Απόφαση του Δικαστηρίου (πέμπτο τμήμα) της 15ης Μαΐου 2003. - Refinarias de Açúcar Reunidas SA (RAR) κατά Sociedade de Indústrias Agricolas Açoreanas SA (Sinaga). - Αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως: Tribunal Judicial da Comarca de Ponta Delgada - Πορτογαλία. - Ζάχαρη - Απόφαση 91/315/ΕΟό - Πρόγραμμα Poséima - Ειδικά μέτρα υπέρ των Αζορών και της Μαδέρας - όανονισμός (ΕΟό) 1600/92 - Αποστολή προς την υπόλοιπη όοινότητα λευκής ζάχαρης παραχθείσας στις Αζόρες από τεύτλα συλλεγέντα επιτοπίως ή από εισαχθείσα ακατέργαστη ζάχαρη από τεύτλα απαλλαγμένη εισφοράς και/ή τελωνειακού δασμού - Έννοια της μεταποιήσεως προϊόντων - Έννοια των παραδοσιακών αποστολών προς την υπόλοιπη όοινότητα. - Υπόθεση C-282/00.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 2003 σελίδα I-04741



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1. Γεωργία - Κοινή οργάνωση των αγορών - Ζάχαρη - Κανονισμός 1600/92 για ειδικά μέτρα υπέρ των Αζορών και της Μαδέρας όσον αφορά ορισμένα γεωργικά προϊόντα - Άρθρο 8, δεύτερο εδάφιο - Έννοια της «μεταποιήσεως προϊόντος» - Επεξεργασία ακατέργαστης ζάχαρης από τεύτλα για την παραγωγή λευκής ζάχαρης - Περιλαμβάνεται

(Κανονισμός 1600/92 του Συμβουλίου, άρθρο 8, εδ. 2)

2. Γεωργία - Κοινή οργάνωση των αγορών - Ζάχαρη - Κανονισμός 1600/92 για ειδικά μέτρα υπέρ των Αζορών και της Μαδέρας όσον αφορά ορισμένα γεωργικά προϊόντα - Άρθρο 8, δεύτερο εδάφιο - Έννοια των «παραδοσιακών αποστολών προς την υπόλοιπη Κοινότητα»

(Κανονισμός 1600/92 του Συμβουλίου, άρθρο 8, εδ. 2)

3. Γεωργία - Κοινή οργάνωση των αγορών - Ζάχαρη - Κανονισμός 1600/92 για ειδικά μέτρα υπέρ των Αζορών και της Μαδέρας όσον αφορά ορισμένα γεωργικά προϊόντα - Λευκή ζάχαρη παραχθείσα στις Αζόρες από τεύτλα συλλεγέντα στις Αζόρες για τα οποία έχουν χορηγηθεί ενισχύσεις που προβλέπονται στο άρθρο 25 - Αποστολή προς την ηπειρωτική Πορτογαλία - Επιτρέπεται - Προϋποθέσεις

(Κανονισμός 1600/92 του Συμβουλίου, άρθρο 25)

4. Γεωργία - Κοινή οργάνωση των αγορών - Ζάχαρη - Κανονισμός 1600/92 για ειδικά μέτρα υπέρ των Αζορών και της Μαδέρας όσον αφορά ορισμένα γεωργικά προϊόντα - Λευκή ζάχαρη παραχθείσα στις Αζόρες από ακατέργαστη ζάχαρη τεύτλων εισαχθείσα υπό το ειδικό καθεστώς εφοδιασμού που έχει καθιερωθεί με τον τίτλο Ι - Αποστολή προς την ηπειρωτική Πορτογαλία - Επιτρέπεται - Προϋποθέσεις

(Κανονισμός 1600/92 του Συμβουλίου, τίτλος Ι, άρθρο 8, εδ. 2)

Περίληψη

1. Το ραφινάρισμα ακατέργαστης ζάχαρης για την απόκτηση λευκής ζάχαρης πρέπει να θεωρηθεί ως μεταποίηση προϊόντος, κατά την έννοια του άρθρου 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1600/92, για ειδικά μέτρα υπέρ των Αζορών και της Μαδέρας όσον αφορά ορισμένα γεωργικά προϊόντα, εφόσον, αφενός, αυτό το ραφινάρισμα αποτελεί σημαντικό στάδιο παραγωγής και, αφετέρου, η κοινοτική ρύθμιση λαμβάνει υπόψη τις αντικειμενικές διαφορές μεταξύ της ακατέργαστης και της λευκής ζάχαρης.

( βλ. σκέψεις 38-39, διατακτ. 1 )

2. Αποτελούν παραδοσιακές αποστολές προς την υπόλοιπη Κοινότητα, κατά την έννοια του άρθρου 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμός 1600/92 για ειδικά μέτρα υπέρ των Αζορών και της Μαδέρας όσον αφορά ορισμένα γεωργικά προϊόντα οι αποστολές που χαρακτηρίζονταν, κατά τον χρόνο θέσεως σε ισχύ του κανονισμού αυτού, την 1η Ιουλίου 1992, ως πραγματικές, τακτικές και σημαντικές. Πράγματι, εάν ο κοινοτικός νομοθέτης θέλησε να λάβει υπόψη τα παραδοσιακά ρεύματα εμπορικών συναλλαγών, τούτο το έπραξε όχι με σκοπό την αναγνώριση ιστορικών δικαιωμάτων αλλά προκειμένου να αποφευχθεί ώστε η θέσπιση του ειδικού καθεστώτος εφοδιασμού, που είχε σχεδιαστεί προς το συμφέρον αυτών των νήσων, να μην οδηγήσει στην απώλεια των αγορών στις οποίες διετίθετο κανονικώς η παραγωγή τους. Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι οι αποστολές ζάχαρης πρέπει, προκειμένου να μπορούν να χαρακτηριστούν ως παραδοσιακά ρεύματα εμπορικών συναλλαγών ή ως παραδοσιακές αποστολές, να πληρούν σχετικώς αυστηρές προϋποθέσεις. Οι προϋποθέσεις αυτές έχουν σχέση τόσο με το μέγεθος όσο και με την κανονικότητα και το υποστατό των εν λόγω αποστολών. Σποραδικές και ασήμαντες αποστολές που είχαν λάβει χώρα κατά το παρελθόν δεν πληρούν τέτοιες προϋποθέσεις.

( βλ. σκέψεις 43-44, 49, διατακτ.2 )

3. Δεν αντίκειται προς το κοινοτικό δίκαιο η αποστολή προς την ηπειρωτική Πορτογαλία λευκής ζάχαρης παραχθείσας στις Αζόρες από τεύτλα συλλεγέντα στις Αζόρες και για τα οποία είχαν χορηγηθεί, εντός των ορίων παραγωγής 10 000 τόνων ετησίως, κοινοτικές ενισχύσεις προβλεπόμενες από το άρθρο 25 του κανονισμού 1600/92 για ειδικά μέτρα υπέρ των Αζορών και της Μαδέρας όσον αφορά ορισμένα γεωργικά προϊόντα. Πράγματι, προκύπτει ότι, ελλείψει ρητής απαγορεύσεως και υπό το φως της θεμελιώδους αρχής της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, η αποστολή ζάχαρης παραχθείσας από τεύτλα συλλεγέντα στις Αζόρες προς την υπόλοιπη Κοινότητα δεν υπόκειται σε κανένα περιορισμό.

( βλ. σκέψεις 55, 62, διατακτ.3 )

4. Δεν αντίκειται προς το κοινοτικό δίκαιο η αποστολή προς την ηπειρωτική Πορτογαλία λευκής ζάχαρης παραχθείσας στις Αζόρες από ακατέργαστη ζάχαρη από τεύτλα εισαχθείσα υπό το ειδικό καθεστώς εφοδιασμού που έχει καθιερωθεί με τον τίτλο Ι του κανονισμού 1600/92, και τούτο εφόσον η εν λόγω αποστολή αντιστοιχεί στις παραδοσιακές αποστολές κατά την έννοια του άρθρου 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού αυτού.

( βλ. σκέψη 68, διατακτ.4 )

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-282/00,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Tribunal Judicial da Comarca de Ponta Delgada (Πορτογαλία) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 234 ΕΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ

Refinarias de Açúcar Reunidas SA (RAR)

και

Sociedade de Indústrias Agricolas Açoreanas SA (Sinaga),

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του κανονισμού (ΕΟΚ) 1600/92 του Συμβουλίου, της 15ης Ιουνίου 1992, για ειδικά μέτρα υπέρ των Αζορών και της Μαδέρας όσον αφορά ορισμένα γεωργικά προϊόντα (ΕΕ L 173, σ. 1).

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),

συγκείμενο από τους Μ. Wathelet, πρόεδρο τμήματος, C. W. A. Timmermans, D. A. O. Edward, P. Jann και S. von Bahr (εισηγητή), δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: J. Mischo,

γραμματέας: H. A. Rühl, κύριος υπάλληλος διοικήσεως,

λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:

- η Refinarias de Açúcar Reunidas SA (RAR), εκπροσωπούμενη από τον P. Reis, advogado,

- η Sociedade de Indústrias Agricolas Açoreanas SA (Sinaga), εκπροσωπούμενη από τους Μ. Marques Mendes και R. Bastos, advogados, καθώς και από την Μ. L. Duarte, καθηγήτρια νομικής,

- η Πορτογαλική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον L. Fernandes,

- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από την A. Alves Vieira και τον G. Berscheid,

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Refinarias de Açúcar Reunidas SA (RAR), εκπροσωπούμενης από τον P. Reis, της Sociedade de Indústrias Agricolas Açoreanas SA (Sinaga), εκπροσωπούμενης από τους Μ. Marques Mendes και R. Bastos, καθώς και από την L. Duarte, της Πορτογαλικής Κυβερνήσεως εκπροσωπούμενης από τον L. Fernandes, και της Επιτροπής, εκπροσωπούμενης από την A. Μ. Alves Vieira και τον G. Berscheid, επικουρούμενους από τον N. Castro Marques, advogado, κατά τη συνεδρίαση της 21ης Μαρτίου 2002,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 16ης Μα_ου 2002,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με διάταξη της 11ης Ιουλίου 2000, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Ιουλίου 2000, το Tribunal Judicial da Comarca de Ponta Delgada υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 234 ΕΚ, τέσσερα προδικαστικά ερωτήματα σχετικά με την ερμηνεία του κανονισμού (ΕΟΚ) 1600/92 του Συμβουλίου, της 15ης Ιουνίου 1992, για ειδικά μέτρα υπέρ των Αζορών και της Μαδέρας όσον αφορά ορισμένα γεωργικά προϊόντα (ΕΕ L 173, σ. 1).

2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Refinarias de Açúcar Reunidas SA (στο εξής: RAR), με έδρα το Πόρτο (Πορτογαλία), και της Sociedade de Indústrias Agricolas Açoreanas SA (στο εξής: Sinaga), με έδρα την Ponta Delgada, Αζόρες, σχετικά με την εκ μέρους της Sinaga εμπορία, στην ηπειρωτική Πορτογαλία, λευκής ζάχαρης παραχθείσας από τεύτλα συλλεγέντα στις Αζόρες και έχοντα τύχει της ενισχύσεως για μεταποίηση, που έχει θεσπιστεί με το πρόγραμμα Poséima, ή από ακατέργαστη ζάχαρη από τεύτλα που έχει εισαχθεί απαλλαγμένη εισφοράς και/ή τελωνειακού δασμού βάσει του προγράμματος αυτού.

Νομικό πλαίσιο

3 Η απόφαση 91/315/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 1991, για τη θέσπιση προγράμματος ειδικών μέτρων λόγω του απομακρυσμένου και του νησιωτικού χαρακτήρα της Μαδέρας και των Αζορών POSÉIMA (ΕΕ L 171, σ. 10), υπενθυμίζει, στην πρώτη αιτιολογική σκέψη της, ότι οι αυτόνομες πορτογαλικές περιφέρειες των Αζορών και της Μαδέρας έχουν ενταχθεί, από πολιτικής και οικονομικής πλευράς, στην Κοινότητα δυνάμει της πράξεως για τους όρους προσχώρησης του Βασιλείου της Ισπανίας και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας και τις προσαρμογές των Συνθηκών (ΕΕ 1985, L 302, σ. 23, στο εξής: Πράξη Προσχωρήσεως), στην οποία ωστόσο αναγνωρίζονται ορισμένες από τις ιδιομορφίες τους, μέσω της δυνατότητας προβλέψεως ειδικών παρεκκλίσεων κατά την εφαρμογή των κοινών πολιτικών.

4 Το άρθρο 1 της αποφάσεως 91/315 ορίζει:

«1. Θεσπίζεται πρόγραμμα δράσης για τη Μαδέρα και τις Αζόρες (πρόγραμμα ειδικών μέτρων λόγω του απομακρυσμένου και νησιωτικού χαρακτήρα της Μαδέρας και των Αζορών), το οποίο καλείται του λοιπού πρόγραμμα "POSÉIMA", όπως αυτό αναφέρεται στο παράρτημα. Το πρόγραμμα αυτό εφαρμόζεται στα νομοθετικά μέτρα και τις αναλήψεις χρηματοδοτικών υποχρεώσεων.

2. Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων που του παραχωρεί η Συνθήκη, το Συμβούλιο εκδίδει τις διατάξεις που είναι αναγκαίες για την εκτέλεση του προγράμματος και καλεί την Επιτροπή να του υποβάλει, το συντομότερο δυνατό, σχετικές προτάσεις.»

5 Το πρόγραμμα Poséima, που περιλαμβάνεται στο παράρτημα της αποφάσεως 91/315, περιλαμβάνει τον τίτλο Ι «Γενικές αρχές», ο οποίος καλύπτει τα σημεία 1 έως 4.

6 Σύμφωνα με το σημείο 1 του προγράμματος Poséima, το εν λόγω πρόγραμμα στηρίζεται σε δυο αρχές: στο ότι η Μαδέρα και οι Αζόρες ανήκουν στην Κοινότητα καθώς και στην αναγνώριση του περιφερειακού τους χαρακτήρα, ο οποίος προσδιορίζεται από τις ιδιομορφίες και τις ιδιαίτερες δυσχέρειες που αντιμετωπίζουν οι περιφέρειες αυτές σε σχέση με το σύνολο της Κοινότητας.

7 Σύμφωνα με το σημείο 3.1 του προγράμματος Poséima, τούτο στηρίζει την επίτευξη των γενικών στόχων της Συνθήκης, συμβάλλοντας στην επίτευξη των εξής ειδικών στόχων:

- την επίτευξη καλύτερης ενσωμάτωσης της Μαδέρας και των Αζορών στην Κοινότητα, με τον καθορισμό του κατάλληλου πλαισίου για την εφαρμογή των κοινών πολιτικών στις περιφέρειες αυτές,

- την πλήρη συμμετοχή των Αζορών και της Μαδέρας στη δυναμική της εσωτερικής αγοράς, με τη βέλτιστη χρησιμοποίηση των υφισταμένων κοινοτικών νομοθετικών διατάξεων και μέσων,

- τη συμβολή στην κάλυψη της καθυστέρησης των Αζορών και της Μαδέρας στον οικονομικό και κοινωνικό τομέα, με τη χρηματοδότηση από την Κοινότητα των ειδικών μέτρων που προβλέπονται από το πρόγραμμα Poséima.

8 Σύμφωνα με το σημείο 4 του προγράμματος Poséima, τα μέτρα και οι ενέργειες που προβλέπονται από το εν λόγω πρόγραμμα θα επιτρέψουν να ληφθούν υπόψη οι ιδιομορφίες και οι δυσχέρειες που αντιμετωπίζουν οι Αζόρες και η Μαδέρα χωρίς να θιγεί η ακεραιότητα και η συνοχή της κοινοτικής έννομης τάξης.

9 Ο τίτλος IV του προγράμματος Poséima, που καλύπτει τα σημεία 9 έως 12, περιλαμβάνει ειδικά μέτρα σκοπούντα στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ιδιάζουσας γεωγραφικής θέσεως της Μαδέρας και των Αζορών.

10 Σύμφωνα με το σημείο 9.1 του προγράμματος Poséima, το Συμβούλιο ή η Επιτροπή, ανάλογα με την περίπτωση, θα αποφασίσουν σχετικά με τις ενέργειες που προβλέπονται στα σημεία 9.2 έως 9.5, που αποβλέπουν στην άμβλυνση των συνεπειών που έχει το πρόσθετο κόστος του εφοδιασμού με γεωργικά προϊόντα, κόστος το οποίο οφείλεται στον απομακρυσμένο και νησιωτικό χαρακτήρα των Αζορών και της Μαδέρας.

11 Βάσει του σημείου 9.2 του προγράμματος Poséima:

«Για τα γεωργικά προϊόντα που είναι απαραίτητα για την κατανάλωση και τη μεταποίηση στις δύο περιφέρειες, η κοινοτική δράση συνίσταται, εντός των πλαισιών των αναγκών της αγοράς των Αζορών και της Μαδέρας, λαμβανομένων υπόψη των τοπικών παραγωγών και των παραδοσιακών εμπορικών ρευμάτων και φροντίζοντας να διατηρηθεί το μερίδιο του εφοδιασμού σε προϊόντα από την υπόλοιπη Κοινότητα:

- στην απαλλαγή των προϊόντων καταγωγής τρίτων χωρών από την εισφορά ή/και τους δασμούς και τα ποσά που προβλέπονται στο άρθρο 240 της Πράξης Προσχώρησης,

- στην προμήθεια κονοτικών προϊόντων που έχουν δοθεί στην παρέμβαση ή που κυκλοφορούν στην αγορά της Κοινότητας, βάσει ισότιμων όρων και χωρίς την εφαρμογή των ποσών που προβλέπονται στο προαναφερόμενο άρθρο 240.

Η εφαρμογή του συστήματος αυτού θα στηρίζεται στις ακόλουθες αρχές:

- οι ποσότητες που αποτελούν αντικείμενο αυτού του συστήματος εφοδιασμού καθορίζονται ετησίως στα πλαίσια ισοζυγίων προβλέψεων,

- προκειμένου να έχουν τα μέτρα αυτά κάποιες επιπτώσεις στο κόστος της παραγωγής και στις τιμές κατανάλωσης, πρέπει να προβλεφθεί ένα σύστημα ελέγχου των επιπτώσεων αυτών μέχρι τον τελικό καταναλωτή,

- όσον αφορά τον εφοδιασμό των Αζορών με ακατέργαστη ζάχαρη, το σύστημα εφαρμόζεται μέχρις ότου αναπτυχθεί η τοπική παραγωγή ζαχαροτεύτλων σε βαθμό που να μπορούν να ικανοποιηθούν οι ανάγκες της αγοράς των Αζορών και με τρόπο ώστε ο συνολικό όγκος επεξεργασμένης ζάχαρης στις Αζόρες να μην υπερβαίνει τους 10 000 τόνους,

- [...]».

12 Ο τίτλος V του προγράμματος Poséima, που καλύπτει τα σημεία 13 έως 16, περιλαμβάνει ειδικά μέτρα υπέρ της παραγωγής της Μαδέρας και των Αζορών.

13 Σύμφωνα με το σημείο 14.4, πρώτη περίπτωση, του προγράμματος Poséima, τα μέτρα που αποσκοπούν στη στήριξη της τοπικής παραγωγής ζαχαροτεύτλων στις Αζόρες μπορούν να λάβουν τη μορφή:

- μιας κατ' αποκοπήν ενισχύσεως ανά εκτάριο για την ανάπτυξη της τοπικής παραγωγής εντός των ορίων όγκου που ισοδυναμεί με την παραγωγή 10 000 τόνων ζάχαρης·

- ειδικής ενισχύσεως για τη μεταποίηση λευκής ζάχαρης από ζαχαρότευτλα τοπικής παραγωγής προκειμένου να σταθεροποιηθεί το κόστος εφοδιασμού.

14 Ύστερα από την έκδοση της αποφάσεως 91/315, το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό 1600/92.

15 Σύμφωνα με τη δωδέκατη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1600/92, τα ειδικά μέτρα για τις Αζόρες πρέπει να συμβάλουν ιδίως στη βελτίωση των συνθηκών παραγωγής του ζαχαροτεύτλου και των συνθηκών ανταγωνιστικότητας της τοπικής βιομηχανίας ζάχαρης εντός των ορίων καθορισμένων ποσοτήτων.

16 Ο τίτλος Ι του κανονισμού 1600/92, «Ειδικό καθεστώς εφοδιασμού», περιλαμβάνει τα άρθρα 2 έως 10 του κανονισμού αυτού.

17 Το άρθρο 2 του κανονισμού 1600/92 προβλέπει:

«Για κάθε περίοδο εμπορίας, υπολογίζονται οι ανάγκες ανεφοδιασμού σε γεωργικά προϊόντα που είναι σημαντικά για την ανθρώπινη κατανάλωση και την μεταποίηση και που απαριθμούνται στο παράρτημα Ι για τις Αζόρες και στο παράρτημα ΙΙ για τη Μαδέρα. Οι υπολογισμοί αυτοί μπορούν να αναθεωρούνται κατά τη διάρκεια της περιόδου εμπορίας σε συνάρτηση με την εξέλιξη των αναγκών αυτών των περιφερειών. Η εκτίμηση των αναγκών των βιομηχανιών μεταποίησης ή συσκευασίας των προϊόντων που προορίζονται για την τοπική αγορά ή αποστέλλονται παραδοσιακά προς την υπόλοιπη Κοινότητα μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο χωριστών υπολογισμών.»

18 Το άρθρο 3 του κανονισμού 1600/92 ορίζει:

«1. Κατά την απευθείας εισαγωγή στις περιφέρειες των Αζορών και της Μαδέρας των προϊόντων καταγωγής τρίτων χωρών που αποτελούν αντικείμενο του ειδικού καθεστώτος εφοδιασμού, δεν εφαρμόζεται καμία εισφορά ή/και τελωνειακός δασμός εντός του ορίου των ποσοτήτων που καθορίζονται στις εκτιμήσεις εφοδιασμού.

2. Για να διασφαλισθεί η κάλυψη των αναγκών που αναφέρονται στο άρθρο 2 όσον αφορά τις ποσότητες, τις τιμές και την ποιότητα, και μεριμνώντας για τη διαφύλαξη του μέρους του εφοδιασμού που καλύπτεται από προϊόντα κοινοτικής προέλευσης, ο ανεφοδιασμός των προαναφερομένων περιφερειών πραγματοποιείται επίσης με την παράδοση κοινοτικών προϊόντων που κατέχονται σε δημόσια αποθέματα κατ' εφαρμογή των μέτρων παρέμβασης ή που διατίθενται στην αγορά της Κοινότητας με όρους που ισοδυναμούν για τον τελικό χρήστη προς το πλεονέκτημα που προκύπτει από την απαλλαγή από τους δασμούς κατά την εισαγωγή για τα προϊόντα καταγωγής τρίτων χωρών.

Οι όροι αυτών του παραδόσεων θεσπίζονται λαμβανομένου υπόψη του κόστους των διαφόρων πηγών ανεφοδιασμού καθώς και των τιμών που εφαρμόζονται κατά την εξαγωγή προς τις τρίτες χώρες.

3. Το καθεστώς που προβλέπεται στο παρόν άρθρο τίθεται σε εφαρμογή με τρόπο ώστε, με την επιφύλαξη της παραγράφου 4, να ληφθούν ιδίως υπόψη:

- οι ειδικές ανάγκες των σχετικών περιφερειών και, όσον αφορά τα προϊόντα που προορίζονται γαι τη μεταποίηση, οι ακριβείς απαιτήσεις που αφορούν την ποιότητα,

- τα παραδοσιακά ρεύματα εμπορικών συναλλαγών με την υπόλοιπη Κοινότητα.

4. Για τον ανεφοδιασμό των Αζορών σε ακατέργαστη ζάχαρη, ο υπολογισμός των αναγκών πραγματοποιείται λαμβανομένης υπόψη της ανάπτυξης της τοπικής παραγωγής ζαχαρότευτλων. Οι ποσότητες στις οποίες εφαρμόζεται το καθεστώς ανεφοδιασμού καθορίζονται με τρόπον ώστε ο συνολικός ετήσιος όγκος ραφιναρισμένης ζάχαρης στις Αζόρες να μην υπερβαίνει τους 10 000 τόνους.

Όσον αφορά την ακατέργαστη ζάχαρη, δεν εφαρμόζεται στις Αζόρες το άρθρο 9 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1785/81.»

19 Βάσει του άρθρου 7 του κανονισμού 1600/92:

«Το ευεργέτημα του καθεστώτος εφοδιασμού που προβλέπεται στα άρθρα 2 και 3 εξαρτάται από την προϋπόθεση ότι το οικονομικό πλεονέκτημα που απορρέει από την απαλλαγή από την εισφορά ή/και τους τελωνειακούς δασμούς, ή από την κοινοτική ενίσχυση σε περίπτωση εφοδιασμού από την υπόλοιπη Κοινότητα, έχει πραγματικό αντίκτυπο μέχρι τον τελικό χρήστη.»

20 Το άρθρο 8 του κανονισμού 1600/92 προβλέπει:

«Τα προϊόντα στα οποία εφαρμόζεται το ειδικό καθεστώς εφοδιασμού που θεσπίζεται στο πλαίσιο του παρόντος κανονισμού δεν είναι δυνατόν να αποτελούν αντικείμενο επανεξαγωγής προς τρίτες χώρες ούτε να επαναποστέλλονται προς την υπόλοιπη Κοινότητα.

Σε περίπτωση μεταποίησης των εν λόγω προϊόντων στις περιφέρειες των Αζορών και της Μαδέρας, η απαγόρευση δεν εφαρμόζεται στις παραδοσιακές εξαγωγές ή στις παραδοσιακές αποστολές προς την υπόλοιπη Κοινότητα.»

21 Σύμφωνα με την έκτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1600/92, οι απαγορεύσεις επαναποστολής προς άλλα τμήματα της κοινοτικής αγοράς και επανεξαγωγής προς τρίτες χώρες αποσκοπούν στην αποφυγή οποιασδήποτε εκτροπής της κατευθύνσεως του εμπορίου, και τούτο προκειμένου περί προϊόντων υπαχθέντων στο ειδικό καθεστώς εφοδιασμού.

22 Ο τίτλος ΙΙ του κανονισμού 1600/92 «Μέτρα για την παραγωγή στις Αζόρες και τη Μαδέρα» περιλαμβάνει το τμήμα ΙΙΙ, σχετικά με μέτρα για την παραγωγή στις Αζόρες, το οποίο καλύπτει τα σημεία 24 έως 30 του κανονισμού αυτού.

23 Το άρθρο 25 του κανονισμού 1600/92 ορίζει:

«1. Χορηγείται κατ' αποκοπήν ενίσχυση ανά εκτάριο για την ανάπτυξη της παραγωγής ζαχαρότευτλων εντός του ορίου μιας έκτασης που αντιστοιχεί σε παραγωγή λευκής ζάχαρης 10 000 τόνων ετησίως.

Το ύψος της ενίσχυσης ανέρχεται σε 500 ECU ανά εκτάριο έκτασης που έχει σπαρθεί και συγκομισθεί.

2. Χορηγείται ειδική ενίσχυση για τη μεταποίηση σε λευκή ζάχαρη των τεύτλων που συγκομίζονται στις Αζόρες, εντός του ορίου συνολικής ετήσιας παραγωγής 10 000 τόνων ραφιναρισμένης ζάχαρης.

Το ύψος της ενίσχυσης ανέρχεται σε 10 ECU ανά 100 χιλιόγραμμα ραφιναρισμένης ζάχαρης. Μπορεί να προσαρμοστεί σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στην παράγραφο 3.

3. Οι λεπτομέρειες εφαρμογής του παρόντος άρθρου θεσπίζονται σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 41 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1785/81 του Συμβουλίου.»

Η διαφορά της κύριας δίκης

24 Η Sinaga εκμεταλλεύεται μια μονάδα παραγωγής ζάχαρης στην αυτόνομη περιφέρεια των Αζορών. Η εν λόγω εταιρία ασχολείται με την επεξεργασία ραφιναρισμένης ζάχαρης παρασκευάζοντάς την είτε από τεύτλα που συλλόγονται στις Αζόρες είτε από εισαγόμενη ακατέργαστη ζάχαρη. Για τη δραστηριότητα αυτή τυγχάνει τόσο της δυνάμει του άρθρου 25 του κανονισμού 1600/92 ενισχύσεως για τη μεταποίηση σε λευκή ζάχαρη των τεύτλων που συλλέγονται στις Αζόρες όσο και της απαλλαγής από την εισφορά και/ή τον τελωνειακό δασμό, δυνάμει του άρθρου 3 του ίδιου κανονισμού, όσον αφορά την εισαγόμενη ακατέργαστη ζάχαρη από τεύτλα.

25 Η εν λόγω μονάδα παραγωγής και ραφιναρίσματος ζάχαρης της αυτόνομης περιφέρειας των Αζορών, που σήμερα φέρει την ονομασία Sinaga, πωλεί, από το 1997, ζάχαρη εκτός των Αζορών, στις ποσότητες που μνημονεύονται σε πίνακα εμφαινόμενες στη διάταξη περί παραπομπής.

26 Η RAR παράγει στην ηπειρωτική Πορτογαλία ζάχαρη την οποία και διαθέτει στο εμπόριο. Η εν λόγω εταιρία ζήτησε από το Tribunal Judicial da Comarca de Ponta Delgada να υποχρεώσει τη Sinaga να παύσει να εμπορεύεται στην ηπειρωτική Πορτογαλία λευκή ζάχαρη προερχόμενη από ακατέργαστη ζάχαρη την οποία έχει εισαγάγει απαλλαγμένη εισφοράς και/ή τελωνειακού δασμού βάσει του προγράμματος Poséima ή η οποία έχει τύχει της ενισχύσεως για μεταποίηση που έχει θεσπιστεί με το πρόγραμμα αυτό. Η RAR φρονεί ότι η ζάχαρη αυτή προορίζεται αποκλειστικώς για τον εφοδιασμό και την κατανάλωση στην αυτόνομη περιφέρεια των Αζορών.

Τα προδικαστικά ερωτήματα

27 Διατηρώντας αμφιβολίες ως προς την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στα άρθρα 2, 3 και 8 του κανονισμού 1600/92 και εκτιμώντας ότι η ερμηνεία των άρθρων αυτών είναι αναγκαία για την επίλυση της ενώπιόν του διαφοράς, το Tribunal Judicial da Comarca de Ponta Delgada αποφάσισε την αναστολή της ενώπιόν του διαδικασίας και την υποβολή στο Δικαστήριο των εξής προδικαστικών ερωτημάτων:

«1) Τυγχάνει το άρθρο 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1600/92 του Συμβουλίου, της 15ης Ιουνίου 1992, εφαρμογής i) στην περίπτωση ζάχαρης που έχει μεταποιηθεί από ακατέργαστη ζάχαρη (κατά κυριολεξία ζάχαρη, είτε προέρχεται από παραγόμενα επιτόπου ζακχαρότευτλα είτε από εισαγόμενη ζάχαρη ζαχαροκαλάμου) ή ii) μόνο στην περίπτωση ζάχαρης που ενσωματώνεται σε προϊόντα που την περιέχουν (όπως γλυκίσματα, αναψυκτικά κ.λπ.); Πρόκειται κατ' ουσίαν για το περιεχόμενο της εκφράσεως "μεταποίηση των εν λόγω προϊόντων" που απαντά στην εν λόγω διάταξη;

2) Μπορούν οι μνημονευόμενες [στον πίνακα που περιλαμβάνεται στη διάταξη περί παραπομπής] πωλήσεις [ζάχαρης που πραγματοποιούνται από τη μονάδα παραγωγής την οποία εκμεταλλεύεται τώρα η Sinaga εκτός των Αζορών από το 1907] να υπαχθούν στις έννοιες των "παραδοσιακών ρευμάτων εμπορικών συναλλαγών", "παραδοσιακών εξαγωγών" ή "παραδοσιακών αποστολών" προς "την υπόλοιπη Κοινότητα" που περιλαμβάνονται στα άρθρα 3, παράγραφος 3, δεύτερη περίπτωση και 8, δεύτερο εδάφιο, του προπαρατεθέντος κανονισμού;

3) Ανεξάρτητα από τις απαντήσεις στα προηγούμενα ερωτήματα, επιτρέπουν οι διατάξεις του ισχύοντος δικαίου ύστερα από τον Σεπτέμβριο του 1998 και μέχρι σήμερα, στη Sinaga να μπορεί να πωλεί στην ηπειρωτική Πορτογαλία τη ζάχαρη που έχει παραγάγει από σακχαρότευτλα καλλιεργούμενα στις Αζόρες, για την παραγωγή των οποίων λαμβάνει κοινοτικές ενισχύσεις δυνάμει του προγράμματος Poséima;

4) Ανεξάρτητα επίσης από τις απαντήσεις στα προηγούμενα ερωτήματα, επιτρέπουν οι διατάξεις του ισχύοντος ύστερα από τον Σεπτέμβριο του 1998 και μέχρι σήμερα δικαίου στη Sinaga να πωλεί στην ηπειρωτική Πορτογαλία τη ζάχαρη που έχει παραγάγει από ακατέργαστη ζάχαρη που έχει εισαχθεί απαλλαγμένη εισφοράς, δυνάμει του ίδιου προγράμματος Poséima;»

Επί του πρώτου ερωτήματος

28 Με το πρώτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί κατ' ουσίαν να μάθει αν το ραφινάρισμα ακατέργαστης ζάχαρης από τεύτλα, προκειμένου να προκύψει η λευκή ζάχαρη, αποτελεί μεταποίηση προϊόντος, κατά την έννοια του άρθρου 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1600/92.

29 Συναφώς, πρέπει να σημειωθεί ότι το άρθρο 8 του κανονισμού 1600/92 καθορίζει τις προϋποθέσεις κυκλοφορίας των προϊόντων που έχουν εισαχθεί απαλλαγμένα εισφορών ή τελωνειακών δασμών, σύμφωνα με το ειδικό σύστημα εφοδιασμού που προβλέπεται από τον ίδιο αυτόν κανονισμό.

30 Η ερμηνεία της εννοίας «μεταποίηση προϊόντων» του άρθρου 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1600/92 πρέπει να γίνει υπό το φως των διατάξεων του κανονισμού (ΕΟΚ) 2913/92 του Συμβουλίου, της 12ης Οκτωβρίου 1992, περί θεσπίσεως κοινοτικού τελωνειακού κώδικα (ΕΕ L 302, σ. 1).

31 Σύμφωνα με το άρθρο 24 του κανονισμού 2913/92, «εμπόρευμα στην παραγωγή του οποίου μεσολάβησαν δύο ή περισσότερες χώρες, κατάγεται από τη χώρα στην οποία πραγματοποιήθηκε η τελευταία μεταποίηση ή ουσιαστική επεξεργασία, οικονομικά δικαιολογημένη, σε επιχείρηση εξοπλισμένη για τον σκοπό αυτό και η οποία κατέληξε στην κατασκευή ενός νέου προϊόντος ή ενός προϊόντος που αντιπροσωπεύει σημαντικό στάδιο παραγωγής».

32 Από το άρθρο αυτό συνάγεται ότι η μεταποίηση ενός προϊόντος πρέπει να περιλαμβάνει, τουλάχιστον, ένα σημαντικό στάδιο κατασκευής.

33 Όπως προκύπτει, μια τέτοια ερμηνεία της εννοίας της μεταποιήσεως ενός προϊόντος είναι σύμφωνη προς τη συνήθη έννοια των χρησιμοποιουμένων όρων, που συνεπάγονται σημαντική τροποποίηση του προϊόντος, και πρέπει η έννοια αυτή να ληφθεί υπόψη για την ερμηνεία των ίδιων όρων που χρησιμοποιούνται στο άρθρο 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1600/92.

34 Επιβάλλεται να σημειωθεί ότι το ραφινάρισμα της ακατέργαστης ζάχαρης, προκειμένου να προκύψει η λευκή ζάχαρη που προορίζεται για τον τελικό καταναλωτή, συνεπάγεται μια πολύπλοκη διαδικασία, μετά το πέρας της οποίας προκύπτει προϊόν το οποίο εμφανίζει αντικειμενικές ιδιότητες διαφορετικές του αρχικού προϊόντος και χρησιμοποιείται σε διαφορετικούς τομείς απ' ό,τι το τελευταίο.

35 Πρέπει να προστεθεί ότι η κοινοτική ρύθμιση λαμβάνει υπόψη τις αντικειμενικές διαφορές μεταξύ της ακατέργαστης και της λευκής ζάχαρης.

36 Έτσι, ο κανονισμός (ΕΟΚ) 1785/81 του Συμβουλίου, της 30ής Ιουνίου 1981, περί κοινής οργάνωσης αγοράς στον τομέα της ζάχαρης (ΕΕ L 177, σ. 4), περιλαμβάνει, στο άρθρο του 1, παράγραφος 2, διαφορετικούς ορισμούς όσον αφορά τη λευκή και την ακατέργαστη ζάχαρη, ενώ, εξάλλου, θεσπίζει εν μέρει διαφορετικούς κανόνες όσον αφορά αυτούς τους δύο τύπους ζάχαρης.

37 Κατά τα λοιπά, η ακατέργαστη ζάχαρη, είτε από ζακχαροκάλαμο είτε από τεύτλα, καθώς και η λευκή ζάχαρη υπάγονται σε διαφορετικές διακρίσεις της Συνδυασμένης Ονοματολογίας που περιλαμβάνεται στο παράρτημα Ι του κανονισμού (ΕΟΚ) 2658/87 του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1987, για τη δασμολογική και στατιστική ονοματολογία και το κοινό δασμολόγιο (ΕΕ L 256, σ. 1).

38 Επιβάλλεται επομένως η διαπίστωση, αφενός, ότι το ραφινάρισμα ακατέργαστης ζάχαρης για την απόκτηση της λευκής ζάχαρης αποτελεί ένα σημαντικό στάδιο κατασκευής και, αφετέρου, ότι η κοινοτική ρύθμιση λαμβάνει υπόψη τις αντικειμενικές διαφορές μεταξύ της ακατέργαστης και της λευκής ζάχαρης.

39 Υπό τις συνθήκες αυτές, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το ραφινάρισμα ακατέργαστης ζάχαρης από τεύτλα για την απόκτηση της λευκής ζάχαρης πρέπει να θεωρηθεί ως μεταποίηση προϊόντος, κατά την έννοια του άρθρου 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1600/92.

Επί του δευτέρου ερωτήματος

40 Με το δεύτερο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να μάθει αν οι αποστολές ζάχαρης από τις Αζόρες προς την ηπειρωτική Πορτογαλία και προς τη Μαδέρα, που έγιναν μεταξύ 1907 και 1992 και εμφαίνονται στον πίνακα που περιλαμβάνεται στη διάταξη περί παραπομπής, πρέπει να θεωρηθούν ως «παραδοσιακές αποστολές προς την υπόλοιπη Κοινότητα», κατά την έννοια του άρθρου 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1600/92.

41 Σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 3, του κανονισμού 1600/92, το ειδικό καθεστώς εφοδιασμού πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή κατά τρόπο ώστε να ληφθούν υπόψη τα παραδοσιακά ρεύματα εμπορικών συναλλαγών με την Κοινότητα.

42 Έτσι, στο άρθρο 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1600/92 προβλέπεται ότι η απαγόρευση επανεξαγωγής προς τρίτες χώρες και επαναποστολής προς την υπόλοιπη Κοινότητα δεν ισχύει στην περίπτωση μεταποιήσεως στις Αζόρες προϊόντων υπαχθέντων στο ειδικό σύστημα εφοδιασμού, ούτε στις παραδοσιακές εξαγωγές ούτε στις παραδοσιακές αποστολές προς την υπόλοιπη Κοινότητα.

43 Όπως υποστηρίζει ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 61 των προτάσεών του, αν ο κοινοτικός νομοθέτης επιδίωξε να λάβει υπόψη τα παραδοσιακά ρεύματα εμπορικών συναλλαγών, τούτο δεν το έπραξε με σκοπό την αναγνώριση ιστορικών δικαιωμάτων, αλλά προκειμένου να αποφευχθεί ώστε η εφαρμογή του ειδικού καθεστώτος εφοδιασμού, που σχεδιάστηκε προς το συμφέρον των Αζορών, να οδηγήσει στην απώλεια των αγορών στις οποίες διετίθεντο κανονικώς τα προϊόντα τους.

44 Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι οι αποστολές ζάχαρης πρέπει, προκειμένου να μπορούν να χαρακτηριστούν ως παραδοσιακά ρεύματα εμπορικών συναλλαγών ή παραδοσιακές αποστολές, να πληρούν σχετικώς αυστηρές προϋποθέσεις. Οι προϋποθέσεις αυτές έχουν σχέση τόσο με το μέγεθος όσο και με την κανονικότητα και την επικαιρότητα των εν λόγω αποστολών. Πράγματι, σποραδικές και ασήμαντες αποστολές που έχουν πραγματοποιηθεί κατά το παρελθόν δεν πληρούν τέτοιες προϋποθέσεις.

45 Προκειμένου να εκτιμηθεί αν οι αποστολές ζάχαρης προς την ηπειρωτική Πορτογαλία και προς τη Μαδέρα, που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 1907 και 1992 και εμφαίνονται στον περιλαμβανόμενο στη διάταξη περί παραπομπής πίνακα, αποτελούν παραδοσιακές αποστολές, επιβάλλεται, όπως είναι επόμενο, να διασαφηνισθεί εάν, κατά την εφαρμογή του προγράμματος Poséima με τον κανονισμό 1600/92, που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 1992, οι εν λόγω αποστολές ήσαν πραγματικές, κανονικές και σημαντικές.

46 Όσον αφορά την εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών που προκύπτουν από τη διάταξη περί παραπομπής, πρέπει να υπομνηστεί ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 234 ΕΚ, το οποίο στηρίζεται στον σαφή διαχωρισμό των λειτουργιών μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, κάθε εκτίμηση των πραγματικών περιστατικών εμπίπτει στην αρμοδιότητα του εθνικού δικαστηρίου (αποφάσεις της 15ης Νοεμβρίου 1979, 36/79, Denkavit Futtermittel, Συλλογή τόμος 1979-ΙΙ, σ. 667, σκέψη 12· της 16ης Ιουλίου 1998, C-235/95, Dumon και Froment, Συλλογή 1998, σ. Ι-4531, σκέψη 25 και της 5ης Οκτωβρίου 1999, C-175/98 και C-177/98, Lirussi και Bizzaro, Συλλογή 1999, σ. Ι-6881, σκέψη 37).

47 Επομένως, το Δικαστήριο δεν είναι αρμόδιο να εκτιμήσει τα πραγματικά περιστατικά της κύριας δίκης ούτε να εφαρμόσει, όσον αφορά εθνικά μέτρα ή καταστάσεις, τους κοινοτικούς κανόνες που έχει ερμηνεύσει, λαμβανομένου υπόψη ότι τα ζητήματα αυτά εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα του εθνικού δικαστηρίου (βλ. τις αποφάσεις της 19ης Δεκεμβρίου 1968, 13/68, Salgoil, Συλλογή τόμος 1965-1968, σ. 825, συγκεκριμένα σ. 833· της 23ης Ιανουαρίου 1975, 51/74, Van der Hulst, Συλλογή τόμος 1975, σ. 29, σκέψη 12, και της 8ης Φεβρουαρίου 1990, C-320/88, Shipping and Forwarding Enterprise Safe, Συλλογή 1990, σ. Ι-285, σκέψη 11, καθώς και την προπαρατεθείσα απόφαση Lirussi και Bizzaro, σκέψη 38).

48 Πρέπει να προστεθεί ότι, έστω και αν το εθνικό δικαστήριο καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι εμφαινόμενες στον περιλαμβανόμενο στη διάταξη περί παραπομπής πίνακα αποστολές, που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 1907 και 1992, αποτελούν παραδοσιακές αποστολές, θα πρέπει επίσης, στην περίπτωση που θα εξέταζε τάσει μεταγενέστερες αποστολές, να βεβαιωθεί ότι οι τελευταίες έχουν διατηρήσει την ίδια αυτή ιδιότητα των παραδοσιακών αποστολών.

49 Υπό τις συνθήκες αυτές, στο δεύτερο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι αποτελούν παραδοσιακές αποστολές προς την υπόλοιπη Κοινότητα, κατά την έννοια του άρθρου 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1600/92, οι αποστολές που χαρακτηρίζονταν, κατά το χρονικό σημείο της θέσεως σε ισχύ του κανονισμού αυτού, την 1η Ιουλίου 1992, ως πραγματικές, κανονικές και σημαντικές. Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμήσει εάν τούτο ακριβώς συνέβαινε με τις αποστολές ζάχαρης από τις Αζόρες προς την ηπειρωτική Πορτογαλία και τη Μαδέρα, που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 1907 και 1992 και εμφαίνονται στον περιλαμβανόμενο στη διάταξη περί παραπομπής πίνακα.

Επί του τρίτου ερωτήματος

50 Με το τρίτο του ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να μάθει αν αντίκειται προς το κοινοτικό δίκαιο η εξαγωγή προς την ηπειρωτική Πορτογαλία λευκής ζάχαρης παραχθείσας στις Αζόρες από τεύτλα που είχαν συλλεγεί στις Αζόρες και τύχει τόσο των κοινοτικών ενισχύσεων του προγράμματος Poséima όσο και των κοινοτικών ενισχύσεων του άρθρου 25 του κανονισμού 1600/92.

51 Συναφώς, διαπιστώνεται ότι το άρθρο 8 του κανονισμού 1600/92 απαγορεύει την επαναποστολή στην υπόλοιπη Κοινότητα προϊόντων επί των οποίων εφαρμόζεται το ειδικό καθεστώς εφοδιασμού που έχει θεσπιστεί με τον τίτλο Ι του κανονισμού αυτού.

52 Όμως, η ζάχαρη που παράγεται από τεύτλα συλλεγέντα στις Αζόρες δεν αποτελεί μέρος των προϊόντων επί των οποίων εφαρμρόζεται το ειδικό καθεστώς εφοδιασμού που έχει καθιερωθεί με τον τίτλο Ι του κανονισμού 1600/92.

53 Σύμφωνα με το άρθρο 25 του κανονισμού αυτού που περιλαμβάνεται στον τίτλο ΙΙ σχετικά με τα μέτρα υπέρ της παραγωγής στις Αζόρες και τη Μαδέρα, χορηγείται, αφενός, κατ' αποκοπήν ενίσχυση ανά εκτάριο για την ανάπτυξη της παραγωγής ζακχαρότευτλων στις Αζόρες και, αφετέρου, ειδική ενίσχυση για τη μεταποίηση σε λευκή ζάχαρη των συλλεγομένων στις Αζόρες τεύτλων.

54 Η χορήγηση των εν λόγω ενισχύσεων περιορίζεται για συνολική ετήσια παραγωγή στις Αζόρες 10 000 τόνων λευκής ζάχαρης. Αντιθέτως, καμιά διάταξη του κανονισμού 1600/92 δεν απαγορεύει την αποστολή προς την υπόλοιπη Κοινότητα της ζάχαρης που παράγεται από τεύτλα συλλεγέντα στις Αζόρες.

55 Ελλείψει ρητής απαγορεύσεως και υπό το φως της θεμελιώδους αρχής της ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων, προκύπτει ότι η αποστολή ζάχαρης, που έχει παραχθεί από τεύτλα συλλεγέντα στις Αζόρες προς την υπόλοιπη Κοινότητα, δεν υπόκειται σε κανένα περιορισμό.

56 Ωστόσο, η RAR ισχυρίζεται ότι, αν η αποστολή προς την υπόλοιπη Κοινότητα ζάχαρης παραχθείσας από τεύτλα συλλεγέντα στις Αζόρες δεν απαγορευόταν, ο σκοπός του προγράμματος Poséima, του οποίου τα αποτελέσματα θα έπρεπε να περιοριστούν στις Αζόρες, θα αλλοιωνόταν. Αναφερόμενη, ιδίως, στο σημείο 9.2 του προγράμματος αυτού και στο άρθρο 3, παράγραφος 4, του κανονισμού 1600/92, η RAR ισχυρίζεται ότι θα έπρεπε να ληφθεί υπόψη, για την εκτίμηση των αναγκών εφοδιασμού των Αζορών, η τοπική παραγωγή ζακχαροτεύτλων. Κατ' αυτήν, αν η τοπική παραγωγή επέτρεπε την ικανοποίηση των αναγκών της αγοράς των Αζορών, η εισαγωγή ακατέργαστης ζάχαρης δυνάμει των διευκολύνσεων που έχουν καθιερωθεί στο πλαίσιο του εν λόγω προγράμματος θα έπαυε να είναι δικαιολογημένη και αυτό θα έπρεπε να τερματιστεί.

57 Συναφώς, πρέπει, κατ' αρχάς, να σημειωθεί ότι σύμφωνα με κοινή δήλωση σχετικά με την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη των αυτονόμων περιφερειών των Αζορών και της Μαδέρας, που είναι συνημμένη στην τελική πράξη της Συνθήκης για την προσχώρηση του Βασιλείου της Ισπανίας και της Πορτογαλικής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενεργείας (ΕΕ 1985, L 302, σ. 466), συνιστάται στα κοινοτικά όργανα να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στην πραγματοποίηση της πολιτικής, της οικονομικής και κοινωνικής αναπτύξεως των Αζορών και της Μαδέρας, που ακολουθείται από την Πορτογαλική Κυβέρνηση και τις αρχές αυτών των δύο αυτονόμων περιφερειών, πολιτικής της οποίας σκοπός είναι η εξάλειψη των μειονεκτημάτων των περιοχών αυτών λόγω της απομακρυσμένης από την Ευρωπαϊκή Ήπειρο γεωγραφικής θέσεώς τους, του ιδιάζοντος ορεινού τοπίου τους, των σοβαρών ανεπαρκειών τους υποδομής και της οικονομικής τους καθυστερήσεως.

58 Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με το σημείο 3.1 του προγράμματος Poséima, με το οποίο διακηρύσσεται μια από τις γενικές αρχές του προγράμματος αυτού, το εν λόγω πρόγραμμα πρέπει να στηρίζει την πραγματοποίηση των γενικών στόχων της Συνθήκης συντελώντας στην επίτευξη των ειδικότερων στόχων που είναι η πραγματοποίηση καλύτερης εντάξεως της Μαδέρας και των Αζορών στην Κοινότητα, η πλήρης συμμετοχή τους στη δυναμική της εσωτερικής αγοράς και η συμβολή στην κάλυψη της καθυστέρησης στον οικονομικό και κοινωνικό τομέα.

59 Από το σημείο 3.1 του προγράμματος Poséima προκύπτει ότι το εν λόγω πρόγραμμα δεν έχει ως σκοπό να στεγανοποιήσει την αγορά των γεωργικών προϊόντων των Αζορών ή να παρεμβάλει ανυπέρβλητα εμπόδια στο εμπόριο μεταξύ των Αζορών και της υπόλοιπης Κοινότητας, αλλά να συμβάλει στη συμμετοχή των Αζορών στη δυναμική της εσωτερικής αγοράς, παρέχοντας, ταυτοχρόνως, ορισμένα πλεονεκτήματα στο αρχιπέλαγος αυτό.

60 Κατά συνέπεια, η δυνατότητα εξαγωγής της παραγομένης από τεύτλα που έχουν συλλεγεί στις Αζόρες ζάχαρης φαίνεται να είναι σύμφωνη προς τους στόχους του προγράμματος Poséima.

61 Όσον αφορά το σημείο 9.2 του προγράμματος Poséima και το άρθρο 3, παράγραφος 4, του κανονισμού 1600/92, που επικαλείται η RAR, διαπιστώνεται ότι το γεγονός ότι για την εκτίμηση των αναγκών εφοδιασμού του αρχιπελάγους αυτού λαμβάνεται υπόψη η παραγωγή ζάχαρης από τεύτλα συλλεγέντα στις Αζόρες δεν σημαίνει ότι η εν λόγω ζάχαρη πρέπει, κατ' ανάγκη, να πωλείται στην τοπική αγορά. Αντιθέτως, για τον προσδιορισμό της εισαγόμενης ποσότητας ζάχαρης που μπορεί να υπαχθεί στο ειδικό καθεστώς εφοδιασμού, λαμβάνεται υπόψη η εγχώρια παραγωγή ζάχαρης, ενώ εξυπακούεται ότι ο ετήσιος συνολικός όγκος ραφιναρισμένης ζάχαρης στις Αζόρες δεν μπορεί να υπερβαίνει τους 10 000 τόνους. Επομένως, από τις διατάξεις αυτές δεν απορρέει καμιά απαγόρευση εξαγωγής της παραγόμενης από τεύτλα συλλεγέντα στις Αζόρες ζάχαρης.

62 Ενόψει των ανωτέρω, στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι δεν αντίκειται προς το κοινοτικό δίκαιο η εξαγωγή προς την ηπειρωτική Πορτογαλία λευκής ζάχαρης που έχει παραχθεί στις Αζόρες από τεύτλα συλλεγέντα στις Αζόρες και η οποία έχει υπαχθεί, δυνάμει του προγράμματος Poséima, εντός των ορίων παραγωγής των 10 000 τόνων ετησίως, στο καθεστώς των προβλεπομένων στο άρθρο 25 του κανονισμού 1600/92 κοινοτικών ενισχύσεων.

Επί του τετάρτου ερωτήματος

63 Με το τέταρτο ερώτημά του, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να μάθει αν αντίκειται προς το κοινοτικό δίκαιο η αποστολή προς την ηπειρωτική Πορτογαλία λευκής ζάχαρης παραχθείσας στις Αζόρες από ακατέργαστη ζάχαρη από τεύτλα η οποία έχει εισαχθεί υπό το ειδικό καθεστώς εφοδιασμού που έχει καθιερωθεί με τον τίτλο Ι του κανονισμού 1600/92.

64 Από το άρθρο 8, πρώτο εδάφιο, του κανονισμού 1600/92 προκύπτει ότι απαγορεύονται η επαναποστολή προς την υπόλοιπη Κοινότητα καθώς και η επανεξαγωγή προς τρίτες χώρες ζάχαρης έχουσας υπαχθεί στο ειδικό καθεστώς εφοδιασμού.

65 Όπως προκύπτει από τη δέκατη έκτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 1600/92, αυτές οι απαγορεύσεις επαναποστολής προς την υπόλοιπη κοινοτική αγορά και επανεξαγωγής προς τρίτες χώρες αποσκοπούν στην αποφυγή οποιασδήποτε εκτροπής από την κατεύθυνση του εμπορίου, δεδομένου ότι πρόκειται για προϊόντα υπαγόμενα στο ειδικό καθεστώς εφοδιασμού.

66 Όμως, σύμφωνα με το άρθρο 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1600/92, αυτή η απαγόρευση δεν ισχύει, στην περίπτωση μεταποιήσεως στις Αζόρες των εν λόγω προϊόντων, όσον αφορά τις παραδοσιακές αποστολές προς την υπόλοιπη Κοινότητα.

67 Από τη δοθείσα στο πρώτο ερώτημα απάντηση προκύπτει ότι το ραφινάρισμα ακατέργαστης ζάχαρης από τεύτλα για την απόκτηση της λευκής ζάχαρης αποτελεί μεταποίηση προϊόντος, κατά την έννοια του άρθρου 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1600/92.

68 Υπό τις συνθήκες αυτές, στο τέταρτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι δεν αντίκειται προς το κοινοτικό δίκαιο η αποστολή προς την ηπειρωτική Πορτογαλία λευκής ζάχαρης παραχθείσας στις Αζόρες από ακατέργαστη ζάχαρη από τεύτλα εισαχθείσα υπό το ειδικό καθεστώς εφοδιασμού που έχει καθιερωθεί με τον τίτλο Ι του κανονισμού 1600/92, και τούτο υπό τον όρο ότι η εν λόγω αποστολή αντιστοιχεί στις παραδοσιακές αποστολές κατά την έννοια του άρθρου 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού αυτού.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

69 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Πορτογαλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),

κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το Tribunal Judicial da Comarca de Ponta Delgada, με διάταξη της 11ης Ιουλίου 2000, αποφαίνεται:

1) Το ραφινάρισμα ακατέργαστης ζάχαρης για την απόκτηση της λευκής ζάχαρης πρέπει να θεωρηθεί ως μεταποίηση προϊόντος, κατά την έννοια του άρθρου 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1600/92 του Συμβουλίου, της 15ης Ιουνίου 1992, για ειδικά μέτρα υπέρ των Αζορών και της Μαδέρας όσον αφορά ορισμένα γεωργικά προϊόντα.

2) Αποτελούν παραδοσιακές αποστολές προς την υπόλοιπη Κοινότητα, κατά την έννοια του άρθρου 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού 1600/92, οι αποστολές που χαρακτηρίζονταν, κατά το χρονικό σημείο της θέσεως σε ισχύ του κανονισμού αυτού, την 1η Ιουλίου 1992, ως πραγματικές, κανονικές και σημαντικές. Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμήσει εάν τούτο ακριβώς συνέβαινε όσον αφορά τις αποστολές ζάχαρης από τις Αζόρες προς την ηπειρωτική Πορτογαλία και την Μαδέρα, που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 1907 και 1992 και μνημονεύονται στον περιλαμβανόμενο στη διάταξη περί παραπομπής πίνακα.

3) Δεν αντίκειται προς το κοινοτικό δίκαιο η αποστολή προς την ηπειρωτική Πορτογαλία λευκής ζάχαρης παραχθείσας στις Αζόρες από τεύτλα συλλεγέντα στις Αζόρες και έχοντα τύχει, εντός των ορίων της παραγωγής των 10 000 τόνων ετησίως, των κοινοτικών ενισχύσεων των προβλεπομένων στο άρθρο 25 του κανονισμού 1600/92.

4) Δεν αντίκειται προς το κοινοτικό δίκαιο η αποστολή προς την ηπειρωτική Πορτογαλία λευκής ζάχαρης παραχθείσας στις Αζόρες από ακατέργαστη ζάχαρη από τεύτλα εισαχθείσα υπό το ειδικό καθεστώς εφοδιασμού που έχει καθιερωθεί με τον τίτλο Ι του κανονισμού 1600/92, και τούτο υπό τον όρο ότι η εν λόγω αποστολή αντιστοιχεί στις παραδοσιακές αποστολές κατά την έννοια του άρθρου 8, δεύτερο εδάφιο, του κανονισμού αυτού.