του άρθρου 1, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, του κανονισμού 4056/86, μπορούν μαζί, στη σχετική αγορά, να θέσουν από κοινού σε εφαρμογή πρακτικές που συνιστούν μονομερείς πράξεις.

18 Η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως μπορεί να είναι το αποτέλεσμα πολλών παραγόντων οι οποίοι, αν ληφθούν υπόψη μεμονωμένα, δεν είναι κατ' ανάγκη καθοριστικοί. Εντούτοις, πλην εξαιρετικών περιστάσεων, πάρα πολύ σημαντικά μερίδια αγοράς συνιστούν, αυτά καθαυτά, απόδειξη υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως.

19 Το άρθρο 86 της Συνθήκης επιβάλλει σε επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση, ανεξάρτητα από τα αίτια δημιουργίας της θέσεως αυτής, την ειδική ευθύνη να μην βλάπτει με τη συμπεριφορά της την ύπαρξη πραγματικού και ανόθευτου ανταγωνισμού στην κοινή αγορά. Επομένως, εμπίπτει στο άρθρο 86 κάθε συμπεριφορά δεσπόζουσας επιχειρήσεως ικανή να παρακωλύσει τη διατήρηση ή την αύξηση του ανταγωνισμού μιας αγοράς όπου, λόγω ακριβώς της παρουσίας αυτής της επιχειρήσεως, ο ανταγωνισμός έχει ήδη αποδυναμωθεί.

Ναι μεν η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως δεν αφαιρεί από την επιχείρηση που βρίσκεται στη θέση αυτή το δικαίωμα να διαφυλάσσει τα εμπορικά της συμφέροντα, οσάκις αυτά απειλούνται, η επιχείρηση δε αυτή έχει την ευχέρεια, σε λογικό μέτρο, να προβαίνει σε πράξεις που κρίνει πρόσφορες για την προστασία των συμφερόντων της, πλην όμως δεν μπορούν να γίνουν δεκτές τέτοιες ενέργειες, όταν αποσκοπούν στην ενίσχυση της δεσπόζουσας αυτής θέσεως και την καταχρηστική εκμετάλλευσή της.

Επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση η οποία διαθέτει αποκλειστικό δικαίωμα σε συνδυασμό με δυνατότητα παρεκκλίσεως εξαρτωμένη από τη συναίνεσή της υποχρεούται να χρησιμοποιεί ορθολογικώς το δικαίωμα βέτο που της έχει αναγνωρισθεί με τη συμφωνία για την πρόσβαση τρίτων στην αγορά. Δεν χρησιμοποιεί ορθολογικώς το δικαίωμα βέτο μια επιχείρηση η οποία, στο πλαίσιο σχεδίου με σκοπό τον εξοβελισμό του μοναδικού ανταγωνιστή στην αγορά, προβαίνει σε ενέργειες που αποσκοπούν στην εξασφάλιση του αυστηρού σεβασμού των δικαιωμάτων της.

20 Η διαπιστώνουσα παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού απόφαση δεν πρέπει κατ' ανάγκη να είναι αντίγραφο της εκθέσεως των αιτιάσεων.

21 Οσάκις μία ή περισσότερες επιχειρήσεις που κατέχουν δεσπόζουσα θέση θέτουν πράγματι σε εφαρμογή πρακτική με σκοπό τον εξοβελισμό ανταγωνιστή, το γεγονός ότι δεν επιτεύχθηκε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα δεν αρκεί για να απαλειφθεί ο χαρακτηρισμός της καταχρήσεως δεσπόζουσας θέσεως κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης.

22 Δεδομένου ότι δεν μπορεί να χορηγηθεί βάσει του άρθρου 86 της Συνθήκης καμιά απαλλαγή για καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως και η χορήγηση απαλλαγής δεν μπορεί, εν όψει των αρχών που διέπουν την ιεραρχία των κανόνων δικαίου, να παρεκκλίνει από τη διάταξη αυτή, ο κανονισμός 4056/86 δεν μπορεί να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι χορηγεί τέτοια απαλλαγή, καθόσον μάλιστα το άρθρο του 8, παράγραφος 1, ορίζει ότι η κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης απαγορεύεται, χωρίς να απαιτείται προς τούτο καμιά προηγούμενη απόφαση.

23 Εν όψει παραβάσεως του άρθρου 85 της Συνθήκης απορρέουσας από το ασυμβίβαστο των συμβάσεων πίστεως ναυτιλιακής διασκέψεως με τις προβλεπόμενες στο άρθρο 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 4056/86 υποχρεώσεις, η Επιτροπή μπορεί, κατ' εφαρμογή του άρθρου 7 του κανονισμού αυτού, να συστήσει στα μέλη της διασκέψεως να εναρμονίσουν τους όρους των συμβάσεων πίστεως με τις εν λόγω υποχρεώσεις.

24 Συνιστά κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως το γεγονός ότι ναυτιλιακή διάσκεψη επέβαλε μονομερώς στους ναυλωτές συμβάσεις πίστεως σε ποσοστό 100 %, συμπεριλαμβανομένων των πωλήσεων fob, και κατάρτισε «μαύρη λίστα» παραβατών ναυλωτών με σκοπό να τους τιμωρήσει. Μια τέτοια πρακτική, στο σύνολό της, έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό της ελευθερίας των χρηστών και, επομένως, επηρεάζει την ανταγωνιστική θέση των ανταγωνιστών.

25 Μια συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων, όπως εξάλλου και η κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, για να μπορεί να επηρεάσει το ενδοκοινοτικό εμπόριο, πρέπει να μπορεί να πιθανολογηθεί σε επαρκή βαθμό, βάσει ενός συνόλου αντικειμενικών νομικών ή πραγματικών στοιχείων, ότι μπορεί να επηρεάσει άμεσα ή έμμεσα, πραγματικά ή δυνητικά τα εμπορικά ρεύματα μεταξύ των κρατών μελών κατά τρόπο που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την πραγματοποίηση των στόχων μιας ενιαίας αγοράς μεταξύ των κρατών μελών. Επομένως, δεν χρειάζεται ειδικότερα η προσαπτόμενη συμπεριφορά να έχει πράγματι επηρεάσει αισθητά το ενδοκοινοτικό εμπόριο· αρκεί να αποδειχθεί ότι η συμπεριφορά αυτή είναι ικανή να παραγάγει το αποτέλεσμα αυτό.

Αποσκοπούν στη μεγαλύτερη στεγανοποίηση της αγοράς των υπηρεσιών θαλασσίων μεταφορών που προσφέρονται από επιχειρήσεις της Κοινότητας και επομένως είναι ικανές να επηρεάσουν το ενδοκοινοτικό εμπόριο συμφωνίες μεταξύ ναυτιλιακών διασκέψεων που έχουν ως σκοπό να μην επιτρέπουν στα μέλη ναυτιλιακής διασκέψεως να εξυπηρετούν, ως ανεξάρτητες εφοπλιστικές επιχειρήσεις, γραμμή από κοινοτικούς λιμένες που υπάγεται στη ζώνη άλλης ναυτιλιακής διασκέψεως που είναι συμβαλλόμενο μέρος στη συμφωνία. Εξάλλου, τέτοιες συμφωνίες είναι ικανές να επηρεάσουν έμμεσα τον ανταγωνισμό στην κοινή αγορά, αφενός μεν, μεταξύ των λιμένων της Κοινότητας που αφορούν οι συμφωνίες αυτές τροποποιώντας τη ζώνη προσέλευσής τους, αφετέρου δε, μεταξύ των δραστηριοτήτων που ασκούνται σ' αυτές τις ζώνες προσέλευσης.

Ως προς τις προβλεπόμενες από το άρθρο 86 της Συνθήκης καταχρηστικές πρακτικές, για να εκτιμηθεί αν το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών μπορεί να επηρεαστεί από την κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, πρέπει να ληφθούν υπόψη οι συνέπειες που απορρέουν από αυτήν για τη διάρθρωση του πραγματικού ανταγωνισμού στην κοινή αγορά. Υπ' αυτές τις συνθήκες, οι πρακτικές με τις οποίες ένας όμιλος επιχειρήσεων επιδιώκει να εξοβελίσει από την αγορά τον εγκατεστημένο εντός της κοινής αγοράς κυριότερο ανταγωνιστή είναι, εκ φύσεως, ικανές να επηρεάσουν τη δομή αυτή και επομένως το ενδοκοινοτικό εμπόριο. Επιπλέον, τέτοιες πρακτικές των ναυτιλιακών διασκέψεων μπορούν να επηρεάσουν έμμεσα τον ανταγωνισμό, όπως οι συμφωνίες μεταξύ των διασκέψεων των οποίων είναι μέλη.

26 Ως προς τον προσδιορισμό του ύψους του επιβλητέου για παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού προστίμου, πρέπει να θεωρείται βαρεία και εκ προθέσεως παράβαση του άρθρου 86 της Συνθήκης το γεγονός ότι ναυτιλιακή διάσκεψη που κατέχει δεσπόζουσα θέση έθεσε σε εφαρμογή καταχρηστική πρακτική με σκοπό τον εξοβελισμό του μοναδικού ανταγωνιστή που υπήρχε στην αγορά.

27 Ελλείψει νομικής προσωπικότητας της ναυτιλιακής διασκέψεως, η Επιτροπή, εφόσον απέστειλε γνωστοποιήσεις των αιτιάσεων σε κάθε μέλος τους, δικαιούται, σε περίπτωση που διαπιστώνει παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού της Συνθήκης, να επιβάλει πρόστιμα απευθείας στα μέλη της διασκέψεως αντί στην ίδια τη διάσκεψη. Αυτό ισχύει, έστω και αν οι γνωστοποιήσεις των αιτιάσεων δεν ανέφεραν την πιθανότητα επιβολής προστίμου στη διάσκεψη, διότι τα μέλη της διασκέψεως δεν μπορούσαν να αγνοούν ότι διέτρεχαν τον κίνδυνο να τους επιβληθεί ενδεχομένως πρόστιμο.

Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή, δεν παραβιάζει την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως προσδιορίζοντας το ύψος των επιβλητέων στα διάφορα μέλη της διασκέψεως προστίμων σε συνάρτηση με τον βαθμό συμμετοχής τους στην παράβαση παρά σε συνάρτηση με το μερίδιό τους στο pool των εσόδων της διασκέψεως.

28 Ως προς την επιλογή του κύκλου εργασιών της επιχειρήσεως που μετείχε στην παράβαση για τον καθορισμό του επιβλητέου λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού προστίμου, είναι θεμιτό, τόσο στο πλαίσιο του άρθρου 15, παράγραφος 1, του κανονισμού 17 όσο και στο πλαίσιο του άρθρου 19 του κανονισμού 4056/86, να λαμβάνεται υπόψη τόσο ο ολικός κύκλος εργασιών της επιχειρήσεως, ο οποίος αποτελεί ένδειξη, έστω και κατά προσέγγιση και ατελή, του μεγέθους και της οικονομικής ισχύος της, όσο και το ποσοστό του κύκλου εργασιών που προέρχεται από τα εμπορεύματα που αποτελούν το αντικείμενο της παραβάσεως και το οποίο μπορεί συνεπώς να παράσχει κάποια ένδειξη όσον αφορά την έκταση της παραβάσεως.

29 Μία απόφαση εκδίδεται κατά κατάχρηση εξουσίας όταν από αντικειμενικές, κρίσιμες και συγκλίνουσες ενδείξεις προκύπτει ότι εκδόθηκε με αποκλειστικό ή, τουλάχιστον, πρωταρχικό σκοπό άλλο εκτός του υπ' αυτής αναφερομένου. Αυτό δεν θα μπορούσε να συμβαίνει στην υποθετική περίπτωση που η Επιτροπή, κατά τον καθορισμό του ύψους του επιβληθέντος σε εφοπλιστική επιχείρηση προστίμου λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού της Συνθήκης, ελάμβανε υπόψη το επιβληθέν λίγους μήνες νωρίτερα πρόστιμο σε άλλη επιχείρηση του τομέα των θαλασσίων μεταφορών, διασφαλίζοντας έτσι τη συνοχή κατά την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού.

30 Ο αποδέκτης αποφάσεως επιβάλλουσας πρόστιμο λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού παραδεκτώς αμφισβητεί ενώπιον του κοινοτικού δικαστηρίου, με την προσφυγή ακυρώσεως, τον καθορισμό από την απόφαση του επιτοκίου των τόκων υπερημερίας που οφείλει η ενδιαφερομένη επιχείρηση.

Διάδικοι

Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T-24/93,

Compagnie maritime belge transports SA

και

Compagnie maritime belge SA,

εταιρίες βελγικού δικαίου, με έδρα την Αμβέρσα (Βέλγιο), εκπροσωπούμενες από τον Michel Waelbroeck και τον Denis Waelbroeck, δικηγόρους Βρυξελλών, και τον Aurelio Pappalardo, δικηγόρο Trapani, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο το δικηγορικό γραφείο του Ernest Arendt, 8-10, rue Mathias Hardt,

προσφεύγουσες,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης, κατά την έγγραφη διαδικασία, από τους Bernd Langeheine και Richard Lyal και, κατά την προφορική διαδικασία, από τους Richard Lyal, Paul Nemitz και Berend Jan Drijber, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Carlos Gσmez de la Cruz, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

καθής,

υποστηριζομένης από τις

Grimaldi, εταιρία ιταλικού δικαίου, με έδρα το Παλέρμο (Ιταλία),

και

Cobelfret, εταιρία βελγικού δικαίου, με έδρα την Αμβέρσα (Βέλγιο),

εκπροσωπούμενες από τον Mark Clough, barrister, του δικηγορικού συλλόγου Αγγλίας και Ουαλλίας, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο το δικηγορικό γραφείο του Aloyse May, 31, Grand-rue,

παρεμβαίνουσες, T-25/93,

Dafra-Lines A/S, εταιρία δανικού δικαίου, με έδρα την Κοπεγχάγη, εκπροσωπουμένη από τους Michel Waelbroeck και Denis Waelbroeck, δικηγόρους Βρυξελλών, και τον Aurelio Pappalardo, δικηγόρο Trapani, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο το δικηγορικό γραφείο του Ernest Arendt, 8-10, rue Mathias Hardt,

προσφεύγουσα,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης, κατά την έγγραφη διαδικασία, από τους Bernd Langeheine και Richard Lyal και, κατά την προφορική διαδικασία, από τους Richard Lyal, Paul Nemitz και Berend Jan Drijber, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Carlos Gσmez de la Cruz, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

καθής, T-26/93,

Deutsche Afrika-Linien GmbH & Co., εταιρία γερμανικού δικαίου, με έδρα το Αμβούργο (Γερμανία), εκπροσωπουμένη από τον Michael Strobel, δικηγόρο Αμβούργου, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο το δικηγορικό γραφείο του Nicolas Decker, 16, avenue Marie-Thιrθse,

προσφεύγουσα,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης, κατά την έγγραφη διαδικασία, από τους Bernd Langeheine και Richard Lyal και, κατά την προφορική διαδικασία, από τους Richard Lyal, Paul Nemitz και Berend Jan Drijber, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Carlos Gσmez de la Cruz, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

καθής, T-28/93,

Nedlloyd Lijnen BV, εταιρία ολλανδικού δικαίου, με έδρα το Rotterdam (Κάτω Ξώρες), εκπροσωπουμένη, κατά την έγγραφη διαδικασία, από τον Tom R. Ottervanger, δικηγόρο Rotterdam, και, κατά την προφορική διαδικασία, από τον Jacques Steenbergen, δικηγόρο Βρυξελλών, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο το δικηγορικό γραφείο του Carlos Zeyen, 4, rue de l'Avenir,

προσφεύγουσα,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης, κατά την έγγραφη διαδικασία, από τους Bernd Langeheine και Richard Lyal και, κατά την προφορική διαδικασία, από τους Richard Lyal, Paul Nemitz και Berend Jan Drijber, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Carlos Gσmez de la Cruz, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

καθής,

που έχει ως αντικείμενο την ακύρωση της αποφάσεως 93/82/EΟΚ της Επιτροπής, της 23ης Δεκεμβρίου 1992, περί διαδικασίας εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΟΚ (IV/32.448 και IV/32.450: Cewal, Cowac, Ukwal) και του άρθρου 86 της Συνθήκης ΕΟΚ (IV/32.448 και IV/32.450: Cewal) (ΕΕ 1993, L 34, σ. 20),

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑ$ΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ

(τρίτο πενταμελές τμήμα),

συγκείμενο από τους C. P. Briλt, Πρόεδρο, P. Lindh, A. Potocki, R. M. Moura Ramos και J. D. Cooke, δικαστές,

γραμματέας: J. Palacio Gonzαlez, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 26ης Μαρτίου 1996,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

Ιστορικό της διαφοράς

1 Κατόπιν καταγγελιών που της υποβλήθηκαν βάσει του άρθρου 10 του κανονισμού (ΕΟΚ) 4056/86 του Συμβουλίου, της 22ας Δεκεμβρίου 1986, για τον καθορισμό του τρόπου εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης στις θαλάσσιες μεταφορές (ΕΕ L 378, σ. 4, στο εξής: κανονισμός 4056/86), η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία εξετάσεως της πρακτικής που ακολουθούν οι ναυτιλιακές διασκέψεις (ομάδες μεταφορέων, confιrences) που εκτελούν μεταφορές στις γραμμές μεταξύ Ευρώπης και Δυτικής Αφρικής.

2 Η μία από τις καταγγελίες αυτές υποβλήθηκε από την Association of Independent West African Shipping Interests (στο εξής: Aiwasi), όμιλο ανεξαρτήτων, δηλαδή μη ανηκόντων σε ναυτιλιακή διάσκεψη, εφοπλιστών της Κοινότητας. Η Grimaldi, ανεξάρτητη εφοπλιστική επιχείρηση με έδρα το Παλέρμο, και η Cobelfret, ανεξάρτητη εφοπλιστική επιχείρηση με έδρα την Αμβέρσα (στο εξής θα αποκαλούνται από κοινού G και C), είναι ιδρυτικά μέλη της Aiwasi. Από τον Ιούλιο του 1985, οι G και C έχουν θέσει σε εφαρμογή κοινή επιχείρηση μεταφορών μεταξύ Βόρειας Ευρώπης και Ζαρ.

3 Η Associated Central West Africa Lines (στο εξής: Cewal) είναι ναυτιλιακή διάσκεψη της οποίας η γραμματεία βρίσκεται στην Αμβέρσα. Αποτελεί ένωση ναυτιλιακών εταιριών οι οποίες εκτελούν τα τακτικά δρομολόγια της γραμμής μεταξύ των λιμένων του Ζαρ και της Αγκόλας και εκείνων της Βόρειας Θάλασσας, με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο.

4 Η Compagnie maritime belge SA (στο εξής: CMB) είναι εταιρία holding του ομίλου CMB. Ο όμιλος αυτός ασκεί τις δραστηριότητές του κυρίως στον τομέα του εφοπλισμού, της διαχειρίσεως και της εκμεταλλεύσεως των θαλάσσιων εμπορευματικών μεταφορών. Στις 7 Μαου 1991, συστάθηκε από 1ης Ιανουαρίου 1991 χωριστό νομικό πρόσωπο που περιελάμβανε τις υπηρεσίες γραμμής και τις εναλλακτικές υπηρεσίες, η Compagnie maritime belge transports SA (στο εξής: CMBT).

5 Η Dafra-Lines A/S (στο εξής: Dafra-Lines) είναι μέλος της Cewal. Από 1ης Ιανουαρίου 1988, η Dafra-Lines είναι εταιρία του ομίλου CMB.

6 Η Deutsche Afrika-Linien GmbH & Co. (στο εξής: DAL) είναι μέλος της διασκέψεως Cewal. Μέχρι την 1η Απριλίου 1990, ήταν ο μοναδικός μέτοχος της εταιρίας Woermann-Linie Afrikanische Schiffahrts-Gesellschaft mbH. Την 1η Απριλίου 1990, μεταβίβασε τις μετοχές της στη CMB, η οποία, από 1ης Ιανουαρίου 1991, ενσωμάτωσε τις δραστηριότητες της εταιρίας στα πλαίσια της CMBT.

7 Η Nedlloyd Lijnen BV (στο εξής: Nedlloyd) είναι επίσης μέλος της Cewal.

8 Μετά τη διεξαγωγή της έρευνας, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 93/82/EOK, της 23ης Δεκεμβρίου 1992, περί διαδικασίας εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης EOK (IV/32.448 και IV/32.450: Cewal, Cowac, Ukwal) και του άρθρου 86 της Συνθήκης EOK (IV/32.448 και IV/32.450 - Cewal) (ΕΕ 1993, L 34, σ. 20) (στο εξής: απόφαση). Η απόφαση αυτή διαπιστώνει παράβαση του άρθρου 85 διαπραχθείσα από τρεις ναυτιλιακές διασκέψεις καθώς και παράβαση του άρθρου 86 από τα μέλη της Cewal και κατά συνέπεια επιβάλλει σε ορισμένα από αυτά πρόστιμο. Η απόφαση αυτή μπορεί να συνοψιστεί ως εξής.

Παρουσίαση της αποφάσεως

Το νομικό πλαίσιο της ασκήσεως των δραστηριοτήτων θαλάσσιων εμπορευματικών μεταφορών

9 Για δεδομένη θαλάσσια διασύνδεση, οι λεπτομέρειες κατανομής των μεταφερομένων από ναυτιλιακή διάσκεψη φορτίων διέπονται από κώδικα συμπεριφοράς που συνέταξε η Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη (στο εξής: κώδικας Cnuced) και, ειδικότερα, από την κλίμακα κατανομής «40: 40: 20». Σύμφωνα με την κλίμακα αυτή, στις εθνικές εφοπλιστικές εταιρίες καθεμιάς από τις χώρες που βρίσκονται εκατέρωθεν δεδομένης θαλάσσιας διασυνδέσεως παραχωρείται το 40 % των φορτίων που μεταφέρει η διάσκεψη, ενώ το υπόλοιπο 20 % παραχωρείται στις εφοπλιστικές εταιρίες τρίτων χωρών που είναι μέλη της ιδίας διασκέψεως.

10 Εξάλλου, η πολιτική των αφρικανικών κρατών στον τομέα των θαλάσσιων διεθνών μεταφορών εναρμονίζεται στα πλαίσια της Υπουργικής Διασκέψεως των Κρατών της Δυτικής και Κεντρικής Αφρικής για τις θαλάσσιες μεταφορές (Cmeaoc), η οποία ιδρύθηκε το 1975. Η διάσκεψη αυτή έχει εκδώσει διάφορα ψηφίσματα τα οποία προτρέπουν τα αφρικανικά κράτη να παραχωρούν κατά προτεραιότητα τα φορτία τους σε εθνικές εφοπλιστικές εταιρίες και να υιοθετήσουν συστήματα ελέγχου για την αποτελεσματική εφαρμογή της «κλίμακας κατανομής» των μεταφερομένων φορτίων, όπως αυτή προβλέπεται στον κώδικα Cnuced.

11 Ως προς τη θαλάσσια διασύνδεση Βόρειας Ευρώπης και Ζαρ, η κατανομή των φορτίων σύμφωνα με τον κανόνα 40: 40: 20 του κώδικα Cnuced συγκεκριμενοποιείται με τρία είδη μέτρων:

- τη συμμετοχή της Compagnie maritime zaοroise (στο εξής: CMZ) ως μέλους της διασκέψεως Cewal·

- τη θέσπιση από τις αρχές του Ζαρ κανονιστικού πλαισίου αποτελούμενου από το νομοθετικό διάταγμα 67/272 της 23ης Ιουνίου 1967 και από την εγκύκλιο 139 (IV) της 13ης Ιανουαρίου 1972 της Τράπεζας του Ζαρ. Η εγκύκλιος αυτή, εκδοθείσα στο πλαίσιο της νομοθεσίας περί συναλλάγματος, όριζε, μεταξύ άλλων, ότι τα εμπορεύματα που εισάγονται στη Δημοκρατία του Ζαρ από γερμανικούς, βελγικούς, ολλανδικούς και σκανδιναβικούς λιμένες ή εξάγονται από τη Δημοκρατία του Ζαρ με προορισμό τους λιμένες αυτούς θα πρέπει να μεταφέρονται με πλοία των ναυτιλιακών εταιριών που είναι μέλη της Cewal. Επιπλέον, για να εξαναγκασθούν οι εφοπλιστές να αντικαταστήσουν, στις συμβάσεις ναυλώσεως που συνάπτουν με τους ναυλωτές, το δαπανηρό για τις νομισματικές αρχές του Ζαρ σύστημα ετεροχρονισμένων εκπτώσεων με ένα σύστημα άμεσων εκπτώσεων, δεν επιτρεπόταν πλέον στις εγκεκριμένες τράπεζες να πληρώνουν σε συνάλλαγμα το κόστος των θαλασσίων μεταφορών, οι δε τράπεζες που δεν τηρούσαν τις κανονιστικές αυτές διατάξεις δεν ελάμβαναν την άμεση έκπτωση που αναγραφόταν στο τιμολόγιο.

Μετά τη δημοσίευση της εγκυκλίου αυτής, οι συμβάσεις που συνάπτονταν από τις ναυτιλιακές εταιρίες της Cewal περιελάμβαναν πράγματι σύστημα άμεσων εκπτώσεων. Μέχρι το 1985, η εφαρμογή του συστήματος διασφαλιζόταν με ειδική μνεία επί των σχετικών με το συνάλλαγμα εγγράφων, η οποία βεβαίωνε ότι το φορτίο είχε μεταφερθεί με πλοίο το οποίο εκμεταλλεύεται η Cewal («Φόρτωση σε πλοίο Cewal»). Με εγκύκλιο της 26ης Δεκεμβρίου 1985, η Τράπεζα του Ζαρ ανήγγειλε την κατάργηση του συστήματος αυτού·

- τη σύναψη μεταξύ του Office [zaοrois] de gestion du fret maritime (Ζαϋρινού Οργανισμού Διαχειρίσεως Θαλασσίων Ναυλώσεων, στο εξής: Ogefrem) και της Cewal συμφωνίας, το άρθρο 1 της οποίας ορίζει:

«Ο Ogefrem, ενόψει των προνομίων που του απονέμει ο νόμος, και η διάσκεψη Cewal μεριμνούν ώστε το σύνολο των προς μεταφορά εμπορευμάτων στο πλαίσιο του πεδίου των δραστηριοτήτων της διασκέψεως Cewal να ανατίθεται σε ναυτιλιακές εταιρίες που είναι μέλη αυτής της ναυτιλιακής διασκέψεως.

Με ρητή συμφωνία των δύο ενδιαφερομένων μερών, θα μπορούν να προβλέπονται παρεκκλίσεις.»

Παρά το δεύτερο αυτό εδάφιο, ο Ogefrem, χωρίς τη συναίνεση της Cewal, δέχθηκε να μετέχει ναυτιλιακή εταιρία που δεν ήταν μέλος της διασκέψεως αυτής, δηλαδή οι G και C, στην εκτέλεση δρομολογίων από και προς το Ζαρ.

Οι παραβάσεις του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης

12 Κατά τον χρόνο των επίμαχων πραγματικών περιστατικών, οι μεταφορές μεταξύ των λιμένων της Δυτικής και Βόρειας Ευρώπης και των λιμένων της Δυτικής Αφρικής κατανέμονταν μεταξύ τριών ναυτιλιακών διασκέψεων: της Cewal, της Continent West Africa Conference (στο εξής: Cowac) και της United Kingdom West Africa Lines Joint Service (στο εξής: Ukwal), καθεμιά από τις οποίες εκμεταλλευόταν διαφορετικές δέσμες γραμμών.

13 Στην απόφασή της, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι αυτή η κατανομή των μεταφορών ήταν το αποτέλεσμα ορισμένων συμφωνιών που είχαν συναφθεί μεταξύ των τριών διασκέψεων, αντικείμενο δε των συμφωνιών αυτών ήταν η απαγόρευση στις εταιρίες μέλη μιας διασκέψεως να εκτελούν μεταφορές ως ανεξάρτητοι εφοπλιστές στους λιμένες που υπάγονται στη σφαίρα επιρροής της μιας εκ των δύο άλλων διασκέψεων. Μια εταιρία, για να εκτελεί μεταφορές σε γραμμή άλλης διασκέψεως, έπρεπε προηγουμένως να γίνει μέλος αυτής της διασκέψεως.

14 Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι συμφωνίες αυτές συνιστούσαν στεγανοποίηση της αγοράς αντίθετη προς το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης και δεν μπορούσαν να τύχουν απαλλαγής ούτε βάσει του άρθρου 3 του κανονισμού 4056/86 ούτε βάσει του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης.

Οι παραβάσεις του άρθρου 86 της Συνθήκης

15 Αφού προσδιόρισε τη σχετική αγορά, η Επιτροπή διαπίστωσε την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως που κατείχαν συλλογικά τα μέλη της διασκέψεως Cewal. Η Επιτροπή χαρακτήρισε καταχρηστικές, κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης, τρεις πρακτικές που ακολουθούσαν τα μέλη της διασκέψεως αυτής με σκοπό τον εξοβελισμό του βασικού ανεξάρτητου ανταγωνιστή στις εν λόγω μεταφορές. Οι πρακτικές αυτές συνίσταντο στο να:

- μετέχουν στην εφαρμογή της συμφωνίας συνεργασίας με τον Ogefrem και να ζητούν κατ' επανάληψη, με διάφορα διαβήματα, την αυστηρή τήρησή της·

- τροποποιούν τους ναύλους τους, παρεκκλίνοντας από τις ισχύουσες τιμές, προκειμένου να προσφέρουν παρόμοιους ή χαμηλότερους ναύλους από εκείνους του κυριότερου ανεξάρτητου ανταγωνιστή για σκάφη που απέπλεαν την ίδια ημέρα ή σε παραπλήσιες ημερομηνίες (πρακτική αποκαλούμενη «μαχητικά πλοία»). Σύμφωνα με την απόφαση, το όλο σύστημα οδηγούσε σε ζημίες που υφίσταντο τα μέλη της Cewal·

- συνάπτουν συμβάσεις πίστεως που επιβάλλονταν κατά 100 % (συμπεριλαμβανομένων των εμπορευμάτων που πωλούνται ελεύθερα επί του καταστρώματος) πέραν των ορίων των διατάξεων του άρθρου 5, σημείο 2, του κανονισμού 4056/86, χρησιμοποιώντας ειδικά «μαύρες λίστες» για τους ναυλωτές που δεν τηρούσαν τις συμφωνίες.

Το διατακτικό της αποφάσεως και οι επιβληθείσες κυρώσεις

16 Το διατακτικό της αποφάσεως διαπιστώνει παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης (άρθρο 1) και του άρθρου 86 (άρθρο 2). Διατάσσει την παύση των παραβάσεων αυτών (άρθρο 3) και τη μη επανάληψη της βεβαιουμένης στο άρθρο 1 παραβάσεως (άρθρο 4). Συνιστά την προσαρμογή των συμβάσεων πίστεως σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 5, σημείο 2, του κανονισμού 4056/86 (άρθρο 5). Σύμφωνα με το άρθρο 19, παράγραφος 2, του κανονισμού αυτού η Επιτροπή επέβαλε, για τις βεβαιούμενες στο άρθρο 2 καταχρήσεις δεσπόζουσας θέσεως, τα εξής πρόστιμα (άρθρο 6):

- 9,6 εκατομμύρια ECU στη CMB·

- 200 000 ECU σε καθεμία από τις Dafra-Lines και Deutsche Afrika Linien-Woermann Linie·

- 100 000 ECU στη Nedlloyd Lijnen BV.

Τα πρόστιμα αυτά έπρεπε να καταβληθούν εντός προθεσμίας τριών μηνών από την ημερομηνία κοινοποιήσεως της αποφάσεως. Σε περίπτωση μη εμπρόθεσμης καταβολής, το ποσό επιβαρύνεται αυτοδικαίως με τόκους με ετήσιο επιτόκιο 13,25 % (άρθρο 7).

Διαδικασία

17 Με δικόγραφο που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 19 Μαρτίου 1993, η CMB και η CMBT άσκησαν προσφυγή, η οποία έλαβε τον αριθμό T-24/93, με κύριο αίτημα την ακύρωση της αποφάσεως.

18 Με χωριστό δικόγραφο που πρωτοκολλήθηκε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 13 Απριλίου 1993, η CMBT κατέθεσε επίσης αίτηση λήψεως ασφαλιστικών μέτρων, ζητώντας αναστολή εκτελέσεως, μέχρι τη δημοσίευση της αποφάσεως του Πρωτοδικείου επί της ουσίας της διαφοράς, αφενός μεν, των άρθρων 6 και 7 του διατακτικού της αποφάσεως, καθόσον επιβάλλουν πρόστιμο στη CMB, αφετέρου δε, του άρθρου 3 της αποφάσεως, καθόσον αυτό επιβάλλει στη διάσκεψη Cewal και στα μέλη της να θέσουν τέρμα στη συμφωνία συνεργασίας με τον Ogefrem.

19 Με διάταξη της 13ης Μαου 1993 (T-24/93 R, CMBT κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. II-543), ο Πρόεδρος του Πρωτοδικείου έκανε δεκτό το αίτημα των G και C να παρέμβουν στη διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων και απέρριψε το αίτημα λήψεως προσωρινών μέτρων.

20 Με διάταξη της 23ης Ιουλίου 1993 (μη δημοσιευθείσα στη Συλλογή), ο Πρόεδρος του δευτέρου τμήματος του Πρωτοδικείου δέχθηκε το αίτημα των G και C να παρέμβουν στη δίκη υπέρ της καθής και δέχθηκε εν μέρει το αίτημα των προσφευγουσών για τη διαφύλαξη του απορρήτου, έναντι των G και C, ορισμένων σημείων του δικογράφου και των παραρτημάτων του.

21 Με διάταξη της 21ης Μαρτίου 1994 (μη δημοσιευθείσα στη Συλλογή), ο Πρόεδρος του δευτέρου τμήματος του Πρωτοδικείου δέχθηκε εν μέρει το αίτημα των προσφευγουσών για διαφύλαξη του απορρήτου, έναντι των G και C, ορισμένων σημείων των υπομνημάτων αντικρούσεως, απαντήσεως και ανταπαντήσεως, καθώς και ορισμένων παραρτημάτων τους.

22 Με διάταξη της 19ης Μαρτίου 1996 (μη δημοσιευθείσα στη Συλλογή), ο Πρόεδρος του τρίτου πενταμελούς τμήματος του Πρωτοδικείου απέρριψε το αίτημα των προσφευγουσών για διαφύλαξη του απορρήτου, έναντι των G και C, ορισμένων αποσπασμάτων των απαντήσεων της Επιτροπής στις υποβληθείσες από το Πρωτοδικείο γραπτές ερωτήσεις και ορισμένων παραρτημάτων των απαντήσεων αυτών.

23 Με δικόγραφα που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 19 και 22 Μαρτίου 1993, η Dafra-Lines, η DAL και η Nedlloyd άσκησαν εκάστη κύρια προσφυγή. Οι προσφυγές αυτές έλαβαν αντιστοίχως τους αριθμούς T-25/93, T-26/93 και T-28/93 και έχουν ως κύριο αίτημα την ακύρωση της αποφάσεως.

24 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (τρίτο πενταμελές τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία χωρίς προηγούμενη διεξαγωγή αποδείξεων. Εντούτοις, στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας, κάλεσε τους διαδίκους να προσκομίσουν ορισμένα έγγραφα και να απαντήσουν σε ορισμένες γραπτές ερωτήσεις.

25 Οι εκπρόσωποι των διαδίκων αγόρευσαν και απάντησαν στις προφορικές ερωτήσεις κατά τη δημόσια συζήτηση της 26ης Μαρτίου 1996.

Αιτήματα των διαδίκων

26 Στην υπόθεση T-24/93, οι προσφεύγουσες ζητούν από το Πρωτοδικείο:

- να ακυρώσει την απόφαση στο σύνολό της·

- επικουρικώς:

- να ακυρώσει ή τουλάχιστον να μειώσει το επιβληθέν στην προσφεύγουσα πρόστιμο·

- να διατάξει την Επιτροπή να προσκομίσει όλα τα σχετικά με τον υπολογισμό του ύψους του προστίμου έγγραφα·

- εν πάση περιπτώσει, να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

Η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να απορρίψει την προσφυγή·

- να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων της αιτήσεως ασφαλιστικών μέτρων.

Οι παρεμβαίνουσες ζητούν από το Πρωτοδικείο:

- να απορρίψει την προσφυγή·

_ να καταδικάσει τις προσφεύγουσες στα δικαστικά έξοδα της Επιτροπής και των παρεμβαινουσών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων της αιτήσεως ασφαλιστικών μέτρων.

27 Στην υπόθεση T-25/93, η προσφεύγουσα ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να ακυρώσει την απόφαση·

- επικουρικώς:

- να ακυρώσει ή τουλάχιστον να μειώσει το επιβληθέν πρόστιμο·

- να διατάξει την Επιτροπή να προσκομίσει όλα τα σχετικά με τον υπολογισμό του ύψους του προστίμου έγγραφα·

- εν πάση περιπτώσει, να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

28 Στην υπόθεση T-26/93, η προσφεύγουσα ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να ακυρώσει την απόφαση·

- επικουρικώς, να ακυρώσει ή τουλάχιστον να μειώσει το επιβληθέν στην προσφεύγουσα πρόστιμο·

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

29 Στην υπόθεση T-28/93, η προσφεύγουσα ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να ακυρώσει, εν όλω ή εν μέρει, την απόφαση·

- να ακυρώσει ή τουλάχιστον να μειώσει το επιβληθέν στην προσφεύγουσα πρόστιμο·

- να λάβει τα κατά την κρίση του ενδεδειγμένα μέτρα·

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

30 Στις υποθέσεις T-25/93, T-26/93 και T-28/93, η καθής ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να απορρίψει την προσφυγή·$

- να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.

31 Αφού άκουσε κατά την προφορική διαδικασία τις απόψεις των διαδίκων επί του σημείου αυτού, το Πρωτοδικείο (τρίτο πενταμελές τμήμα) αποφάσισε να συνενώσει τις τέσσερις υποθέσεις για την έκδοση αποφάσεως.

Ως προς τα κύρια αιτήματα περί ακυρώσεως της αποφάσεως

32 Προς στήριξη των ακυρωτικών τους αιτημάτων οι προσφεύγουσες επικαλούνται τέσσερις λόγους. Πρώτον, στην υπόθεση T-26/93, η προσφεύγουσα προβάλλει ως λόγο διαδικαστικές πλημμέλειες. Δεύτερον, στις υποθέσεις T-24/93, T-25/93 και T-28/93, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι οι επίδικες πρακτικές δεν επηρεάζουν το ενδοκοινοτικό εμπόριο και, στις υποθέσεις T-24/93 και T-25/93, ότι οι σχετικές αγορές δεν αποτελούν τμήμα της κοινής αγοράς. Τρίτον, στις υποθέσεις T-24/93, T-25/93 και T-26/93, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν ότι οι επίδικες πρακτικές έχουν ως σκοπό ή ως αποτέλεσμα τη νόθευση του ανταγωνισμού, κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Τέταρτον, σε κάθε υπόθεση, υποστηρίζουν ότι οι επίδικες πρακτικές δεν συνιστούν κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, κατά την έννοια άρθρου 86 της Συνθήκης.

1. Ως προς τον πρώτο λόγο περί διαδικαστικών πλημμελειών που θίγουν τη νομιμότητα της αποφάσεως

Επιχειρήματα των διαδίκων

33 Στην υπόθεση T-26/93, η προσφεύγουσα DAL υποστηρίζει, πρώτον, ότι δεν ήταν αποδέκτης της γνωστοποιήσεως των αιτιάσεων της 14ης Αυγούστου 1990, η οποία εστάλη στην εταιρία Woermann-Linie Afrikanische Schiffahrts-Gesellschaft mbH. Κατά την ημερομηνία αυτή όμως, η εταιρία αυτή είχε ήδη μεταβιβασθεί στη CMB από 1ης Απριλίου 1990 και η DAL δεν ήταν πλέον μέλος της Cewal. Οι αιτιάσεις της Επιτροπής απευθύνονταν στα μέλη της διασκέψεως που περιλαμβάνονται στο παράρτημα Α της γνωστοποιήσεως αυτής, μεταξύ των οποίων δεν μνημονεύεται η προσφεύγουσα. Υπ' αυτές τις συνθήκες, η απόφαση εκδόθηκε κατά παράβαση των δικαιωμάτων άμυνας (απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Νοεμβρίου 1981, 60/81, IBM κατά Επιτροπής, Συλλογή 1981, σ. 2639). Δεύτερον, το άρθρο 6 της αποφάσεως επιβάλλει πρόστιμο σε εταιρία, την Deutsche Afrika Linien-Woermann Linie, η οποία δεν υπάρχει. Οσάκις όμως μια απόφαση επιβάλλει πρόστιμο στους αποδέκτες της, όπως εν προκειμένω, πρέπει να υπάρχει δυνατότητα σαφούς εξατομικεύσεώς τους. Η απόφαση, μη διευκρινίζοντας εάν αφορά την DAL και/ή την Woermann-Linie Afrikanische Schiffahrts-Gesellschaft mbH, πάσχει από διαδικαστική πλημμέλεια.

34 Καταρχάς, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η προσφεύγουσα ήταν αρχικώς ο μοναδικός μέτοχος της Woermann-Linie Afrikanische Schiffahrts-Gesellschaft mbH και ότι από 1ης Απριλίου 1990 μεταβίβασε τα μερίδιά της στη CMB. Ως προς τον αποδέκτη της γνωστοποιήσεως των αιτιάσεων, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, όπως προκύπτει από το παράρτημα K 7 του δικογράφου, η προσφεύγουσα έλαβε τη γνωστοποίηση των αιτιάσεων και απάντησε σ' αυτήν, οπότε δεν μπορεί να τίθεται ζήτημα παραβιάσεως των δικαιωμάτων άμυνας. Όσον αφορά τον αποδέκτη της αποφάσεως, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η προσφεύγουσα έπρεπε να γνωρίζει ότι η απόφαση αφορούσε την ευθύνη της για τη συμπεριφορά της Woermann-Linie, της οποίας η προσφεύγουσα - η οποία ασκούσε δραστηριότητες στη Δυτική και Κεντρική Αφρική μόνον υπό την επωνυμία της Woermann-Linie - ήταν ο μοναδικός μέτοχος κατά τον χρόνο των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών. Υπ' αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή φρονεί ότι η προσφεύγουσα εσφαλμένα υποστηρίζει ότι οι αιτιάσεις απευθύνονταν σε επιχείρηση διαφορετική από εκείνη του αποδέκτη της αποφάσεως.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

35 Το Πρωτοδικείο διαπιστώνει, πρώτον, ότι η προσφεύγουσα DAL ήταν μέχρι την 1η Απριλίου 1990 ο μοναδικός μέτοχος της Woermann-Linie Afrikanische Schiffahrt-Gesellschaft mbH. Όπως προκύπτει από το παράρτημα K 7 του δικογράφου, η ίδια η προσφεύγουσα απάντησε στη γνωστοποίηση των αιτιάσεων και δεν αμφισβητεί ότι έλαβε γνώση της γνωστοποιήσεως. Εξάλλου, όπως η ίδια βεβαιώνει στην εισαγωγή της απαντήσεως αυτής, η προσφεύγουσα απάντησε στη γνωστοποίηση των αιτιάσεων η οποία εκδόθηκε στο όνομα της Woermann-Linie, δεδομένου ότι τα πραγματικά περιστατικά για τα οποία κατηγορείται είναι προγενέστερα της μεταβιβάσεως της θυγατρικής εταιρίας. Υπ' αυτές τις συνθήκες, το Πρωτοδικείο κρίνει ότι το πρώτο σκέλος του λόγου περί παραβιάσεως των δικαιωμάτων άμυνας πρέπει να απορριφθεί.

36 Δεύτερον, το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι, σύμφωνα με το παράρτημα Ι της αποφάσεως, η εταιρία Deutsche Afrika Linien-Woermann Linie ήταν ο αποδέκτης της αποφάσεως. Δεν αμφισβητείται ότι η επωνυμία αυτή δεν αντιστοιχεί, αυτή καθαυτή, σε καμιά νομικώς υφισταμένη εταιρία. Εντούτοις, όπως έχει ειπωθεί, η προσφεύγουσα δεν μπορεί να ισχυρίζεται ότι δεν αντελήφθη ότι η γνωστοποίηση των αιτιάσεων την αφορούσε ως μητρική εταιρία της Woermann-Linie κατά τον χρόνο των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών. Επομένως, το Πρωτοδικείο φρονεί ότι η διατύπωση στο παράρτημα Ι και στο άρθρο 6 της αποφάσεως, η οποία συνίσταται στη ζεύξη και στη συνένωση των επωνυμιών της μητρικής και της θυγατρικής εταιρίας, υποδείκνυε σαφώς στην προσφεύγουσα ότι η απόφαση απευθυνόταν σ' αυτήν και ότι της επιβλήθηκε πρόστιμο λόγω της συμπεριφοράς της πρώην θυγατρικής της, της οποίας ήταν ο μοναδικός μέτοχος μέχρι την 1η Απριλίου 1990 και επ' ονόματι της οποίας ασκούσε δραστηριότητες στη Δυτική και Κεντρική Αφρική.

37 Επομένως ο πρώτος λόγος πρέπει να απορριφθεί.

2. Επί του δευτέρου λόγου περί μη παραβάσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης

Επιχειρήματα των διαδίκων

38 Πρώτον, οι προσφεύγουσες υπογραμμίζουν ότι ο σκοπός των ναυτιλιακών διασκέψεων είναι η ορθολογική οργάνωση των υπηρεσιών θαλασσίων μεταφορών, πράγμα που αναγνωρίζουν η Έκθεση της Επιτροπής περί της εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης EOK στον τομέα των θαλασσίων μεταφορών [COM(85) 90 τελικό, παράγραφοι 62 και επ.] και η όγδοη αιτιολογική σκέψη του προοιμίου του κανονισμού 4056/86. Επομένως, τα προσφερόμενα από τις ναυτιλιακές διασκέψεις πλεονεκτήματα δικαιολογούν την αποδοχή ορισμένων περιορισμών του ανταγωνισμού ως αντιστάθμισμα των ωφελημάτων που οι χρήστες αντλούν από το σύστημα. Εξάλλου, το άρθρο 3 του κανονισμού 4056/86 απαλλάσσει την πρακτική που τους προσάπτει η Επιτροπή.

39 Δεύτερον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, στην πραγματικότητα, το επιλεγέν από τις ναυτιλιακές διασκέψεις σύστημα δεν θίγει τον ανταγωνισμό μεταξύ των μελών τους, καθόσον διατηρείται στο ακέραιο η δυνατότητα προσχωρήσεως σε άλλη διάσκεψη και επομένως η δυνατότητα εκτελέσεως μεταφορών στις εν λόγω γραμμές ως μέλος της διασκέψεως αυτής. Αντιθέτως προς όσα βεβαιώνει η Επιτροπή στο σημείο 37 της αποφάσεώς της, η διαδικασία προσχωρήσεως μέλους μιας διασκέψεως σε άλλη διάσκεψη δεν είναι ούτε μακρά ούτε με αβέβαιη έκβαση, όπως προκύπτει από το γεγονός ότι, μεταξύ των 45 μελών που ανήκουν σε μία από τις εν λόγω τρεις διασκέψεις, τα 27 είναι μέλη τουλάχιστον δύο εξ αυτών. Επιπλέον, το αν οι G και C δεν μπόρεσαν να προσχωρήσουν στη Cewal, την οποία η Επιτροπή αδίκως κατηγορεί ότι είναι «κλειστή» διάσκεψη, αυτό οφείλεται αποκλειστικά στην άρνησή τους να συμπληρώσουν το ερωτηματολόγιο προσχωρήσεως.

40 Στο στάδιο της απαντήσεως, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν την εγκυρότητα των αποδεικτικών στοιχείων επί των οποίων ερείδεται η απόφαση. Οι προσφεύγουσες συνάγουν ότι είναι ανακριβής η διαπίστωση που περιέχεται στο σημείο 38 του αιτιολογικού της αποφάσεως, σύμφωνα με την οποία συμφωνίες μεταξύ των μελών των διασκέψεων απαγορεύουν στα μέλη τους να εκτελούν μεταφορές ως ανεξάρτητες εφοπλιστικές επιχειρήσεις στις ζώνες δραστηριότητας εκάστης των δύο άλλων διασκέψεων.

41 Στο πρώτο σκέλος του λόγου η Επιτροπή αντιτάσσει ότι, αν και σύμφωνα με τον κανονισμό 4056/86 τα πλεονεκτήματα που παρέχουν οι ναυτιλιακές διασκέψεις δικαιολογούν ορισμένους περιορισμούς του ανταγωνισμού, εντούτοις η προβλεπομένη στο άρθρο 3 του κανονισμού εξαίρεση δεν καλύπτει όλες τις δραστηριότητες των ναυτιλιακών διασκέψεων και ιδίως δεν καλύπτει τις συμφωνίες περί μη ανταγωνισμού όπως οι επίμαχες εν προκειμένω. Εξάλλου, ο κανονισμός προβλέπει ρητώς, στην όγδοη αιτιολογική του σκέψη, την ύπαρξη ανεξαρτήτων εφοπλιστικών επιχειρήσεων.

42 Στο δεύτερο σκέλος του λόγου η Επιτροπή αντιτάσσει ότι οι προσφεύγουσες απαραδέκτως αμφισβητούν για πρώτη φορά κατά το στάδιο της απαντήσεως την ίδια την ύπαρξη πάσης υποχρεώσεως μη ανταγωνισμού μεταξύ των τριών διασκέψεων.

43 Επί της ουσίας, ο ισχυρισμός των προσφευγουσών περί μη υπάρξεως συμφωνίας μεταξύ των ναυτιλιακών διασκέψεων έρχεται σε αντίθεση τόσο προς την απάντηση της Cewal στη γνωστοποίηση των αιτιάσεων όσο και προς ορισμένα άλλα έγγραφα που προσκόμισε η Cewal. Όλα αυτά τα έγγραφα αναφέρουν υποχρεώσεις μη αναμείξεως των μελών μιας διασκέψεως στα δρομολόγια των οποίων η εκτέλεση διασφαλίζεται από τις δύο άλλες διασκέψεις, οι οποίες έχουν διωχθεί μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού 4056/86.

44 Εξάλλου, κατά την Επιτροπή, το μόνο ζήτημα που τίθεται είναι αν υπήρχαν συμφωνίες περιορίζουσες τον ανταγωνισμό μεταξύ ναυτιλιακών διασκέψεων. Η ενδεχόμενη ανάληψη μέρους των δρομολογίων από ανεξάρτητες εφοπλιστικές επιχειρήσεις θα ήταν επομένως χωρίς επίπτωση. Επίσης, ο ισχυρισμός ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ των τριών διασκέψεων θα διαφυλασσόταν με την ελεύθερη προσχώρηση των μελών μιας διασκέψεως σε άλλη διάσκεψη προβάλλεται αλυσιτελώς, καθόσον αντικείμενο των επιδίκων συμφωνιών ήταν ο περιορισμός του ανταγωνισμού. Ως προς τον κλειστό χαρακτήρα της διασκέψεως, η Επιτροπή φρονεί ότι αυτό σε καμιά περίπτωση δεν συνιστά αιτίαση.

45 Οι παρεμβαίνουσες δεν υπέβαλαν παρατηρήσεις επί του σημείου αυτού.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

46 Καταρχάς, το Πρωτοδικείο επισημαίνει ότι οι μεταξύ διασκέψεων συμφωνίες, κατά τις οποίες τα μέλη μιας διασκέψεως πρέπει να μην παρεμβαίνουν ως ανεξάρτητες εφοπλιστικές επιχειρήσεις στη ζώνη δραστηριότητας άλλης διασκέψεως που είναι συμβαλλόμενο μέρος στη συμφωνία, μνημονεύονται ρητά στο τηλετύπημα του προέδρου της Cewal προς την Cowac με ημερομηνία 6 Οκτωβρίου 1989 και στα πρακτικά του Zaοre Pool Committee της 19ης Σεπτεμβρίου 1989. Κατά τα λοιπά, η Cewal είχε ρητά δεχθεί στην απάντησή της στη γνωστοποίηση των αιτιάσεων την ύπαρξη των συμφωνιών αυτών. Επομένως, ο αντλούμενος από τη μη ύπαρξη συμφωνιών μεταξύ διασκέψεων ισχυρισμός πρέπει να απορριφθεί, χωρίς να χρειάζεται να αποφανθεί το Πρωτοδικείο ως προς το αν είναι νέος κατά την έννοια του Κανονισμού Διαδικασίας.

47 Ακολούθως, η επιχειρηματολογία των προσφευγουσών προσπαθεί να αποδείξει ότι τέτοιες συμφωνίες δεν μπορούν να συνιστούν παράβαση του άρθρου 85 της Συνθήκης.

48 Συναφώς, το Πρωτοδικείο υπενθυμίζει, πρώτον, ότι, ενόψει της γενικής αρχής περί απαγορεύσεως των συμπράξεων που περιορίζουν τον ανταγωνισμό την οποία θεσπίζει το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, οι παρεκκλίνουσες διατάξεις που περιέχονται σε κανονισμό απαλλαγής πρέπει, λόγω της φύσεώς τους, να ερμηνεύονται στενά (απόφαση του Πρωτοδικείου της 22ας Απριλίου 1993, T-9/92, Peugeot κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, II-493, σκέψη 37). Το αυτό ισχύει επίσης για τις διατάξεις του κανονισμού 4056/86 οι οποίες εξαιρούν ορισμένες συμφωνίες από την απαγόρευση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, καθόσον το άρθρο 3 του κανονισμού εισάγει εξαίρεση κατά κατηγορία κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 3, της Συνθήκης.

49 Επομένως, το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι οι προσφεύγουσες δεν μπορούν εγκύρως να ισχυρίζονται ότι οι επίδικες πρακτικές εμπίπτουν στην εξαίρεση του άρθρου 3, στοιχείο γγ, του κανονισμού 4056/86, περί συντονισμού ή κατανομής των ταξιδίων και των εξυπηρετουμένων λιμένων «μεταξύ των μελών της διάσκεψης», δεδομένου ότι η προκειμένη περίπτωση αφορά συμφωνίες κατανομής μεταξύ διασκέψεων. Εξάλλου, η εξαίρεση του άρθρου 3 αφορά συμφωνίες οι οποίες πρωτίστως έχουν σκοπό τον από κοινού καθορισμό των ναύλων, πράγμα που δεν συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση.

50 Εξάλλου, οι διάδικοι δεν μπορούν λυσιτελώς να ισχυρίζονται ότι ακόμη και ο σκοπός μιας ναυτιλιακής διασκέψεως έχει αναγνωρισθεί ως επωφελής, πράγμα που ουδόλως αμφισβητείται από την Επιτροπή. Η περίσταση αυτή, μολονότι είναι ικανή να δικαιολογήσει τις εξαιρέσεις που προβλέπει ο κανονισμός, δεν μπορεί να σημαίνει ότι κάθε περιορισμός του ανταγωνισμού που είναι το αποτέλεσμα ναυτιλιακών διασκέψεων δεν εμπίπτει στην απαγορευτική αρχή του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

51 Κατά τα λοιπά, το Πρωτοδικείο φρονεί ότι τα επιχειρήματα των προσφευγουσών δεν είναι λυσιτελή. Ειδικότερα, οι λόγοι για τους οποίους οι G και C δεν μπόρεσαν να προσχωρήσουν στη Cewal δεν ασκεί καμιά επιρροή, καθόσον ο καταγγελλόμενος περιορισμός του ανταγωνισμού συνίσταται στην ύπαρξη συμφωνιών μεταξύ διασκέψεων. Επίσης, το ότι οι διαδικασίες προσχωρήσεως σε μια διάσκεψη δεν είναι ούτε μακρές ούτε με αβέβαιη έκβαση δεν ασκεί επιρροή, δεδομένου ότι σκοπός των συμφωνιών είναι να απαγορεύει στα μέλη μιας διασκέψεως να εξυπηρετούν γραμμή άλλης διασκέψεως ως ανεξάρτητες εφοπλιστικές επιχειρήσεις.

52 Επομένως, ο στηριζόμενος στη μη παράβαση του άρθρου 85 της Συνθήκης λόγος πρέπει να απορριφθεί.

3. Επί του τρίτου λόγου περί μη παραβάσεως του άρθρου 86 της Συνθήκης

Επί του πρώτου σκέλους του λόγου περί μη υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως που κατέχουν συλλογικά τα μέλη της Cewal

Ως προς τον συλλογικό χαρακτήρα της θέσεως των μελών της Cewal στην αγορά

- Επιχειρήματα των διαδίκων

53 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι το άρθρο 86 της Συνθήκης απαγορεύει την καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως από μία ή περισσότερες επιχειρήσεις, αλλ' όχι το γεγονός ότι μία ή περισσότερες επιχειρήσεις κατέχουν δεσπόζουσα θέση, ατομική ή συλλογική. Από αυτό προκύπτει ότι η έννοια της καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως μπορεί να εφαρμοσθεί μόνο στην εξαιρετική περίπτωση κατά την οποία οι επιχειρήσεις συλλογικά έχουν εκμεταλλευθεί καταχρηστικώς τη δεσπόζουσα θέση που κατέχουν ατομικώς, διαφορετικά το άρθρο 85 της Συνθήκης θα έχανε την πρακτική αποτελεσματικότητά του.

54 Κατά τις προσφεύγουσες, στην απόφαση της 10ης Μαρτίου 1992, T-68/89, Τ-77/89 και Τ-78/89, Vetro κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή 1992, σ. II-1403), το Πρωτοδικείο δέχθηκε μόνον ως αρχή την ύπαρξη συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως. Με κανένα τρόπο, η απόφαση αυτή, η οποία στη σκέψη της 358 αναφερόταν στις ναυτιλιακές διασκέψεις, δεν μπορεί να έχει την έννοια ότι τα μέλη μιας ναυτιλιακής διασκέψεως κατέχουν εξ υποθέσεως συλλογική δεσπόζουσα θέση. Αντιθέτως προς τον κανόνα που θέτει το Πρωτοδικείο στη σκέψη 360 της προμνησθείσας αποφάσεως Vetro κ.λπ., η Επιτροπή περιορίστηκε, κατά τις προσφεύγουσες, στην «ανακύκλωση» των πραγματικών περιστατικών που φέρονται να συνιστούν παράβαση του άρθρου 85, αλλά εξαιρούνται δυνάμει του κανονισμού 4056/86, για να τα καταδικάσει βάσει του άρθρου 86. Διαπιστώνοντας την ύπαρξη κοινών ναύλων μεταξύ των μελών της Cewal, η Επιτροπή δεν απέδειξε στην προκειμένη περίπτωση, όπως έπραξε στην απόφασή της 92/262/EOK της 1ης Απριλίου 1992, σχετικά με μια διαδικασία εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης EOK (IV/32.450 - Εφοπλιστικές επιτροπές της Γαλλίας και των κρατών της Δυτικής Αφρικής) (ΕΕ L 134, σ. 1, σημεία 53 και επ.), την ύπαρξη συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως.

55 Κατά την Επιτροπή, η οποία αναφέρεται ιδίως στην προμνησθείσα απόφαση Vetro κ.λπ. (σκέψεις 358 και 359), δεν είναι πλέον δυνατόν να απορρίπτεται η ύπαρξη δεσποζουσών θέσεων που κατέχονται από κοινού. Στην απόφαση αυτή, το Πρωτοδικείο ανέφερε εξάλλου τις ναυτιλιακές διασκέψεις ως παράδειγμα ομίλων επιχειρήσεων που μπορεί να βρίσκονται σε παρόμοια θέση. Κατά την απόφαση του Πρωτοδικείου, δεσπόζουσα θέση μπορεί να έχουν δύο ή περισσότερες ανεξάρτητες οικονομικές μονάδες συνδεδεμένες με οικονομικούς δεσμούς τόσο στενούς, ώστε κατέχουν μαζί δεσπόζουσα θέση σε σχέση με τις άλλες επιχειρήσεις της ιδίας αγοράς. Τέλος, η Επιτροπή φρονεί ότι η έννοια της συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως ουδόλως καθιστά περιττό το άρθρο 85 της Συνθήκης, το οποίο έχει εφαρμογή στις οριζόντιες συμπράξεις οι οποίες, ελλείψει αρκετά ισχυρών οικονομικών δεσμών μεταξύ των μελών τους, δεν οδηγούν στη δημιουργία συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως των μελών τους. Κατά την Επιτροπή, το άρθρο 85 απαγορεύει ορισμένες μορφές καταδολιευτικής συμπεριφοράς, ενώ το άρθρο 86 έχει εφαρμογή επί μονομερών πράξεων. Εν προκειμένω, οι ναυτιλιακές διασκέψεις ενεργούν, σε μεγάλο βαθμό, έναντι των πελατών και των ανταγωνιστών τους ως μία και μοναδική επιχείρηση. Εξάλλου, οι προσφεύγουσες δεν αρνήθηκαν την ύπαρξη τέτοιων στενών οικονομικών δεσμών που απορρέουν από τη συμφωνία της διασκέψεως.

56 Η Επιτροπή αμφισβητεί επίσης ότι η εφαρμογή του άρθρου 85 της Συνθήκης αποκλείει την εφαρμογή του άρθρου 86. Κατά την Επιτροπή, η σωρευτική εφαρμογή των διατάξεων αυτών είναι δυνατή, εφόσον συντρέχουν οι ίδιες προϋποθέσεις εφαρμογής εκάστου των δύο αυτών άρθρων (απόφαση του Πρωτοδικείου της 10ης Ιουλίου 1990, T-51/89, Tetra Pak κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. II-309, σκέψη 21). Επομένως, η Επιτροπή φρονεί ότι δεν μπορεί να κατηγορηθεί ότι έχει «ανακυκλώσει» τα πραγματικά περιστατικά που εμπίπτουν στον πεδίο εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης προκειμένου να τα υπαγάγει στο άρθρο 86. Εξάλλου, κατά την ισχύουσα νομοθεσία, η ύπαρξη εξαιρέσεως κατά κατηγορία δεν εμποδίζει την εφαρμογή του άρθρου 86, εφόσον η οικεία επιχείρηση κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά αναφοράς (προμνησθείσα απόφαση Tetra Pak κατά Επιτροπής, σκέψη 25), όπως εξάλλου το προβλέπει ρητώς το άρθρο 8, παράγραφος 2, του κανονισμού 4056/86. Εξάλλου, στην πραγματικότητα, οι καταχρήσεις της Cewal δεν καλύπτονταν από την εξαίρεση κατά κατηγορία που προβλέπει ο κανονισμός 4056/86. Η Επιτροπή φρονεί επίσης ότι, αντιθέτως προς όσα υποστηρίζουν οι προσφεύγουσες, δεν υπάρχει νομολογία επιτρέπουσα τον αποκλεισμό της εφαρμογής του άρθρου 86 της Συνθήκης σε κατάσταση η οποία είναι το αποτέλεσμα συμπαιγνίας.

57 Κατά τα λοιπά, δεν μπορεί να τίθεται ζήτημα «ανακυκλώσεως» κατά την έννοια της προμνησθείσας αποφάσεως Vetro κ.λπ., καθόσον εν προκειμένω η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς ότι πληρούται κάθε μία από τις προϋποθέσεις του άρθρου 86.

58 Οι παρεμβαίνουσες φρονούν ότι στην προκειμένη περίπτωση δεν υπάρχει καμιά δυνατότητα να «ανακυκλωθούν», κατά την έννοια της προμνησθείσας αποφάσεως Vetro κ.λπ. κατά Επιτροπής, τα πραγματικά περιστατικά που αποδεικνύουν την ύπαρξη συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως, όπως αυτή διαπιστώθηκε από την απόφαση.

- Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

59 Το Πρωτοδικείο φρονεί ότι η επιχειρηματολογία των προσφευγουσών συνίσταται σε δύο λόγους: αφενός, νομική πλάνη, η οποία συνίσταται στο ότι λαμβάνεται υπόψη ο συλλογικός χαρακτήρας της θέσεως των μελών στην αγορά και, αφετέρου, η ανεπαρκής αιτιολογία.

60 Πρώτον, όσον αφορά την προβαλλομένη νομική πλάνη, σύμφωνα με την οποία η έννοια της συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως καλύπτει μόνο τη συλλογική καταχρηστική εκμετάλλευση από επιχειρήσεις εκάστη των οποίων κατέχει δεσπόζουσα θέση, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι, κατά πάγια νομολογία και αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς των προσφευγουσών, το άρθρο 86 μπορεί να έχει εφαρμογή σε περιπτώσεις κατά τις οποίες πολλές επιχειρήσεις κατέχουν από κοινού δεσπόζουσα θέση στη σχετική αγορά (απόφαση Vetro κ.λπ. κατά Επιτροπής, όπ.π., σκέψη 358· αποφάσεις του Δικαστηρίου της 27ης Απριλίου 1994, Almelo, C-393/92, Συλλογή 1994, σ. I-1477, σκέψη 42, της 5ης Οκτωβρίου 1995, C-96/94, Centro Servizi Spediporto, Συλλογή 1995, σ. I-2883, σκέψεις 32 και 33, και της 17ης Οκτωβρίου 1995, C-140/94, C-141/94 και C-142/94, DIP κ.λπ., Συλλογή 1995, σ. I-3257, σκέψεις 25 και 26). Επιπλέον, μολονότι είναι βέβαιον ότι μόνον η κατοχή δεσπόζουσας θέσεως δεν είναι καταδικαστέα βάσει του άρθρου 86 της Συνθήκης, το επιχείρημα αυτό είναι εν προκειμένω αδιάφορο, δεδομένου ότι η Επιτροπή τιμώρησε την καταχρηστική εκμετάλλεση της δεσπόζουσας θέσεως και όχι τη δεσπόζουσα θέση αυτή καθαυτή.

61 Δεύτερον, ως προς την ανεπαρκή αιτιολογία, πρέπει καταρχάς να υπομνησθεί ότι η αιτιολογία βλαπτικής πράξεως πρέπει να παρέχει στον αποδέκτη της τη δυνατότητα να πληροφορηθεί τους λόγους του ληφθέντος μέτρου, προκειμένου να προβάλει, ενδεχομένως, τα δικαιώματά του και να εξετάσει εάν η απόφαση είναι βάσιμη ή όχι, και στο κοινοτικό δικαστήριο να προβεί στον δικαστικό έλεγχο (απόφαση του Πρωτοδικείου της 29ης Ιουνίου 1993, T-7/92, Asia Motor France κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, II-669, σκέψη 30).

62 Πρέπει να υπογραμμισθεί ότι το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι, για να συναχθεί η ύπαρξη συλλογικής δεσπόζουσας θέσεως, πρέπει οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις να είναι επαρκώς συνδεδεμένες μεταξύ τους, ώστε να ακολουθούν την ίδια γραμμή δράσεως στην αγορά (απόφαση DIP κ.λπ., όπ.π., σκέψη 26).

63 Στην υποκείμενη στον έλεγχο του Πρωτοδικείου απόφαση, η Επιτροπή αναφέρθηκε ρητά στον κανονισμό 4056/86. Το άρθρο 1, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, του κανονισμού αυτού ορίζει τις ναυτιλιακές διασκέψεις ως «ομάδα δύο τουλάχιστον μεταφορέων-εφοπλιστών που εκτελεί διεθνείς τακτικές εμπορευματικές μεταφορές σε συγκεκριμένη γραμμή ή συγκεκριμένες γραμμές μέσα σε καθορισμένα γεωγραφικά όρια και έχει συνάψει οποιασδήποτε μορφής συμφωνία ή διακανονισμό, στα πλαίσια του οποίου τα μέλη της ομάδας προβαίνουν από κοινού στην εκμετάλλευση της γραμμής ή των γραμμών με κοινούς ή ίσους τους ναύλους και κάθε άλλη προϋπόθεση που έχει σχέση με την παροχή των τακτικών αυτών υπηρεσιών». Το Πρωτοδικείο λαμβάνει υπόψη του ότι οι προσφεύγουσες, οι οποίες επικαλούνται κατ' επανάληψη τον κανονισμό 4056/86, δεν αμφισβητούν ότι η Cewal είναι ναυτιλιακή διάσκεψη κατά την έννοια της διατάξεως αυτής.

64 Το Πρωτοδικείο υπογραμμίζει εξάλλου ότι το άρθρο 8 του κανονισμού 4056/86 προβλέπει ότι εξακολουθεί να υφίσταται δυνατότητα εφαρμογής του άρθρου 86 της Συνθήκης. Συγκεκριμένα, μέσω των στενών σχέσεων που διατηρούν οι ναυτιλιακές εταιρίες μεταξύ τους στα πλαίσια μιας ναυτιλιακής διασκέψεως, μπορούν μαζί, στη σχετική αγορά, να θέσουν από κοινού σε εφαρμογή πρακτικές που συνιστούν μονομερείς πράξεις. Τέτοιες πράξεις μπορούν να έχουν τον χαρακτήρα παραβάσεων του άρθρου 86, εφόσον επιπλέον συντρέχουν οι λοιπές προϋποθέσεις εφαρμογής της διατάξεως αυτής.

65 Στην προκειμένη περίπτωση, ενόψει των στοιχείων που περιέχονται στην προσβαλλομένη απόφαση, το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι οι ναυτιλιακές εταιρίες έχουν συστήσει κοινή ένωση, τη ναυτιλιακή διάσκεψη Cewal. Από την απόφαση προκύπτει ότι η διάρθρωση αυτή ήταν το πλαίσιο διαφόρων επιτροπών στις οποίες ανήκαν τα μέλη της διασκέψεως, όπως η Zaοre Pool Committee και η Special Fighting Committee (επιτροπή μαχητικών μέτρων) που μνημονεύονται επανειλημμένα στην απόφαση, ιδίως στα σημεία 26, 29, 31 και 32, και η Zaοre Action Committee στην οποία αναφέρεται το σημείο 74. Επιπλέον, όπως προκύπτει από το άρθρο 1 του κανονισμού 4056/86, η κοινή αυτή διάρθρωση έχει, λόγω της φύσεώς της, ως αντικείμενο τον καθορισμό και την εφαρμογή ομοιόμορφων ναύλων και άλλων κοινών όρων μεταφοράς, των οποίων την ύπαρξη ρητά επισημαίνει η Επιτροπή στο σημείο 61. Επομένως, η Cewal εμφανίζεται στην αγορά ως ενιαίο πρόσωπο. Τέλος, το Πρωτοδικείο επισημαίνει, χωρίς να χρειάζεται στο στάδιο αυτό να εξετασθεί το ζήτημα του χαρακτηρισμού τους, ότι οι αποδιδόμενες στα μέλη της Cewal πρακτικές, όπως αυτές περιγράφονται στην απόφαση, εκφράζουν τη βούλησή τους να ακολουθούν από κοινού την ίδια γραμμή δράσεως στην αγορά προκειμένου να αντιμετωπίσουν μονομερώς εξελίξεις, οι οποίες κρίνονται απειλητικές, του ανταγωνισμού στην αγορά στην οποία ασκούν τις δραστηριότητές τους. Οι πρακτικές αυτές, οι οποίες περιγράφονται με ακρίβεια στην απόφαση, αποτέλεσαν τα στοιχεία συνολικής στρατηγικής, για την υλοποίηση της οποίας τα μέλη της Cewal έχουν συνενώσει τις δυνάμεις τους.

66 Επομένως, το Πρωτοδικείο κρίνει, με βάση το σύνολο της αποφάσεως, ότι η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς ότι έπρεπε να εκτιμήσει συλλογικά τη θέση των μελών της Cewal στη σχετική αγορά.

67 Τέλος, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι, στην προμνησθείσα απόφαση Vetro κ.λπ., το Πρωτοδικείο, στη σκέψη 360, έκρινε ότι, για να αποδειχθεί η παράβαση του άρθρου 86 της Συνθήκης, δεν αρκεί η «ανακύκλωση» των πραγματικών περιστατικών που συνιστούν παράβαση του άρθρου 85 συνάγοντας τη διαπίστωση ότι τα μέρη μιας συμφωνίας ή αθέμιτης πρακτικής κατέχουν από κοινού ένα σημαντικό μερίδιο της αγοράς, ότι από μόνο το γεγονός αυτό κατέχουν συλλογική δεσπόζουσα θέση και ότι η αθέμιτη συμπεριφορά τους αποτελεί κατάχρηση της θέσεως αυτής. Στην προκειμένη περίπτωση, αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς των προσφευγουσών, αυτό δεν συμβαίνει. Η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς ότι, εκτός από τις συμφωνίες που έχουν συναφθεί μεταξύ των ναυτιλιακών εταιριών και έχουν ιδρύσει τη διάσκεψη Cewal, συμφωνίες οι οποίες δεν αμφισβητούνται, υπήρχαν μεταξύ τους τέτοιοι δεσμοί ώστε ακολούθησαν ομοιόμορφη γραμμή δράσεως στην αγορά. Υπ' αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι το άρθρο 86 μπορεί να εφαρμοστεί, εφόσον συντρέχουν οι απαιτούμενες από τη διάταξη αυτή λοιπές προϋποθέσεις.

68 Ενόψει του συνόλου των στοιχείων αυτών, το πρώτο σκέλος του λόγου πρέπει να απορριφθεί.

Ως προς τη δεσπόζουσα θέση των μελών της Cewal

- Επιχειρήματα των διαδίκων

69 Κατά τις προσφεύγουσες, η δεσπόζουσα θέση στην αγορά δεν μπορεί να συνάγεται μόνον από την κατοχή υψηλών μεριδίων αγοράς (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 14ης Φεβρουαρίου 1978, 27/76, United Brands κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1978, σ. 75, και της 3ης Ιουλίου 1991, C-62/86, Akzo κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. I-3359, σκέψη 60). Στην προκειμένη όμως περίπτωση, η Επιτροπή στηρίχθηκε, κατά τις προσφεύγουσες, μόνο στο μερίδιο αγοράς που κατείχε η Cewal. Εν πάση περιπτώσει, το γεγονός ότι η Cewal διαθέτει αποκλειστικό δικαίωμα στις θαλάσσιες μεταφορές μεταξύ του Ζαρ και των λιμένων της Βόρειας Ευρώπης, το οποίο επιβλήθηκε με μονομερή και κυριαρχική απόφαση των αρχών του Ζαρ, συνιστά εξαιρετική περίσταση ικανή να αναιρέσει τον ενδεχομένως αποφασιστικό χαρακτήρα των μεριδίων αγοράς (απόφαση Akzo κατά Επιτροπής, όπ.π., σκέψη 60). Επιπλέον, η Επιτροπή δεν έλαβε επαρκώς υπόψη της το γεγονός ότι η εμπορική πολιτική της Cewal και των μελών της στην πραγματικότητα υπαγορευόταν σε μεγάλο βαθμό από τις αρχές του Ζαρ.

70 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, ενόψει της νομολογίας του Δικαστηρίου (απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Φεβρουαρίου 1979, 85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1978/Ι, σ. 215), η ικανότητα διατηρήσεως δεσπόζουσας θέσεως αποτελεί ουσιώδη παράγοντα εκτιμήσεως της θέσεως αυτής. Επομένως, το γεγονός ότι τα μέλη της Cewal, παρά τη μείωση του ναύλου τους προκειμένου να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό των G και C, απώλεσαν μερίδια αγοράς, τα οποία αντιπροσώπευαν μόνο το 64 % της αγοράς, θα αρκούσε για να αποδειχθεί η μη ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως.

71 Στο υπόμνημα απαντήσεώς τους, οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι η Επιτροπή αύξησε πλασματικά το μερίδιο αγοράς της Cewal μη λαμβάνοντας υπόψη τα δρομολόγια από και προς λιμένες της Γαλλίας, αν και έκρινε ότι οι γραμμές αυτές αποτελούν συμφέρουσες εναλλακτικές λύσεις σε σχέση με τις γραμμές που εκμεταλλεύονται τα μέλη της Cewal. Οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται επίσης ότι η Cewal και οι G και C ασκούσαν τις δραστηριότητές τους κατά μεγάλο μέρος σε διαφορετικές αγορές, δηλαδή στην αγορά των μεταφορών εμπορευματοκιβωτίων και συμβατικών εμπορευμάτων και στην αγορά μεταφορών του «κινούμενου υλικού» αντιστοίχως.

72 Η καθής θεωρεί όψιμους και επομένως απαράδεκτους τους σχετικούς με την οριοθέτηση της αγοράς ισχυρισμούς. Επιπλέον, υποστηρίζει ότι κατά την περίοδο που καλύπτει η απόφαση το μερίδιο αγοράς της Cewal προσέγγιζε το 90 %, και όχι, όπως υποστηρίζουν εφεξής οι προσφεύγουσες, χωρίς εξάλλου να αναφέρουν την πηγή του αριθμού αυτού, το 64 %. Το υψηλό όμως μερίδιο αγοράς, αυτό καθαυτό, αποτελεί καταρχήν επαρκή ένδειξη για την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως, πλην εξαιρετικών περιπτώσεων (απόφαση Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, όπ.π., σκέψη 41). Εξάλλου, η Επιτροπή στο σημείο 59 του αιτιολογικού αναφέρει εκτός από το κριτήριο του μεριδίου αγοράς κρίσιμα στοιχεία, από τα οποία συνάγεται η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι οι προσφεύγουσες δεν έχουν προσκομίσει κανένα στοιχείο ικανό να ανατρέψει το τεκμήριο που συνάγεται από το μερίδιό τους στην αγορά. Τέλος, η καθής αμφισβητεί ότι οι μειώσεις των τιμών της Cewal και η απώλεια κάποιου μεριδίου αγοράς συνεπάγονται τη μη ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως· πράγματι, η δεσπόζουσα θέση δεν μπορεί να είναι συνώνυμη της «απόρθητης θέσεως».

73 Οι παρεμβαίνουσες εκθέτουν ότι, ανεξαρτήτως της μεθόδου υπολογισμού των μεριδίων αγοράς, το μερίδιο αγοράς των μελών της διασκέψεως είναι μεγαλύτερο του 90 %, οπότε εν πάση περιπτώσει η διάσκεψη κατείχε δεσπόζουσα θέση.

- Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

74 Το Πρωτοδικείο διαπιστώνει καταρχάς ότι ο λόγος περί εσφαλμένης εκτιμήσεως της σχετικής αγοράς, ο οποίος προβλήθηκε για πρώτη φορά κατά το στάδιο του υπομνήματος απαντήσεως, είναι νέος ισχυρισμός κατά την έννοια του άρθρου 48, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας. Ως τέτοιος και ελλείψει ενδείξεων ότι ο λόγος αυτός στηρίζεται σε νομικά και πραγματικά στοιχεία που αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας είναι απαράδεκτος. Υπ' αυτές τις συνθήκες, πρέπει να θεωρηθεί ότι η οριοθέτηση της αγοράς όπως παρατίθεται στην απόφαση είναι ακριβής.

75 Επιπλέον, όσον αφορά τη φερομένη αντίφαση αιτιολογικών σκέψεων, την οποία το Πρωτοδικείο μπορεί να λάβει υπόψη του αυτεπαγγέλτως, σύμφωνα με την οποία η Επιτροπή, μολονότι θεώρησε αξιόλογη εναλλακτική λύση τις γραμμές από και προς γαλλικούς λιμένες, εντούτοις δεν έλαβε υπόψη της το στοιχείο αυτό κατά τον υπολογισμό των μεριδίων αγοράς, αρκεί να διαπιστωθεί ότι στο σημείο 54 της αποφάσεώς της η Επιτροπή ανέφερε για ποιο λόγο δεν έπρεπε να συμπεριλάβει στη σχετική αγορά τις γραμμές μεταφοράς από ή προς τους γαλλικούς λιμένες. Υπ' αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή ορθώς έλαβε υπόψη της το μερίδιο που κατέχουν τα μέλη της διασκέψεως στη σχετική αγορά όπως αυτή είχε προηγουμένως οριοθετηθεί. Επομένως, δεν μπορεί να προσαφθεί στην Επιτροπή οποιαδήποτε αντίφαση μεταξύ αιτιολογικών σκέψεων.

76 Ως προς την εκτίμηση της δεσπόζουσας θέσεως αυτής καθαυτής, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, η ύπαρξη τέτοιας θέσεως μπορεί να είναι το αποτέλεσμα πολλών παραγόντων οι οποίοι, αν ληφθούν υπόψη μεμονωμένα, δεν είναι κατ' ανάγκη καθοριστικοί. Εντούτοις, πλην εξαιρετικών περιστάσεων, πάρα πολύ σημαντικά μερίδια αγοράς αποτελούν αυτά καθαυτά την απόδειξη της υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως (απόφαση Akzo κατά Επιτροπής, όπ.π., σκέψη 60· αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 12ης Δεκεμβρίου 1991, T-30/89, Hilti κατά Επιτροπής, Συλλογή 1991, σ. II-1439, σκέψη 92, και της 6ης Οκτωβρίου 1994, T-83/91, Tetra Pak κατά Επιτροπής, Συλλογή 1994, σ. II-755, σκέψη 109).

77 Στην προκειμένη περίπτωση, οι διάδικοι δεν αμφισβητούν ότι το 1988 και το 1989, περίοδο η οποία κυρίως ελήφθη υπόψη για τον προσδιορισμό των προστίμων, το μερίδιο αγοράς της Cewal υπερέβαινε το 90 %. Το 64 % που προβάλλουν οι προσφεύγουσες και αμφισβητείται από την Επιτροπή αφορά μόνο το έτος 1992, ενώ τα μερίδια αγοράς το 1990 και το 1991 υπερβαίνουν, σύμφωνα με τα στοιχεία που προσκόμισαν οι προσφεύγουσες, το 80 και 70 % αντιστοίχως. Επομένως, καθόλη τη διάρκεια της κρίσιμης περιόδου, τα μερίδια αγοράς της Cewal, παρά τη βαθμιαία διάβρωσή τους, παραμένουν υψηλά. Το Πρωτοδικείο φρονεί ότι, εφόσον η διατήρηση μεριδίων αγοράς μπορεί να δείχνει τη διατήρηση δεσπόζουσας θέσεως (απόφαση Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, όπ.π., σκέψη 44), η μείωση πολύ σημαντικών ακόμη μεριδίων αγοράς δεν μπορεί να συνιστά, αυτή καθαυτή, απόδειξη της μη υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως.

78 Επιπλέον, το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι, αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς των προσφευγουσών, η Επιτροπή δεν στήριξε την ανάλυσή της αποκλειστικά στο μερίδιο αγοράς της Cewal. Συγκεκριμένα, από το σημείο 59 της αποφάσεως προκύπτει ότι ελήφθησαν υπόψη άλλοι παράγοντες, ήτοι η σημαντική διαφορά μεταξύ αυτού του μεριδίου αγοράς και του μεριδίου αγοράς του κυριότερου ανταγωνιστή, τα πλεονεκτήματα από τη σύμβαση με τον Ogefrem η οποία αναγνώριζε αποκλειστικότητα στη Cewal, η σημασία του δικτύου της, το μεταφορικό δυναμικό του στόλου της και η συχνότητα των δρομολογίων και, τέλος, η πείρα που απέκτησε η Cewal εδώ και πολλές δεκαετίες στη σχετική αγορά.

79 Ενόψει των στοιχείων αυτών, το Πρωτοδικείο φρονεί ότι η Επιτροπή ορθώς κατέληξε στην ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως.

80 Κατά τα λοιπά, πρέπει να υπογραμμισθεί ότι το επιχείρημα των προσφευγουσών ότι η Cewal έχει αποκλειστικό δικαίωμα που απορρέει από τη συμφωνία με τον Ogefrem δεν μεταβάλλει τη διαπίστωση της υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως. Συγκεκριμένα, η προέλευση του μεριδίου αγοράς που κατέχουν οι προσφεύγουσες δεν μπορεί να αποκλείει την ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως. Αντιθέτως, το Πρωτοδικείο φρονεί ότι η ύπαρξη αποκλειστικού δικαιώματος είναι στοιχείο που η Επιτροπή λυσιτελώς έλαβε υπόψη της κατά τη διαπίστωση της υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως.

81 Επίσης, δεδομένου ότι η έννοια της δεσπόζουσας θέσεως είναι, κατά πάγια νομολογία, έννοια αντικειμενική, η προβαλλομένη επιρροή των αρχών του Ζαρ στην εμπορική πολιτική της Cewal ή των μελών της, ακόμη και αν θεωρηθεί αποδειχθείσα, δεν είναι ικανή να επηρεάσει τη διαπίστωση της υπάρξεως δεσπόζουσας θέσεως. Επομένως, το επιχείρημα προβάλλεται αλυσιτελώς.

82 Ενόψει όλων αυτών των στοιχείων, το πρώτο σκέλος του λόγου πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό του.

Επί του δευτέρου σκέλους του λόγου περί μη καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως

Ως προς τη συμφωνία Cewal-Ogefrem

- Επιχειρήματα των διαδίκων

83 Κατά το στάδιο του υπομνήματος απαντήσεως, οι προσφεύγουσες ισχυρίστηκαν ότι, κατά παράβαση των δικαιωμάτων άμυνας, η Επιτροπή υιοθέτησε αποκλίνουσες θέσεις στη γνωστοποίηση των αιτιάσεων, η οποία αφορούσε την παραχώρηση αποκλειστικού δικαιώματος με κυριαρχική πράξη των αρχών του Ζαρ, και στην απόφαση, η οποία έβαλλε μόνον κατά της συμμετοχής στην εφαρμογή της συμφωνίας. Ο Πρόεδρος του Πρωτοδικείου, στη σκέψη 33 της προμνησθείσας διατάξεως CMBT κατά Επιτροπής, διαπίστωσε εξάλλου, κατά τις προσφεύγουσες, ότι το άρθρο 3 του διατακτικού της αποφάσεως δεν διατάσσει τους αποδέκτες της να θέσουν τέρμα στη συμφωνία συνεργασίας με τον Ogefrem.

84 Επί της ουσίας, στο πρώτο σκέλος της επιχειρηματολογίας τους, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι ο Ogefrem δεν είναι επιχείρηση κατά την έννοια των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης. Επομένως, τα άρθρα αυτά δεν έχουν εφαρμογή επ' αυτού (απόφαση του Δικαστηρίου της 4ης Μαου 1988, 30/87, Bodson, Συλλογή 1988, σ. 2479, σκέψη 18).

85 Στο δεύτερο σκέλος της επιχειρηματολογίας τους, οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι η παράβαση που τους προσάπτεται δεν μπορεί να συνιστά παράβαση του άρθρου 86 της Συνθήκης.

86 Καταρχάς, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι η συμφωνία συνεργασίας μεταξύ Cewal και Ogefrem δεν είναι το αποτέλεσμα πιέσεων της Cewal, αλλά επιβλήθηκε σ' αυτήν από τις αρχές του Ζαρ προς το συμφέρον τους. Στην πραγματικότητα, η συμφωνία αυτή είναι σύμβαση παραχωρήσεως, με την οποία ο Ogefrem, σύμφωνα με τα προνόμια που νομίμως του είχαν παραχωρήσει οι αρχές του Ζαρ, παρέχει στη Cewal αποκλειστικό δικαίωμα. Οι συμβατικές διατάξεις της συμφωνίας αφορούσαν μόνο παρεπόμενα δικαιώματα. Όμως το άρθρο 86 της Συνθήκης επιτρέπει σε επιχείρηση στην οποία χορηγήθηκε νομίμως αποκλειστικότητα να λαμβάνει μέτρα που της παρέχουν τη δυνατότητα να εξασφαλίζει την τήρηση της αποκλειστικότητας αυτής.

87 Οι προσφεύγουσες προσθέτουν ότι η παραχωρηθείσα στη Cewal από τον Ogefrem αποκλειστικότητα είναι επίσης άμεση συνέπεια της συναφθείσας το 1981 μεταξύ Ζαρ και Βελγίου διμερούς συμφωνίας, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 1983. Συγκεκριμένα, το άρθρο 3, παράγραφος 3, της συμφωνίας αυτής επιβάλλει, ως προς τις συναλλαγές μεταξύ Βελγίου και Ζαρ, να κατανέμεται το σύνολο των μεταφερομένων εμπορευμάτων σύμφωνα με την κλίμακα κατανομής 40: 40: 20. Επομένως, προκαλεί έκπληξη το ότι η Επιτροπή αντιτάσσει το άρθρο 86 της Συνθήκης σε συμφωνία προβλεπομένη από διεθνή συνθήκη, της οποίας η σύναψη οδήγησε την Επιτροπή στο να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 169 της Συνθήκης.

88 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν εξάλλου ότι το γεγονός ότι απλώς παροτρύνεται μια κυβέρνηση να ενεργήσει δεν μπορεί να συνιστά κατάχρηση, κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης. Συναφώς, αναφέρονται στην αμερικανική νομολογία, και ειδικότερα στη θεωρία της «κυριαρχικής πράξεως», σύμφωνα με την οποία δεν μπορούν να επιβληθούν κυρώσεις σε επιχείρηση, επειδή προέτρεψε μια κυβέρνηση να εκδώσει πράξη, ακόμη και αν η πράξη αυτή περιορίζει τον ανταγωνισμό (απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών, American Banana/United Fruit, 213 US, 347-358, 53 L ed 826, 1909), και στη θεωρία «Noerr-Pennington», σύμφωνα με την οποία δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της νομοθεσίας antitrust η γνωστοποίηση πληροφοριών σε κυβερνητικές αρχές, με σκοπό να επηρεαστεί η συμπεριφορά τους (αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου των Ηνωμένων Πολιτειών, Eastern Railroad Presidents Conference/Noerr Motor Freight Inc., 365 US 127, 5 L ed 2d 464, 1961· United Mine Workers/Pennington, 381 US 657, 14 L ed 2d, 1965). Κατά τις προσφεύγουσες, το κοινοτικό δίκαιο και το άρθρο 10 της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, περί ελευθερίας λόγου, συμβιβάζονται πλήρως με τις αρχές αυτές. Προς αυτό δεν αντιφάσκει το εκδοθέν από τον OΟΣΑ το 1987 ψήφισμα, στο οποίο αναφέρεται η απόφαση, καθόσον το ψήφισμα αυτό στερείται υποχρεωτικής ισχύος. Τέλος, κατ' αναφορά προς την αρχή της διεθνούς αβροφροσύνης, τα δικαστήρια ενός κράτους θα πρέπει να μην κρίνουν τις πράξεις άλλου κράτους που διενεργούνται εντός της επικρατείας του τελευταίου.

89 Στο τρίτο σκέλος της επιχειρηματολογίας τους, οι προσφεύγουσες φρονούν ότι η απόφαση δεν αποδεικνύει ότι τα μέλη της διασκέψεως συμμετείχαν στην κατάρτιση ή στην εφαρμογή της συμφωνίας. Συναφώς, υπογραμμίζουν ότι η συναφθείσα στις 18 Δεκεμβρίου 1985 συμφωνία συνεργασίας μεταξύ Cewal και Ogefrem είναι προγενέστερη της αποφάσεως της Τράπεζας του Ζαρ της 26ης Δεκεμβρίου 1985, με την οποία ανεστάλη η μέχρι τότε επιβαλλομένη υποχρέωση να προσκομίζονται δικαιολογητικά αποδεικνύοντα ότι το φορτίο είχε μεταφερθεί με σκάφος που εκμεταλλεύεται η Cewal. Επομένως, η Επιτροπή δεν μπορούσε να υποστηρίζει ότι η συμφωνία καταρτίστηκε με σκοπό την αποκατάσταση της απολεσθείσας λόγω της αποφάσεως της Τράπεζας του Ζαρ προστασίας. Επιπλέον, όταν το 1983 το Ζαρ αποφάσισε να ιδρύσει τον Ogefrem, η Cewal ασκούσε ήδη τη δραστηριότητά της σε σημαντικό τμήμα της αγοράς, οπότε η παραχώρηση αποκλειστικότητας στα δρομολόγια δεν έγινε αισθητή ως ενίσχυση της θέσεως της διασκέψεως αυτής.

90 Οι προσφεύγουσες υπογραμμίζουν ότι, αν ζήτησαν από τον Ogefrem να τηρήσει τους όρους της συμφωνίας, αυτό οφείλεται στο ότι, αφενός, ο Ogefrem, κατά παράβαση του άρθρου 1, δεύτερο εδάφιο, της συναφθείσας με τη Cewal συμφωνίας, παραχώρησε δικαιώματα σε ανεξάρτητη εφοπλιστική επιχείρηση, χωρίς προηγουμένως να ζητήσει τη γνώμη της διασκέψεως, και, αφετέρου, στο ότι η Cewal ήταν το θύμα δυσμενούς μεταχειρίσεως εκ μέρους του Ogefrem, προς όφελος των G και C.

91 Στο τέταρτο σκέλος της επιχειρηματολογίας τους, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, σε περίπτωση συγκρούσεως μεταξύ της νομοθεσίας τρίτης χώρας και διατάξεως του κοινοτικού δικαίου, η Επιτροπή όφειλε να ακολουθήσει την προβλεπομένη στα άρθρα 7, παράγραφος 2, στοιχείο γγ, i, και 9 του κανονισμού 4056/86 διαδικασία. Δεδομένου ότι δεν το έπραξε, η Επιτροπή ενήργησε κατά κατάχρηση εξουσίας.

92 Στο πέμπτο σκέλος της επιχειρηματολογίας τους, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, κατ' εφαρμογήν των υποχρεώσεων που ανέλαβε η Επιτροπή στο σημείο 63 της προμνησθείσας Εκθέσεως περί της εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης EOK στον τομέα των θαλασσίων μεταφορών, κανένα πρόστιμο δεν μπορούσε να επιβληθεί στη διάσκεψη ή στα μέλη της χωρίς προηγούμενη ανάκληση της εξαιρέσεως κατά κατηγορία της οποίας απολαύουν οι ναυτιλιακές διασκέψεις, όπως εξάλλου δέχθηκε η Επιτροπή στη γνωστοποίηση των αιτιάσεων. Επιβάλλοντας τελικά πρόστιμο στις προσφεύγουσες χωρίς προηγούμενη ανάκληση της εξαιρέσεως, η Επιτροπή παραβίασε την αρχή της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης.

93 Η καθής υπενθυμίζει ότι η απόφαση περιορίζεται στην εξέταση και στην καταδίκη της συμπεριφοράς της Cewal και δεν μπορεί να θεωρηθεί μέσο για να αποσπάσει από τα αφρικανικά κράτη αυτό που δεν μπορούσε να αποσπάσει διά της διπλωματικής οδού, δηλαδή την ελεύθερη πρόσβαση στα φορτία για όλες τις ναυτιλιακές εταιρίες, είτε είναι μέλη μιας διασκέψεως είτε όχι.

94 Η καθής φρονεί ότι η επιχειρηματολογία των προσφευγουσών στηρίζεται καθ' ολοκληρία στην ανακριβή κατά τη γνώμη της θέση ότι η σύμβαση με τον Ogefrem είχε επιβληθεί στις επιχειρήσεις από το Ζαρ. Η Επιτροπή φρονεί ότι η συμφωνία μεταξύ Cewal και Ogefrem όχι μόνο δεν είναι κυβερνητική πράξη ή παραχώρηση δημοσίου δικαίου, πράγμα που θα απαιτούσε την έκδοση νομοθετικής πράξεως προβλέπουσας αποκλειστικό δικαίωμα και διοικητική διαδικασία για την παραχώρηση του δικαιώματος αυτού, αλλά ελευθέρως διαπραγματευθείσα συμφωνία συνεργασίας μεταξύ Cewal και Ogefrem. Κατά την καθής, το περιεχόμενο της συμφωνίας, οι προ της συνάψεώς της διαπραγματεύσεις και, τέλος, οι επενεχθείσες μετά το πέρας των διαπραγματεύσεων τροποποιήσεις στο αρχικό κείμενο αρκούν για να μη γίνει δεκτό ότι πρόκειται για παραχώρηση δημοσίου δικαίου.

95 Η συναγωγή από τη διμερή συμφωνία μεταξύ Ζαρ και Βελγίου, η οποία προβλέπει την κατανομή του συνόλου των φορτίων σύμφωνα με την κλίμακα κατανομής 40: 40: 20, του συμπεράσματος ότι η βαλλόμενη συμφωνία συνιστά «κυβερνητική πράξη» του Ζαρ στηρίζεται σε σφάλμα λογικής, καθόσον η κατανομή του συνόλου των φορτίων, και όχι μόνον των μεταφερομένων από τη διάσκεψη φορτίων, δεν συνεπάγεται καμιά αποκλειστικότητα υπέρ της διασκέψεως αυτής. Η Επιτροπή υπενθυμίζει εξάλλου ότι η συμφωνία αυτή τέθηκε σε ισχύ στις 13 Απριλίου 1987, ήτοι μετά τη σύναψη της συμφωνίας με τον Ogefrem, οπότε δεν μπορεί να χρησιμεύσει ως νόμιμη δικαιολογία.

96 Όσον αφορά την εφαρμογή της επίδικης συμφωνίας, η Επιτροπή φρονεί ότι οι προσφεύγουσες δεν αμφισβητούν ότι επιδίωξαν με επιμονή την εφαρμογή της ρήτρας αποκλειστικότητας. Ελλείψει παραχωρήσεως δημοσίου δικαίου, οι προσπάθειες της Cewal δεν μπορούν να χαρακτηρισθούν κατάχρηση δεσπόζουσας θέσεως, καθόσον οι προσπάθειες αυτές δεν περιορίζονταν στην επιδίωξη ίσης μεταχειρίσεως μεταξύ Cewal και G και C από το Ζαρ, αλλά αποσκοπούσαν άμεσα στον εξοβελισμό των G και C από τις μεταφορές.

97 Οι αναφορές των προσφευγουσών στη δικαιολογημένη παρότρυνση για τη λήψη κυβερνητικών μέτρων, οι οποίες θεμελιώνονται σε λύσεις που έχουν γίνει δεκτές στο αμερικανικό δίκαιο, προβάλλονται αλυσιτελώς, κατά την καθής, γιατί στηρίζονται, ακόμη μία φορά, στην υπόθεση ότι η επίδικη σύμβαση έχει τον χαρακτήρα παραχωρήσεως δημοσίου δικαίου.

98 Κατά την Επιτροπή, ο λόγος περί παραβιάσεως των δικαιωμάτων άμυνας, ο οποίος προβλήθηκε για πρώτη φορά με το υπόμνημα απαντήσεως, είναι απαράδεκτος και, εν πάση περιπτώσει, αβάσιμος. Συγκεκριμένα, η προβαλλομένη απόκλιση μεταξύ της γνωστοποιήσεως των αιτιάσεων και της αποφάσεως δεν μπορεί παρά να είναι το αποτέλεσμα εσφαλμένης αναγνώσεως της γνωστοποιήσεως των αιτιάσεων. Οι προσφεύγουσες δεν μπορούν εξάλλου να παραπονούνται για το ότι η απόφαση διατήρησε εις βάρος τους μέρος μόνον των αιτιάσεων που διατυπώνονται στη γνωστοποίηση, καθόσον οι αιτιάσεις για πραγματικά περιστατικά πριν από την 1η Ιουλίου 1987, όπως η σύναψη της συμφωνίας συνεργασίας, δεν περιελήφθηκαν. Επιπλέον, μια απόφαση δεν πρέπει κατ' ανάγκη να αποτελεί αναπαραγωγή της γνωστοποιήσεως των αιτιάσεων (απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Ιουνίου 1983, 100/80, 101/80, 102/80 και 103/80, Musique Diffusion franηaise κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 1825, σκέψη 14).

99 Όσον αφορά το επιχείρημα ότι η απόφαση δεν παρέχει τη δυνατότητα να διαπιστωθεί σε ποιο βαθμό αυτή καθαυτή η συμφωνία είναι παράνομη, από την απόφαση προκύπτει σαφώς ότι αυτή βάλλει μόνο κατά των γεγονότων που είναι μεταγενέστερα της 1ης Ιουλίου 1987, ημερομηνίας ενάρξεως ισχύος του κανονισμού 4056/86, και επομένως καμία ενέργεια δεν έγινε κατά της συνάψεως της συμφωνίας, η οποία είναι προγενέστερη της ημερομηνίας αυτής.

100 Οι παρεμβαίνουσες υποστηρίζουν ότι, αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς των προσφευγουσών, η παραχώρηση δικαιωμάτων θαλασσίων μεταφορών στους G και C δεν ήταν το αποτέλεσμα δυσμενούς διακρίσεως μεταξύ αφενός της Cewal και αφετέρου των G και C υπέρ των τελευταίων και ότι συμμορφώθηκαν προς όλους τους κανόνες που όρισε ο Ogefrem. Συναφώς, διευκρινίζουν ότι υπέκειντο, όπως και τα μέλη της διασκέψεως Cewal, στην καταβολή εγγυήσεως, στην επί ποινή προστίμου τήρηση των επιβαλλομένων από τον Ogefrem διοικητικών κανόνων καθώς και στην καταβολή προμήθειας το ποσοστό της οποίας ήταν, προφανώς, υψηλότερο του επιβαλλομένου στα μέλη της διασκέψεως Cewal.

101 Οι παρεμβαίνουσες υποστηρίζουν επίσης ότι η συμφωνία συνεργασίας μεταξύ Ogefrem και Cewal μετέτρεψε ένα εν τοις πράγμασι μονοπώλιο σε συμβατική αποκλειστικότητα, παρέχοντας στη διάσκεψη ισχύ στην αγορά, την οποία η διάσκεψη χρησιμοποίησε για να τις εξοβελίσει από την αγορά. Αν δεν υπήρχε η σύμβαση συνεργασίας, η Cewal θα είχε συνάψει με τον Ogefrem σύμβαση προσχωρήσεως του ιδίου τύπου με τη συναφθείσα από τις G και C, χωρίς κανένα δικαίωμα αποκλειστικότητας, το οποίο, αντιθέτως, θα της παρείχε τη δυνατότητα να ασκεί πιέσεις στον Ogefrem με σκοπό τη διαφύλαξη του συμβατικού μονοπωλίου της.

- Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

102 Καταρχάς, το Πρωτοδικείο παρατηρεί ότι στην προκειμένη περίπτωση τίθεται ζήτημα καταχρηστικής εκμεταλλεύσεως της δεσπόζουσας θέσεως που κατέχουν τα μέλη της Cewal. Για να καθοριστεί αν έχει εφαρμογή το άρθρο 86 της Συνθήκης, πρέπει να ληφθεί υπόψη μόνον αν τα μέλη της διασκέψεως είναι επιχειρήσεις κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης, πράγμα που οι προσφεύγουσες δεν αμφισβητούν, και όχι αν είναι επιχείρηση ο Ogefrem.

103 Επιπλέον, το Πρωτοδικείο φρονεί ότι, εφόσον το μόνο που ενδιαφέρει είναι η μονομερής συμπεριφορά της Cewal, η ακριβής φύση της συναφθείσας μεταξύ αυτής και του Ogefrem συμφωνίας δεν είναι καθοριστική για την εφαρμογή του άρθρου 86 της Συνθήκης. Συγκεκριμένα, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η συμφωνία αυτή είναι παραχώρηση, όπως ισχυρίζονται οι προσφεύγουσες, και ότι επομένως η Cewal είναι παραχωρησιούχος, αυτό δεν αρκεί για να αποκλεισθεί η καταχρηστική συμπεριφορά της (απόφαση Bodson, όπ.π., σκέψη 30).

104 Στην προκειμένη περίπτωση, το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι, μολονότι το άρθρο 1, πρώτο εδάφιο, της συμφωνίας συνεργασίας μεταξύ Cewal και Ogefrem προβλέπει αποκλειστικότητα υπέρ των μελών της Cewal για το σύνολο των μεταφερομένων εμπορευμάτων στο πλαίσιο του πεδίου των δραστηριοτήτων της διασκέψεως, το δεύτερο εδάφιο του άρθρου αυτού παρέχει ρητά τη δυνατότητα παρεκκλίσεων, με συμφωνία των δύο μερών. Καταρχάς πρέπει να υπομνησθεί ότι η Επιτροπή έκρινε ότι δεν μπορούσε να στραφεί κατά της συνάψεως της συμφωνίας, γιατί η σύναψη της συμφωνίας έλαβε χώρα πριν από την έναρξη ισχύος του κανονισμού 4056/86. Στον βαθμό που αμφισβητείται μόνον η εφαρμογή της συμφωνίας συνεργασίας, το Πρωτοδικείο φρονεί ότι το άρθρο 1, δεύτερο εδάφιο, της συμφωνίας αρκεί για την αποτροπή κάθε συγκρούσεως κανόνων διεθνούς δικαίου. Συγκεκριμένα, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η συμφωνία μεταξύ Cewal και Ogefrem είναι παραχώρηση δημοσίου δικαίου και ως τέτοια μπορεί να εξομοιωθεί με διοικητική διάταξη τρίτης χώρας, κατά την έννοια του άρθρου 9 του κανονισμού 4056/86, δεδομένου ότι το άρθρο 7 του κανονισμού αυτού περί συμπράξεων δεν έχει εφαρμογή στην προκειμένη περίπτωση, πρέπει να θεωρηθεί ότι η συμφωνία αυτή προέβεπε μηχανισμό ανοίγματος στον ανταγωνισμό ικανό να προσαρμόζει την εφαρμογή της στις απαιτήσεις του άρθρου 86 της Συνθήκης. Επομένως, η σύγκρουση ανάμεσα στη Συνθήκη και στη συμφωνία δεν ήταν αναπόφευκτα το αποτέλεσμα της οικονομίας της συμφωνίας αυτής, την οποία η βούληση των μερών μπορούσε να τροποποιήσει ώστε να συμβιβάζεται με συνθήκες πραγματικού ανταγωνισμού.

105 Από τη διαπίστωση αυτή προκύπτει ότι ορθώς η απόφαση αποδίδει σημασία στην ανάλυση της στάσεως της Cewal στα πλαίσια της εκτελέσεως της συμφωνίας. Ο Ogefrem όμως έδωσε μονομερώς τη συγκατάθεσή του σε ανεξάρτητη εφοπλιστική επιχείρηση, της οποίας το μερίδιο, αν και αρχικώς ανερχόταν στο 2 % του συνόλου των ζαϋρινών μεταφορών, στη συνέχεια αυξήθηκε. Τότε τα μέλη της Cewal προέβησαν σε διαβήματα προς τον Ogefrem με σκοπό να επιτύχουν τον εξοβελισμό των G και C από την αγορά. Συγκεκριμένα, από τα πολλά έγγραφα στα οποία αναφέρεται η Επιτροπή στην απόφασή της προκύπτει ότι τα μέλη της Cewal υπενθύμισαν στον Ogefrem τις υποχρεώσεις του και εξέτασαν ιδίως την περίπτωση να επαναφέρουν αποκλειστικά το σύστημα των ετεροχρονισμένων εκπτώσεων, εάν ο Ogefrem δεν μετέβαλλε την στάση του. Το Πρωτοδικείο επισημαίνει ότι, μολονότι οι προσφεύγουσες αμφισβητούν την έννοια που πρέπει να αποδοθεί στα διαβήματα αυτά και τον χαρακτηρισμό τους ως καταχρηστική πρακτική, ωστόσο δεν αμφισβητούν την ύπαρξή τους. Εξάλλου, από τα πρακτικά της συνεδριάσεως του Special Fighting Committee της 18ης Μαου 1989 προκύπτει ότι τα διαβήματα αυτά εντάσσονταν στο πλαίσιο στρατηγικής με σκοπό τον εξοβελισμό της ανεξάρτητης εφοπλιστικής επιχειρήσεως G και C.

106 Για να εκτιμηθεί η στάση αυτή, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, το άρθρο 86 της Συνθήκης επιβάλλει σε επιχείρηση που κατέχει δεσπόζουσα θέση, ανεξάρτητα από τα αίτια δημιουργίας της θέσεως αυτής, την ειδική ευθύνη να μην βλάπτει με τη συμπεριφορά της την ύπαρξη πραγματικού και ανόθευτου ανταγωνισμού στην κοινή αγορά (ιδίως απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 1994, Tetra Pak κατά Επιτροπής, όπ.π., σκέψη 114). Επομένως, εμπίπτει στο άρθρο 86 κάθε συμπεριφορά δεσπόζουσας επιχειρήσεως ικανή να παρακωλύσει τη διατήρηση ή την αύξηση του ανταγωνισμού μιας αγοράς όπου, λόγω ακριβώς της παρουσίας αυτής της επιχειρήσεως, ο ανταγωνισμός έχει ήδη αποδυναμωθεί (αυτόθι).

107 Τέλος, ναι μεν η ύπαρξη δεσπόζουσας θέσεως δεν αφαιρεί από την επιχείρηση που βρίσκεται στη θέση αυτή το δικαίωμα να διαφυλάσσει τα εμπορικά της συμφέροντα, οσάκις αυτά απειλούνται, η επιχείρηση δε αυτή έχει την ευχέρεια, σε λογικό μέτρο, να προβαίνει σε πράξεις που κρίνει πρόσφορες για την προστασία των συμφερόντων της, πλην όμως δεν μπορούν να γίνουν δεκτές τέτοιες ενέργειες, όταν αποσκοπούν στην ενίσχυση της δεσπόζουσας αυτής θέσεως και την καταχρηστική εκμετάλλευσή της (απόφαση του Πρωτοδικείου της 1ης Απριλίου 1993, T-65/89, BPB Industries και British Gypsum κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. II-389, σκέψη 69).

108 Το Πρωτοδικείο φρονεί ότι επιχείρηση με δεσπόζουσα θέση η οποία διαθέτει αποκλειστικό δικαίωμα σε συνδυασμό με δυνατότητα παρεκκλίσεως εξαρτωμένη από τη συναίνεσή της υποχρεούται να χρησιμοποιεί ορθολογικώς το δικαίωμα αρνησικυρίας που της έχει αναγνωρισθεί με τη συμφωνία όσον αφορά την πρόσβαση τρίτων στην αγορά. Στην προκειμένη περίπτωση, ενόψει των προαναφερθέντων πραγματικών στοιχείων, αυτό δεν συμβαίνει όσον αφορά τα μέλη της Cewal.

109 Υπ' αυτές τις συνθήκες, το Πρωτοδικείο φρονεί ότι η Επιτροπή ορθώς έκρινε ότι τα μέλη της Cewal, μετέχοντας ενεργά στην εφαρμογή της συμφωνίας με τον Ogefrem και ζητώντας κατ' επανάληψη την αυστηρή τήρηση της συμφωνίας αυτής, στο πλαίσιο σχεδίου με σκοπό τον εξοβελισμό της μοναδικής ανεξάρτητης εφοπλιστικής επιχειρήσεως της οποίας η πρόσβαση στην αγορά είχε επιτραπεί από τον Ogefrem, παρέβησαν τις διατάξεις του άρθρου 86 της Συνθήκης.

110 Το ότι, κατά τις προσφεύγουσες, η απευθυνομένη προς μια κυβέρνηση παρότρυνση να προβεί σε ορισμένη ενέργεια δεν μπορεί να συνιστά κατάχρηση προβάλλεται αλυσιτελώς, καθόσον στην προκειμένη περίπτωση δεν προσάπτεται στα μέλη της Cewal τέτοια πρακτική.

111 Επιπλέον, οι προσφεύγουσες δεν μπορούν να επικαλούνται οποιαδήποτε δικαιολογημένη εμπιστοσύνη, αντλούμενη από το σημείο 63 της προαναφερθείσας Εκθέσεως της Επιτροπής περί της εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης EOK στον τομέα των θαλασσίων μεταφορών, δεδομένου ότι το σημείο αυτό αφορά μόνον τις σχέσεις μεταξύ εξαιρέσεως κατά κατηγορία και ατομικής εξαιρέσεως και δεν θίγει τη δυνατότητα διαπιστώσεως καταχρήσεως κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης και επιβολής προστίμου για τον λόγο αυτό.

112 Το Πρωτοδικείο επισημαίνει εξάλλου ότι οι προσφεύγουσες δεν μπορούν να ισχυρίζονται λυσιτελώς ότι η αποκλειστικότητα που τους αναγνωρίζεται στη συμφωνία με τον Ogefrem προβλέπεται στη διμερή συμφωνία Βελγίου και Ζαρ, δεδομένου ότι η συμφωνία αυτή τέθηκε σε ισχύ στις 13 Απριλίου 1987, πολλούς μήνες δηλαδή μετά τη σύναψη της συμφωνίας μεταξύ Cewal και Ogefrem. Εξάλλου, το άρθρο 3, παράγραφος 3, της συμφωνίας αυτής, το οποίο επικαλούνται οι προσφεύγουσες, αφορά το εφαρμοστέο καθεστώς από τα συμβαλλόμενα μέρη στα πλοία που εκμεταλλεύονται οι αντίστοιχες εθνικές ναυτιλιακές τους εταιρίες και όχι στα πλοία που εκμεταλλεύεται συγκεκριμένη ναυτιλιακή διάσκεψη.

113 Τέλος, το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι ο λόγος περί μη σεβασμού των δικαιωμάτων άμυνας, ο οποίος προβλήθηκε κατά το στάδιο του υπομνήματος απαντήσεως, είναι νέος λόγος κατά την έννοια του άρθρου 48, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας. Ελλείψει στοιχείων από τα οποία να συνάγεται ότι στηρίζεται σε νομικά και πραγματικά δεδομένα που αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, ο λόγος αυτός πρέπει να κηρυχθεί απαράδεκτος. Εν πάση περιπτώσει, πρέπει να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, η απόφαση δεν πρέπει κατ' ανάγκη να είναι αντίγραφο της εκθέσεως των αιτιάσεων (απόφαση του Πρωτοδικείου της 10ης Μαρτίου 1992, T-9/89, Hόls κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. II-499, σκέψη 59). Το γεγονός ότι η γνωστοποίηση των αιτιάσεων ήθελε να βάλει κατά της αποκτήσεως του αποκλειστικού δικαιώματος και των επανειλημμένων διαβημάτων της Cewal με σκοπό την εφαρμογή του, ενώ η απόφαση αναφέρει μόνο τα τελευταία, δεν μπορεί να θίγει τα δικαιώματα άμυνας των προσφευγουσών.

114 Υπ' αυτές τις συνθήκες, τα σχετικά με τη συμφωνία συνεργασίας μεταξύ Cewal και Ogefrem επιχειρήματα των προσφευγουσών πρέπει να απορριφθούν.

Ως προς τη χρησιμοποίηση μαχητικών πλοίων

- Επιχειρήματα των διαδίκων

115 Η επιχειρηματολογία των προσφευγουσών διαρθρώνεται, κατ' ουσίαν, σε δύο σημεία. Κατ' αρχάς, οι προσφεύγουσες αμφισβητούν την ίδια την έννοια των μαχητικών πλοίων· στη συνέχεια υποστηρίζουν ότι η πρακτική που τους προσάπτεται δεν μπορεί να συνιστά καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσεως κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΠΤΙΚΟΥ ΣΤΟ ΕΓΓΡΑΦΟ: 693A0024.1

116 Στο πρώτο σκέλος της επιχειρηματολογίας τους ως προς την έννοια των μαχητικών πλοίων, οι προσφεύγουσες επισημαίνουν ότι, στο υπόμνημα απαντήσεώς της, η Επιτροπή αναφέρει ότι κανένα από τα στοιχειοθετούντα την παράβαση στοιχεία, που ωστόσο είχε υιοθετήσει στην απόφαση, δεν ήταν στην πραγματικότητα ουσιώδες και ότι η πρακτική αυτή είναι διαφορετική από την πρακτική των εξοντωτικών τιμών. Η καθής κατηγορούσε πλέον τις προσφεύγουσες μόνο για το ότι είχαν παρεκκλίνει από τις συνήθεις τιμές τους, με σκοπό τον εξοβελισμό ανταγωνιστή τους. Αν όμως η απόφαση έχει την έννοια ότι αναφέρεται σ' αυτήν τη νέα οριοθέτηση, συντρέχει τότε περίπτωση παραβιάσεως των δικαιωμάτων άμυνας, καθόσον οι προσφεύγουσες καταδικάζονται για πρακτική για την οποία δεν είχαν κατηγορηθεί στη γνωστοποίηση των αιτιάσεων. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν έχει το δικαίωμα να συμπληρώσει την αιτιολογία της αποφάσεως κατά το στάδιο του υπομνήματος αντικρούσεως, οπότε υπάρχει επίσης παράβαση του άρθρου 190 της Συνθήκης.

117 Στο δεύτερο σκέλος της επιχειρηματολογίας τους σχετικά με τον χαρακτηρισμό της ακολουθουμένης στην προκειμένη περίπτωση πρακτικής, οι προσφεύγουσες υπογραμμίζουν ότι το γεγονός ότι τα ίδια τα μέλης της Cewal, σε διάφορα πρακτικά που παραθέτει η Επιτροπή, χρησιμοποίησαν τον όρο «μαχητικά πλοία» δεν απήλλασσε την Επιτροπή από την υποχρέωση να ερευνήσει αν πράγματι πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 86 της Συνθήκης.

118 Πρώτον, όσον αφορά τις ημερομηνίες απόπλου, δεδομένου ότι η Επιτροπή διαπίστωσε στο σημείο 74 της αποφάσεως ότι η Cewal ούτε τροποποίησε τα ωράριά της ούτε όρισε τόπο προσδέσεως ενός πλοίου, ούτως ώστε το πλοίο αυτό να εκτελεί δρομολόγια ανταγωνιζόμενο τις G και C, προφανώς ελλείπει μία από τις αναγκαίες, κατά τις προσφεύγουσες, προϋποθέσεις για τη διαπίστωση της προβαλλομένης πρακτικής.

119 Δεύτερον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι περιορίστηκαν στην ευθυγράμμιση των τιμών τους με τις τιμές των G και C, χωρίς ποτέ να προσπαθήσουν - με εξαίρεση τις τιμές για την παράδοση αυτοκινήτων ιδιωτικής χρήσεως - να εφαρμόσουν τιμές χαμηλότερες από εκείνες της ανεξάρτητης εφοπλιστικής επιχειρήσεως. Για να αντιμετωπίσει τη δυσμενή διάκριση που υφίστατο η Cewal σε σχέση με τις G και C εκ μέρους του Ogefrem, την κήρυξη πολέμου τιμών από την ανεξάρτητη εφοπλιστική επιχείρηση και την πίεση της πελατείας, η οποία απαιτούσε τιμές ανάλογες με εκείνες των G και C, η Cewal ήταν υποχρεωμένη να αντιδράσει προκειμένου να προσαρμοσθεί στις νέες συνθήκες ανταγωνισμού. Η συμπεριφορά αυτή δεν ήταν καταχρηστική. (απόφαση BPB Industries και British Gypsum κατά Επιτροπής, όπ.π., σκέψη 69).

120 Κατά τις προσφεύγουσες, η Επιτροπή, στηριζόμενη απλώς στον «πολυμερή» χαρακτήρα του καθορισμού των ναύλων προκειμένου να διαπιστώσει παράβαση του άρθρου 86, περιορίστηκε σε «ανακύκλωση» των πραγματικών περιστατικών που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, αλλά απολαύουν της εξαιρέσεως που προβλέπεται στο άρθρο 1, παράγραφος 3, στοιχείο ββ, και στο άρθρο 4 του κανονισμού 4056/86. Επομένως, οι προσφεύγουσες υπογραμμίζουν ότι κάθε μεταβολή των τιμών με σκοπό την ευθυγράμμιση με τις τιμές ενός ανταγωνιστή εξαιρείται.

121 Τρίτον, η Επιτροπή απέδειξε μόνον τη μείωση των περιθωρίων κέρδους και όχι την ύπαρξη ζημιών που υφίσταντο τα μέλη της διασκέψεως, στοιχείο ωστόσο χαρακτηριστικό της εφαρμογής εξοντωτικών για τον ανταγωνιστή τιμών, την οποία απαγορεύει το άρθρο 86 της Συνθήκης (απόφαση Akzo κατά Επιτροπής, όπ.π., σκέψεις 71 και 72). Η Επιτροπή δεν απέδειξε επιπλέον ότι η Cewal διέθετε «πολεμικό θησαυρό», ικανό να της παράσχει τη δυνατότητα να αρχίσει εκστρατεία εξαιρετικά χαμηλών τιμών.

122 Στην πραγματικότητα, οι προσφεύγουσες εκτιμούν, αναφερόμενες σε χωρία εθνικής νομολογίας και θεωρίας, ότι τα στοιχεία στα οποία στηρίχθηκε η Επιτροπή δεν είναι κρίσιμα. Ειδικότερα, η έννοια των μαχητικών πλοίων προϋποθέτει την ύπαρξη «ζημιών» που υφίστανται τα μέλη της διασκέψεως. Επομένως, η έννοια αυτή θα έπρεπε να εξομοιωθεί με την πρακτική των εξαιρετικών χαμηλών τιμών και να διακρίνεται από την απλή ευθυγράμμιση των τιμών με τις τιμές ανταγωνιστή, προκειμένου να υπάρχει ανταγωνισμός μ' αυτόν επί ίσοις όροις.

123 Τέταρτον, οι προσφεύγουσες εκτιμούν ότι οι λοιπές πρακτικές για τις οποίες κατηγορούνται στην απόφαση δεν μπορούν να συνιστούν καταχρηστική εκμετάλλευση. Συγκεκριμένα, δεδομένου ότι τα ωράρια των θαλασσίων μεταφορών δημοσιεύονται στον Τύπο, δεν μπορεί να προσάπτεται στο Fighting Committee ότι ενημέρωσε τα μέλη της διασκέψεως για τις ημερομηνίες αναχωρήσεως των πλοίων των G και C. Επίσης, δεδομένου ότι ο κανονισμός 4056/86 δέχεται τον από κοινού καθορισμό των ναύλων, η απόφαση δεν μπορούσε να καταδικάσει τον από κοινού καθορισμό των ναύλων των μαχητικών πλοίων. Ως προς το ότι οι ναύλοι των μαχητικών πλοίων είχαν καθοριστεί με αναφορά στους ναύλους της ανεξάρτητης εφοπλιστικής επιχειρήσεως, αυτό είναι συμφυές με τη συνήθη ανταγωνιστική τιμολόγηση. Τέλος, η επιβάρυνση των μελών της Cewal με τις διαφορές ανάμεσα στον συνήθη και στον μαχητικό ναύλο δεν είναι παρά η συνέπεια της από κοινού αναλήψεως των κινδύνων, η οποία απαλλάσσεται με τον κανονισμό 4056/86.

124 Πέμπτον, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, εφόσον όλοι οι ναυλωτές, σε δεδομένη χρονική στιγμή, τυγχάνουν της ιδίας μεταχειρίσεως, κακώς η Επιτροπή, στο σημείο 83 της αποφάσεώς της, προσάπτει στις προσφεύγουσες πρακτική ανίσων τιμών κατά την έννοια του άρθρου 86, στοιχείο γγ, της Συνθήκης, αιτίαση η οποία επιπλέον δεν περιέχεται στη γνωστοποίηση των αιτιάσεων.

125 Τέλος, οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι, κατά την εκτίμηση του καταχρηστικού χαρακτήρα της επίδικης πρακτικής, η Επιτροπή παρέλειψε να λάβει υπόψη της ορισμένα καθοριστικά στοιχεία.

126 Ειδικότερα, η Επιτροπή αγνόησε το γεγονός ότι, κατά τη διάρκεια της κρίσιμης περιόδου, το μερίδιο αγοράς των G και C αυξήθηκε από το 2 στο 25 %. Η έλλειψη αντίκτυπου στην αγορά της επίδικης πρακτικής θα αρκούσε προκειμένου η τελευταία να μη μπορεί να θεωρηθεί παράνομη σε σχέση με το άρθρο 86 της Συνθήκης (απόφαση Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, όπ.π., σκέψη 91).

127 Επιπλέον, η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της ότι οι δραστηριότητες των G και C αναπτύχθηκαν κατά παράβαση του νομίμως παραχωρηθέντος στη Cewal μονοπωλίου. Υπ' αυτές τις συνθήκες, τα διαβήματα των μελών της διασκέψεως με σκοπό τη διαφύλαξη του μονοπωλίου αυτού δεν θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν καταχρηστικά.

128 Τέλος, η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη της το γεγονός ότι ο τομέας των θαλασσίων μεταφορών υπόκειται, στα πλαίσια του δικαίου ανταγωνισμού, σε πιο ευέλικτο εξαιρετικό καθεστώς. Έτσι η Επιτροπή δέχθηκε ότι μπορεί να εξαιρείται ο συντονισμός των ναύλων μεταξύ των ναυτιλιακών διασκέψεων και των ανεξαρτήτων εφοπλιστικών επιχειρήσεων [ανακοίνωση της Επιτροπής σύμφωνα με το άρθρο 23, παράγραφος 3, του κανονισμού 4056/86 και το άρθρο 26, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1017/68 του Συμβουλίου σχετικά με τις υποθέσεις IV/32.380 και IV/32.772 - συμφωνίες Eurocorde (ΕΕ 1990, C 162, σ. 13)]. Το άρθρο 86 της Συνθήκης δεν έχει εφαρμογή στις επίδικες πρακτικές, ενόσω δεν έχει ανακληθεί το ευεργέτημα της εξαιρέσεως κατά κατηγορία, και η αναφορά στην προμνησθείσα απόφαση του Πρωτοδικείου της 10ης Ιουλίου 1990, Tetra Pak κατά Επιτροπής, είναι εν προκειμένω αλυσιτελής. Κατά τα λοιπά, όταν μία επιχείρηση απολαύει μέτρου απαλλαγής ή είναι αποδέκτης «επιστολής περί θέσεως στο αρχείο» (lettre de classement), δεν μπορεί να της επιβληθεί κανένα πρόστιμο, χωρίς προηγούμενη ανάκληση της απαλλαγής [(απόφαση της Επιτροπής της 23ης Δεκεμβρίου 1992 σχετική με μια διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης EOK κατά Schφller Lebensmittel GmbH & Co. KG - υποθέσεις IV/31.533 και IV/34.072 (ΕΕ 1993, L 183, σ. 1, σημεία 148 έως 151)].

129 Η Επιτροπή αρνείται ότι υπάρχει διαφορά στον ορισμό των μαχητικών πλοίων μεταξύ, αφενός, της γνωστοποιήσεως των αιτιάσεων και της αποφάσεως και, αφετέρου, του υπομνήματος αντικρούσεως. Ειδικότερα υπενθυμίζει ότι, αντιθέτως προς τους ισχυρισμούς των προσφευγουσών, η απόφαση δεν κάνει αναφορά στην πρακτική των εξαιρετικά χαμηλών τιμών.

130 Επί της ουσίας, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το βασικό ζήτημα δεν είναι ζήτημα ορολογίας. Σημασία έχει μόνον το αν η συμπεριφορά των μελών της Cewal συνιστούσε κανονικό και θεμιτό ανταγωνισμό (απόφαση Hoffmann-La Roche, όπ.π., σκέψη 91· απόφαση του Δικαστηρίου της 9ης Νοεμβρίου 1983, 322/81, Michelin κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 3461, σκέψη 70, και απόφαση Akzo κατά Επιτροπής, όπ.π., σκέψεις, 69 και 70). Στην προκειμένη περίπτωση όμως, η πρακτική των μαχητικών πλοίων συνιστούσε κατάχρηση, καθόσον επεδίωκε, με μέσα άλλα από τα μέσα κανονικού ανταγωνισμού, τον εξοβελισμό του μοναδικού ανταγωνιστή της Cewal, δηλαδή των G και C.

131 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι τα κριτήρια που παραθέτουν οι προσφεύγουσες δεν είναι ουσιώδη στοιχεία ούτε της πρακτικής που είναι γνωστή με την ονομασία «μαχητικά πλοία» ούτε της συμπεριφοράς που συνιστά καταχρηστική εκμετάλλευση κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης.

132 Επομένως, είναι αδιάφορο αν η Cewal χρειάστηκε να τροποποιήσει το χρονοδιάγραμμα των αναχωρήσεων των πλοίων των μελών της. Δεδομένου ότι οι εφοπλιστές της ναυτιλιακής διασκέψεως εξασφαλίζουν την εν λόγω σύνδεση ανά τακτά διαστήματα και ότι, αντιθέτως, τα πλοία των G και C αποπλέουν μόνον κάθε 35 ή 36 ημέρες, η Cewal μπορούσε άνετα να ορίζει ως μαχητικά πλοία τα πλοία εκείνα των οποίων ο εφοπλισμός έχει ήδη προβλεφθεί.

133 Ομοίως, η ύπαρξη ναύλων χαμηλότερων από τους ναύλους των G και C δεν είναι επίσης ουσιώδης. Αρκεί οι ναύλοι αυτοί να είναι ίσοι ή χαμηλότεροι από εκείνους του ανταγωνιστή του οποίου επιδιώκεται ο εξοβελισμός. Η Επιτροπή προσθέτει ότι οι προσφεύγουσες δεν μπορούν να επικαλούνται οποιαδήποτε απαλλαγή βάσει του κανονισμού 4056/86, δεδομένου ότι οι επιλεκτικές μειώσεις των ναύλων της διασκέψεως είχαν ως σκοπό τον εξοβελισμό από την αγορά του μοναδικού ανταγωνιστή.

134 Τέλος, η ύπαρξη πραγματικών χρηματοοικονομικών ζημιών δεν είναι επίσης ουσιώδης. Αντιθέτως προς την πρακτική των εξαιρετικά χαμηλών τιμών, αρκεί να υπάρχουν απώλειες εσόδων, πράγμα που συντρέχει εν προκειμένω, όπως το βεβαιώνουν διάφορα πρακτικά συνεδριάσεων του Special Fighting Committee και του Zaοre Pool Committee, καθώς και ένα τηλετύπημα της Woermann-Linie, με ημερομηνία 19 Μαου 1988.

135 Ως προς την προβαλλομένη έλλειψη επιπτώσεων της πρακτικής, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι το κρίσιμο κριτήριο για την εφαρμογή του άρθρου 86 της Συνθήκης είναι η αποσκοπούσα στον εξοβελισμό ανταγωνιστή συμπεριφορά μιας επιχειρήσεως. Είναι αδιάφορο αν η συμπεριφορά αυτή οδήγησε πράγματι ή όχι σε αποτελέσματα που περιορίζουν τον ανταγωνισμό. Στην προκειμένη περίπτωση εξάλλου, ένα τέτοιο αποτέλεσμα δεν αποκλείεται. Ειδικότερα, είναι σημαντικό ότι η αύξηση των μεριδίων αγοράς των G και C - η οποία, κατά τον χρόνο των κρίσιμων πραγματικών περιστατικών, ήταν της τάξεως του 5 έως 6 % - επήλθε μετά την παύση των επιδίκων πρακτικών.

136 Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι ούτε η υπεράσπιση από τη Cewal του μονοπωλίου της - του οποίου τη νομιμότητα αμφισβητεί η Επιτροπή - ούτε η προβαλλομένη ύπαρξη πράξεων αθεμίτου ανταγωνισμού εκ μέρους των G και C ούτε ακόμη η χορηγηθείσα με τον κανονισμό 4056/86 εξαίρεση δεν μπορούσαν να δικαιολογήσουν την προσφυγή σε καταχρηστικές πρακτικές.

137 Οι παρεμβαίνουσες υποστηρίζουν ότι η διάσκεψη δέχεται ότι κατέφυγε στην καταδικασθείσα από την Επιτροπή πρακτική των μαχητικών πλοίων και ότι δεν μπορούσε να δικαιολογήσει την πρακτική αυτή με τις νέες συνθήκες ανταγωνισμού που ήσαν αποτέλεσμα της εισόδου των G και C στην αγορά. Επιβεβαιώνουν το βάσιμο των χρησιμοποιηθέντων από την Επιτροπή κριτηρίων και διαπιστώνουν ότι από τα παρατιθέμενα στην απόφαση στοιχεία και την απάντηση της Cewal στη γνωστοποίηση των αιτιάσεων προκύπτει ότι τα κριτήρια αυτά πληρούνται στην προκειμένη περίπτωση.

- Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

138 Στο πρώτο σκέλος της επιχειρηματολογίας τους σχετικά με την έννοια των μαχητικών πλοίων, οι προσφεύγουσες προβάλλουν δύο λόγους αντλούμενους ο ένας από την παραβίαση των δικαιωμάτων άμυνας, ο δε άλλος από την παράβαση του άρθρου άρθρου 190 της Συνθήκης. Η συλλογιστική των προσφευγουσών στηρίζεται στον ισχυρισμό ότι η Επιτροπή, στο υπόμνημα αντικρούσεως, τροποποίησε τον ορισμό της προσαπτομένης πρακτικής στην απόφαση.

139 Το Πρωτοδικείο επισημαίνει ότι, στα σημεία 73 και 74 της αποφάσεώς της, η Επιτροπή έλαβε υπόψη της τρία στοιχεία στοιχειοθετούντα την πρακτική των μαχητικών πλοίων που ακολούθησαν τα μέλη της Cewal με σκοπό τον εξοβελισμό του ανταγωνιστή G και C, ήτοι: τον ορισμό ως μαχητικών πλοίων σκαφών των μελών της διασκέψεως των οποίων ο απόπλους ήταν ο χρονικά πλησιέστερος σε σχέση με τον απόπλου των σκαφών των G και C, χωρίς μεταβολή των προβλεπομένων ωραρίων· τον από κοινού καθορισμό μαχητικών τιμών οι οποίες απέκλιναν από τις κανονικές τιμές