ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΤΡΙΤΟ ΤΜΗΜΑ) ΤΗΣ 26ΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1985. - ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΩΞΗ ΚΑΤΑ CALDANA. - ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ ΤΗΣ PRETURA UNIFICATA ΤΟΥ ΤΟΡΙΝΟΥ - ΙΤΑΛΙΑ. - ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ - ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ. - ΥΠΟΘΕΣΗ 187/84.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1985 σελίδα 03013



Περίληψη

Διάδικοι

Αντικείμενο της υπόθεσης

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

Προσέγγιση των νομοθεσιών — Ταξινόμηση , συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων ουσιών — Οδηγία 67/548/EOK — Πεδίο εφαρμογής — Παρασκευάσματα που περιέχουν επικίνδυνες ουσίες — Δεν συμπεριλαμβάνονται

( Οδηγία 67/548/EOK του Συμβουλίου , όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 79/831/EOK )

Περίληψη

H οδηγία 67/548/EOK περί προσεγγίσεως των νομοθετικών , κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την ταξινόμηση , συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων ουσιών , όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 79/831/EOK , επιβάλλει την υποχρέωση επισημάνσεως μόνο των επικίνδυνων ουσιών όπως έχουν , όχι όμως και των παρασκευασμάτων που περιέχουν μια ή περισσότερες από τις ουσίες αυτές . Πράγματι , στην παρούσα φάση εξελίξεως του κοινοτικού δικαίου δεν υφίστανται κοινοί ή εναρμονισμένοι κανόνες σχετικά με την ταξινόμηση , συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων παρασκευασμάτων γενικά .

Διάδικοι

Στην υπόθεση 187/84 ,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Pretore του Τουρίνου προς το Δικαστήριο , κατ’ εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης EOK , με την οποία ζητείται , στο πλαίσιο της ποινικής δίκης που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου κατά

Giacomo Caldana ,

Αντικείμενο της υπόθεσης

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία ορισμένων διατάξεων της οδηγίας 67/548/EOK του Συμβουλίου , της 27ης Ιουνίου 1967 , περί προσεγγίσεως των νομοθετικών , κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την ταξινόμηση , συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων ουσιών ( GU L 196 , σ . 1 ), μετά την τελευταία της τροποποίηση από την οδηγία 79/831/EOK του Συμβουλίου , της 18ης Σεπτεμβρίου 1979 ( EE ειδ . έκδ . 13/009 , σ . 13 ),

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με Διάταξη της 9ης Ιουλίου 1984 , που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 13 Ιουλίου 1984 , ο Pretore του Τουρίνου υπέβαλε στο Δικαστήριο , δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης EOK , προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία ορισμένων διατάξεων της οδηγίας 67/548/EOK του Συμβουλίου , της 27ης Ιουνίου 1967 , περί προσεγγίσεως των νομοθετικών , κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την ταξινόμηση , συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων ουσιών ( GU L 196 , σ . 1 ), όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 79/831/EOK του Συμβουλίου , της 18ης Σεπτεμβρίου 1979 ( EE ειδ . έκδ . 13/009 , σ . 13 ).

2 Το ερώτημα ανέκυψε στο πλαίσιο ποινικής διώξεως που ασκήθηκε κατά του Caldana , νόμιμου εκπροσώπου της Fina italiana SpA , ύστερα από τη διαπίστωση εκ μέρους των οργάνων της ιταλικής υπηρεσίας προστασίας του περιβάλλοντος ότι τα ορυκτέλαια οχημάτων που διέθετε προς πώληση η εν λόγω εταιρία περιείχαν πολυχλωριωμένα διφαινύλια ( εφεξής PCB ) σε διάφορα ποσοστά ( που δεν υπερέβαιναν πάντως το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο για τη διάθεσή τους στην αγορά ), χωρίς στην εξωτερική επιφάνεια των δοχείων να αναγράφεται ότι τα ορυκτέλαια περιείχαν PCB .

3 Κατά του Caldana ασκήθηκε ποινική δίωξη βάσει του ιταλικού νόμου 256/74 , της 29ης Μα ΐου 1974 , περί ταξινομήσεως , συσκευασίας και επισημάνσεως των επικίνδυνων ουσιών ( GURI[Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ιταλικής Δημοκρατίας] της 9.7.1974 , σ . 4543 ).

4 Όπως προκύπτει από τη δικογραφία , ο ιταλικός αυτός νόμος , τον οποίο ακολούθησαν διάφορα εκτελεστικά διατάγματα , απέβλεπε στη μεταφορά στην ιταλική έννομη τάξη της προαναφερθείσας οδηγίας 67/548/EOK , με την τελευταία της τροποποίηση από την οδηγία 79/831/EOK της 18ης Σεπτεμβρίου 1979 ( EE ειδ . έκδ . 13/009 , σ . 13 ). Στη Διάταξη παραπομπής αναφέρεται ότι ο εν λόγω νόμος και τα σχετικά εκτελεστικά διατάγματα ερμηνεύονται κατά δύο αντίθετους τρόπους , από τους οποίους ο ένας οδηγεί στην απαλλαγή του κατηγορουμένου και ο άλλος στην καταδίκη του . Σύμφωνα με την υποστηριζόμενη από το Υπουργείο Υγείας ερμηνεία , οι διατάξεις της ρύθμισης που αφορά την επισήμανση της συσκευασίας εφαρμόζονται μόνο επί επικίνδυνων ουσιών , και όχι επί παρασκευασμάτων που περιέχουν μία ή περισσότερες επικίνδυνες ουσίες για τις οποίες υπάρχει υποχρέωση επισημάνσεως . Σύμφωνα με την ερμηνεία των ποινικών δικαστηρίων , υποχρέωση επισημάνσεως υπάρχει και για τα παρασκευάσματα .

5 Υπό τις περιστάσεις αυτές , ο Pretore του Τουρίνου , κρίνοντας ότι η ερμηνεία της οδηγίας είναι αναγκαία για την ερμηνεία του εθνικού νόμου , ανέβαλε την έκδοση της οριστικής απόφασής του και με Διάταξη της 9ης Ιουλίου 1984 υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα :

« H οδηγία 67/548/EOK , όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 79/831/EOK , επιβάλλει την υποχρέωση επισημάνσεως , σύμφωνα με τα άρθρα 15 μέχρι 18 και τα κριτήρια του παραρτήματος VI και αναλόγως των αποτελεσμάτων των δοκιμών που προβλέπονται στο άρθρο 6 και υπό την επιφύλαξη αντιθέτων διατάξεων σχετικά με τα επικίνδυνα παρασκευάσματα , οι οποίες ενδεχομένως προβλέπονται από ειδικές οδηγίες , όχι μόνον των ουσιών όπως έχουν , αλλά και των ουσιών υπό μορφή παρασκευασμάτων ; »

6 Όλες οι παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα , ότι δηλαδή επιβάλλεται αρνητική απάντηση .

7 O κατηγορούμενος στην κύρια δίκη υποστηρίζει κυρίως ότι τα ορυκτέλαια οχημάτων που περιέχουν PCB δεν καλύπτονται από τον όρο « παρασκευάσματα » του άρθρου 2 , παράγραφος 1 , περίπτωση β ), της οδηγίας 67/548/EOK , όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 79/831/EOK του Συμβουλίου , της 18ης Σεπτεμβρίου 1979 , με την οποία τροποποιήθηκε για έκτη φορά η οδηγία 67/548/EOK , επικουρικά δε ότι εν πάση περιπτώσει το γεγονός και μόνο της ύπαρξης μιας ουσίας σε ένα παρασκεύασμα — άσχετα από το ποσοστό της — δεν αρκεί για να προσδώσει στο τελευταίο αυτό την ιδιότητα του « επικίνδυνου » .

8 H ιταλική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι , σύμφωνα με το άρθρο 2 , παράγραφος 2 , της οδηγίας 67/548/EOK , ένα παρασκεύασμα δεν είναι δυνατό να χαρακτηρίζεται ως επικίνδυνο απλώς και μόνο επειδή περιέχει μια επικίνδυνη ουσία και ότι , σύμφωνα με το άρθρο 4 , παράγραφος 2 , της οδηγίας , επρόκειτο να καθιερωθεί δείκτης για την αξιολόγηση του κινδύνου των παρασκευασμάτων για την υγεία , με βάση κριτήρια που θα ορίζονταν σε μεταγενέστερη οδηγία , η οποία όμως δεν έχει ακόμα θεσπιστεί· κατά συνέπεια , η παρούσα οδηγία έχει στο σημείο αυτό καθαρά « προγραμματικό » χαρακτήρα . Άρα , κατά την ιταλική κυβέρνηση , το άρθρο 5 της εν λόγω οδηγίας πρέπει να ερμηνευτεί σε συνδυασμό με τα άρθρα 2 και 4 υπό την έννοια ότι « οι ουσίες όπως έχουν ή υπό μορφή παρασκευασμάτων » για τις οποίες πρόκειται στην παρούσα περίπτωση είναι όσες απαριθμούνται επί του παρόντος στον ειδικό πίνακα και διατίθενται με τη μορφή αυτή στο εμπόριο . Για τα « επικίνδυνα παρασκευάσματα » η οδηγία περιορίζεται στην εξαγγελία ορισμένων αρχών που δεν μπορούν να υλοποιηθούν στην πράξη παρά μόνον αφού προσδιοριστούν τα εν λόγω « παρασκευάσματα » .

9 H Επιτροπή υποστηρίζει ότι η οδηγία 67/548/EOK ισχύει καταρχήν αποκλειστικά για ουσίες που διατίθενται στην αγορά όπως έχουν , ενώ οι διατάξεις που αφορούν και τα παρασκευάσματα πρέπει να θεωρηθούν ως εξαιρέσεις· παρόλο ότι κάποιες από τις εν λόγω διατάξεις ισχύουν και για ορισμένα παρασκευάσματα όπως είναι οι διαλύτες , τα χρώματα , τα βερνίκια , οι τυπογραφικές μελάνες , οι κόλλες και τα συναφή προϊόντα , καθώς και τα γεωργικά φάρμακα , αυτό συμβαίνει λόγω του ότι οι διατάξεις των τριών συγκεκριμένων οδηγιών που διέπουν τα παρασκευάσματα παραπέμπουν ρητά στην οδηγία 67/548/ΕΟΚ· δεν υπάρχει επομένως κοινοτική ρύθμιση για τη συσκευασία και επισήμανση των ορυκτελαίων για οχήματα , ούτε των άλλων παρασκευασμάτων , εκτός από εκείνα που διέπονται από τις τρεις συγκεκριμένες οδηγίες .

10 Για να δοθεί απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα , πρέπει να γίνει διάκριση , αφενός μεν , μεταξύ της διάθεσης στο εμπόριο και της χρήσης επικίνδυνων ουσιών και παρασκευασμάτων , αφετέρου δε , της συσκευασίας και επισημάνσεώς τους .

11 Τη διάθεση στο εμπόριο και τη χρήση επικίνδυνων ουσιών και παρασκευασμάτων διέπει η οδηγία 76/769/EOK του Συμβουλίου , της 27ης Ιουλίου 1976 , περί προσεγγίσεως των νομοθετικών , κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που αφορούν περιορισμούς κυκλοφορίας στην αγορά και χρήσεως μερικών επικινδύνων ουσιών και παρασκευασμάτων ( EE ειδ . έκδ . 13/004 , σ.·178 ), όπως τροποποιήθηκε μεταγενέστερα με την οδηγία 82/828/EOK , της 10ης Δεκεμβρίου 1982 ( EE L 350 , σ . 34 ). Οι ονομασίες των ουσιών και παρασκευασμάτων , καθώς και οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να διατεθούν προς πώληση και να χρησιμοποιηθούν , περιλαμβάνονται στο παράρτημα στο οποίο παραπέμπει το άρθρο 1 της εν λόγω οδηγίας . Σύμφωνα με το σημείο 1 , τρίτη περίπτωση , του παραρτήματος , τα παρασκευάσματα που περιέχουν PCB σε αναλογία μεγαλύτερη του 0,1 % κατά βάρος δεν μπορούν να διατεθούν στο εμπόριο , εκτός από ορισμένες εξαιρέσεις . Οι διατάξεις της οδηγίας αυτής δεν αποτελούν αντικείμενο του ερωτήματος που υπέβαλε το παραπέμπον δικαστήριο .

12 Όσον αφορά τη συσκευασία και την επισήμανση , πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ επικίνδυνων ουσιών και επικίνδυνων παρασκευασμάτων . Όσον αφορά τις επικίνδυνες ουσίες , δεν αμφισβητείται ότι η τροποποιημένη οδηγία 67/548/EOK περιλαμβάνει διατάξεις που αφορούν τη συσκευασία τους καθώς και τις ενδείξεις που πρέπει να αναφέρονται ή να τίθενται στην εξωτερική επιφάνεια . Πρόκειται ιδίως για τις διατάξεις των άρθρων 15 μέχρι 18 . Το ερώτημα που υπέβαλε το παραπέμπον δικαστήριο συνίσταται στο αν οι εν λόγω διατάξεις ισχύουν και για τα επικίνδυνα παρασκευά σματα . Το ερώτημα ανέκυψε λόγω του ότι διάφορες διατάξεις της οδηγίας αναφέρουν και τα παρασκευάσματα , κυρίως όμως λόγω της παραγράφου 1 του άρθρου 5 , που έχει ως εξής : « Τα κράτη μέλη λαμβάνουν όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε οι ουσίες όπως έχουν ή υπό μορφή παρασκευασμάτων ... να μην μπορούν να διατίθενται στην αγορά παρά μόνον εάν οι ουσίες αυτές : ... έχουν συσκευαστεί και επισημανθεί σύμφωνα με τα άρθρα 15 έως 18 και τα κριτήρια του παραρτήματος VI και αναλόγως των αποτελεσμάτων των δοκιμών που προβλέπονται στο άρθρο 6 . »

13 Όπως προκύπτει από το ίδιο τους το γράμμα , όλες οι διατάξεις των άρθρων 15 μέχρι 18 και 6 του παραρτήματος VI της οδηγίας αναφέρονται μόνο στις ουσίες και όχι στα παρασκευάσματα . Άρα , το ερώτημα περιορίζεται μόνο στο αν παρ’ όλα αυτά ισχύουν και επί των παρασκευασμάτων λόγω του ότι η προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 5 , που περιέχει τη φράση « ή υπό μορφή παρασκευασμάτων » , αναφέρεται ρητά στα παρασκευάσματα .

14 H απάντηση πρέπει να είναι αρνητική για πολλούς λόγους .

15 Πρέπει να τονιστεί ότι , όπως προκύπτει από τον ίδιο τον τίτλο της οδηγίας , τα προβλεπόμενα με αυτή μέτρα ισχύουν κατά κανόνα αποκλειστικά για τις επικίνδυνες ουσίες . Βάσει του άρθρου 1 , όπως τροποποιήθηκε από το άρθρο 1 της οδηγίας 79/831 , η οδηγία « αποσκοπεί στην προσέγγιση των νομοθετικών , κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών που αφορούν : α ) την κοινοποίηση σχετικά με τις ουσίες , β ) την ταξινόμηση , συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων για τον άνθρωπο και το περιβάλλον ουσιών όταν αυτές διατίθενται στην αγορά στα κράτη μέλη » .

16 Άλλωστε , ο κοινοτικός νομοθέτης εξέφρασε την πρόθεσή του με την τέταρτη αιτιολογική σκέψη της εν λόγω οδηγίας : « λόγω των προπαρασκευαστικών εργασιών που πρέπει ακόμη να γίνουν , είναι αναγκαίο η προσέγγιση των σχετικών με τα επικίνδυνα παρασκευάσματα διατάξεων να πραγματοποιηθεί με μεταγενέστερες οδηγίες και επομένως η παρούσα οδηγία να περιοριστεί στην προσέγγιση των σχετικών με τις επικίνδυνες ουσίες διατάξεων » .

17 Όπως διευκρίνισε η Επιτροπή με τις παρατηρήσεις της , η θέσπιση ειδικών διατάξεων ήταν αναγκαία επειδή ένα παρασκεύασμα δεν είναι επικίνδυνο απλώς και μόνο από το γεγονός ότι περιέχει μια επικίνδυνη ουσία· πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η αναλογία και τα χημικά αποτελέσματα της ύπαρξης μιας τέτοιας ουσίας . Πράγματι , το Συμβούλιο έχει θεσπίσει μέχρι σήμερα τρεις μόνο ειδικές οδηγίες που αφορούν συγκεκριμένα παρασκευάσματα : διαλύτες ( οδηγία 73/173/EOK , EE ειδ . έκδ . 15/001 , σ . 3 ), χρώματα , βερνίκια , τυπογραφικές μελάνες , κόλλες και συναφή προϊόντα ( οδηγία 77/729/EOK , EE ειδ . έκδ . 13/007 , σ . 25 ) και γεωργικά φάρμακα ( οδηγία 78/631/EOK , EE ειδ . έκδ . 13/007 , σ . 142 ), οι διατάξεις των οποίων ανατρέχουν σε συγκεκριμένες διατάξεις της οδηγίας 67/548/EOK για θέματα που αφορούν την ταξινόμηση , συσκευασία και επισήμανση των εν λόγω παρασκευασμάτων .

18 H παραπομπή , τέλος , στα επικίνδυνα παρασκευάσματα που γίνεται από ορισμένες διατάξεις της οδηγίας 67/548 είναι ειδική και δεν επιτρέπει διαφορετική ερμηνεία .

19 Υπό τις περιστάσεις αυτές , πρέπει να γίνει δεκτό ότι στην παρούσα φάση της εξελίξεως του κοινοτικού δικαίου δεν υφίστανται κοινοί ή εναρμονισμένοι γενικοί κανόνες σχετικά με την ταξινόμηση , συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων παρασκευασμάτων γενικά , εναπόκειται δε κατά συνέπεια στα κράτη μέλη να θεσπίσουν τις διατάξεις που κρίνουν αναγκαίες . Άρα , η οδηγία 67/548/EOK , όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 79/831/EOK , επιβάλλει την υποχρέωση επισημάνσεως μόνο των επικίνδυνων ουσιών όπως έχουν , όχι όμως και των παρασκευασμάτων που περιέχουν μία ή περισσότερες από τις εν λόγω ουσίες .

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

20 Τα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η κυβέρνηση της Ιταλικής Δημοκρατίας και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων , που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο , δεν αποδίδονται . Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου , σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων .

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( τρίτο τμήμα ),

κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με Διάταξη της 9ης Ιουλίου 1984 ο Pretore του Τουρίνου , αποφαίνεται :

H οδηγία 67/548/EOK του Συμβουλίου , της 27ης Ιουνίου 1967 , περί προσεγγίσεως των νομοθετικών , κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την ταξινόμηση , συσκευασία και επισήμανση των επικίνδυνων ουσιών ( GU L 196 , σ . 1 ), όπως τροποποι ήθηκε με την οδηγία 79/831/EOK , της 18ης Σεπτεμβρίου 1979 ( EE ειδ . έκδ . 13/009 , σ . 13 ), επιβάλλει την υποχρέωση επισημάνσεως μόνο των επικίνδυνων ουσιών όπως έχουν , όχι όμως και των παρασκευασμάτων που περιέχουν μία ή περισσότερες από τις ουσίες αυτές .