Υπόθεση T-168/01

GlaxoSmithKline Services Unlimited

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

«Ανταγωνισμός — Χονδρική διανομή φαρμάκων — Παράλληλο εμπόριο — Διαφορετικές τιμές — Άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ — Συμφωνία — Περιορισμός του ανταγωνισμού — Αντικείμενο — Επίμαχη αγορά — Αποτέλεσμα — Άρθρο 81, παράγραφος 3, ΕΚ — Συμβολή στην προώθηση της τεχνικής προόδου — Δεν συντρέχει κατάργηση του ανταγωνισμού — Απόδειξη — Αιτιολογία — Επικουρικότητα»

Απόφαση του Πρωτοδικείου (τέταρτο πενταμελές τμήμα) της 27ης Σεπτεμβρίου 2006

Περίληψη της αποφάσεως

1. Πράξεις των οργάνων — Αιτιολόγηση — Υποχρέωση — Έκταση — Δικαστικός έλεγχος

(Άρθρο 253 ΕΚ)

2. Προσφυγή ακυρώσεως — Λόγοι — Ελλιπής ή ανεπαρκής αιτιολογία — Διακρίνεται από την αμφισβήτηση του βασίμου της αιτιολογίας

(Άρθρα 230 ΕΚ και 253 ΕΚ)

3. Προσφυγή ακυρώσεως — Απόφαση της Επιτροπής εκδοθείσα βάσει του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ— Περίπλοκη οικονομική εκτίμηση — Δικαστικός έλεγχος — Όρια

(Άρθρα 81 § 1 ΕΚ και 230 ΕΚ)

4. Προσφυγή ακυρώσεως — Αντικείμενο — Απόφαση εφαρμογής του άρθρου 81 ΕΚ — Επιτρεπόμενα αποδεικτικά στοιχεία

(Άρθρα 81 ΕΚ και 230 ΕΚ)

5. Ανταγωνισμός — Κοινοτικοί κανόνες — Καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής — Συμπεριφορά επιβαλλόμενη από κρατικά μέτρα — Δεν εμπίπτει — Ιn concreto εκτίμηση του χώρου που παραμένει ανοικτός στον ελεύθερο ανταγωνισμό

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

6. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων — Έννοια — Περιλαμβάνονται μόνον ενέργειες δύο ή περισσοτέρων επιχειρήσεων — Κοινή βούληση όσον αφορά τη συμπεριφορά στην αγορά — Επαρκής προϋπόθεση

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

7. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων — Απόδειξη της παραβάσεως βαρύνουσα την Επιτροπή — Απόδειξη της αποστασιοποιήσεως βαρύνουσα τη μετέχουσα στη συμφωνία επιχείρηση που σκοπεύει να την επικαλεστεί

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

8. Ανταγωνισμός — Κοινοτικοί κανόνες — Καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής — Τομέας των φαρμάκων που καλύπτονται από το εθνικό σύστημα υγειονομικής ασφάλισης — Εμπίπτει παρά την κρατική παρέμβαση στον τομέα των τιμών

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

9. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Επιπτώσεις στον ανταγωνισμό — Κριτήρια εκτιμήσεως — Εκτίμηση σε συνάρτηση με το οικονομικό και νομικό πλαίσιο — Αντίθετο προς τον ανταγωνισμό αντικείμενο που καθιστά περιττή την απόδειξη υπάρξεως αντίθετων προς τον ανταγωνισμό αποτελεσμάτων

(Άρθρα 3 § 1, στοιχείο ζ΄, ΕΚ και 81 § 1 ΕΚ)

10. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Επιπτώσεις στον ανταγωνισμό — Συμφωνίες αποβλέπουσες στον περιορισμό του παράλληλου εμπορίου — Κριτήρια εκτιμήσεως — Συνυπολογισμός των αποτελεσμάτων για τον τελικό καταναλωτή — Τεκμαίρεται ότι έχουν αντικείμενο αντίθετο προς τον ανταγωνισμό — Όρια — Τομέας των φαρμάκων που καλύπτονται από το εθνικό σύστημα υγειονομικής ασφάλισης — Δεν εμπίπτει

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

11. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Επιπτώσεις στον ανταγωνισμό — Εφαρμογή άνισων όρων επί ισοδύναμων παροχών — Σύστημα διαφοροποιήσεως των τιμών — Εκτίμηση — Ανάγκη συνυπολογισμού του διαφορετικού κανονιστικού πλαισίου ανάλογα με το κράτος μέλος — Περιπτώσεις φαρμάκων που καλύπτονται από τα εθνικά συστήματα υγειονομικής ασφάλισης

(Άρθρο 81 § 1, στοιχείο δ΄, ΕΚ)

12. Κοινοτικό δίκαιο — Αρχές — Αρχή της επικουρικότητας — Εφαρμογή στον τομέα του ανταγωνισμού — Απαιτείται ο επηρεασμός του εμπορίου μεταξύ κρατών μελών

(Άρθρα 5, εδ. 2, ΕΚ και 81 § 1 ΕΚ)

13. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Απαγόρευση — Εξαίρεση — Προϋποθέσεις — Βάρος αποδείξεως — Έκταση — Εξέταση από την Επιτροπή

(Άρθρο 81 § 3 ΕΚ)

14. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Απαγόρευση — Εξαίρεση — Προϋποθέσεις — Περίπλοκη οικονομική εκτίμηση — Εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής — Δικαστικός έλεγχος — Όρια

(Άρθρο 81 § 3 ΕΚ)

15. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Απαγόρευση — Εξαίρεση — Προϋποθέσεις — Βελτίωση της παραγωγής ή της διανομής των προϊόντων ή προώθηση της τεχνικής ή οικονομικής προόδου — Αισθητά αντικειμενικά πλεονεκτήματα ικανά να αντισταθμίσουν τα προβλήματα που δημιουργεί η συμφωνία για τον ανταγωνισμό — Εξέταση από την Επιτροπή

(Άρθρο 81 § 3 ΕΚ)

16. Προσφυγή ακυρώσεως — Προσφυγή κατά αποφάσεως που εξέδωσε η Επιτροπή δυνάμει του κανονισμού 17 επί αιτήσεως για αρνητική πιστοποίηση ή απαλλαγή — Ακυρωτική απόφαση — Συνέπειες

(Άρθρο 233, εδ. 1, ΕΚ· κανονισμοί 17 και 1/2003 του Συμβουλίου)

1. Το άρθρο 253 ΕΚ ορίζει, μεταξύ άλλων, ότι οι αποφάσεις της Επιτροπής πρέπει να αιτιολογούνται.

Για να είναι επαρκώς αιτιολογημένη κατά νόμο μια απόφαση της Επιτροπής, πρέπει από αυτή να προκύπτει σαφώς η συλλογιστική του συντάκτη της, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να έχουν τη δυνατότητα να αντιληφθούν τη βάση της και ο δικαστής να είναι σε θέση να ελέγξει το βάσιμό της.

Αντιθέτως, δεν απαιτείται να προσδιορίζει όλα τα ασκούντα επιρροή πραγματικά και νομικά στοιχεία, δεδομένου ότι το ζήτημα αν αυτή ανταποκρίνεται στο άρθρο 253 ΕΚ πρέπει να εκτιμάται με γνώμονα τόσο το κείμενο της πράξεως αυτής όσο και το νομικό και πραγματικό της πλαίσιο.

Επομένως, το γεγονός ότι οι αποφάσεις της Επιτροπής πρέπει να αιτιολογούνται, δεν την υποχρεώνει γενικώς να παραπέμπει, με τις αποφάσεις που εκδίδει, σε συγκεκριμένες δικαστικές αποφάσεις.

(βλ. σκέψεις 49-51)

2. Η εξέταση της υπάρξεως και της εκτάσεως της αιτιολογίας αποφάσεως της Επιτροπής εμπίπτει στον έλεγχο των ουσιωδών τύπων και, κατ’ επέκταση, της τυπικής νομιμότητας της αποφάσεως αυτής. Επομένως, πρέπει να διακρίνεται από το ζήτημα του βασίμου της αιτιολογίας της αποφάσεως, το οποίο εμπίπτει στον έλεγχο της ουσιαστικής νομιμότητας της πράξεως.

(βλ. σκέψη 54)

3. Όταν ο κοινοτικός δικαστής εκδικάζει προσφυγή για την ακύρωση αποφάσεως της Επιτροπής περί εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ, ασκεί, σύμφωνα με το άρθρο 230 ΕΚ, έλεγχο επί της νομιμότητας της αποφάσεως αυτής.

Συναφώς, ο δικαστής ασκεί πλήρη έλεγχο ως προς την εξέταση στην οποία προέβη η Επιτροπή εκτός αν τούτο απαιτεί περίπλοκες οικονομικές εκτιμήσεις, οπότε ο έλεγχος περιορίζεται στο αν υπήρξε κατάχρηση εξουσίας, αν τηρήθηκαν οι κανόνες που ισχύουν για τη διαδικασία και την αιτιολογία, αν τα πραγματικά περιστατικά ήταν ακριβή και αν δεν υφίστατο προφανής πλάνη εκτιμήσεώς τους.

(βλ. σκέψεις 57, 145)

4. Ο έλεγχος του δικαστή που εκδικάζει προσφυγή για την ακύρωση αποφάσεως περί εφαρμογής του άρθρου 81 ΕΚ αφορά αποκλειστικά τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που υφίσταντο κατά την ημερομηνία εκδόσεως της προσβαλλομένης πράξεως, υπό την επιφύλαξη της δυνατότητας που παρέχεται στους διαδίκους, κατά την άσκηση των δικαιωμάτων τους άμυνας, να τα συμπληρώσουν με αποδεικτικά στοιχεία μεταγενέστερα της ημερομηνίας αυτής, τα οποία όμως προσκομίστηκαν ειδικώς προκειμένου να υποστηριχθεί ή να προσβληθεί η απόφαση αυτή.

(βλ. σκέψεις 58, 245)

5. Το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ εφαρμόζεται αποκλειστικά στις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό ενέργειες στις οποίες προβαίνουν οι επιχειρήσεις με δική τους πρωτοβουλία.

Όταν, για να διαπιστωθεί αν τυγχάνει εφαρμογής η ως άνω διάταξη, απαιτείται προηγούμενη αξιολόγηση της ενδεχόμενης επιδράσεως κρατικής ρυθμίσεως, πρέπει να εξετάζεται αν η ρύθμιση αυτή δεν εξαλείφει τη δυνατότητα ανταγωνισμού, ο οποίος ενδέχεται να παρεμποδίζεται, περιορίζεται ή νοθεύεται από αυτόβουλη συμπεριφορά επιχειρήσεων.

Όταν προκύπτει, κατόπιν της ως άνω εξετάσεως, ότι η επίδικη ρύθμιση επιβάλλει αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά σε επιχειρήσεις ή εξαλείφει κάθε δυνατότητα αντίθετης προς τον ανταγωνισμό συμπεριφοράς εκ μέρους των επιχειρήσεων αυτών, το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ δεν έχει εφαρμογή.

Όταν, αντιθέτως, προκύπτει ότι η ρύθμιση αυτή δεν εξαλείφει τη δυνατότητα ανταγωνισμού ο οποίος ενδέχεται να παρεμποδίζεται, περιορίζεται ή νοθεύεται από αυτόβουλη συμπεριφορά επιχειρήσεων, το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ τυγχάνει εφαρμογής.

Ο κοινοτικός δικαστής δέχθηκε σε περιορισμένες περιπτώσεις τη δυνατότητα αποκλεισμού συγκεκριμένης συμπεριφοράς από το πεδίο εφαρμογής της διατάξεως αυτής, για τον λόγο ότι η συμπεριφορά αυτή επιβάλλεται από κρατική κανονιστική ρύθμιση.

(βλ. σκέψεις 66-70)

6. Το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ έχει εφαρμογή μόνο σε ενέργειες δύο ή περισσοτέρων επιχειρήσεων οι οποίες ενδέχεται να αποτελούν συμφωνίες, εναρμονισμένες πρακτικές ή αποφάσεις ενώσεως επιχειρήσεων.

Για να υπάρχει συμφωνία, αρκεί δύο τουλάχιστον επιχειρήσεις να έχουν εκφράσει την κοινή τους βούληση να συμπεριφερθούν με συγκεκριμένο τρόπο στην αγορά.

Κατά συνέπεια, ναι μεν επιβάλλεται στις αποφάσεις στις οποίες η Επιτροπή εφαρμόζει το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ να αποδεικνύεται η ύπαρξη κοινής βουλήσεως για συγκεκριμένη συμπεριφορά στην αγορά, δεν απαιτείται όμως να αποδεικνύεται η κοινή βούληση για την επιδίωξη αντίθετου προς τον ανταγωνισμό σκοπού.

(βλ. σκέψεις 75-77)

7. Συγκεκριμένα, εναπόκειται στην Επιτροπή να αποδεικνύει τις παραβάσεις τις οποίες διαπιστώνει, παρέχοντας, με τις αποφάσεις περί εφαρμογής των κανόνων του ανταγωνισμού, σαφή και συγκλίνοντα στοιχεία που να θεμελιώνουν κατά τρόπο πειστικό τη συνδρομή των πραγματικών περιστατικών που στοιχειοθετούν τις παραβάσεις αυτές.

Τα στοιχεία αυτά μπορούν να αποτελούν άμεσες αποδείξεις, αν πρόκειται παραδείγματος χάριν για έγγραφο, ή, στην αντίθετη περίπτωση, έμμεσες αποδείξεις οι οποίες εκφράζονται ενδεχομένως με την εκδήλωση συμπεριφοράς.

Eφόσον η Επιτροπή απέδειξε την ύπαρξη συμφωνίας, εναπόκειται στην επιχείρηση που μετείχε στη συμφωνία να αποδείξει ότι αποστασιοποιήθηκε από τη συμφωνία αυτή, πράξη που πρέπει να δηλώνει σαφή βούληση αποχής από την οικεία συμφωνία που να έχει γνωστοποιηθεί στις λοιπές μετέχουσες επιχειρήσεις.

(βλ. σκέψεις 82-83, 86)

8. Ο τομέας των φαρμάκων που καλύπτονται από το εθνικό σύστημα υγειονομικής ασφάλισης εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται, σε πολλά κράτη μέλη, από την ύπαρξη ρυθμίσεων που βαίνουν πέραν της απλής οργάνωσης οικονομικής δραστηριότητας, ειδικότερα στον τομέα των τιμών. Η συνύπαρξη αυτών των διαφόρων κρατικών ρυθμίσεων ενδέχεται να νοθεύσει τον ανταγωνισμό. Επιπλέον, τείνει να καθιερώσει τη στεγανοποίηση των αγορών στον τομέα αυτό.

Δεν τυγχάνει εφαρμογής το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ μόνον όταν ο τομέας στον οποίο εντάσσεται η συμφωνία υπάγεται σε ρύθμιση αποκλείουσα τη δυνατότητα ανταγωνισμού ικανού να εμποδίσει, να νοθεύσει ή να περιορίσει μέσω της συμφωνίας αυτής τον ανταγωνισμό.

Στον επίδικο τομέα, όμως, υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ των παραγωγών φαρμάκων, ο οποίος στηρίζεται κυρίως σε παραμέτρους πλην των τιμών, ειδικότερα δε στην καινοτομία.

Επιπλέον, ενδέχεται να υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ ενός παραγωγού και των διανομέων του ή μεταξύ παράλληλων εμπόρων και εθνικών διανομέων, στηριζόμενος ακριβώς στις σημαντικές αποκλίσεις των τιμών στις οποίες συμβάλλουν οι επίδικες κρατικές ρυθμίσεις, ο οποίος, όταν τα φάρμακα προστατεύονται από δίπλωμα ευρεσιτεχνίας παρέχον προσωρινό μονοπώλιο στον δικαιούχο του, είναι, μέχρι τη λήξη ισχύος του εν λόγω διπλώματος ευρεσιτεχνίας, η μοναδική πιθανή μορφή μεταξύ τους ανταγωνισμού βάσει τιμών.

(βλ. σκέψεις 104-107)

9. Ο ανταγωνισμός για τον οποίο γίνεται λόγος στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, ΕΚ και στο άρθρο 81 ΕΚ νοείται ως αποτελεσματικός ανταγωνισμός, ήτοι ως ο ανταγωνισμός που είναι αναγκαίος για την επίτευξη των στόχων της Συνθήκης. Η έντασή του ενδέχεται να ποικίλλει ανάλογα με τη φύση του επίδικου προϊόντος και τη δομή της οικείας αγοράς. Επιπλέον, οι παράμετροί του ενδέχεται να έχουν διαφορετική σημασία, καθότι ο ανταγωνισμός μέσω τιμών δεν αποτελεί τη μοναδική αποτελεσματική μορφή ανταγωνισμού ούτε εκείνη στην οποία πρέπει να δίδεται πάντοτε απόλυτη προτεραιότητα.

Κατά συνέπεια, ο χαρακτηρισμός του περιορισμού του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ πρέπει να λαμβάνει υπόψη το πραγματικό πλαίσιο και, κατ’ επέκταση, το νομικό και οικονομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η συμφωνία που οδηγεί τον περιορισμό αυτό. Η υποχρέωση αυτή επιβάλλεται για την αξιολόγηση τόσο του αντικειμένου όσο και του αποτελέσματος.

Συναφώς, όταν εξετάζονται οι ρήτρες μιας συμφωνίας εντός του νομικού και οικονομικού τους πλαισίου και από την εξέταση αυτή προκύπτει η ύπαρξη αλλοιώσεως του ανταγωνισμού, μπορεί να υποτεθεί ότι η συμφωνία αυτή έχει ως αντικείμενο να εμποδίσει, να περιορίσει ή να νοθεύσει τον ανταγωνισμό, οπότε παρέλκει η εξέταση του αποτελέσματός της.

Αντιθέτως, όταν αυτό δεν ισχύει, πρέπει να εξετάζεται το αποτέλεσμα της συμφωνίας αυτής και να αποδεικνύεται, επαρκώς κατά νόμο, ότι αυτή εμποδίζει, περιορίζει ή νοθεύει, πραγματικά ή δυνητικά, τον ανταγωνισμό.

(βλ. σκέψεις 109-112)

10. Συμφωνίες που αποβλέπουν τελικώς στην απαγόρευση του παράλληλου εμπορίου πρέπει κατ’ αρχήν να θεωρείται ότι έχουν ως αντικείμενο την παρεμπόδιση του ανταγωνισμού, ενώ συμφωνίες που αποβλέπουν σαφώς στη δυσμενή μεταχείριση του παράλληλου εμπορίου πρέπει κατ’ αρχήν να θεωρείται ότι έχουν ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού.

Πάντως, το γεγονός και μόνον ότι μια συμφωνία αποβλέπει στον περιορισμό του παράλληλου εμπορίου δεν αρκεί για να συναχθεί παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ. Πράγματι, σκοπός της διατάξεως αυτής είναι να αποφεύγεται το ενδεχόμενο ορισμένες επιχειρήσεις, περιορίζοντας τον ανταγωνισμό μεταξύ τους ή με τρίτους, να περιορίζουν το όφελος που αποκομίζει ο τελικός καταναλωτής από τα προϊόντα αυτά.

Κατά συνέπεια, η εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από το γεγονός ότι μια συμφωνία αποβλέπει στον περιορισμό του παράλληλου εμπορίου φαρμάκων ή στη στεγανοποίηση της κοινής αγοράς, στοιχεία από τα οποία μπορεί να συναχθεί ο επηρεασμός του ενδοκοινοτικού εμπορίου, αλλά απαιτεί επιπλέον ανάλυση προκειμένου να διαπιστωθεί αν η συμφωνία αυτή έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα να εμποδίσει, να περιορίσει ή να νοθεύσει τον ανταγωνισμό στην επίδικη αγορά, εις βάρος του τελικού καταναλωτή. Η ανάλυση αυτή, η οποία μπορεί να είναι συνοπτική όταν από τις ίδιες τις ρήτρες της συμφωνίας προκύπτει η ύπαρξη αλλοιώσεως του ανταγωνισμού, πρέπει αντιθέτως να συμπληρώνεται, ανάλογα με το τι απαιτούν οι περιστάσεις της εκάστοτε υποθέσεως, όταν δεν ισχύει κάτι τέτοιο.

Επομένως, το παράλληλο εμπόριο τυγχάνει μεν κάποιας προστασίας, όχι όμως αυτό καθ’ εαυτό, αλλά στο μέτρο που ευνοεί, αφενός, την ανάπτυξη των συναλλαγών και, αφετέρου, την ενίσχυση του ανταγωνισμού, ήτοι, υπό τη δεύτερη αυτή πτυχή, στο μέτρο που παρέχει στους τελικούς καταναλωτές τα πλεονεκτήματα ενός αποτελεσματικού ανταγωνισμού στον τομέα της προμήθειας ή των τιμών. Οι συνέπειες που έχει ή ενδέχεται να έχει αυτός ο περιορισμός του παράλληλου εμπορίου σε κάποια από τις παραμέτρους του ανταγωνισμού, όπως η ποσότητα ανεφοδιασμού ενός προϊόντος ή η τιμή πωλήσεώς του, είναι που μαρτυρούν την ύπαρξη περιορισμού του ανταγωνισμού.

Συνεπώς, αν γίνεται δεκτό ότι μια συμφωνία που αποβλέπει στον περιορισμό του παράλληλου εμπορίου αποβλέπει κατ’ αρχήν στον περιορισμό του ανταγωνισμού, μπορεί επίσης να θεωρηθεί ότι στερεί τους τελικούς καταναλωτές από τα πλεονεκτήματα αυτά.

Δεν μπορεί όμως να θεωρηθεί ότι συμφωνίες που αποβλέπουν στον περιορισμό των παράλληλων εισαγωγών φαρμάκων έχουν ως αποτέλεσμα να στερούν τον τελικό καταναλωτή από τα πλεονεκτήματα που συνδέονται με τις εισαγωγές αυτές. Πράγματι, οι τιμές λιανικής πωλήσεως των φαρμάκων υπόκεινται στον έλεγχο των κρατών μελών που τις καθορίζουν άμεσα ή έμμεσα στο επίπεδο που θεωρούν κατάλληλο και καθορίζονται σε διαφορετικά από διαρθρωτικής απόψεως επίπεδα στα διάφορα κράτη μέλη, οπότε δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι το παράλληλο εμπόριο επηρεάζει τις τιμές λιανικής πωλήσεως των φαρμάκων που καλύπτονται από τα εθνικά συστήματα υγειονομικής ασφάλισης και ότι παρέχει στον τελικό καταναλωτή αισθητό πλεονέκτημα ανάλογο με αυτό που θα αποκόμιζε αν οι τιμές καθορίζονταν βάσει του νόμου της προσφοράς και της ζήτησης.

(βλ. σκέψεις 115-122, 133-134, 140)

11. Εφόσον δεν αμφισβητείται ότι, όσον αφορά ένα συγκεκριμένο προϊόν, εν προκειμένω φάρμακα που καλύπτονται από το εθνικό σύστημα υγειονομικής ασφάλισης, καθένα από τα κράτη μέλη αποτελεί διαφορετική αγορά, λόγω ιδίως των διαφορετικών κανονιστικών ρυθμίσεων σχετικά με τις τιμές και την επιστροφή των εξόδων για τα εν λόγω φάρμακα, η διαφοροποίηση των τιμών ανάλογα με το κράτος μέλος στο οποίο πρόκειται να μεταπωληθούν τα εν λόγω φάρμακα δεν αρκεί για να συναχθεί η ύπαρξη δυσμενούς διακρίσεως υπό την έννοια του άρθρου 81, παράγραφος 1, στοιχείο δ΄, ΕΚ.

(βλ. σκέψεις 178-179)

12. Στις περιπτώσεις εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ, η αρχή της επικουρικότητας συγκεκριμενοποιείται από τον περιορισμό της προβλεπόμενης σ’ αυτό απαγορεύσεως στις συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων, στις αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και στις εναρμονισμένες πρακτικές που ενδέχεται να επηρεάσουν το ενδοκοινοτικό εμπόριο. Συναφώς, όταν από ένα σύνολο νομικών ή πραγματικών στοιχείων μπορεί να συναχθεί με αρκετή βεβαιότητα ότι αυτού του είδους οι συμπεριφορές ενδέχεται να ασκήσουν επιρροή, άμεση ή έμμεση, πραγματική ή δυνητική, επί των εμπορικών ρευμάτων μεταξύ κρατών μελών, πρέπει αυτές να θεωρούνται ικανές να επηρεάσουν το ενδοκοινοτικό εμπόριο, οπότε ενδείκνυται να παρέμβει η Κοινότητα λόγω της διαστάσεως και των συνεπειών της δράσεως της.

Επομένως, όταν η δράση αυτή εκδηλώνεται ως απόφαση της Επιτροπής, είναι σύμφωνη με την αρχή της επικουρικότητας, εφόσον αποδεικνύει επαρκώς κατά νόμο ότι το ενδοκοινοτικό εμπόριο ενδέχεται να επηρεαστεί από τη συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων, την απόφαση ενώσεως επιχειρήσεων ή την εναρμονισμένη πρακτική της οποίας τη νομιμότητα εξετάζει.

(βλ. σκέψεις 201-202)

13. Κάθε συμφωνία περιορίζουσα τον ανταγωνισμό, είτε μέσω των αποτελεσμάτων είτε μέσω του αντικειμένου της, μπορεί κατ’ αρχήν να τύχει απαλλαγής, δυνάμει του άρθρου 81, παράγραφος 3, ΕΚ.

Η εφαρμογή της διατάξεως αυτής υπόκειται σε ορισμένες προϋποθέσεις, η συνδρομή των οποίων είναι ταυτόχρονα αναγκαία και επαρκής. Πρώτον, η οικεία συμφωνία πρέπει να συμβάλλει στη βελτίωση της παραγωγής ή της διανομής των προϊόντων ή στην προώθηση της τεχνικής ή οικονομικής προόδου, δεύτερον, πρέπει να εξασφαλίζει στους καταναλωτές δίκαιο τμήμα από το εντεύθεν όφελος, τρίτον, να μην επιβάλλει στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις μη αναγκαίους περιορισμούς και, τέταρτον, να μη τους παρέχει τη δυνατότητα καταργήσεως του ανταγωνισμού επί σημαντικού τμήματος των σχετικών προϊόντων.

Κατά συνέπεια, ο επιχειρηματίας που επικαλείται το άρθρο 81, παράγραφος 3, ΕΚ πρέπει να αποδείξει ότι πληρούνται οι ως άνω προϋποθέσεις με πειστικά επιχειρήματα και αποδεικτικά στοιχεία.

Η Επιτροπή πρέπει να εξετάζει καταλλήλως τα εν λόγω επιχειρήματα και αποδεικτικά στοιχεία, ήτοι να καθορίζει αν αποδεικνύουν ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 3, ΕΚ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα εν λόγω επιχειρήματα και αποδεικτικά στοιχεία ενδέχεται να είναι ικανά να την υποχρεώσουν να παράσχει μια εξήγηση ή αιτιολογία, ελλείψει της οποίας να επιτρέπεται να συναχθεί ότι η επιχείρηση που επικαλείται το 81, παράγραφος 3, ΕΚ ανταποκρίθηκε στην υποχρέωση να φέρει το βάρος της αποδείξεως. Η Επιτροπή οφείλει, σε παρόμοιες περιπτώσεις, να απορρίψει τα εν λόγω επιχειρήματα και αποδεικτικά στοιχεία.

(βλ. σκέψεις 233-236)

14. Ο δικαστής που εκδικάζει προσφυγή περί ακυρώσεως αποφάσεως εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 3, ΕΚ προβαίνει, στο μέτρο που αντιμετωπίζει περίπλοκες οικονομικές εκτιμήσεις, σε έλεγχο που περιορίζεται, ως προς την ουσία, στο αν τα πραγματικά περιστατικά είναι ακριβή, αν υπάρχει πρόδηλη πλάνη εκτιμήσεως ενός από τα περιστατικά αυτά και αν είναι ακριβείς οι συναγόμενοι νομικοί χαρακτηρισμοί.

Σ’ αυτόν εναπόκειται να εξακριβώσει όχι μόνον την ακρίβεια των αποδεικτικών στοιχείων των οποίων έγινε επίκληση, την αξιοπιστία και τη συνοχή τους, αλλά και να ελέγξει αν τα στοιχεία αυτά αποτελούν ένα σύνολο κρίσιμων δεδομένων που πρέπει να ληφθεί υπόψη για να αξιολογηθεί μια περίπλοκη κατάσταση και αν μπορούν να στηρίξουν τα συμπεράσματα που συνήχθησαν βάσει αυτών.

Αντιθέτως, δεν εναπόκειται σ’ αυτόν να υποκαταστήσει με τις δικές του εκτιμήσεις τις οικονομικές εκτιμήσεις του συντάκτη της αποφάσεως, τη νομιμότητα της οποίας ελέγχει.

Η Επιτροπή διαθέτει, ειδικότερα, περιθώριο εκτιμήσεως, επί του οποίου ασκείται περιορισμένος μόνο δικαστικός έλεγχος, προκειμένου να προβεί, αφού επιβεβαιωθεί ότι πληρούται μία από τις προϋποθέσεις απαλλαγής του άρθρο 81, παράγραφος 3, ΕΚ, στη στάθμιση μεταξύ των προσδοκώμενων από την εφαρμογή της συμφωνίας πλεονεκτημάτων και των μειονεκτημάτων που έχει για τον τελικό καταναλωτή λόγω της επιδράσεώς της επί του ανταγωνισμού, στάθμιση που εκφράζεται ως εξισορρόπηση έναντι του γενικού συμφέροντος εκτιμώμενου σε κοινοτικό επίπεδο.

(βλ. σκέψεις 241-244)

15. Για να εξαιρεθεί μια συμφωνία δυνάμει του άρθρου 81, παράγραφος 3, ΕΚ, πρέπει αυτή να συμβάλλει στη βελτίωση της παραγωγής ή της διανομής των προϊόντων ή στην προώθηση της τεχνικής ή οικονομικής προόδου. Η συμβολή αυτή δεν μπορεί να συνίσταται σε οποιοδήποτε πλεονέκτημα αποκομίζουν οι μετέχουσες στη συμφωνία επιχειρήσεις από αυτή σε σχέση με τη δραστηριότητά τους, αλλά σε αισθητά αντικειμενικά πλεονεκτήματα, ικανά να αντισταθμίσουν τα προβλήματα που δημιουργεί η συμφωνία για τον ανταγωνισμό.

Επομένως, εναπόκειται, πρώτον, στην Επιτροπή να εξετάσει αν τα αντλούμενα από τα πραγματικά περιστατικά επιχειρήματα και τα αποδεικτικά στοιχεία που της υποβλήθηκαν αποδεικνύουν πειστικώς ότι η επίδικη συμφωνία μπορεί να οδηγήσει σε αισθητά αντικειμενικά πλεονεκτήματα, δεδομένου ότι αυτά μπορούν να εμφανιστούν όχι μόνο στην επίδικη αγορά, αλλά και σε άλλες αγορές και δεν απαιτείται να απορρέουν άμεσα από τη συμφωνία.

Για την ενέργεια αυτή επιβάλλεται ενδεχομένως ανάλυση των προοπτικών εξελίξεως μιας αγοράς, οπότε πρέπει να εξεταστεί αν, ενόψει των αντλούμενων από τα πραγματικά περιστατικά επιχειρημάτων και των προσκομισθέντων αποδεικτικών στοιχείων, είναι πιθανότερο είτε η επίδικη συμφωνία να καθιστά δυνατή την επίτευξη αισθητών αντικειμενικών πλεονεκτημάτων είτε αυτό να μη συμβαίνει.

Ενδεχομένως, εναπόκειται δεύτερον στην Επιτροπή να εκτιμήσει αν τα αισθητά αντικειμενικά πλεονεκτήματα είναι ικανά να αντισταθμίσουν τα μειονεκτήματα που προκύπτουν για τον ανταγωνισμό στο πλαίσιο της εξετάσεως του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ.

Τέλος, όταν η Επιτροπή καλείται να καθορίσει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 3, ΕΚ, εντός νομικού και οικονομικού πλαισίου όπως αυτό που χαρακτηρίζει τον φαρμακευτικό τομέα, όπου η διαδικασία του ανταγωνισμού νοθεύεται λόγω της ύπαρξης κρατικών ρυθμίσεων, σ’ αυτήν εναπόκειται να εξετάσει με ιδιαίτερη προσοχή τα επιχειρήματα και τα αποδεικτικά στοιχεία που προβάλλει η επιχείρηση που επικαλείται τη διάταξη αυτή.

(βλ. σκέψεις 247-250, 276, 280, 298, 301)

16. Σύμφωνα με το άρθρο 233, πρώτο εδάφιο, ΕΚ, η Επιτροπή οφείλει να λάβει τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση δικαστικής αποφάσεως για την ακύρωση αποφάσεως σχετικής με αίτηση χορηγήσεως απαλλαγής δυνάμει του κανονισμού 17.

Προς τούτο, μολονότι η προβλεπόμενη από τον κανονισμό 17 διαδικασία κοινοποιήσεως δεν υφίσταται πλέον στο πλαίσιο του κανονισμού 1/2003, για την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που προβλέπονται στα άρθρα 81 και 82 της Συνθήκης, η Επιτροπή οφείλει να αποφανθεί επί της αιτήσεως χορηγήσεως απαλλαγής, αναγόμενης στον χρόνο υποβολής της, καθ’ ό μέρος δεν τη θίγει η ακυρωτική απόφαση.

(βλ. σκέψεις 319-320)

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΥ (τέταρτο πενταμελές τμήμα)

της 27ης Σεπτεμβρίου 2006 ( )

«Ανταγωνισμός – Χονδρική διανομή φαρμάκων – Παράλληλο εμπόριο – Διαφορετικές τιμές – Άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ – Συμφωνία – Περιορισμός του ανταγωνισμού – Αντικείμενο – Επίδικη αγορά – Αποτέλεσμα – Άρθρο 81, παράγραφος 3, ΕΚ – Συμβολή στην προώθηση της τεχνικής προόδου – Δεν συντρέχει κατάργηση του ανταγωνισμού – Απόδειξη – Αιτιολογία – Επικουρικότητα»

Στην υπόθεση T‑168/01,

GlaxoSmithKline Services Unlimited, πρώην Glaxo Wellcome plc, με έδρα το Brentford, Middlesex (Ηνωμένο Βασίλειο), εκπροσωπούμενη από τους S. Martínez Lage, δικηγόρο, I. Forrester, QC, F. Depoortere, A. Schulz, T. Louko, και I. Vandenborre, δικηγόρους,

προσφεύγουσα,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης αρχικώς από τον P. Oliver, στη δε συνέχεια από τον É. Gippini Fournier,

καθής,

υποστηριζομένης από

τη European Association of Euro Pharmaceutical Companies (EAEPC), με έδρα τις Βρυξέλλες (Βέλγιο), εκπροσωπούμενη αρχικώς από τους U. Zinsmeister και M. Lienemeyer, στη συνέχεια από τον A. Martin‑Ehlers και στο τέλος από τον M. Hartmann‑Rüppel, δικηγόρους,

την Bundesverband der Arzneimittell-Importeure eV, με έδρα το Mülheim an der Ruhr (Γερμανία), εκπροσωπούμενη αρχικώς από τους M. Epping και W. Rehmann, στη δε συνέχεια από τον W. Rehmann, δικηγόρους,

τη Spain Pharma, SA, με έδρα τη Μαδρίτη (Ισπανία), εκπροσωπούμενη από τους P. Muñoz Carpena, B. Ortúzar Somoza και R. Gutiérrez Sánchez, δικηγόρους,

και

την Asociación de exportadores españoles de productos farmacéuticos (Aseprofar), με έδρα τη Μαδρίτη, εκπροσωπούμενη αρχικώς από τους M. Araujo Boyd και R. Sanz, στη δε συνέχεια από τους M. Araujo Boyd και J. L. Buendia Sierra, δικηγόρους,

παρεμβαίνουσες,

με αντικείμενο αίτηση για την ακύρωση της αποφάσεως 2001/791/ΕΚ της Επιτροπής, της 8ης Μαΐου 2001, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 81 της Συνθήκης ΕΚ [Υποθέσεις: IV/36.957/F3 – Glaxo Wellcome (κοινοποίηση), IV/36.997/F3 – Aseprofar και Fedifar (καταγγελία), IV/37.121/F3 – Spain Pharma (καταγγελία), IV/37.138/F3 – BAI (καταγγελία) και IV/37.380/F3 – EAEPC (καταγγελία)] (ΕΕ L 302, σ. 1),

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ

ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ (τέταρτο πενταμελές τμήμα),

συγκείμενο από τους H. Legal, Πρόεδρο, P. Lindh και I. Wiszniewska‑Białecka, V. Vadapalas και E. Moavero Milanesi, δικαστές,

γραμματέας: C. Kristensen, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 7ης Ιουνίου 2006,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Νομικό πλαίσιο και πραγματικά περιστατικά

Κοινοτικό δίκαιο

1 Το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, ΕΚ προβλέπει ότι η δράση της Κοινότητας περιλαμβάνει ένα καθεστώς που εξασφαλίζει ανόθευτο ανταγωνισμό εντός της εσωτερικής αγοράς.

2 Το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά και απαγορεύονται όλες οι συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων που δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών και που έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα την παρεμπόδιση, τον περιορισμό ή τη νόθευση του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς.

3 Το άρθρο 81, παράγραφος 3, ΕΚ ορίζει ότι οι διατάξεις του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ δύνανται να κηρυχθούν ανεφάρμοστες, μεταξύ άλλων, σε κάθε συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων η οποία συμβάλλει στη βελτίωση της παραγωγής ή της διανομής των προϊόντων ή στην προώθηση της τεχνικής ή οικονομικής προόδου, εξασφαλίζοντας συγχρόνως στους καταναλωτές δίκαιο τμήμα από το εντεύθεν όφελος και η οποία δεν επιβάλλει στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις περιορισμούς μη απαραίτητους για την επίτευξη των στόχων αυτών ούτε παρέχει στις επιχειρήσεις αυτές τη δυνατότητα καταργήσεως του ανταγωνισμού επί σημαντικού τμήματος των σχετικών προϊόντων.

4 Στις 21 Δεκεμβρίου 1988, το Συμβούλιο εξέδωσε, βάσει του άρθρου 100 Α της Συνθήκης ΕΚ (νυν, κατόπιν τροποποιήσεως, άρθρου 95 ΕΚ), την οδηγία 89/105/ΕΟΚ, σχετικά με τη διαφάνεια των μέτρων που ρυθμίζουν τον καθορισμό των τιμών των φαρμάκων για ανθρώπινη χρήση και την κάλυψη του κόστους τους στα πλαίσια των εθνικών ασφαλιστικών συστημάτων υγείας (ΕΕ 1989, L 40, σ. 8). Σκοπός της εν λόγω οδηγίας είναι να υπάρξει μια σφαιρική εικόνα των μέτρων που λαμβάνουν τα κράτη μέλη για τον καθορισμό και τον άμεσο και έμμεσο έλεγχο της τιμής των φαρμάκων, προκειμένου να μετριαστούν οι δαπάνες δημόσιας υγείας που διαθέτουν τα κράτη μέλη για τα προϊόντα αυτά και να εξαλειφθούν οι διαφορές μεταξύ των μέτρων αυτών, οι οποίες δύνανται να παρεμποδίσουν ή να επηρεάσουν το ενδοκοινοτικό εμπόριο φαρμάκων και που, λόγω αυτού, επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία της κοινής αγοράς φαρμάκων. Προς τούτο, θέτει αρχικώς σειρά επιταγών, προκειμένου να μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να επαληθεύουν ότι τα επίδικα εθνικά μέτρα δεν αποτελούν ποσοτικούς περιορισμούς κατά τις εισαγωγές ή εξαγωγές, ή μέτρα ισοδυνάμου αποτελέσματος. Εντούτοις, οι επιταγές αυτές δεν επηρεάζουν ούτε την πολιτική των κρατών μελών ούτε τις εθνικές πολιτικές για τον καθορισμό των τιμών και την καθιέρωση συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, παρά μόνο στον βαθμό που αυτό είναι αναγκαίο για λόγους διαφάνειας. Η προθεσμία που τάχθηκε στα κράτη μέλη για τη συμμόρφωση προς την οδηγία έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 1989.

Ισπανικό δίκαιο

5 Στις 20 Δεκεμβρίου 1990, το Βασίλειο της Ισπανίας θέσπισε τον Ley 25/1990 del Medicamento (νόμος 25/1990 περί φαρμάκων, BOE αριθ. 306, της 22ας Δεκεμβρίου 1990, σ. 2643, στο εξής: νόμος 25/1990). Ο νόμος αυτός τροποποιήθηκε, μεταξύ άλλων, με τον Ley 66/1997, της 30ής Δεκεμβρίου 1997 (BOE αριθ. 313, της 31ης Δεκεμβρίου 1997, σ. 38517), και, κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας που οδήγησε στην έκδοση της προσβαλλομένης στην υπό κρίση υπόθεση αποφάσεως, με τον Ley 55/1999, της 30ής Δεκεμβρίου 1999 (BOE αριθ. 312, της 30ής Δεκεμβρίου 1997, σ. 46095).

6 Στις 23 Φεβρουαρίου 1990, το Βασίλειο της Ισπανίας θέσπισε το Real Decreto 271/1990 de reorganización de la intervención de los precios de las especialidades farmacéuticas de uso humano (βασιλικό διάταγμα 271/1990 για την αναδιοργάνωση της παρεμβάσεως επί των τιμών των φαρμακευτικών ιδιοσκευασμάτων που προορίζονται για ανθρώπινη χρήση, BOE αριθ. 53, της 2ας Μαρτίου 1990, σ. 6086, στο εξής: διάταγμα 271/1990). Σκοπός του διατάγματος αυτού είναι, μεταξύ άλλων, να παράσχει στο Βασίλειο της Ισπανίας τη δυνατότητα να συμμορφωθεί με την οδηγία 89/105.

7 Οι διατάξεις του τίτλου VIII του νόμου 25/1990 και του διατάγματος 271/1990 προβλέπουν, ειδικότερα, ένα σύστημα παρεμβάσεως εκ μέρους του ισπανικού Υπουργείου Υγείας και Καταναλωτή και της υπαγόμενης σ’ αυτό Comisión interministerial de precios de los medicamentos (διυπουργικής επιτροπής για τις τιμές των φαρμάκων) (στο εξής από κοινού: ισπανικές διοικητικές αρχές), όσον αφορά τη μέγιστη χονδρική τιμή των φαρμάκων που καλύπτει το ισπανικό σύστημα υγειονομικής ασφάλισης.

Ιστορικό της διαφοράς

8 Η προσφεύγουσα GlaxoSmithKline Services Unlimited, πρώην Glaxo Wellcome plc (στο εξής: GSK), είναι εταιρία βρετανικού δικαίου με έδρα το Brentford (Ηνωμένο Βασίλειο). Ο όμιλος GlaxoSmithKline στον οποίο ανήκει είναι ένας από τους κύριους παραγωγούς φαρμακευτικών προϊόντων παγκοσμίως. Δημιουργήθηκε κατόπιν πράξεως συγκεντρώσεως μεταξύ της Glaxo Wellcome plc και της Smithkline Beecham plc, στην οποία η Επιτροπή δεν αντιτάχθηκε σύμφωνα με δήλωσή της που περιλαμβάνεται σε απόφαση της 8ης Μαΐου 2000 (υπόθεση N IV/M.1846 – Glaxo Wellcome/Smithkline Beecham).

9 Η Glaxo Wellcome, SA (στο εξής: GW), εταιρία ισπανικού δικαίου με έδρα τη Μαδρίτη (Ισπανία), είναι μία από τις ισπανικές θυγατρικές εταιρίες του ομίλου GlaxoSmithKline. Οι κύριες δραστηριότητες που ασκεί άμεσα και μέσω των θυγατρικών της είναι η ανάπτυξη, η παραγωγή και η εμπορία φαρμάκων στην Ισπανία.

10 Με έγγραφο της 6ης Μαρτίου 1998, η GW κοινοποίησε στην Επιτροπή έγγραφο με τίτλο «Γενικοί όροι πωλήσεως των φαρμακευτικών ιδιοσκευασμάτων που ανήκουν στην [GW] και στις θυγατρικές της προς εγκεκριμένα καταστήματα χονδρικής πωλήσεως» (στο εξής: γενικοί όροι πωλήσεως), προκειμένου να της χορηγηθεί αρνητική πιστοποίηση ή απαλλαγή δυνάμει του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτος κανονισμός εφαρμογής των άρθρων [81] και [82] της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25). Με έγγραφο της 28ης Ιουλίου 1998, η GSK απέστειλε συμπληρωματική κοινοποίηση στην Επιτροπή.

11 Οι γενικοί όροι πωλήσεως ισχύουν για 82 φάρμακα προοριζόμενα προς πώληση σε ισπανούς χονδρεμπόρους, με τους οποίους η GW έχει συνάψει εμπορικές σχέσεις εκτός δικτύων διανομής. Αυτοί μπορούν να τα διαθέσουν προς μεταπώληση στα ισπανικά νοσοκομεία ή φαρμακεία, τα οποία τα χορηγούν στους ασθενείς βάσει ιατρικής συνταγής. Μπορούν επίσης να τα διαθέσουν προς μεταπώληση σε άλλα κράτη μέλη, μέσω του παράλληλου εμπορίου, το οποίο ασκούν λόγω της δυνατότητας διαφοροποιήσεως των τιμών. Μεταξύ των 82 φαρμάκων για τα οποία ισχύουν οι γενικοί όροι πωλήσεως περιλαμβάνονται οκτώ φάρμακα που, κατά την GSK, είναι ιδιαιτέρως πιθανό να αποτελέσουν αντικείμενο παράλληλου εμπορίου, κυρίως μεταξύ Ισπανίας και Ηνωμένου Βασιλείου. Tα φάρμακα αυτά είναι τα εξής:

– ένα αντιαλλεργικό, το Beconase,

– πέντε αντιασθματικά, τα Becloforte, Becotide, Flixotide, Serevent και Ventolín,

– ένα αντιεπιληπτικό, το Lamictal, και

– ένα κατά των ημικρανιών, το Imigran.

12 Για το σύνολο των 82 αυτών φαρμάκων, το άρθρο 4 των γενικών όρων πωλήσεως προβλέπει δύο διαφορετικές τιμές (στο εξής: τιμή 4 A και τιμή 4 B). Το εν λόγω άρθρο έχει ως εξής:

«Α) Σύμφωνα με τις διατάξεις [των παραγράφων 1, πρώτο εδάφιο, και 2], του άρθρου 100 του νόμου 25/1990 [...], η τιμή των φαρμακευτικών προϊόντων της [GW] και των θυγατρικών της δεν υπερβαίνει σε καμία περίπτωση τη μέγιστη βιομηχανική τιμή που ορίζεται από τις ισπανικές αρχές υγείας, εφόσον πληρούνται οι δύο προϋποθέσεις που επιτρέπουν την εφαρμογή των ανωτέρω νομικών κανόνων και συγκεκριμένα εφόσον:

– τα προαναφερθέντα φαρμακευτικά προϊόντα χρηματοδοτούνται από την ισπανική κοινωνική ασφάλιση ή από ισπανικά δημόσια ταμεία,

– τα φαρμακευτικά προϊόντα κατόπιν της αγοράς τους διατίθενται στην εθνική αγορά, δηλαδή μέσω φαρμακείων ή ισπανικών νοσοκομείων.

Β) Αν δεν πληρούται μία από τις δύο αυτές προϋποθέσεις (δηλαδή σε όλες τις περιπτώσεις που η ισπανική νομοθεσία παρέχει στα εργαστήρια την ελευθερία να καθορίσουν τα ίδια τις τιμές των φαρμακευτικών προϊόντων τους), η [GW] και οι θυγατρικές της καθορίζουν τις τιμές των φαρμακευτικών προϊόντων τους βάσει πραγματικών, αντικειμενικών και μη εισαγόντων διακρίσεις κριτηρίων, ανεξαρτήτως του τόπου διάθεσης από τον αγοραστή. Ειδικότερα, η [GW] και οι θυγατρικές της εφαρμόζουν στα φαρμακευτικά τους προϊόντα την τιμή η οποία, βάσει εσωτερικών τους οικονομικών μελετών, είχε προταθεί αρχικά στις ισπανικές αρχές υγείας και αναπροσαρμόστηκε αντικειμενικά λαμβάνοντας υπόψη την αύξηση του κόστους ζωής σύμφωνα με τις διατάξεις [των παραγράφων 1, πρώτο εδάφιο, και 2] του άρθρου 100 του νόμου 25/1990 [...] και άλλων προηγούμενων ισπανικών νομοθετικών πράξεων σχετικών με τον καθορισμό της τιμής των φαρμάκων.»

13 Με έγγραφα της 6ης Μαρτίου 1998, η GW απέστειλε τους γενικούς όρους πωλήσεως σε 89 χονδρεμπόρους εγκατεστημένους στην Ισπανία. Τα έγγραφα αυτά αναφέρουν, μεταξύ άλλων, τα εξής:

«Σημαντικό: Σας παρακαλούμε να μας κοινοποιήσετε την εκ μέρους σας αποδοχή, αποστέλλοντας υπογεγραμμένο αντίγραφο του συνημμένου εγγράφου πριν από τις 13 Μαρτίου 1998.»

14 Τούτο έπραξαν 75 χονδρέμποροι που, το 1998, αντιπροσώπευαν πλέον του 90 % των συνολικών πωλήσεων της GW στην Ισπανία.

15 Οι γενικοί όροι πωλήσεως τέθηκαν σε ισχύ στις 9 Μαρτίου 1998.

16 Ακολούθως, η νομιμότητά τους αμφισβητήθηκε ενώπιον της ισπανικής αρχής ανταγωνισμού και ενώπιον των ισπανικών δικαστηρίων από δύο ισπανικές επαγγελματικές ενώσεις, την Asociación de exportadores españoles de productos farmacéuticos (ένωση Ισπανών εξαγωγέων φαρμακευτικών προϊόντων, Aseprofar) και την Asociación de empresarios de cooperativas farmacéuticas (ένωση φαρμακευτικών συνεταιρισμών), καθώς και από μια ισπανική εταιρία χονδρικού εμπορίου, τη Spain Pharma, SA.

17 Περαιτέρω, η Aseprofar, υποστηριζόμενη από άλλη ισπανική επαγγελματική ένωση, τη Federación nacional de asociaciones de mayoristas distribuidores de espacialidades farmacéuticas y productos parafarmacéuticos (εθνική ομοσπονδία ενώσεων χονδρεμπόρων φαρμακευτικών ιδιοσκευασμάτων και φαρμακευτικών προϊόντων, Fedifar), από τη Spain Pharma και από δύο άλλες ευρωπαϊκές επαγγελματικές ενώσεις, τη Bundesverband der Arzneimittel-Importeure eV (ένωση Γερμανών εισαγωγέων φαρμακευτικών προϊόντων, στο εξής: BAI) και τη European Association of Euro Pharmaceutical Companies (ευρωπαϊκή ένωση ευρωφαρμακευτικών εταιρειών, EAEPC), υπέβαλε στην Επιτροπή καταγγελίες, υποστηρίζοντας ότι οι γενικοί όροι πωλήσεως συνιστούσαν παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ.

18 Στις 8 Μαΐου 2001, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 2001/791/ΕΚ, σχετικά με διαδικασία βάσει του άρθρου 81 της Συνθήκης ΕΚ [Υποθέσεις: IV/36.957/F3 Glaxo Wellcome (κοινοποίηση), IV/36.997/F3 – Aseprofar και Fedifar (καταγγελία), IV/37.121/F3 – Spain Pharma (καταγγελία), IV/37.138/F3 – BAI (καταγγελία), και IV/37.380/F3 – EAEPC (καταγγελία)] (ΕΕ L 302, σ. 1, στο εξής: προσβαλλόμενη απόφαση).

19 Το άρθρο 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως ορίζει ότι η GW «παρέβη το άρθρο 81, παράγραφος 1, [ΕΚ] συνάπτοντας συμφωνία με τους Ισπανούς χονδρεμπόρους βάσει της οποίας διαχωρίζονται οι τιμές που χρεώνονται στους χονδρεμπόρους σε περίπτωση εγχώριας μεταπώλησης φαρμάκων, των οποίων τα έξοδα επιστρέφονται προς φαρμακεία ή νοσοκομεία, από τις υψηλότερες τιμές που ισχύουν σε περίπτωση εξαγωγής σε άλλο κράτος μέλος».

20 Με το άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως απορρίφθηκε η αίτηση για την απαλλαγή της εν λόγω συμφωνίας.

21 Με τα άρθρα 3 και 4 της προσβαλλομένης αποφάσεως διατάσσεται η GW να θέσει αμέσως τέρμα στην παράβαση που αναφέρεται στο άρθρο 1, εφόσον δεν το έχει ήδη πράξει, και να γνωστοποιήσει στην Επιτροπή τα μέτρα που έλαβε για τον σκοπό αυτό.

Διαδικασία

22 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 23 Ιουλίου 2001, η GSK άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.

23 Με δικόγραφα που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 8, 12 και 16 Νοεμβρίου 2001, οι EAEPC, BAI, Spain Pharma και Aseprofar ζήτησαν να παρέμβουν υπέρ της Επιτροπής, δυνάμει του άρθρου 40, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου και του άρθρου 115, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου.

24 Με δικόγραφα που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 28 Νοεμβρίου 2001, 14 Δεκεμβρίου 2001 και 21 Μαρτίου 2002, η GSK ζήτησε να μην περιληφθούν ορισμένα απόρρητα ή εμπιστευτικά έγγραφα και πληροφοριακά στοιχεία στα υπομνήματα των διαδίκων που θα ανακοινώνονταν στα πρόσωπα που μπορούν να παρέμβουν στη δίκη, δυνάμει του άρθρου 116, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας.

25 Με διάταξη της 27ης Νοεμβρίου 2002, ο πρόεδρος του πρώτου τμήματος δέχθηκε τις αιτήσεις παρεμβάσεως και επιφυλάχθηκε ως προς το βάσιμο των αιτήσεων εμπιστευτικής μεταχειρίσεως.

26 Με διάταξη της 5ης Αυγούστου 2003, ο πρόεδρος του πρώτου τμήματος δέχθηκε μέρος των αιτήσεων εμπιστευτικής μεταχειρίσεως και τις απέρριψε κατά τα λοιπά.

27 Δεδομένου ότι ο εισηγητής δικαστής τοποθετήθηκε στο τέταρτο τμήμα λόγω της τροποποιήσεως της συνθέσεως των τμημάτων του Πρωτοδικείου από 1ης Οκτωβρίου 2003, η υπόθεση ανατέθηκε στο τμήμα αυτό.

28 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 25 Μαρτίου 2004, η GSK ζήτησε να μην περιληφθούν ορισμένα απόρρητα ή εμπιστευτικά έγγραφα και πληροφοριακά στοιχεία στις παρατηρήσεις της επί των υπομνημάτων παρεμβάσεως που θα ανακοινώνονταν στις παρεμβαίνουσες. Η εν λόγω αίτηση έγινε δεκτή.

29 Με έγγραφο της 16ης Απριλίου 2004, το Πρωτοδικείο ζήτησε από την GSK και από την Επιτροπή να προσκομίσει έγγραφα και να απαντήσει σε μια γραπτή ερώτηση, δυνάμει των άρθρων 49 και 64 του Κανονισμού Διαδικασίας. Τα ως άνω αιτήματα, που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας, ικανοποιήθηκαν εντός της προς τούτο ταχθείσας προθεσμίας.

30 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 7 Μαΐου 2004, η Spain Pharma ζήτησε να της επιτραπεί να χρησιμοποιήσει την ισπανική γλώσσα κατά την προφορική διαδικασία, δυνάμει του άρθρου 35, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας. Κατόπιν ακροάσεως των διαδίκων, το αίτημα αυτό έγινε δεκτό.

31 Με δικόγραφα που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 27 Μαΐου και στις 22 Ιουνίου 2004, η GSK ζήτησε να μην περιληφθούν ορισμένα απόρρητα ή εμπιστευτικά έγγραφα και πληροφοριακά στοιχεία στις απαντήσεις της και στις απαντήσεις της Επιτροπής προς τα από 16 Απριλίου 2004 αιτήματα του Πρωτοδικείου που θα ανακοινώνονταν στις παρεμβαίνουσες. Το αίτημα αυτό έγινε δεκτό.

32 Στις 7 Μαρτίου 2006, το Πρωτοδικείο αποφάσισε, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 14 του Κανονισμού Διαδικασίας και βάσει προτάσεως του τετάρτου τμήματος, αφού άκουσε τους διαδίκους, να παραπέμψει την υπόθεση στο τέταρτο πενταμελές τμήμα.

33 Στις 15 Μαρτίου 2006, το Πρωτοδικείο (τέταρτο τμήμα) προχώρησε στην προφορική διαδικασία, κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή.

34 Με έγγραφα της 7ης και της 20ής Μαρτίου 2006, το Πρωτοδικείο ζήτησε από την GSK, από την Επιτροπή και από τις παρεμβαίνουσες να απαντήσουν σε γραπτές ερωτήσεις και να προσκομίσουν κάποιο έγγραφο, δυνάμει των άρθρων 49 και 64 του Κανονισμού Διαδικασίας. Τα ως άνω αιτήματα, που διατυπώθηκαν στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας, ικανοποιήθηκαν εντός της προς τούτο ταχθείσας προθεσμίας, με εξαίρεση ερώτηση στην οποία η GSK απάντησε με έγγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 6 Ιουνίου 2006. Δεδομένου ότι οι διάδικοι δεν εξέφρασαν αντιρρήσεις όταν κλήθηκαν να αποφανθούν επ’ αυτού κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, το ως άνω έγγραφο τοποθετήθηκε στη δικογραφία.

35 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 28 Απριλίου 2006, η GSK ζήτησε να μην περιληφθούν ορισμένα απόρρητα ή εμπιστευτικά έγγραφα και πληροφοριακά στοιχεία στις απαντήσεις της προς τα αιτήματα του Πρωτοδικείου της 7ής και της 20ής Μαρτίου 2006 που θα ανακοινώνονταν στις παρεμβαίνουσες. Το αίτημα αυτό έγινε δεκτό.

36 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 16 Μαΐου 2006, η Aseprofar ζήτησε να της επιτραπεί να χρησιμοποιήσει την ισπανική γλώσσα κατά την προφορική διαδικασία, δυνάμει του άρθρου 35, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας. Κατόπιν ακροάσεως των διαδίκων, το εν λόγω αίτημα έγινε δεκτό.

37 Οι διάδικοι ανέπτυξαν την επιχειρηματολογία τους και απάντησαν στις ερωτήσεις του Πρωτοδικείου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 7ης Ιουνίου 2006.

Αιτήματα των διαδίκων

38 Η GSK ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει την προσβαλλόμενη απόφαση,

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

39 Η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να απορρίψει την προσφυγή,

– να καταδικάσει την GSK στα δικαστικά έξοδα.

40 Η Aseprofar ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να απορρίψει την προσφυγή,

– να καταδικάσει την GSK στα δικαστικά έξοδα, περιλαμβανομένων των εξόδων στα οποία υποβλήθηκε η ίδια.

41 Η BAI ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να απορρίψει την προσφυγή,

– να καταδικάσει την GSK στα δικαστικά έξοδα, περιλαμβανομένων των εξόδων στα οποία υποβλήθηκε η ίδια.

42 Η EAEPC ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να απορρίψει την προσφυγή,

– να καταδικάσει την GSK στα δικαστικά έξοδα, περιλαμβανομένων των εξόδων στα οποία υποβλήθηκε η ίδια.

43 Η Spain Pharma ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να απορρίψει την προσφυγή,

– να καταδικάσει την GSK στα δικαστικά έξοδα, περιλαμβανομένων των εξόδων στα οποία υποβλήθηκε η ίδια.

Σκεπτικό

44 Προς στήριξη των αιτημάτων της, η GSK προβάλλει κατ’ ουσίαν έξι λόγους ακυρώσεως που μπορούν να κατηγοριοποιηθούν ανάλογα με το αν αποβλέπουν στην ολική ή, σε περίπτωση που αυτό δεν είναι εφικτό, στη μερική ακύρωση της προσβαλλομένης αποφάσεως.

45 Προς στήριξη των κύριων αιτημάτων της που αποβλέπουν στην ακύρωση του άρθρου 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως, με το οποίο διαπιστώθηκε η ύπαρξη παραβάσεως του άρθρου 81, παράγραφος 1, EK, η GSK προβάλλει τους εξής τρεις λόγους ακυρώσεως:

– έλλειψη επαρκούς αιτιολογίας,

– παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ,

– κατάχρηση εξουσίας, παραβίαση της αρχής της επικουρικότητας και παράβαση του άρθρου 43 ΕΚ.

46 Προς στήριξη των επικουρικών αιτημάτων της που αποβλέπουν στην ακύρωση του άρθρου 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, με το οποίο απορρίπτεται η αίτηση απαλλαγής που υπέβαλε δυνάμει του άρθρου 81, παράγραφος 3, ΕΚ, η GSK προβάλλει του εξής τρεις λόγους ακυρώσεως:

– έλλειψη επαρκούς αιτιολογίας,

– παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 3, ΕΚ,

– παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας.

I – Επί των λόγων ακυρώσεως που αποβλέπουν στην ακύρωση του άρθρου 1 της προσβαλλομένης αποφάσεως

Α – Επί του λόγου ακυρώσεως που αντλείται από ανεπαρκή αιτιολογία

1. Επιχειρήματα των διαδίκων

47 Η GSK ισχυρίζεται, κατ’ ουσίαν, ότι η προσβαλλόμενη απόφαση είναι ανεπαρκώς αιτιολογημένη, καθότι δεν παραπέμπει στην απόφαση του Πρωτοδικείου της 26ης Οκτωβρίου 2000, T‑41/96, Bayer κατά Επιτροπής (Συλλογή 2000, σ. II‑3383).

48 Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από τις παρεμβαίνουσες, αμφισβητεί το βάσιμο αυτού του λόγου ακυρώσεως.

2. Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

49 Το άρθρο 253 ΕΚ ορίζει, μεταξύ άλλων, ότι οι αποφάσεις της Επιτροπής πρέπει να αιτιολογούνται.

50 Για να είναι επαρκώς αιτιολογημένη κατά νόμο μια απόφαση της Επιτροπής, πρέπει από αυτή να προκύπτει σαφώς η συλλογιστική του συντάκτη της, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να έχουν τη δυνατότητα να αντιληφθούν τη βάση της και ο δικαστής να είναι σε θέση να ελέγξει το βάσιμό της. Αντιθέτως, δεν απαιτείται να προσδιορίζει όλα τα ασκούντα επιρροή πραγματικά και νομικά στοιχεία, δεδομένου ότι το ζήτημα αν αυτή ανταποκρίνεται στο άρθρο 253 ΕΚ πρέπει να εκτιμάται με γνώμονα τόσο το κείμενο της πράξεως αυτής όσο και το νομικό και πραγματικό της πλαίσιο (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 20ής Μαρτίου 1957, 2/56, Geitling κατά Ανωτάτης Αρχής, Συλλογή τόμος 1954-1964, σ. 119, και του Πρωτοδικείου της 15ης Ιουνίου 2005, T‑171/02, Regione Autonoma della Sardegna κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. ΙΙ-2123, σκέψη 73).

51 Επομένως, το γεγονός ότι οι αποφάσεις της Επιτροπής πρέπει να αιτιολογούνται, δεν την υποχρεώνει γενικώς να παραπέμπει, με τις αποφάσεις που εκδίδει, σε συγκεκριμένες δικαστικές αποφάσεις.

52 Εν προκειμένω, όμως, η GSK ισχυρίζεται απλώς ότι η προσβαλλόμενη απόφαση είναι ανεπαρκώς αιτιολογημένη, στο μέτρο που δεν παραπέμπει σε δικαστική απόφαση.

53 Επομένως, ο λόγος ακυρώσεως που αντλείται από την έλλειψη επαρκούς αιτιολογίας, στο μέτρο που η προσβαλλόμενη απόφαση δεν παραπέμπει στην απόφαση Bayer κατά Επιτροπής, σκέψη 47 ανωτέρω, πρέπει να απορριφθεί.

54 Εφόσον η GSK, με αυτόν τον λόγο ακυρώσεως, βάλλει στην πραγματικότητα κατά του περιεχομένου της προσβαλλομένης αποφάσεως, πρέπει να σημειωθεί ότι η εξέταση της υπάρξεως και της εκτάσεως της αιτιολογίας αποφάσεως της Επιτροπής εμπίπτει στον έλεγχο των ουσιωδών τύπων και, κατ’ επέκταση, της τυπικής νομιμότητας της αποφάσεως αυτής. Επομένως, πρέπει να διακρίνεται από το ζήτημα του βασίμου της αιτιολογίας της αποφάσεως, το οποίο εμπίπτει στον έλεγχο της ουσιαστικής νομιμότητας της πράξεως (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 2ας Απριλίου 1998, C‑367/95 P, Επιτροπή κατά Sytraval και Brink’s France, Συλλογή 1998, σ. I‑1719, σκέψη 67, και του Πρωτοδικείου της 18ης Ιανουαρίου 2005, T‑93/02, Confédération nationale du Crédit mutuel κατά Επιτροπής, Συλλογή 2005, σ. II‑143, σκέψη 67). Ως προς το ζήτημα αυτό, ο υπό εξέταση λόγος ακυρώσεως συνδέεται με τον αντλούμενο από παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ που θα εξεταστεί κατωτέρω.

Β – Επί του λόγου ακυρώσεως που αντλείται από παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ

1. Προκαταρκτικές εκτιμήσεις

55 Η εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ εξαρτάται από τη συγκέντρωση ενός συνόλου διαφορετικών προϋποθέσεων (απόφαση του Δικαστηρίου της 30ής Ιουνίου 1966, 56/65, Société technique minière, Συλλογή τόμος 1965-1968, σ. 313, και προπαρατεθείσα στη σκέψη 47 απόφαση Bayer κατά Επιτροπής, σκέψη 174), η ύπαρξη των οποίων πρέπει να αποδεικνύεται από το πρόσωπο που επικαλείται τη διάταξη αυτή (απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Ιανουαρίου 2004, C‑204/00 P, C‑205/00 P, C‑211/00 P, C‑213/00 P, C‑217/00 P και C‑219/00 P, Aalborg Portland κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2004, σ. I‑123, σκέψη 78). Πρέπει, κατ’ αρχάς, να αποδειχθεί ότι υφίσταται συμφωνία μεταξύ επιχειρήσεων, εναρμονισμένη πρακτική ή απόφαση ενώσεως επιχειρήσεων· δεύτερον, ότι τα ανωτέρω έχουν ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα σημαντικό περιορισμό του ανταγωνισμού και, τρίτον, ότι ενδέχεται να επηρεαστεί το ενδοκοινοτικό εμπόριο, πράγμα που αποτελεί απλώς το κριτήριο για να προσδιοριστεί το πεδίο εφαρμογής του κοινοτικού δικαίου (προπαρατεθείσα απόφαση Société technique minière, σ. 313, απόφαση του Δικαστηρίου της 31ης Μαρτίου 1993, C‑89/85, C‑104/85, C‑114/85, C‑116/85, C‑117/85 και C‑125/85 έως C‑129/85, Ahlström Osakeyhtiö κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. I‑1307, σκέψη 176, προπαρατεθείσα στη σκέψη 47 απόφαση Bayer κατά Επιτροπής, σκέψη 174).

56 Εν προκειμένω, δεδομένου ότι η GSK υποστηρίζει ότι η Επιτροπή εφάρμοσε το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ σε συμπεριφορά που δεν συνιστά συμφωνία κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, ήτοι που δεν είναι συμφωνία εισάγουσα περιορισμό, επιβάλλεται η υπόμνηση ότι τα ζητήματα, αφενός, της υπάρξεως συμφωνίας μεταξύ επιχειρήσεων και, αφετέρου, του περιοριστικού χαρακτήρα της συμφωνίας αυτής είναι διαφορετικά και πρέπει, ως εκ τούτου, να εξεταστούν χωριστά (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, προπαρατεθείσα στη σκέψη 55 απόφαση Société technique minière, σ. 313).

57 Συναφώς, το δικαστήριο ενώπιον του οποίου ασκείται προσφυγή για την ακύρωση αποφάσεως περί εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ ασκεί πλήρη έλεγχο ως προς την εξέταση στην οποία προέβη η Επιτροπή (απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Ιουλίου 1985, 42/84, Remia κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1985, σ. 2545, σκέψη 34, και προπαρατεθείσα στη σκέψη 47 απόφαση Bayer κατά Επιτροπής, σκέψη 62), εκτός αν τούτο απαιτεί περίπλοκες οικονομικές εκτιμήσεις, οπότε ο έλεγχος περιορίζεται στο αν υπήρξε κατάχρηση εξουσίας, αν τηρήθηκαν οι κανόνες που ισχύουν για τη διαδικασία και την αιτιολογία, αν τα πραγματικά περιστατικά ήταν ακριβή και αν δεν υφίστατο προφανής πλάνη εκτιμήσεώς τους (προπαρατεθείσα απόφαση Remia κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 34, και προπαρατεθείσα στη σκέψη 55 απόφαση Aalborg Portland κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 279).

58 Περαιτέρω, ο έλεγχος αυτός ασκείται αποκλειστικά σε σχέση με τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που υφίσταντο κατά τον χρόνο εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 7ης Φεβρουαρίου 1979, 15/76 και 16/76, Γαλλία κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1979/Ι, σ. 321, σκέψη 7, και του Πρωτοδικείου της 28ης Φεβρουαρίου 2002, T‑395/94, Atlantic Container Lines κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II‑875, σκέψη 252), υπό την επιφύλαξη της δυνατότητας που παρέχεται στους διαδίκους, κατά την άσκηση των δικαιωμάτων τους άμυνας, να τα συμπληρώσουν με μεταγενέστερα της εν λόγω ημερομηνίας αποδεικτικά στοιχεία, τα οποία όμως προσκομίζονται ειδικώς προκειμένου να προσβληθεί ή να υποστηριχθεί η απόφαση αυτή (απόφαση του Πρωτοδικείου της 21ης Σεπτεμβρίου 2005, T‑87/05, EDP κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 158· βλ., επίσης, απόφαση του Δικαστηρίου της 22ας Οκτωβρίου 1986, 75/84, Metro κατά Επιτροπής, Συλλογή 1986, σ. 3021, στο εξής: απόφαση Metro II, σκέψεις 75 και 78, και προπαρατεθείσα απόφαση Atlantic Container Lines κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 254).

59 Συνεπώς, στην υπό κρίση υπόθεση, πρέπει εκ προοιμίου να μη ληφθούν υπόψη τα πραγματικά στοιχεία που δεν υφίσταντο κατά την ημερομηνία εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως και, ειδικότερα, τα αριθμητικά πληροφοριακά στοιχεία που αφορούσαν το χρονικό διάστημα 2001-2005 και τα αποδεικτικά στοιχεία που δεν υφίσταντο κατά την ημερομηνία εκείνη και που δεν προσκομίστηκαν ειδικώς για να προσβληθεί ή να υποστηριχθεί η προσβαλλόμενη απόφαση, καθόσον αυτή καταλήγει στην ύπαρξη παραβάσεως, ειδικότερα δε οι μελέτες που αφορούν γενικώς τις συνέπειες του παράλληλου εμπορίου φαρμάκων εντός της Κοινότητας, πλην εκείνων που προσκομίστηκαν κατά τη διοικητική διαδικασία.

2. Επί της υπάρξεως συμφωνίας μεταξύ επιχειρήσεων

Περιεχόμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως

60 Η Επιτροπή δέχθηκε, με την αιτιολογική σκέψη 109 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι οι γενικοί όροι πωλήσεως συνιστούσαν συμφωνία συναφθείσα μεταξύ της GW και του συνόλου των Ισπανών χονδρεμπόρων που τους αποδέχθηκαν.

Επιχειρήματα των διαδίκων

61 Η GSK ισχυρίζεται ότι οι γενικοί όροι πωλήσεως δεν συνιστούν συμφωνία.

62 Συγκεκριμένα, η GW και οι Ισπανοί χονδρέμποροι που αποδέχθηκαν τους γενικούς όρους πωλήσεως δεν εκδήλωσαν ανεξάρτητη βούληση, στο μέτρο που η χονδρική τιμή των φαρμάκων που καλύπτονται από το ισπανικό σύστημα υγειονομικής ασφάλισης τους επιβάλλεται από τη σχετική ισπανική κανονιστική ρύθμιση.

63 Επιπλέον, δεν υπήρξε σύμπτωση βουλήσεων για τον περιορισμό του ανταγωνισμού, αλλά απλώς σύμπτωση βουλήσεων για την πώληση και την αγορά φαρμάκων σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στους γενικούς όρους πωλήσεως.

64 Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από τις παρεμβαίνουσες, αμφισβητεί το βάσιμο των επιχειρημάτων αυτών.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

65 Λαμβανομένων υπόψη των επιχειρημάτων της GSK, πρέπει να εξεταστεί, πρώτον, αν η GW και οι Ισπανοί χονδρέμποροι εκδήλωσαν ανεξάρτητη βούληση σε σχέση με την ισπανική κανονιστική ρύθμιση που αφορά τη χονδρική τιμή των φαρμάκων που καλύπτει το ισπανικό σύστημα υγειονομικής ασφάλισης και, ως εκ τούτου, αν η υπόθεση που κλήθηκε να εξετάσει η Επιτροπή αφορούσε πράγματι συμπεριφορά επιχειρήσεων και όχι συμπεριφορά κράτους. Ενδεχομένως, πρέπει, δεύτερον, να εξεταστεί αν υπήρξε σύμπτωση των βουλήσεων της GW και των εν λόγω χονδρεμπόρων και, ως εκ τούτου, αν η Επιτροπή κλήθηκε να εξετάσει διμερή συμπεριφορά και όχι μονομερείς.

Επί της υπάρξεως ανεξάρτητων βουλήσεων

66 Το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ εφαρμόζεται αποκλειστικά στις αντίθετες προς τον ανταγωνισμό ενέργειες στις οποίες προβαίνουν οι επιχειρήσεις με δική τους πρωτοβουλία (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 21ης Σεπτεμβρίου 1988, 267/86, Van Eycke, Συλλογή 1988, σ. 4769, σκέψη 16, της 11ης Νοεμβρίου 1997, C‑359/95 P και C‑379/95 P, Επιτροπή και Γαλλία κατά Ladbroke Racing, Συλλογή 1997, σ. I‑6265, σκέψη 33, και της 9ης Σεπτεμβρίου 2003, C‑198/01, CIF, Συλλογή 2003, σ. I‑8055, σκέψη 45).

67 Όταν, για να διαπιστωθεί αν τυγχάνει εφαρμογής η ως άνω διάταξη, απαιτείται προηγούμενη αξιολόγηση της ενδεχόμενης επιδράσεως κρατικής ρυθμίσεως, πρέπει να εξετάζεται αν η ρύθμιση αυτή δεν εξαλείφει τη δυνατότητα ανταγωνισμού, ο οποίος ενδέχεται να παρεμποδίζεται, περιορίζεται ή νοθεύεται από αυτόβουλη συμπεριφορά επιχειρήσεων (προπαρατεθείσα στη σκέψη 66 απόφαση Επιτροπή και Γαλλία κατά Ladbroke Racing, σκέψεις 32 και 35, και προπαρατεθείσα στη σκέψη 66 απόφαση CIF, σκέψη 66).

68 Όταν προκύπτει, κατόπιν της ως άνω εξετάσεως, ότι η επίδικη ρύθμιση επιβάλλει αντίθετη προς τον ανταγωνισμό συμπεριφορά σε επιχειρήσεις ή εξαλείφει κάθε δυνατότητα αντίθετης προς τον ανταγωνισμό συμπεριφοράς εκ μέρους των επιχειρήσεων αυτών, το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ δεν έχει εφαρμογή (προπαρατεθείσα στη σκέψη 66 απόφαση Επιτροπή και Γαλλία κατά Ladbroke Racing, σκέψη 33, και προπαρατεθείσα στη σκέψη 66 απόφαση CIF, σκέψη 67).

69 Όταν, αντιθέτως, προκύπτει ότι η ρύθμιση αυτή δεν εξαλείφει τη δυνατότητα ανταγωνισμού ο οποίος ενδέχεται να παρεμποδίζεται, περιορίζεται ή νοθεύεται από αυτόβουλη συμπεριφορά επιχειρήσεων, το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ τυγχάνει εφαρμογής (προπαρατεθείσα στη σκέψη 66 απόφαση Επιτροπή και Γαλλία κατά Ladbroke Racing, σκέψη 34, και προπαρατεθείσα στη σκέψη 66 απόφαση CIF, σκέψη 56).

70 Ο κοινοτικός δικαστής δέχθηκε σε περιορισμένες περιπτώσεις τη δυνατότητα αποκλεισμού συγκεκριμένης συμπεριφοράς από το πεδίο εφαρμογής της διατάξεως αυτής, για τον λόγο ότι η συμπεριφορά αυτή επιβάλλεται από κρατική κανονιστική ρύθμιση (προπαρατεθείσα στη σκέψη 66 απόφαση CIF, σκέψη 67, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 30ής Μαρτίου 2000, T‑513/93, Consiglio Nazionale degli Spedizionieri Doganali κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. II‑1807, σκέψη 60).

71 Επομένως, πρέπει να εξακριβωθεί αν, όπως υποστηρίζει η GSK, η ισπανική κανονιστική ρύθμιση επιβάλλει στην GW την υποχρέωση να εφαρμόζει, στις συμβάσεις που συνάπτει με τους Ισπανούς χονδρεμπόρους, τιμές ποικίλλουσες ανάλογα με το αν τα φάρμακα που πωλεί καλύπτονται από το ισπανικό σύστημα υγειονομικής ασφάλισης ή όχι.

72 Είναι προφανές ότι η ισπανική κανονιστική ρύθμιση, η οποία περιέχεται στις συνδυασμένες διατάξεις του τίτλου VIII του νόμου 25/1990, αφενός, και του διατάγματος 271/1990, αφετέρου, ουδόλως καθορίζει τη χονδρική τιμή των φαρμάκων που δεν προορίζονται να καλυφθούν από το ισπανικό σύστημα υγειονομικής ασφάλισης. Η GSK δέχθηκε, εξάλλου, τόσο με τα υπομνήματά της όσο και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι η διαπίστωση αυτή, η οποία προκύπτει εμμέσως πλην σαφώς από τη σιωπή του κειμένου του νόμου 25/1990 ως προς τα προϊόντα αυτά, ως αυτός ίσχυε κατά τη θέση σε ισχύ των γενικών όρων πωλήσεως, επιβεβαιώθηκε ρητώς με τις μεταγενέστερες τροποποιήσεις του εν λόγω νόμου, όπως προκύπτει και από τις αιτιολογικές σκέψεις 37 και 139 της προσβαλλομένης αποφάσεως.

73 Συνεπώς, ακόμη και αν υποτεθεί ακριβές το επιχείρημα της GSK ότι η χονδρική τιμή των φαρμάκων που προορίζονται να καλυφθούν από το εν λόγω σύστημα καθορίζεται κατά τρόπο τελείως ανεξάρτητο από τις ισπανικές διοικητικές αρχές και επιβάλλεται, σε αντίθεση προς τους ισχυρισμούς των παρεμβαινουσών, στην GW και στους Ισπανούς χονδρεμπόρους, ωστόσο, η συμπεριφορά που συνίσταται στη βάσει συμβάσεως καθιέρωση συστήματος διαφοροποιήσεως των τιμών, το οποίο απαγορεύει στους Ισπανούς χονδρεμπόρους που συναλλάσσονται με την GW να αγοράζουν στην τιμή αυτή (τιμή 4 A) φάρμακα που θα μεταπωλήσουν σε άλλα κράτη μέλη και τους υποχρεώνει να αγοράζουν τα προϊόντα αυτά σε μεγαλύτερη τιμή (τιμή 4 B), ουδόλως επιβάλλεται από την ισπανική κανονιστική ρύθμιση. Ερωτηθείσα επ’ αυτού κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η GSK αναγκάστηκε εξάλλου να το παραδεχθεί.

74 Επομένως, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι η επίδικη εθνική κανονιστική ρύθμιση επέβαλε στην GW την υποχρέωση να εφαρμόσει, στις συμβάσεις που συνήψε με τους Ισπανούς χονδρεμπόρους, τιμές ποικίλλουσες ανάλογα με το αν τα φάρμακα που τους πωλεί θα καλυφθούν από το ισπανικό σύστημα υγειονομικής ασφάλισης.

Επί της υπάρξεως συμπτώσεως βουλήσεων

75 Το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ έχει εφαρμογή μόνο σε ενέργειες δύο ή περισσοτέρων επιχειρήσεων (απόφαση του Δικαστηρίου της 8ης Ιουλίου 1999, C‑49/92 P, Επιτροπή κατά Anic Partecipazioni, Συλλογή 1999, σ. I‑4125, σκέψεις 79 και 112), οι οποίες ενδέχεται να αποτελούν συμφωνίες, εναρμονισμένες πρακτικές ή αποφάσεις ενώσεως επιχειρήσεων.

76 Για να υπάρχει συμφωνία, αρκεί δύο τουλάχιστον επιχειρήσεις να έχουν εκφράσει την κοινή τους βούληση να συμπεριφερθούν με συγκεκριμένο τρόπο στην αγορά (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 15ης Ιουλίου 1970, 41/69, ACF Chemiefarma κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1969-1971, σ. 397, σκέψη 112, και της 11ης Ιανουαρίου 1990, C‑277/87, Sandoz Prodotti Farmaceutici κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. I‑45, συνοπτική δημοσίευση, σκέψη 13, και προπαρατεθείσα στη σκέψη 47 απόφαση Bayer κατά Επιτροπής, σκέψεις 67 και 173).

77 Κατά συνέπεια, ναι μεν επιβάλλεται στις αποφάσεις στις οποίες η Επιτροπή εφαρμόζει το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ να αποδεικνύεται η ύπαρξη κοινής βουλήσεως για συγκεκριμένη συμπεριφορά στην αγορά, δεν απαιτείται όμως, σε αντίθεση προς τους ισχυρισμούς της GSK, να αποδεικνύεται η κοινή βούληση για την επιδίωξη αντίθετου προς τον ανταγωνισμό σκοπού.

78 Εν προκειμένω, με την προσβαλλόμενη απόφαση διαπιστώνεται η ύπαρξη κοινής βουλήσεως της GW και των Ισπανών χονδρεμπόρων που αποδέχθηκαν τους γενικούς όρους πωλήσεως να συμπεριφερθούν στην αγορά κατά τον τρόπο που προβλέπει το άρθρο 4 των όρων αυτών, ήτοι να πωλούν και να αγοράζουν τα 82 φάρμακα για τα οποία ισχύουν οι όροι αυτοί στην τιμή 4 A ή στην τιμή 4 B, ανάλογα με το αν πληρούνται οι προϋποθέσεις που θέτει το σημείο A του όρου αυτού.

79 Όπως είναι προφανές, το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνεται από τη δικογραφία, από την οποία προκύπτει, κατ’ αρχάς, ότι η GW υιοθέτησε τους γενικούς όρους πωλήσεως προβλέποντας σύστημα διαφοροποιημένων τιμών. Ακολούθως, η GW διαβίβασε τους εν λόγω γενικούς όρους πωλήσεως σε 89 χονδρεμπόρους με τους οποίους διατηρεί εμπορικές σχέσεις στην Ισπανία. Παράλληλα, τους ζήτησε, τονίζοντας τη σημασία του αιτήματος αυτού, να της επιστρέψουν υπογεγραμμένο αντίγραφο, «ως αποδεικτικό της αποδοχής τους», εντός επιτακτικής προθεσμίας. Από τα εν λόγω πραγματικά στοιχεία προκύπτει η βούληση της GW να επιδιώξει την εκ μέρους των Ισπανών χονδρεμπόρων αποδοχή των γενικών όρων πωλήσεως και, κατ’ επέκταση, να τους προτείνει προσφορά επ’ αυτών. Τέλος, 75 από τους 89 χονδρεμπόρους στους οποίους απεστάλη η προσφορά αυτή προέβησαν στις ενέργειες που ζήτησε η GW, ήτοι υπέγραψαν τους γενικούς όρους πωλήσεως και τους απέστειλαν στην GW εντός της προς τούτο ταχθείσας προθεσμίας. Τα πραγματικά αυτά στοιχεία υποδηλώνουν τη βούληση των εν λόγω χονδρεμπόρων να δεχθούν την προσφορά της GW και, κατ’ αυτόν τον τρόπο, να συνάψουν συμφωνία μαζί της, όπως αναγνώρισε εξάλλου η GSK κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση.

80 Κανένα από τα επιχειρήματα της GSK δεν μπορεί να θέσει υπό αμφισβήτηση το ως άνω συμπέρασμα.

81 Ειδικότερα, η GSK δεν μπορεί να επικαλεστεί το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε, αφενός, ότι η GW επέβαλε επίσημη απαγόρευση εξαγωγής στους Ισπανούς χονδρεμπόρους και, αφετέρου, την ύπαρξη συμπεριφοράς που υποδηλώνει τη σιωπηρή αποδοχή της απαγορεύσεως αυτής από τους χονδρεμπόρους αυτούς.

82 Συγκεκριμένα, εναπόκειται στην Επιτροπή να αποδεικνύει τις παραβάσεις τις οποίες διαπιστώνει, παρέχοντας, με τις αποφάσεις περί εφαρμογής των κανόνων του ανταγωνισμού, σαφή και συγκλίνοντα στοιχεία που να θεμελιώνουν κατά τρόπο πειστικό τη συνδρομή των πραγματικών περιστατικών που στοιχειοθετούν τις παραβάσεις αυτές (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 28ης Μαρτίου 1984, 29/83 και 30/83, CRAM και Rheinzink κατά Επιτροπής, Συλλογή 1984, σ. 1679, σκέψη 20, και της 6ης Ιανουαρίου 2004, C‑2/01 P και C‑3/01 P, BAI και Επιτροπή κατά Bayer, Συλλογή 2004, σ. I‑23, σκέψη 62).

83 Τα στοιχεία αυτά μπορούν να αποτελούν άμεσες αποδείξεις, αν πρόκειται για παράδειγμα για έγγραφο (απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Μαρτίου 2000, T‑25/95, T‑26/95, T‑30/95 έως T‑32/95, T‑34/95 έως T‑39/95, T‑42/95 έως T‑46/95, T‑48/95, T‑50/95 έως T‑65/95, T‑68/95 έως T‑71/95, T‑87/95, T‑88/95, T‑103/95 και T‑104/95, Cimenteries CBR κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2000, σ. II‑491, σκέψη 862, και, κατ’ αναίρεση, προπαρατεθείσα στη σκέψη 55 απόφαση Aalborg Portland κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 237), ή, σε αντίθετη περίπτωση, έμμεσες αποδείξεις οι οποίες εκφράζονται ενδεχομένως με την εκδήλωση συμπεριφοράς (προπαρατεθείσα στη σκέψη 47 απόφαση Bayer κατά Επιτροπής, σκέψη 73, και, κατ’ αναίρεση, προπαρατεθείσα στη σκέψη 82 απόφαση BAI και Επιτροπή κατά Bayer, σκέψη 100).

84 Εν προκειμένω, επισημάνθηκε προηγουμένως ότι η Επιτροπή στηρίχθηκε στην ανταλλαγή εγγράφων που αποδεικνύει, πέραν πάσης αμφιβολίας, ότι η GW πρότεινε στους Ισπανούς χονδρεμπόρους να συμπεριφερθούν στην αγορά ως όριζαν οι γενικοί όροι πωλήσεως και ότι η πλειονότητά τους δέχθηκε την πρόταση αυτή. Επομένως, δεν χρειαζόταν, όπως τόνισε και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, να αναζητήσει άλλα στοιχεία, όπως τα σχετικά με τη συμπεριφορά της GW και των εν λόγω χονδρεμπόρων, αντιστοίχως.

85 Ομοίως, η GSK δεν μπορεί βασίμως να υποστηρίζει, κατ’ ουσίαν, ότι οι χονδρέμποροι στους οποίους απευθύνθηκε η GW δεν θα συμφωνούσαν τελικά μαζί της.

86 Συγκεκριμένα, εφόσον, όπως εν προκειμένω, η Επιτροπή απέδειξε την ύπαρξη συμφωνίας, εναπόκειται στην επιχείρηση που μετείχε στη συμφωνία να αποδείξει ότι αποστασιοποιήθηκε από τη συμφωνία αυτή, πράξη που πρέπει να δηλώνει σαφή βούληση αποχής από την οικεία συμφωνία που να έχει γνωστοποιηθεί στις λοιπές μετέχουσες επιχειρήσεις (βλ., υπ’ αυτή την έννοια, προπαρατεθείσα στη σκέψη 82 απόφαση BAI και Επιτροπή κατά Bayer, σκέψη 63, προπαρατεθείσα στη σκέψη 55 απόφαση Aalborg Portland κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψεις 81 έως 84, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 11ης Δεκεμβρίου 2003, T‑61/99, Adriatica di Navigazione κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II‑5349, σκέψεις 135 έως 138).

87 Εν προκειμένω, ναι μεν αληθεύει ότι ορισμένοι από τους Ισπανούς χονδρεμπόρους που αποδέχθηκαν τους γενικούς όρους πωλήσεως αμφισβήτησαν τη νομιμότητά τους, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 12 της προσβαλλομένης αποφάσεως, από τη δικογραφία όμως δεν προκύπτει ότι αυτοί αποστασιοποιήθηκαν κατά την έννοια της νομολογίας. Ομοίως, αληθεύει ότι ορισμένοι από αυτούς εξήγαγαν φάρμακα που αγόρασαν από την GW στην τιμή 4 A. Ωστόσο, προκύπτει επίσης από τη δικογραφία ότι αυτοί δέχθηκαν τελικά να πληρώσουν τα τιμολόγια που αντιστοιχούσαν στη διαφορά μεταξύ της τιμής αυτής και της τιμής 4 B, όπως τους ζήτησε η GSK. Εν πάση περιπτώσει, τα πραγματικά αυτά περιστατικά αφορούν μόνον ορισμένους χονδρεμπόρους και δεν μπορεί, ως εκ τούτου, να γίνει δεκτό ότι όλοι αποστασιοποιήθηκαν από τη συμφωνία που είχαν συνάψει στο παρελθόν με την GW.

88 Περαιτέρω, δεν αμφισβητείται ότι τρεις επαγγελματικές ενώσεις, η Aseprofar, η Asociación de empresarios de cooperativas farmacéuticas και η Fedifar υπέβαλαν καταγγελίες στην Επιτροπή και στη Servicio de defensa de competencia (υπηρεσία προστασίας του ανταγωνισμού), όπως αναφέρει η αιτιολογική σκέψη 3 της προσβαλλομένης αποφάσεως, και ότι μεταξύ των μελών των ενώσεων αυτών καταλέγονται, άμεσα στις δύο πρώτες και έμμεσα στην τρίτη, ορισμένοι από τους χονδρεμπόρους που αποδέχθηκαν τους γενικούς όρους πωλήσεως. Εντούτοις, το γεγονός και μόνον ότι υπέβαλαν καταγγελίες επαγγελματικές ενώσεις που αριθμούν μεταξύ των μελών τους ορισμένους από τους χονδρεμπόρους που αποδέχθηκαν τους γενικούς όρους πωλήσεως δεν αρκεί για να αποδειχθεί ότι κανένας από τους χονδρεμπόρους δεν είχε πράγματι τη βούληση, τουλάχιστον από την ημερομηνία καταθέσεως των καταγγελιών αυτών, να συνάψει συμφωνία με την GW.

89 Επομένως, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι δεν υπήρχε σύμπτωση βουλήσεως μεταξύ της GW και των χονδρεμπόρων που αποδέχθηκαν τους γενικούς όρους πωλήσεως.

90 Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι, λαμβανομένων υπόψη των επιχειρημάτων της GSK, η Επιτροπή ορθώς κατέληξε στην ύπαρξη συμφωνίας.

3. Επί της υπάρξεως περιορισμού του ανταγωνισμού

Περιεχόμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως

91 Η Επιτροπή έκρινε, με τις αιτιολογικές σκέψεις 116 έως 143 και 189 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι το άρθρο 4 των γενικών όρων πωλήσεως έχει τόσο ως αντικείμενο όσο και ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού.

92 Εξετάζοντας εν πρώτοις το αντικείμενο της διατάξεως αυτής, η Επιτροπή επισήμανε κατ’ αρχάς, με την αιτιολογική σκέψη 116 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι σκοπός της διατάξεως ήταν να περιορίσει το παράλληλο εμπόριο των φαρμάκων που εμπορευόταν η GW μεταξύ της Ισπανίας και άλλων κρατών μελών. Διαπίστωσε, επίσης, με την αιτιολογική σκέψη 117 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι η σύγκριση μεταξύ της τιμής 4 A, που ισχύει για τα φάρμακα που προορίζονται για μεταπώληση ή κάλυψη στην Ισπανία, και της τιμής 4 B, η οποία ισχύει για τα φάρμακα που προορίζονται για μεταπώληση ή κάλυψη σε άλλα κράτη μέλη, έδειχνε ότι το αποτέλεσμα της διαφοροποιήσεως των τιμών ήταν, ανάλογα με την περίπτωση, ο αποκλεισμός ή ο περιορισμός του παράλληλου εμπορίου.

93 Ακολούθως, η Επιτροπή έκρινε, με τις αιτιολογικές σκέψεις 117 έως 119 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι το άρθρο 4 των γενικών όρων πωλήσεως είχε, σε πολλές περιπτώσεις, συνέπειες αντίστοιχες με εκείνες της απαγορεύσεως εξαγωγής, εμποδίζοντας σε άλλες περιπτώσεις το παράλληλο εμπόριο, περίπου όπως αν ίσχυε σύστημα διπλών τιμών. Έκρινε, επίσης, με τις αιτιολογικές σκέψεις 120 έως 123 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι η ύπαρξη, στην Ισπανία, κρατικής ρυθμίσεως σχετικής με τους τρόπους καθορισμού της χονδρικής τιμής των φαρμάκων που καλύπτει το εθνικό σύστημα υγειονομικής ασφάλισης δεν μπορεί να επηρεάσει την ως άνω ανάλυση.

94 Τέλος, η Επιτροπή έκρινε, με τις αιτιολογικές σκέψεις 124 και 125 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο πάντοτε χαρακτήριζαν τις συμφωνίες που προβλέπουν απαγορεύσεις εξαγωγής, συστήματα διπλών τιμών ή άλλους περιορισμούς του παράλληλου εμπορίου ως συμφωνίες με αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού, οπότε και το άρθρο 4 των γενικών όρων πωλήσεως πρέπει να θεωρηθεί ως αποβλέπον στον περιορισμό του ανταγωνισμού.

95 Εξετάζοντας στη συνέχεια το αποτέλεσμα του άρθρου 4 των γενικών όρων πωλήσεως, η Επιτροπή έκρινε κατ’ αρχάς, με την αιτιολογική σκέψη 126 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι η επιβολή μεγαλύτερης χονδρικής τιμής σε περίπτωση εξαγωγής, στην οποία προστίθενται τα έξοδα που συνδέονται με την πράξη αυτή (αποστολής, επανασυσκευασίας, κ.λπ.), είχε ως σκοπό τον περιορισμό του παράλληλου εμπορίου που θα μπορούσε να αναπτυχθεί αν δεν ίσχυε η τιμή αυτή.

96 Ακολούθως η Επιτροπή έκρινε, με τις αιτιολογικές σκέψεις 127 έως 135 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι η εν λόγω διάταξη δεν εξουδετερώνει απλώς την εκ μέρους του Βασιλείου της Ισπανίας στρέβλωση του ανταγωνισμού και δεν μπορούσε να δικαιολογηθεί από την ύπαρξη ειδικού ρυθμιστικού πλαισίου.

97 Επιπλέον, η Επιτροπή διαπίστωσε, με τις αιτιολογικές σκέψεις 136 έως 140 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι οι διαφορετικές τιμές που προβλέπει το άρθρο 4 των γενικών όρων πωλήσεως είχαν ως αποτέλεσμα, αφενός, τον περιορισμό της ελευθερίας δράσεως των χονδρεμπόρων που δραστηριοποιούνται στο κράτος μέλος από το οποίο ξεκινά το παράλληλο εμπόριο και, αφετέρoυ, τον περιορισμό του ανταγωνισμού μεταξύ των εν λόγω χονδρεμπόρων και των διανομέων που δραστηριοποιούνται στο κράτος μέλος για το οποίο προορίζεται το παράλληλο εμπόριο.

98 Τέλος, η Επιτροπή αναφέρθηκε, με τις αιτιολογικές σκέψεις 141 έως 143 της προσβαλλομένης αποφάσεως, στον βαθμό στον οποίο οι διακυμάνσεις των συναλλαγματικών ισοτιμιών συνέβαλαν, μεταξύ 1996 και 1998, στο παράλληλο εμπόριο φαρμάκων, ειδικώς μεταξύ της Ισπανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου.

Επιχειρήματα των διαδίκων

99 Η GSK ισχυρίζεται, κατ’ ουσίαν, ότι το άρθρο 4 των γενικών όρων πωλήσεως δεν συνιστά περιορισμό του ανταγωνισμού.

100 Πρώτον, υποστηρίζει ότι ο ανταγωνισμός νοθεύεται εκ προοιμίου στον τομέα των φαρμάκων που καλύπτονται από τα εθνικά συστήματα υγειονομικής ασφάλισης και ότι το άρθρο 4 των γενικών όρων πωλήσεως αποβλέπει μόνο στην εξουδετέρωση της καταστάσεως αυτής, η οποία οφείλεται, αφενός, στην ύπαρξη κρατικών ρυθμίσεων σχετικών με την τιμή των εν λόγω φαρμάκων και, αφετέρου, στην απουσία κοινοτικής ρυθμίσεως περί εναρμονίσεώς τους.

101 Δεύτερον, η GSK υποστηρίζει ότι το άρθρο 4 των γενικών όρων πωλήσεως δεν έχει ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού και ότι η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι είχε τέτοιο αποτέλεσμα, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων της επίδικης αγοράς και, γενικότερα, του νομικού και οικονομικού πλαισίου εντός του οποίου εντάσσεται η διάταξη αυτή.

102 Η Επιτροπή, υποστηριζόμενη από τις παρεμβαίνουσες, αμφισβητεί το βάσιμο των επιχειρημάτων αυτών. Θεωρεί ότι ορθώς έκρινε ότι το άρθρο 4 των γενικών όρων πωλήσεως, το οποίο μπορούσε να αποκλείσει ή να εμποδίσει το παράλληλο εμπόριο, είχε ως αντικείμενο και ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

103 Η GSK δεν αμφισβητεί την ακρίβεια των πραγματικών περιστατικών στα οποία στηρίχθηκε η Επιτροπή για την εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ, αλλά την αξιολόγησή τους από το εν λόγω θεσμικό όργανο. Το σύνολο των επικρίσεών της αφορά, κατ’ ουσίαν, τις συνέπειες που πρέπει να αντληθούν από το νομικό και οικονομικό πλαίσιο που χαρακτηρίζει τον τομέα των φαρμάκων, κατά την εξέταση της υπάρξεως περιορισμού του ανταγωνισμού. Ειδικότερα, οι επικρίσεις αυτές αφορούν, πρώτον, την κατάσταση που επικρατούσε στον ανταγωνισμό πριν από τη θέσπιση του άρθρου 4 των γενικών όρων πωλήσεως και, δεύτερον, τον περιορισμό του ανταγωνισμού που θεωρείται ότι οφείλεται στη διάταξη αυτή.

Επί της καταστάσεως που επικρατούσε στον ανταγωνισμό πριν από τη θέσπιση του άρθρου 4 των γενικών όρων πωλήσεως

104 Όπως ορθώς ισχυρίζεται η GSK, ο τομέας των φαρμάκων που καλύπτονται από το εθνικό σύστημα υγειονομικής ασφάλισης εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται, σε πολλά κράτη μέλη, από την ύπαρξη ρυθμίσεων που βαίνουν πέραν της απλής οργάνωσης οικονομικής δραστηριότητας, ειδικότερα στον τομέα των τιμών (απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Νοεμβρίου 1983, 181/82, Roussel κ.λπ., Συλλογή 1983, σ. 3849, σκέψη 8). Η συνύπαρξη αυτών των διαφόρων κρατικών ρυθμίσεων ενδέχεται να νοθεύσει τον ανταγωνισμό (απόφαση του Δικαστηρίου της 5ης Δεκεμβρίου 1996, C‑267/95 και C‑268/95, Merck και Beecham, Συλλογή 1996, σ. I‑6285, σκέψη 47). Επιπλέον, τείνει να καθιερώσει τη στεγανοποίηση των αγορών στον τομέα αυτό (βλ., κατ’ αναλογία, απόφαση του Δικαστηρίου της 16ης Δεκεμβρίου 1975, 40/73 έως 48/73, 50/73, 54/73 έως 56/73, 111/73, 113/73 και 114/73, Suiker Unie κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1975, σ. 507, σκέψη 24).

105 Εντούτοις, κατά τη νομολογία που προεκτέθηκε στις σκέψεις 67 έως 70, το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ δεν τυγχάνει εφαρμογής μόνον όταν ο τομέας στον οποίο εντάσσεται η συμφωνία υπάγεται σε ρύθμιση αποκλείουσα τη δυνατότητα ανταγωνισμού ικανού να εμποδίσει, να νοθεύσει ή να περιορίσει μέσω της συμφωνίας αυτής τον ανταγωνισμό.

106 Εν προκειμένω, όμως, υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ των παραγωγών φαρμάκων, ο οποίος στηρίζεται κυρίως σε παραμέτρους πλην των τιμών, ειδικότερα δε στην καινοτομία (προπαρατεθείσα στη σκέψη 104 απόφαση Roussel, σκέψη 9), όπως τόνισε η GSK με τα υπομνήματά της και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση.

107 Επιπλέον, ενδέχεται να υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ ενός παραγωγού και των διανομέων του ή μεταξύ παράλληλων εμπόρων και εθνικών διανομέων, στηριζόμενος ακριβώς στις σημαντικές αποκλίσεις των τιμών στις οποίες συμβάλλουν οι επίδικες κρατικές ρυθμίσεις, ο οποίος, όταν τα φάρμακα προστατεύονται από δίπλωμα ευρεσιτεχνίας παρέχον προσωρινό μονοπώλιο στον δικαιούχο του, είναι, μέχρι τη λήξη ισχύος του εν λόγω διπλώματος ευρεσιτεχνίας, η μοναδική πιθανή μορφή μεταξύ τους ανταγωνισμού βάσει τιμών, όπως επίσης τόνισε η GSK με τα υπομνήματά της.

108 Επομένως, δεδομένου ότι οι υφιστάμενες ρυθμίσεις τις οποίες περιέγραψε η GSK ενδέχεται να περιορίσουν αλλά όχι να αποκλείσουν τον ανταγωνισμό, δεν μπορεί να έχει εφαρμογή το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ.

Επί του περιορισμού του ανταγωνισμού που οφείλεται στο άρθρο 4 των γενικών όρων πωλήσεως

109 Δεδομένου ότι η GSK ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή δεν εκτίμησε ορθώς το σχετικό νομικό και οικονομικό πλαίσιο κατά την εξέταση της υπάρξεως περιορισμού του ανταγωνισμού, επιβάλλεται εκ προοιμίου η διαπίστωση ότι ο ανταγωνισμός για τον οποίο γίνεται λόγος στο άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, και στο άρθρο 81 ΕΚ νοείται ως αποτελεσματικός ανταγωνισμός, ήτοι ως ο ανταγωνισμός που είναι αναγκαίος για την επίτευξη των στόχων της Συνθήκης. Η έντασή του ενδέχεται να ποικίλλει ανάλογα με τη φύση του επίδικου προϊόντος και τη δομή της οικείας αγοράς. Επιπλέον, οι παράμετροί του ενδέχεται να έχουν διαφορετική σημασία, καθότι ο ανταγωνισμός μέσω τιμών δεν αποτελεί τη μοναδική αποτελεσματική μορφή ανταγωνισμού ούτε εκείνη στην οποία πρέπει να δίδεται πάντοτε απόλυτη προτεραιότητα (απόφαση του Δικαστηρίου της 25ης Οκτωβρίου 1977, 26/76, Metro κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1977, σ. 567, στο εξής: απόφαση Metro I, σκέψεις 20 και 21, και προπαρατεθείσα στη σκέψη 66 απόφαση CIF, σκέψη 68).

110 Κατά συνέπεια, ο χαρακτηρισμός του περιορισμού του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ πρέπει να λαμβάνει υπόψη το πραγματικό πλαίσιο και, κατ’ επέκταση, το νομικό και οικονομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η συμφωνία που οδηγεί τον περιορισμό αυτό. Η υποχρέωση αυτή επιβάλλεται για την αξιολόγηση τόσο του αντικειμένου όσο και του αποτελέσματος (προπαρατεθείσα στη σκέψη 55 απόφαση Société technique minière, σ. 313, αποφάσεις του Δικαστηρίου της 13ης Ιουλίου 1966, 56/64 και 58/64, Consten και Grundig κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1966-1968, σ. 363, και της 12ης Δεκεμβρίου 1995, C‑399/93, Oude Luttikhuis κ.λπ., Συλλογή 1995, σ. I‑4515, σκέψη 20).

111 Συνεπώς, όταν εξετάζονται οι ρήτρες μιας συμφωνίας εντός του νομικού και οικονομικού τους πλαισίου και από την εξέταση αυτή προκύπτει η ύπαρξη αλλοιώσεως του ανταγωνισμού, μπορεί να υποτεθεί ότι η συμφωνία αυτή έχει ως αντικείμενο να εμποδίσει, να περιορίσει ή να νοθεύσει τον ανταγωνισμό (βλ. προπαρατεθείσα στη σκέψη 55 απόφαση Société technique minière, σ. 313, και προπαρατεθείσα στη σκέψη 110 απόφαση Consten και Grundig κατά Επιτροπής, σ. 363), οπότε παρέλκει η εξέταση του αποτελέσματός της (προπαρατεθείσα στη σκέψη 110 απόφαση Consten και Grundig κατά Επιτροπής, σ. 363, και προπαρατεθείσα στη σκέψη 75 απόφαση Επιτροπή κατά Anic Participazioni, σκέψη 99).

112 Αντιθέτως, όταν αυτό δεν ισχύει, πρέπει να εξετάζεται το αποτέλεσμα της συμφωνίας αυτής και να αποδεικνύεται, επαρκώς κατά νόμο, ότι αυτή εμποδίζει, περιορίζει ή νοθεύει, πραγματικά ή δυνητικά, τον ανταγωνισμό (προπαρατεθείσα στη σκέψη 55 απόφαση Société technique minière, σ. 313, και απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Μαΐου 1998, C‑7/95 P, Deere κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. I‑3111, σκέψεις 75 και 77).

113 Εν προκειμένω, πρέπει ακολούθως να εξεταστούν τα επιχειρήματα της GSK σχετικά με το αντικείμενο και το αποτέλεσμα του άρθρου 4 των γενικών όρων πωλήσεως.

– Επί της υπάρξεως αντικειμένου αντίθετου προς τον ανταγωνισμό

114 Η GSK δεν αμφισβητεί ότι το άρθρο 4 των γενικών όρων πωλήσεως θεσπίστηκε με σκοπό τον περιορισμό του παράλληλου εμπορίου των 82 φαρμάκων που εμπορεύεται η GW μεταξύ, αφενός, της Ισπανίας και, αφετέρου, άλλων κρατών μελών, ειδικότερα του Ηνωμένου Βασιλείου.

115 Κατά τη νομολογία, συμφωνίες που αποβλέπουν τελικώς στην απαγόρευση του παράλληλου εμπορίου πρέπει κατ’ αρχήν να θεωρείται ότι έχουν ως αντικείμενο την παρεμπόδιση του ανταγωνισμού (προπαρατεθείσα στη σκέψη 110 απόφαση Consten και Grundig κατά Επιτροπής, σ. 363, αποφάσεις του Δικαστηρίου της 1ης Φεβρουαρίου 1978, 19/77, Miller International κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1978, σ. 47, σκέψεις 7 και 18, της 12ης Ιουλίου 1979, 32/78, 36/78 και 82/78, BMW Belgium κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1979/ΙΙ, σ. 177, σκέψεις 20 έως 28 και 31, και προπαρατεθείσα στη σκέψη 76 Sandoz Prodotti Farmaceutici κατά Επιτροπής, σκέψη 16).

116 Επίσης κατά τη νομολογία, συμφωνίες που αποβλέπουν σαφώς στη δυσμενή μεταχείριση του παράλληλου εμπορίου πρέπει κατ’ αρχήν να θεωρείται ότι έχουν ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 8ης Νοεμβρίου 1983, 96/82 έως 102/82, 104/82, 105/82, 108/82 και 110/82, IAZ κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 3369, σκέψεις 23 έως 25, και της 6ης Απριλίου 2006, C‑551/03 P, General Motors κατά Επιτροπής, Συλλογή 2006, σ. Ι-3173, σκέψεις 67 και 68).

117 Εντούτοις, ορθώς η GSK υποστηρίζει ότι, λαμβανομένου υπόψη του νομικού και οικονομικού πλαισίου, η Επιτροπή δεν μπορούσε, στηριζόμενη στο γεγονός και μόνον ότι το άρθρο 4 των γενικών όρων πωλήσεως καθιέρωνε σύστημα διαφοροποιήσεως των τιμών αποβλέπον στον περιορισμό του παράλληλου εμπορίου, να καταλήξει ότι η διάταξη αυτή είχε ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού.

118 Συγκεκριμένα, σκοπός του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ που συνιστά θεμελιώδη διάταξη αναγκαία για την εκπλήρωση των αποστολών που έχουν ανατεθεί στην Κοινότητα, ειδικότερα για τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 1ης Ιουνίου 1999, C‑126/97, Eco Swiss, Συλλογή 1999, σ. I‑3055, σκέψη 36, και της 20ής Σεπτεμβρίου 2001, C‑453/99, Courage και Crehan, Συλλογή 2001, σ. I‑6297, σκέψη 20), είναι να αποφεύγεται το ενδεχόμενο ορισμένες επιχειρήσεις, περιορίζοντας τον ανταγωνισμό μεταξύ τους ή με τρίτους, να περιορίζουν το όφελος που αποκομίζει ο τελικός καταναλωτής από τα προϊόντα αυτά (απόφαση του Πρωτοδικείου της 7ης Ιουνίου 2006, T‑213/01 και T‑214/01, Österreichische Postsparkasse και Bank für Arbeit und Wirtschaft κατά Επιτροπής, που δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 115· βλ., επίσης, υπ’ αυτή την έννοια, προπαρατεθείσα στη σκέψη 110 απόφαση Consten και Grundig κατά Επιτροπής, σ. 363, και απόφαση του Δικαστηρίου της 20ής Ιουνίου 1978, 28/77, Tepea κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1978, σ. 439, σκέψη 56). Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή τόνισε εξάλλου επανειλημμένως ότι με αυτή την προοπτική διεξήγαγε εν προκειμένω την εξέτασή της, καταλήγοντας αρχικώς ότι οι γενικοί όροι πωλήσεως περιόριζαν προφανώς το όφελος που αποκομίζουν οι καταναλωτές και διερωτώμενη στη συνέχεια αν ο περιορισμός αυτός θα αντισταθμιζόταν από επιπλέον όφελος υπέρ των καταναλωτών.

119 Κατά συνέπεια, η εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ στην υπό κρίση υπόθεση δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από το γεγονός ότι η επίδικη συμφωνία αποβλέπει στον περιορισμό του παράλληλου εμπορίου φαρμάκων ή στη στεγανοποίηση της κοινής αγοράς, στοιχεία από τα οποία μπορεί να συναχθεί ο επηρεασμός του ενδοκοινοτικού εμπορίου, αλλά απαιτεί επιπλέον ανάλυση προκειμένου να διαπιστωθεί αν η συμφωνία αυτή έχει ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα να εμποδίσει, να περιορίσει ή να νοθεύσει τον ανταγωνισμό στην επίδικη αγορά, εις βάρος του τελικού καταναλωτή. Κατά την προπαρατεθείσα στις σκέψεις 111 και 112 νομολογία, η ανάλυση αυτή, η οποία μπορεί να είναι συνοπτική όταν από τις ίδιες τις ρήτρες της συμφωνίας προκύπτει η ύπαρξη αλλοιώσεως του ανταγωνισμού, όπως επισήμανε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, πρέπει αντιθέτως να συμπληρώνεται, ανάλογα με το τι απαιτούν οι περιστάσεις της εκάστοτε υποθέσεως, όταν δεν ισχύει κάτι τέτοιο (προπαρατεθείσα στη σκέψη 55 απόφαση Société technique minière, σ. 313, και προπαρατεθείσα στη σκέψη 110 απόφαση Consten και Grundig κατά Επιτροπής, σ. 363).

120 Ειδικότερα, με την προπαρατεθείσα στη σκέψη 110 απόφαση Consten και Grundig κατά Επιτροπής, από την οποία προέκυψε η προπαρατεθείσα στις σκέψεις 115 και 116 νομολογία, το Δικαστήριο δεν έκρινε, σε αντίθεση προς ό,τι υποστηρίζει η Επιτροπή με τα υπομνήματά της, ότι συμφωνία αποβλέπουσα στον περιορισμό του παράλληλου εμπορίου πρέπει να θεωρείται λόγω της φύσεως της, ήτοι ανεξαρτήτως οποιασδήποτε αναλύσεως σχετικής με τον ανταγωνισμό, ως αποβλέπουσα στον περιορισμό του ανταγωνισμού. Αντιθέτως, το Δικαστήριο περιορίστηκε, αρχικώς, να διαπιστώσει ότι συμφωνία μεταξύ παραγωγού και διανομέα που αποβλέπει στην εκ νέου στεγανοποίηση των εθνικών αγορών στο ενδοκοινοτικό εμπόριο ενδέχεται να είναι αντίθετη προς τους πιο θεμελιώδεις στόχους της Κοινότητας (σ. 494), εκτίμηση που το οδήγησε στην απόρριψη του λόγου ακυρώσεως που αντλούνταν από τη μη εφαρμογή του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ στις κάθετες συμφωνίες (σ. 492 έως 494). Στη συνέχεια προέβη σε συνοπτική αλλά ουσιαστική ανάλυση του ανταγωνισμού, κατά την οποία επεσήμανε, μεταξύ άλλων, ότι η επίδικη συμφωνία απέβλεπε στον περιορισμό οποιασδήποτε δυνατότητας ανταγωνισμού σε επίπεδο χονδρικού εμπορίου, προκειμένου να εφαρμόζονται τιμές που δεν υπόκεινται σε αποτελεσματικό ανταγωνισμό, εκτιμήσεις που το οδήγησαν στην απόρριψη του λόγου ακυρώσεως που αντλούνταν από την απουσία περιορισμού του ανταγωνισμού (σ. 496 έως 498).

121 Επομένως, ναι μεν το παράλληλο εμπόριο τυγχάνει έκτοτε ορισμένης προστασίας, όχι όμως αυτό καθ’ εαυτό, αλλά, όπως έκρινε το Δικαστήριο, στο μέτρο που ευνοεί, αφενός, την ανάπτυξη των συναλλαγών και, αφετέρου, την ενίσχυση του ανταγωνισμού (απόφαση του Δικαστηρίου της 16ης Ιανουαρίου 1992, C‑373/90, X, Συλλογή 1992, σ. I‑131, σκέψη 12), ήτοι, υπό τη δεύτερη αυτή πτυχή, στο μέτρο που παρέχει στους τελικούς καταναλωτές τα πλεονεκτήματα ενός αποτελεσματικού ανταγωνισμού στον τομέα της προμήθειας ή των τιμών (προπαρατεθείσα στη σκέψη 118 απόφαση Tepea κατά Επιτροπής, σκέψεις 43 και 56). Συνεπώς, το ότι γίνεται δεκτό ότι μια συμφωνία που αποβλέπει στον περιορισμό του παράλληλου εμπορίου αποβλέπει κατ’ αρχήν στον περιορισμό του ανταγωνισμού δικαιολογείται από την υπόθεση ότι στερεί τους τελικούς καταναλωτές από τα πλεονεκτήματα αυτά.

122 Λαμβανομένου, όμως, υπόψη του νομικού και οικονομικού πλαισίου εντός του οποίου εφαρμόζονται οι γενικοί όροι πωλήσεως της GSK, δεν μπορεί να υποτεθεί ότι στερούν τους τελικούς καταναλωτές φαρμάκων από τα πλεονεκτήματα αυτά. Συγκεκριμένα, οι χονδρέμποροι, ο ρόλος των οποίων είναι, όπως έκρινε το Δικαστήριο, να εξασφαλίζουν τον ανεφοδιασμό του λιανικού εμπορίου επωφελούμενοι του ανταγωνισμού μεταξύ κατασκευαστών (προπαρατεθείσα στη σκέψη 109 απόφαση Metro I, σκέψη 40), είναι επιχειρήσεις που ενεργούν στο ενδιάμεσο στάδιο της αλυσίδας καθορισμού της αξίας και μπορούν να διατηρήσουν το πλεονέκτημα που ενδέχεται να συνεπάγεται το παράλληλο εμπόριο από απόψεως τιμών, οπότε αυτό δεν θα γίνει αισθητό στους τελικούς καταναλωτές.

123 Μια περιγραφή του πλαισίου αυτού περιέχεται στο σχετικό με το ρυθμιστικό πλαίσιο τμήμα Ι της προσβαλλομένης αποφάσεως και, ειδικότερα, στα υποτμήματα ΣΤ, με τίτλο «Το παράλληλο εμπόριο φαρμακευτικών προϊόντων στην Κοινότητα: οι συνέπειες των εθνικών ρυθμιστικών πλαισίων και των διακυμάνσεων των συναλλαγματικών ισοτιμιών», και Ζ, με τίτλο «Το παράλληλο εμπόριο των προϊόντων της GW στην Κοινότητα: οι συνέπειες των νέων όρων πώλησης της GW».

124 Από την ανάγνωση της περιγραφής αυτής προκύπτει ότι τα κύρια χαρακτηριστικά του νομικού και οικονομικού πλαισίου είναι τα ακόλουθα, όπως συμφώνησε η GSK τόσο με τα υπομνήματά της όσο και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση.

125 Πρώτον, κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 31, 36 και 50 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η τιμή των φαρμάκων που καλύπτουν τα εθνικά συστήματα υγειονομικής ασφάλισης δεν καθορίζεται βάσει της λειτουργίας του ανταγωνισμού σε όλη την Κοινότητα, αλλά ορίζεται άμεσα μετά το πέρας διοικητικής διαδικασίας στην πλειονότητα των κρατών μελών και ελέγχεται έμμεσα από τα άλλα κράτη μέλη.

126 Δεύτερον, κατά την αιτιολογική σκέψη 31 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η προσέγγιση των εθνικών διατάξεων που ισχύουν στον τομέα αυτό είναι, στο παρόν στάδιο, περιορισμένη. Πράγματι, η οδηγία 89/105 ορίζει απλώς ότι, όταν ο καθορισμός της τιμής των φαρμάκων προβλέπεται από το εθνικό δίκαιο, πρέπει να γίνεται κατόπιν διαφανούς διαδικασίας και να στηρίζεται σε αντικειμενικά και επαληθεύσιμα κριτήρια. Κατά τα λοιπά, όπως προβλέπει η αιτιολογική σκέψη 50 της προσβαλλομένης αποφάσεως, το εθνικό δίκαιο μπορεί να προβλέψει τον συνυπολογισμό διαφόρων κριτηρίων, ανάλογα με την πολιτική που ακολουθεί το οικείο κράτος μέλος στον τομέα της δημόσιας υγείας και της χρηματοδοτήσεως του εθνικού συστήματος υγειονομικής ασφάλισης, όπως ορίζει επίσης η οδηγία 89/105. Αυτό συμβαίνει, μεταξύ άλλων, στο ισπανικό δίκαιο, το οποίο, κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 37 και 38 της προσβαλλομένης αποφάσεως, προβλέπει τον άμεσο καθορισμό μέγιστης τιμής χονδρικής πωλήσεως και τον έμμεσο καθορισμό μέγιστης λιανικής τιμής. Το βρετανικό δίκαιο δεν προβλέπει τον καθορισμό τιμών, αλλά, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 44 έως 46 της προσβαλλομένης αποφάσεως, τον έλεγχο των κερδών των φαρμακευτικών εταιριών.

127 Τρίτον, κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 29 έως 31 και 34 της προσβαλλομένης αποφάσεως, οι διαφορές που υφίστανται μεταξύ των εθνικών διατάξεων που εφαρμόζονται στον τομέα αυτό δικαιολογούν, από διαρθρωτικής απόψεως, την ύπαρξη σημαντικών αποκλίσεων των τιμών μεταξύ κρατών μελών.

128 Τέταρτον, κατά τις αιτιολογικές σκέψεις 30, 32 και 53 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η διακύμανση των συναλλαγματικών ισοτιμιών επηρεάζει συγκυριακά μόνον την ύπαρξη αποκλίσεων των τιμών. Το φαινόμενο αυτό, το οποίο αφορούσε δυνητικά όλα τα κράτη μέλη της Κοινότητας στις 6 Μαρτίου 1998, ημερομηνία κατά την οποία η GSK ανακοίνωσε τους γενικούς όρους πωλήσεως στην Επιτροπή, εξακολουθούσε να αφορά το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Δανία και τη Σουηδία στις 8 Μαΐου 2001, ημερομηνία εκδόσεως της προσβαλλομένης αποφάσεως από την Επιτροπή, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 53 της προσβαλλομένης αποφάσεως.

129 Πέμπτον, οι εν λόγω αποκλίσεις τιμών αποτελούν οι ίδιες την αιτία του παράλληλου εμπορίου φαρμάκων στην Κοινότητα, κατά την αιτιολογική σκέψη 29 της προσβαλλομένης αποφάσεως. Τα βασικά κράτη μέλη αποδέκτες του παράλληλου αυτού εμπορίου, όπως διευκρινίζουν οι αιτιολογικές σκέψεις 33 και 34 της προσβαλλομένης αποφάσεως, είναι η Δανία, οι Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο.

130 Έκτον, ορισμένα κράτη μέλη θέσπισαν διατάξεις που, ανεξαρτήτως του αν έχουν ως αντικείμενο την ενθάρρυνση του παράλληλου εμπορίου –πράγμα που αναφέρει η Επιτροπή στις αιτιολογικές σκέψεις 31, 33, 34, 36 και 52 της προσβαλλομένης αποφάσεως, αλλά αμφισβητεί η GSK–, ενδέχεται να έχουν τέτοιο αποτέλεσμα. Αυτό συμβαίνει, μεταξύ άλλων, στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου, κατά την αιτιολογική σκέψη 49 της προσβαλλομένης αποφάσεως, η National Health Service (Εθνική Υπηρεσία Υγείας) επιστρέφει αυτομάτως στους φαρμακοποιούς ποσό ίσο προς την τιμή στην οποία ο παρασκευαστής εμπορεύεται το φάρμακο στη βρετανική αγορά, μειωμένο κατά 4 έως 5 % κατ’ αποκοπή, ποσοστό που υποτίθεται ότι αντιστοιχεί στο κέρδος που αποκομίζουν οι φαρμακοποιοί όταν ανεφοδιάζονται αλλού, με χαμηλότερες τιμές.

131 Έβδομον, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 31 και 51 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ο ασθενής καταβάλλει, κατά κανόνα, περιορισμένο μέρος, το οποίο ενδέχεται να ποικίλλει μεταξύ κρατών μελών, της τιμής των φαρμάκων που καταναλώνει και που καλύπτονται από το εθνικό σύστημα υγειονομικής ασφάλισης. Το εθνικό σύστημα υγειονομικής ασφάλισης καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος. Αυτό συμβαίνει, μεταξύ άλλων, στο Ηνωμένο Βασίλειο όπου, κατά την αιτιολογική σκέψη 48 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ο ασθενής καταβάλλει 6 λίρες στερλίνες (GBP) ανά φάρμακο, εκτός αν ανήκει σε κατηγορία προσώπων που απαλλάσσονται από αυτή την υποχρέωση πληρωμής.

132 Η Επιτροπή παραπέμπει σε ορισμένες πτυχές της περιγραφής αυτής στο πλαίσιο της εξετάσεως του αντικειμένου του άρθρου 4 των γενικών όρων πωλήσεως. Παραπέμπει στην αιτιολογική σκέψη 117 της προσβαλλομένης αποφάσεως, για να αποδείξει την αδιαμφισβήτητη επίδραση της διατάξεως αυτής στο παράλληλο εμπόριο. Παραπέμπει, επίσης, στην αιτιολογική σκέψη 121 της προσβαλλομένης αποφάσεως, για να εξηγήσει ότι, σε αντίθεση προς τους ισχυρισμούς της GSK, οι φαρμακευτικές εταιρίες έχουν εξουσία διαπραγματεύσεως στο πλαίσιο της ισπανικής διαδικασίας καθορισμού της χονδρικής τιμής των φαρμάκων.

133 Ωστόσο, ουδέποτε η Επιτροπή εξέτασε το ειδικό και κύριο χαρακτηριστικό του τομέα, ήτοι ότι οι τιμές των επίδικων προϊόντων, οι οποίες υπόκεινται στον έλεγχο των κρατών μελών που τις καθορίζουν άμεσα ή έμμεσα στο επίπεδο που θεωρούν κατάλληλο, καθορίζονται σε διαφορετικά από διαρθρωτικής απόψεως επίπεδα εντός της Κοινότητας και, σε αντίθεση προς τις τιμές άλλων καταναλωτικών αγαθών στις οποίες αναφέρθηκε η Επιτροπή με τα υπομνήματά της και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, όπως τα αθλητικά προϊόντα ή οι μοτοσικλέτες, εξακολουθούν εν πάση περιπτώσει να υπόκεινται, σε μεγάλο βαθμό, στον ελεύθερο νόμο της προσφοράς και της ζήτησης.

134 Κατόπιν τούτου, δεν μπορεί να υποτεθεί ότι το παράλληλο εμπόριο επηρεάζει τις τιμές που επιβάλλονται στους τελικούς καταναλωτές των φαρμάκων που καλύπτονται από τα εθνικά συστήματα υγειονομικής ασφάλισης και ότι τους παρέχει, συναφώς, αισθητό πλεονέκτημα ανάλογο με αυτό που θα αποκόμιζαν αν οι τιμές καθορίζονταν βάσει του νόμου της προσφοράς και της ζήτησης.

135 Κατά τα λοιπά, και η Επιτροπή αναγνωρίζει την εκ πρώτης όψεως αμφίβολη επίδραση του παράλληλου εμπορίου φαρμάκων στο όφελος που αποκομίζουν οι τελικοί καταναλωτές, καθότι αναφέρει, στην ανακοίνωσή της COM(1998) 588 τελικό, της 25ης Νοεμβρίου 1999, σχετικά με την ενιαία αγορά των φαρμακευτικών προϊόντων, για την οποία γίνεται λόγος στην αιτιολογική σκέψη 161 της προσβαλλομένης αποφάσεως και στην οποία παραπέμπουν οι διάδικοι με τα υπομνήματά τους και με τις απαντήσεις τους στις γραπτές ερωτήσεις του Πρωτοδικείου, ότι, αν το παράλληλο εμπόριο δεν μπορεί να δράσει με δυναμικό τρόπο επί των τιμών, δημιουργεί ανεπάρκειες διότι το μεγαλύτερο μέρος, αλλά όχι όλο, του οικονομικού οφέλους το αποκομίζει ο φορέας του παράλληλου εμπορίου και όχι το σύστημα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης ή ο ασθενής (σ. 6).

136 Επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι από την εξέταση και μόνον του άρθρου 4 των γενικών όρων πωλήσεως, που αποβλέπει, κατά την GSK, στο να εξασφαλίζει ότι η χονδρική τιμή που ορίζει το Βασίλειο της Ισπανίας θα εφαρμοστεί στην πράξη μόνο στα φάρμακα για τα οποία τούτο προβλέφθηκε από τον νόμο, προκύπτει ότι συντρέχει παρεμπόδιση, περιορισμός ή νόθευση του ανταγωνισμού.

137 Κανένα από τα επιχειρήματα της Επιτροπής και των παρεμβαινουσών δεν φαίνεται ικανό να αμφισβητήσει το συμπέρασμα αυτό.

138 Ειδικότερα, η Επιτροπή δεν μπορεί να περιοριστεί, όπως με τις αιτιολογικές σκέψεις 118 και 119 της προσβαλλομένης αποφάσεως και με τα υπομνήματά της, σε παραλληλισμούς με συμφωνίες που είχε την ευκαιρία να εξετάσει στο πλαίσιο προηγούμενων αποφάσεών της, εκτιμώντας ότι το άρθρο 4 των γενικών όρων πωλήσεως ομοιάζει προς τις εν λόγω συμφωνίες ή εξομοιώνεται με αυτές. Συγκεκριμένα, μια τέτοια ενέργεια δεν λαμβάνει τελικά υπόψη τα στοιχεία του νομικού και οικονομικού πλαισίου που περιγράφηκαν ανωτέρω, τα οποία δεν ίσχυαν στις αποφάσεις περί εφαρμογής του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ στις οποίες παρέπεμψε η Επιτροπή.

139 Περαιτέρω, η Επιτροπή δεν μπορεί βασίμως να ισχυρίζεται, όπως το έπραξε με τις αιτιολογικές σκέψεις 120 έως 123 της προσβαλλομένης αποφάσεως και με τα υπομνήματά της, ότι η ύπαρξη της ισπανικής κανονιστικής ρυθμίσεως σχετικά με τον καθορισμό της χονδρικής τιμής φαρμάκων δεν είναι σε τελική ανάλυση καθοριστική, αν ληφθεί υπόψη η εξουσία διαπραγματεύσεως που παρέχεται στις φαρμακευτικές εταιρίες. Δεν μπορεί, εξάλλου, βασίμως να υποστηρίζει, όπως επίσης έπραξε με τα υπομνήματά της, ότι ούτε η συνύπαρξη διαφορετικών εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων για το ζήτημα αυτό είναι καθοριστική, αν ληφθεί υπόψη η νομολογία (προπαρατεθείσα στη σκέψη 115 απόφαση BMW Belgium κατά Επιτροπής, σκέψη 5, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 19ης Μαΐου 1999, T‑175/95, BASF κατά Επιτροπής, Συλλογή 1999, σ. II‑1581, σκέψεις 121 έως 123 και 136).

140 Συγκεκριμένα, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η ισπανική κανονιστική ρύθμιση παρέχει στις φαρμακευτικές εταιρίες εξουσία διαπραγματεύσεως, όπως υποστήριξαν η Επιτροπή και οι παρεμβαίνουσες κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η ύπαρξη της ρυθμίσεως αυτής και η συνύπαρξή της με αυτές άλλων κρατών μελών δεν παύει να ασκεί σημαντική επιρροή σε μια ουσιώδη παράμετρο της λειτουργίας του ανταγωνισμού (βλ., κατ’ αναλογία, προπαρατεθείσα στη σκέψη 104 απόφαση Suiker Unie κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψεις 17 και 71), στοιχείο που δεν μπορεί να αγνοηθεί κατά την ανάλυση της καταστάσεως του ανταγωνισμού.

141 Επομένως, δεν μπορεί να υπάρξει κανένας παραλληλισμός μεταξύ των υποθέσεων στις οποίες παρέπεμψε η Επιτροπή, οι οποίες αφορούσαν, όπως το εν λόγω θεσμικό όργανο επισήμανε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, μέτρα παγώματος της τιμής νέων αυτοκινήτων (προπαρατεθείσα στη σκέψη 115 απόφαση BMW Belgium κατά Επιτροπής, σκέψη 5) ή προϊόντων επαναβαφής οχημάτων (προπαρατεθείσα στη σκέψη 139 απόφαση BASF κατά Επιτροπής, σκέψη 123) τα οποία ίσχυαν σε ένα μόνον κράτος μέλος της Κοινότητας, και της υπό κρίση υποθέσεως, η οποία χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι η τιμή των επίδικων προϊόντων, η οποία ορίζεται σε τελική ανάλυση από τα κράτη μέλη, δεν υπόκειται από διαρθρωτικής απόψεως στον νόμο της προσφοράς και της ζήτησης και καθορίζεται σε διαφορετικά από διαρθρωτικής απόψεως επίπεδα στο σύνολο της Κοινότητας, παρά τον κάποιο ανταγωνισμό που ενδέχεται να εκδηλωθεί με την άσκηση παράλληλου εμπορίου.

142 Τέλος, δεν μπορεί να συναχθεί από τη σκέψη 75 της προπαρατεθείσας στη σκέψη 116 αποφάσεως General Motors κατά Επιτροπής, στην οποία παρέπεμψε η Επιτροπή με τις απαντήσεις της στις γραπτές ερωτήσεις του Πρωτοδικείου και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι ουδόλως έπρεπε να ληφθεί υπόψη η πραγματική κατάσταση που υπομνήσθηκε στην προηγούμενη σκέψη.

143 Συγκεκριμένα, από τη σκέψη 75 της αποφάσεως αυτής προκύπτει ότι η έλλειψη φορολογικής εναρμονίσεως δεν εμποδίζει το συμπέρασμα ότι μια συμφωνία προοριζόμενη να περιορίσει το παράλληλο εμπόριο αυτοκινήτων ενδέχεται να έχει ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού, μολονότι ασκεί επιρροή, όπως επισήμανε η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, στη λειτουργία του ανταγωνισμού στον τομέα αυτό. Αντιθέτως, ουδόλως προκύπτει ότι οι επίδικες στην υπό κρίση υπόθεση κρατικές κανονιστικές ρυθμίσεις δεν επηρεάζουν την ανάλυση της καταστάσεως του ανταγωνισμού, ενώ έχουν ως αντικείμενο τη μη υπαγωγή του καθορισμού της τιμής των φαρμάκων που καλύπτουν τα εθνικά συστήματα υγειονομικής ασφάλισης στη λειτουργία του ανταγωνισμού.

144 Οι παρεμβαίνουσες δεν μπορούν λυσιτελώς να υποστηρίξουν, όπως έπραξαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι, στην πραγματικότητα, οι επίδικες κρατικές κανονιστικές ρυθμίσεις δεν αποβλέπουν στη μη υπαγωγή του καθορισμού της τιμής των φαρμάκων αυτών στον νόμο της προσφοράς και της ζήτησης, αλλά στο να αντισταθμίσουν την απουσία ανταγωνισμού που οφείλεται στη σημαντική θέση που κατέχουν οι φαρμακευτικές εταιρίες στην αγορά και να εξασφαλίσουν την ύπαρξη δίκαιων τιμών.

145 Συγκεκριμένα, όταν ο κοινοτικός δικαστής εκδικάζει προσφυγή για την ακύρωση αποφάσεως της Επιτροπής με την οποία εφαρμόζονται κανόνες του ανταγωνισμού, ασκεί, σύμφωνα με το άρθρο 230 ΕΚ, έλεγχο επί της νομιμότητας της αποφάσεως αυτής. Τα επιχειρήματα όμως των παρεμβαινουσών στηρίζονται σε πραγματικά περιστατικά που ούτε αναφέρθηκαν ούτε, κατά μείζονα λόγο, εξετάστηκαν από την Επιτροπή με την προσβαλλόμενη απόφαση. Δεν εναπόκειται στο Πρωτοδικείο να την υποκαταστήσει εξετάζοντάς τα το πρώτον.

146 Επιπλέον, τα επιχειρήματα αυτά πρέπει να συγκριθούν με τα επιχειρήματα της GSK, κατά τα οποία οι κρατικές κανονιστικές ρυθμίσεις σε θέματα διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας αποβλέπουν στο να παράσχουν στις φαρμακευτικές εταιρίες τη δυνατότητα να καλύψουν τα έξοδα έρευνας και ανάπτυξης στα οποία υποβλήθηκαν (στο εξής: Ε & Α) παρέχοντας τους προσωρινό μονοπώλιο, μετά το πέρας του οποίου οι παρασκευαστές φαρμάκων κοινόχρηστης ονομασίας αποκαθιστούν τον ανταγωνισμό μέσω τιμών, οπότε οι παράλληλοι έμποροι οι οποίοι δραστηριοποιούνται στην αγορά κατά τη διάρκεια ισχύος των διπλωμάτων συνιστούν φορείς ενός τεχνητού και όχι αποτελεσματικού ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο ζ΄, ΕΚ και του άρθρου 81 ΕΚ.

147 Κατά συνέπεια, το κύριο συμπέρασμα της Επιτροπής, ότι το άρθρο 4 των γενικών όρων πωλήσεως πρέπει να θεωρηθεί ως απαγορευόμενο από το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΕΚ, στο μέτρο που έχει ως αντικείμενο τον περιορισμό του παράλληλου εμπορίου, δεν μπορεί να γίνει δεκτό. Επειδή οι τιμές των εν λόγω φαρμάκων δεν υπάγονται στον ελεύθερο νόμο της προσφοράς και της ζήτησης, λόγω της ισχύουσας κανονιστικής ρυθμίσεως, αλλά καθορίζονται ή ελέγχονται από τις δημόσιες αρχές, δεν μπορεί εκ προοιμίου να θεωρηθεί ως δεδομένο ότι το παράλληλο εμπόριο αποβλέπει στη μείωση των τιμών και στην αύξηση, ως εκ τούτου, του οφέλους των τελικών καταναλωτών. Η ανάλυση του κειμένου του άρθρου 4 των γενικών όρων πωλήσεως, η οποία πραγματοποιείται στο πλαίσιο αυτό, δεν επιτρέπει, ως εκ τούτου, να υποτεθεί ότι η διάταξη αυτή, η οποία αποβλέπει στον περιορισμό του παράλληλου εμπορίου, αποβλέπει και στη μείωση του οφέλους των τελικών καταναλωτών. Σ’ αυτή την κατά μεγάλο μέρος πρωτόγνωρη κατάσταση, ο περιοριστικός για τον ανταγωνισμό χαρακτήρας αυτής της συμφωνίας δεν μπορεί, ως εκ τούτου, να συναχθεί από την ανάγνωση και μόνον του κειμένου της, εντός του πλαισίου στο οποίο αυτή εντάσσεται, τα δε αποτέλεσματά της πρέπει οπωσδήποτε να εξεταστούν, έστω και για να επαληθευτεί αυτό που συνήγαγε το πρώτον η ρυθμιστική αρχή από την ανάγνωση αυτή.

– Επί της υπάρξεως αποτελέσματος αντίθετου προς τον ανταγωνισμό

148 Η εξέταση του αποτελέσματος μιας συμφωνίας επί του ανταγωνισμού απαιτεί, πρώτον, τον προσδιορισμό της ή των επίδικων αγορών, τόσο από ουσιαστικής όσο και από γεωγραφικής απόψεως (απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Φεβρουαρίου 1991, C‑234/89, Δηλιμίτης, Συλλογή 1991, σ. I‑935, σκέψεις 15, 16 και 18).

149 Εν προκειμένω, όσον αφορά την αγορά των επίδικων προϊόντων, η Επιτροπή έκρινε, με τις αιτιολογικές σκέψεις 112 και 113 της προσβαλλομένης αποφάσεως, ότι, λαμβανομένων υπόψη των παρατηρήσεων της GSK κατά τις οποίες η φύση και το περιεχόμενο του παράλληλου εμπορίου και των γενικών όρων πωλήσεως ενδέχεται να υποδηλώνουν την ύπαρξη αγοράς προϊόντων που να περιλαμβάνει όλα τα χορηγούμενα με ιατρική συνταγή φάρμακα, δεν ήταν απαραίτητο να οριστούν με ακρίβεια τα μερίδια αγοράς της GW για καθένα από τα 82 επίδικα φάρμακα. Στο μέτρο που η Επιτροπή αμφισβήτησε, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, την ύπαρξη των παρατηρήσεων της GSK στις οποίες στηρίζονται οι εν λόγω αιτιολογικές σκέψεις, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι από την ανάγνωση της συμπληρωματικής κοινοποίησης προκύπτει ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν πάσχει λόγω πλάνης περί τα πράγματα επί