*
EL
ΣυλλογήτηςΝομολογίας
*
ECLI:EU:C:2016 :688 1ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟ Υ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τρίτο τ μήμα)
της 15ης Σεπτεμβρίου 2016  
Γλώσσα διαδικασίας: η ρ ουμανική.«Προδικαστική παραπομπή — Οδηγίες 89/665/ΕΟΚ και 92/13/ΕΟΚ — Δημόσιες συμβάσεις — 
Διαδικασίες προσφυγής — Εθνική νομοθεσία που εξαρτά το π αραδεκτό των προσφυγών κατά των 
πράξεων της ανα θέτουσας αρχής από τη σύσταση “εγγυήσεως προσήκουσας συμπεριφοράς” — 
Χάρτης των Θεμελιωδώ ν Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης — Άρθρο 47 — 
Δικαίωμα αποτελεσματικής ένδικης προστασίας»
Στις συνεκδικαζόμενες υποθέσεις C-439/14 κ αι C-488/14,
με αν τικείμενο αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως δυ νάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλαν το 
Curtea de Apel Bucureşti (εφετείο Βουκουρεστίου, Ρουμανία) και το C urtea de Apel Oradea (εφετείο 
Oradea, Ρουμανία), με αποφάσεις της 19ης Σεπτεμβρίου 2014 κ αι της 8ης Οκτωβρίου 2014 , οι ο ποίες 
περιήλθαν σ το Δ ικαστήριο αν τιστοίχως στις 24 Σεπτεμβρίου 2014 κ αι στις 4 Νοεμβρίου 2014 , στο 
πλαίσιο των δικών
SC St ar Storage SA
κατά
Institutul Na țional de C er cetare-Dez voltare în Informatică (ICI) (C-439/14),
και
SC M ax Boegl România SRL,
SC UT I Grup SA,
Astaldi SpA,
SC C onstrucții Na poca SA
κατά
RA A eroportul Oradea,
SC Po r r C onstruct SRL,
Teerag-Asdag A ktiengesellsc haft
SC C ol-Air T r ading SRL,
AVZI SA,
—
—
—
—
—
2 ECLI:EU:C:2016 :688ΑΠΟΦΑΣΗτης15.9.2016 –ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣΥΠΟΘΕΣΕΙΣC-439/14καιC-488/14
STARSTORAGEκαιMAX BOEGLκ.λπ.
T rameco SA,
Iamsat Muntenia SA (C-488/14),
ΤΟ Δ ΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τ μήμα),
συγκείμενο από το υς L. Bay Larsen, πρόεδρο τμήματος, D. Šváby, J. Malenovský, M. Safjan και 
Μ. Βηλαρά (εισηγητή), δικαστές,
γενική εισαγγελέας: E. Sharpston
γραμματέας: L. Carrasco M arco, υπάλληλος διοικήσεως,
έχοντας υπόψη τ ην έγγραφη δ ιαδικασία κ αι κατόπιν της επ’ ακροατηρίου σ υζητήσεως της 
14ης Ιανουαρίου 2016 ,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
η SC Star Storage SA , εκπροσωπούμενη από την A. Fetiță, avocate,
η SC M ax Boegl România SRL, εκπροσωπούμενη από το ν F. Irimia, avocat,
η Ρουμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από το ν R.-H. Radu, καθώς και τις R. Hațieganu, 
D. Bulancea και M. Bejenar,
η Ελληνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από το ν Κ. Γεωργιάδη και την Κ. Καραβασίλη,
η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από το υς A. Tokár κ αι I. Rogalski,
αφού άκουσε τ η γενική εισαγγελέα π ου αν έπτυξε τι ς προτάσεις της κατά τη συνεδρίαση της 
28ης Απριλίου 2016 ,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1 Οι αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως αφορούν την ερμηνεία το υ άρθρου 1, παράγραφοι 1 έως 3, της 
οδηγίας 89 /665/ΕΟΚ το υ Σ υμβουλίου, της 21ης Δεκεμβρίου 1989 , για το ν σ υντονισμό των 
νομοθετικών, κανονιστικών κ αι διοικητικών δ ιατάξεων π ερί της εφαρμογής των δ ιαδικασιών 
προσφυγής στον το μέα της σύναψης συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δημοσίων έργων (ΕΕ 1989 , 
L 395, σ. 33), όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2007 /66/ΕΚ το υ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του 
Συμβουλίου, της 11ης Δεκεμβρίου 2007 ( ΕΕ 2007 , L 335, σ. 31) (στο ε ξής: οδηγία 89 /665), και του 
άρθρου 1, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 92 /13/ΕΟΚ το υ Συμβουλίου, της 25ης Φεβρουαρίου 
1992 , για το ν συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων σχε τικά με την 
εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων στις διαδικασίες σύναψης των συμβάσεων φορέων οι ο ποίοι 
λειτουργούν στους το μείς το υ ύδ ατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των τηλεπικοινωνιών (ΕΕ 
1992 , L 76, σ. 14), όπως τροποποιήθηκε από την οδηγία 2007 /66 (στο εξής: οδηγία 92 /13), καθώς και 
το ά ρθρο 47 το υ Χάρτη των Θεμελιωδώ ν Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής: Χάρτης).
2 Οι αιτήσεις αυτές υποβλήθηκαν, στην υπόθεση C-439/14, στο π λαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ SC 
Star S torage SA κ αι Institutul Național de C ercetare-Dezvoltare în Informatică (ICI) [Εθνικού 
Ιδρύματος Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ICI)], σχε τικά με διαδικασία συνάψεως δημόσιας 
συμβάσεως για την απόκτηση υποδομών πληροφορικής και υπηρεσιών σχε τικών με την προετοιμασία,
ECLI:EU:C:2016 :688 3ΑΠΟΦΑΣΗτης15.9.2016 –ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣΥΠΟΘΕΣΕΙΣC-439/14καιC-488/14
STARSTORAGEκαιMAX BOEGLκ.λπ.
 τη διαχείριση, την ανά πτυξη και την ενεργοποίηση μιας πλατφόρμας cloud computing (υπολογιστικού 
νέφους), και, στην υπόθεση C-488/14, στο π λαίσιο ένδικης διαφοράς μεταξύ, αφενός, SC M ax Boegl 
România SRL, SC U TI Grup SA , Astaldi SpA και SC C onstrucții Napoca SA ( στο ε ξής: Max Boegl 
κ.λπ.) και, αφετέρου, RA A eroportul O radea SA , SC P orr C onstruct SRL, T eerag-Asdag 
Aktiengesellschaft, SC Col-Air Trading SRL, AZVI SA , Trameco SA κ αι Iamsat Muntenia SA σχε τικά 
με διαδικασία συνάψεως δημόσιας συμβάσεως για τις ερ γασίες επεκτάσεως και εκσυγχρονισμού των 
υποδομών του αεροδρομίου της Oradea (Ρουμανία).
Το νο μικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Η οδηγία 89 /665
3 Το άρθρο 1 της οδηγίας 89 /665, που φέρει τον τίτ λο «Πεδίο εφαρμογής και διαθεσιμότητα των 
διαδικασιών προσφυγής», ορίζει, στις παραγράφους του 1 έ ως 3:
«1.Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται στις συμβάσεις στις οποίες ανα φέρεται η ο δηγία 2004 /18/ΕΚ το υ 
Ευρωπαϊκού Κ οινοβουλίου και το υ Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004 , περί συντονισμού των 
διαδικασιών σύναψης δημόσιων συμβάσεων έρ γων, προμηθειών και υπηρεσιών [(EE 2004 , L 134, 
σ. 114)], εκτός εάν οι ε ν λόγω συμβάσεις εξαιρούνται κατ’ εφαρμογή των άρθρων 10 έ ως 18 τ ης 
ανωτέρω οδηγίας.
Οι συμβάσεις κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας περιλαμβάνουν τις δημόσιες συμβάσεις, τις 
συμφωνίες-πλαίσιο, τις συμβάσεις παραχώρησης δημόσιων έρ γων και τα δυ ναμικά σ υστήματα 
αγορών.
Τα κ ράτη μέλη λαμβάνουν τα ανα γκαία μέτρα ώστε, όσον αφορά τις συμβάσεις που εμπίπτουν στο 
πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2004 /18/ΕΚ, οι α ποφάσεις που λαμβάνουν οι ανα θέτουσες αρχές να 
υπόκεινται στην άσκηση αποτελεσματικών και, ιδίως, όσο το δυ νατόν ταχύτερων προσφυγών, υπό τις 
προϋποθέσεις που θέτουν τα άρθρα 2 έως 2στ της παρούσας οδηγίας, λόγω το υ ότι οι α ποφάσεις 
αυτές έχ ουν ληφθεί κατά παράβαση της κοινοτικής νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων ή τ ων 
εθνικών κανόνων που μεταφέρουν την εν λόγω νομοθεσία.
2. Τα κ ράτη μέλη μεριμνούν ώστε να μ ην υφίσταται καμία διάκριση μεταξύ των επιχειρήσεων που 
ισχυρίζονται ότι υ πέστησαν ζ ημία στο π λαίσιο δ ιαδικασίας ανά θεσης συμβάσεως το υ [Δ]ημοσίου, 
λόγω τ ης διάκρισης που γί νεται με την παρούσα ο δηγία μ εταξύ των εθνικών κανόνων π ου 
εφαρμόζουν το κ οινοτικό δίκαιο και των άλλων εθνικών κανόνων.
3. Τα κ ράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι δ ιαδικασίες προσφυγής να ε ίναι διαθέσιμες, σύμφωνα μ ε το υς 
κανόνες που είναι δυνατό να θ εσπίζουν τα κράτη μέλη, τουλάχιστον σε οιο δήποτε πρόσωπο έχε ι ή 
είχε σ υμφέρον να το υ ανα τεθεί συγκεκριμένη σύμβαση και το ο ποίο υ πέστη ή ε νδέχεται να υ ποστεί 
ζημία από εικαζόμενη παράβαση.»
4 ECLI:EU:C:2016 :688ΑΠΟΦΑΣΗτης15.9.2016 –ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣΥΠΟΘΕΣΕΙΣC-439/14καιC-488/14
STARSTORAGEκαιMAX BOEGLκ.λπ.
Η οδηγία 92 /13
4 Το άρθρο 1 της οδηγίας 92 /13, που επίσης φέρει τον τίτ λο «Πεδίο εφαρμογής και διαθεσιμότητα των 
διαδικασιών προσφυγής», ορίζει, στις παραγράφους του 1 έ ως 3, τα εξής:
«1.Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται στις συμβάσεις στις οποίες ανα φέρεται η ο δηγία 2004 /17/ΕΚ το υ 
Ευρωπαϊκού Κ οινοβουλίου και το υ Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004 , περί συντονισμού των 
διαδικασιών σύναψης συμβάσεων στους το μείς το υ ύδ ατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των 
ταχυδρομικών υπηρεσιών [(EE 2004 , L 134, σ. 1)], εκτός αν οι ε ν λόγω σ υμβάσεις εξαιρούνται 
σύμφωνα μ ε το ά ρθρο 5 παράγραφος 2, τα άρθρα 18 έ ως 26 , τα άρθρα 29 κ αι 30 ή το ά ρθρο 62 τ ης 
εν λόγω οδηγίας.
Οι συμβάσεις κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας περιλαμβάνουν τις συμβάσεις προμηθειών, 
έργων και υπηρεσιών, τις συμφωνίες-πλαίσιο και τα δυ ναμικά συστήματα αγορών.
Τα κ ράτη μέλη λαμβάνουν τα ανα γκαία μέτρα ώστε, όσον αφορά τις συμβάσεις που εμπίπτουν στο 
πεδίο εφαρμογής της οδηγίας 2004 /17/ΕΚ, οι α ποφάσεις που λαμβάνουν οι ανα θέτουσες αρχές να 
υπόκεινται στην άσκηση αποτελεσματικών και, ιδίως, όσο το δυ νατόν ταχύτερων προσφυγών, υπό τις 
προϋποθέσεις που θέτουν τα άρθρα 2 έως 2στ της παρούσας οδηγίας, λόγω το υ ότι οι α ποφάσεις 
αυτές έχ ουν ληφθεί κατά παράβαση της κοινοτικής νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων ή τ ων 
εθνικών κανόνων που μεταφέρουν την εν λόγω νομοθεσία.
2. Τα κ ράτη μέλη μεριμνούν ώστε να μ η γί νεται καμία διάκριση μεταξύ των επιχειρήσεων που 
μπορούν να ι σχυρισθούν ότι υ πέστησαν ζ ημία στο π λαίσιο δ ιαδικασίας σύναψης σύμβασης ως 
συνέπεια το υ διαχωρισμού που γί νεται με την παρούσα οδηγία μ εταξύ των εθνικών κανόνων 
εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου και των άλλων εθνικών κανόνων.
3. Τα κ ράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι δ ιαδικασίες προσφυγής να ε ίναι διαθέσιμες, σύμφωνα μ ε το υς 
κανόνες που είναι δυνατόν να θ εσπίζουν τα κράτη μέλη, τουλάχιστον από οιο δήποτε πρόσωπο έχε ι ή 
είχε σ υμφέρον να το υ ανα τεθεί συγκεκριμένη σύμβαση και το ο ποίο υ πέστη ή ε νδέχεται να υ ποστεί 
ζημία από εικαζόμενη παράβαση.»
Η οδηγία 2007 /66
5 Η αιτιολογική σκέψη 36 τ ης οδηγίας 2007 /66 έχε ι ως εξής:
«Η παρούσα οδηγία σέ βεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που ανα γνωρίζονται, ιδίως, 
από το ν [Χάρτη]. Ειδικότερα, η π αρούσα οδηγία επιδιώκει να ε ξασφαλίσει την πλήρη τήρηση το υ 
δικαιώματος πραγματικής επανόρθωσης και δίκαιης δίκης, σύμφωνα μ ε το π ρώτο κ αι το δ εύτερο 
εδάφιο το υ άρθρου 47 το υ [Χάρτη].»
Η οδηγία 2004 /17
6 Το άρθρο 16, στοιχείο β ʹ, της οδηγίας 2004 /17 π ροβλέπει τα εξής:
«Εξαιρουμένων των περιπτώσεων όπου αποκλείονται με βάση τις εξαιρέσε ις που προβλέπονται στα 
άρθρα 19 έ ως 26 ή δυ νάμει του άρθρου 30, σχε τικά με την άσκηση της εν λόγω δραστηριότητας, η 
παρούσα οδηγία εφαρμόζεται στις συμβάσεις των οποίων η ε κτιμώμενη αξία, χωρίς το ν φόρο 
προστιθεμένης αξίας (ΦΠΑ), ισούται με ή υ περβαίνει τα ακόλουθα κατώτατα όρια:
[…]
β) 5 186 000  ευρώ για τις συμβάσεις έργων.»
—
—
—
ECLI:EU:C:2016 :688 5ΑΠΟΦΑΣΗτης15.9.2016 –ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣΥΠΟΘΕΣΕΙΣC-439/14καιC-488/14
STARSTORAGEκαιMAX BOEGLκ.λπ.
Η οδηγία 2004 /18
7 Το άρθρο 7, στοιχεία β ʹ και γ ʹ, της οδηγίας 2004 /18 ο ρίζει τα εξής:
«Η π αρούσα ο δηγία εφαρμόζεται στις δημόσιες συμβάσεις που δεν εξαιρούνται δυ νάμει των 
εξαιρέσε ων που προβλέπονται στα άρθρα 10 κ αι 11 κ αι στα άρθρα 12 έ ως 18 κ αι των οποίων η 
εκτιμώμενη αξία εκτός φόρου προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) είναι ίση προς ή αν ώτερη από τα 
ακόλουθα κατώτατα όρια:
[…]
β) 207 000  ευρώ,
για τι ς δημόσιες συμβάσεις προμηθειών και υπηρεσιών που συνάπτονται από ανα θέτουσες 
αρχές άλλες από εκείνες που ανα φέρονται στο π αράρτημα IV,
για τις δημόσιες συμβάσεις προμηθειών που συνάπτονται από τις ανα θέτουσες αρχές οι ο ποίες 
αναφέρονται στο π αράρτημα IV και οι ο ποίες δραστηριοποιούνται στον το μέα της άμυνας, 
όταν οι σ υμβάσεις αφορούν προϊόντα τα οποία δεν καλύπτει το π αράρτημα V,
για τις δημόσιες συμβάσεις υπηρεσιών που συνάπτονται από οποιαδήποτε ανα θέτουσα αρχή 
και οι ο ποίες έχ ουν ως αν τικείμενο υπηρεσίες της κατηγορίας 8 το υ Π αραρτήματος ΙΙ Α , 
υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών της κατηγορίας 5 τ ων οποίων οι θ έσεις στο C PV είναι αντίστοιχες 
με τους αριθμούς ανα φοράς CPC 7524 , 7525 κ αι 7526 , ή/και υπηρεσίες που ανα φέρονται στο 
παράρτημα II B.
γ) 5 186 000  ευρώ, για τις δημόσιες συμβάσεις έργων.»
Το ρουμανικό δίκαιο
8 Τα ά ρθρα 271bis και 271ter του Ordonanța de Urgență a G uvernului nr. 34/2006 , privind atribuirea 
contractelor de achiziție publică, a c ontractelor de concesiune de lucrări publice şi a c ontractelor de 
concesiune de servicii (πράξη νομοθετικού περιεχομένου αριθ. 34/2006 , για τις διαδικασίες συνάψεως 
δημοσίων συμβάσεων έρ γων, προμηθειών και υπηρεσιών), όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε 
από την O rdonanța de U rgență a G uvernului nr. 51 /2014 ( πράξη νομοθετικού π εριεχομένου 
αριθ. 51/2014 ) (στο εξής: OUG 34 /2006 ), ορίζουν τα εξής:
«Άρθρο 271bis
(1) Για την προστασία της ανα θέτουσας αρχής από το ν κίνδυνο μη προσήκουσας συμπεριφοράς, ο 
ενιστάμενος ή α σκών το έ νδικο βοήθημα οφείλει να σ υστήσει εγγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς 
καλύπτουσα ο λόκληρο το δ ιάστημα α πό τ ην η μερομηνία κ αταθέσεως τ ης δ ιοικητικής 
ενστάσεως/αγωγής/προσφυγής έως την ημερομηνία κατά την οποία θα καταστεί απρόσβλητη η 
απόφαση το υ ε θνικού σ υμβουλίου ε νστάσεων/του δ ικαστηρίου ε πί τ ης ε ν λ όγω 
ενστάσεως/αγωγής/προσφυγής.
(2) Η διοικητική ένσταση/αγωγή/προσφυγή απορρίπτεται σε π ερίπτωση που ο ε νιστάμενος ή α σκών 
το έ νδικο βοήθημα δεν προσκομίσει την απόδειξη της συστάσεως της κατά την παράγραφο 1 
εγγυήσεως.
6 ECLI:EU:C:2016 :688ΑΠΟΦΑΣΗτης15.9.2016 –ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣΥΠΟΘΕΣΕΙΣC-439/14καιC-488/14
STARSTORAGEκαιMAX BOEGLκ.λπ.
(3) Η εγγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς συστήνεται διά τραπεζικού εμβάσματος ή ε γγυητικής 
επιστολής που εκδίδεται, υπό τις νομίμως προβλεπόμενες προϋποθέσεις, από τραπεζικό ίδρυμα ή 
ασφαλιστική εταιρία· το π ρωτότυπο κατατίθεται στην έδρα της ανα θέτουσας αρχής και αντίγραφο 
κατατίθεται ενώπιον το υ εθνικού συμβουλίου ενστάσεων ή το υ δικαστηρίου ταυτοχρόνως προς την 
κατάθεση της διοικητικής ενστάσεως/αγωγής/προσφυγής.
(4) Το ύψ ος της εγγυήσεως προσήκουσας συμπεριφοράς καθορίζεται κατ’ ανα λογίαν τ ης εκτιμώμενης 
αξίας της προς σύναψη συμβάσεως, ως ακολούθως:
a) 1 % της εκτιμώμενης αξίας, αν α υτή είναι χαμηλότερη από τα κατώτατα όρια που προβλέπονται 
στο ά ρθρο 55, παράγραφος 2, σημεία a κ αι b
b) 1 % της εκτιμώμενης αξίας, αν α υτή είναι χαμηλότερη από τα κατώτατα όρια που προβλέπονται 
στο ά ρθρο 55, παράγραφος 2, σημείο c, αλλά δεν υπερβαίνει το ι σόποσο σε [ ρουμανικά λέου 
(RON)] των 10 000  ευρώ, βάσει των τιμών συναλλάγματος της Εθνικής Τράπεζας της Ρουμανίας 
που ίσχυαν κ ατά την ημερομηνία συστάσεως της εγγυήσεως
c) 1 % της εκτιμώμενης αξίας, αν α υτή ισούται ή ε ίναι υψ ηλότερη από τα κατώτατα όρια που 
προβλέπονται στο ά ρθρο 55, παράγραφος 2, σημεία a κ αι b, αλλά δεν υπερβαίνει το ι σόποσο σε 
RON των 25 000  ευρώ, βάσει των τιμών συναλλάγματος της Εθνικής Τράπεζας της Ρουμανίας 
που ίσχυαν κ ατά την ημερομηνία συστάσεως της εγγυήσεως
d) 1 % της εκτιμώμενης αξίας, αν α υτή ισούται ή ε ίναι υψ ηλότερη από τα κατώτατα όρια που 
προβλέπονται στο ά ρθρο 55, παράγραφος 2, σημείο c, αλλά δεν υπερβαίνει το ι σόποσο σε R ON 
των 100 000  ευρώ, βάσει των τιμών συναλλάγματος της Εθνικής Τράπεζας της Ρουμανίας που 
ίσχυαν κ ατά την ημερομηνία συστάσεως της εγγυήσεως.
(5) Η εγγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς πρέπει να έχε ι ισχύ το υλάχιστον 90 η μερών, να μ ην 
μπορεί να ανα κληθεί και να π ροβλέπει την αν επιφύλακτη κ αταβολή σε π ρώτη ζήτηση της 
αναθέτουσας αρχής, αν η δ ιοικητική ένσταση/αγωγή/προσφυγή απορριφθεί.
(6) Αν μέχρι την τελευταία ημέρα ισχύος της εγγυήσεως προσήκουσας συμπεριφοράς, η α πόφαση το υ 
εθνικού σ υμβουλίου ε νστάσεων ή το υ δ ικαστηρίου δ εν έχε ι καταστεί απρόσβλητη κ αι ο 
ενδιαφερόμενος δεν έχε ι παρατείνει την ισχύ της εγγυήσεως προσήκουσας συμπεριφοράς κατά τα 
οριζόμενα σ τις παραγράφους 1 έως 5, η ανα θέτουσα αρχή παρακρατεί την εγγύηση προσήκουσας 
συμπεριφοράς. Οι διατάξεις του άρθρου 271ter, παράγραφοι 3 έως 5, εφαρμόζονται ανα λόγως.
(7) Οι διατάξεις των παραγράφων 1 έως 6 ε φαρμόζονται επίσης ανα λόγως στην περίπτωση που η 
προσφυγή κ ατά τ ης αποφάσεως το υ εθνικού σ υμβουλίου ενστάσεων α σκείται από π ρόσωπο 
διαφορετικό από την ανα θέτουσα αρχή ή το ν ενιστάμενο, σύμφωνα μ ε το ά ρθρο 281.
Άρθρο 271ter
(1) Σε π ερίπτωση α πορρίψεως της δ ιοικητικής ενστάσεως/αγωγής/προσφυγής α πό το ε θνικό 
συμβούλιο ενστάσεων ή α πό το δ ικαστήριο, αν ο ε νδιαφερόμενος έχε ι προσφύγει απευθείας ενώπιον 
του δικαστηρίου, η ανα θέτουσα αρχή παρακρατεί την εγγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς από το 
χρονικό σημείο κ ατά το ο ποίο η α πόφαση το υ εθνικού συμβουλίου ενστάσεων/του δικαστηρίου 
κατέστη απρόσβλητη. Η π αρακράτηση αφορά τα τμήματα της συμβάσεως ως προς τα οποία η 
ένσταση απορρίφθηκε.
(2) Οι διατάξεις της παραγράφου 1 ε φαρμόζονται επίσης στην περίπτωση που ο ε νδιαφερόμενος 
παραιτείται από τη διοικητική ένσταση/αγωγή/προσφυγή.
ECLI:EU:C:2016 :688 7ΑΠΟΦΑΣΗτης15.9.2016 –ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣΥΠΟΘΕΣΕΙΣC-439/14καιC-488/14
STARSTORAGEκαιMAX BOEGLκ.λπ.
(3) Το προβλεπόμενο στην παράγραφο 1 μέτρο δεν εφαρμόζεται στην περίπτωση που το ε θνικό 
συμβούλιο ε νστάσεων/το δ ικαστήριο α πορρίπτει τη διοικητική ένσταση/αγωγή/προσφυγή γι α το ν 
λόγο ότι κ ατέστη άν ευ αν τικειμένου ή σ την π ερίπτωση π αραιτήσεως α πό τ η δ ιοικητική 
ένσταση/αγωγή/προσφυγή κατόπιν λήψεως από την ανα θέτουσα αρχή των ανα γκαίων διορθωτικών 
μέτρων κατά το ά ρθρο 256 q uater, παράγραφος 1.
(4) Αν το ε θνικό συμβούλιο ενστάσεων δεχθεί τη διοικητική ένσταση ή το α ρμόδιο δικαστήριο δεχθεί 
την προσφυγή κατά της αποφάσεως το υ εθνικού συμβουλίου ενστάσεων περί απορρίψεως της 
ενστάσεως, η ανα θέτουσα αρχή οφείλει να ε πιστρέψει την εγγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς στον 
ενδιαφερόμενο εντός 5 η μερών α πό την η μερομηνία κ ατά τ ην ο ποία η α πόφαση κ ατέστη 
απρόσβλητη.
(5) Σε περίπτωση που ο ε νδιαφερόμενος έχε ι προσφύγει απευθείας ενώπιον το υ δικαστηρίου και το 
τελευταίο δ έχεται το α σκηθέν ένδικο βοήθημα, οι δ ιατάξεις της παραγράφου 4 ε φαρμόζονται 
αναλόγως.
(6) Τα π οσά που εισπράττονται από την ανα θέτουσα αρχή ως καταπεσούσα εγγύηση προσήκουσας 
συμπεριφοράς αποτελούν έσοδα της ανα θέτουσας αρχής».
Οι διαφορές τω ν κυρίων δικών και τ α προδικαστικά ε ρωτή ματα
Η υπόθεση C-439/14
9 Την 1η Απριλίου 2014 , το I CI, ως ανα θέτουσα αρχή, δημοσίευσε σ το S istemul Electronic de Achiziții 
Publice (ηλεκτρονικό σύστημα για τη σύναψη των δημοσίων συμβάσεων, στο εξής: SEAP) προκήρυξη 
περί ενάρξεως διαδικασίας διαγωνισμού γι α την ανά θεση δημόσιας συμβάσεως αφορώσας την 
απόκτηση υποδομών πληροφορικής και υπηρεσιών σχε τικών με την προετοιμασία, τη διαχείριση, την 
ανάπτυξη και την ενεργοποίηση μιας πλατφόρμας cloud computing (υπολογιστικού νέφους) καθώς 
και τα τεύχη το υ διαγωνισμού. To κριτήριο γι α την ανά θεση της συμβάσεως αυτής, που είχε 
εκτιμώμενη αξία 61 287 713 ,71 R ON (περίπου 13 700 000  ευρώ) χωρίς φόρο προστιθέμενης αξίας, 
ήταν η «χαμηλότερη τιμή».
10 Κατόπιν αιτήσεων που υποβλήθηκαν α πό οικονομικούς φορείς, το I CI δημοσίευσε σ το S EAP διάφορες 
διευκρινίσεις ως προς τους όρους των τευχών του διαγωνισμού.
11 Στις 30 Ιουνίου 2014 , η S tar Storage προσέβαλε τις διευκρινίσεις υπ’ αριθ. 4 και 5 της 24ης Ιουνίου 
2014 κ αι υπ’ αριθ. 7 της 26ης Ιουνίου 2014 ε νώπιον το υ C onsiliul Național de Soluționare a 
Contestațiilor (Εθνικού συμβουλίου ενστάσεων, στο εξής: CNSC).
12 Με απόφαση της 18ης Ιουλίου 2014 , το C NSC απέρριψε την ένσταση ως απαράδεκτη, βάσει ιδίως του 
άρθρου 271bis, παράγραφος 2, της OUG 34 /2006 , για το ν λόγο ότι η S tar Storage δεν είχε σ υστήσει 
την εγγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς.
13 Στις 5 Αυγούστου 2014 , η S tar S torage άσκησε ε νώπιον το υ Curtea de Apel Bucureşti (εφετείου 
Βουκουρεστίου, Ρουμανία) προσφυγή μ ε την οποία ζητούσε, ιδίως, την ακύρωση της ως άν ω 
απορριπτικής αποφάσεως, υποστηρίζοντας ότι η π ροβλεπόμενη α πό τη ρ ουμανική νομοθεσία 
υποχρέωση σ υστάσεως εγγυήσεως προσήκουσας συμπεριφοράς αν τέβαινε τό σο σ το ρ ουμανικό 
Σύνταγμα όσο και στο δ ίκαιο της Ένωσης.
14 Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι η ε γγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς είναι ικανή, λόγω το υ ύψ ους 
της και των κανόνων που τη διέπουν, να θ ίξει σοβαρά το δ ικαίωμα των οικονομικών φορέων σε 
αποτελεσματική διαδικασία προσφυγής κατά των πράξεων των ανα θετουσών αρχών.
8 ECLI:EU:C:2016 :688ΑΠΟΦΑΣΗτης15.9.2016 –ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣΥΠΟΘΕΣΕΙΣC-439/14καιC-488/14
STARSTORAGEκαιMAX BOEGLκ.λπ.
15 Υπ’ αυτές τι ς συνθήκες, το C urtea de A pel Bucureşti (εφετείο Β ουκουρεστίου) αποφάσισε να 
αναστείλει τη διαδικασία και να υ ποβάλει στο Δ ικαστήριο το α κόλουθο προδικαστικό ερ ώτημα:
«Πρέπει οι δ ιατάξεις το υ άρθρου 1, παράγραφος 1, τρίτο ε δάφιο, και του άρθρου 1, παράγραφος 3, 
της οδηγίας 89 /665 [ …] να ερ μηνευθούν υπό την έννοια ότι αν τιτίθενται σε ν ομοθεσία η ο ποία 
εξαρτά την πρόσβαση στις διαδικασίες προσφυγής κατά αποφάσεων των ανα θετουσών αρχών από 
την υ ποχρέωση π ροηγούμενης καταθέσεως “εγγυήσεως π ροσήκουσας συμπεριφοράς”, όπως η 
προβλεπόμενη στο ά ρθρο 271bis και στο ά ρθρο 271ter του [O UG] 34 /2006 ;»
Η υπόθεση C-488/14
16 Στις 21 Ιανουαρίου 2014 , η R A A eroportul Oradea, ως ανα θέτουσα αρχή, δημοσίευσε σ το S EAP 
προκήρυξη περί ενάρξεως διαδικασίας διαγωνισμού για την ανά θεση δημόσιας συμβάσεως αφορώσας 
τις εργασίες επεκτάσεως και εκσυγχρονισμού των υποδομών το υ αεροδρομίου της Oradea (Ρουμανία). 
Η εκτιμώμενη αξία της συμβάσεως είναι 101 232 054 R ON (περίπου 22 800 000  ευρώ), χωρίς φόρο 
προστιθέμενης αξίας, ενώ το ε πιλεγέν κριτήριο ανα θέσεως είναι η «πλέον σ υμφέρουσα α πό 
οικονομικής απόψεως προσφορά».
17 Με το π ρακτικό το ο ποίο κ αταρτίστηκε έπειτα από την αξιολόγηση των προσφορών, η μ εν προσφορά 
που υπέβαλε η κ οινοπραξία την οποία συγκροτούσαν οι S C M ax Boegl România SRL, SC U TI Grup 
SA κ αι Astaldi S pA κρίθηκε ως μη πληρούσα τις προϋποθέσεις συμμετοχής στον διαγωνισμό, η δ ε 
προσφορά της κοινοπραξίας των SC Construcții Napoca SA , SC Aici Cluj SA κ αι CS Icco Energ SRL 
κατετάγη δεύτερη κατ’ εφαρμογήν του επιλεγέντος κριτηρίου ανα θέσεως.
18 Κατά το υ πρακτικού αυτού ασκήθηκε ένσταση ενώπιον το υ CNSC από την καθεμία από τις δύ ο 
προσφέρουσες κοινοπραξίες. Με την από 10 Ιουλίου 2014 α πόφαση το υ CNSC, οι ε ν λόγω ενστάσεις 
απερρίφθησαν ω ς αβάσιμες. Συνακόλουθα, καθεμία από τις κοινοπραξίες αυτές προσέφυγε κατά της 
άνω απορριπτικής αποφάσεως ενώπιον το υ Curtea de Apel Oradea (εφετείου Oradea).
19 Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 10ης Σεπτεμβρίου 2014 , το ε ν λόγω δικαστήριο επέστησε την 
προσοχή των προσφευγουσών της κύ ριας δίκης στο γ εγονός ότι , λόγω της ενάρξεως ισχύος, την 
1η Ιουλίου 2014 , των άρθρων 271 bis και 271ter της OUG 34 /2006 , αυτές όφειλαν να σ υστήσουν 
«εγγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς». H M ax Boegl κ.λπ. ζήτησε έτσι την υποβολή στην κρίση το υ 
Curtea C onstituțională ( Συνταγματικού Δ ικαστηρίου, Ρ ουμανία) ε νστάσεως π ερί 
αντισυνταγματικότητας των διατάξεων αυτών και την υποβολή ενώπιον το υ Δικαστηρίου αιτήσεως 
προδικαστικής αποφάσεως.
20 Υπ’ αυτές τις συνθήκες, το C urtea de A pel Oradea (εφετείο O radea, Ρουμανία) αποφάσισε να 
αναστείλει τη διαδικασία και να υ ποβάλει στο Δ ικαστήριο το α κόλουθο προδικαστικό ερ ώτημα:
«Πρέπει οι δ ιατάξεις το υ άρθρου 1, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 89 /665 κ αι του άρθρου 1, 
παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 92 /13 [ ...] να ερ μηνευθούν υπό την έννοια ότι αν τιτίθενται σε 
νομοθεσία η ο ποία εξαρτά την πρόσβαση σ τις διαδικασίες προσφυγής κατά α ποφάσεων των 
αναθετουσών αρχών από την υποχρέωση π ροηγούμενης καταθέσεως “εγγυήσεως προσήκουσας 
συμπεριφοράς”, όπως η π ροβλεπόμενη στο ά ρθρο 271bis και στο ά ρθρο 271ter της OUG 34 /2006 ;»
Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου
21 Με διατάξεις της 13ης Νοεμβρίου 2014 κ αι της 10ης Δεκεμβρίου 2014 , ο Π ρόεδρος του Δικαστηρίου 
απέρριψε τα αιτήματα το υ Curtea de Apel Bucureşti (εφετείου Βουκουρεστίου) και του Curtea de 
Apel Oradea (εφετείου Oradea) περί υπαγωγής των υποθέσεων C-439/14 κ αι C-488/14 σ την ταχεία 
διαδικασία το υ άρθρου 105, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.
ECLI:EU:C:2016 :688 9ΑΠΟΦΑΣΗτης15.9.2016 –ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣΥΠΟΘΕΣΕΙΣC-439/14καιC-488/14
STARSTORAGEκαιMAX BOEGLκ.λπ.
22 Με απόφαση το υ Π ροέδρου το υ Δικαστηρίου της 13ης Νοεμβρίου 2014 , οι υ ποθέσεις C-439/14 
και C-488/14 ε νώθηκαν π ρος διευκόλυνση της έγγραφης και της προφορικής διαδικασίας και προς 
έκδοση κοινής αποφάσεως.
23 Με την απόφαση υπ’ αριθ. 5 της 15ης Ιανουαρίου 2015 , το C urtea Constituțională (Συνταγματικό 
Δικαστήριο) δέχθηκε μερικώς την ένσταση περί αντισυνταγματικότητας των άρθρων 271 bis και 271ter 
της OUG 34 /2006 τ ην οποία είχαν π ροβάλει αντιστοίχως η S tar Storage και η M ax Boegl κ.λπ..
24 Με έγγραφο της 21ης Ιουλίου 2015 , το Δ ικαστήριο ζήτησε, κατ’ εφαρμογήν το υ άρθρου 101 το υ 
Κανονισμού Διαδικασίας το υ, από το C urtea de Apel Bucureşti (εφετείο Β ουκουρεστίου) και από το 
Curtea de Apel Oradea (εφετείο O radea) την παροχή διευκρινίσεων, καλώντας τα ως άν ω δικαστήρια 
να υ ποβάλουν τις παρατηρήσεις το υς επί της αποφάσεως υπ’ αριθ. 5 το υ Curtea Constituțională 
(Συνταγματικού Δικαστηρίου) της 15ης Ιανουαρίου 2015 κ αι επί των πιθανών συνεπειών της για τις 
αιτήσεις προδικαστικής αποφάσεως που είχε υποβάλει το κ αθένα ε ξ αυτών.
25 Με έγγραφο της 11ης Αυγούστου 2015 , που περιήλθε στο Δ ικαστήριο στις 26 Αυγούστου 2015 , το 
Curtea de A pel Oradea (εφετείο O radea) επισήμανε, κατ’ ουσίαν, ότι η α πόφαση το υ C urtea 
Constituțională (Συνταγματικού Δικαστηρίου) υπ’ αριθ. 5 της 15ης Ιανουαρίου 2015 ε ίχε δ εχθεί την 
ένσταση αν τισυνταγματικότητας για τις διατάξεις του άρθρου 271 t er, παράγραφοι 1 και 2, της OUG 
34/2006 , αλλά είχε α πορρίψει την εν λόγω ένσταση γι α τις διατάξεις το υ άρθρου 271bis και του 
άρθρου 271 t er, παράγραφοι 3 έως 6, της O UG 34 /2006 , οπότε η α ίτησή το υ προδικαστικής 
αποφάσεως αφορούσε π λέον μόνο τις τελευταίες διατάξεις.
26 Με έγγραφο της 14ης Σεπτεμβρίου 2015 , που περιήλθε στο Δ ικαστήριο στις 23 Σεπτεμβρίου 2015 , το 
Curtea de Apel Bucureşti (εφετείο Β ουκουρεστίου) δήλωσε ε πίσης, κατ’ ουσίαν, ότι η α πόφαση το υ 
Curtea Constituțională (Συνταγματικού Δικαστηρίου) υπ’ αριθ. 5 της 15ης Ιανουαρίου 2015 ε ίχε 
επιβεβαιώσει τη σ υνταγματικότητα τ ης υ ποχρεώσεως να σ υσταθεί η ε γγύηση π ροσήκουσας 
συμπεριφοράς ω ς π ροϋποθέσεως το υ π αραδεκτού ο ποιασδήποτε π ροσφυγής και ότι σ υνεπώς 
εξακολουθούσε να υ φίσταται ανά γκη εξετάσεως το υ κατά πόσον οι, κριθείσες ως σύμφωνες προς το 
ρουμανικό Σύνταγμα, διατάξεις των άρθρων 271 bis και 271ter της OUG 34 /2006 , που εξαρτούν την 
άσκηση των ενδίκων μέσων στο π λαίσιο των διαδικασιών συνάψεως δημοσίων συμβάσεων από την 
προϋπόθεση σ υστάσεως «εγγυήσεως προσήκουσας συμπεριφοράς», μπορούν να θ εωρηθούν ότι 
συμβιβάζονται με την αρχή της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, την οποία διαφυλάσσουν το 
άρθρο 1, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 89 /665 κ αι το ά ρθρο 1, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 
92/13, σε σ υνδυασμό με το ά ρθρο 47 το υ Χάρτη.
27 Το εν λόγω α ιτούν δικαστήριο ε κτιμά περαιτέρω ότι η ρ ουμανική νομοθεσία χρ ήζει διεξοδικής 
εξετάσεως όσον αφορά, αφενός, την περίσταση ότι η ε γγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς σωρεύεται 
στην «εγγύηση συμμετοχής», την οποία πρέπει επίσης να σ υστήσει ο π ροσφέρων, κατά το ά ρθρο 43bis 
της OUG 34 /2006 , και της οποίας το π οσό αν τιπροσωπεύει έως και το 2 % της εκτιμώμενης αξίας της 
συμβάσεως και, αφετέρου, το γ εγονός ότι δ εν χωρεί παρέκκλιση ως προς το ύψ ος της εγγυήσεως 
προσήκουσας συμπεριφοράς, το ο ποίο, δυνάμει του άρθρου 271bis, παράγραφος 4, της OUG 34 /2006 , 
καθορίζεται υποχρεωτικώς στο 1 % της εκτιμώμενης αξίας της συμβάσεως που πρόκειται να σ υναφθεί, 
μέχρι ένα αν ώτατο π οσό που αν τιστοιχεί στα 100 000  ευρώ, ούτε χορήγηση μειώσεως ή π ρόβλεψη 
καταβολής σε δ όσεις βάσει των ιδιαίτερων περιστάσεων της συγκεκριμένης περιπτώσεως.
28 Το C urtea de A pel Bucureşti (εφετείο Β ουκουρεστίου) καλεί κατά συνέπεια το Δ ικαστήριο να 
απαντήσει στο α κόλουθο προδικαστικό ερ ώτημα:
«Πρέπει οι δ ιατάξεις το υ άρθρου 1, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 89 /665 κ αι του άρθρου 1, 
παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 92 /13, σε σ υνδυασμό με το ά ρθρο 47 το υ Χάρτη, να ερ μηνευθούν 
υπό την έννοια ότι αν τιτίθενται σε ε θνική διάταξη η ο ποία εξαρτά την πρόσβαση στις διαδικασίες
10 ECLI:EU:C:2016 :688ΑΠΟΦΑΣΗτης15.9.2016 –ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣΥΠΟΘΕΣΕΙΣC-439/14καιC-488/14
STARSTORAGEκαιMAX BOEGLκ.λπ.
 προσφυγής κατά των α ποφάσεων των ανα θετουσών α ρχών α πό την υποχρέωση κ αταθέσεως 
“εγγυήσεως προσήκουσας συμπεριφοράς” υπέρ τ ης ανα θέτουσας αρχής, όπως η π ροβλεπόμενη στο 
άρθρο 271bis και στο ά ρθρο 271ter της OUG 34 /2006 ;»
29 Τέλος, με την απόφαση υπ’ αριθ. 750, της 4ης Νοεμβρίου 2015 , το C urtea C onstituțională 
(Συνταγματικό Δικαστήριο) κήρυξε ως αν τιβαίνον στο ρ ουμανικό Σύνταγμα και το ά ρθρο 271bis, 
παράγραφος 5, της OUG 34 /2006 , που προέβλεπε την αν επιφύλακτη καταβολή σε π ρώτη ζήτηση της 
εγγυήσεως προσήκουσας συμπεριφοράς στην ανα θέτουσα α ρχή σε π ερίπτωση α πορρίψεως της 
διοικητικής ενστάσεως, της αγωγής ή τ ης προσφυγής.
Προκαταρκτικές πα ρατηρήσεις
30 Διαπιστώνεται ότι , στο μ έτρο κατά το ο ποίο η ε πίμαχη στην υπόθεση C-439/14 δ ημόσια σύμβαση 
αφορά προμήθειες και υπηρεσίες των οποίων η α ξία υπερβαίνει το κ ατώτατο ό ριο που προβλέπει το 
άρθρο 7, στοιχείο β ʹ, της οδηγίας 2004 /18, η ο δηγία 89 /665 έχε ι εφαρμογή στο π λαίσιο της διαφοράς 
της κύριας δίκης.
31 Αντιθέτως, η Ρ ουμανική Κυβέρνηση και η Ε υρωπαϊκή Επιτροπή διαφωνούν ως προς τη φύση της 
επίμαχης στην υπόθεση C-488/14 δ ημόσιας συμβάσεως, με την πρώτη να ε κτιμά ότι η σ ύμβαση αυτή 
εμπίπτει στην οδηγία 2004 /18 κ αι, συνακόλουθα, στην οδηγία 89 /665 κ αι τη δεύτερη να ε κτιμά ότι η 
εν λόγω σύμβαση εμπίπτει στην οδηγία 2004 /17 κ αι επομένως στην οδηγία 92 /13.
32 Επισημαίνεται συναφώς ότι , στο μ έτρο που το α ιτούν δικαστήριο στην υπόθεση C-488/14 δ εν παρέχε ι 
παρά ελάχιστα στοιχεία για την επίδικη στην κύ ρια δίκη δημόσια σύμβαση, το Δ ικαστήριο δεν δύ ναται 
να κ ρίνει αν η σ ύμβαση αυτή εμπίπτει στην οδηγία 2004 /17 ή σ την οδηγία 2004 /18.
33 Πάντως, και με τη διευκρίνιση ότι σ το α ιτούν δικαστήριο εναπόκειται να α ποφανθεί επί του ζητήματος 
αυτού, η ω ς άν ω α σάφεια δεν έχε ι σημασία γι α την προδικαστική παραπομπή στο π λαίσιο τ ης 
υποθέσεως C-488/14, στο μ έτρο που, όπως επισήμανε η γ ενική εισαγγελέας στο σ ημείο 25 τ ων 
προτάσεών της, η α ξία της επίμαχης δημόσιας συμβάσεως πληροί τα κατώτατα όρια τα οποία θέτουν 
για τις δημόσιες συμβάσεις έρ γων τό σο το ά ρθρο 7, στοιχείο γ ʹ, της οδηγίας 2004 /18 ό σο και το 
άρθρο 16, στοιχείο β ʹ, της οδηγίας 2004 /17.
34 Επομένως, το Δ ικαστήριο θ α απαντήσει συγχρόνως στο ερ ώτημα της υποθέσεως C-439/14 κ αι σε 
εκείνο της υποθέσεως C-488/14, εφόσον οι δ ιατάξεις των οδηγιών 89 /665 κ αι 92/13 τ ων οποίων 
ζητείται η ερ μηνεία έχ ουν, εν πάση περιπτώσει, πανομοιότυπη διατύπωση.
Επί τω ν προδικαστικών ερωτη μάτων
35 Επισημαίνεται καταρχάς ότι , όπως προκύπτει από τι ς εξηγήσεις που παρεσχέ θησαν α πό τα δύ ο 
αιτούντα δικαστήρια σε α πάντηση το υ αιτήματος παροχής διευκρινίσεων που το υς απηύθυνε το 
Δικαστήριο κ αι από τι ς παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν κ ατά τη διάρκεια της επ’ ακροατηρίου 
συζητήσεως, οι δ ιατάξεις το υ ά ρθρου 271ter, παράγραφοι 1 και 2, και το υ ά ρθρου 271bis, 
παράγραφος 5, τελευταία περίοδος, της OUG 34 /2006 κ ηρύχθηκαν ω ς αν τιβαίνουσες στο ρ ουμανικό 
Σύνταγμα αν τιστοίχως με τις αποφάσεις του Curtea Constituțională (Συνταγματικού Δικαστηρίου) υπ’ 
αριθ. 5 της 15ης Ιανουαρίου 2015 κ αι υπ’ αριθ. 750 τ ης 4ης Νοεμβρίου 2015 .
36 Αμφότερα τα αιτούντα δικαστήρια διευκρίνισαν ότι , για το ν λόγο α υτό, δεν μπορούσαν π λέον να 
εφαρμόσουν τις τελευταίες αυτές διατάξεις, πράγμα το ο ποίο ε πιβεβαίωσε η Ρ ουμανική Κυβέρνηση 
κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση. Δήλωσαν ό μως ρητώς ότι ε νέμεναν σ το π ροδικαστικό ερ ώτημά 
τους, καθόσον οι λ οιπές δ ιατάξεις της επίμαχης σ τις κύ ριες δ ίκες ρ ουμανικής νομοθεσίας 
εξακολουθούσαν να έχ ουν εφαρμογή.
ECLI:EU:C:2016 :688 11ΑΠΟΦΑΣΗτης15.9.2016 –ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣΥΠΟΘΕΣΕΙΣC-439/14καιC-488/14
STARSTORAGEκαιMAX BOEGLκ.λπ.
37 Υπ’ αυτές τις συνθήκες και με τη διευκρίνιση ότι ε ναπόκειται αποκλειστικώς στα αιτούντα δικαστήρια 
να σ υναγάγουν τι ς σ υνέπειες τ ων α ποφάσεων το υ C urtea C onstituțională (Συνταγματικού 
Δικαστηρίου) υπ’ αριθ. 5 της 15ης Ιανουαρίου 2015 κ αι υπ’ αριθ. 750 τ ης 4ης Νοεμβρίου 2015 , στο 
πλαίσιο της επιλύσεως των διαφορών που έχουν αχθεί ενώπιόν το υς, πρέπει να κ ριθεί ότι οι α ιτήσεις 
προδικαστικής αποφάσεως αφορούν αποκλειστικώς τις διατάξεις της ρουμανικής νομοθεσίας για την 
εγγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς που κρίθηκαν ω ς σύμφωνες προς το ρ ουμανικό Σύνταγμα.
38 Επομένως, με το ερ ώτημά το υς, τα αιτούντα δικαστήρια ζητούν, κατ’ ουσίαν, να δ ιευκρινιστεί αν το 
άρθρο 1, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 89 /665 κ αι το ά ρθρο 1, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 
92/13, ερμηνευόμενα υ πό το π ρίσμα το υ άρθρου 47 το υ Χάρτη, έχουν την έννοια ότι αν τιτίθενται σε 
εθνική νομοθεσία, όπως η ε πίδικη στις υποθέσεις των κυ ρίων δικών, η ο ποία εξαρτά το π αραδεκτό 
οποιασδήποτε π ροσφυγής κ ατά π ράξεως της ανα θέτουσας α ρχής α πό τ ην υ ποχρέωση το υ 
προσφεύγοντος να σ υστήσει την εγγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς την οποία η ν ομοθεσία αυτή 
προβλέπει υπέρ τ ης ανα θέτουσας αρχής, διευκρινιζομένου ότι η ω ς άν ω εγγύηση επιστρέφεται στον 
προσφεύγοντα αν εξάρτητα από την έκβαση της προσφυγής.
39 Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το ά ρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 89 /665 κ αι το ά ρθρο 1, 
παράγραφος 1, της οδηγίας 92 /13 ε πιβάλλουν στα κράτη μέλη την υποχρέωση να υ ιοθετούν τα 
αναγκαία μέτρα ώστε να ε ξασφαλίζουν ότι οι α ποφάσεις τις οποίες λαμβάνουν οι ανα θέτουσες αρχές 
στο π λαίσιο τ ων διαδικασιών γι α τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων που εμπίπτουν στο π εδίο 
εφαρμογής των οδηγιών 2004 /17 κ αι 2004 /18 υ πόκεινται στην άσκηση αποτελεσματικών και, ιδίως, 
όσο το δυ νατόν ταχύτερων προσφυγών, για το ν λόγο ότι οι α ποφάσεις αυτές έχ ουν ληφθεί κατά 
παράβαση της ενωσιακής νομοθεσίας περί δημοσίων συμβάσεων ή τ ων εθνικών κανόνων που 
μεταφέρουν στο εσ ωτερικό δίκαιο την εν λόγω νομοθεσία.
40 Τόσο το ά ρθρο 1, παράγραφος 3, της οδηγίας 89/665 ό σο και το ά ρθρο 1, παράγραφος 3, της οδηγίας 
92/13 π ροβλέπουν επίσης την υποχρέωση των κρατών μελών να μ εριμνούν ώστε οι δ ιαδικασίες 
προσφυγής να ε ίναι διαθέσιμες το υλάχιστον σε οιο δήποτε πρόσωπο έχε ι ή ε ίχε σ υμφέρον να το υ 
ανατεθεί συγκεκριμένη σύμβαση και το ο ποίο υ πέστη ή ε νδέχεται να υ ποστεί ζημία από εικαζόμενη 
παράβαση, σύμφωνα μ ε κανόνες που μπορούν να θ εσπίζουν τα ίδια.
41 Οι διατάξεις αυτές, σκοπός των οποίων είναι η π ροστασία των οι κονομικών φορέων έναντι των 
αυθαιρεσιών της ανα θέτουσας αρχής, επιδιώκουν συνεπώς να ε ξασφαλίσουν την ύπαρξη, σε ό λα τα 
κράτη μέλη, αποτελεσματικών μέσων προσφυγής, ώστε να κ ατοχυρώνεται η ε φαρμογή στην πράξη 
των κανόνων της Ένωσης σχε τικά με τη σύναψη των δημοσίων συμβάσεων, ιδίως σε σ τάδιο κατά το 
οποίο οι π αραβάσεις μπορούν ακόμη να δ ιορθωθούν (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, αποφάσεις της 
12ης Δεκεμβρίου 2002 , U niversale-Bau κ .λπ., C -470/99, E U:C:2002 :746, σ κέψη 71· τ ης 
11ης Σεπτεμβρίου 2014 , Fastweb, C-19/13, EU:C:2014 :2194 , σκέψη 34, καθώς και της 12ης Μαρτίου 
2015 , eVigilo, C-538/13, EU:C:2015 :166, σκέψη 50).
42 Πάντως, διατάξεις που να δ ιέπουν ειδικώς τις προϋποθέσεις ασκήσεως των ως άν ω ενδίκων μέσων δεν 
περιέχονται ούτε στην οδηγία 89 /665 ο ύτε στην οδηγία 92 /13. Το Δικαστήριο έχε ι κρίνει συνακόλουθα 
ότι η ο δηγία 89 /665 π ροέβλεπε απλώς τις ελάχιστες προϋποθέσεις τις οποίες πρέπει να π ληρούν οι 
διαδικασίες π ροσφυγής π ου έχ ουν εγκαθιδρυθεί στις εθνικές έννομες τάξεις π ροκειμένου να 
εξασφαλισθεί η τ ήρηση των επιταγών της ενωσιακής νομοθεσίας στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων 
(βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 27ης Φεβρουαρίου 2003 , Santex, C-327/00, EU:C:2003 :109, 
σκέψη 47· της 19ης Ιουνίου 2003 , GAT, C-315/01, EU:C:2003 :360, σκέψη 45, καθώς και της 
30ής Σεπτεμβρίου 2010 , Strabag κ.λπ., C-314/09, EU:C:2010 :567, σκέψη 33).
43 Προκύπτει πάντως από πάγια νομολογία ότι οι δ ικονομικοί κανόνες που διέπουν τα ένδικα βοηθήματα 
με τα οποία διασφαλίζεται η π ροστασία των δικαιωμάτων που παρέχε ι το δ ίκαιο της Ένωσης στους 
θιγόμενους από αποφάσεις των ανα θετουσών αρχών υποψηφίους και προσφέροντες δεν πρέπει να 
παραβλάπτουν την πρακτική αποτελεσματικότητα των οδηγιών 89 /665 κ αι 92/13, σκοπός των οποίων 
είναι να ε ξασφαλίσουν ότι οι π αράνομες αποφάσεις των ανα θετουσών αρχών υπόκεινται στην άσκηση
12 ECLI:EU:C:2016 :688ΑΠΟΦΑΣΗτης15.9.2016 –ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣΥΠΟΘΕΣΕΙΣC-439/14καιC-488/14
STARSTORAGEκαιMAX BOEGLκ.λπ.
 αποτελεσματικών και όσο το δυ νατόν ταχύτερων προσφυγών (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 
12ης Δεκεμβρίου 2002 , U niversale-Bau κ .λπ., C -470/99, E U:C:2002 :746, σ κέψη 72· τ ης 
27ης Φεβρουαρίου 2003 , Santex, C-327/00, EU:C:2003 :109, σκέψη 51· της 3ης Μαρτίου 2005 , 
Fabricom, C-21/03 κ αι C-34/03, EU:C:2005 :127, σκέψη 42· διάταξη της 4ης Οκτωβρίου 2007 , 
Consorzio E lisoccorso S an R affaele, C -492/06, E U:C:2007 :583, σ κέψη 29· α ποφάσεις τ ης 
12ης Μαρτίου 2015 , eVigilo, C-538/13, EU:C:2015 :166, σκέψη 40, καθώς και της 6ης Οκτωβρίου 2015 , 
Orizzonte Salute, C-61/14, EU:C:2015 :655, σκέψη 47).
44 Πρέπει ιδίως να λ αμβάνεται μέριμνα ώ στε να μ η θίγονται ούτε η α ποτελεσματικότητα των οδηγιών 
89/665 κ αι 92/13 ( βλ. αποφάσεις της 18ης Ιουνίου 2002 , HI, C-92/00, EU:C:2002 :379, σκέψεις 58 
και 59, καθώς και της 11ης Δεκεμβρίου 2014 , Croce Amica One Italia, C-440/13, EU:C:2014 :2435 , 
σκέψη 40) ούτε τα δικαιώματα που απονέμονται στους ιδιώτες από το δ ίκαιο της Ένωσης [αποφάσεις 
της 12ης Δεκεμβρίου 2002 , Universale-Bau κ.λπ., C-470/99, EU:C:2002 :746, σκέψη 72, καθώς και της 
28ης Ιανουαρίου 2010 , Uniplex (UK), C-406/08, EU:C:2010 :45, σκέψη 49].
45 Υπενθυμίζεται επίσης ότι , όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη της 36, η ο δηγία 2007 /66 κ αι ως 
εκ το ύτου οι ο δηγίες 89 /665 κ αι 92/13, τις οποίες τροποποίησε κ αι συμπλήρωσε, αποσκοπούν στο να 
διασφαλίσουν το ν π λήρη σε βασμό το υ δικαιώματος αποτελεσματικής ένδικης προστασίας και 
προσβάσεως σε α μερόληπτο δ ικαστήριο, σύμφωνα μ ε το ά ρθρο 47, πρώτο κ αι δεύτερο εδάφιο, του 
Χάρτη.
46 Συνεπώς, ότ αν τ α κράτη μέλη καθορίζουν το υς δικονομικούς κανόνες που διέπουν τα ένδικα 
βοηθήματα με τα οποία εξασφαλίζεται η π ροστασία των δικαιωμάτων που απονέμονται από τι ς 
οδηγίες 89 /665 κ αι 92/13 σ τους θιγόμενους από αποφάσεις των ανα θετουσών αρχών υποψηφίους και 
προσφέροντες, πρέπει να ε γγυώνται την τήρηση το υ δ ικαιώματος α ποτελεσματικής ένδικης 
προστασίας και προσβάσεως σε α μερόληπτο δ ικαστήριο, που κατοχυρώνεται στο ά ρθρο 47 το υ 
Χάρτη.
47 Εν προκειμένω, το ά ρθρο 271bis, παράγραφοι 1 έως 5, της OUG 34 /2006 ε πιβάλλει, σε κ άθε πρόσωπο 
το ο ποίο μ ετέχει σε δ ιαδικασία γι α τη σύναψη δημόσιας συμβάσεως και το ο ποίο π ροτίθεται να 
προσβάλει απόφαση της ανα θέτουσας αρχής είτε ενώπιον το υ C NSC ε ίτε απευθείας ενώπιον 
δικαιοδοτικού οργάνου, την υποχρέωση να σ υστήσει εγγύηση π ροσήκουσας συμπεριφοράς ω ς 
προϋπόθεση το υ παραδεκτού οποιασδήποτε προσφυγής. Η ε γγύηση αυτή, το ύψ ος της οποίας 
αντιστοιχεί στο 1 % της εκτιμώμενης αξίας της οικείας δημόσιας συμβάσεως, με αν ώτατο ό ριο τα 
25 000  ευρώ γι α τι ς δημόσιες συμβάσεις προμηθειών και υπηρεσιών και τα 100 000  ευρώ γι α τι ς 
δημόσιες συμβάσεις έρ γων, πρέπει να σ υσταθεί υπέρ τ ης ανα θέτουσας αρχής, είτε διά τραπεζικού 
εμβάσματος, είτε με εγγυητική επιστολή που εκδίδεται από τραπεζικό ίδρυμα ή α σφαλιστική εταιρία, 
με διάρκεια ισχύος τουλάχιστον 90 η μερών.
48 Η εγγύηση αυτή πρέπει όμως, σε π ερίπτωση που η π ροσφυγή γίνει δεκτή, να ε πιστραφεί εντός πέντε 
ημερών από την ημερομηνία κατά την οποία η α πόφαση κατέστη απρόσβλητη, σύμφωνα μ ε το 
άρθρο 271 t er, παράγραφοι 4 και 5, της OUG 34 /2006 , το ί διο δε πρέπει να σ υμβεί και σε π ερίπτωση 
ανακλήσεως ή α πορρίψεως της προσφυγής, εφόσον έχε ι παύσει πλέον να υ φίσταται νομική βάση για 
την παρακράτηση της εγγυήσεως από την ανα θέτουσα αρχή, δεδομένων των αποφάσεων το υ Curtea 
Constituțională (Συνταγματικού Δικαστηρίου) υπ’ αριθ. 5 της 15ης Ιανουαρίου 2015 κ αι υπ’ αριθ. 750 
της 4ης Νοεμβρίου 2015 .
49 Όπως επισήμανε η γ ενική εισαγγελέας στο σ ημείο 37 τ ων προτάσεών της, η ε γγύηση προσήκουσας 
συμπεριφοράς συνιστά επομένως, ως προαπαιτούμενο γι α την εξέταση οποιασδήποτε προσφυγής, 
περιορισμό το υ δικαιώματος πραγματικής προσφυγής ενώπιον δικαστηρίου κατά την έννοια το υ 
άρθρου 47 το υ Χάρτη, που, κατά το ά ρθρο 52, παράγραφος 1 το υ Χάρτη, δικαιολογείται μόνον 
εφόσον προβλέπεται από το ν νόμο, σέβεται το β ασικό περιεχόμενο το υ εν λόγω δικαιώματος και, 
τηρουμένης της αρχής της ανα λογικότητας, είναι ανα γκαίος και αν ταποκρίνεται πραγματικά σε
ECLI:EU:C:2016 :688 13ΑΠΟΦΑΣΗτης15.9.2016 –ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣΥΠΟΘΕΣΕΙΣC-439/14καιC-488/14
STARSTORAGEκαιMAX BOEGLκ.λπ.
 στόχους γενικού ενδιαφέροντος που ανα γνωρίζει η Ε υρωπαϊκή Ένωση ή σ την ανά γκη προστασίας των 
δικαιωμάτων και ελευθεριών των τρίτων (βλ. απόφαση της 4ης Μαΐου 2016 , Pillbox 38 , C-477/14, 
EU:C:2016 :324, σκέψη 160).
50 Διαπιστώνεται ότι , στις υποθέσεις των κυ ρίων δικών, η ν ομική βάση της εγγυήσεως προσήκουσας 
συμπεριφοράς θεσπίζεται κατά τρόπο σαφή και συγκεκριμένο από την OUG 34 /2006 , οπότε πρέπει 
να θ εωρηθεί ότι π ροβλέπεται από την εθνική νομοθεσία (βλ. αποφάσεις της 27ης Μαΐου 2014 , Spasic, 
C-129/14 PPU , EU:C:2014 :586· της 6ης Οκτωβρίου 2015 , Delvigne, C-650/13, EU:C:2015 :648, 
σκέψη 47, και της 17ης Δεκεμβρίου 2015 , WebMindLicenses, C-419/14, EU:C:2015 :832, σκέψη 81). 
Εξάλλου, το γ εγονός ότι η ε γγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς μπορεί να αν έλθει στο σ ημαντικό 
ποσό των 25 000  ευρώ ή τ ων 100 000  ευρώ δεν οδηγεί στο σ υμπέρασμα ότι η υ ποχρέωση συστάσεως 
μιας τέτοιας εγγυήσεως θίγει το β ασικό περιεχόμενο το υ δικαιώματος αποτελεσματικής ένδικης 
προστασίας, εφόσον, εν πάση περιπτώσει, η ε γγύηση αυτή δεν είναι δυνατόν να π αρακρατηθεί από 
την ανα θέτουσα αρχή αν εξαρτήτως της εκβάσεως της προσφυγής.
51 Πρέπει όμως να ε ξακριβωθεί ακόμη αν η ε γγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς αν ταποκρίνεται σε 
σκοπό γενικού ενδιαφέροντος και αν, σε π ερίπτωση καταφατικής απαντήσεως, τηρεί την αρχή της 
αναλογικότητας κατά την έννοια το υ άρθρου 52, παράγραφος 1, του Χάρτη.
52 Το ά ρθρο 271bis, παράγραφος 1, της O UG 34 /2006 δ ιευκρινίζει ότι σ κοπός της εγγυήσεως 
προσήκουσας συμπεριφοράς είναι η π ροστασία της ανα θέτουσας αρχής από το ν κίνδυνο μ η 
προσήκουσας συμπεριφοράς. H Ρ ουμανική Κυβέρνηση επισήμανε, στις γραπτές παρατηρήσεις της 
καθώς και κατά τ η δ ιάρκεια τ ης επ’ακροατηρίου σ υζητήσεως, ότι η ε γγύηση π ροσήκουσας 
συμπεριφοράς είχε ω ς κύ ριο σ κοπό την απεμπλοκή των διαδικασιών για τη σύναψη των δημοσίων 
συμβάσεων π ρολαμβάνοντας την καταχρηστική ά σκηση των ενδίκων μ έσων και οποιαδήποτε 
καθυστέρηση στη σύναψη της συμβάσεως.
53 Διαπιστώνεται συναφώς ότι η κ αταπολέμηση της καταχρηστικής ασκήσεως των ενδίκων μέσων 
συνιστά, όπως επισήμανε η γ ενική εισαγγελέας στο σ ημείο 44 τ ων προτάσεών της, θεμιτό σ κοπό ο 
οποίος συντελεί όχι μόνο στην υλοποίηση των σκοπών που επιδιώκονται από τις οδηγίες 89 /665 
και 92/13, αλλά και, κατ’ επέκταση, στην ορθή απονομή της δικαιοσύνης.
54 Ειδικότερα, μια οικονομικής φύσεως επιταγή όπως η ε πίδικη στις υποθέσεις των κυ ρίων δικών εγγύηση 
προσήκουσας συμπεριφοράς συνιστά μέτρο ικανό να α ποτρέψει την καταχρηστική άσκηση μέσων 
προσφυγής και να ε γγυηθεί σε ό λους το υς πολίτες, χάριν της ορθής απονομής της δικαιοσύνης, την 
όσο το δυ νατόν ταχύτερη εκδίκαση των ενδίκων προσφυγών το υς, σύμφωνα μ ε το ά ρθρο 47, πρώτο 
και δεύτερο εδάφιο, του Χάρτη.
55 Πάντως, μολονότι τ α συμφέροντα της ορθής απονομής της δικαιοσύνης μπορούν να δ ικαιολογήσουν 
την επιβολή ενός οικονομικής φύσεως περιορισμού όσον αφορά την πρόσβαση ενός προσώπου σε 
ένδικα μέσα, ο π εριορισμός αυτός πρέπει εντούτοις να π αραμείνει σε μ ια εύλογη σχέσ η ανα λογίας 
μεταξύ των χρ ησιμοποιούμενων μέσων και του επιδιωκόμενου σκοπού (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, 
απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2010 , DEB, C -279/09, EU:C:2010 :811, σκέψεις 47 κ αι 60).
56 Συναφώς, επισημαίνεται ότι , αν κ αι υπό την τωρινή μορφή της η υ ποχρέωση να σ υσταθεί η ε γγύηση 
προσήκουσας συμπεριφοράς συνιστά λιγότερο αποτρεπτικό μέτρο σε σχέσ η με τη μορφή που είχε 
αρχικώς, δεδομένου ότι η ε ν λόγω εγγύηση δεν μπορεί πλέον να π αρακρατείται αυτοδικαίως και άνευ 
όρων από την ανα θέτουσα αρχή σε π ερίπτωση απορρίψεως ή ανα κλήσεως της προσφυγής, γεγονός 
παραμένει ότι η υ ποχρέωση αυτή είναι ικανή να ε κπληρώσει τον επιδιωκόμενο από τη ρουμανική 
νομοθεσία σκοπό της καταπολεμήσεως των καταχρηστικών προσφυγών.
14 ECLI:EU:C:2016 :688ΑΠΟΦΑΣΗτης15.9.2016 –ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣΥΠΟΘΕΣΕΙΣC-439/14καιC-488/14
STARSTORAGEκαιMAX BOEGLκ.λπ.
57 Ειδικότερα, πρώτον, η σ ύσταση της εγγυήσεως προσήκουσας συμπεριφοράς αποτελεί, όπως επισήμανε 
η γ ενική ε ισαγγελέας σ το σ ημείο 55 τ ων π ροτάσεών της, οι κονομική ε πιβάρυνση γι α το ν 
προσφεύγοντα, είτε αυτός π ροβεί στην α ποστολή τραπεζικού εμβάσματος είτε στη σ ύσταση 
τραπεζικής εγγυήσεως.
58 Το ύψ ος της εγγυήσεως προσήκουσας συμπεριφοράς καθορίζεται ως ποσοστό το υ προβλεπόμενου για 
την οικεία δημόσια σύμβαση αν τιτίμου, δυνάμενο να αν έλθει μέχρι το π οσό των 25 000  ευρώ γι α τις 
δημόσιες συμβάσεις προμηθειών και υπηρεσιών και το π οσό των 100 000  ευρώ γι α τι ς δημόσιες 
συμβάσεις έργων.
59 Η διάθεση όμως, μέσω τραπεζικού εμβάσματος, ενός τό σο μεγάλου ποσού, όπως και η ανά γκη να 
πραγματοποιηθούν τ α ανα γκαία δ ιαβήματα γι α τ η σ ύσταση τ ραπεζικής εγγυήσεως κ αι να 
καταβληθούν τα έξοδα της εν λόγω συστάσεως είναι ικανά να π αρακινήσουν το υς προσφεύγοντες στο 
να ε πιδείξουν κάποια περίσκεψη κατά την άσκηση της προσφυγής το υς. Εξάλλου, στο μ έτρο που, 
μέχρι την αποδέσμευσή της, ανα λώνει τους πόρους ή έσ τω τη δυ νατότητα των προσφευγόντων να 
λάβουν πίστωση, η ε γγύηση π ροσήκουσας συμπεριφοράς είναι ικανή να το υς παρακινήσει να 
επιδείξουν π ροσοχή σ το π λαίσιο τ ων δ ιαδικασιών π ου κ ινούν, σε σ υμμόρφωση π ρος την 
προβλεπόμενη στο ά ρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας 89 /665 κ αι στο ά ρθρο 1, παράγραφος 1, της 
οδηγίας 92 /13 α παίτηση περί ταχύτητας των προσφυγών. Ειδικότερα, όπως υποστήριξε η Ρ ουμανική 
Κυβέρνηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, δεν αποκλείεται μια τέτοια οι κονομικής φύσεως 
επιταγή να π αρακινήσει τους εν δυ νάμει προσφεύγοντες να ε ξετάσουν σοβαρά το σ υμφέρον το υς να 
κινήσουν ένδικη διαδικασία και τις πιθανότητές το υς να δ ικαιωθούν και κατά συνέπεια να το υς 
αποτρέψει από τη χρ ήση μέσων προσφυγής που είναι προδήλως αβάσιμα ή έχ ουν ως μόνο σκοπό να 
καθυστερήσουν τη δ ιαδικασία σ υνάψεως της συμβάσεως (βλ., κατ’ ανα λογίαν, απόφαση της 
6ης Οκτωβρίου 2015 , Orizzonte Salute, C-61/14, EU:C:2015 :655, σκέψη 73).
60 Δεύτερον, στο μ έτρο που, δυ νάμει των αποφάσεων το υ C urtea C onstituțională (Συνταγματικού 
Δικαστηρίου) υπ’ αριθ. 5 της 15ης Ιανουαρίου 2015 κ αι υπ’ αριθ. 750 τ ης 4ης Νοεμβρίου 2015 , δεν 
χωρεί πλέον αυτοδίκαιη και άνευ όρων παρακράτηση της εγγυήσεως προσήκουσας συμπεριφοράς από 
την ανα θέτουσα αρχή ούτε καταβολή της σε π ρώτη ζήτηση, δεν μπορεί να θ εωρείται ότι α πλώς και 
μόνο η υ ποχρέωση συστάσεως της εγγυήσεως αυτής, ως προϋπόθεση το υ παραδεκτού οποιασδήποτε 
προσφυγής, υπερβαίνει το ανα γκαίο μέτρο για την επίτευξη το υ επιδιωκόμενου από την υποχρέωση 
αυτή σκοπού καταπολεμήσεως των καταχρηστικών προσφυγών.
61 Ειδικότερα, η ε γγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς, που αν έρχε ται στο 1 % της αξίας της δημόσιας 
συμβάσεως μέχρι ενός αν ωτάτου ορίου που καθορίζεται ανα λόγως της φύσεως της συμβάσεως, 
παραμένει σε χ αμηλά επίπεδα (βλ. απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 2015 , Orizzonte Salute, C-61/14, 
EU:C:2015 :655, σκέψη 58), ιδίως για το υς προσφέροντες που πρέπει κανονικά να α ποδείξουν κάποια 
οικονομική ισχύ. Έπειτα, η ε γγύηση αυτή μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να σ υσταθεί υπό τη μορφή 
τραπεζικής εγγυήσεως. Τέλος, η ε ν λόγω εγγύηση πρέπει να σ υσταθεί μόνο για το δ ιάστημα από την 
άσκηση της προσφυγής μέχρι την αμετάκλητη επίλυση της διαφοράς.
62 Τέλος, με την απάντησή το υ στο α ίτημα που το υ απηύθυνε το Δ ικαστήριο γι α παροχή διευκρινίσεεων, 
το C urtea de Apel Bucureşti (εφετείο Β ουκουρεστίου) κάλεσε το Δ ικαστήριο να α παντήσει στο 
ερώτημά το υ λαμβάνοντας υπόψη τη σώρευση της εγγυήσεως προσήκουσας συμπεριφοράς και της 
εγγυήσεως συμμετοχής, την οποία οφείλει επίσης να σ υστήσει ο π ροσφέρων, κατά το ά ρθρο 43bis της 
OUG 34 /2006 . Το ως άν ω αιτούν δικαστήριο δεν παρέσχε ό μως καμία σχε τική διευκρίνιση, ούτε ως 
προς το ν υν ισχύον καθεστώς της εγγυήσεως συμμετοχής, ούτε ως προς τη διάρθρωσή της με την 
εγγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς. Υπ’ αυτές τις συνθήκες, το Δ ικαστήριο δ εν μπορεί να λ άβει 
θέση επί του ζητήματος αυτού.
63 Βάσει των αν ωτέρω σκέψεων, στα υποβληθέντα ερ ωτήματα πρέπει να δ οθεί η α πάντηση ότι το 
άρθρο 1, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 89 /665 κ αι το ά ρθρο 1, παράγραφοι 1 έως 3, της οδηγίας 
92/13, ερμηνευόμενα υ πό το π ρίσμα το υ άρθρου 47 το υ Χάρτη, έχουν την έννοια ότι δ εν αν τιτίθενται
ECLI:EU:C:2016 :688 15ΑΠΟΦΑΣΗτης15.9.2016 –ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣΥΠΟΘΕΣΕΙΣC-439/14καιC-488/14
STARSTORAGEκαιMAX BOEGLκ.λπ.
 σε εθνική νομοθεσία, όπως η ε πίδικη στις υποθέσεις των κυ ρίων δικών, η ο ποία εξαρτά το π αραδεκτό 
οποιασδήποτε π ροσφυγής κ ατά π ράξεως της ανα θέτουσας α ρχής α πό τ ην υ ποχρέωση το υ 
προσφεύγοντος να σ υστήσει την εγγύηση προσήκουσας συμπεριφοράς την οποία η ν ομοθεσία αυτή 
προβλέπει υπέρ της ανα θέτουσας αρχής, εφόσον η ω ς άν ω εγγύηση επιστρέφεται στον προσφεύγοντα 
ανεξάρτητα από την έκβαση της προσφυγής.
Επί τω ν δικαστικών εξό δων
64 Δεδομένου ότι οι π αρούσες διαδικασίες έχ ουν ω ς προς το υς διαδίκους των κυ ρίων δικών το ν 
χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που αν έκυψε ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, σ’ αυτά εναπόκειται να 
αποφανθούν επί των δικαστικών εξόδων. Τα έ ξοδα σ τα ο ποία υ ποβλήθηκαν ό σοι υ πέβαλαν 
παρατηρήσεις στο Δ ικαστήριο, πλην των ως άν ω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για το υς λόγους αυτούς, το Δ ικαστήριο (τρίτο τ μήμα) αποφαίνεται:
Το ά ρθρο 1, πα ράγραφοι 1 έ ως 3 , της ο δηγίας 8 9 / 6 6 5 / ΕΟΚ τ ου Σ υμβουλίου, της 
2 1ης Δεκεμβρίου 1 9 8 9 , για τ ον συντονισμό τω ν νο μοθετικών, κα νονιστικών και δ ιοικητικών 
διατάξεων π ερί της ε φαρμογής τω ν δ ιαδικασιών π ροσφυγής σ τον τ ομέα της σ ύναψης 
συμβάσεων κρατικών προμηθειών και δ ημοσίων έργων, ό πως τ ροποποιήθηκε απ ό τη ν οδηγία 
2 0 0 7 / 6 6 / ΕΚ του Ευρωπαϊκ ού Κοινοβουλίου και τ ου Συμβουλίου, της 1 1ης Δεκεμβρίου 2 0 0 7 , και 
το ά ρθρο 1, πα ράγραφοι 1 έ ως 3 , της ο δηγίας 9 2 / 1 3 / ΕΟΚ τ ου Σ υμβουλίου, της 
2 5ης Φεβρουαρίου 1 9 9 2 , για τ ον συντονισμό τω ν νο μοθετικών, κα νονιστικών και δ ιοικητικών 
διατάξεων σχετικά μ ε τη ν εφαρμογή τω ν κοινοτικών κα νόνων στις διαδικασίες σύναψης τω ν 
συμβάσεων φ ορέων ο ι οποίοι λε ιτουργούν σ τους τ ομείς του ύ δατος, της ε νέργειας, τω ν 
μεταφορών και τω ν τη λεπικοινωνιών, όπως τ ροποποιήθηκε απ ό τη ν ο δηγία 2 0 0 7 / 6 6 , 
ερμηνευόμενα υ πό το πρίσμα του άρθρου 4 7 τ ου Χ άρτη τω ν Θ εμελιωδών Δ ικαι ωμάτων της 
Ευρωπαϊκ ής Έ νωσης, έχουν τη ν έννοια ό τι δεν αντιτίθενται σ ε εθνική νο μοθεσία, όπως η ε πίδικη 
στις υποθέσεις τω ν κυρίων δικών, η ο ποία εξ αρτά το πα ραδεκτό οποιασδήποτε προσφυγής κα τά 
πράξεως της α ναθέτουσας αρχής απ ό τη ν υποχρέωση του π ροσφεύγοντος να σ υστήσει τη ν 
εγγύηση π ροσήκουσας σ υμπεριφοράς τη ν ο ποία η νο μοθεσία α υτή π ροβλέπει υπέρ της 
αναθέτουσας αρχής, εφόσον η ως ά νω ε γγύηση επιστρέφεται σ τον προσφεύγοντα ανεξάρτητα 
από τη ν έκβαση της π ροσφυγής.
(υπογραφές)