Απόφαση του Πρωτοδικείου (τρίτο πενταμελές τμήμα) της 14ης Μαΐου 1998. - Enso Española SA κατά Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. - Ανταγωνισμός - Άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΚ - Δικαίωμα του δικάζεσθαι από ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο - Δικαιώματα του αμυνομένου - Αιτιολογία - Πρόστιμο - Επιμέτρηση - Μέθοδος υπολογισμού - Ελαφρυντικές περιστάσεις - Αρχή της ίσης μεταχειρίσεως - Αρχή της αναλογικότητας. - Υπόθεση T-348/94.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1998 σελίδα II-01875



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1 Κοινοτικό δίκαιο - Αρχές - Θεμελιώδη δικαιώματα - Η τήρησή τους διασφαλίζεται από τον κοινοτικό δικαστή - Λαμβάνεται υπόψη η Ευρωπαϋκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου

(Συνθήκη για την Ευρωπαϋκή Ένωση, άρθρο ΣΤ § 2)

2 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Δεν εφαρμόζεται το άρθρο 6 της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου - Η Επιτροπή τηρεί τις διαδικαστικές εγγυήσεις - Αποτελεσματικός δικαστικός έλεγχος των αποφάσεων της Επιτροπής - Ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο - Αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρα 85 και 86· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 17· απόφαση 88/591 του Συμβουλίου)

3 Κοινοτικό δίκαιο - Αρχές - Δικαιώματα του αμυνομένου - Γίνονται σεβαστά στο πλαίσιο των διοικητικών διαδικασιών

4 Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Ανακοίνωση των αιτιάσεων - Αναγκαίο περιεχόμενο

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 19 § 1· κανονισμός 99/63 της Επιτροπής, άρθρο 4)

5 Πράξεις των οργάνων - Αιτιολογία - Υποχρέωση - Έκταση

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 190)

6 Διαδικασία - Δικόγραφο της προσφυγής - Τυπικές προϋποθέσεις - Έκθεση του αντικειμένου της διαφοράς - Συνοπτική έκθεση των ισχυρισμών των οποίων γίνεται επίκληση

(Κανονισμός Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, άρθρο 44, § 1, στοιχ. γγ)

7 Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Συμμετοχή σε συναντήσεις επιχειρήσεων έχουσες αντίθετο προς τον ανταγωνισμό σκοπό - Περίσταση από την οποία, ελλείψει αποστασιοποιήσεως από τις λαμβανόμενες αποφάσεις, συνάγεται συμμετοχή στη σύμπραξη

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1)

8 Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές συνιστώσες ενιαία παράβαση - Σε ποιες επιχειρήσεις μπορεί να καταλογισθεί παράβαση συνισταμένη στη συμμετοχή σε συνολική σύμπραξη - Κριτήρια

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1)

9 Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Παράβαση αποσκοπούσα στον περιορισμό του ανταγωνισμού σε ορισμένη γεωγραφική αγορά - Προηγούμενος ορισμός της γεωγραφικής αγοράς - Δεν είναι υποχρεωτικός

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 85 § 1)

10 Πράξεις των οργάνων - Αιτιολογία - Υποχρέωση - Έκταση - Απόφαση επιβάλλουσα πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού

(Συνθήκη ΕΚ, άρθρο 190· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

11 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Επιμέτρηση - Κριτήρια - Σοβαρότητα των παραβάσεων - Επιβαρυντικές περιστάσεις - Απόκρυψη της συμπράξεως - Αποδεικνύεται από την έλλειψη σημειώσεων από τις συναντήσεις των μετεχουσών στη σύμπραξη επιχειρήσεων

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

12 Ανταγωνισμός - Κοινοτικοί κανόνες - Παραβάσεις - Διάπραξη εκ προθέσεως - Έννοια

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

13 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Επιμέτρηση - Κριτήρια - Σοβαρότητα των παραβάσεων - Ελαφρυντικές περιστάσεις - Συμπεριφορά διιστάμενη από τη συμφωνηθείσα εντός της συμπράξεως - Εκτιμάται

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

14 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Επιμέτρηση - Κριτήρια - Σοβαρότητα των παραβάσεων - Ελαφρυντικές περιστάσεις - Η οικονομική κατάσταση της οικείας επιχειρήσεως - Δεν είναι

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

15 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Επιμέτρηση - Κριτήρια - Σοβαρότητα των παραβάσεων - Ελαφρυντικές περιστάσεις - Η ανυπαρξία μέτρων ελέγχου της θέσεως της συμπράξεως σε εφαρμογή - Δεν είναι

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

16 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Μέθοδοι υπολογισμού - Μετατροπή σε ECU του κύκλου εργασιών του έτους αναφοράς των επιχειρήσεων βάσει της μέσης τιμής συναλλάγματος του ίδιου έτους - Επιτρέπεται

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

17 Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ύψος - Επιμέτρηση - Κριτήρια - Σοβαρότητα και διάρκεια των παραβάσεων - Στοιχεία εκτιμήσεως - Δυνατότητα αυξήσεως του επιπέδου των προστίμων προς ενίσχυση του αποτρεπτικού τους αποτελέσματος

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

Περίληψη

1 Τα θεμελιώδη δικαιώματα αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των γενικών αρχών του δικαίου, την τήρηση των οποίων διασφαλίζει ο κοινοτικός δικαστής. Προς τον σκοπό αυτό, ο κοινοτικός δικαστής εμπνέεται από τις κοινές συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών καθώς και από τα στοιχεία που παρέχουν τα διεθνή νομοθετικά κείμενα, που αφορούν την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου στα οποία έχουν συνεργασθεί και προσχωρήσει τα κράτη μέλη. Συναφώς, ιδιαίτερη σημασία έχει η Ευρωπαϋκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

2 Η Επιτροπή, όταν εφαρμόζει τις διατάξεις του κοινοτικού δικαίου ανταγωνισμού, δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως «δικαστήριο» κατά την έννοια του άρθρου 6 της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Συνεπώς, μια απόφαση εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού δεν είναι παράνομη απλώς και μόνον διότι εξεδόθη στο πλαίσιο συστήματος εντός του οποίου η Επιτροπή συγκεντρώνει τις εξουσίες του κατηγόρου και του αποφασίζοντος οργάνου. Κατά την ενώπιον της Επιτροπής διοικητική διαδικασία, αυτή υποχρεούται πάντως να τηρεί τις προβλεπόμενες στο κοινοτικό δίκαιο διαδικαστικές εγγυήσεις.

Το κοινοτικό δίκαιο απονέμει στην Επιτροπή το καθήκον της επιτηρήσεως, που εμπεριέχει και την εξουσία διώξεως των παραβάσεων των άρθρων 85, παράγραφος 1, και 86 της Συνθήκης. Ο κανονισμός 17 της αναθέτει την εξουσία να επιβάλλει με απόφαση χρηματικές ποινές στις επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων οι οποίες έχουν διαπράξει εκ προθέσεως ή εξ αμελείας παράβαση των διατάξεων αυτών.

Η επιταγή του αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου κάθε αποφάσεως της Επιτροπής, με την οποία διαπιστώνεται και τιμωρείται παράβαση των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού συνιστά γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου, απορρέουσα από τις κοινές συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών. Η αρχή αυτή δεν θίγεται όταν ασκείται έλεγχος, δυνάμει της αποφάσεως 88/591 του Συμβουλίου, από ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, όπως το Πρωτοδικείο, που δύναται, βάσει των λόγων ακυρώσεως τους οποίους προβάλλει το ενδιαφερόμενο φυσικό ή νομικό πρόσωπο προς στήριξη αιτήματος ακυρώσεως, να εκτιμήσει, νομικά και πραγματικά, το βάσιμο κάθε κατηγορίας την οποία διατυπώνει η Επιτροπή στον τομέα του ανταγωνισμού και που είναι, σύμφωνα με το άρθρο 17 του κανονισμού 17, αρμόδιο, να εκτιμά αν η επιβληθείσα χρηματική κύρωση τελεί σε αναλογία προς τη σοβαρότητα της διαπιστωθείσας παραβάσεως.

3 Ο σεβασμός του δικαιώματος ακροάσεως σε κάθε διαδικασία δυνάμενη να καταλήξει σε επιβολή κυρώσεων, ιδίως προστίμων ή χρηματικών ποινών, αποτελεί θεμελιώδη αρχή του κοινοτικού δικαίου, που πρέπει να τηρείται, ακόμη και αν πρόκειται για διαδικασία διοικητικού χαρακτήρα.

4 Η ανακοίνωση των αιτιάσεων - η λειτουργία της οποίας είναι να παρέχει στις επιχειρήσεις που διώκονται κατ' εφαρμογήν των κανόνων ανταγωνισμού όλα τα αναγκαία στοιχεία ώστε να μπορέσουν να αμυνθούν προσηκόντως πριν η Επιτροπή εκδώσει οριστική απόφαση - πρέπει να διατυπώνεται, συνοπτικά έστω, αλλά με αρκετή σαφήνεια, ώστε να μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να λάβουν γνώση των ενεργειών τις οποίες τους προσάπτει η Επιτροπή.

5 Η υποχρέωση αιτιολογήσεως μιας ατομικής αποφάσεως σκοπό έχει να επιτρέψει στον κοινοτικό δικαστή να ασκήσει τον έλεγχό του επί της νομιμότητας της αποφάσεως και να παράσχει στον ενδιαφερόμενο ικανές ενδείξεις ως προς το αν η απόφαση έχει επαρκές έρεισμα ή αν ενδεχομένως πάσχει ελάττωμα λόγω του οποίου θα μπορούσε να αμφισβητηθεί το κύρος της, το δε περιεχόμενο της υποχρεώσεως αυτής εξαρτάται από τη φύση της περί ης πρόκειται πράξεως και από το πλαίσιο εντός του οποίου εκδόθηκε.

Και ναι μεν, δυνάμει του άρθρου 190 της Συνθήκης, η Επιτροπή υποχρεούται να μνημονεύει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία, τα οποία δικαιολογούν την απόφασή της, και τις εκτιμήσεις που την ώθησαν στη λήψη της, δεν απαιτείται όμως να συζητεί όλα τα πραγματικά και νομικά ζητήματα που ανέκυψαν κατά τη διοικητική διαδικασία.

6 Κατά το άρθρο 44, παράγραφος 1, στοιχείο γγ, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, το δικόγραφο της προσφυγής πρέπει να εκθέτει το αντικείμενο της διαφοράς και συνοπτική έκθεση των ισχυρισμών των οποίων γίνεται επίκληση. Τα στοιχεία αυτά πρέπει να είναι αρκούντως σαφή και ακριβή ώστε να μπορεί ο μεν καθού διάδικος να προετοιμάσει την άμυνά του, το δε Πρωτοδικείο να αποφανθεί επί της προσφυγής, χωρίς να χρειάζεται ενδεχομένως άλλα στοιχεία. Προς εξασφάλιση της ασφάλειας δικαίου και της ορθής απονομής της δικαιοσύνης, για να είναι παραδεκτή η προσφυγή πρέπει όλα τα ουσιώδη πραγματικά και νομικά στοιχεία στα οποία στηρίζεται να προκύπτουν, τουλάχιστον συνοπτικά, αλλά πάντως κατά τρόπο ομαλό και κατανοητό, από το ίδιο το δικόγραφο της προσφυγής.

7 Το γεγονός ότι μια επιχείρηση δεν συμμορφώνεται προς τα αποτελέσματα των συναντήσεων που έχουν αντικείμενο προδήλως αντίθετο προς τον ανταγωνισμό ουδόλως μειώνει την ευθύνη της για τη συμμετοχή της στη σύμπραξη, άπαξ αυτή δεν αποστασιοποιήθηκε δημοσίως από το περιεχόμενο των συναντήσεων. Επομένως, και αν ακόμη υποτεθεί ότι η συμπεριφορά μιας τέτοιας επιχειρήσεως στην αγορά δεν συνήδε προς τα συμφωνηθέντα, το γεγονός αυτό ουδόλως επηρεάζει την ευθύνη της εκ παραβάσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

8 Για να μπορεί η Επιτροπή να θεωρεί καθεμιά από τις επιχειρήσεις - τις οποίες κατονομάζει σε απόφαση εφαρμογής των κανόνων ανταγωνισμού - ως υπαίτια, επί ορισμένο χρονικό διάστημα, συνολικής συμπράξεως, πρέπει να αποδεικνύει ότι κάθε μία απ' αυτές είτε συνήνεσε στη συνομολόγηση ενός συνολικού σχεδίου καλύπτοντος τα συστατικά στοιχεία της συμπράξεως, είτε μετέσχε ευθέως, κατά το χρονικό αυτό διάστημα, σε όλα αυτά τα στοιχεία. Μια επιχείρηση μπορεί επίσης να θεωρηθεί υπαίτια συνολικής συμπράξεως, έστω και αν αποδεδειγμένα μετέσχε ευθέως σε ένα μόνον ή σε πλείονα συστατικά στοιχεία αυτής της συμπράξεως, άπαξ εγνώριζε ή όφειλε να γνωρίζει αφενός μεν ότι η συμπαιγνία στην οποία μετείχε αποτελούσε μέρος ολικού σχεδίου, αφετέρου δε ότι το ολικό αυτό σχέδιο κάλυπτε όλα τα συστατικά στοιχεία της συμπράξεως. Όταν αυτό συμβαίνει, το ότι η εμπλεκόμενη επιχείρηση δεν μετέσχε ευθέως σε όλα τα συστατικά στοιχεία της συνολικής συμπράξεως δεν την απαλλάσσει της ευθύνης εκ παραβάσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Η περίσταση όμως αυτή μπορεί να ληφθεί υπόψη κατά την εκτίμηση της βαρύτητας της παραβάσεως που διαπιστώνεται εις βάρος της.

9 Όταν η Επιτροπή διαπιστώνει παράβαση αποσκοπούσα στον περιορισμό του ανταγωνισμού σε ορισμένη γεωγραφική αγορά, η διαπίστωση αυτού του περιορισμού του ανταγωνισμού δεν προϋποθέτει κανέναν ορισμό της γεωγραφικής αγοράς.

10 Η υποχρέωση αιτιολογήσεως μιας ατομικής αποφάσεως σκοπό έχει να επιτρέψει στον κοινοτικό δικαστή να ασκήσει τον έλεγχό του επί της νομιμότητας της αποφάσεως και να παράσχει στον ενδιαφερόμενο ικανές ενδείξεις ως προς το αν η απόφαση έχει επαρκές έρεισμα ή αν ενδεχομένως πάσχει ελάττωμα λόγω του οποίου θα μπορούσε να αμφισβητηθεί το κύρος της, το δε περιεχόμενο της υποχρεώσεως αυτής εξαρτάται από τη φύση της περί ης πρόκειται πράξεως και από το πλαίσιο εντός του οποίου εκδόθηκε.

Προκειμένου περί αποφάσεως που επιβάλλει πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, η έκταση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως πρέπει να προσδιορίζεται ιδίως με γνώμονα το γεγονός ότι η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να αποδεικνύεται βάσει μεγάλου αριθμού στοιχείων όπως είναι, ιδίως, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, και τούτο χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων που πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη.

Επί πλέον, κατά τον καθορισμό του ύψους κάθε προστίμου, η Επιτροπή διαθέτει εξουσία εκτιμήσεως και δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι υποχρεούται να εφαρμόζει προς τούτο κάποιον συγκεκριμένο μαθηματικό τύπο.

Τέλος, η αιτιολογία αποφάσεως πρέπει να περιλαμβάνεται στο σώμα της αποφάσεως, ενώ εξηγήσεις παρεχόμενες μεταγενεστέρως από την Επιτροπή δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη, πλην ειδικών περιστάσεων.

Όταν διαπιστώνει, σε μια απόφαση, παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού και επιβάλλει πρόστιμα στις επιχειρήσεις που έχουν μετάσχει σ' αυτήν, η Επιτροπή οφείλει, εφόσον έχει λάβει κατά σύστημα υπόψη ορισμένα βασικά στοιχεία προς καθορισμό του ύψους των προστίμων, να μνημονεύει τα στοιχεία αυτά στο σώμα της αποφάσεως, ώστε να παρέχει στους αποδέκτες της τη δυνατότητα να επαληθεύουν αν το ύψος του προστίμου καθορίστηκε προσηκόντως και να εκτιμούν μήπως ασκήθηκε διάκριση.

11 Το ότι οι επιχειρήσεις που μετείχαν σε σύμπραξη ως προς τις τιμές συντόνιζαν τις αναγγελίες των ανατιμήσεών τους και απετρέποντο από του να τηρούν σημειώσεις κατά τις σχετικές συναντήσεις αποδεικνύει ότι είχαν επίγνωση του παρανόμου της συμπεριφοράς τους και ότι ελάμβαναν μέτρα αποκρύψεως της συμπαιγνίας. Η Επιτροπή δύναται να θεωρεί τα μέτρα αυτά ως επιβαρυντική περίσταση κατά την εκτίμηση της βαρύτητας της παραβάσεως.

Σχετικώς, η έλλειψη επισήμων πρακτικών και η σχεδόν παντελής έλλειψη σημειώσεων εσωτερικής χρήσεως από τις εν λόγω συναντήσεις ενδέχεται να συνιστούν, εν όψει του πλήθους, της χρονικής διάρκειας και της φύσεως των εν λόγω συζητήσεων, επαρκή απόδειξη του ισχυρισμού της Επιτροπής ότι οι μετέχοντες απετρέποντο από του να τηρούν σημειώσεις.

12 Για να μπορεί να θεωρηθεί ότι μια παράβαση των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού διαπράχθηκε εκ προθέσεως, δεν είναι απαραίτητο η επιχείρηση να είχε επίγνωση ότι παρέβαινε την απαγόρευση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Αρκεί το ότι δεν μπορούσε να αγνοεί ότι η επίμαχη συμπεριφορά είχε ως αντικείμενο τον περιορισμό του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς.

13 Το ότι μια επιχείρηση, που αποδεικνύεται ότι μετέχει με τους ανταγωνιστές της σε συνεννόηση ως προς τις τιμές, δεν συμπεριφέρθηκε στην αγορά όπως είχε συμφωνήσει με τους ανταγωνιστές της δεν συνιστά κατ' ανάγκην στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη, ως ελαφρυντική περίσταση, κατά την επιμέτρηση του επιβλητέου προστίμου. Συγκεκριμένα, μια επιχείρηση που, παρά τη διαβούλευση με τους ανταγωνιστές της, ακολουθεί μια λίγο ως πολύ ανεξάρτητη πολιτική στην αγορά ενδέχεται απλώς να επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τη σύμπραξη προς όφελός της.

14 Κατά την επιμέτρηση του προστίμου το οποίο επιβάλλει λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να λάβει υπόψη ως ελαφρυντική περίσταση την ελλειμματική οικονομική κατάσταση της ενδιαφερομένης επιχειρήσεως. Η αναγνώριση παρόμοιας υποχρεώσεως θα οδηγούσε στην παροχή αδικαιολόγητου από απόψεως ανταγωνισμού πλεονεκτήματος στις επιχειρήσεις που έχουν προσαρμοστεί λιγότερο στους όρους της αγοράς.

15 Ενώ η ύπαρξη μέτρων ελέγχου της θέσεως μιας συμπράξεως σε εφαρμογή μπορεί να ληφθεί υπόψη ως επιβαρυντική περίσταση κατά την επιμέτρηση των προστίμων λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνψν ανταγωνισμού, η έλλειψη τέτοιων μέτρων δεν μπορεί αφ' εαυτής να συνιστά ελαφρυντική περίσταση.

16 Κατά την επιβολή προστίμων σε πλείονες επιχειρήσεις λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, τίποτε δεν εμποδίζει την Επιτροπή να εκφράζει το ποσό τους σε ECU, νομισματική μονάδα μετατρέψιμη σε εθνικό νόμισμα. Αυτό διευκολύνει άλλωστε την εκ μέρους των επιχειρήσεων σύγκριση των ποσών των επιβαλλομένων προστίμων. Επί πλέον, η δυνατότητα μετατροπής του ECU σε εθνικό νόμισμα διαφοροποιεί την εν λόγω νομισματική μονάδα από τη μνημονευόμενη στο άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 «λογιστική μονάδα», η οποία, εφόσον δεν ήταν νόμισμα πληρωμής, συνεπαγόταν κατ' ανάγκην τον καθορισμό του ποσού του προστίμου σε εθνικό νόμισμα.

Κατά τον υπολογισμό του προστίμου, η Επιτροπή δύναται να χρησιμοποιεί μέθοδο, με την οποία μετατρέπει σε ECU τον κύκλο εργασιών του έτους αναφοράς κάθε επιχειρήσεως βάσει της μέσης τιμής συναλλάγματος του ίδιου αυτού έτους και όχι βάσει της τιμής συναλλάγματος του χρόνου εκδόσεως της αποφάσεως.

Κατ' αρχάς, η Επιτροπή πρέπει κανονικά να χρησιμοποιεί μία και την αυτή μέθοδο υπολογισμού των προστίμων τα οποία επιβάλλει στις επιχειρήσεις λόγω συμμετοχής τους σε μία και την αυτή παράβαση. Ακολούθως, για να καταστεί δυνατή η σύγκριση των διαφόρων γνωστοποιηθέντων κύκλων εργασιών, εκφρασμένων στο εθνικό νόμισμα καθεμιάς από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις, η Επιτροπή οφείλει να μετατρέπει αυτούς τους κύκλους εργασιών σε μία και την αυτή νομισματική μονάδα, όπως είναι το ECU, η αξία του οποίου ορίζεται σε συνάρτηση προς την αξία των εθνικών νομισμάτων όλων των κρατών μελών.

Άλλωστε, η Επιτροπή αφενός μεν, λαμβάνοντας υπόψη τον κύκλο εργασιών τον οποίο πραγματοποίησε καθεμιά από τις επιχειρήσεις κατά το έτος αναφοράς, ήτοι το τελευταίο πλήρες έτος της διαπιστωθείσας περιόδου παραβάσεως, μπόρεσε να εκτιμήσει το οικονομικό μέγεθος και την οικονομική ισχύ κάθε επιχειρήσεως, καθώς και την έκταση της παραβάσεως που διέπραξε καθεμιά τους, στοιχεία που έχουν σημασία για την εκτίμηση της σοβαρότητας της διαπραχθείσας από κάθε επιχείρηση παραβάσεως. Αφετέρου δε, λαμβάνοντας υπόψη, για τη μετατροπή των εν λόγω κύκλων εργασιών σε ECU, τη μέση τιμή συναλλάγματος του ορισθέντος έτους αναφοράς, μπόρεσε ν' αποφύγει το να επηρεάσουν οι επελθούσες μετά την παύση της παραβάσεως ενδεχόμενες νομισματικές διακυμάνσεις την εκτίμηση του σχετικού οικονομικού μεγέθους και της οικονομικής ισχύος κάθε επιχειρήσεως, καθώς και της εκτάσεως της παραβάσεως που διέπραξε καθεμιά τους, και, κατ' επέκταση, την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως αυτής. Η εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως πρέπει να στηρίζεται στην οικονομική πραγματικότητα που ίσχυε κατά τον χρόνο διαπράξεώς της.

Κατά συνέπεια, η μέθοδος υπολογισμού του προστίμου που συνίσταται στη χρήση της μέσης τιμής συναλλάγματος του έτους αναφοράς επιτρέπει την αποφυγή των απροβλέπτων αποτελεσμάτων των μεταβολών των πραγματικών αξιών των εθνικών νομισμάτων που δύνανται να επέλθουν μεταξύ του έτους αναφοράς και του έτους εκδόσεως της αποφάσεως. Αν τυχόν η μέθοδος αυτή έχει ως αποτέλεσμα να υποχρεωθεί μια επιχείρηση να καταβάλει ποσό, εκφραζόμενο σε εθνικό νόμισμα, ονομαστικά ανώτερο ή κατώτερο εκείνου το οποίο θα όφειλε να καταβάλει εάν εφαρμοζόταν η ισχύουσα κατά τον χρόνο εκδόσεως της αποφάσεως τιμή συναλλάγματος, αυτό είναι απλώς η λογική συνέπεια των διακυμάνσεων των πραγματικών αξιών των διαφόρων εθνικών νομισμάτων.

17 Κατά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου λόγω παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού λαμβάνονται υπόψη η σοβαρότητα της παραβάσεως και η διάρκειά της. Συναφώς, η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να αποδεικνύεται βάσει μεγάλου αριθμού στοιχείων όπως είναι, ιδίως, τα ιδιαίτερα περιστατικά της υποθέσεως, το πλαίσιό της και ο αποτρεπτικός χαρακτήρας των προστίμων, και τούτο χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων που πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη.

Κατά την εκτίμηση του γενικού επιπέδου των προστίμων, η Επιτροπή ευλόγως λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι εξακολουθούν να εμφανίζονται σχετικά συχνά κατάφωρες παραβάσεις των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού και, επομένως, έχει τη δυνατότητα να αυξάνει το ύψος των προστίμων προκειμένου να ενισχύει το προληπτικό τους αποτέλεσμα. Κατά συνέπεια, το ότι η Επιτροπή επέβαλε στο παρελθόν πρόστιμα ορισμένου ύψους για ορισμένες μορφές παραβάσεων δεν της στερεί τη δυνατότητα να αυξάνει το ύψος αυτό, εντός των ορίων που τίθενται με τον κανονισμό 17, αν αυτό είναι αναγκαίο προκειμένου να κατοχυρωθεί η εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού.

Περαιτέρω, κατά τον καθορισμό του γενικού επιπέδου των προστίμων, η Επιτροπή δύναται να συνεκτιμά τη μακρά διάρκεια και τον κατάφωρο χαρακτήρα παραβάσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, η οποία διαπράχθηκε παρά την προειδοποίηση την οποία θα όφειλε να συνιστά η προηγούμενη πρακτική των αποφάσεων της Επιτροπής.

Διάδικοι

Στην υπόθεση T-348/94,

Enso Espaρola, S.A., εταιρία ισπανικού δικαίου, με έδρα το Castellbisbal, Βαρκελώνη (Ισπανία), εκπροσωπούμενη αρχικώς μεν από τους Antonio Creus Carreras και Xavier Ruiz Calzado, δικηγόρους Βαρκελώνης, Josι Ramσn Garcνa-Gallardo, δικηγόρο Burgos, και Bonifacio Garcνa Porras, δικηγόρο Salamanca, ακολούθως δε από τους Creus Carreras, Ruiz Calzado και Eva Contreras Ynzenga, δικηγόρους Μαδρίτης,

προσφεύγουσα,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης αρχικώς μεν από τους Francisco Enrique Gonzαlez Dνaz και Richard Lyal, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας, ακολούθως δε από τον R. Lyal, επικουρούμενο από τον Ricardo Garcνa Vicente, δικηγόρο Μαδρίτης, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Carlos Gσmez de la Cruz, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

καθής,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση ακυρώσεως της αποφάσεως 94/601/ΕΚ της Επιτροπής, της 13ης Ιουλίου 1994, σχετικά με μια διαδικασία βάσει του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (IV/C/33.833 - Ξαρτόνι) (ΕΕ 1994, L 243, σ. 1),

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑ$ΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ

(τρίτο πενταμελές τμήμα),

συγκείμενο από τους B. Vesterdorf, Πρόεδρο, C. P. Briλt, P. Lindh, A. Potocki και J. D. Cooke, δικαστές,

γραμματέας: J. Palacio Gonzαlez, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας που διεξήχθη από τις 25 Ιουνίου έως τις 8 Ιουλίου 1997,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

Ιστορικό της διαφοράς

1 Η παρούσα υπόθεση αφορά την απόφαση 94/601/ΕΚ της Επιτροπής, της 13ης Ιουλίου 1994, σχετικά με μια διαδικασία βάσει του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΚ (IV/C/33.833 - Ξαρτόνι) (ΕΕ 1994, L 243, σ. 1), όπως διορθώθηκε πριν από τη δημοσίευσή της με απόφαση της Επιτροπής της 26ης Ιουλίου 1994 [C(94) 2135 τελικό] (στο εξής: απόφαση). Με την απόφαση, επιβλήθηκαν πρόστιμα σε 19 κατασκευαστές προμηθευτές χαρτονιού εγκατεστημένους εντός της Κοινότητας, λόγω παραβάσεων του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

2 Το προϋόν που αποτελεί αντικείμενο της αποφάσεως είναι το χαρτόνι. Στην απόφαση μνημονεύονται τρεις τύποι χαρτονιού, που περιγράφονται ως ανήκοντες στις ποιότητες GC, GD και SBS.

3 Το χαρτόνι ποιότητας GD (στο εξής: χαρτόνι GD) είναι μονωτική ινόπλακα λευκής επιστρώσεως (ανακυκλωμένο χαρτί), που χρησιμοποιείται συνήθως για τη συσκευασία μη εδωδίμων προϋόντων.

4 Το χαρτόνι ποιότητας GC (στο εξής: χαρτόνι GC) περιβάλλεται από λευκή επίστρωση και χρησιμοποιείται συνήθως για τη συσκευασία τροφίμων. Το χαρτόνι GC έχει ανώτερη ποιότητα από το χαρτόνι GD. Κατά το καλυπτόμενο από την απόφαση χρονικό διάστημα, η διαφορά τιμής μεταξύ των δύο αυτών προϋόντων ήταν συνήθως της τάξεως του 30 %. Σε μικρότερη έκταση, το χαρτόνι GC υψηλής ποιότητας χρησιμοποιείται επίσης για γραφικές εφαρμογές.

5 Με τα αρχικά SBS χαρακτηρίζεται το εντελώς λευκό χαρτόνι (στο εξής: χαρτόνι SBS). Η τιμή του προϋόντος αυτού υπερβαίνει κατά 20 % περίπου την του χαρτονιού GC. Ξρησιμοποιείται για τη συσκευασία τροφίμων, καλλυντικών, φαρμακευτικών προϋόντων και σιγαρέτων, κυρίως όμως για γραφικές εφαρμογές.

6 Με επιστολή της 22ας Νοεμβρίου 1990, η British Printing Industries Federation, οργάνωση που αντιπροσωπεύει τις περισσότερες βιομηχανίες εκτυπώσεως χαρτονιού στο Ηνωμένο Βασίλειο (στο εξής: BPIF), κατέθεσε στην Επιτροπή ανεπίσημη καταγγελία. Υποστήριξε ότι οι παραγωγοί χαρτονιού που εφοδιάζουν την αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου είχαν προβεί σε μια σειρά ταυτοχρόνων και ενιαίων αυξήσεων των τιμών και ζητούσε από την Επιτροπή να διενεργήσει ελέγχους για να διαπιστωθεί κατά πόσον είχε διαπραχθεί παράβαση των κοινοτικών κανόνων περί ανταγωνισμού. Για να προσδώσει δημοσιότητα στην πρωτοβουλία της, η BPIF εξέδωσε ανακοινωθέν Τύπου. Στοιχεία αυτού του ανακοινωθέντος περιέλαβε ο ειδικευμένος εμπορικός Τύπος κατά τον μήνα Δεκέμβριο του 1990.

7 Στις 12 Δεκεμβρίου 1990, η Fιdιration franηaise de cartonnage υπέβαλε επίσης ανεπίσημη καταγγελία στην Επιτροπή, παρόμοια με εκείνη της BPIF, στην οποία διατύπωνε κατηγορίες σχετικά με τη γαλλική αγορά χαρτονιού.

8 Στις 23 και 24 Απριλίου 1991, υπάλληλοι της Επιτροπής διενήργησαν, βάσει του άρθρου 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτος κανονισμός εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25, στο εξής: κανονισμός 17), ταυτοχρόνους ελέγχους χωρίς προειδοποίηση στα κτίρια και τις εγκαταστάσεις ορισμένων επιχειρήσεων και εμπορικών συνδέσμων του κλάδου του χαρτονιού.

9 Μετά τους ελέγχους αυτούς, η Επιτροπή απηύθυνε αίτηση παροχής πληροφοριών και εγγράφων βάσει του άρθρου 11 του κανονισμού 17 σε όλους τους αποδέκτες της αποφάσεως.

10 Τα στοιχεία τα οποία συνέλεξε στο πλαίσιο αυτών των ελέγχων και αιτήσεων παροχής πληροφοριών και εγγράφων οδήγησαν την Επιτροπή στο συμπέρασμα ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις είχαν, από τα μέσα του 1986 μέχρι τον Απρίλιο του 1991 τουλάχιστον (στις πλείστες των περιπτώσεων), μετάσχει σε παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

11 Αποφάσισε, κατά συνέπεια, να κινήσει την κατ' εφαρμογήν της διατάξεως αυτής προβλεπόμενη διαδικασία. Με επιστολή της 21ης Δεκεμβρίου 1992, απηύθυνε ανακοίνωση των αιτιάσεων σε κάθε μια από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις. Όλες οι αποδέκτριες επιχειρήσεις απάντησαν γραπτώς. Εννέα εξ αυτών ζήτησαν να εκθέσουν προφορικώς τις παρατηρήσεις τους. Η ακρόασή τους διενεργήθηκε από τις 7 έως τις 9 Ιουνίου 1993.

12 Κατά το πέρας της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση, η οποία περιέχει τις ακόλουθες διατάξεις:

«Άρθρο 1

Οι επιχειρήσεις Buchmann GmbH, Cascades SA, Enso-Gutzeit Oy, Europa Carton AG, Finnboard - the Finnish Board Mills Association, Fiskeby Board AB, Gruber & Weber GmbH & Co KG, Kartonfabriek De Eendracht NV (με εμπορική επωνυμία BPB de Eendracht NV) Koninklijke KNP BT NV (πρώην Koninklijke Nederlandse Papierfabrieken NV), Laakmann Karton GmbH & Co. KG, Mo Och Domsjφ AB (MoDo), Mayr-Melnhof Gesellschaft mbH, Papeteries de Lancey SA, Rena Kartonfabrik AS, Sarriσ SpA, SCA Holding Ltd [πρώην Reed Paper & Board (UK) Ltd], Stora Kopparberge Bergslags AB, Enso Espaρola SA (πρώην Tampella Espaρola SA) και Moritz J. Weig GmbH & Co. KG παρέβησαν το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης με τη συμμετοχή τους:

- στην περίπτωση της Buchmann και της Rena από τον Μάρτιο του 1988 περίπου μέχρι τα τέλη του 1990 τουλάχιστον,

- στην περίπτωση της Enso Espaρola, τουλάχιστον από τον Μάρτιο του 1988 μέχρι το τέλος Απριλίου 1991 τουλάχιστον,

- στην περίπτωση της Gruber & Weber από το 1988 τουλάχιστον μέχρι τα τέλη του 1990,

- στις υπόλοιπες περιπτώσεις, από τα μέσα του 1986 μέχρι τον Απρίλιο του 1991 τουλάχιστον,

σε μία συμφωνία και μια εναρμονισμένη πρακτική με τις οποίες, από τα μέσα του 1986, οι προμηθευτές χαρτονιού στην Κοινότητα:

- πραγματοποίησαν σε τακτά χρονικά διαστήματα σειρά μυστικών και θεσμοθετημένων συναντήσεων για να συζητήσουν και να υιοθετήσουν ένα κοινό βιομηχανικό σχέδιο περιορισμού του ανταγωνισμού,

- συμφώνησαν τακτικές αυξήσεις των τιμών για κάθε ποιότητα του προϋόντος σε κάθε εθνικό νόμισμα,

- προσχεδίασαν και εφήρμοσαν ταυτόχρονες και ενιαίες αυξήσεις των τιμών σε ολόκληρη την Κοινότητα,

- συμφώνησαν άτυπα να διατηρηθούν σταθερά τα μερίδια των σημαντικότερων παραγωγών στην αγορά με κατά καιρούς τροποποιήσεις,

- έλαβαν, όλο και συχνότερα από τις αρχές του 1990, εναρμονισμένα μέτρα ελέγχου της προσφοράς του προϋόντος στην κοινοτική αγορά, για να εξασφαλίσουν την εφαρμογή των εν λόγω εναρμονισμένων αυξήσεων των τιμών,

- αντήλλαξαν εμπορικές πληροφορίες (για τις παραδόσεις, τις τιμές, την παύση της λειτουργίας των εργοστασίων, τις ανεκτέλεστες παραγγελίες και τα ποσοστά χρησιμοποίησης των μηχανημάτων) για τη στήριξη των παραπάνω μέτρων.

(...)

Άρθρο 3

Με την παρούσα απόφαση επιβάλλονται, για τις παραβάσεις του άρθρου 1 που διαπιστώθηκαν, τα ακόλουθα πρόστιμα στις παρακάτω επιχειρήσεις:

(...)

xviii) Enso Espaρola SA, πρόστιμο 1 750 000 ECU·

(...)».

13 Κατά την απόφαση, η παράβαση εξελίχθηκε στο πλαίσιο ενός φορέα γνωστού ως Product Group Paperboard (στο εξής: PG Paperboard), ο οποίος απετελείτο από διάφορες ομάδες ή επιτροπές.

14 Εντός του φορέα αυτού συστάθηκε, περί τα μέσα του 1986, μια Presidents Working Group (ομάδα εργασίας προέδρων, στο εξής: PWG), αποτελούμενη από υψηλά ισταμένους εκπροσώπους των (οκτώ περίπου) μεγαλυτέρων παραγωγών χαρτονιού της Κοινότητας.

15 Η PWG είχε ως βασική δραστηριότητα να συζητεί και να διαβουλεύεται για την αγορά, τα μερίδια αγοράς, τις τιμές και την παραγωγική ικανότητα. Ειδικότερα, ελάμβανε βασικές αποφάσεις τόσο για το χρονοδιάγραμμα όσο και για το επίπεδο των αυξήσεων των τιμών που θα πραγματοποιούσαν οι παραγωγοί.

16 Η PWG υπέβαλλε εκθέσεις στην President Conference (συμβούλιο προέδρων, στο εξής: PC), στην οποία μετείχαν (κατά το μάλλον ή ήττον τακτικά) όλοι σχεδόν οι διευθύνοντες σύμβουλοι των οικείων επιχειρήσεων. Η PC συνερχόταν κατά την υπό κρίση περίοδο δύο φορές ετησίως.

17 Περί τα τέλη του 1987, συστάθηκε η Joint Marketing Committee (κοινή επιτροπή μάρκετινγκ, στο εξής: JMC). Βασικό της έργο ήταν αφενός μεν να προσδιορίζει εάν και, εφόσον ναι, με ποιον τρόπο θα μπορούσαν να τεθούν σε ισχύ οι αυξήσεις των τιμών, αφετέρου δε να επεξεργάζεται τις λεπτομέρειες των πρωτοβουλιών για τις τιμές που απεφάσιζε η PWG για καθεμία χώρα μεμονωμένα και για τους κυριοτέρους πελάτες με στόχο τη δημιουργία ενός συστήματος ισοδυνάμων τιμών στην Ευρώπη.

18 Τέλος, η «οικονομική επιτροπή» (στο εξής: ΟΕ) συζητούσε θέματα όπως οι διακυμάνσεις των τιμών στις εθνικές αγορές και οι ανεκτέλεστες παραγγελίες και γνωστοποιούσε τα πορίσματά της στην JMC ή, πριν από τα τέλη του 1987, στην προκάτοχο της JMC, Marketing Committee. H ΟΕ απετελείτο από διευθυντές μάρκετινγκ ή/και πωλήσεων των περισσοτέρων από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις και συνερχόταν περισσότερες από μία φορές ετησίως.

19 Όπως προκύπτει ακόμη από την απόφαση, η Επιτροπή έκρινε ότι οι δραστηριότητες της PG Paperboard υπεβοηθούντο από την ανταλλαγή πληροφοριών που γινόταν μέσω της εταιρείας καταπιστευτικής διαχειρίσεως Fides με έδρα τη Ζυρίχη (Ελβετία). Κατά την απόφαση, τα περισσότερα μέλη της PG Paperboard υπέβαλλαν στη Fides περιοδικές εκθέσεις σχετικά με τις παραγγελίες, την παραγωγή, τις πωλήσεις και τη χρησιμοποίηση της παραγωγικής ικανότητας. Οι εκθέσεις αυτές συγκεντρώνονταν στο πλαίσιο του συστήματος Fides, τα δε συγκεντρωμένα κατ' αυτόν τον τρόπο στοιχεία διαβιβάζονταν στη συνέχεια στους μετέχοντες.

20 Η προσφεύγουσα Enso Espaρola SA (στο εξής: Enso Espaρola), πρώην Tampella Espaρola SA, μετείχε, κατά την απόφαση, σε ορισμένες συνεδριάσεις της JMC (μεταξύ Φεβρουαρίου 1989 και Απριλίου 1991), της PC (μεταξύ Μαου 1988 και Μαου 1989) και της ΟΕ (μεταξύ Φεβρουαρίου 1987 και Μαου 1989).

Διαδικασία

21 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 18 Οκτωβρίου 1994, η προσφεύγουσα άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.

22 Κατά της αποφάσεως προσέφυγαν επίσης δεκαέξι από τις λοιπές δεκαοκτώ επιχειρήσεις που θεωρήθηκαν υπαίτιες της παραβάσεως (υποθέσεις T-295/94, T-301/94, T-304/94, T-308/94, T-309/94, T-310/94, T-311/94, T-317/94, T-319/94, T-327/94, T-334/94, T-337/94, T-338/94, T-347/94, T-352/94 και T-354/94).

23 Με επιστολή που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 10 Ιουνίου 1996, η προσφεύγουσα στην υπόθεση T-301/94, Laakmann Karton GmbH, παραιτήθηκε της προσφυγής της, η δε υπόθεση διαγράφηκε από το πρωτόκολλο του Πρωτοδικείου με διάταξη της 18ης Ιουλίου 1996, T-301/94, Laakmann Karton κατά Επιτροπής (που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή).

24 Κατά της αποφάσεως προσέφυγαν επίσης τέσσερις φινλανδικές επιχειρήσεις, μέλη του επαγγελματικού ομίλου Finnboard και ευθυνόμενες αλληλεγγύως, υπ' αυτή τους την ιδιότητα, για την πληρωμή του επιβληθέντος σ' αυτόν προστίμου (συνεκδικαζόμενες υποθέσεις T-339/94, T-340/94, T-341/94 και T-342/94).

25 Τέλος, προσφυγή άσκησε ο σύνδεσμος CEPI-Cartonboard, μη αποδέκτης της αποφάσεως. Παραιτήθηκε όμως της προσφυγής του με επιστολή που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 8 Ιανουαρίου 1997, η δε υπόθεση διαγράφηκε από το πρωτόκολλο του Πρωτοδικείου με διάταξη της 6ης Μαρτίου 1997, T-312/94, CEPI-Cartonboard κατά Επιτροπής (που δεν έχει δημοσιευθεί στη Συλλογή).

26 Με επιστολή της 5ης Φεβρουαρίου 1997, το Πρωτοδικείο κάλεσε τους διαδίκους να μετάσχουν σε ανεπίσημη συνάντηση, ιδίως για ν' αναπτύξουν τις παρατηρήσεις τους επί του ενδεχομένου της συνεκδικάσεως των υποθέσεων T-295/94, T-304/94, T-308/94, T-309/94, T-310/94, T-311/94, T-317/94, T-319/94, T-327/94, T-334/94, T-337/94, T-338/94, T-347/94, T-348/94, T-352/94 και T-354/94, προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας. Κατά την εν λόγω συνάντηση, που πραγματοποιήθηκε στις 29 Απριλίου 1997, οι διάδικοι αποδέχθηκαν τη συνεκδίκαση αυτή.

27 Με διάταξη της 4ης Ιουνίου 1997, ο πρόεδρος του τρίτου πενταμελούς τμήματος του Πρωτοδικείου αποφάσισε να συνεκδικάσει λόγω συναφείας τις προαναφερθείσες υποθέσεις προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας, σύμφωνα με το άρθρο 50 του Κανονισμού Διαδικασίας, δέχθηκε δε αίτηση εμπιστευτικού χειρισμού την οποία υπέβαλε η προσφεύγουσα της υποθέσεως T-334/94.

28 Με διάταξη της 20ής Ιουνίου 1997, δέχθηκε αίτηση εμπιστευτικού χειρισμού την οποία υπέβαλε η προσφεύγουσα της υποθέσεως T-337/94 σχετικά με έγγραφο το οποίο προσκόμισε εις απάντηση γραπτής ερωτήσεως του Πρωτοδικείου.

29 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (τρίτο πενταμελές τμήμα) αποφάσισε να λάβει μέτρα οργανώσεως της διαδικασίας, ζητώντας από τους διαδίκους να απαντήσουν σε ορισμένες γραπτές ερωτήσεις και να προσκομίσουν ορισμένα έγγραφα. Οι διάδικοι ανταποκρίθηκαν στα αιτήματα αυτά.

30 Οι διάδικοι των απαριθμουμένων στη σκέψη 26 υποθέσεων αγόρευσαν και απάντησαν στις προφορικές ερωτήσεις του Πρωτοδικείου κατά τη δημόσια συνεδρίαση που διεξήχθη από τις 25 Ιουνίου έως τις 8 Ιουλίου 1997.

Αιτήματα των διαδίκων

31 Η προσφεύγουσα ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να ακυρώσει εν όλω ή εν μέρει την απόφαση κατά το μέτρο που την αφορά·

- επικουρικώς, να ακυρώσει το πρόστιμο που της επιβλήθηκε·

- επικουρικότερα, να μειώσει ουσιωδώς το ύψος του προστίμου·

- να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα, περιλαμβανομένων και των εξόδων και τόκων λόγω συστάσεως τραπεζικής εγγυήσεως ή λόγω ενδεχομένης ολικής ή μερικής πληρωμής του προστίμου.

32 Η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να απορρίψει την προσφυγή·

- να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.

Επί του αιτήματος ακυρώσεως της αποφάσεως

Α - Επί του λόγου ακυρώσεως περί προσβολής του θεμελιώδους δικαιώματος του κρίνεσθαι από ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο

Επιχειρήματα των διαδίκων

33 Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η σώρευση των λειτουργιών της ανακρίσεως και της αποφάσεως της Επιτροπής προσβάλλει το θεμελιώδες δικαίωμα του κρίνεσθαι από ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο.

34 Αυτός ο λόγος ακυρώσεως υποδιαιρείται σε δύο σκέλη. Με το πρώτο σκέλος, η προσφεύγουσα διατείνεται ότι το θεμελιώδες δικαίωμα το οποίο επικαλείται περικλείεται στο άρθρο 6 της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, της 4ης Νοεμβρίου 1950 (στο εξής: Ευρωπαϋκή Σύμβαση). Με το δεύτερο σκέλος, υποστηρίζει ότι είναι καθιερωμένο στις συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών.

35 Σχετικά με το πρώτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, υπενθυμίζει ότι ένα δικαιοδοτικό όργανο που κρίνει ποινική κατηγορία, κατά την έννοια του άρθρου 6 της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως, πρέπει να είναι αμερόληπτο. Επομένως, η διεξαγωγή της διαδικασίας επιβολής κυρώσεως και η έκδοση της αποφάσεως, με την οποία αυτή περατώνεται, πρέπει να γίνεται από διαφορετικά όργανα ή πρόσωπα (αποφάσεις του Ευρωπαϋκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου της 1ης Οκτωβρίου 1982, Piersack, σειρά A, αριθ. 53, και της 26ης Οκτωβρίου 1984, De Cubber, σειρά A, αριθ. 86). Η Ευρωπαϋκή Επιτροπή των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου χαρακτήρισε ως ποινική κατηγορία αποφάσεις απτόμενες του δικαίου ανταγωνισμού (απόφαση της 9ης Φεβρουαρίου 1990, M & Co. κατά Γερμανίας, αριθ. 13258/87, τόμ. 64, σ. 138, και γνωμοδότηση στην υπόθεση Stenuit κατά Γαλλικού Δημοσίου, αριθ. 11598/85, έκθεση της 30ής Μαου 1991, σειρά A, αριθ. 232-A).

36 Οι εγγυήσεις του άρθρου 6 της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως έπρεπε να τηρηθούν για τρεις λόγους.

37 Κατ' αρχάς, η απόφαση της Επιτροπής είναι ποινικού χαρακτήρα (γνωμοδοτήσεις της Ευρωπαϋκής Επιτροπής των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στις υποθέσεις Stenuit κατά Γαλλικού Δημοσίου και M & Co. κατά Γερμανίας, όπ.π.). Η ποινική φύση των προστίμων προκύπτει από τον κατασταλτικό τους χαρακτήρα, τον οποίο αποδεικνύει η δημοσιότητα την οποία τους προσδίδει η Επιτροπή με αποτρεπτικό σκοπό.

38 Ακολούθως, αν υποτεθεί ότι η επιβληθείσα κύρωση δεν έχει ποινικό χαρακτήρα, οι ποινικές εγγυήσεις έπρεπε να ισχύουν σε μια κατασταλτική διοικητική διαδικασία, όπως η ενώπιον της Επιτροπής διοικητική διαδικασία. Δεν έχει σημασία σχετικώς ο τυπικός χαρακτηρισμός των κυρώσεων κατά το εσωτερικό δίκαιο και, εν προκειμένω, κατά το κοινοτικό δίκαιο.

39 Επικαλούμενη τις αποφάσεις του Ευρωπαϋκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (αποφάσεις της 8ης Ιουνίου 1976, Engel κ.λπ., σειρά A, αριθ. 22, της 21ης Φεβρουαρίου 1984, Φztόrk, σειρά A, αριθ. 73, και της 28ης Ιουνίου 1984, Campbell και Fell, σειρά A, αριθ. 80), φρονεί ότι το θεμελιώδες δικαίωμα της δικαίας δίκης μπορεί να εφαρμοστεί στην παρούσα περίπτωση, παρ' όλον ότι η Επιτροπή δεν έχει εξομοιωθεί προς δικαστήριο κατά την έννοια του άρθρου 6 της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 29ης Οκτωβρίου 1980, 209/78 έως 215/78 και 218/78, Van Landewyck κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1980/III, σ. 207, σκέψεις 79 έως 91, και της 7ης Ιουνίου 1983, 100/80, 101/80, 102/80 και 103/80, Musique Diffusion franηaise κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 1825).

40 Τέλος, η μεροληψία της Επιτροπής θα μπορούσε να επανορθωθεί αν υπήρχε η δυνατότητα να ασκηθεί, εν συνεχεία, προσφυγή ενώπιον δικαιοδοτικού οργάνου διαθέτοντος εξουσία πλήρους δικαιοδοσίας (προαναφερθείσα απόφαση De Cubber). Κάτι τέτοιο όμως δεν συμβαίνει στην παρούσα περίπτωση, διότι ο έλεγχος τον οποίον ασκεί το Πρωτοδικείο δυνάμει των άρθρων 172 και 173 της Συνθήκης ουδόλως είναι έλεγχος πλήρους δικαιοδοσίας καθιστών δυνατή την έρευνα όλων των πραγματικών και νομικών εκτιμήσεων, κατά την έννοια της προαναφερθείσας αποφάσεως De Cubber.

41 Το ένδικο βοήθημα του άρθρου 173 της Συνθήκης δεν επιτρέπει στο Πρωτοδικείο να εκτιμά την πραγματική κατάσταση ή τις οικονομικές περιστάσεις που ελήφθησαν υπόψη κατά τη έκδοση της αμφισβητουμένης αποφάσεως ή τη διατύπωση της αμφισβητουμένης συστάσεως, εκτός εάν η Επιτροπή κατηγορείται για κατάχρηση εξουσίας ή για κατάφωρη παραγνώριση των διατάξεων της Συνθήκης ή κανόνων δικαίου σχετικών με την εφαρμογή της. Η προσφεύγουσα, στηριζόμενη σε δύο αποφάσεις του Δικαστηρίου (αποφάσεις της 11ης Ιουλίου 1985, 42/84, Remia κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1985, σ. 2545, σκέψη 34, και της 15ης Ιουνίου 1993, C-225/91, Matra κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. I-3203, σκέψη 23), φρονεί ότι ο δικαστικός έλεγχος των αποφάσεων της Επιτροπής βάσει του άρθρου 173 της Συνθήκης είναι απλός έλεγχος της νομιμότητας μη ανταποκρινόμενος στις απαιτήσεις του ελέγχου πλήρους δικαιοδοσίας.

42 Όσο για τον κατά το άρθρο 172 της Συνθήκης έλεγχο των προστίμων, ρητώς ορίζεται ότι αποτελεί έλεγχο πλήρους δικαιοδοσίας και συνιστά επέκταση των εξουσιών ελέγχου του κοινοτικού δικαστή στο πλαίσιο της προσφυγής ακυρώσεως (απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Ιουνίου 1958, 9/56, Meroni & Co. Industrie Metallurgiche κατά Ανωτάτης Αρχής, Συλλογή τόμος 1954-1964, σ. 171).

43 Ο έλεγχος όμως αυτός δεν αποτελεί έλεγχο πλήρους δικαιοδοσίας κατά την έννοια της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως, διότι το Πρωτοδικείο έχει την εξουσία να τον ασκεί μόνο σε περίπτωση κατάφωρης αδικίας (απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Δεκεμβρίου 1957, 8/56, ALMA κατά Ανωτάτης Αρχής, Συλλογή τόμος 1954-1964, σ. 163) ή ουσιώδους νομικής ή πραγματικής πλάνης (προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Warner, επί των οποίων εκδόθηκε η απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 1979, 32/78 και 36/78 έως 82/78, BMW Belgium κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1979/II, σ. 177).

44 Και αν ακόμη ο έλεγχος αυτός θεωρηθεί ως έλεγχος πλήρους δικαιοδοσίας, δεν καταλαμβάνει όλα τα στοιχεία της προσβαλλομένης αποφάσεως, όπως το απαιτεί το Ευρωπαϋκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Συγκεκριμένα, η μόνη δυνατή συνέπεια του ελέγχου αυτού είναι η μεταρρύθμιση της επιβληθείσας κυρώσεως, χωρίς να έχουν εξετασθεί τα πραγματικά περιστατικά και οι πραγματικές εκτιμήσεις στις οποίες στηρίχτηκε η Επιτροπή για να προσδιορίσει τη νομική βάση στην οποία θεμελίωσε την εν λόγω κύρωση.

45 Με το δεύτερο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ότι το θεμελιώδες δικαίωμα του κρίνεσθαι από ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο αναγνωρίζεται στις παραδόσεις των κρατών μελών.

46 Το άρθρο ΣΤ, παράγραφος 2, της Συνθήκης για την Ευρωπαϋκή Ένωση επιβάλλει την εφαρμογή των θεμελιωδών δικαιωμάτων, όπως προκύπτουν από τις κοινές συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών. Το δε θεμελιώδες δικαίωμα του κρίνεσθαι από αμερόληπτο δικαστήριο κατοχυρώνεται στα κράτη μέλη και στις δύο μορφές διαδικασίας ελέγχου των παραβάσεων του δικαίου ανταγωνισμού, τις οποίες διακρίνει η προαναφερθείσα απόφαση De Cubber.

47 Η πρώτη μορφή διαδικασίας ξεχωρίζει εξ αρχής τα στάδια της ανακρίσεως και της αποφάσεως. Διάφορα εθνικά συστήματα ελέγχου του ανταγωνισμού, ήτοι το γαλλικό, το ελληνικό, το βελγικό, το πορτογαλικό, το ισπανικό, το δανικό, το αυστριακό, το φινλανδικό και το σουηδικό εφαρμόζουν τη διάκριση αυτή μεταξύ ανακρίσεως και αποφάσεως. Ορισμένα εξ αυτών μάλιστα, ήτοι το βελγικό, το πορτογαλικό, το ισπανικό, το δανικό και το σουηδικό επιτρέπουν, σε μεταγενέστερο στάδιο, έλεγχο πλήρους δικαιοδοσίας. Αντιθέτως, η διαδικασία εφαρμογής του δικαίου ανταγωνισμού στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο και τις Κάτω Ξώρες δεν επιτρέπουν στα επιφορτισμένα με την προστασία του ελεύθερου ανταγωνισμού όργανα να επιβάλλουν πρόστιμα.

48 Η δεύτερη μορφή διαδικασίας, που ισχύει στη Γερμανία και την Ιταλία, ναι μεν δεν διακρίνει τα στάδια της ανακρίσεως και της αποφάσεως, επιτρέπει όμως στη συνέχεια αληθή προσφυγή πλήρους δικαιοδοσίας, που, ως εκ των χαρακτηριστικών της, συνάδει προς το άρθρο 6 της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως.

49 Εν όψει των ανωτέρω στοιχείων, οι συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών κατοχυρώνουν αποτελεσματικότερα το δικαίωμα του κρίνεσθαι από αμερόληπτο δικαστήριο απ' ό,τι η μινιμαλιστική ερμηνεία την οποία έχει δώσει στο άρθρο 6 της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως το Ευρωπαϋκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Συνεπώς, και αν υποτεθεί ότι το Πρωτοδικείο κρίνει ότι η απόφαση σέβεται το δικαίωμα του κρίνεσθαι από αμερόληπτο δικαστήριο σύμφωνα με τους κανόνες τους οποίους έχει διατυπώσει το Ευρωπαϋκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, δεν μπορεί να δεχθεί ότι κατοχυρώνει το δικαίωμα του κρίνεσθαι από αμερόληπτο δικαστήριο, όπως αυτό έχει οριστεί στις συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών και αντανακλάται στις διαδικασίες που έχουν θεσπίσει αυτά προς εφαρμογή του δικαίου ανταγωνισμού.

50 Η Επιτροπή θεωρεί, πρώτον, ότι το κοινοτικό δίκαιο ανταγωνισμού δεν εμπίπτει στην έννοια της ποινικής ύλης και δεν υπόκειται, ως εκ τούτου, στο άρθρο 6, παράγραφος 1, της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως.

51 Δεύτερον, υποστηρίζει ότι δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως δικαστήριο κατά την έννοια του άρθρου 6 της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως.

52 Τρίτον, φρονεί ότι η προσφεύγουα ερμηνεύει εσφαλμένα το άρθρο 173 της Συνθήκης και τη σχετική προς αυτό νομολογία, ισχυριζόμενη ότι είναι αδύνατον η νομολογία De Cubber του Ευρωπαϋκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου να εφαρμοστεί στο κοινοτικό πλαίσιο, διότι δεν παρέχεται περαιτέρω ένδικο μέσο ενώπιον αρμοδίου δικαιοδοτικού οργάνου για να εξετάσει και να αναθεωρήσει καθένα από τα πραγματικά στοιχεία της αποφάσεως, καθώς και την εκτίμηση την οποία εξέφερε επ' αυτών η Επιτροπή.

53 Συγκεκριμένα, το άρθρο 173 της Συνθήκης εξουσιοδοτεί τον κοινοτικό δικαστή, μέσω του ελέγχου της πραγματικής ή νομικής πλάνης, να προβεί σε εξαντλητική αναθεώρηση τόσο της διαπιστώσεως όσο και της εκτιμήσεως των πραγματικών περιστατικών από την Επιτροπή. Ακολούθως, ναι μεν ο κοινοτικός δικαστής δεν δύναται να υποκαταστήσει με τη δική του εκτίμηση εκείνην του συντάκτη της αποφάσεως, η Επιτροπή υποχρεούται όμως να λάβει τα μέτρα τα οποία συνεπάγεται η ενδεχομένη απόφαση ακυρώσεως, σύμφωνα με το άρθρο 176 της Συνθήκης (απόφαση του Πρωτοδικείου της 10ης Μαρτίου 1992, T-68/89, T-77/89 και T-78/89, SIV κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1992, σ. II-1403). Τέλος, η ίδια η Ευρωπαϋκή Επιτροπή των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει κρίνει ότι το άρθρο 173 της Συνθήκης αποτελεί παράδειγμα περιορισμένου μεν, αλλά τακτικού ελέγχου κατά την έννοια του άρθρου 6 της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως (έκθεση της 17ης Ιουλίου 1980, υπόθεση Kaplan, DR, τόμος 21, σ. 66).

54 Σχετικά με τη δικαστική αναθεώρηση της προβλεπομένης στο άρθρο 172 της Συνθήκης κυρώσεως, η πρακτική του κοινοτικού δικαστή βαίνει πέραν του ελέγχου της κατάφωρης αδικίας (προαναφερθείσα απόφαση ALMA κατά Ανωτάτης Αρχής) ή της ουσιώδους πλάνης (προαναφερθείσες προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Warner, απόφαση BMW Belgium κ.λπ. κατά Επιτροπής), εφόσον ο κοινοτικός δικαστής ελέγχει περαιτέρω, μεταξύ άλλων, αν το πρόστιμο είναι δυσανάλογο προς τη σοβαρότητα της παραβάσεως (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 1962, 16/61, Acciaierie Ferriere e Fonderie di Modena κατά Ανωτάτης Αρχής, Συλλογή τόμος 1954-1964, σ. 783, και της 6ης Μαρτίου 1974, 6/73 και 7/73, Istituto Chemioterapico Italiano και Commercial Solvents κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1974, σ. 113).

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

55 Κατά πάγια νομολογία, τα θεμελιώδη δικαιώματα αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των γενικών αρχών του δικαίου, την τήρηση των οποίων διασφαλίζει ο κοινοτικός δικαστής (βλ., μεταξύ άλλων, γνωμοδότηση του Δικαστηρίου 2/94, της 28ης Μαρτίου 1996, Συλλογή 1996, σ. Ι-1759, σκέψη 33, και απόφαση του Δικαστηρίου της 29ης Μαου 1997, C-299/95, Kremzow, Συλλογή 1997, I-2629, σκέψη 14). Προς τον σκοπό αυτό, το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο εμπνέονται από τις κοινές συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών καθώς και από τα στοιχεία που παρέχουν τα διεθνή νομοθετικά κείμενα, που αφορούν την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου στα οποία έχουν συνεργασθεί και προσχωρήσει τα κράτη μέλη. Συναφώς, η Ευρωπαϋκή Σύμβαση έχει ιδιαίτερη σημασία (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 15ης Μαου 1986, 222/84, Johnston, Συλλογή 1986, σ. 1651, σκέψη 18, και Kremzow, όπ.π., σκέψη 14). Εξ άλλου, σύμφωνα με το άρθρο ΣΤ, παράγραφος 2, της Συνθήκης για την Ευρωπαϋκή Ένωση, «η Ένωση σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα, όπως κατοχυρώνονται με την [Ευρωπαϋκή Σύμβαση] και όπως προκύπτουν από τις κοινές συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών ως γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου».

56 Κατά πάγια επίσης νομολογία, η Επιτροπή δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί ως «δικαστήριο» κατά την έννοια του άρθρου 6 της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως (προαναφερθείσα απόφαση Musique Diffusion franηaise κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 7). Συνεπώς, στερείται σημασίας το επιχείρημα της προσφεύγουσας ότι η απόφαση είναι παράνομη απλώς και μόνον διότι εξεδόθη στο πλαίσιο συστήματος εντός του οποίου η Επιτροπή συγκεντρώνει τις εξουσίες του κατηγόρου και του αποφασίζοντος οργάνου. Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι, κατά την ενώπιον της Επιτροπής διοικητική διαδικασία, αυτή υποχρεούται να τηρεί τις προβλεπόμενες στο κοινοτικό δίκαιο διαδικαστικές εγγυήσεις.

57 Η προσφεύγουσα ισχυρίζεται ακόμη ότι, στο παρόν στάδιο εξελίξεως του κοινοτικού δικαίου, τη μεροληψία της Επιτροπής δεν θεραπεύει η δυνατότητα ασκήσεως προσφυγής κατά της υπ' αυτής εκδοθείσας αποφάσεως ενώπιον δικαιοδοτικού οργάνου διαθέτοντος εξουσία πλήρους δικαιοδοσίας, αντιθέτως προς τις επιταγές που απορρέουν από την τήρηση της Ευρωπαϋκής Συμβάσεως.

58 Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το κοινοτικό δίκαιο απονέμει στην Επιτροπή το καθήκον της επιτηρήσεως, που εμπεριέχει και την εξουσία διώξεως των παραβάσεων των άρθρων 85, παράγραφος 1, και 86 της Συνθήκης.

59 Περαιτέρω, ο κανονισμός 17 της αναθέτει την εξουσία να επιβάλλει με απόφαση χρηματικές ποινές στις επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων οι οποίες έχουν διαπράξει εκ προθέσεως ή εξ αμελείας παράβαση των διατάξεων αυτών.

60 Η επιταγή του αποτελεσματικού δικαστικού ελέγχου κάθε αποφάσεως της Επιτροπής, με την οποία διαπιστώνεται και τιμωρείται παράβαση των ανωτέρω κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού συνιστά γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου, απορρέουσα από τις κοινές συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών (βλ. συναφώς απόφαση της 27ης Ιουνίου 1995, T-186/94, Guιrin automobiles κατά Επιτροπής, Συλλογή 1995, σ. II-1753, 23).

61 Εν προκειμένω, δεν εθίγη η γενική αυτή αρχή του κοινοτικού δικαίου.

62 Πρώτον, το Πρωτοδικείο είναι ανεξάρτητο και αμερόληπτο δικαστήριο, ιδρυθέν με την απόφαση 88/591/ΕΚΑΞ, ΕΟΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 1988, περί ιδρύσεως Πρωτοδικείου των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων (ΕΕ 1988, L 319, σ. 1, διορθωτικά στην ΕΕ 1989, L 241, σ. 4). Όπως προκύπτει από την τρίτη αιτιολογική σκέψη της εν λόγω αποφάσεως, το Πρωτοδικείο ιδρύθηκε, μεταξύ άλλων, για να βελτιώσει τη δικαστική προστασία των πολιτών για τις προσφυγές που απαιτούν εμπεριστατωμένη έρευνα πολύπλοκων πραγματικών περιστατικών.

63 Δεύτερον, το Πρωτοδικείο είναι αρμόδιο, δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 1, στοιχείο γγ, να ασκεί τη δικαιοδοσία που παρέχεται στο Δικαστήριο των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων από τις Συνθήκες περί ιδρύσεως των Κοινοτήτων και από τις πράξεις που εκδόθηκαν προς εκτέλεσή τους, μεταξύ άλλων, «επί των προσφυγών που ασκούνται κατά οργάνων των Κοινοτήτων από φυσικά ή νομικά πρόσωπα δυνάμει των άρθρων 173, δεύτερο εδάφιο, [...] της Συνθήκης [...] και αφορούν την εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού που ισχύουν για τις επιχειρήσεις». Στο πλαίσιο των προσφυγών αυτών, που στηρίζονται στο άρθρο 173 της Συνθήκης, ο έλεγχος της νομιμότητας αποφάσεως με την οποία η Επιτροπή διαπιστώνει παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού και επιβάλλει, γι' αυτό, πρόστιμο στο ενδιαφερόμενο φυσικό ή νομικό πρόσωπο, πρέπει να θεωρηθεί ως αποτελεσματικός δικαστικός έλεγχος της προσβαλλομένης πράξεως. Συγκεκριμένα, το Πρωτοδικείο μπορεί, βάσει των λόγων ακυρώσεως που ενδέχεται να προβάλει το ενδιαφερόμενο φυσικό ή νομικό πρόσωπο, να εκτιμήσει, νομικά και πραγματικά, το βάσιμο κάθε κατηγορίας την οποία διατυπώνει η Επιτροπή στον τομέα του ανταγωνισμού.

64 Τρίτον, σύμφωνα με το άρθρο 17 του κανονισμού 17, «επί των προσφυγών που ασκούνται εναντίον των αποφάσεων της Επιτροπής, οι οποίες ορίζουν πρόστιμο ή χρηματική ποινή», το Πρωτοδικείο αποφαίνεται «κατά πλήρη δικαιοδοσία κατά το άρθρο 172 της Συνθήκης. Δύναται δε να άρει, να μειώσει ή να αυξήσει το πρόστιμο ή την χρηματική ποινή που επεβλήθη». Είναι, επομένως, αρμόδιο να εκτιμά αν η επιβληθείσα χρηματική κύρωση τελεί σε αναλογία προς τη σοβαρότητα της διαπιστωθείσας παραβάσεως.

65 Εν όψει του συνόλου των προεκτεθέντων, ο λόγος ακυρώσεως πρέπει ν' απορριφθεί ως αβάσιμος.

B - Επί του λόγου ακυρώσεως περί προσβολής των δικαιωμάτων του αμυνομένου

Επιχειρήματα των διαδίκων

66 Η προσφεύγουσα διατείνεται ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων δεν περιείχε καμμία περιγραφή της γεωγραφικής αγοράς εντός της οποίας της καταλογίστηκαν παραβάσεις του δικαίου ανταγωνισμού. Στο έγγραφο αυτό, η μεν ισπανική αγορά μνημονεύεται άπαξ, η δε ιρλανδική, πορτογαλική και ελληνική αγορά ουδέποτε.

67 Από τα στοιχεία αυτά η προσφεύγουσα συνήγαγε ότι η ισπανική, η ιρλανδική, η πορτογαλική και η ελληνική αγορά δεν καλύφθηκαν από την έρευνα. Δεν εθεώρησε, επομένως, ότι έπρεπε να αμυνθεί κατά των παραβάσεων τις οποίες καταμαρτυρεί η Επιτροπή στις γεωγραφικές αυτές αγορές.

68 Αντίθετα απ' ό,τι υποστηρίζει η Επιτροπή με τα δικόγραφά της ενώπιον του Πρωτοδικείου, η ανακοίνωση των αιτιάσεων δεν κάλυπτε «σαφώς μεν την ισπανική και την ιρλανδική αγορά, μερικώς δε την πορτογαλική και την ελληνική (καθ' όσον αφορά τουλάχιστον το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών)». Με τη δήλωση αυτή, η Επιτροπή αναγνωρίζει άλλωστε εμμέσως ότι η έρευνα δεν κάλυπτε την πορτογαλική και την ελληνική αγορά.

69 Ειδικότερα, όσον αφορά την κάλυψη της ισπανικής και της ιρλανδικής αγοράς, η υπό της Επιτροπής παραπομπή σε ορισμένα παραρτήματα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων (παραρτήματα 5, 6, 18, 20 έως 22, 55, 56, 60, 71, 80, 81, 109, 110, 111 και 118) δεν ασκεί επιρροή, διότι κανένα από τα παραρτήματα αυτά δεν περιέχει το παραμικρό στοιχείο ότι οι οικείες αγορές καλύπτονται από την καταλογιζομένη παράβαση. Ειδικότερα, τα παραρτήματα 5, 6, 55, 56, 60 και 71 δεν αφορούν την Ιρλανδία.

70 Όσο για τη φερόμενη μερική κάλυψη της πορτογαλικής και της ελληνικής αγοράς, η ίδια η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι συνεδριάσεις της PG Paperboard δεν έθιγαν ζητήματα σχετικά με την πορτογαλική και την ελληνική αγορά. Επί πλέον, πολλά παραρτήματα απ' όσα επικαλείται η Επιτροπή δεν αφορούν τις αγορές αυτές.

71 Εν πάση περιπτώσει, οι ενδείξεις ότι η ισπανική, η ιρλανδική, η πορτογαλική και η ελληνική αγορά δεν καλύπτονταν από την ανακοίνωση των αιτιάσεων ήσαν πολύ πειστικότερες απ' ό,τι οι ενδείξεις περί του αντιθέτου, ιδίως διότι η Επιτροπή δεν περιέλαβε καμμία από τις τέσσερις αυτές χώρες στη λεπτομερέστατη ανάλυσή της των επτά πρωτοβουλιών για τις τιμές, την οποία εκθέτει στην εν λόγω ανακοίνωση των αιτιάσεων.

72 Από τη σύγκριση των πινάκων που συγκεφαλαιώνουν τις πρωτοβουλίες για τις τιμές και που εκτίθενται σε παράρτημα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων και της αποφάσεως, προκύπτει ότι, στους συνημμένους στην απόφαση πίνακες, προστέθηκαν δύο συνοπτικές σημειώσεις σχετικά με τις ανατιμήσεις στην Ισπανία ως προς τις πρωτοβουλίες του Οκτωβρίου 1989 (πρωτοβουλία Ε) και του Ιανουαρίου 1991 (πρωτοβουλία Ζ). Μόνον όμως η δεύτερη από τις σημειώσεις αυτές αφορά την προσφεύγουσα.

73 Καμμία από τις παραπάνω αγορές δεν κατονομάζεται στην απόφαση σε σχέση με την εφαρμογή των αποφάσεων της PG Paperboard περί των τιμών στις εθνικές αγορές.

74 Ελλείψει σαφούς περιγραφής της οικείας γεωγραφικής αγοράς, η Επιτροπή παρέβη την υποχρέωση κατάλληλου ορισμού της οικείας αγοράς, υποχρέωση την οποία το Πρωτοδικείο έχει καθιερώσει ως γενική αρχή (προαναφερθείσα απόφαση SIV κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 159).

75 Η απόφαση αναφέρει ότι η διοικητική εξέταση και η παράβαση εκάλυπταν ολόκληρη την Κοινότητα πλην Πορτογαλίας και Ελλάδος (αιτιολογική σκέψη 138), ενώ η ανακοίνωση των αιτιάσεων δημιουργούσε την πεποίθηση ότι ούτε η Ισπανία ή η Ιρλανδία εκαλύπτοντο από τις διατυπούμενες αιτιάσεις. Κρίνοντας, με την απόφασή της, αποδεδειγμένες αιτιάσεις επί των οποίων η προσφεύγουσα δεν είχε την ευκαιρία να γνωστοποιήσει την άποψή της, η Επιτροπή παρέβη το άρθρο 4 του κανονισμού 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 25ης Ιουλίου 1963, περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 17 (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 37, στο εξής: κανονισμός 99/63).

76 Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων, στην οποία συμπεριλαμβάνονται και τα παραρτήματά της, καλύπτει σαφώς μεν την ισπανική και την ιρλανδική αγορά ως προς όλες τις πλευρές της παραβάσεως, μερικώς δε την πορτογαλική και την ελληνική αγορά, κατά το μέτρο που οι αποδείξεις περί της διαβουλεύσεως για τις δύο αυτές αγορές αφορούν αποκλειστικά το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών. Κατ' αυτήν, όμως, δεν μπορεί από την περίσταση αυτή να συναχθεί ότι η σύμπραξη δεν κάλυπτε ολόκληρη την Κοινότητα. Μπορεί απλώς να γίνει δεκτόν ότι δεν υπήρχαν τυπικές αποδείξεις για το ότι η σύμπραξη εκτεινόταν στις αγορές αυτές.

77 Ως προς τη γεωγραφική έκταση της παραβάσεως, η Επιτροπή παραπέμπει στα παραρτήματα 5, 6, 18, 20 έως 22, 49, 55, 56, 58, 60, 65, 71, 80, 81, 86, 88, 109, 110, 111, 117 και 118 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων. Εν όψει των εγγράφων αυτών, συμπεραίνει ότι δεν μπορεί να καταλογιστεί εις βάρος της η επιλογή της προσφεύγουσας να μην αμυνθεί ως προς το ζήτημα αυτό κατά τη διοικητική διαδικασία.

78 Ως προς τις πρωτοβουλίες για τις τιμές, η Επιτροπή θεωρεί ότι η συγκριτική ανάλυση των συγκεφαλαιωτικών πινάκων, στην οποία προέβη με τα δικόγραφά της η προσφεύγουσα είναι προδήλως ανακριβής, διότι τα στοιχεία τα σχετικά με τις ανατιμήσεις του Οκτωβρίου 1989 και του Ιανουαρίου 1991 της κοινοποιήθηκαν πριν από την έκδοση της αποφάσεως.

79 Ως προς την ανάγκη ορισμού της οικείας γεωγραφικής αγοράς πριν από την εξέταση της νομιμότητας ορισμένης συμπεριφοράς υπό το πρίσμα του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, φρονεί ότι ο ορισμός αυτός δεν είναι καθόλου αναγκαίος στο πλαίσιο εκτιμήσεως περιορισμού του ανταγωνισμού, οσάκις είναι - όπως εν προκειμένω - πρόδηλο ότι η συμμετοχή του συνόλου σχεδόν των επιχειρήσεων που δρουν στην οικεία αγορά επί του γεωγραφικού εδάφους της Κοινότητας αποκλείει κάθε εφαρμογή του κανόνα de minimis στην παράβαση. Κατ' αυτήν, η προαναφερθείσα απόφαση SIV κ.λπ. κατά Επιτροπής δεν αποκρούει την ανάλυση αυτή.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

80 Ο σεβασμός του δικαιώματος ακροάσεως σε κάθε διαδικασία δυνάμενη να καταλήξει σε επιβολή κυρώσεων, ιδίως προστίμων ή χρηματικών ποινών, αποτελεί θεμελιώδη αρχή του κοινοτικού δικαίου, που πρέπει να τηρείται, ακόμη και αν πρόκειται για διαδικασία διοικητικού χαρακτήρα (απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Φεβρουαρίου 1979, 85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1979/I, σ. 215, σκέψη 9).

81 Κατ' εφαρμογήν της αρχής αυτής, το άρθρο 19, παράγραφος 1, του κανονισμού 17 και το άρθρο 4 του κανονισμού 99/63 επιβάλλουν στην Επιτροπή κρίνει στην τελική της απόφαση αποδεδειγμένες εκείνες μόνον τις αιτιάσεις, για τις οποίες οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις είχαν τη δυνατότητα να καταστήσουν γνωστή την άποψή τους.

82 Το άρθρο 1, εβδόμη περίπτωση, της αποφάσεως προσάπτει στις κατονομαζόμενες στη διάταξη αυτή επιχειρήσεις ότι προσχεδίασαν και εφήρμοσαν ταυτόχρονες και ενιαίες αυξήσεις των τιμών «σε ολόκληρη την Κοινότητα».

83 Δεδομένου ότι η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων δεν μνημονεύει τέτοια συμπαιγνία ως προς τις τιμές σε τέσσερα κράτη μέλη της Κοινότητας, ήτοι την Ισπανία την Ιρλανδία, την Ελλάδα και την Πορτογαλία, πρέπει εν προκειμένω να εξακριβωθεί αν η διατύπωση των αιτιάσεων, ακόμη και αν ήταν συνοπτική, ήταν επαρκώς σαφής, ώστε η προσφεύγουσα να είναι όντως σε θέση να αντιληφθεί τη γεωγραφική διάσταση της εν λόγω συμπράξεως. Υπό την προϋπόθεση αυτή και μόνο μπορεί να γίνει δεκτό ότι η γνωστοποίηση αιτιάσεων επιτέλεσε τη λειτουργία της, σύμφωνα με τους κοινοτικούς κανονισμούς, η οποία συνίσταται στην παροχή όλων των αναγκαίων στοιχείων στις επιχειρήσεις, ώστε να μπορέσουν να αμυνθούν προσηκόντως πριν η Επιτροπή εκδώσει οριστική απόφαση (βλ. ιδίως απόφαση του Δικαστηρίου της 31ης Μαρτίου 1993, C-89/85, C-104/85, C-114/85, C-116/85, C-117/85 και C-125/85 έως C-129/85, Ahlstrφm Osakeyhtiφ κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. I-1307, σκέψη 42).

84 Η απευθυνθείσα στην προσφεύγουσα ανακοίνωση των αιτιάσεων περιέχει το σώμα του εγγράφου, τα παραρτήματα και τις ατομικές πληροφορίες σχετικά με την προσφεύγουσα. Το σώμα του εγγράφου δεν καταλήγει σε διατακτικό, αλλά περιέχει «συνοπτική περιγραφή της παραβάσεως». Η περιγραφή αυτή αναφέρει, μεταξύ άλλων, ότι οι κατασκευαστές προμηθευτές χαρτονιού εντός της Κοινότητας, κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 85 της Συνθήκης και ενεργώντας καρά συμπαιγνία ή κατά συνέργεια, «προσχεδίασαν και εφήρμοσαν ταυτόχρονες και ενιαίες αυξήσεις των τιμών σε ολόκληρο το έδαφος της Κοινότητας». Αναφέρει ρητά ότι αυτή η «συνοπτική περιγραφή» πρέπει να εκτιμηθεί υπό το πρίσμα των λεπτομερών αιτιάσεων που ανακοινώνονται στο υπόλοιπο κείμενο.

85 Η ανάγνωση ολόκληρης της ανακοινώσεως των αιτιάσεων επιβεβαιώνει ότι, κατά την Επιτροπή, η φερομένη παράβαση εκτεινόταν σε ολόκληρο το έδαφος της Κοινότητας. Συναφώς, η εξέταση των ισχυρισμών που προβάλλονται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων σχετικά με τη γεωγραφική έκταση της αντίθετης στον ανταγωνισμό συμπεριφοράς δεν μπορεί να περιοριστεί στη συμπαιγνία ως προς τις τιμές, διότι, όπως προκύπτει από την ανακοίνωση των αιτιάσεων (σ. 83 έως 88), τα κυριότερα χαρακτηριστικά του φερομένου συστήματος της «τιμής πριν από την ποσότητα» αποσκοπούσαν στον περιορισμό του ανταγωνισμού εντός της κοινής αγοράς.

86 Όσον αφορά την εξέταση των πραγματικών περιστατικών, η ανακοίνωση των αιτιάσεων αναφέρει (σ. 37) τα εξής σχετικά με τον ρόλο της JMC στη συμπαιγνία ως προς τις τιμές:

«Η JMC συζητούσε για τις λεπτομέρειες της εφαρμογής, αγορά προς αγορά, των αποφάσεων τις οποίες ελάμβανε η PWG για τις τιμές. Βασικό της έργο ήταν "να αποφασίζει αφενός μεν αν οι ανατιμήσεις μπορούσαν να εφαρμοστούν και, αν ναι, να επεξεργάζεται τις σχετικές λεπτομέρειες, αφετέρου δε να προσπαθεί να καθιερώσει σύστημα ισοδυνάμων (δηλαδή ενιαίων) τιμών στην Ευρώπη".»

87 Σχετικά με τη συμπαιγνία ως προς τα μερίδια αγοράς, αναφέρει (σ. 51) ότι η συμπαιγνία ως προς τα μερίδια αγοράς «αφορούσε τα μερίδια τα οποία κατείχαν στην αγορά της Δυτικής Ευρώπης στο σύνολό της».

88 Ως προς το ζήτημα αυτό, παραπέμπει στις δηλώσεις της Stora, κατά τις οποίες (παράρτημα 43 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, σημείο 1.1):

«Στο πλαίσιο της PWG γίνονταν συζητήσεις για τα μερίδια αγοράς εκφρασμένα σε ποσότητα. Οι ποιότητες πρωτογενών ινών (ποιότητες GC και UC) και οι ποιότητες ανακυκλωμένων ινών (ποιότητες GD και UD) εξετάζονταν χωριστά. Οι συζητήσεις αφορούσαν τις ποσότητες για την Ευρώπη στο σύνολό της και για κάθε χώρα χωριστά. Η αναφορά στην "Ευρώπη" καταλάμβανε τις χώρες της Ευρωπαϋκής Κοινότητας και της Ευρωπαϋκής Ζώνης Ελευθέρου Εμπορίου.»

89 Σχετικά με τη συμπαιγνία ως προς τις τιμές, επισημαίνει (σ. 69):

«Τα έγγραφα αναφέρουν [...] ότι το σύστημα των λεγομένων "ισοδυνάμων" ή "ευρωπαϋκών" τιμών είχε τεθεί σε εφαρμογή, ενώ τιμές καταλόγου του ίδιου ύψους καθιερώνονταν ταυτόχρονα σε όλη την Ευρώπη.»

90 Όσον αφορά τη νομική εκτίμηση, αναφέρει, μεταξύ άλλων (σ. 83), στο μέρος που επιγράφεται «φύση της παραβάσεως», τα εξής:

«Τα κύρια χαρακτηριστικά του συστήματος της "τιμής πριν από την ποσότητα" ήσαν τα ακόλουθα:

[...]

- η περιοδική εφαρμογή συντονισμένων πρωτοβουλιών για τις τιμές, συνισταμένων στην εφαρμογή απ' όλους τους παραγωγούς ταυτοχρόνων και ενιαίων ανατιμήσεων στις διάφορες εθνικές αγορές·

- η δημιουργία ενιαίου συστήματος καθορισμού των τιμών σε ευρωπαϋκή κλίμακα·

[...]».

91 Τέλος, κατά το μέρος που επιγράφεται «επίδραση στις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών», η ανακοίνωση των αιτιάσεων τονίζει (σ. 88):

«Στην προκείμενη περίπτωση, η γενική φύση των ρυθμίσεων αθέμιτης συνεργασίας, που κάλυπτε όλο σχεδόν το εμπόριο ενός σημαντικού βιομηχανικού προϋόντος σε ολόκληρη την Κοινότητα (και άλλες χώρες της Δυτικής Ευρώπης), είχε ως αναπόφευκτο αποτέλεσμα την εκτροπή των εμπορικών ροών από την πορεία που θα ακολουθούσαν διαφορετικά.»

92 Τα στοιχεία που αφορούν τη γεωγραφική έκταση της φερομένης παραβάσεως, που περιέχονται στο σώμα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, επιβεβαιώνονται στο έγγραφο αυτό από τα βασικά αποδεικτικά στοιχεία τα οποία επικαλείται η Επιτροπή, ήτοι τις δηλώσεις της Stora. Κατ' αυτές, η γεωγραφική έκταση της αντίθετης προς τον ανταγωνισμό συμπεριφοράς ως προς τις τιμές ήταν τουλάχιστον ολόκληρο το έδαφος της Κοινότητας. Ως παράδειγμα, σχετικά με τις δύο πρωτοβουλίες ανατιμήσεως που συμφωνήθηκαν το 1988, η Stora δηλώνει ότι «συνήφθη συμφωνία σχετικά με την πραγματοποίηση (το 1988) δύο ανατιμήσεων σε ολόκληρη την κοινοτική αγορά» (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 4). Ομοίως, όπως υπεμνήσθη ήδη (βλ. σκέψη 88 ανωτέρω), η Stora δηλώνει ότι η συμπαιγνία ως προς τις τιμές αφορούσε ολόκληρη την Ευρώπη.

93 Υπ' αυτές τις συνθήκες, πρέπει να θεωρηθεί ότι η ανακοίνωση των αιτιάσεων ικανοποιεί την προμνησθείσα υποχρέωση σαφήνειας όσον αφορά τη γεωγραφική έκταση των συμπαιγνιών σε ολόκληρο το έδαφος της Κοινότητας. Επομένως, το γεγονός και μόνον ότι ορισμένες χώρες της Κοινότητας δεν μνημονεύτηκαν ρητά στερείται σημασίας.

94 Εν προκειμένω, η Επιτροπή δεν υπεχρεούτο ούτε να ορίσει, πριν διαπιστώσει τον περιορισμό του ανταγωνισμού, τη γεωγραφική αγορά στην οποία είχε σημειωθεί αυτός (βλ. κατωτέρω σκέψεις 231 επ.).

95 Κατά το μέτρο, όμως, που από τα στοιχεία τα οποία προσκόμισε η προσφεύγουσα απαντώντας σε γραπτή ερώτηση του Πρωτοδικείου προκύπτει ότι το μεγαλύτερο μέρος των πωλήσεών της επραγματοποιείτο στην ισπανική αγορά, πρέπει να διαπιστωθεί ότι σειρά εγγράφων απ' όσα μνημονεύονται στην ανακοίνωση των αιτιάσεων και επισυνάπτονται σ' αυτήν υπό μορφή παραρτήματος μνημονεύουν ρητά την ισπανική αγορά (παραρτήματα 109, 110, 111, 117 και τεχνικά παραρτήματα E και G).

96 Ειδικότερα, στην ανακοίνωση των αιτιάσεων (σ. 55), το παράρτημα 109 σχολιάζεται ως εξής:

«Οι παραγωγοί που ήσαν παρόντες στη συνεδρίαση [της JMC της 16ης Οκτωβρίου 1989 ...] έκαναν μια επισκόπηση της εφαρμογής, στις διάφορες εθνικές αγορές, των ανατιμήσεων των οποίων είχε αναγγελθεί η έναρξη ισχύος (για τις περισσότερες χώρες) για την 1η Οκτωβρίου 1989».

97 Η δε ισπανική αγορά μνημονεύεται ρητά μεταξύ των εθνικών αγορών στο παράρτημα 109:

«c) Ισπανία

Η ανατίμηση κοινοποιείται η δε εφαρμογή της δεν προσκρούει σε καμμία μείζονα δυσχέρεια [...]».

98 Επί πλέον, το τεχνικό παράρτημα E, που αφορά τις πρωτοβουλίες για τις τιμές του Οκτωβρίου 1989, σχολιάζει και αναπαράγει εν μέρει το παράρτημα 111 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, που συνίσταται σε έναν τιμοκατάλογο που ελήφθη από τη Rena. Και ναι μεν ο τιμοκατάλογος αυτός μνημονεύεται ως παράρτημα 110 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, ένας προσεκτικός όμως αναγνώστης δεν ηδύνατο να αγνοεί ότι επρόκειτο στην πραγματικότητα για το παράρτημα 111.

99 Τα αναπαραγόμενα στοιχεία αφορούν τις τιμές ανά ποιότητα χαρτονιού ανά χώρα, καθώς και την ημερομηνία αναγγελίας της ανατιμήσεως, στο έγγραφο δε αυτό εμφαίνονται ρητά στοιχεία αφορώντα την ισπανική εθνική αγορά.

100 Τέλος, το τεχνικό παράρτημα E διευκρινίζει:

«Στον πίνακα E εμφαίνονται τα λεπτομερή στοιχεία των ανατιμήσεων κάθε κατασκευαστή.

(N.B.: η Finnboard, η Feldmόhle και η Kopparfors αύξησαν τις τιμές τους για την Ισπανία κατά τις αναλογίες που εμφαίνονται στο παράρτημα 117).»

101 Παρ' όλον ότι η παραπομπή στο παράρτημα 117 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων συνιστά ατυχές σφάλμα, εφόσον το εν λόγω παράρτημα είναι, στην πραγματικότητα, το παράρτημα 111, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η ισπανική εθνική αγορά καταλαμβάνεται ρητά από το τεχνικό παράρτημα E.

102 Τέλος, το τεχνικό παράρτημα G (σ. 4), που αφορά τις πρωτοβουλίες για τις τιμές του Ιανουαρίου 1991, περιέχει την ακόλουθη πληροφορία:

«Τα αναλυτικά στοιχεία των ανατιμήσεων κάθε κατασκευαστή μνημονεύονται στον πίνακα G.

Οι κυριότεροι παραγωγοί που εφοδιάζουν την ισπανική αγορά (Cascades, Finnboard, Iggesund, Tampella Espaρola, Feldmόhle) ανήγγειλαν άπαντες ανατίμηση κατά 5 PTA/kg.»

103 Τελικά, υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, η προσφεύγουσα δεν μπορεί να επικαλεσθεί προσβολή των δικαιωμάτων άμυνάς της.

104 Επομένως, ο λόγος ακυρώσεως πρέπει να απορριφθεί.

Γ - Επί του λόγου ακυρώσεως περί παραβάσεως του άρθρου 190 της Συνθήκης

Επιχειρήματα των διαδίκων

105 Αναφερόμενη στον σχετικό χαρακτήρα της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως (προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Van Gerven, που προηγούνται της αποφάσεως της 15ης Ιουνίου 1994, C-137/92 P, Επιτροπή κατά BASF κ.λπ., Συλλογή 1994, σ. I-2555, I-2559, I-2572), η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι πρέπει να ερμηνεύεται στενά η υποχρέωση αιτιολογήσεως αποφάσεως η οποία περιέχει επιβολή προστίμων, κυρίως όταν η απόφαση της Επιτροπής βαίνει αισθητά πέραν των προηγουμένων αποφάσεων (απόφαση του Δικαστηρίου της 26ης Νοεμβρίου 1975, 73/74, Groupement des fabricants de papiers peints de Belgique κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή τόμος 1975, σ. 457).

106 Στην προσβαλλομένη απόφαση, η Επιτροπή δεν εμφάνισε, ως προς την προσφεύγουσα, κατά τρόπο σαφή και συνεπή τις πραγματικές και νομικές θεωρήσεις που την οδήγησαν στην έκδοσή της. Επομένως, ούτε η προσφεύγουσα ούτε το Πρωτοδικείο είναι σε θέση να γνωρίζουν τα στοιχεία του συλλογισμού της. Αυτό ισχύει όσον αφορά ιδίως τον ορισμό της οικείας γεωγραφικής αγοράς και την εκτίμηση της συμμετοχής της προσφεύγουσας στις φερόμενες παραβάσεις.

107 Τέλος, η Επιτροπή παρέβη την υποχρέωση αιτιολογήσεως σχετικά με την επιμέτρηση των προστίμων.

108 Η Επιτροπή διατείνεται ότι ο λόγος πρέπει ν' απορριφθεί, εφόσον στηρίζεται απλώς σε γενική επίκληση του άρθρου 190 της Συνθήκης. Εν πάση περιπτώσει, είναι αστήρικτος, διότι η απόφαση είναι επαρκώς αιτιολογημένη.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

109 Κατά πάγια νομολογία, η υποχρέωση αιτιολογήσεως μιας ατομικής αποφάσεως σκοπό έχει να επιτρέψει στον κοινοτικό δικαστή να ασκήσει τον έλεγχό του επί της νομιμότητας της αποφάσεως και να παράσχει στον ενδιαφερόμενο ικανές ενδείξεις ως προς το αν η απόφαση έχει επαρκές έρεισμα ή αν ενδεχομένως πάσχει ελάττωμα λόγω του οποίου θα μπορούσε να αμφισβητηθεί το κύρος της, το δε περιεχόμενο της υποχρεώσεως αυτής εξαρτάται από τη φύση της περί ης πρόκειται πράξεως και από το πλαίσιο εντός του οποίου εκδόθηκε (βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση του Πρωτοδικείου της 11ης Δεκεμβρίου 1996, T-49/95, Van Megen Sports κατά Επιτροπής, Συλλογή 1994, σ. ΙΙ-1799, σκέψη 51). Και ναι μεν η Επιτροπή υποχρεούται, βάσει του άρθρου 190 της Συνθήκης, να μνημονεύει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία από τα οποία εξαρτάται η νόμιμη δικαιολόγηση της αποφάσεως και τις σκέψεις που την οδήγησαν να την λάβει, δεν απαιτείται όμως να λαμβάνει θέση εφ' όλων των πραγματικών και νομικών ζητημάτων που ανακινήθηκαν κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας (βλ. ιδίως απόφαση Van Landewyck κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 66).

110 Εν προκειμένω, η απόφαση μνημονεύει ευθέως την προσφεύγουσα στο πλαίσιο της περιγραφής των εναρμονισμένων ανατιμήσεων (αιτιολογικές σκέψεις 77 και 89). Περαιτέρω, τα σημεία της αποφάσεως όπου περιγράφονται οι αντικείμενες στον ανταγωνισμό συζητήσεις εντός της JMC (ιδίως αιτιολογικές σκέψεις 44 έως 46, 58, 71, 73, 84, 85 και 87) αφορούν κατ' ανάγκην την προσφεύγουσα, η οποία δεν αμφισβητεί τη συμμετοχή της στις συναντήσεις του οργάνου αυτού. Τέλος, η απόφαση εκθέτει σαφώς τη συλλογιστική την οποία ακολούθησε η Επιτροπή για να κρίνει ότι μετέσχε στην όλη σύμπραξη (αιτιολογικές σκέψεις 116 έως 119).

111 Υπ' αυτές τις συνθήκες, η αιτιολογία της αποφάσεως παρέσχε στην προσφεύγουσα επαρκείς ενδείξεις ώστε να γνωρίζει τα κύρια πραγματικά και νομικά στοιχεία στα οποία στηρίχτηκε η συλλογιστική βάσει της οποίας η Επιτροπή την έκρινε υπαίτια παραβάσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

112 Ως προς την αιτιολογία που αφορά την καταλαμβανόμενη από την απόφαση γεωγραφική αγορά, αρκεί η διαπίστωση ότι όχι μόνο το διατακτικό (άρθρο 1), αλλά και οι αιτιολογικές της σκέψεις (ιδίως σκέψη 2, πρώτο εδάφιο, τρίτη και πέμπτη περίπτωση, σκέψη 44, δεύτερο εδάφιο, δεύτερη περίπτωση, σκέψη 52 και σκέψη 76, πρώτο εδάφιο) αφορούν αντικείμενες στον ανταγωνισμό ενέργειες σε ολόκληρο το έδαφος της Κοινότητας.

113 Υπ' αυτές τις συνθήκες, το επιχείρημα της προσφεύγουσας περί ανεπαρκούς αιτιολογήσεως του ζητήματος αυτού δεν μπορεί να γίνει δεκτό.

114 Τέλος, όσον αφορά τη φερομένη παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως της επιμετρήσεως των προστίμων, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι μια τέτοια παράβαση, και αν ακόμη υποτεθεί αποδεδειγμένη, θα μπορούσε να θίξει τη νομιμότητα μόνον του άρθρου 3 της αποφάσεως, με το οποίο επιβάλλεται πρόστιμο στην προσφεύγουσα. Τα σχετικά επιχειρήματα πρέπει, επομένως, να συνεξετασθούν με τους λόγους ακυρώσεως που προβάλλονται προς στήριξη του αιτήματος ακυρώσεως ή μειώσεως του προστίμου (βλ. κατωτέρω σκέψεις 238 επ.).

115 Επομένως, ο λόγος ακυρώσεως πρέπει ν' απορριφθεί ως αβάσιμος.

Δ - Επί του λόγου ακυρώσεως περί εσφαλμένης εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης επί των πράξεων της προσφεύγουσας

Επιχειρήματα των διαδίκων

116 Ο λόγος αυτός συντίθεται από τέσσερα σκέλη.

117 Με το πρώτο σκέλος, η προσφεύγουσα αμφισβητεί κάθε συμμετοχή της σε συνολικό σχέδιο περιορισμού του ανταγωνισμού.

118 Υπενθυμίζει ότι, με την απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, αναγνώρισε ότι ήταν μέλος της PG Paperboard και είχε μετάσχει στις συνεδριάσεις ορισμένων οργάνων της PG Paperboard, καθώς και στο σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών της Fides. Αγνοούσε όμως ότι οι παρεχόμενες πληροφορίες είχαν περιοριστική επίδραση στον ανταγωνισμό.

119 Η προσχώρησή της σε συνολικό σχέδιο περιορισμού του ανταγωνισμού δεν μπορεί να συναχθεί από την περιορισμένη συμμετοχή της στα όργανα της PG Paperboard και στην ανταλλαγή πληροφοριών εντός της δομής αυτής. Εσφαλμένα άλλωστε εξομοιώνει η Επιτροπή τη συμμετοχή της στα όργανα της PG Paperboard με συμμετοχή στην ίδια τη σύμπραξη, αναφερόμενη, στο υπόμνημα αντικρούσεώς της, στα «όργανα της συμπράξεως».

120 Η Επιτροπή δεν προσκόμισε αξιόπιστες και πειστικές αποδείξεις περί του ότι η προσφεύγουσα συνδεόταν προς το κοινό σύστημα. Συγκεκριμένα, εφόσον η προσφεύγουσα δεν μνημονεύεται σε κανένα από τα έγγραφα που προβάλλονται στην απόφαση ως αποδεικτικά στοιχεία, το μόνο που μπορεί να θεωρηθεί ως αποδεδειγμένο είναι μια απλή παρουσία σε συναντήσεις και συμμετοχή σε ανταλλαγή πληροφοριών. Συναφώς, η προσφεύγουσα εμμένει στη διαφορά που υφίσταται μεταξύ του να ανήκει σε ένα συνολικό σχέδιο περιορισμού του ανταγωνισμού και του να μετέχει σε ορισμένες ενέργειες που ενδέχεται να συνιστούν λιγότερο σοβαρές παραβάσεις στο πλαίσιο του σχεδίου αυτού (παρεύρεση σε συναντήσεις και συμμετοχή στις ανταλλαγές πληροφοριών).

121 Η προσφεύγουσα, αφού αναπτύσσει το κριτήριο το οποίο χρησιμοποίησε η Επιτροπή για ν' αποδείξει τη συμμετοχή στη σύμπραξη καθενός από τους αποδέκτες της αποφάσεως (αιτιολογικές σκέψεις 116 έως 121 της αποφάσεως), καταλήγει ότι η εφαρμογή του κριτηρίου στην ατομική της κατάσταση άγει στη διαπίστωση ότι δεν μετέσχε στο φερόμενο σύστημα. Συγκεκριμένα, κανένα από τα προβαλλόμενα στην απόφαση αποδεικτικά στοιχεία δεν είναι ικανό να συνδέσει την προσφεύγουσα με τη συμπαιγνία.

122 Με το δεύτερο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, η προσφεύγουσα διατείνεται ότι δεν μετείχε στις ανατιμήσεις που συμφωνήθηκαν κατά τη συνεδρίαση της JMC της 6ης Σεπτεμβρίου 1990 (αιτιολογική σκέψη 89 της αποφάσεως). Όπως εξέθεσε στην απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων (σημείο 5.2.2, και ιδίως σημείο 5.2.2.1), η συμμετοχή της στις διαβουλεύσεις για τις τιμές και στην εφαρμογή τους δεν αποδεικνύεται.

123 Επί πλέον, ούτε η απόφαση ούτε η ανακοίνωση των αιτιάσεων περιέχει την παραμικρή ένδειξη περί συμμετοχής της στον έλεγχο της εφαρμογής των ανατιμήσεων.

124 Με το υπόμνημα απαντήσεως, διευκρινίζει ότι, με τον ισχυρισμό της ότι δεν μετείχε σε διαβουλεύσεις για τις τιμές, πρέπει να γίνει αντιληπτόν κατ' αρχάς ότι δεν είχε αναλάβει καμμία δέσμευση να εφαρμόσει ορισμένο ύψος τιμών, πράγμα που δεν σημαίνει πως δεν ήταν ενήμερη της υπάρξεως συμφωνιών τις οποίες είχαν συνάψει σχετικώς οι μεγάλοι παραγωγοί, πιθανά κατά τις συνεδριάσεις της PWG. Πρέπει, ακολούθως, να γίνει αντιληπτόν ότι η εμπορική της πολιτική ακολούθησε πάντοτε διαφορετικούς κανόνες απ' εκείνους τους οποίους εφάρμοζαν οι ανταγωνιστές της.

125 Με το τρίτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, η προσφεύγουσα διατείνεται ότι δεν μετείχε σε συμπαιγνία για τη ρύθμιση του όγκου παραγωγής, ούτε σε συμπαιγνία για τα μερίδια αγοράς.

126 Διαπιστώνει ότι, κατά την απόφαση (αιτιολογικές σκέψεις 51 επ.), στο πλαίσιο της PG Paperboard καταρτίστηκε μηχανισμός ρυθμίσεως των τιμών και του όγκου παραγωγής, στηριζόμενος στη φερόμενη πολιτική της «τιμής πριν από την ποσότητα». Υποστηρίζεται επίσης (αιτιολογική σκέψη 58) ότι οι μικροί παραγωγοί χαρτονιού, καίτοι δεν είχαν γνώση των λεπτομερών συζητήσεων για τα μερίδια της αγοράς που διεξήγοντο εντός της PWG, ήσαν απολύτως ενήμεροι, στο πλαίσιο της πολιτικής της «τιμής πριν από την ποσότητα», την οποία είχαν αποδεχθεί όλοι, για τη γενική άτυπη συμφωνία μεταξύ των σημαντικότερων παραγωγών όσον αφορά τη διατήρηση της προσφοράς σε σταθερά επίπεδα και την ανάγκη προσαρμογής της δικής τους συμπεριφοράς στην εν λόγω άτυπη συμφωνία.

127 Δεν υπάρχει όμως καμμία απόδειξη του ισχυρισμού αυτού ως προς την προσφεύγουσα. Αντιθέτως, η εμπορική της πολιτική, που εκτίθεται αναλυτικά στην απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, ήταν ανέκαθεν να αυξάνει την ποσότητα προϋόντων στην αγορά, έστω και εις βάρος του κέρδους το οποίο πραγματοποιούσε με βάση τις επιτυγχανόμενες τιμές.

128 Περαιτέρω, η Επιτροπή κακώς της επιρρίπτει συμμετοχή στη συμπαιγνία για τα διαστήματα διακοπής και στη συμπαιγνία για τα μερίδια αγοράς. Αναγνωρίζει, πράγματι, στην αιτιολογική σκέψη 116 της αποφάσεως, ότι μόνον οι μεγάλοι παραγωγοί συνήψαν συμφωνίες για τον όγκο παραγωγής και τα μερίδια αγοράς.

129 Ούτε για την αιτίαση περί καταμερισμού των αγορών προσκομίζονται αποδείξεις, άλλωστε ούτε καν επίκληση αποδεικτικών μέσων γίνεται στην απόφαση. Εν πάση περιπτώσει, η εξέλιξη των πωλήσεων της προσφεύγουσας στις κοινοτικές αγορές αρκεί για ν' αποδείξει ότι η κατηγορία αυτή είναι αστήρικτη καθ' όσον την αφορά.

130 Τέλος, με το τέταρτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, η προσφεύγουσα διατείνεται ότι η έλλειψη διευκρινίσεων, στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, σχετικά με την οικεία γεωγραφική αγορά (βλ. ανωτέρω σκέψεις 66 επ.) διατηρείται και στην απόφαση. Συγκεκριμένα, το μόνο χωρίο της που προσδιορίζει τα όρια αυτής της γεωγραφικής αγοράς είναι η αιτιολογική σκέψη 138, όπου αναγνωρίζεται ότι στην πορτογαλική και την ελληνική αγορά δεν διαπράχθηκαν παραβάσεις. Η προσφεύγουσα δίνει όμως έμφαση στην ασυνέπεια μεταξύ αυτής της αιτιολογικής σκέψεως και της αιτιολογικής σκέψεως 61, όπου τονίζεται ότι το σύστημα ανταλλαγής πληροφοριών της Fides κάλυπτε ολόκληρη τη Δυτική Ευρώπη.

131 Το ζήτημα αυτό του ορισμού της οικείας γεωγραφικής αγοράς είναι ουσιώδες για να εκτιμηθεί αφενός μεν η ύπαρξη ή μη παραβάσεως, αφετέρου δε η σοβαρότητα και η έκτασή της. Η συμμετοχή της προσφεύγουσας στην παράβαση ήταν αμυδρή, διότι η ισπανική, η ιρλανδική, η πορτογαλική και η ελληνική αγορά, στις οποίες ασκούσε το μείζον μέρος των δραστηριοτήτων της, δεν καλύπτονται από τη διαδικασία.

132 Επί πλέον, η ισπανική και η ιρλανδική αγορά φαίνεται ότι θεωρούνται ως ανήκουσες στην οικεία γεωγραφική αγορά (αιτιολογική σκέψη 72 της αποφάσεως), ενώ οι περισσότερες αποδείξεις που παρέχονται στην απόφαση ουδόλως αναφέρονται στις εθνικές αυτές αγορές. Ειδικότερα, οι αποδείξεις τις οποίες επικαλέστηκε η Επιτροπή για ν' αποδείξει την ύπαρξη συμφωνίας για τις ανατιμήσεις αφορούν την ισπανική και την ιρλανδική αγορά μόνο σε σχέση με τις ανατιμήσεις του Οκτωβρίου 1989, του Απριλίου 1990 και του Ιανουαρίου 1991.

133 Η Επιτροπή αμφισβητεί το παραδεκτόν των επιχειρημάτων τα οποία προβάλλει η προσφεύγουσα στην απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, διότι δεν αποδεικνύεται ότι είναι λυσιτελή για να πλήξουν την προσβαλλομένη απόφαση.

134 Ακολούθως, όσον αφορά το πρώτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, τονίζει ότι η κατάλληλη προσέγγιση, σε μια περίπτωση όπως η παρούσα, είναι να αποδειχθούν η ύπαρξη, η λειτουργία και τα βασικά χαρακτηριστικά της συμπράξεως στο σύνολό της, στη συνέχεια δε να διαπιστωθεί κατά πόσον υπάρχουν βάσιμες και πειστικές αποδείξεις για τη συμμετοχή κάθε μεμονωμένου παραγωγού στο κοινό σχέδιο και ποιο ήταν το διάστημα συμμετοχής κάθε παραγωγού. Σ' αυτό το πλαίσιο, επικαλείται την αιτιολογική σκέψη 116, δεύτερο εδάφιο, της αποφάσεως, κατά την οποία η αθέμιτη συνεργασία για τον καθορισμό των τιμών και τον έλεγχο της παραγωγής αποτελούσε αναπόσπαστο μέρος του ιδίου γενικού σχεδίου.

135 Υποθέτει ότι κάθε παραγωγός, που ήταν μέλος της PG Paperboard και συνεδρίαζε στις διάφορες επιτροπές της, μετείχε στη σύμπραξη, διότι η PG Paperboard είχε αφ' εαυτής αθέμιτο κυρίως σκοπό. Η PWG και η JMC ασχολούνταν σχεδόν αποκλειστικά με τον καθορισμό των τιμών και τον καταμερισμό της αγοράς.

136 Εξ άλλου, πολλά άμεσα αποδεικτικά στοιχεία θεμελιώνουν τη συμμετοχή της προσφεύγουσας στην παράβαση, όπως δείχνουν η απόφαση και τα παραρτήματα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων. Η προσφεύγουσα κατονομάζεται στα καίρια έγγραφα που αποδεικνύουν την ύπαρξη της συμπράξεως στο σύνολό της ή στις διάφορες εκδηλώσεις της.

137 Όσον αφορά το δεύτερο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, η Επιτροπή διατείνεται ότι η συμμετοχή της προσφεύγουσας σε συμπαιγνία για τις τιμές αποδεικνύεται. Συγκεκριμένα, η απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων επιβεβαιώνει απλώς τη συμμετοχή της στη συμπαιγνία για τις τιμές, διότι η συμμετοχή της στα όργανα της συμπράξεως την εμποδίζει να δικαιολογήσει τον φερόμενο ετεροχρονισμό της αναγγελίας των τιμών επικαλούμενη την ευφυή προσαρμογή στις συνθήκες της αγοράς.

138 Όσον αφορά το τρίτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η προσφεύγουσα δεν αρνείται τη συμμετοχή της στα κύρια όργανα της συμπράξεως, πλην της PWG, και ότι, όσον αφορά τα όργανα αυτά, αποδείχθηκε η καταλογιζόμενη στην προσφεύγουσα ύπαρξη της συμφωνίας και της εναρμονισμένης πρακτικής (βλ. ιδίως αιτιολογικές σκέψεις 111 έως 113 της αποφάσεως). Επομένως, δεν χρειάζεται να υπάρχουν άμεσα αποδεικτικά στοιχεία για το ότι κάθε επιχείρηση που κατηγορείται για συμμετοχή στη σύμπραξη εξέφραζε ρητά τη συγκατάθεσή της ή στήριζε ανοιχτά καθεμιά από τις πτυχές ή εκδηλώσεις της σύμπραξης καθ' όλη τη διάρκειά της (αιτιολογική σκέψη 116 της αποφάσεως). Μια παρόμοια κατακερματισμένη προσέγγιση αντεδείκνυται, τόσο για λόγους ουσιαστικού δικαίου όσο και για πρακτικούς λόγους, εφόσον η ουσία της όλης παραβάσεως έγκειται στην επί σειρά ετών συνεργασία των παραγωγών σε συνδυασμένες αθέμιτες ενέργειες βάσει κοινού σχεδίου (ίδια αιτιολογική σκέψη).

139 Έστω και αν οι μεγάλοι παραγωγοί συζητούσαν μόνοι τους, μεταξύ άλλων, τα μερίδια αγοράς και τις διακοπές παραγωγής εντός της PWG, αυτό δεν σημαίνει ότι οι μικροί παραγωγοί δεν ενεπλέκοντο σ' αυτό το μέρος της παραβάσεως. Συγκεκριμένα, αυτοί ήσαν ενήμεροι και απεδέχοντο την πολιτική καταμερισμού των αγορών εντός της PWG (αιτιολογική σκέψη 58 της αποφάσεως), διευκόλυναν τη θέση σε εφαρμογή του συστήματος ελέγχου του όγκου των πωλήσεων και των μεριδίων αγοράς παρέχοντας χρήσιμες πληροφορίες στη Fides και σχετικά με τα σχέδια προσωρινής παύσεως της παραγωγής στο πλαίσιο της JMC (αιτιολογική σκέψη 71).

140 Η Επιτροπή καταλήγει ότι το τέταρτο σκέλος του λόγου ακυρώσεως πρέπει επίσης ν' απορριφθεί.

141 Συναφώς, παραπέμπει ουσιαστικά στα επιχειρήματα που εξέθεσε προηγουμένως (βλ. ανωτέρω σκέψεις 76 επ.). Τονίζει πάντως ότι η αιτιολογική σκέψη 138 της αποφάσεως λέει ότι δεν υπάρχουν αξιόπιστα αποδεικτικά στοιχεία για τις συμφωνίες ως προς τις τιμές στην Ελλάδα και την Πορτογαλία και όχι ότι δεν έγιναν παραβάσεις στις χώρες αυτές. Αποκρούει επίσης τον ισχυρισμό της προσφεύγουσας ότι η ανταλλαγή πληροφοριών στο πλαίσιο της Fides κάλυπταν όλη την Ευρώπη αντιφάσκει με τον ισχυρισμό ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις για τις τιμές στην Ελλάδα και την Πορτογαλία.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

142 Κατ' αρχάς, πρέπει να εξετασθούν από κοινού τα τρία πρώτα σκέλη του λόγου ακυρώσεως περί μη συμμετοχής της προσφεύγουσας στην παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της αποφάσεως. Το τέταρτο σκέλος, περί ανεπαρκούς ορισμού της οικείας γεωγραφικής αγοράς, θα εξετασθεί χωριστά.

Επί των τριών πρώτων σκελών του λόγου ακυρώσεως, περί μη συμμετοχής της προσφεύγουσας στην παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 1 της αποφάσεως

143 Προκαταρκτικώς, υπενθυμίζεται ότι, δυνάμει του άρθρου 44, παράγραφος 1, στοιχείο γγ, του Κανονισμού Διαδικασίας, το δικόγραφο της προσφυγής πρέπει να εκθέτει το αντικείμενο της διαφοράς και συνοπτική έκθεση των ισχυρισμών των οποίων γίνεται επίκληση. Τα στοιχεία αυτά πρέπει να είναι αρκούντως σαφή και ακριβή ώστε να μπορεί ο μεν καθού διάδικος να προετοιμάσει την άμυνά του, το δε Πρωτοδικείο να αποφανθεί επί της προσφυγής, χωρίς να χρειάζεται ενδεχομένως άλλα στοιχεία. Προς εξασφάλιση της ασφάλειας δικαίου και της ορθής απονομής της δικαιοσύνης, για να είναι παραδεκτή η προσφυγή πρέπει όλα τα ουσιώδη πραγματικά και νομικά στοιχεία στα οποία στηρίζεται να προκύπτουν, τουλάχιστον συνοπτικά, αλλά πάντως κατά τρόπο ομαλό και κατανοητό, από το ίδιο το δικόγραφο της προσφυγής (βλ. ιδίως διάταξη του Πρωτοδικείου της 29ης Νοεμβρίου 1993, T-56/92, Koelman κατά Επιτροπής, Συλλογή 1993, σ. IΙ-1267, σκέψη 21).

144 Στην παρούσα περίπτωση, πρέπει να γίνει δεκτόν ότι η προσφεύγουσα, παραπέμποντας στα επιχειρήματα τα οποία είχε προβάλει στην απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, δεν επικαλείται ούτε ένα λόγο ακυρώσεως ή επιχείρημα διαφορετικό απ' όσα ανέπτυξε στο δικόγραφο της προσφυγής της. Η παραπομπή του δικογράφου της προσφυγής σε ορισμένες αναπτύξεις που περιέχονται στην απάντηση στην ανακοίνωση των αιτιάσεων γίνεται, επομένως, απλώς για να ενισχύσει και να συμπληρώσει, ως προς συγκεκριμένα σημεία, το σώμα του δικογράφου της προσφυγής. Υπ' αυτές τις συνθήκες, τα επιχειρήματα τα οποία προβάλλει η προσφεύγουσα στο πλαίσιο του παρόντος λόγου ακυρώσεως πρέπει να θεωρηθούν παραδεκτά.

145 Πρέπει, πρώτον, να εξετασθεί αν η Επιτροπή απέδειξε τη συμμετοχή της προσφεύγουσας σε παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, όσον αφορά την περίοδο μεταξύ Μαρτίου 1988 και Φεβρουαρίου 1989, αφότου η προσφεύγουσα παραδέχεται ότι άρχισε να μετέχει στις συνεδριάσεις της JMC. Δεύτερον, θα εξετασθεί αν η Επιτροπή απέδειξε τη συμμετοχή της προσφεύγουσας σε παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, όσον αφορά την υπολειπόμενη περίοδο, ήτοι από τον Φεβρουάριο του 1989 μέχρι τον Απρίλιο του 1991.

1. Περίοδος μεταξύ Μαρτίου 1988 και Φεβρουαρίου 1989

146 Η αιτιολογική σκέψη, τέταρτο εδάφιο, της αποφάσεως έχει ως εξής:

«Η Enso Espaρola άρχισε να συμμετέχει τακτικά στις συνεδριάσεις ενός οργάνου της PG Paperboard (της οικονομικής επιτροπής) το 1987, ενώ στις 25 Μαου 1988 συμμετείχε για πρώτη φορά σε συνεδρίαση του συμβουλίου προέδρων. Ισχυρίζεται ότι άρχισε να συμμετέχει στην JMC μόλις το Φεβρουάριο του 1989. Ωστόσο, έλαβε μέρος στην πρώτη πρωτοβουλία για τις τιμές το 1988 και η πραγματική συμμετοχή της στην παράβαση μπορεί να θεωρηθεί ότι άρχισε το ίδιο περίπου χρονικό σημείο.»

147 Για ν' αποδείξει τη συμμετοχή της προσφεύγουσας σε παράβαση των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού κατά την υπό κρίση περίοδο, η Επιτροπή στηρίζεται στη συμμετοχή αυτής της επιχειρήσεως στις συνεδριάσεις της PC της 25ης Μαου και της 17ης Νοεμβρίου 1988 (συνημμένος στην απόφαση πίνακας 3), στη συμμετοχή της στη συνεδρίαση της ΟΕ της 3ης Μαου 1988 (συνημμένος στην απόφαση πίνακας 6) και, τέλος, στην πραγματική τιμολογιακή συμπεριφορά της προσφεύγουσας.

148 Πρέπει να εξετασθεί καθένα από τα αποδεικτικά αυτά στοιχεία με την παραπάνω σειρά.

α) Συμμετοχή της προσφεύγουσας σε ορισμένες συνεδριάσεις της PC

149 Ως προς τη συμμετοχή της προσφεύγουσας σε δύο συγκεκριμένες συναντήσεις της PC, η Επιτροπή δεν επικαλείται κανένα αποδεικτικό στοιχείο για το αντικείμενό τους. Επομένως, όταν αναφέρεται στη συμμετοχή αυτή ως αποδεικτικό στοιχείο της συμμετοχής της επιχειρήσεως σε παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, στηρίζεται κατ' ανάγκην στην - περιεχόμενη στην απόφαση - γενική περιγραφή του αντικειμένου των συναντήσεων αυτού του οργάνου, καθώς και στα αποδεικτικά στοιχεία που μνημονεύονται στην απόφαση προς στήριξη αυτής της περιγραφής.

150 Συναφώς, η απόφαση αναφέρει: «Όπως εξήγησε η Stora, ένα από τα καθήκοντα της PWG ήταν να εξηγεί στο συμβούλιο των προέδρων τα μέτρα που ήταν αναγκαία για τη ρύθμιση της αγοράς (...). Με τον τρόπο αυτό, οι διευθύνοντες σύμβουλοι που συμμετείχαν στις συνεδριάσεις του συμβουλίου προέδρων ενημερώνονταν για τις αποφάσεις της PWG και τις οδηγίες που έπρεπε να δοθούν στα παραρτήματα πωλήσεων για την υλοποίηση των συμπεφωνημένων πρωτοβουλιών για τις τιμές» (αιτιολογική σκέψη 41, πρώτο εδάφιο). Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης: «Η PWG συνεδρίαζε πάντα πριν από κάθε προγραμματισμένη συνεδρίαση του συμβουλίου προέδρων και, δεδομένου ότι το ίδιο πρόσωπο προήδρευε και των δύο συνεδριάσεων, δεν επιδέχεται αμφιβολία το ποιος γνωστοποιούσε το αποτέλεσμα των διαβουλεύσεων της PWG στους άλλους "προέδρους", όπως αποκαλούνταν, που δεν ήταν μέλη του εσωτερικού κύκλου» (αιτιολογική σκέψη 38, δεύτερο εδάφιο).

151 Η Stora αναφέρει ότι οι μετέχοντες στις συναντήσεις της PC επληροφορούντο για τις λαμβανόμενες από την PWG αποφάσεις (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 8). Την ακρίβεια όμως αυτού του ισχυρισμού αμφισβητούν διάφορες επιχειρήσεις που μετείχαν στις συναντήσεις της PC. Ειδικότερα, την αμφισβητεί εμμέσως η προσφεύγουσα, καθ' όσον δεν αμφισβητεί τη συμμετοχή της σε παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης. Κατά συνέπεια, οι δηλώσεις της Stora για τον ρόλο της PC δεν μπορούν, αν δεν στηρίζονται σε άλλα αποδεικτικά στοιχεία, να θεωρηθούν ως επαρκής απόδειξη του αντικειμένου των συναντήσεων του εν λόγω οργάνου.

152 Ασφαλώς, στη δικογραφία περιλαμβάνεται ένα έγγραφο, ήτοι η από 22 Μαρτίου 1993 δήλωση ενός πρώην μέλους της διευθύνσεως της Feldmόhle (ονόματι Roos), που ενισχύει εκ πρώτης όψεως τους ισχυρισμούς της Stora. Ο Roos δηλώνει, μεταξύ άλλων, τα εξής: «Το περιεχόμενο των διεξαγομένων εντός της PWG συζητήσεων διαβιβαζόταν στις μη εκπροσωπούμενες στον όμιλο αυτόν επιχειρήσεις κατά τη σύσκεψη των προέδρων που ακολουθούσε αμέσως μετά ή, αν δεν γινόταν αμέσως σύσκεψη των προέδρων, κατά την JMC». Το έγγραφο όμως αυτό, έστω και αν δεν μνημονεύεται ρητώς στην απόφαση προς στήριξη των αιτιάσεων της Επιτροπής σχετικά με το αντικείμενο των συναντήσεων της PC, δεν μπορεί, ούτως ή άλλως, να θεωρηθεί ως στοιχειοθετούν περαιτέρω απόδειξη προστιθέμενη στις δηλώσεις της Stora. Πράγματι, δεδομένου ότι οι δηλώσεις αυτές συνοψίζουν τις απαντήσεις τις οποίες έδινε καθεμιά από τις τρεις επιχειρήσεις τις οποίες κατείχε η Stora κατά τη διάρκεια της παραβάσεως, μεταξύ των οποίων και η Feldmόhle, το πρώην μέλος της διευθύνσεως της τελευταίας αυτής επιχειρήσεως συνιστά κατ' ανάγκην μια από τις πηγές δηλώσεων της ίδιας της Stora.

153 Η Επιτροπή υποστηρίζει, στην απόφαση, ότι «η ομολογία της Stora ότι το συμβούλιο προέδρων συζητούσε όντως τον κατόπιν αθέμιτης συνεργασίας καθορισμό των τιμών επιβεβαιώνεται» από το παράρτημα 61 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, σημείωμα που ανευρέθηκε στον εμπορικό πράκτορα της Mayr-Melnhof στο Ηνωμένο Βασίλειο, που αναφέρεται σε συνάντηση που έγινε στη Βιέννη στις 12 και 13 Δεκεμβρίου 1986 (αιτιολογικές σκέψεις 41, τρίτο εδάφιο, και 75, δεύτερο εδάφιο). Το έγγραφο αυτό περιέχει την ακόλουθη πληροφορία:

«Καθορισμός των τιμών στο Ηνωμένο Βασίλειο

Σε πρόσφατη συνεδρίαση της Fides συμμετείχε εκπρόσωπος της Weig που ανέφερε ότι, κατά τη γνώμη της τελευταίας, το 9 % ήταν πολύ υψηλό για το Ηνωμένο Βασίλειο και κατέληγε στο 7 %. Μεγάλη απογοήτευση επειδή αυτό εσήμαινε ότι ο καθένας μπορούσε να διαπραγματευθεί τις τιμές. Η πολιτική τιμών στο Ηνωμένο Βασίλειο θα ανατεθεί στην RHU με τη στήριξη της [Mayr-Melnhof], έστω και αν αυτό επιφέρει προσωρινή μείωση της ποσότητας, ενώ προσπαθούμε να διατηρήσουμε τον στόχο του 9 % (πράγμα που θα φανεί). [Οι Mayr-Melnhof/FS] επιδιώκουν μια πολιτική αναπτύξεως στο Ηνωμένο Βασίλειο, η μείωση όμως των κερδών είναι σοβαρή και θα χρειαστεί να αγωνιστούμε για ν' ανακτήσουμε τον έλεγχο των τιμών. [Η Mayr-Melnhof] δεν αμφισβητεί ότι κανένα πρόβλημα δεν λύνεται από το γεγονός ότι η αύξηση των πωλήσεών της στη Γερμανία κατά 6 000 είναι γνωστή!»

154 Η συνάντηση της Fides που μνημονεύεται στην αρχή του παρατιθεμένου χωρίου είναι πιθανότατα, κατά τη Mayr-Melnhof (απάντηση σε αίτηση παροχής πληροφοριών, παράρτημα 62 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων), η συνάντηση της PC της 10ης Νοεμβρίου 1986, στην οποία η προσφεύγουσα δεν ήταν παρούσα, σύμφωνα με τον συνημμένο στην απόφαση πίνακα 3.

155 Διαπιστώνεται ότι το αναλυθέν έγγραφο πιστοποιεί ότι η Weig αντέδρασε παρέχοντας ενδείξεις για τη μέλλουσα τιμολογιακή πολιτική της στο Ηνωμένο Βασίλειο, σε σχέση με κάποιο αρχικό επίπεδο ανατιμήσεως.

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΠΤΙΚΟΥ ΣΤΟ ΕΓΓΡΑΦΟ: 694A0348.1

156 Δεν μπορεί όμως να θεωρηθεί ότι το έγγραφο αυτό αποδεικνύει ότι η Weig αντέδρασε σε σχέση με ορισμένο επίπεδο ανατιμήσεως συμφωνηθέν μεταξύ των επιχειρήσεων που συνηντώντο στο πλαίσιο της PG Paperboard σε κάποιο χρονικό σημείο προγενέστερο της 10ης Νοεμβρίου 1986.

157 Συγκεκριμένα, η Επιτροπή δεν προβάλλει κανένα αποδεικτικό στοιχείο σχετικώς. Επί πλέον, η μνεία της Weig σχετικά με κάποια ανατίμηση «9 %» μπορεί να εξηγηθεί από την αναγγελία ανατιμήσεως στο Ηνωμένο Βασίλειο της Thames Board Ltd στις 5 Νοεμβρίου 1986 (παράρτημα A-12-1). Η αναγγελία αυτή δημοσιοποιήθηκε σύντομα, όπως αυτό προκύπτει από ένα απόκομμα του Τύπου (παράρτημα A-12-3). Τέλος, η Επιτροπή δεν προσκόμισε κανένα άλλο έγγραφο που να αποδεικνύει ευθέως ότι κατά τις συναντήσεις της PC γίνονταν συζητήσεις για τις ανατιμήσεις. Υπ' αυτές τις συνθήκες, δεν αποκλείεται οι λόγοι της Weig, όπως παρατίθενται στο παράρτημα 61 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, να ελέχθησαν στο περιθώριο της συναντήσεως της PC της 10ης Νοεμβρίου 1986, όπως επανειλημμένα υποστήριξε επ' ακροατηρίου η Weig.

158 Η Επιτροπή υποστηρίζει επίσης, στην απόφαση, ότι «έγγραφα που ενετόπισε η Επιτροπή στην FS-Karton (που ανήκει στον όμιλο M-M) επιβεβαιώνουν ότι κατά τα τέλη του 1987 επετεύχθη συμφωνία στις δύο ομάδες προέδρων για τα συναφή θέματα του ελέγχου του όγκου των πωλήσεων και της πειθαρχίας όσον αφορά τις τιμές» (αιτιολογική σκέψη 53, πρώτο εδάφιο). Αναφέρεται, σχετικώς, στο παράρτημα 73 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, εμπιστευτικό σημείωμα με ημερομηνία 28 Δεκεμβρίου 1988, το οποίο απηύθυνε ο υπεύθυνος πωλήσεων διευθυντής μάρκετινγκ του ομίλου Mayr-Melnhof στη Γερμανία (ονόματι Katzner) προς τον γενικό διευθυντή της Mayr-Melnhof στην Αυστρία (ονόματι Grφller), με αντικείμενο την κατάσταση της αγοράς.

159 Συναφώς, ο συντάκτης του εγγράφου μνημονεύει, προεισαγωγικώς, τη στενότερη συνεργασία σε ευρωπαϋκή κλίμακα στο πλαίσιο του «κύκλου των προέδρων» («Prδsidentenkreis»), έκφραση την οποία η Mayr-Melnhof ερμηνεύει ως καταλαμβάνουσα ταυτόχρονα την PWG και την PC στο γενικότερό τους πλαίσιο, χωρίς δηλαδή να αναφέρεται σε κάποιο γεγονός ή κάποια συγκεκριμένη συνάντηση (παράρτημα 75 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, σημείο 2.a).

160 Στο πλαίσιο της παρούσας υποθέσεως, ναι μεν δεν αμφισβητείται ότι το παράρτημα 73 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων συνιστά απόδειξη που ενισχύει τις δηλώσεις της Stora περί υπάρξεως συμπαιγνίας αφενός μεν ως προς τα μερίδια αγοράς μεταξύ των επιχειρήσεων που είχαν πρόσβαση στον «κύκλο των προέδρων», αφετέρου δε ως προς τα διαστήματα διακοπής της λειτουργίας των ιδίων επιχειρήσεων, η Επιτροπή όμως δεν προσκομίζει κανένα άλλο αποδεικτικό στοιχείο που να επιβεβαιώνει ότι η PC είχε, μεταξύ άλλων, ως σκοπό να συζητεί για τη συμπαιγνία ως προς τα μερίδια αγοράς και τη ρύθμιση του όγκου της παραγωγής. Κατά συνέπεια, ο - χρησιμοποιούμενος στο παράρτημα 73 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων - όρος «κύκλος των προέδρων» («Prδsidentenkreis») δεν μπορεί, παρά τις παρασχεθείσες από τη Mayr-Melnhof εξηγήσεις, να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι παραπέμπει δε άλλα όργανα πλην της PWG.

161 Εν όψει των προεκτεθέντων, η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι οι συναντήσεις της PC ανέπτυσσαν, παράλληλα προς τις θεμιτές δραστηριότητες, δράση αντιβαίνουσα στον ανταγωνισμό. Επομένως, δεν μπορούσε να συναγάγει από τα προβληθέντα αποδεικτικά στοιχεία ότι οι μετέχουσες στις συναντήσεις αυτού του οργάνου επιχειρήσεις μετείχαν σε παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης.

162 Συμπεραίνεται, επομένως, ότι η συμμετοχή της προσφεύγουσας σε δύο συνεδριάσεις της PC δεν αποδεικνύει ότι παρέβη το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, όσον αφορά την περίοδο μεταξύ Μαρτίου 1988 και Φεβρουαρίου 1989.

β) Συμμετοχή της προσφεύγουσας σε συνεδρίαση της ΟΕ

163 Είναι αδιαμφισβήτητο ότι, κατά την περίοδο μεταξύ Μαρτίου 1988 και Φεβρουαρίου 1989, η προσφεύγουσα μετέσχε σε μία μόνη συνεδρίαση της ΟΕ, ήτοι στις 3 Μαου 1988. Εφόσον η Επιτροπή δεν επικαλέστηκε κανένα αποδεικτικό στοιχείο αναφερόμενο στη συνεδρίαση αυτή, πρέπει να εξετασθεί γενικότερα αν οι συνεδριάσεις της ΟΕ εστρέφοντο κατά του ανταγωνισμού.

164 Κατά την απόφαση, «το "κεντρικό θέμα" των συζητήσεων της οικονομικής επιτροπής ήταν η ανάλυση και η αξιολόγηση της αγοράς χαρτονιού στις διάφορες χώρες» (αιτιολογική σκέψη 50, πρώτο εδάφιο). Η ΟΕ «συζητούσε θέματα όπως οι διακυμάνσεις των τιμών στις εθνικές αγορές και οι ανεκτέλεστες παραγγελίες και γνωστοποιούσε τα πορίσματά της στην JMC (ή στην προκάτοχό της "επιτροπή μάρκετινγκ" πριν από τα τέλη του 1987)» (αιτιολογική σκέψη 49, πρώτο εδάφιο).

165 Κατά την Επιτροπή, «οι συζητήσεις για τις συνθήκες της αγοράς δεν ήταν αόριστες: οι συνομιλίες για την κατάσταση κάθε εθνικής αγοράς πρέπει να θεωρηθούν στο πλαίσιο των προγραμματισμένων πρωτοβουλίων για τις τιμές, συμπεριλαμβανόμενης και της διαφαινόμενης ανάγκης προσωρινής διακοπής της λειτουργίας των εργοστασίων για τη στήριξη των αυξήσεων των τιμών» (αιτιολογική σκέψη 50, πρώτο εδάφιο). Περαιτέρω, η Επιτροπή κρίνει τα εξής: «Η οικονομική επιτροπή πιθανόν να είχε λιγότερο άμεση σχέση με τον καθορισμό των τιμών αυτό καθεαυτό, αλλά δεν ευσταθεί το ότι οι συμμετέχοντες δεν είχαν επίγνωση του παράνομου σκοπού για τον οποίο επρόκειτο να χρησιμοποιηθούν οι πληροφορίες που εν γνώσει τους παρείχαν στην JMC» (αιτιολογική σκέψη 119, δεύτερο εδάφιο).

166 Προς στήριξη του ισχυρισμού της ότι οι διεξαγόμενες εντός της ΟΕ συζητήσεις είχαν αντικείμενο αντίθετο στον ανταγωνισμό, η Επιτροπή επικαλείται ένα μόνο έγγραφο, εμπιστευτικό σημείωμα συνταχθέν από εκπρόσωπο της FS-Karton (του ομίλου Mayr-Melnhof), που αφορούσε τα βασικά σημεία της συναντήσεως της ΟΕ της 3ης Οκτωβρίου 1989 (παράρτημα 70 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων).

167 Στην απόφαση, η Επιτροπή συνοψίζει το περιεχόμενο αυτού του εγγράφου ως εξής:

«(...) εκτός από μια λεπτομερή ανάλυση της ζήτησης, της παραγωγής και των ληφθεισών παραγγελιών, θέματα της συνεδρίασης ήταν και τα ακόλουθα:

- η διαπιστωθείσα έντονη αντίδραση των αγοραστών στην τελευταία αύξηση της τιμής της ποιότητας GC, που άρχισε να ισχύει την 1η Οκτωβρίου,

- οι ανεκτέλεστες παραγγελίες των παραγωγών ποιοτήτων GC και GD, συμπεριλαμβανόμενων και των επιμέρους θέσεων,

- οι εκθέσεις για τη πραγματική και την προγραμματιζόμενη προσωρινή διακοπή της παραγωγής,

- τα ιδιάζοντα προβλήματα εφαρμογής των αυξήσεων των τιμών στο Ηνωμένο Βασίλειο και οι επιπτώσεις τους στην απαιτούμενη διαφορά μεταξύ των τιμών των ποιοτήτων GC και GD,

- η σύγκριση των προβλεπόμενων εσόδων από εισερχόμενες παραγγελίες κάθε εθνικού ομίλου» (αιτιολογική σκέψη 50, δεύτερο εδάφιο).

168 Πρέπει να γίνει δεκτό ότι αυτή η περιγραφή του περιεχομένου του εγγράφου είναι, κατά βάσιν, ορθή. Η Επιτροπή δεν επικαλείται όμως κανένα αποδεικτικό στοιχείο προς στήριξη του ισχυρισμού της ότι το παράρτημα 70 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων πρέπει να θεωρηθεί «ως ενδείξεις για την πραγματική φύση των συζητήσεων του οργάνου αυτού» (αιτιολογική σκέψη 113, τελευταίο εδάφιο, της αποφάσεως). Περαιτέρω, η Stora δηλώνει: «Η JMC συστάθηκε στα τέλη 1987 και συνεδρίασε για πρώτη φορά στις αρχές 1988, αναδεχόμενη έκτοτε μέρος των καθηκόντων που ανήκαν στην Οικονομική Επιτροπή. Τα λοιπά καθήκοντα της Οικονομικής Επιτροπής αναδέχθηκε η Στατιστική Επιτροπή» (παράρτημα 39 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, παράγραφος 13). Επομένως, όσον αφορά τουλάχιστον την περίοδο που άρχισε στις αρχές 1988, τη μόνη περίοδο κατά την οποία η προσφεύγουσα θεωρήθηκε ότι διέπραξε παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, οι δηλώσεις της Stora δεν περιέχουν κανένα στοιχείο που να στηρίζει την αιτίαση της Επιτροπής ότι οι αποφάσεις αυτού του οργάνου είχαν σκοπό αντίθετο στον ανταγωνισμό. Ούτε επικαλείται η Επιτροπή αποδεικτικά στοιχεία επιτρέποντα να θεωρηθεί ότι οι μετέχοντες στις συναντήσεις της ΟΕ ήσαν ενήμεροι της ακριβούς φύσεως των συναντήσεων της JMC, οργάνου στο οποίο η ΟΕ υπέβαλλε αναφορά. Επομένως, δεν αποκλείεται όσοι μετέχοντες στις συναντήσεις της ΟΕ δεν μετείχαν ταυτόχρονα στις συναντήσεις της JMC να μην ελάμβαναν γνώση του πώς ακριβώς χρησιμοποιούσε η JMC τις εκθέσεις τις οποίες ετοίμαζε η ΟΕ.

169 Κατά συνέπεια, το παράρτημα 70 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων δεν στοιχειοθετεί την ακριβή φύση των συζητήσεων που διεξήγοντο κατά τις συναντήσεις της ΟΕ.

170 Πρέπει να προστεθεί ότι η ίδια η Επιτροπή φαίνεται να θεωρεί ότι η συμμετοχή στις συνεδριάσεις της ΟΕ δεν συνιστά επαρκή απόδειξη περί οποιασδήποτε παραβάσεως, διότι η προσφεύγουσα, η οποία είχε παραστεί σε συνεδριάσεις της ΟΕ το 1987, δεν θεωρήθηκε ότι διέπραξε παράβαση των κανόνων ανταγωνισμού πριν από τον Μάρτιο του 1988.

171 Εν όψει των προεκτεθέντων, το