Απόφαση του Δικαστηρίου (έκτο τμήμα) της 15ης Μαΐου 2003. - Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Βασιλείου της Ισπανίας. - Παράβαση κράτους μέλους - Οδηγία 91/271/ΕΟΚ - .ρθρο 5 - Επεξεργασία αστικών λυμάτων - Παράλειψη προσδιορισμού των ευαίσθητων περιοχών. - Υπόθεση C-419/01.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 2003 σελίδα I-04947



Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1. Προσφυγή λόγω παραβάσεως - Εξέταση από το Δικαστήριο του βασίμου της προσφυγής - Κατάσταση που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη - Κατάσταση κατά την εκπνοή της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας

(Άρθρο 226 ΕΚ)

2. Κράτη μέλη - Υποχρεώσεις - Εκτέλεση των οδηγιών - Παράβαση - Δικαιολογία στηριζόμενη στην εσωτερική έννομη τάξη - Δεν επιτρέπεται

(Άρθρο 226 ΕΚ)

3. Προσφυγή λόγω παραβάσεως - Απόδειξη της παραβάσεως - Βάρος αποδείξεως το οποίο φέρει η Επιτροπή - Προσκόμιση στοιχείων εκ των οποίων προκύπτει η παράβαση

(Άρθρο 226 ΕΚ)

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-419/01,

Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον G. Valero Jordana, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

προσφεύγουσα,

κατά

Βασιλείου της Ισπανίας, εκπροσωπουμένου από την L. Fraguas Gadea, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

καθού,

που έχει ως αντικείμενο να αναγνωριστεί ότι το Βασίλειο της Ισπανίας, προβαίνοντας σε προσδιορισμό των ευαίσθητων περιοχών μόνο σε ορισμένες περιφέρειες της επικράτειάς του, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 5 της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μα_ου 1991, για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (ΕΕ L 135, σ. 40),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα),

συγκείμενο από τους J.-P. Puissochet, πρόεδρο τμήματος, R. Schintgen και C. Gulmann, F. Macken (εισηγήτρια) και J. N. Cunha Rodrigues, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: F. G. Jacobs

γραμματέας: R. Grass

έχοντας υπόψη την έκθεση του εισηγητή δικαστή,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 30ής Ιανουαρίου 2003,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 23 Οκτωβρίου 2001, η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει του άρθρου 226 ΕΚ, προσφυγή που έχει ως αντικείμενο να αναγνωριστεί ότι το Βασίλειο της Ισπανίας, προβαίνοντας σε προσδιορισμό των ευαίσθητων περιοχών μόνο σε ορισμένες περιφέρειες της επικράτειάς του, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 5 της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μα_ου 1991, για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων (ΕΕ L 135, σ. 40, στο εξής: οδηγία).

Το νομικό πλαίσιο

2 Σύμφωνα με το άρθρο της 1, η οδηγία αφορά τη συλλογή, την επεξεργασία και την απόρριψη αστικών λυμάτων, καθώς και την επεξεργασία και την απόρριψη λυμάτων από ορισμένους βιομηχανικούς τομείς. Σκοπός της είναι η προστασία του περιβάλλοντος από τις αρνητικές επιπτώσεις της απορρίψεως των λυμάτων αυτών.

3 Το άρθρο 2 της οδηγίας ορίζει τα «αστικά λύματα» ως «τα οικιακά λύματα ή το μείγμα οικιακών με βιομηχανικά λύματα ή/και όμβρια ύδατα».

4 Το άρθρο 5, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας έχει ως εξής:

«1. Για τους σκοπούς της παραγράφου 2, τα κράτη μέλη προσδιορίζουν, μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1993, τις ευαίσθητες περιοχές σύμφωνα με τα κριτήρια που καθορίζονται στο παράρτημα ΙΙ.

2. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, πριν από την απόρριψή τους σε ευαίσθητες περιοχές, τα αστικά λύματα που διοχετεύονται σε αποχετευτικά δίκτυα, να υποβάλλονται, το αργότερο μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1998, σε επεξεργασία αυστηρότερη από εκείνη που περιγράφεται στο άρθρο 4, για όλες τις απορρίψεις από οικισμούς με ι.π. [μονάδα ισοδύναμου πληθυσμού] άνω των 10 000.»

5 Κατά το άρθρο 19, παράγραφος 1, της οδηγίας, τα κράτη μέλη όφειλαν να θέσουν σε ισχύ τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που ήταν αναγκαίες για να συμμορφωθούν προς την οδηγία το αργότερο μέχρι τις 30 Ιουνίου 1993 και να ενημερώσουν αμέσως την Επιτροπή.

Η προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία

6 Με το από 16 Απριλίου 1997 έγγραφό της, η Επιτροπή ζήτησε από την Ισπανική Κυβέρνηση να την ενημερώσει για τα μέτρα που είχε λάβει προκειμένου να συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις που επιβάλλουν τα άρθρα 5, 11 και 13 της οδηγίας. Ελλείψει απαντήσεως, η Επιτροπή τής απηύθυνε, στις 7 Αυγούστου 1997, έγγραφο οχλήσεως.

7 Με επιστολές που έστειλε στην Επιτροπή μεταξύ 24ης Νοεμβρίου 1997 και 2ας Ιουλίου 1998, η Ισπανική Κυβέρνηση επεσήμανε ότι ο χαρακτηρισμός των ευαίσθητων περιοχών στα εσωτερικά ύδατα που ανήκουν σε υδρολογικές λεκάνες εκτεινόμενες σε περισσότερες της μιας αυτόνομες κοινότητες υπάγεται στην αρμοδιότητα της κεντρικής κυβερνήσεως του κράτους, ενώ οι αυτόνομες κοινότητες προβαίνουν στον χαρακτηρισμό των ευαίσθητων υδάτων που περιλαμβάνονται στα εντός των ορίων τους εσωτερικά ύδατα, καθώς και στα παράκτια ύδατα. Επιπλέον, γνωστοποίησε διάφορα στοιχεία σχετικά με τη μεταφορά ορισμένων διατάξεων της οδηγίας στην εσωτερική έννομη τάξη, καθώς και με τις ημερομηνίες κατά τις οποίες επρόκειτο να πραγματοποιηθεί η μεταφορά αυτή στις διάφορες αυτόνομες κοινότητες.

8 Δεδομένου ότι, παρά τα στοιχεία αυτά, το Βασίλειο της Ισπανίας δεν είχε λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που απορρέουν από τα άρθρα 5, 11 και 13 της οδηγίας, η Επιτροπή απηύθυνε στην Ισπανική Κυβέρνηση, στις 11 Δεκεμβρίου 1998, αιτιολογημένη γνώμη, τάσσοντάς της προθεσμία δύο μηνών για τη συμμόρφωσή της.

9 Η Ισπανική Κυβέρνηση απάντησε στην αιτιολογημένη γνώμη στις 8 Ιουνίου 1999, επισημαίνοντας ότι, όσον αφορά τον χαρακτηρισμό των ευαίσθητων περιοχών, τέσσερις αυτόνομες κοινότητες (η Γαλικία, οι Βαλεαρίδες Νήσοι, η Καταλονία και η Ανδαλουσία) είχαν ήδη προβεί στον προσδιορισμό αυτό στην παράκτια ζώνη, ότι δύο άλλες (οι Αστούριες και οι Κανάριοι Νήσοι) δεν είχαν ευαίσθητες περιοχές και ότι οι αυτόνομες κοινότητες της Βαλένθια και της Χώρας των Βάσκων επρόκειτο να προβούν στον χαρακτηρισμό αυτό στο προσεχές μέλλον.

10 Φρονώντας ότι η παράβαση του άρθρου 5 της οδηγίας συνεχιζόταν, η Επιτροπή άσκησε την παρούσα προσφυγή, με την οποία ζητεί από το Δικαστήριο να δεχθεί την προσφυγή και να καταδικάσει το Βασίλειο της Ισπανίας στα δικαστικά έξοδα. Η Ισπανική Κυβέρνηση ζητεί την απόρριψη της προσφυγής και την καταδίκη της Επιτροπής στα δικαστικά έξοδα.

Επί της ουσίας

11 Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η προσφυγή της αφορά μόνο την παράβαση του άρθρου 5 της οδηγίας, το οποίο επιβάλλει στα κράτη μέλη να προσδιορίσουν τις ευαίσθητες περιοχές το αργότερο μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1993, και όχι πλέον την παράβαση των άρθρων 11 και 13 της οδηγίας αυτής, όπως στην προ της ασκήσεως της προσφυγής διαδικασία.

12 Επισημαίνει ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία που προσκομίστηκαν από τις ισπανικές αρχές, ο προσδιορισμός των ευαίσθητων περιοχών στην Ισπανία απόκειται είτε στο κράτος είτε στις αυτόνομες κοινότητες. Έτσι, ο χαρακτηρισμός των ευαίσθητων περιοχών σε εσωτερικά ύδατα που ανήκουν σε υδρολογικές λεκάνες, εκτεινόμενες σε περισσότερες της μιας αυτόνομες κοινότητες, υπάγεται στην αρμοδιότητα της κεντρικής κυβερνήσεως του κράτους, ενώ οι αυτόνομες κοινότητες προβαίνουν στον χαρακτηρισμό των ευαίσθητων υδάτων που περιλαμβάνονται στα εντός των ορίων τους εσωτερικά ύδατα, καθώς και στα παράκτια ύδατα.

13 Κατά την άποψη της Επιτροπής, ο χαρακτηρισμός των υδάτων που υπάγονται στην αρμοδιότητα της κεντρικής κυβερνήσεως του κράτους έγινε με την απόφαση της 25ης Μα_ου 1998, που δημοσιεύθηκε στο ΒΟΕ αριθ. 155, της 30ής Ιουνίου 1998, σ. 21761, και της κοινοποιήθηκε με την από 2 Ιουλίου 1998 επιστολή.

14 Επιπλέον, κατά την άποψη της Επιτροπής, οι αυτόνομες κοινότητες της Ανδαλουσίας, της Μουρκίας, της Γαλικίας και της Κανταβρίας χαρακτήρισαν τις δικές τους ευαίσθητες περιοχές, δημοσίευσαν τις ονομασίες τους στην Επίσημη Εφημερίδα τους και πληροφόρησαν σχετικώς την Επιτροπή.

15 Αντιθέτως, άλλες αυτόνομες κοινότητες δεν προσδιόρισαν τις ευρισκόμενες στα ύδατα της αρμοδιότητάς τους περιοχές.

16 Πρώτον, όσον αφορά τα εντός των ορίων μιας αυτόνομης κοινότητας εσωτερικά ύδατα, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η αυτόνομη κοινότητα της Καταλονίας δεν προέβη σε προσδιορισμό των ευαίσθητων περιοχών της υδρολογικής λεκάνης η οποία βρίσκεται εντός των ορίων της και υπάγεται στην αρμοδιότητά της.

17 Δεύτερον, όσον αφορά τα παράκτια ύδατα, η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι αυτόνομες κοινότητες της Καταλονίας, των Βαλεαρίδων Νήσων, της Χώρας των Βάσκων, της Βαλένθια, των Αστουριών, των Καναρίων Νήσων, καθώς και οι αυτόνομες πόλεις της Θέουτα και της Μελίλια δεν προέβησαν σε προσδιορισμό των ευαίσθητων περιοχών, σύμφωνα με το άρθρο 5 της οδηγίας.

18 Κατά συνέπεια, η Επιτροπή φρονεί ότι το Βασίλειο της Ισπανίας, παραλείποντας να προβεί σε προσδιορισμό των ευαίσθητων περιοχών των ισπανικών ακτών, με εξαίρεση αυτές των αυτόνομων κοινοτήτων της Ανδαλουσίας, της Μουρκίας, της Γαλικίας και της Κανταβρίας, παρέβη το άρθρο 5 της οδηγίας.

19 Η Ισπανική Κυβέρνηση προσδιορίζει τις αυτόνομες κοινότητες που περιλαμβάνουν τμήματα της ακτής: πρόκειται για τις αυτόνομες κοινότητες της Γαλικίας, των Αστουριών, της Κανταβρίας, της Χώρας των Βάσκων, της Καταλονίας, της Βαλένθια, της Μουρκίας, της Ανδαλουσίας, των Βαλεαρίδων Νήσων, των Καναρίων Νήσων, καθώς και τις αυτόνομες πόλεις της Θέουτα και της Μελίλια.

20 Η Ισπανική Κυβέρνηση επισημαίνει την παραδοχή εκ μέρους της Επιτροπής ότι οι αυτόνομες κοινότητες της Ανδαλουσίας, της Μουρκίας, της Γαλικίας και της Κανταβρίας έχουν προβεί στον χαρακτηρισμό των ευαίσθητων περιοχών που βρίσκονται στα παράκτια ύδατά τους.

21 Όσον αφορά τις αυτόνομες κοινότητες της Χώρας των Βάσκων, της Καταλονίας, της Βαλένθια, των Βαλεαρίδων Νήσων και των Καναρίων Νήσων, καθώς και την αυτόνομη πόλη της Θέουτα, η Ισπανική Κυβέρνηση ισχυρίζεται, κατ' ουσίαν, ότι ο προσδιορισμός των ευαίσθητων περιοχών πρόκειται να πραγματοποιηθεί στο προσεχές μέλλον.

22 Συναφώς, αρκεί να υπομνησθεί ότι, κατά πάγια νομολογία, η ύπαρξη παραβάσεως πρέπει να εκτιμάται βάσει της καταστάσεως του κράτους μέλους κατά το πέρας της ταχθείσας με την αιτιολογημένη γνώμη προθεσμίας και ότι ένα κράτος μέλος δεν μπορεί να επικαλείται διατάξεις, πρακτικές ή καταστάσεις της εσωτερικής εννόμου τάξεώς του προκειμένου να δικαιολογήσει τη μη θέση σε εφαρμογή μιας οδηγίας εντός της ταχθείσας προθεσμίας (απόφαση της 28ης Νοεμβρίου 2002, C-392/01, Επιτροπή κατά Ισπανίας, δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στη Συλλογή, σκέψη 9).

23 Υπ' αυτές τις συνθήκες, η προσφυγή πρέπει να γίνει δεκτή ως προς τις αυτόνομες κοινότητες που αναφέρονται στη σκέψη 21 της παρούσας αποφάσεως, καθώς και ως προς στην αυτόνομη πόλη της Θέουτα.

24 Αντίθετα, όσον αφορά την αυτόνομη πόλη της Μελίλια και την αυτόνομη κοινότητα των Αστουριών, η Ισπανική Κυβέρνηση αμφισβητεί την αιτίαση της Επιτροπής για τον λόγο ότι οι αρχές της Μελίλια δεν έχουν δικαιοδοσία επί των θαλασσίων χωρικών υδάτων και ότι η αυτόνομη κοινότητα των Αστουριών δεν έχει ευαίσθητες περιοχές.

25 Επί των σημείων αυτών, δεδομένου ότι η Επιτροπή δεν κατέθεσε υπόμνημα απαντήσεως, δεν είναι δυνατόν να συναχθεί οριστικό συμπέρασμα.

26 Πράγματι, κατά πάγια νομολογία, στο πλαίσιο εκδικάσεως προσφυγής λόγω παραβάσεως, κατά το άρθρο 226 ΕΚ, απόκειται στην Επιτροπή να αποδείξει την ύπαρξη της προσαπτομένης παραβάσεως και να προσκομίσει στο Δικαστήριο τα στοιχεία που είναι αναγκαία προκειμένου να εξακριβωθεί αν συντρέχει η εν λόγω παράβαση (βλ., μεταξύ άλλων, αποφάσεις της 23ης Οκτωβρίου 1997, C-159/94, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 1997, σ. Ι-5815, σκέψη 102, και της 29ης Μα_ου 2001, C-263/99, Επιτροπή κατά Ιταλίας, Συλλογή 2001, σ. Ι-4195, σκέψη 27).

27 Συνεπώς, πρέπει να αναγνωριστεί ότι, το Βασίλειο της Ισπανίας, παραλείποντας να προβεί στον προσδιορισμό των ευαίσθητων περιοχών στην υδρολογική λεκάνη της αυτόνομης κοινότητας της Καταλονίας και στα παράκτια ύδατα των αυτόνομων κοινοτήτων της Χώρας των Βάσκων, της Καταλονίας, της Βαλένθια, των Βαλεαρίδων Νήσων και των Καναρίων Νήσων, καθώς και της αυτόνομης πόλης της Θέουτα, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 5 της οδηγίας. Η προσφυγή απορρίπτεται κατά τα λοιπά.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

28 Κατά το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπήρχε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Δεδομένου ότι η Επιτροπή διατύπωσε σχετικό αίτημα και το Βασίλειο της Ισπανίας ηττήθηκε ως προς τους περισσότερους ισχυρισμούς του, επιβάλλεται να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (έκτο τμήμα)

αποφασίζει:

1) Το Βασίλειο της Ισπανίας, παραλείποντας να προβεί στον προσδιορισμό των ευαίσθητων περιοχών στην υδρολογική λεκάνη της αυτόνομης κοινότητας της Καταλονίας και στα παράκτια ύδατα των αυτόνομων κοινοτήτων της Χώρας των Βάσκων, της Καταλονίας, της Βαλένθια, των Βαλεαρίδων Νήσων και των Καναρίων Νήσων, καθώς και της αυτόνομης πόλης της Θέουτα, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 5 της οδηγίας 91/271/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μα_ου 1991, για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων.

2) Απορρίπτει την προσφυγή κατά τα λοιπά.

3) Καταδικάζει το Βασίλειο της Ισπανίας στα δικαστικά έξοδα.