Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Fennelly της 16ης Ιουλίου 1998. - Georg Bruner κατά Hauptzollamt Hamburg-Jonas. - Αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως: Bundesfinanzhof - Γερμανία. - Επιστροφές κατά την εξαγωγή - Ονοματολογία γεωργικών προϊόντων. - Υπόθεση C-290/97.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1998 σελίδα I-08333



Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα

1 Η παρούσα υπόθεση αφορά τη δασμολογική κατάταξη οπισθίων τεμαχίων κατεψυγμένων πουλερικών, σε σχέση με τη χορήγηση επιστροφών κατά την εξαγωγή.

I - Πραγματικά περιστατικά και διαδικασία

2 Ο προσφεύγων της κύριας δίκης (στο εξής: προσφεύγων) εξήγαγε τρεις παρτίδες τεμαχίων κατεψυγμένων πουλερικών στην Ισημερινή Γουινέα τον Ιούνιο του 1988, καθώς και στις 13 και 16 Ιανουαρίου 1989. Τα τεμάχια αποτελούνταν από οπίσθια τέταρτα πουλερικών αποχωρισμένα μεταξύ τους ως προς τα κόκκαλα, αλλά κατά φυσικό τρόπο συνδεδεμένα μεταξύ τους με το δέρμα της πλάτης. Αρχικώς το Hauptzollamt Hamburg (στο εξής: καθού) τα κατέταξε ως «μισά ή (/και) τέταρτα (με κόκκαλα)», του κωδικού 0207 41 11 000, με συνέπεια ο προσφεύγων να εισπράξει επιστροφές κατά την εξαγωγή. Στις 18 Ιουλίου 1990 το καθού ανακάλεσε τις αποφάσεις χορηγήσεως επιστροφών και ζήτησε την απόδοση συνολικού ποσού 53 884,02 γερμανικών μάρκων (DM). Το Finanzgericht απέρριψε την προσφυγή με την οποία ο προσφεύγων αμφισβητούσε το κύρος των αποφάσεων με τις οποίες ανακλήθηκαν οι αποφάσεις χορηγήσεως επιστροφών.

3 Στις 29 Απριλίου 1997, στο πλαίσιο διαδικασίας που κίνησε ο προσφεύγων κατά αποφάσεως του ολλανδικού Produktschap voor Pluimvee en Eieren (φορέα για τα πουλερικά και τα αυγά) με την οποία του εζητείτο να αποδώσει τις επιστροφές που του είχαν χορηγηθεί λόγω της εξαγωγής, τον Φεβρουάριο του 1988, τριών παρτίδων τεμαχίων πουλερικών όμοιων με εκείνα που αφορούσε η γερμανική δίκη, το College van Beroep voor het Bedrijfsleven (διοικητικό δικαστήριο για εμπορικές και βιομηχανικές υποθέσεις) αποφάνθηκε υπέρ του προσφεύγοντος και κατέταξε τα τεμάχια στον κωδικό 0207 41 11 000.

4 Κατόπιν ασκήσεως αναιρέσεως κατά της αποφάσεως του Finanzgericht, το Bundesfinanzhof (στο εξής: εθνικό δικαστήριο) καίτοι έκλινε προς την αποδοχή της απόψεως των τελωνειακών αρχών και του προεπιληφθέντος δικαστηρίου, αποφάσισε στις 26 Ιουλίου 1997, ενόψει της αντιθέτου αποφάσεως του College van Beroep voor het Bedrijfsleven, να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

«Έχει η ισχύουσα για την περίοδο από 21 Ιουνίου 1988 έως 16 Ιανουαρίου 1989 ονοματολογία για τις επιστροφές κατά την εξαγωγή - κανονισμός (ΕΟΚ) 3846/87 της Επιτροπής, της 17ης Δεκεμβρίου 1987 (ΕΕ L 366, σ. 1), - παράρτημα 8 "ex 0207 4111", την έννοια ότι στον όρο "τέταρτα" (πουλερικών) περιλαμβάνονται επίσης τεμάχια πουλερικών που δεν έχουν πλήρως αποχωριστεί μεταξύ τους (οπίσθια), όπως αυτά εκτενέστερα περιγράφονται στο σκεπτικό της παρούσας διατάξεως;»

5 Η Επιτροπή κατέθεσε γραπτές παρατηρήσεις και ανέπτυξε παρατηρήσεις προφορικά· ο προσφεύγων ανέπτυξε προφορικές παρατηρήσεις.

II - Οι σχετικές διατάξεις του κοινοτικού δικαίου

6 Στην έβδομη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού (ΕΟΚ) 2777/75 του Συμβουλίου, της 29ης Οκτωβρίου 1975, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του κρέατος πουλερικών (1) (στο εξής: κανονισμός 2777/75) σημειώνεται ότι «η δυνατότητα χορηγήσεως, κατά την εξαγωγή σε τρίτες χώρες, επιστροφής ίσης προς τη διαφορά μεταξύ των κοινοτικών τιμών και των τιμών στη διεθνή αγορά χρησιμεύει στη διασφάλιση της συμμετοχής της Κοινότητος στο διεθνές εμπόριο του κρέατος πουλερικών». Το άρθρο 9, παράγραφος 1, του κανονισμού ορίζει ότι «για να καταστεί δυνατή η εξαγωγή των προϋόντων που αναφέρονται (...) βάσει των τιμών των προϋόντων αυτών στη διεθνή αγορά, η διαφορά μεταξύ των τιμών αυτών και των τιμών εντός της Κοινότητος δύναται να καλυφθεί κατά το αναγκαίο μέτρο από μια επιστροφή κατά την εξαγωγή». Το άρθρο 9, παράγραφος 2, αναθέτει στο Συμβούλιο τη θέσπιση των αναγκαίων γενικών κανόνων. Το άρθρο 11, παράγραφος 1, προβλέπει ότι «οι γενικοί κανόνες για την ερμηνεία του Κοινού Δασμολογίου και οι ειδικοί κανόνες για την εφαρμογή του ισχύουν για τη δασμολογική κατάταξη των προϋόντων, τα οποία αφορά ο παρών κανονισμός· η δασμολογική ονοματολογία που προκύπτει από την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού περιλαμβάνεται στο Κοινό Δασμολόγιο».

7 Βάσει του άρθρου 9, παράγραφος 2, του κανονισμού 2777/75, το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2779/75, της 29ης Οκτωβρίου 1975, περί θεσπίσεως στον τομέα του κρέατος πουλερικών των γενικών κανόνων για τη χορήγηση επιστροφών κατά την εξαγωγή και των κριτηρίων για τον καθορισμό του ύψους αυτών (2). Με τον κανονισμό αυτόν διευκρινίζονται τα στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τον καθορισμό της τιμής εντός της Κοινότητας και της τιμής στην παγκόσμια αγορά και θέτει τους κανόνες βάσει των οποίων πρέπει να γίνεται ο καθορισμός του ύψους και η χορήγηση της επιστροφής.

8 Η γενικής ισχύος Συνδυασμένη Ονοματολογία καθορίστηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2658/87 του Συμβουλίου, της 23ης Ιουλίου 1987, για τη δασμολογική και στατιστική ονοματολογία και το Κοινό Δασμολόγιο (3) (στο εξής: κανονισμός 2658/87).

9 Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 3846/87 της Επιτροπής, της 17ης Δεκεμβρίου 1987, που καθορίζει την ονοματολογία των γεωργικών προϋόντων για τις επιστροφές κατά την εξαγωγή (4) (στο εξής: κανονισμός 3846/87), καίτοι στηριζόμενος στη Συνδυασμένη Ονοματολογία, ελάμβανε υπόψη την ιδιομορφία του συστήματος των επιστροφών κατά την εξαγωγή, ειδικότερα δε την ανάγκη δημιουργίας υποδιαιρέσεων στη Συνδυασμένη Ονοματολογία για τα προϋόντα αυτά. Τα σχετικά αποσπάσματα της ονοματολογίας για τον τομέα των πουλερικών, όπως αυτά καθορίστηκαν με τον εν λόγω κανονισμό είναι τα ακόλουθα:

«0207 Κρέατα και παραπροϋόντα βρώσιμα, νωπά, διατηρημένα με απλή ψύξη ή κατεψυγμένα, πουλερικών της κλάσης 0105:

(...)

- Τεμάχια και παραπροϋόντα πουλερικών, άλλα από τα συκώτια, κατεψυγμένα:

ex 0207 41 - - Από πετεινούς ή κότες:

- - - Τεμάχια:

0207 41 10 - - - - Ξωρίς κόκκαλα

(...) - - - - Με κόκκαλα:

0207 41 11 - - - - - - Μισά ή τέταρτα

0207 41 21 - - - - - - Φτερούγες ολόκληρες, έστω και χωρίς τα άκρα

0207 41 41 - - - - - - Στήθια και τεμάχια από στήθια

0207 41 51 - - - - - - Μηροί και τεμάχια μηρών

0207 41 71 - - - - - - Άλλα

(0207 41 71 100) - Μισά ή τέταρτα χωρίς ουρά

(0207 41 71 900) - Άλλα».

10 Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 717/88 της Επιτροπής, της 18ης Μαρτίου 1988, περί καθορισμού των επιστροφών κατά την εξαγωγή στον τομέα του κρέατος πουλερικών (5) (στο εξής: 717/88), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ από τις 21 Μαρτίου 1988, προέβλεπε επιστροφή ύψους 43 ECU/100 kg για τις εξαγωγές προς την Ισημερινή Γουινέα τεμαχίων πουλερικών των κωδικών 0207 41 11 000 (μισά ή τέταρτα) και 0207 41 71 100 (μισά ή τέταρτα, χωρίς ουρές), δεν προέβλεπε όμως τη χορήγηση επιστροφής για τα τεμάχια του κωδικού 0207 41 71 900 (άλλα, κατεψυγμένα τεμάχια από πετεινους ή κοτόπουλα με κόκκαλα). Το παράρτημα ΙΙ του εν λόγω κανονισμού τροποποίησε τον τομέα 8 (κρέας πουλερικών) της ονοματολογίας γεωργικών προϋόντων που καθορίστηκε με τον κανονισμό 3846/87, κατά τρόπο όμως που δεν ενδιαφέρει την παρούσα υπόθεση.

11 Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 3216/88 της Επιτροπής, της 19ης Οκτωβρίου 1988, περί καθορισμού των επιστροφών κατά την εξαγωγή στον τομέα του κρέατος πουλερικών (6) (στο εξής: κανονισμός 3216/88), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 20 Οκτωβρίου 1988, προέβλεπε την καταβολή επιστροφής ύψους 37 ECU/100 kg για τις εξαγωγές προς την Ισημερινή Γουινέα τεμαχίων πουλερικών των κωδικών 0207 41 11 000, 0207 41 71 100 και του νέου κωδικού 0207 41 71 200 («μέρη που περιλαμβάνουν ένα ολόκληρο μηρό ή τεμάχιο μηρού και ένα τεμάχιο ράχης που δεν υπερβαίνει το 25 % του συνολικού βάρους») (7), αλλά δεν προέβλεπε τη χορήγηση επιστροφής για τα τεμάχια του κωδικού 0207 41 71 900.

12 Το παράρτημα ΙΙ του κανονισμού (ΕΟΚ) 96/89 της Επιτροπής, της 17ης Ιανουαρίου 1989, περί καθορισμού των επιστροφών κατά την εξαγωγή στον τομέα του κρέατος πουλερικών (8) (στο εξής: κανονισμός 96/89), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ στις 18 Ιανουαρίου 1989, τροποποίησε τον τομέα 8 της ονοματολογίας των γεωργικών προϋόντων, συγκεκριμένα δε τον κωδικό 0207 41 71, ο οποίος στο εξής είναι διατυπωμένος ως ακολούθως:

«0207 41 71 - - - - - Άλλα:

0207 41 71 100 - - Μισά ή τέταρτα, χωρίς τις ουρές

0207 41 71 200 - Μέρη που περιλαμβάνουν ένα ολόκληρο μηρό ή τεμάχιο μηρού και ένα τεμάχιο ράχης που δεν υπερβαίνει το 25 % του συνολικού βάρους

0207 41 71 300 - Τεμάχια που περιλαμβάνουν τα δύο πισινά τέταρτα μη χωρισμένα με ή χωρίς ουρά

0207 41 71 900 - Άλλα».

III - Επιχειρήματα των διαδίκων

13 Το εθνικό δικαστήριο συνόψισε ως εξής τα επιχειρήματα του προσφεύγοντος: «ο προσφεύγων υποστηρίζει ότι πρόκειται για τυπικώς ιταλικό προϋόν, το οποίο, σύμφωνα με τη συνήθη αντίληψη, πρέπει να θεωρηθεί ως αποτελούμενο από αποχωρισμένα τέταρτα. Σημειώνει ότι αυτό επίσης προκύπτει από τον κανονισμό 96/89. Παρόμοιο συμπέρασμα προκύπτει από τους γενικούς κανόνες του Κοινού Δασμολογίου, καθώς και από τη νομολογία του Δικαστηρίου (...) (9). Σημείωσε, επίσης, ότι ολλανδικό δικαστήριο είχε επίσης αποφανθεί υπέρ της απόψεώς του (απόφαση του College van Beroep voor het Bedrijfsleven της 29ης Απριλίου 1997)».

14 Κατά την προφορική διαδικασία ο προσφεύγων υπογράμμισε ότι στη βιομηχανία κρέατος πουλερικών τα κοτόπουλα τεμαχίζονται πάντοτε εγκαρσίως, δηλαδή καθέτως προς τη ράχη, ισχυρίστηκε δε ότι ο ορισμός της Επιτροπής δεν ανταποκρίνεται στα προϋόντα που κυκλοφορούν στην αγορά. Επικαλέστηκε, επίσης, τους γενικούς κανόνες ερμηνείας της Συνδυασμένης Ονοματολογίας και ειδικότερα τους κανόνες 2, στοιχείο αα, και 3, στοιχείο ββ.

15 Η Επιτροπή τονίζει ότι η δασμολογική κλάση 0207 41 11 («μισά και τέταρτα») δεν ορίζεται στον κανονισμό περί επιστροφών και ότι, επομένως, απαιτείται αναφορά στους δασμολογικούς κανόνες από τους οποίους θα μπορούσε να προκύψουν ορισμένα στοιχεία. Επικαλείται τις επεξηγηματικές σημειώσεις του εναρμονισμένου συστήματος που εξέδωσε το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών και οι οποίοι ορίζουν το «μισό» ως «το δεξιό ή το αριστερό ήμισυ χωρισμένα μεταξύ τους από επιμήκη τομή κατά τη φορά της ράχης»· τα εξαχθέντα προϋόντα, που προέκυψαν από τομή κάθετη προς τη ράχη, δεν αποτελούν μισά κατά την έννοια της δασμολογικής ονοματολογίας. Δεδομένου δε ότι το τέταρτο ορίζεται ως το ήμισυ του ημίσεος και αποτελείται είτε από το άκρον του μηρού, τον μηρό, το οπίσθιο τμήμα της ράχης και την ουρά (οπίσθιο τέταρτο), είτε από το ήμισι του στήθους και το φτερό (εμπρόσθιο τέταρτο), τα εξαχθέντα προϋόντα δεν μπορούν να καταταχθούν στα τέταρτα τα υπαγόμενα στον κώδικα 0207 41 11.

16 Κατά την Επιτροπή, η συνήθης εμπορική αντίληψη δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη για τη δασμολογική κατάταξη αυτών των προϋόντων. Φρονεί, επίσης, ότι στην απόφαση Voogd (10) το Δικαστήριο έκρινε ότι τα εθνικά δικαστήρια δεν πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις συνήθεις εμπορικές αντιλήψεις παρά μόνον όταν ο κοινοτικός νομοθέτης σιωπηρώς παραπέμπει στις συνήθειες που επικρατούν σε κάθε χώρα, πράγμα το οποίο δεν συμβαίνει στην προκειμένη περίπτωση. Δεν πρέπει, επίσης, να ληφθεί υπόψη ο γενικός κανόννας 2, στοιχείο αα, σύμφωνα με την απόφαση Boehringer (11), διότι σε καμία περίπτωση το προϋόν δεν είναι «ημιτελές». Ο γενικός κανόνας 3 δεν έχει εφαρμογή διότι τα τεμάχια πουλερικών δεν μπορούν να καταταχθούν σε δύο ή περισσότερες διαφορετικές κλάσεις. Ο κανονισμός 96/89 δεν έχει εφαρμογή, διότι δεν είχε τεθεί σε ισχύ όταν έγιναν οι επίμαχες εξαγωγές. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι τα τεμάχια των εξαχθέντων πουλερικών πρέπει να υπαχθούν στον εναπομένοντα κωδικό 0207 41 71, ειδικότερα στον κωδικό 0207 41 71 900.

IV - Ανάλυση

17 Ζητείται, κατ' ουσίαν, από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει τον κωδικό 0207 41 11 000 (μισά ή τέταρτα, κατεψυγμένα, από πετεινούς ή κότες, με κόκκαλα), ώστε να παρασχεθεί η δυνατότητα στο εθνικό δικαστήριο να κατατάξει τα οπίσθια τέταρτα πουλερικών, αποχωρισμένα ως προς τα κόκκαλα, αλλά κατά φυσικό τρόπο ενωμένα μεταξύ τους με το δέρμα της ράχης, προς τον σκοπό της χορηγήσεως επιστροφών κατά την εξαγωγή.

18 Όπως προανέφερα, το άρθρο 11, παράγραφος 1, του κανονισμού 2777/75 συνιστά εφαρμογή των γενικών κανόνων για την ερμηνεία του Κοινού Δασμολογίου και των ειδικών κανόνων για την εφαρμογή του όσον αφορά την κατάταξη προϋόντων στην ονοματολογία των γεωργικών προϋόντων, με σκοπό την καταβολή επιστροφών κατά την εξαγωγή. Το άρθρο 1, παράγραφος 1, του κανονισμού 2658/87 εισήγαγε, από 1ης Ιανουαρίου 1988, τη Συνδυασμένη Ονοματολογία «η οποία πληροί ταυτόχρονα τις απαιτήσεις του Κοινού Δασμολογίου και των στατιστικών του εξωτερικού εμπορίου της Κοινότητας» (12). Οι γενικοί κανόνες για την ερμηνεία της Συνδυασμένης Ονοματολογίας περιλαμβάνονται στο παράρτημα Ι αυτού του κανονισμού. Ο υπ' αριθ. 1 κανόνας είναι ο ακόλουθος:

«Το κείμενο των τίτλων των τμημάτων των κεφαλαίων ή των υποκεφαλαίων θεωρείται ότι έχει μόνο ενδεικτική αξία, δεδομένου ότι η κατάταξη καθορίζεται νόμιμα σύμφωνα με το κείμενο των κλάσεων και των σημειώσεων των τμημάτων ή των κεφαλαίων και σύμφωνα με τους παρακάτω κανόνες εφόσον αυτοί δεν είναι αντίθετοι προς το κείμενο των εν λόγω κλάσεων και σημειώσεων.»

Ο υπ' αριθ. 6 κανόνας περιλαμβάνει ανάλογο κανόνα για την κατάταξη των εμπορευμάτων στις διακρίσεις μιας κλάσεως. Για την κατάταξη αυτή πρέπει, πρώτον, να λαμβάνεται υπόψη το κείμενο των διακρίσεων αυτών, κατόπιν δε οι σημειώσεις των τμημάτων και των κεφαλαίων, πριν ληφθούν υπόψη οι υπόλοιποι γενικοί κανόνες.

19 Στην προκειμένη περίπτωση, καμία κλάση ή διάκριση δεν αναφέρει ρητώς «τα οπίσθια τέταρτα πουλερικών αποχωρισμένα ως προς τα κόκκαλα και κατά φυσικό τρόπο συγκρατημένα μεταξύ τους από το δέρμα της ράχης». Εξάλλου, καμία σημείωση τμήματος ή κεφαλαίου του εναρμονισμένου συστήματος δεν αναφέρεται στην κατάταξη τμημάτων πουλερικών· πράγματι, το εναρμονισμένο σύστημα, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της παρούσας υπόθεσης, περιελάμβανε διαφορετικές διακρίσεις για τα τεμάχια και τα παραπροϋόντα, εκτός από τα συκώτια, κατεψυγμένων πουλερικών από κότες (0207.41), γαλοπούλες και γάλους (0207.42), από πάπιες, χήνες ή φραγκόκοτες (0207.43) δεν έκανε όμως διάκριση μεταξύ των διαφόρων τεμαχίων πουλερικών (13), πράγμα που αποδεικνύει την ανάγκη ειδικότερων διατάξεων κοινοτικής κατατάξεως.

20 Πριν εξεταστεί η δυνατότητα εφαρμογής των άλλων γενικών κανόνων, φρονώ ότι πρέπει να καθοριστεί αν οι επεξηγηματικές σημειώσεις του εναρμονισμένου συστήματος και/ή επεξηγηματικές σημειώσεις της Συνδυασμένης Ονοματολογίας ενδιαφέρουν την παρούσα υπόθεση. Όπως επανειλημμένως έχει αποφανθεί το Δικαστήριο, «οι επεξηγηματικές σημειώσεις της ονοματολογίας του Κοινού Δασμολογίου, καίτοι δεν μπορούν να τροποποιήσουν το δασμολόγιο αυτό, συνιστούν σημαντικό ερμηνευτικό στοιχείο για τον προσδιορισμό και την επεξήγηση της εκτάσεως των διαφόρων δασμολογικών κλάσεων και διακρίσεων» (14).

21 Οι σημειώσεις αυτές προσδιορίζουν τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ερμηνευθούν οι κλάσεις και οι διακρίσεις, ενώ οι υπόλοιποι γενικοί κανόνες αποβλέπουν στη ρύθμιση καταστάσεων που δεν μπορούν να επιλυθούν βάσει των κλάσεων, των διακρίσεων, των σημειώσεων των τμημάτων ή των κεφαλαίων, έστω και αν αυτές ερμηνευθούν υπό το πρίσμα των επεξηγηματικών σημειώσεων, όπως είναι η περίπτωση ελλιπών, ημιτελών, ασυναρμολόγητων ή αναμεμιγμένων ειδών, ή η περίπτωση ειδών που, εκ πρώτης όψεως, μπορούν να υπαχθούν σε δύο κλάσεις. Θεωρώ, επομένως, ότι είναι περισσότερο σύμφωνο προς τον κανόνα 1 να στηριχθεί η ερμηνεία ενός κωδικού, εφόσον αυτό είναι δυνατόν, στις σχετικές επεξηγηματικές σημειώσεις, πριν ληφθούν υπόψη οι υπόλοιποι κανόνες. Η προσέγγιση αυτή ουδόλως αντιβαίνει προς τη μέθοδο που χρησιμοποίησε το Δικαστήριο στην απόφαση Voogd (15), όπου επικαλέστηκε τον γενικό κανόνα 3, στοιχείο ββ. Το ζήτημα που είχε τεθεί στο Δικαστήριο αφορούσε δύο προϋόντα τα οποία, εκ πρώτης όψεως, δεν μπορούσαν να υπαχθούν σε έναν κωδικό ερμηνευόμενο βάσει επεξηγηματικής σημειώσεως. Επρόκειτο, αντιστοίχως, με (ένα μέρος του) κόκκαλου χωρίς ουρά και τμήματα στήθους με πτέρυγες. Το Δικαστήριο στηρίχθηκε στις επεξηγηματικές σημειώσεις για να ερμηνεύσει τους σχετικούς κωδικούς.

22 Μια γενική προκαταρκτική παρατήρηση, η οποία δεν παρουσιάζεται ως υποσημείωση του κεφαλαίου, αφορά δε το κεφάλαιο 2 (Κρέατα και παραπροϋόντα βρώσιμα) των επεξηγηματικών σημειώσεων του εναρμονισμένου συστήματος που δημοσιεύθηκαν από το Συμβούλιο Τελωνειακής Συνεργασίας (στο εξής: ΣΤΣ) (16), διευκρινίζει ότι «το παρόν κεφάλαιο περιλαμβάνει τα κρέατα υπό μορφή ολόκληρων σφαγίων (δηλαδή το σώμα του ζώου με ή χωρίς κεφάλι) μισών σφαγίων (δηλαδή σφάγιο χωρισμένο στα δύο κατά μήκος), τέταρτα σφαγίων, τεμάχια, κ.λπ. (...) κατάλληλα προς βρώση». Μολονότι αποτελεί μια χρήσιμη ένδειξη για την ερμηνεία του όρου «μισό», δεν παρέχει πάντως καμία διευκρίνιση ως προς την έννοια του «τετάρτου», που θα μπορούσε πάντως να θεωρηθεί, τουλάχιστον κατά την τρέχουσα αντίληψη, ως σφάγιο τεμαχισμένο κατά μήκος και καθέτως. Εν πάση περιπτώσει, οι επεξηγηματικές σημειώσεις του εναρμονισμένου συστήματος σε καμία περίπτωση δεν περιορίζουν την έννοια του «τετάρτου» κατά τον τρόπο που προβάλλουν η Επιτροπή και το εθνικό δικαστήριο.

23 Οι επεξηγηματικές σημειώσεις της Συνδυασμένης Ονοματολογίας των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων που δημοσιεύθηκαν από την Επιτροπή παρέχουν κάπως περισσότερες ενδείξεις. Οι επεξηγηματική σημείωση για τον κωδικό 0207 41 11 000 όπως ήταν διατυπωμένη κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, είχε ως ακολούθως:

«Μισά ή τέταρτα

Η παρούσα διάκριση περιλαμβάνει κυρίως:

1. τα μισά σφάγια πετεινού, κότας και κοτόπουλου τα οποία αποτελούνται από το αριστερό ή το δεξιό μέρος του πουλερικού, όπως αυτό τεμαχίζεται κατά μήκος της σπονδυλικής στήλης·

2. τα πισινά τέταρτα τα οποία αποτελούνται από την κνήμη, τον μηρό, το πίσω μέρος της ράχης και την ουρά, καθώς επίσης και τα μπροστινά τέταρτα που αποτελούνται κυρίως από το μισό τεμάχιο στήθους με την αντίστοιχη φτερούγα.»

24 Από τη διάταξη παραπομπής του εθνικού δικαστηρίου και τις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν προκύπτει ότι τα συγκεκριμένα τεμάχια πουλερικών αντιστοιχούν στον ορισμό των «οπισθίων τετάρτων» που δίνουν οι επεξηγηματικές σημειώσεις της Συνδυασμένης Ονοματολογίας, υπό τη σημαντική επιφύλαξη ότι τα δύο οπίσθια τέταρτα δεν είναι πλήρως αποχωρισμένα, διότι οι μηροί συγκρατούνται κατά φυσικό τρόπο μεταξύ τους με το δέρμα. Καίτοι η χρησιμοποίηση του ενικού αριθμού κατά την περιγραφή του όρου «οπίσθιο τέταρτο» θα μπορούσε να υπονοεί ότι οι επεξηγηματικές σημειώσεις αναφέρονται κυρίως σε αποχωρισμένα τέταρτα, δεν νομίζω ότι από το κείμενο της επεξηγηματικής σημειώσεως ή από τους κανονισμούς των οποίων την εφαρμογή αποσκοπούν να διευκολύνουν οι επεξηγηματικές σημειώσεις προκύπτει κανένα στοιχείο βάσει του οποίου θα έπρεπε να αποκλεισθούν από το πεδίο εφαρμογής του κωδικού 0207 41 11 000 τα μη αποχωρισμένα οπίσθια τέταρτα. Ειδικότερα, δεν προβλήθηκε καμία πειστική εξήγηση του λόγου για τον οποίο ένα τέτοιο τεμάχιο θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί διαφορετικά από δύο οπίσθια τέταρτα των οποίων δεν έχει αποκοπεί το δέρμα· δεν υποστηρίχθηκε ότι υπάρχει καμία ουσιαστική διαφορά μεταξύ των δύο αυτών τεμαχίων, όπως το βάρος ή η αξία.

25 Το εθνικό δικαστήριο κρίνοντας ότι θα έπρεπε να αποκλεισθούν τα τεμάχια αυτά από τον κωδικό 0207 41 11 000, επηρεάστηκε κυρίως από το ότι ο κανονισμός 96/89 δεν κατέταξε τα τεμάχια αυτά ως «μισά ή τέταρτα», αλλά στην εναπομένουσα διάκριση 0207 41 71 (Άλλα). Πάντως, η συλλογιστική αυτή εκ των υστέρων δεν φαίνεται να συμφωνεί με την απόφαση Voogd (17), στην οποία το Δικαστήριο ρητώς απέκλεισε τη δυνατότητα επικλήσεως μεταγενέστερου κανονισμού για την ερμηνεία προϋφιστάμενης τελωνειακής καταστάσεως.

26 Εξάλλου, αν θα μπορούσε να συναχθεί ένα συμπέρασμα, υπό τις εξαιρετικές περιστάσεις της παρούσας υποθέσεως (18), από την έκδοση του κανονισμού 96/89, αξίζει να σημειωθεί ότι η επεξηγηματική σημείωση της Επιτροπής για τον κωδικό 0207 41 11 000 τροποποιήθηκε, κατόπιν, και η φράση «η παρούσα διάκριση περιλαμβάνει κυρίως (...)» αντικαταστάθηκε με τη φράση «η παρούσα διάκριση περιλαμβάνει (...)» (19). Η τροποποίηση αυτή της επεξηγηματικής σημειώσεως νομίζω ότι είναι απολύτως σύμφωνη προς την άποψη ότι ο ισχύων πριν από την έκδοση του κανονισμού 96/89 ορισμός των «τετάρτων» ήταν αρκετά ευρύς ώστε να περιλαμβάνει τεμάχια πουλερικών όπως αυτά για τα οποία πρόκειται στην παρούσα υπόθεση, αλλά στη συνέχεια περιορίστηκε λόγω της δημιουργίας ειδικότερου κωδικού για τα τεμάχια αυτά. Εν πάση περιπτώσει, η κατάταξη των τεμαχίων αυτών στη διάκριση 0207 41 71 αντί της διακρίσεως 0207 41 11 000 εξηγείται επαρκώς, κατά τη γνώμη μου, από το ότι η διάκριση αυτή περιορίστηκε στα τεμάχια που περιλαμβάνουν την ουρά, ενώ ο νέος κωδικός 0207 41 71 300 περιλαμβάνει τα μη αποχωρισμένα οπίσθια τέταρτα, «με ή χωρίς ουρά». Πρέπει να προστεθεί ότι η Επιτροπή δεν υποστήριξε ότι ο κανονισμός 96/89 αποσκοπούσε μάλλον στην τροποποίηση των δικαιωμάτων για επιστροφές λόγω εξαγωγής μιας ειδικής κατηγορίας προϋόντων πουλερικών, παρά στον καθορισμό του ύψους αυτών των επιστροφών, ούτε από τις διατάξεις του κανονισμού προκύπτει κανένα τέτοιο στοιχείο.

27 Θεωρώ ότι η προτεινόμενη από τον προσφεύγοντα της κύριας δίκης ερμηνεία συμβιβάζεται, επίσης, με την οικονομία, τον σκοπό και το γράμμα των σχετικών διατάξεων των κανονισμών 2777/75 και 3846/87. Ειδικότερα, ο προσφεύγων πειστικά υποστήριξε, χωρίς η Επιτροπή να αμφισβητήσει την άποψη αυτή, ότι ο κωδικός 0207 41 71 900 έχει χαρακτήρα συμπληρωματικό και αποβλέπει κυρίως να περιλάβει, για λόγους πληρότητας, απόβλητα προϋόντα την εξαγωγή των οποίων δεν επιδιώκει να ενισχύσει η Κοινότητα (20). Κατά την εξεταζόμενη περίοδο η χορήγηση των επιστροφών γινόταν κατ' εφαρμογήν των κανονισμών 717/88 και 3216/88 για τις εξαγωγές όλων των άλλων τεμαχίων κατεψυγμένων πουλερικών με κόκκαλα, εκτός από τα υπαγόμενα στον κωδικό 0207 41 71 900. Σε κανένα στάδιο της παρούσας διαδικασίας δεν προβλήθηκε ο ισχυρισμός ότι τα τεμάχια για τα οποία πρόκειται στην παρούσα υπόθεση αποτελούσαν απόβλητα της βιομηχανίας μεταποιήσεως πουλερικών· δεν θα ήταν επομένως σωστό να αντιμετωπισθούν ως απόβλητα στο πλαίσιο του συστήματος επιστροφών κατά την εξαγωγή, όπως προτείνει η Επιτροπή.

28 Θεωρώ ότι ο κωδικός 0207 41 11 000 πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι περιελάμβανε, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της παρούσας υποθέσεως, τα οπίσθια τέταρτα πουλερικών τα οποία είχαν αποχωριστεί ως προς τα κόκκαλα, αλλά παρέμεναν συγκρατημένα κατά φυσικό τρόπο μεταξύ τους με το δέρμα της ράχης. Κατά συνέπεια, δεν θεωρώ αναγκαίο να στηριχθεί το Δικαστήριο στους υπόλοιπους γενικούς κανόνες προκειμένου να απαντήσει στο υποβληθέν ερώτημα. Πάντως, για την περίπτωση που το Δικαστήριο δεν ακολουθήσει την άποψη που υποστηρίζω ως προς τη σημασία των επεξηγηματικών σημειώσεων ή για την περίπτωση που απορρίψει τις προτάσεις μου τις σχετικές με την επεξηγηματική σημείωση που αφορά τον κωδικό 0207 41 11 000, θα ήταν χρήσιμο να εξετάσω συνοπτικά την περίπτωση εφαρμογής των γενικών κανόνων 2, στοιχείο αα, και 3, στοιχείο ββ.

29 Ο γενικός κανόνας 2, στοιχείο αα, αφορά τα είδη εκείνα «που δεν είναι πλήρη ή τελειωμένα»· καίτοι ο προσφεύγων ισχυρίστηκε ότι τα τεμάχια που εξήγαγε είχαν τον «ουσιώδη χαρακτήρα» αποχωρισμένων οπισθίων τετάρτων, δεν απέδειξε κατά πόσον τα προϋόντα αυτά δεν ήταν πλήρη ή τελειωμένα, γεγονός που θα δικαιολογούσε, κατ' αρχάς, την εφαρμογή αυτού του κανόνα. Εξάλλου, όπως υπογράμμισε η Επιτροπή, στην απόφαση Boehringer (21), το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι ο κανόνας αυτός δεν εφαρμόζεται κανονικά στα προϋόντα των κεφαλαίων 1 έως 38 της Συνδυασμένης Ονοματολογίας· ο προσφεύγων δεν απέδειξε την ύπαρξη ειδικών περιστάσεων που θα δικαιολογούσαν την εφαρμογή τους στην παρούσα υπόθεση. Θεωρώ, κατά συνέπεια, ότι ο κανόνας 2, στοιχείο αα, δεν έχει εφαρμογή.

30 Ο κανόνας 3 θέτει ορισμένες αρχές για την κατάταξη «εμπορευμάτων που πρέπει, εκ πρώτης όψεως, να καταταγούν σε δύο ή περισσότερες κλάσεις», όπως τα αναμιγμένα προϋόντα ή τα σύνθετα προϋόντα. Κατ' αντίθεση προς την υπόθεση Voogd, στην οποία τα επίμαχα δύο προϋόντα περιελάμβαναν συνδεδεμένα τμήματα του πουλερικού, υποκείμενα σε διαφορετική τελωνειακή μεταχείριση, τα προϋόντα στην παρούσα υπόθεση υπόκεινται είτε στη μια είτε στην άλλη κλάση, αλλά δεν μπορούν, κατά την άποψή μου, να θεωρηθούν ότι πρέπει, εκ πρώτης όψεως, «να καταταγούν σε δύο ή περισσότερες κλάσεις». Ο κανόνας 3 εφαρμόζεται στην περίπτωση που το προϋόν, λόγω του σύνθετου χαρακτήρα του, μπορεί να υπαχθεί ταυτόχρονα σε δύο ή περισσότερες κλάσεις, που αντιστοιχούν στα διάφορα συστατικά του προϋόντος· Πάντως ο κανόνας αυτός δεν δίνει απάντηση στο ερώτημα ποια από τις δύο δυνατές κατατάξεις εφαρμόζεται σε προϋόν που αποτελείται από ένα μόνο συστατικό. Θεωρώ, επομένως, ότι ούτε ο κανόνας 3 έχει εφαρμογή.

31 Απομένει ο γενικός κανόνας 4 κατά τον οποίο:

«Τα εμπορεύματα που η κατάταξή τους δεν μπορεί να γίνει με βάση τους παραπάνω αναφερόμενους κανόνες κατατάσσονται στην κλάση που αναφέρεται στα περισσότερα ανάλογα είδη.»

Οι επεξηγηματικές σημειώσεις του εναρμονισμένου συστήματος που αναφέρονται στην ερμηνεία αυτού του κανόνα τονίζουν ότι η κατάταξη «απαιτεί τη σύγκριση των προσκομιζομένων εμπορευμάτων με τα ομοειδή εμπορεύματα, ώστε να προσδιοριστούν τα εμπορεύματα τα περισσότερο όμοια προς τα προσκομιζόμενα εμπορεύματα (...). Η ομοιότητα μπορεί φυσικά να στηριχθεί σε πολλά στοιχεία, όπως η ονομασία, ο χαρακτήρας, η χρήση.»

32 Εφόσον ούτε όσοι έλαβαν μέρος στη διαδικασία ούτε το εθνικό δικαστήριο δεν διατύπωσαν γνώμη ως προς την εφαρμογή, υπό τις περιστάσεις της παρούσας υποθέσεως, ενός κριτηρίου που αποτελεί κυρίως κριτήριο επικουρικό και κοινού νου, δεν αμφιβάλλω ότι τα προϋόντα προς τα οποία προσομοιάζουν περισσότερο τα επίμαχα τεμάχια είναι τα αποχωρισμένα οπίσθια τέταρτα που υπάγονται στον κωδικό 0207 41 11 000. Στην πράξη, η μόνη διαφορά είναι η τομή του δέρματος που ενώνει τους μηρούς των δύο τμημάτων των οπισθίων τετάρτων. Το ότι τα προϋόντα αυτά μπορούν να θεωρηθούν ως «τα πλέον όμοια» αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι οι τελωνειακές αρχές στη Γερμανία και στις Κάτω Ξώρες έκριναν αρχικώς ότι τα επίμαχα τεμάχια έπρεπε να υπαχθούν στον κωδικό 0207 41 11 000, μετέβαλαν δε γνώμη μετά δύο έτη σε μια περίπτωση και μετά από τέσσερα και πλέον έτη σε μια άλλη. Αν θα έπρεπε να εφαρμοστεί ο γενικός κανόνας 4 θεωρώ ότι τα συγκεκριμένα τεμάχια θα έπρεπε πάλι να καταταγούν στον κωδικό 0207 41 11 000.

V - Πρόταση

33 Βάσει των ανωτέρω σκέψεων προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει την ακόλουθη απάντηση στο ερώτημα που υπέβαλε το Bundesfinanzhof στις 26 Ιουλίου 1997:

«Ο κωδικός 0207 41 11 000 του τομέα 8 του παραρτήματος του κανονισμού (ΕΟΚ) 3846/87 της Επιτροπής, της 17ης Δεκεμβρίου 1987, που καθορίζει την ονοματολογία των γεωργικών προϋόντων για τις επιστροφές κατά την εξαγωγή, όπως διαδοχικά τροποποιήθηκε με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 717/88 της Επιτροπής, της 18ης Μαρτίου 1988, περί καθορισμού των επιστροφών κατά την εξαγωγή στον τομέα του κρέατος πουλερικών, και με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 3216/88 της Επιτροπής, της 19ης Οκτωβρίου 1988, περί καθορισμού των επιστροφών κατά την εξαγωγή στον τομέα του κρέατος πουλερικών, έχει την έννοια ότι περιελάμβανε, κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της υποθέσεως της κύριας δίκης, τα οπίσθια τέταρτα πουλερικών που είναι αποχωρισμένα ως προς τα κόκκαλα, αλλά κατά φυσικό τρόπο συνδεδεμένα μεταξύ τους με το δέρμα της ράχης.»

(1) - ΕΕ ειδ. έκδ. 03/014, σ. 71.

(2) - ΕΕ ειδ. έκδ. 03/014, σ. 84.

(3) - ΕΕ L 256, σ. 1.

(4) - ΕΕ L 366, σ. 1.

(5) - ΕΕ L 74, σ. 37.

(6) - ΕΕ L 286, σ. 17.

(7) - Ο κωδικός αυτός προστέθηκε στην ονοματολογία των γεωργικών προϋόντων με τον κανονισμό (ΕΟΚ) 2882/88 της Επιτροπής, της 19ης Σεπτεμβρίου 1988, περί καθορισμού των επιστροφών κατά την εξαγωγή στον τομέα του κρέατος πουλερικών (ΕΕ L 260, σ. 37), ο οποίος δεν αφορά την παρούσα υπόθεση.

(8) - ΕΕ L 14, σ. 7.

(9) - Απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 1994, C-151/9, Voogd Vleesimport en -export (Συλλογή 1994, σ. I-4915, στο εξής: απόφαση Voogd).

(10) - Όπ.π.

(11) - Απόφαση της 3ης Ιουνίου 1992, C-318/90 (Συλλογή 1992, σ. I-3495, σκέψη 17).

(12) - Βλ. ανωτέρω υποσημείωση 3.

(13) - Οι τρεις αυτές διακρίσεις περιλαμβάνονταν στον μη επίσημο κατάλογο των κωδικών αριθμών που καταργήθηκαν στο σύστημα εναρμονισμένης ονοματολογίας, από 1ης Ιανουαρίου 1996· ο κωδικός 0207.14 περιλαμβάνει πλέον «κατεψυγμένα τεμάχια και παραπροϋόντα (πειτεινών και κοτόπουλων)».

(14) - Απόφαση της 26ης Φεβρουαρίου 1980, 54/79, Hako-Schuh (Συλλογή τόμος 1980/Ι, σ. 165, σκέψη 6).

(15) - Προαναφερθείσα στην υποσημείωση 9.

(16) - Με κάποια έκπληξη σημειώνω ότι η Επιτροπή αναφέρεται στις γραπτές της παρατηρήσεις σε «μη επίσημη διατύπωση των επεξηγηματικών σημειώσεων του εναρμονισμένου συστήματος», που δημοσιεύθηκε από το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών, αντί της επισήμου διατυπώσεως που δημοσιεύθηκε από το ΣΤΣ, ιδίως διότι μεταξύ των δύο κειμένων υπάρχουν διαφορές.

(17) - Προαναφερθείσα στην υποσημείωση 9.

(18) - Η προσθήκη του νέου κωδικού 0207 41 71 300 θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως αποσκοπούσα στη διευκρίνιση της νομικής καταστάσεως των κοινοτικών εξαγωγέων τεμαχίων όπως αυτά για τα οποία πρόκειται στην παρούσα υπόθεση.

(19) - Σε ορισμένες γλωσσικές αποδόσεις στις οποίες η λέξη ή η έκφραση με πλάγια στοιχεία καταργήθηκε, η σημασία της τροποποιήσεως γίνεται ακόμη περισσότερο αντιληπτή απ' ό,τι στο αγγλικό κείμενο: παράδειγμα οι αποδόσεις στη γερμανική γλώσσα [(hierher) gehφren z.B.], στη γαλλική γλώσσα [(la)] prιsente sous-position comprend essentiellement (...)], στην ιταλική γλώσσα [(la) presente sottovoce comprende sopratutto (...)] και στην ολλανδική γλώσσα [(deze) onderverdeling omvat in hoofdzaak (...)].

(20) - Στην πέμπτη αιτιολογική σκέψη του κανονισμού 3846/87 τονίζεται ότι «είναι αναγκαίο, προκειμένου να διατηρηθεί μια συναφής ονοματολογία για τις επιστροφές και για να επιτραπεί η επεξεργασία τους με ηλεκτρονικό υπολογιστή, να μνημονεύεται επίσης το μέρος της διακρίσεως (...) για το οποίο δεν καθορίζεται επιστροφή».

(21) - Απόφαση προαναφερθείσα στην υποσημείωση 11.