Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Sir Gordon Slynn της 10ης Φεβρουαρίου 1988. - ΜΑΡΙΑ-ΕΛΕΝΗ ΜΟΥΡΙΚΗ ΚΑΤΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. - ΥΠΑΛΛΗΛΟΙ - ΕΠΙΔΟΜΑ ΣΤΕΓΗΣ. - ΥΠΟΘΕΣΗ 248/87.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1988 σελίδα 01721



Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα

++++

Κύριε πρόεδρε,

Κύριοι δικαστές,

Το άρθρο 67 του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως των υπαλλήλων προβλέπει τη χορήγηση ορισμένων οικογενειακών επιδομάτων στους υπαλλήλους, ιδίως του επιδόματος στέγης και του επιδόματος συντηρούμενου τέκνου .

Κατά το γράμμα του άρθρου 1, παράγραφος 2, του παραρτήματος VΙΙ του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως των υπαλλήλων :

"Δικαιούται επιδόματος στέγης :

α ) ο έγγαμος υπάλληλος

β ) ο υπάλληλος ο οποίος διατελεί εν χηρεία, έχει λάβει διαζύγιο ή είναι χωρισμένος ή άγαμος και έχει ένα ή περισσότερα συντηρούμενα τέκνα κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφοι 2 και 3

γ ) με ειδική και αιτιολογημένη απόφαση της αρμοδίας για διορισμούς αρχής, λαμβανόμενη βάση αποδεικτικών εγγράφων, ο υπάλληλος ο οποίος, αν και δεν πληροί τις προβλεπόμενες στις περιπτώσεις α ) και β ) προϋποθέσεις, αναλαμβάνει εντούτοις πραγματικά οικογενειακά βάρη ."

Το επίδομα συντηρούμενου τέκνου αποτελεί αντικείμενο του άρθρου 2 του παραρτήματος VΙΙ, το οποίο ορίζει στην παράγραφο 4 τα εξής :

"Δύναται, κατ' εξαίρεση, να εξομοιωθεί προς συντηρούμενο τέκνο, κατόπιν ειδικής και αιτιολογημένης αποφάσεως της αρμοδίας για διορισμούς αρχής που λαμβάνεται βάσει αποδεικτικών εγγράφων, κάθε πρόσωπο, έναντι του οποίου ο υπάλληλος έχει νομίμους υποχρεώσεις διατροφής και του οποίου η συντήρηση συνεπάγεται γι' αυτόν σημαντική επιβάρυνση ."

Η Μαρία-Ελένη Μουρίκη, προσληφθείσα αρχικώς στην υπηρεσία της Επιτροπής υπό την ιδιότητα της εκτάκτου υπαλλήλου από τις 16 Σεπτεμβρίου 1980, μονιμοποιήθηκε από την 1η Ιουλίου 1981 . Επειδή ήταν έγγαμη ελάμβανε το επίδομα στέγης βάσει του άρθρου 1, παράγραφος 2, περίπτωση α ), του παραρτήματος VΙΙ του κανονισμού .

Με έγγραφο της 29ης Νοεμβρίου 1985 ειδοποίησε η προσφεύγουσα την Επιτροπή ότι ο γάμος της ελύθη με δικαστική απόφαση που ίσχυε από τις 30 Μαρτίου 1984 . Με απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 1985 η Επιτροπή κατήργησε το επίδομα στέγης το οποίο ελάμβανε μέχρι τότε η Μουρίκη .

Στις 6 Αυγούστου 1986 η προσφεύγουσα κάλεσε την Επιτροπή, με αίτηση κατά την έννοια του άρθρου 90, παράγραφος 1, του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως, να αναθεωρήσει την απόφαση καταργήσεως του επιδόματος στέγης και να της χορηγήσει το επίδομα αυτό αναδρομικώς από την 1η Απριλίου 1984 ή τουλάχιστον από την ημέρα που υπέβαλε τη διοικητική αίτηση . Στην αίτηση αυτή ανέφερε την απόφαση της Επιτροπής περί εξομοιώσεως της γιαγιάς της ( από 1ης Μαΐου 1982 ), της μητέρας της ( από 1ης Δεκεμβρίου 1985 ) και του πατέρα της ( από 1ης Φεβρουαρίου 1986 ) με συντηρούμενα τέκνα, προς το σκοπό χορηγήσεως του επιδόματος συντηρούμενου τέκνου, βάσει του άρθρου 2 του παραρτήματος VΙΙ . Η Επιτροπή απέρριψε την αίτηση με έγγραφο της 29ης Οκτωβρίου 1986 με την αιτιολογία ότι η γιαγιά, η μητέρα και ο πατέρας της Μουρίκη δεν κατοικούσαν πραγματικά μαζί της . Κατά της αποφάσεως αυτής υπέβαλε η προσφεύγουσα διοικητική ένσταση κατά το άρθρο 90, παράγραφος 2, του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως, στις 19 Ιανουαρίου 1987 . Η Επιτροπή απέρριψε τη διοικητική ένσταση με απόφαση της 4ης Ιουνίου 1987 .

Η Μουρίκη κατέθεσε το δικόγραφο που μας απασχολεί, ασκώντας στις 14 Αυγούστου 1987 προσφυγή, με την οποία ζητεί από το Δικαστήριο να ακυρώσει την απόφαση που απορρίπτει τη διοικητική της ένσταση και να αναγνωρίσει ότι η αρμόδια για τους διορισμούς αρχή είναι υποχρεωμένη να της χορηγήσει το επίδομα στέγης . Η Επιτροπή προβάλλει ότι η προσφυγή είναι πρώτον απαράδεκτη και δεύτερον αβάσιμη .

'Οσον αφορά το παραδεκτό, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η κατά την έννοια του άρθρου 90, παράγραφος 2, του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως βλαπτική πράξη για τη Μουρίκη είναι η απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 1985 περί καταργήσεως του επιδόματος στέγης . Εφόσον, ισχυρίζεται η Επιτροπή, δεν υπέβαλε η προσφεύγουσα διοικητική ένσταση κατά της αποφάσεως αυτής εντός της προθεσμίας των τριών μηνών που προβλέπεται από το άρθρο 90, στερείται της δυνατότητας να προσφύγει στο Δικαστήριο βάσει του άρθρου 91 του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως .

Το επιχείρημα αυτό πρέπει, κατά τη γνώμη μου, ν' απορριφθεί . Η απόφαση της Επιτροπής της 11ης Δεκεμβρίου 1985 περί καταργήσεως του επιδόματος στέγης της Μουρίκη ήταν συνέπεια της λύσεως του γάμου της πράγματι, η λύση του γάμου εξαφάνισε το νομικό έρεισμα της Μουρίκη για επίδομα βάσει του άρθρου 1, παράγραφος 2, περίπτωση α ), υπό την ιδιότητα του εγγάμου προσώπου . Δεν ερμηνεύω την αίτηση της 6ης Αυγούστου 1986 σαν αμφισβήτηση κατά της αποφάσεως αυτής, αλλά μάλλον σαν αίτηση που αποβλέπει στη χορήγηση του επιδόματος στέγης επί διαφορετικού νομικού ερείσματος, δηλαδή του άρθρου 1, παράγραφος 2, περίπτωση γ ), του παραρτήματος VΙΙ . Κατά συνέπεια, η προθεσμία άρχισε να τρέχει, κατά την άποψή μου, από της απορρίψεως της αιτήσεως αυτής . Νομίζω λοιπόν ότι τόσο η διοικητική ένσταση της 19ης Ιανουαρίου 1987 όσο και η προσφυγή ασκήθηκαν εντός των νομίμων προθεσμιών και πρέπει να απορριφθεί η ένσταση απαραδέκτου .

Επί της ουσίας, είναι δεδομένο ότι η Μουρίκη κατοικεί στο Λουξεμβούργο και ότι τα τρία μέλη της οικογενείας της για τα οποία πρόκειται κατοικούν στην Ελλάδα . Στην αίτηση που υπέβαλε δυνάμει του άρθρου 90, παράγραφος 1, του κανονισμού υπηρεσιακής καταστάσεως, η Μουρίκη ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να της χορηγήσει το επίδομα στέγης, βάσει του άρθρου 1, παράγραφος 2, περίπτωση γ ), ακόμη και αν ο πατέρας της, η μητέρα της και η γιαγιά της δεν κατοικούν μαζί μ' αυτήν, κατά το μέτρο που η αρμόδια για τους διορισμούς αρχή είχε αναγνωρίσει τα πρόσωπα αυτά ως συντηρούμενα πρόσωπα εξομοιούμενα με συντηρούμενα τέκνα και της είχε χορηγήσει τα αντίστοιχα για την περίπτωση αυτή επιδόματα . Η προσφεύγουσα διατήρησε το επιχείρημα αυτό, αν κατάλαβα καλά, στις γραπτές της παρατηρήσεις . Η Επιτροπή απαντά ότι δεν υφίσταται καμία σχέση μεταξύ της χορηγήσεως των δύο αυτών επιδομάτων και ότι το επίδομα στέγης δεν μπορεί να χορηγηθεί βάσει του άρθρου 1, παράγραφος 2, περίπτωση γ ), παρά μόνον αν τα μέλη της οικείας οικογένειας κατοικούν πράγματι μαζί με τον υπάλληλο . Κατά την έκθεση των απόψεών τους, τόσο κατά την προφορική διαδικασία αυτής της ημέρας, όσο και στις έγγραφες παρατηρήσεις τους, οι διάδικοι στηρίχθηκαν αμφότεροι επί της αποφάσεως που εξέδωσε το Δικαστήριο στις 19 Ιανουαρίου 1984 στην υπόθεση 65/83, Erdini κατά Συμβουλίου, Συλλογή 1984, σ . 211 .

Είναι νομίζω προφανές ότι η απόφαση αυτή δεν θεμελιώνει τη σχέση την οποία επικαλείται η Μουρίκη μεταξύ του δικαιώματος χορηγήσεως του επιδόματος του άρθρου 2, παράγραφος 4, και του δικαιώματος χορηγήσεως του επιδόματος του άρθρου 1, παράγραφος 2, περίπτωση γ ). Αντίθετα, αποκλείει ρητά τέτοια σχέση . Με τη δωδέκατη σκέψη του, το Δικαστήριο δέχεται ότι "η χορήγηση της μιας από τις παροχές που αφορούν οι εν λόγω δύο διατάξεις δεν προδικάζει τη χορήγηση της άλλης, ούτε αναγνωρίζοντας αυτόματα το δικαίωμα επί της παροχής, αλλά ούτε και αποκλείοντάς το ". Απ' αυτό προκύπτει ότι η αρμόδια για τους διορισμούς αρχή αν χορηγήσει επίδομα συντηρούμενου τέκνου βάσει του άρθρου 2, παράγραφος 4, δεν υποχρεούται αυτομάτως, από το γεγονός αυτό, να χορηγήσει επίδομα στέγης βάσει του άρθρου 1, παράγραφος 2, περίπτωση γ ). Το επίδομα αυτό είναι διαφορετικό επίδομα και πρέπει να ερευνηθεί μεμονωμένα . 'Εγινε λόγος για τη δέκατη ένατη σκέψη της αποφάσεως του Δικαστηρίου στην υπόθεση Erdini, σκέψη στην οποία περιλαμβάνεται η έκφραση "δεσμία εξουσία ". 'Οταν χρησιμοποίησε το Δικαστήριο αυτή την έκφραση, αναφερόταν, κατά την άποψή μου, στις προϋποθέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, περίπτωση γ ), και οι οποίες πρέπει να πληρούνται για να είναι υποχρεωτική η χορήγηση του επιδόματος στέγης . Στη σκέψη αυτή, το Δικαστήριο δεν περιορίζει καθόλου την εφαρμογή του άρθρου 1, παράγραφος 2, περίπτωση γ ), λόγω της εφαρμογής του άρθρου 2, παράγραφος 4 .

Κατά συνέπεια, πρέπει να απορριφθεί το πρώτο επιχείρημα της Μουρίκη, δηλαδή ότι η Επιτροπή ήταν υποχρεωμένη να της χορηγήσει το επίδομα στέγης επειδή είχε αναγνωρίσει τη συντήρηση των εν λόγω μελών της οικογένειας, εξομοιώνοντάς τα με συντηρούμενα τέκνα κατά την έννοια του άρθρου 2, παράγραφος 4 .

Απομένει να κριθεί αν η συμβίωση των σχετικών μελών της οικογένειας και του υπαλλήλου αποτελεί προϋπόθεση γενέσεως του δικαιώματος επί του επιδόματος στέγης δυνάμει του άρθρου 1, παράγραφος 2, περίπτωση γ ). Το ζήτημα αυτό δεν μου φαίνεται τόσο απλό όπως ισχυρίζεται η Επιτροπή . Πρώτον, είναι φανερό ότι οικογενειακά βάρη - κατά την ορολογία του άρθρου αυτού - μπορούν πράγματι να αναληφθούν χωρίς να ζουν τα συντηρούμενα πρόσωπα κάτω από την ίδια στέγη με τον ενδιαφερόμενο και ότι πολύ συχνά αναλαμβάνεται το βάρος των ηλικιωμένων γονέων κατ' αυτό τον τρόπο . Στην ίδια την περίπτωση γ ) δεν ορίζεται ρητά - ενώ θα ήταν πολύ εύκολο να οριστεί - ότι το επίδομα δεν μπορεί να καταβληθεί, παρά μόνο σε πρόσωπο που κατοικεί πράγματι κάτω από την ίδια στέγη με τον ενδιαφερόμενο . Εξάλλου - και πρόκειται για ένα σημείο το οποίο δέχεται ο νομικός σύμβουλος της Επιτροπής και το οποίο είναι, κατά τη γνώμη μου, αναμφίβολο - το επίδομα στέγης των περιπτώσεων α ) και β ) μπορεί να χορηγηθεί ακόμη και αν ο σύζυγος ή τα συντηρούμενα τέκνα δεν κατοικούν μαζί με τον υπάλληλο .

Πρέπει επίσης να υπογραμμιστεί, ότι στη δέκατη όγδοη σκέψη της αποφάσεως που εξέδωσε το Δικαστήριο στην υπόθεση Erdini, δεν αναφέρεται ότι η κατοικία κάτω από την ίδια στέγη αποτελεί προϋπόθεση γενέσεως του δικαιώματος επί του επιδόματος . Το Δικαστήριο δέχθηκε απλώς ότι το επίδομα στέγης είχε ως σκοπό "να διευκολύνει τους υπαλλήλους να ζουν με τα μέλη εκείνα της οικογένειάς του, ακόμα και εκτός από σύζυγο ή παιδιά, τα οποία βρίσκονται σε αδυναμία ν' αντεπεξέλθουν στις οικονομικές τους ανάγκες ". Το Δικαστήριο δεν έκρινε με την απόφαση αυτή ότι το επίδομα έπρεπε να καταβάλλεται αποκλειστικά για τα πρόσωπα που κατοικούν μαζί με τον ενδιαφερόμενο υπάλληλο . Επιπλέον, επιβάλλοντας την υποχρέωση της προσκομίσεως αποδεικτικών εγγράφων και προβλέποντας τη χορήγηση του επιδόματος μόνο με ειδική και αιτιολογημένη απόφαση της αρμόδιας για τους διορισμούς αρχής, το άρθρο 1, παράγραφος 2, περίπτωση γ ), εξασφαλίζει ορισμένη προστασία κατά καταχρήσεων αυτού του επιδόματος .

Νομίζω, λοιπόν, ότι ορισμένα στοιχεία συνηγορούν υπέρ της απόψεως της προσφεύγουσας .

'Ομως, πρόκειται για επίδομα "στέγης ". Μολονότι είμαι διατεθειμένος, όσον αφορά εμένα, να ερμηνεύσω αρκετά ευρέως την έννοια της "στέγης" - κατά τρόπο, παραδείγματος χάρη, ώστε να περιλαμβάνονται οι ηλικιωμένοι γονείς στην έννοια αυτή, οι οποίοι, καίτοι συντηρούνται, κατοικούν σε διαμέρισμα ή σε γκαρσονιέρα δίπλα στην κατοικία του ενδιαφερομένου -, έχω τη γνώμη ότι δεν μπορεί ν' ανταποκρίνεται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, περίπτωση γ ), μια κατάσταση παρά μόνο αν υφίσταται πραγματική ενότητα στέγης .

'Οποια και αν είναι η γνώμη που θα μπορούσε να ισχύσει για άλλες περιπτώσεις που είναι πιο δύσκολες για να χαρακτηριστούν, φρονώ ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση αποκλείεται απολύτως να θεωρηθούν ο υπάλληλος, ο οποίος ζει στο Λουξεμβούργο, και τα μέλη της οικογένειάς του, που κατοικούν στην Ελλάδα, ότι αποτελούν ενότητα στέγης . Φρονώ, λοιπόν, ότι η Επιτροπή είχε νομικό έρεισμα κατά τη λήψη της αποφάσεως που εξέδωσε . Ο νομικός σύμβουλος της προσφεύγουσας υποστηρίζει ότι η σκέψη αυτή καταλήγει σε βαριά αδικία . Προσωπικά εγώ δεν έχω πεισθεί, αλλά, και αν είναι αυτή η γνώμη του Δικαστηρίου, έργο της Επιτροπής και όχι του Δικαστηρίου είναι, κατά την άποψή μου, να λύσει το πρόβλημα αυτό .

Και οι δύο διάδικοι επικαλέστηκαν το άρθρο 8 του παραρτήματος VΙΙ σχετικά με την καταβολή των εξόδων ταξιδιού . Το άρθρο αυτό, νομίζω, ότι δεν βοηθεί καθόλου στη λύση του ερμηνευτικού προβλήματος του οποίου έχει επιληφθεί το Δικαστήριο . Είναι αναμφίβολο ότι δεν μπορούν να καταβληθούν έξοδα ταξιδιού συντηρουμένων προσώπων παρά μόνο αν τα πρόσωπα αυτά κατοικούν πράγματι μαζί με τον υπάλληλο στον τόπο υπηρεσίας του τελευταίου, για να μπορέσουν να επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους . Το άρθρο 8 αυτό καθαυτό δεν δίδει απάντηση στο ερώτημα αν το γεγονός της συμβιώσεως κατά τρόπο που να συνιστά ενότητα στέγης αποτελεί προϋπόθεση γενέσεως του δικαιώματος επί του επιδόματος στέγης .

Προτείνω, λοιπόν, ν' απορριφθεί η προσφυγή και να διατηρηθούν εις βάρος των διαδίκων τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν, σύμφωνα με το άρθρο 70 του κανονισμού διαδικασίας .

(*) Μετάφραση από τα αγγλικά .