Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Gulmann της 14ης Σεπτεμβρίου 1993. - ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΚΑΤΑ ΗΝΩΜΕΝΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΒΡΕΤΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΒΟΡΕΙΟΥ ΙΡΛΑΝΔΙΑΣ. - ΠΡΟΣΦΥΓΗ ΛΟΓΩ ΠΑΡΑΒΑΣΕΩΣ - ΕΙΔΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ MILK MARKETING BOARDS - ΑΠΟΚΟΡΥΦΩΜΕΝΟ ΚΑΙ ΗΜΙΑΠΟΚΟΡΥΦΩΜΕΝΟ ΓΑΛΑ - ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΩΝ MILK MARKETING BOARDS ΑΠΟ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΜΕΛΟΣ - ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ. - ΥΠΟΘΕΣΗ C-40/92.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1994 σελίδα I-00989



Προτάσεις του γενικού εισαγγελέα

++++

Κύριε Πρόεδρε,

Κύριοι δικαστές,

1. Στο πλαίσιο της υπό κρίση προσφυγής λόγω παραβάσεως, η Επιτροπή ζητεί κυρίως να αναγνωριστεί ότι το Ηνωμένο Βασίλειο παρέβη τις επιβαλλόμενες από το κοινοτικό δίκαιο υποχρεώσεις του μη εμποδίζοντας τις Milk Marketing Boards να επεκτείνουν το αποκλειστικό δικαίωμα που τους έχει χορηγηθεί σχετικά με την αγορά γάλακτος από γαλακτοπαραγωγούς πέραν των ορίων που έχουν τεθεί από το άρθρο 25, παράγραφος 1, του κανονισμού 804/68 του Συμβουλίου περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του γάλακτος και των γαλακτοκομικών προϊόντων (στο εξής: βασικός κανονισμός) (1).

Εν προκειμένω, το βασικό πρόβλημα συνίσταται στο ζήτημα αν το αποκλειστικό δικαίωμα αγοράς των Milk Marketing Boards καλύπτει, εκτός από το πλήρες γάλα, και το αποκορυφωμένο γάλα, δηλαδή το μη επεξεργασμένο γάλα από το οποίο έχει αφαιρεθεί ένα, κατά το μάλλον ή ήττον μεγάλο, μέρος των περιεχομένων σ' αυτό λιπαρών ουσιών.

Λόγω των υποθέσεων που είχαν κατά το παρελθόν υποβληθεί στην κρίση του, το Δικαστήριο έχει εξοικειωθεί με το εν λόγω σύστημα καθώς και με τις σχέσεις του με το κοινοτικό δίκαιο. Η σημαντικότερη από τις υποθέσεις αυτές είναι η C-372/88, Milk Marketing Board of England and Wales κατά Cricket St Thomas Estate, υπόθεση επί της οποίας η απόφαση του Δικαστηρίου εξεδόθη στις 27 Μαρτίου 1990 (2). 'Οσον αφορά την υπό κρίση υπόθεση, είναι αρκετό να υπομνησθούν τα ακόλουθα σημεία σχετικά με τα πραγματικά και νομικά περιστατικά που αποτελούν τη βάση των αιτημάτων της Επιτροπής.

2. Οι Milk Marketing Boards (στο εξής: ΜΜΒ) είναι οργανώσεις παραγωγών γάλακτος. Μια από αυτές καλύπτει την Αγγλία και την Ουαλία, τρεις καλύπτουν διάφορες παραγωγικές περιοχές της Σκωτίας και μία καλύπτει τη Βόρεια Ιρλανδία. Οι ΜΜΒ ιδρύθηκαν κατά τη δεκαετία του 1930, με εξαίρεση αυτήν που καλύπτει τη Βόρεια Ιρλανδία η οποία ιδρύθηκε μόλις το 1955.

Οι ΜΜΒ αποτελούν υπό του νόμου διεπόμενες οργανώσεις. Η σύστασή τους προϋποθέτει τη συμμετοχή επαρκούς αριθμού γαλακτοπαραγωγών. Οι κανόνες λειτουργίας τους έχουν νομοθετικώς καθοριστεί υπό τον τύπο οργανισμών γνωστών ως Milk Marketing Schemes. Η θέσπιση των οργανισμών αυτών και η τροποποίησή τους υπόκειται στην έγκριση του Βρετανικού Κοινοβουλίου. Σκοπός των ΜΜΒ είναι η βελτίωση της διαπραγματευτικής θέσεως των παραγωγών έναντι των καταναλωτών και, κυρίως, η διασφάλιση σ' αυτούς των καλυτέρων δυνατών για το γάλα τους τιμών.

Καταρχήν, οι παραγωγοί υποχρεούνται να παραδίδουν το γάλα τους στις ΜΜΒ. Αντιστρόφως, οι εν λόγω οργανώσεις φέρουν την υποχρέωση να αγοράζουν το γάλα των παραγωγών. Μια σημαντική πτυχή της δραστηριότητας των ΜΜΒ συνίσταται στο ότι μεταπωλούν το αγορασθέν γάλα σε τιμές οι οποίες ποικίλλουν ανάλογα με τη χρήση για την οποία το γάλα αυτό προορίζεται. Αυτή η διαφοροποίηση όσον αφορά τις τιμές μεταπωλήσεως είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την κατανόηση της υπό κρίση υποθέσεως. Οι τιμές μεταπωλήσεως καθορίζονται κατόπιν διαπραγματεύσεων μεταξύ των εν λόγω ΜΜΒ και των αγοραστών, διαπραγματεύσεις οι οποίες διεξάγονται στο πλαίσιο μιας Joint Committee. Δεν αμφισβητείται από τους διαδίκους ότι οι τιμές μεταπωλήσεως είναι πολύ υψηλότερες για το γάλα που διατίθεται προς άμεση κατανάλωση σε σχέση με αυτό που προορίζεται να μεταποιηθεί σε άλλα προϊόντα όπως, π.χ., το τυρί ή το βούτυρο. Οι ΜΜΒ καταβάλλουν στους παραγωγούς μια τιμή που αντιπροσωπεύει τον μέσο όρο των τιμών που οι ΜΜΒ ορίζουν κατά τη μεταπώληση και, κατ' αυτόν τον τρόπο, το εισόδημα από τη δραστηριότητα των ΜΜΒ κατανέμεται ισομερώς μεταξύ των παραγωγών.

Βάσει των εν λόγω οργανισμών, παρέχεται σε μεμονωμένους παραγωγούς η άδεια να πωλούν το γάλα τους και εκτός των ΜΜΒ. Η χορήγηση μιας τέτοιας αδείας υπόκειται στην προϋπόθεση της καταβολής στις ΜΜΒ ειδικής εξισωτικής εισφοράς. Σκοπός της εισφοράς αυτής είναι η διασφάλιση ίσης μεταχειρίσεως για όλους τους παραγωγούς προκειμένου να αποφεύγεται ώστε αυτοί που πωλούν εκτός των ΜΜΒ να βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση σε σχέση με αυτούς που δεν έχουν αυτήν τη δυνατότητα πωλήσεως του γάλακτός τους απευθείας στην αγορά (βλ. συναφώς τη σκέψη 30 της αποφάσεως Cricket St Thomas).

3. Κατά την προσχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, διαπιστώθηκε, με δήλωση που περιλαμβάνεται στην τελική πράξη της Συνθήκης Προσχωρήσεως, ότι η οργάνωση της αγοράς γάλακτος δεν θα εμποδίζει μια οργάνωση παραγωγών από το "(...) να παραδίδει, με δική της πρωτοβουλία, γάλα στον τόπο της επιλογής της προκειμένου να επιτύχει την καλύτερη δυνατή απόδοση για τα μέλη της, να δημιουργήσει κοινό ταμείο κερδών και να αμείψει τα μέλη της κατά το δοκούν" (3). Λίγα χρόνια μετά την προσχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου, θεσπίστηκαν διατάξεις με στόχο να διασφαλιστεί ότι αυτό το σύστημα εμπορίας στο Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορεί να διατηρηθεί εντός του κοινοτικού συστήματος της κοινής οργανώσεως των αγορών. Τούτο κατέστη δυνατό, καταρχάς, με την τροποποίηση του βασικού κανονισμού μέσω του κανονισμού του Συμβουλίου (ΕΟΚ) 1421/78 (4), στη δεύτερη αιτιολογική σκέψη του οποίου ορίζεται:

"(...) ορισμένες δραστηριότητες των Milk Marketing Boards που υπάρχουν στο Ηνωμένο Βασίλειο συνετέλεσαν στον προσανατολισμό του μεγαλυτέρου μέρους της ποσότητας γάλακτος που παράγεται σ' αυτό το κράτος μέλος για ανθρώπινη άμεση κατανάλωση (...) οι οργανώσεις αυτές χαρακτηρίζονται από ορισμένα προνόμια των οποίων απολαύουν και τα οποία εξασφαλίζουν την ομαλή λειτουργία τους (...) πρόκειται ιδίως περί του αποκλειστικού τους δικαιώματος να αγοράζουν το γάλα από τους παραγωγούς που είναι εγκατεστημένοι στην περιοχή".

Το άρθρο 25 του βασικού κανονισμού τροποποιήθηκε κατά τρόπον ώστε να προβλέπει ότι ένα κράτος μέλος μπορεί, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, κατόπιν αιτήσεώς του, να έχει το δικαίωμα να χορηγεί σε οργάνωση γαλακτοπαραγωγών "το αποκλειστικό δικαίωμα (...) να αγοράζει από τους παραγωγούς που είναι εγκατεστημένοι στην ενδιαφερομένη περιοχή το γάλα που παράγεται και πωλείται ως έχει από αυτούς (...)".

Ταυτόχρονα, το Συμβούλιο εξέδωσε τον κανονισμό (ΕΟΚ) 1422/78 (5), όπου, μεταξύ άλλων, μνημονεύονται λεπτομερώς οι προϋποθέσεις που διέπουν τη λειτουργία του συστήματος στο πλαίσιο του κοινοτικού δικαίου. Το άρθρο 10, παράγραφος 1, του εν λόγω κανονισμού ορίζει ότι:

"Το Ηνωμένο Βασίλειο λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα για τον συνεχή έλεγχο της τηρήσεως από τις ΜΜΒ των κοινοτικών αρχών και κανόνων καθώς και των ειδικών όρων που συνοδεύουν τη χορήγηση του δικαιώματος."

4. Από τη δικογραφία προκύπτει ότι υφίστανται αμφιβολίες ως προς εάν το αποκορυφωμένο και το ημιαποκορυφωμένο γάλα καλύπτονται από το αποκλειστικό δικαίωμα των ΜΜΒ να αγοράζουν το πωλούμενο μη επεξεργασμένο γάλα. Προκύπτει επίσης ότι η αβεβαιότητα αυτή, κατά το μέτρο που αφορά τις σκωτσέζικες ΜΜΒ, έχει διαλυθεί ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 ύστερα από την τροποποίηση των Milk Marketing Schemes, πράγμα που κατέστησε σαφές ότι το αποκλειστικό τους δικαίωμα καλύπτει και το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα. Τούτο δεν φάνηκε να δημιουργεί κάποιο πρόβλημα στην πράξη.

Το Ηνωμένο Βασίλειο ισχυρίζεται ότι οι ΜΜΒ της Βόρειας Ιρλανδίας διαχειρίζονται κατ' άλλο τρόπο το σχετικό σύστημα, με αποτέλεσμα το αποκλειστικό τους δικαίωμα να καλύπτει και το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα. Καίτοι τούτο αμφισβητήθηκε από την Επιτροπή, η άποψή μου είναι ότι είναι δυνατό να θεωρηθεί ότι οι ΜΜΒ της Βόρειας Ιρλανδίας, στις μεμονωμένες περιπτώσεις κατά τις οποίες ανέκυψαν προβλήματα, ζήτησαν από τους παραγωγούς που επιθυμούσαν να πωλήσουν αποκορυφωμένο ή ημιαποκορυφωμένο γάλα εκτός του συστήματος αυτού να καταβάλουν εξισωτική εισφορά (6). Προφανώς, το πρόβλημα ανέκυψε, για πρώτη φορά, στη Βόρεια Ιρλανδία στο πλαίσιο μιας διαφοράς μεταξύ των τοπικών ΜΜΒ και ενός γαλακτοκομείου, πράγμα που οδήγησε, το 1991, στην κίνηση σχετικής διαδικασίας.

Τέλος, ελέχθη ότι, μέχρι τον Φεβρουάριο του 1991, οι ΜΜΒ της Αγγλίας και της Ουαλίας διαχειρίζονταν το σύστημα κατά τέτοιο τρόπον ώστε είχε γίνει δεκτό ότι το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα μπορούσε να πωλείται και εκτός του συστήματος των ΜΜΒ, πλην όμως, ύστερα από την ημερομηνία εκείνη, η πολιτική των ΜΜΒ συνίστατο στο ότι το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα έπρεπε να πωλείται μέσω αυτών, εκτός εάν υφίστατο διαφορετική συμφωνία, εξαρτώμενη από την καταβολή εξισωτικής εισφοράς. Προς στήριξη της απόψεως αυτής οι ΜΜΒ ανέφεραν ότι μόνο κατά τα τελευταία χρόνια πωλήθηκαν για άμεση κατανάλωση από ανθρώπους σημαντικές ποσότητες αποκορυφωμένου και ημιαποκορυφωμένου γάλακτος. Από τη δικογραφία προκύπτει ότι σημαντικός αριθμός παραγωγών επιθυμεί να πωλεί το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα εκτός των ΜΜΒ και ότι οι παραγωγοί αυτοί ισχυρίζονται ότι το αποκλειστικό δικαίωμα των ΜΜΒ δεν καλύπτει τέτοιους τύπους γάλακτος.

5. Το πρόβλημα αυτό ήλκυσε την προσοχή της Επιτροπής η οποία απευθύνθηκε στις αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου ισχυριζόμενη ότι ήταν αντίθετο προς το άρθρο 25, παράγραφος 1, του βασικού κανονισμού να διαχειρίζονται οι ΜΜΒ το σχετικό τους σύστημα κατά τέτοιο τρόπον ώστε το αποκλειστικό τους δικαίωμα αγοράς να καλύπτει και το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα. Καταρχάς, οι εν λόγω αρχές συμφώνησαν με την άποψη αυτή αλλά, στη συνέχεια, άλλαξαν στάση, προβαίνοντας (όπως το διατύπωσαν) σε μια σφαιρική επανεξέταση των σχετικών ζητημάτων.

6. Η Επιτροπή ισχυρίζεται, κυρίως, ότι:

- το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα δεν καλύπτονται από το αποκλειστικό δικαίωμα αγοράς των ΜΜΒ και ότι το Ηνωμένο Βασίλειο, μη λαμβάνοντας μέτρα για να μεταβάλει αυτή τη νομικώς εσφαλμένη αντίληψη των ΜΜΒ ως προς την έκταση του αποκλειστικού τους δικαιώματος, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 25, παράγραφος 1, του βασικού κανονισμού

- το Ηνωμένο Βασίλειο παρέβη τις υποχρεώσεις ελέγχου που υπέχει από το άρθρο 10, του κανονισμού 1422/78 και το άρθρο 5, της Συνθήκης ΕΟΚ.

Επικουρικώς, η Επιτροπή ισχυρίζεται (για την περίπτωση που θα κρινόταν ότι το εν λόγω αποκλειστικό δικαίωμα καλύπτει και το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα) ότι το Ηνωμένο Βασίλειο υποχρεούται να προστατεύσει τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των παραγωγών οι οποίοι, στηριζόμενοι στην αρχική εκ μέρους των αρχών ερμηνεία του νόμου, ενήργησαν πιστεύοντας ότι δικαιούνταν εκ του νόμου να πωλούν το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα τους και εκτός των ΜΜΒ.

7. Το Ηνωμένο Βασίλειο ζητεί την απόρριψη της προσφυγής, ως προς το κύριο αίτημά της και την κήρυξη αυτής ως απαράδεκτης ή την απόρριψη αυτής, ως προς το επικουρικό της αίτημα.

Καλύπτει το αποκλειστικό δικαίωμα των ΜΜΒ το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα;

8. Οι διάδικοι συμφωνούν ότι η απάντηση στο ερώτημα αυτό εξαρτάται από την ερμηνεία του άρθρου 25, παράγραφος 1, στοιχείο α', του βασικού κανονισμού, όπου ορίζεται ότι οι ΜΜΒ έχουν "το αποκλειστικό δικαίωμα να αγοράζουν από τους παραγωγούς που είναι εγκατεστημένοι στην ενδιαφερομένη περιοχή το γάλα που (...) πωλείται ως έχει" (η υπογράμμιση είναι δική μου).

Με την απόφασή του Cricket St Thomas, το Δικαστήριο έκρινε ότι η παστερίωση γάλακτος δεν έχει ως αποτέλεσμα να τίθεται τούτο εκτός του αποκλειστικού δικαιώματος των ΜΜΒ. Με άλλα λόγια, η παστερίωση δεν ισοδυναμεί με επεξεργασία κατά την έννοια του άρθρου 25, παράγραφος 1. Στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως, το Δικαστήριο πρέπει να αποφανθεί σχετικά με το ζήτημα αν η απαλλαγή του μη επεξεργασμένου γάλακτος από λιπαρές ουσίες κατά τη διαδικασία της αποκορυφώσεώς του συνεπάγεται ότι το προϊόν που προκύπτει δεν καλύπτεται από το αποκλειστικό δικαίωμα των ΜΜΒ. Πρακτική συνέπεια του προβλήματος αυτού είναι, όπως έχω ήδη μνημονεύσει, πρωτίστως, το γεγονός ότι στην πώληση γάλακτος για άμεση κατανάλωση από ανθρώπους επιτυγχάνονται υψηλότερες τιμές απ' ό,τι στην πώληση για άλλους σκοπούς. Οι παραγωγοί που πωλούν εκτός του συστήματος των ΜΜΒ επιτυγχάνουν υψηλότερες τιμές για το γάλα που προορίζεται για άμεση κατανάλωση από ανθρώπους ενώ οι παραγωγοί που πωλούν μέσω των ΜΜΒ δεν επιτυγχάνουν παρά τη μέση τιμή που οι ΜΜΒ καταβάλλουν στους παραγωγούς.

Οι διάδικοι προέβαλαν ορισμένα επιχειρήματα, λιγότερο ή περισσότερο πειστικά, όσον αφορά τις αλληλοσυγκρουόμενες ερμηνείες τους του άρθρου 25, παράγραφος 1. Πιστεύω ότι είναι λογικό να αντιπαρέλθω ορισμένα από τα επιχειρήματα αυτά. Νομίζω ότι η απόφαση Cricket St Thomas προσφέρει τη βάση για μια πρώτη απάντηση, πράγμα που σημαίνει ότι η απόφαση του Δικαστηρίου μπορεί να στηριχθεί σε σχετικώς λίγες και απλές θεωρήσεις.

9. Ωστόσο, πρέπει προηγουμένως να μνημονεύσω ότι, κατά τη γνώμη μου, δεν πρέπει να δοθεί αποφασιστική σημασία στο γεγονός ότι, για ορισμένη περίοδο οι ΜΜΒ της Αγγλίας και της Ουαλίας ανέχονταν την πώληση αποκορυφωμένου και ημιαποκορυφωμένου γάλακτος και εκτός αυτών καθώς και στο ότι η αρχική άποψη των αρχών του Ηνωμένου Βασιλείου ήταν ότι οι κοινοτικοί κανόνες έπρεπε να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι οι παραγωγοί αποκορυφωμένου και ημιαποκορυφωμένου γάλακτος μπορούν να το πωλούν και εκτός του συστήματος των ΜΜΒ. Οι σχετικοί κοινοτικοί κανόνες πρέπει να ερμηνεύονται βάσει του γράμματος, του πλαισίου και των στόχων τους η δε διαδικασία αυτή δεν μπορεί να επηρεαστεί από τον τρόπο κατά τον οποίο οι ΜΜΒ και οι οικείες εθνικές αρχές ερμήνευσαν κάποτε τους εν λόγω κανόνες.

'Ισως είναι περισσότερο πειστικό το επιχείρημα της Επιτροπής ότι η επίμαχη διάταξη σχετικά με την έκταση του αποκλειστικού δικαιώματος αγοράς των ΜΜΒ πρέπει να ερμηνευθεί στενώς, εφόσον αποτελεί εξαίρεση από τη γενική αρχή του ελεύθερου ανταγωνισμού και τις γενικές αρχές που έχουν διατυπωθεί στο πλαίσιο της κοινής οργανώσεως των αγορών. Δεν θα ήθελα, ωστόσο, να προσδώσω αποφασιστική σημασία στο επιχείρημα αυτό ενόψει του γεγονότος ότι το Συμβούλιο, κατά την τροποποίηση της κοινής οργανώσεως της αγοράς το 1978, αποφάσισε, ακριβώς ότι το αποκλειστικό δικαίωμα δεν θίγει τα αποτελέσματα της οργανώσεως της αγοράς στο πλαίσιο της κοινής αγοράς.

10. Με την απόφασή του Cricket St Thomas, το Δικαστήριο αποφάνθηκε όσον αφορά διάφορα επιχειρήματα που έχουν προβληθεί στο πλαίσιο της υπό κρίση υποθέσεως. Η εκ μέρους του Δικαστηρίου εξέταση των επιχειρημάτων αυτών οδήγησε σε ένα αποτέλεσμα το οποίο μπορεί πλήρως να ισχύει και όσον αφορά την υπό κρίση υπόθεση. Το Δικαστήριο έκρινε ότι το κριτήριο διακρίσεως που έχει καθιερωθεί από τους κοινοτικούς κανόνες όσον αφορά την έκταση του αποκλειστικού δικαιώματος "βασίζεται στα κύρια χαρακτηριστικά και στον εμπορικό προορισμό του οικείου προϊόντος". Εξ αυτού, το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το πρόβλημα συνίστατο "στο ζήτημα δηλαδή αν το οικείο προϊόν μπορεί να χαρακτηρίζεται ακόμα ως γάλα ή αν αποτελεί διαφορετικό προϊόν, παράγωγο του γάλακτος" (σκέψη 21 της αποφάσεως). Το Δικαστήριο, το οποίο επί της βάσεως αυτής έκρινε ότι "η διαδικασία της παστεριώσεως (...) δεν αλλοιώνει ουσιωδώς τη φύση του προϊόντος, το οποίο εξακολουθεί να παραμένει γάλα προς κατανάλωση", δέχθηκε ότι το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνεται "από τους σκοπούς της κοινοτικής ρυθμίσεως" εφόσον "αν το αποκλειστικό δικαίωμα αγοράς του Board δεν κατελάμβανε και το παστεριωμένο γάλα, οι παραγωγοί θα μπορούσαν να αρνούνται να παραδώσουν το γάλα που παράγουν στον Board και να το παστεριώνουν και να το πωλούν απευθείας στην αγορά". Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το αποτέλεσμα αυτό "θα οδηγούσε στη δημιουργία ενός δευτέρου διαύλου εμπορίας του γάλακτος που θα έθετε σε κίνδυνο την αποτελεσματικότητα του καθεστώτος που καθιερώνεται με το Milk Marketing Scheme" (σκέψεις 22 και 23 της αποφάσεως).

11. Συναφώς, θεωρώ χρήσιμο να αναφερθώ στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Tesauro στην υπόθεση αυτή. Ο εν λόγω γενικός εισαγγελέας έκρινε ότι "το ρευστό γάλα υπάγεται στο μονοπώλιο των ΜΜΒ εφόσον μπορεί να έχει ως προορισμό την ανθρώπινη κατανάλωση (οπότε ισχύει υψηλότερη τιμή διατιμήσεως) και το εν λόγω μονοπώλιο δεν μπορεί να περιορίζεται αναλόγως της ειδικής επεξεργασίας η οποία ουδόλως επιδρά επί του προορισμού αυτού" (παράγραφος 11).

Προς στήριξη της απόψεως αυτής, ο ίδιος γενικός εισαγγελέας προέβη, μεταξύ άλλων, στις εξής παρατηρήσεις: "Το μονοπώλιο των ΜΜΒ αναγνωρίζεται καθόσον είναι απαραίτητο για να εξασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα της πολιτικής διαφοροποιήσεως και εξισώσεως των τιμών την οποία εφαρμόζουν οι οργανισμοί αυτοί (...) Αν αυτή είναι όμως η οικονομική δικαιολόγηση της αναγνωρίσεως του μονοπωλίου των ΜΜΒ, συνάγεται το συμπέρασμα ότι το αποκλειστικό αυτό δικαίωμα πρέπει να καταλαμβάνει κάθε είδους γάλα δυνάμενο να πωληθεί με προορισμό την ανθρώπινη κατανάλωση (...)" (παράγραφοι 10 και 11).

12. Νομίζω ότι θα μπορούσε ευλόγως να υποτεθεί, βάσει των κατατεθέντων στο Δικαστήριο στοιχείων, ότι το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα διαθέτουν τα ίδια με το πλήρες γάλα βασικά χαρακτηριστικά και ότι αυτά τα χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρές ουσίες γάλατα προορίζονται για την ίδια, κατ' ουσίαν, με το πλήρες γάλα εμπορική χρήση. Η άποψη αυτή επιρρωννύεται από το γεγονός ότι οι λόγοι που οδήγησαν την Κοινότητα στην αναγνώριση των εν λόγω συστημάτων εμπορίας ισχύουν ακριβώς τόσο για το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο όσο και για το πλήρες γάλα και από το ότι ο σκοπός της κοινής οργανώσεως της αγοράς θα μπορούσε να τεθεί σε κίνδυνο αν δεν γινόταν δεκτή η υπό της Επιτροπής ερμηνεία του άρθρου 25, παράγραφος 1.

13. Πρέπει, προεισαγωγικώς, να θεωρηθεί ότι το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα αποτελούν τύπους γάλακτος καταναλώσεως όπως ακριβώς συμβαίνει και με το πλήρες γάλα (7).

14. Στη συνέχεια, πρέπει να τονιστεί ότι, κατά τη γνωστή ως διαδικασία τυποποιήσεως, το πλήρες γάλα υπόκειται σε μια επεξεργασία η οποία βασικώς αντιστοιχεί σ' αυτή που εφαρμόζεται για την παραγωγή του αποκορυφωμένου και ημιαποκορυφωμένου γάλακτος. Μέσω της τυποποιήσεως το πλήρες γάλα αποκτά ένα ομοιόμορφο σε λιπαρές ουσίες περιεχόμενο και τούτο με τη σειρά του σημαίνει ότι πρέπει κανονικώς να έχει αφαιρεθεί από το μη υποστάν επεξεργασία γάλα μια μικρή ποσότητα λιπαρών ουσιών. Είναι επίσης ουσιώδες το ότι η παραγωγή πλήρους γάλακτος, με τη σωστή ανάμιξη κρέμας και αποκορυφωμένου γάλακτος, δεν φαίνεται να δημιουργεί προβλήματα.

15. Η Επιτροπή τόνισε ότι κατά την παραγωγή αποκορυφωμένου και ημιαποκορυφωμένου γάλακτος παράγεται ταυτόχρονα και κρέμα και ότι είναι αναμφισβήτητο ότι η κρέμα δεν καλύπτεται από το αποκλειστικό δικαίωμα των ΜΜΒ. Δεν νομίζω ότι τούτο αποτελεί αποφασιστικό στοιχείο, καθώς εξ αυτού δεν απορρέει κατ' ανάγκην ότι το προϊόν που απομένει μετά την αφαίρεση της κρέμας από το μη επεξεργασμένο γάλα δεν μπορεί να αποτελεί γάλα εμπίπτον στο αποκλειστικό δικαίωμα των ΜΜΒ.

16. Δεν θα ήταν λογικό να θεωρηθεί ότι το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα δεν έχουν τα ίδια κατ' ουσίαν με το πλήρες γάλα χαρακτηριστικά (8). 'Οπως και το πλήρες γάλα, αυτοί οι χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρές ουσίες τύποι γάλακτος παράγονται από μη επεξεργασμένο γάλα, το δε χρώμα, η υφή και η οσμή τους είναι περίπου όμοια.

Η άποψη αυτή ενισχύεται, σε σημαντικό βαθμό, από το γεγονός ότι τα εν λόγω προϊόντα προορίζονται για την ίδια, κατ' ουσίαν, εμπορική χρήση. 'Οπως έχει ήδη επισημανθεί, δεν αμφισβητείται ότι τα προϊόντα αυτά πωλούνται για άμεση ανθρώπινη κατανάλωση. Πωλούνται υπό τις ίδιες μεταξύ τους συνθήκες ανταγωνισμού μέσω των ίδιων εμπορικών καταστημάτων, στα ίδια χαρτοκιβώτια ή φιάλες και στις ίδιες κατά το μάλλον ή ήττον τιμές. Τα εν λόγω προϊόντα μπορούν, βασικώς, να υποκαθιστούν το ένα το άλλο.

Η άποψή μου είναι ότι, κατά την εξέταση του προβλήματος στην υπό κρίση υπόθεση, είναι κεφαλαιώδους σημασίας το γεγονός ότι η αυξανόμενη κατανάλωση των δύο χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρές ουσίες τύπων γάλακτος αντικατοπτρίζει, κατά τρόπον άμεσο, την αντίστοιχη μείωση της καταναλώσεως του πλήρους γάλακτος.

17. Επίσης, δεν μπορεί να υφίσταται, κατά τη γνώμη μου, καμιά αμφιβολία ως προς το ότι αυτός ο περιορισμός του αποκλειστικού δικαιώματος των ΜΜΒ στην αγορά πλήρους και μόνο γάλακτος θα μπορούσε να διακυβεύσει τους σκοπούς των συστημάτων εμπορίας γάλακτος. 'Οπως έχω ήδη υπογραμμίσει, από το προοίμιο του κανονισμού 1421/78 προκύπτει σαφώς ότι ο λόγος της εκ μέρους της Κοινότητας αναγνωρίσεως των συστημάτων αυτών ήταν το γεγονός ότι τα εν λόγω συστήματα οδηγούσαν σε κάποια μείωση των παρεμβάσεων στην αγορά του Ηνωμένου Βασιλείου, πράγμα που και η ίδια η Κοινότητα επιθυμούσε. Καταδείχθηκε ότι μέσω των ανωτέρω συστημάτων διοχετευόταν προς άμεση ανθρώπινη κατανάλωση η μεγαλύτερη ποσότητα του παραγόμενου στο Ηνωμένο Βασίλειο γάλακτος.

Θα έπρεπε ίσως ταυτόχρονα να θεωρηθεί ότι η υιοθέτηση της ερμηνείας που η Επιτροπή δίδει στον νόμο θα συνεπαγόταν τη δημιουργία ενός δεύτερου διαύλου εμπορίας κατά την έννοια που δόθηκε στον όρο αυτό με την απόφαση Cricket St Thomas και ότι οι υφιστάμενες στο Ηνωμένο Βασίλειο πωλήσεις αποκορυφωμένου και ημιαποκορυφωμένου γάλακτος αντιπροσωπεύουν ένα τόσο σημαντικό μερίδιο της αγοράς του άμεσης καταναλώσεως γάλακτος ώστε η ύπαρξη ενός δευτέρου διαύλου εμπορίας του είδους αυτού θα έθετε σε κίνδυνο ολόκληρο το σύστημα. Από τα παρασχεθέντα στοιχεία καταδεικνύεται ότι το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα αντιπροσωπεύουν, σήμερα, περίπου το 50 % της αγοράς γάλακτος άμεσης καταναλώσεως στο Ηνωμένο Βασίλειο και ότι καταβάλλονται, για λόγους υγείας, σοβαρές προσπάθειες για την αύξηση αυτού του μεριδίου αγοράς.

18. 'Οπως έχω ήδη αναφέρει, ένα ουσιώδες χαρακτηριστικό των εν λόγω συστημάτων είναι ακριβώς η δυνατότητα που έχουν οι ΜΜΒ να ορίζουν διαφορετικές τιμές μεταπωλήσεως (9). Αν αυτή η δυνατότητα περιοριζόταν ουσιωδώς, νομίζω ότι σημαντικό τμήμα του λόγου υπάρξεως των εγκεκριμένων από την Κοινότητα συστημάτων θα έπαυε να υφίσταται.

Εξάλλου, η σημασία που έχει η πολιτική τιμών των ΜΜΒ όσον αφορά την ερμηνεία της σχετικής με το αποκλειστικό δικαίωμά τους αγοράς διατάξεως έχει υπογραμμιστεί στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Tesauro στην υπόθεση Cricket St Thomas, όπου, μεταξύ άλλων, ο εν λόγω γενικός εισαγγελέας υποστήριξε:

"Αντίθετα - όπως υπογράμμισε ο εμπειρογνώμων της Επιτροπής κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση -, φαίνεται λογικό το μονοπώλιο το ΜΜΒ να μην καταλαμβάνει το γάλα που χρησιμοποιείται απευθείας προς μεταποίηση σε άλλα προϊόντα. Πράγματι, κάθε παραγωγός είναι εντελώς ελεύθερος να μην παραδίδει το γάλα στους ΜΜΒ αν επιθυμεί να το χρησιμοποιήσει προς μεταποίηση, παραδείγματος χάρη, σε βούτυρο ή τυρί. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι τιμές πωλήσεως που εφαρμόζουν οι ΜΜΒ για το γάλα το οποίο προορίζεται στις χρήσεις αυτές είναι, όπως σημείωσα ήδη, χαμηλότερες επομένως, η πολιτική τιμών των ΜΜΒ δεν διακυβεύεται λόγω της απευθείας χρησιμοποιήσεως του γάλακτος για τη μεταποίηση αυτή. Αντιθέτως, πρέπει να γίνει δεκτό ότι οι παραγωγοί γάλακτος θα έχουν συνήθως συμφέρον να το παραδίδουν στους ΜΜΒ, στην τιμή εξισώσεως του μέσου επιπέδου, κατόπιν δε να το ξαναγοράζουν από αυτούς στη χαμηλότερη από τις τιμές στις οποίες πωλούν για να παραγάγουν παράγωγα προϊόντα" (παράγραφος 12).

19. Είναι πιθανόν ότι το υφιστάμενο σύστημα εμπορίας θα τροποποιηθεί το 1994, υπό την κατεύθυνση της καταργήσεως του αποκλειστικού δικαιώματος αγοράς των ΜΜΒ. 'Οπως διευκρινίστηκε κατά τη διάρκεια της παρούσας διαδικασίας, έχει ήδη ληφθεί η απόφαση υποβολής στο Βρετανικό Κοινοβούλιο σχετικού νομοσχεδίου.

Νομίζω ότι δεν θα ήταν ορθό να ασκηθεί πίεση για τροποποίηση του ισχύοντος συστήματος εμπορίας όπως αυτό λειτουργεί τώρα υπό τη διαχείριση των ΜΜΒ διά της υιοθετήσεως της στενής ερμηνείας της Επιτροπής σχετικά με το αποκλειστικό δικαίωμα αγοράς των ΜΜΒ. Μια τέτοια ερμηνεία είναι εσφαλμένη αν η έκταση του αποκλειστικού δικαιώματος προσδιοριστεί βάσει των κριτηρίων επί των οποίων στηρίχθηκε το Δικαστήριο στην απόφασή του Cricket St Thomas. Για τον λόγο αυτό το Δικαστήριο πρέπει να αποφανθεί υπέρ του Ηνωμένου Βασιλείου απορρίπτοντας τα σχετικά αιτήματα της Επιτροπής, δηλαδή τα αιτήματα υπό στοιχεία α', β', δ' και ε' (10).

Οι συμφωνίες των παραγωγών σχετικά με επεξεργασία βάσει συμβάσεως

20. Στο πλαίσιο της υπό κρίση διαδικασίας, η Επιτροπή έθεσε το πρόβλημα σχετικά με την έκταση κατά την οποία η δυνατότητα των παραγωγών να συνάπτουν συμφωνίες σχετικά με τη βάσει συμβάσεως επεξεργασία έχει περιοριστεί κατά τρόπον αντίθετο προς το κοινοτικό δίκαιο.

21. Η έκταση εφαρμογής των επιτρεπομένων συμβάσεων επεξεργασίας θα αποτελούσε πρόβλημα με πρακτικό ενδιαφέρον αν ήταν ορθός ο ισχυρισμός της Επιτροπής ότι το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα δεν καλύπτονται από το αποκλειστικό δικαίωμα αγοράς των ΜΜΒ. Τούτο οφείλεται στο γεγονός ότι πολλοί παραγωγοί που θα ήθελαν πιθανώς να πωλήσουν το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα τους εκτός ΜΜΒ θα ήταν υποχρεωμένοι, για πρακτικούς λόγους, να προβούν με γαλακτοκομεία σε συμφωνίες σχετικά με την παραγωγή αποκορυφωμένου και ημιαποκορυφωμένου γάλακτος.

22. Ενόψει του γεγονότος ότι οι εφαρμοστέοι κοινοτικοί κανόνες πρέπει να ερμηνεύονται υπό την έννοια ότι το αποκορυφωμένο και το ημιαποκορυφωμένο γάλα (ακόμα και αν έχουν παραχθεί κατόπιν συμφωνίας για επεξεργασία βάσει συμβάσεως) καλύπτονται από το αποκλειστικό δικαίωμα αγοράς των ΜΜΒ, δεν παρίσταται ανάγκη να εξεταστεί το ζήτημα σε ποιο βαθμό οι συμβάσεις περί επεξεργασίας μπορούν να είναι νόμιμες.

Υπήρξε παράβαση του άρθρου 10, παράγραφος 1, του κανονισμού 1422/78 ή του άρθρου 5 της Συνθήκης ΕΟΚ, ή και των δύο;

23. Η Επιτροπή ζήτησε από το Δικαστήριο "να αναγνωρίσει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο, παραλείποντας να επιβλέπει τις Milk Marketing Boards παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 10, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1422/78".

24. Σύμφωνα με την επιχειρηματολογία της Επιτροπής, είναι κεφαλαιώδους σημασίας το γεγονός ότι το άρθρο 10, του κανονισμού 1422/78 επέβαλε στις αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου το καθήκον να ελέγχουν ότι εξακολουθούσε να διατηρείται το υφιστάμενο status quo όταν οι ΜΜΒ της Αγγλίας και της Ουαλίας, άρχισαν, το 1991, αντίθετα προς την προηγούμενη πρακτική τους, να ασκούν το προβαλλόμενο αποκλειστικό τους δικαίωμα αγοράς αποκορυφωμένου και ημιαποκορυφωμένου γάλακτος.

25. Τα αιτήματα της Επιτροπής στηρίζονται, πρωτίστως, στη νομική της αντίληψη σχετικά με την έκταση του αποκλειστικού δικαιώματος αγοράς.

Αν το Δικαστήριο δεν κάνει δεκτή την άποψη αυτή, σημαντικό μέρος της βάσεως επί της οποίας στηρίζονται τα αιτήματα της Επιτροπής θα καταρρεύσει. Επιπλέον, νομίζω ότι η ενδεδειγμένη αντίδραση των αρχών του Ηνωμένου Βασιλείου θα ήταν η διατήρηση του υφισταμένου status quo μέχρι την έκδοση της αποφάσεως του Δικαστηρίου στην υπό κρίση υπόθεση. Συναφώς, παραπέμπω στη Διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου της 22ας Μαΐου 1992 σχετικά με την αίτηση της Επιτροπής για τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων (11).

26. Υπάρχει, ωστόσο, στην υπόθεση αυτή ένα σημαντικό στοιχείο το οποίο είναι δυνατό να ωθήσει το Δικαστήριο στο να κάνει δεκτό, τουλάχιστον εν μέρει, το αίτημα της Επιτροπής ως προς το ότι το Ηνωμένο Βασίλειο παρέβη την υποχρέωσή του ελέγχου σχετικά με το ότι οι ΜΜΒ τηρούσαν τους όρους που συνδέονταν με το αποκλειστικό τους δικαίωμα.

Το στοιχείο αυτό είναι το αναμφισβήτητο γεγονός ότι, μέχρι τον Ιούνιο του 1991, οι αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου, ενεργώντας έναντι της Επιτροπής, είχαν κρίνει ότι το αποκλειστικό δικαίωμα αγοράς δεν κάλυπτε το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα. Αυτή η ερμηνευτική θέση ίσχυσε για την Επιτροπή μέχρι τον Μάρτιο του 1991. Αντιθέτως, η ισχύουσα στη Σκωτία νομική άποψη μορφοποιήθηκε, με την έγκριση του Βρετανικού Κοινοβουλίου, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, υπό την έννοια ότι το αποκλειστικό δικαίωμα αγοράς καλύπτει και το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα. Ομοίως, καθώς φαίνεται, η νομική άποψη επί της οποίας στηρίχθηκαν οι ΜΜΒ Ιρλανδίας για την εφαρμογή του συστήματος δεν έχει αντιθέτως προκαλέσει καμιά αμφισβήτηση.

Ενόψει της σπουδαιότητας που πρέπει να δοθεί στην εκ μέρους του Ηνωμένου Βασιλείου αυστηρή εκπλήρωση των υποχρεώσεων που υπέχει από το άρθρο 10 του κανονισμού 1422/78, η άποψή μου είναι ότι το εν λόγω Βασίλειο, δεχόμενο τις αλλαγές των συστημάτων στη Σκωτία και παραλείποντας να λάβει μέτρα κατά της διοικητικής πρακτικής στη Βόρεια Ιρλανδία, παρέβη το άρθρο 10. Είναι αντίθετο προς το κοινοτικό δίκαιο οι αρχές ενός κράτους μέλους, στο οποίο έχει επιβληθεί το καθήκον ελέγχου, να μη διασφαλίζουν την ομοιόμορφη εφαρμογή, επί ολοκλήρου του εδάφους του εν λόγω κράτους, των σχετικών κοινοτικών κανόνων σύμφωνα με την ερμηνεία που θεωρούν ορθή.

Είναι λιγότερο σαφές το εάν η αντίδραση των αρχών στα προβλήματα που ανέκυψαν στην Αγγλία και την Ουαλία ισοδυναμεί με παράβαση του άρθρου 10. 'Οπως έχω ήδη αναφέρει, η εν λόγω ΜΜΒ είχε δεχθεί, τουλάχιστον μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990, να πωλούν οι παραγωγοί αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα και εκτός αυτής και, κατά συνέπεια, σε κάποιο μεταγενέστερο χρονικό σημείο (σε σχέση με την εκ μέρους της Βρετανικής Κυβερνήσεως υιοθέτηση, τον Ιούνιο του 1991) έκρινε ότι χρειαζόταν να παρέμβει. Ωστόσο, θεωρώ ορθή την κρίση ότι, αναφορικά με την Αγγλία και την Ουαλία, οι αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου παρέλειψαν επίσης να εκτελέσουν με τη δέουσα σοβαρότητα το καθήκον τους ελέγχου. 'Οφειλαν να είναι έτοιμες να δράσουν, με τρόπο σαφή και μη επιδεχόμενο παρερμηνεία, ευθύς ως ανέκυψαν προβλήματα. Οι εν λόγω αρχές συνετέλεσαν, ιδίως λόγω της αλλαγής των απόψεών τους όσον αφορά τη νομική θέση, στην επιδείνωση των προβλημάτων που αποτελούν το αντικείμενο της υπό κρίση διαφοράς.

Ως προϋπόθεση για την εκ μέρους της Κοινότητας αναγνώριση των εθνικών συστημάτων εμπορίας, ο κανονισμός του Συμβουλίου 1422/78 επέβαλλε στις αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου το καθήκον ελέγχου. Η παράλειψη εκπληρώσεως του καθήκοντος αυτού δεν μπορεί να δικαιολογηθεί για τον λόγο ότι η νομική θέση ήταν ασαφής (εξάλλου, η Βρετανική Κυβέρνηση είχε κάποια νομική άποψη έως ότου καταλήξει στην αντίθετη γνώμη) ή λόγω του ότι οι αρχές αυτές δεν μπορούσαν να παρέμβουν στη λειτουργία των ΜΜΒ. Πρώτον, η Βρετανική Κυβέρνηση δεν απέδειξε κατά τρόπο πειστικό ότι οι αρχές της στερούνταν της σχετικής δυνατότητας παρεμβάσεως και, δεύτερον, το Ηνωμένο Βασίλειο όφειλε, εν πάση περιπτώσει, να έχει διασφαλίσει την δυνατότητα επαρκών και αποτελεσματικών παρεμβάσεων.

27. Η Επιτροπή ζήτησε, επίσης, από το Δικαστήριο να αναγνωρίσει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο, μη γνωστοποιώντας της τις αλλαγές που είχαν επέλθει στα συστήματα της Σκωτίας, ώστε το αποκλειστικό τους δικαίωμα να καλύπτει και το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 5 της Συνθήκης ΕΟΚ.

28. Δεν αμφισβητείται από τους διαδίκους ότι τέτοια γνωστοποίηση ουδέποτε έγινε.

29. Ενόψει της σπουδαιότητας των τροποποιήσεων καθώς και των αλληλοσυγκρουομένων νομικών απόψεων που επικρατούσαν κατά την εποχή εκείνη στις διάφορες αρμόδιες αρχές όσον αφορά τον νόμιμο, από πλευράς κοινοτικού δικαίου, χαρακτήρα των τροποποιήσεων, δεν νομίζω ότι μπορεί να υφίσταται αμφιβολία ότι το Ηνωμένο Βασίλειο όφειλε να έχει γνωστοποιήσει στην Επιτροπή τις μελετώμενες αλλαγές. Κατά την άποψή μου, το άρθρο 5 επιβάλλει στα κράτη μέλη, σε μια κατάσταση όπου τα εν λόγω κράτη φέρουν ένα καθήκον ελέγχου βάσει κοινοτικών κανόνων, να γνωστοποιούν στην Επιτροπή σημαντικές τροποποιήσεις εθνικών τους κανόνων κάθε φορά που υφίστανται αμφιβολίες ως προς το εάν οι εν λόγω τροποποιήσεις συμβιβάζονται ή όχι με το κοινοτικό δίκαιο.

Το επικουρικό αίτημα της Επιτροπής σχετικά με τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των παραγωγών

30. Τέλος, η Επιτροπή ζητεί, για την περίπτωση κατά την οποία το Δικαστήριο θα έκρινε ότι το αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα καλύπτονται από το αποκλειστικό δικαίωμα αγοράς των ΜΜΒ, να αναγνωρίσει ότι οι παραγωγοί και/ή παρασκευαστές, οι οποίοι στηρίχθηκαν στην ερμηνεία του κοινοτικού δικαίου που γινόταν δεκτή από το Ηνωμένο Βασίλειο έως ότου το εν λόγω Βασίλειο μετέβαλε, τον Ιούνιο του 1991, άποψη με αποτέλεσμα το χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρές ουσίες γάλα να μην υπάγεται στα Milk Marketing Schemes, δικαιολογημένως πίστευσαν ότι δικαιούνται να εμπορεύονται αυτού του είδους το γάλα εκτός του πλαισίου των αποκλειστικών δικαιωμάτων αγοράς των ΜΜΒ στην Αγγλία, Ουαλία και Βόρεια Ιρλανδία για ένα εύλογο διάστημα χρόνου και, οπωσδήποτε, μέχρι την ημερομηνία εκδόσεως της σχετικής αποφάσεως του Δικαστηρίου.

31. Το Ηνωμένο Βασίλειο ζητεί, κυρίως, να κηρυχθεί το αίτημα αυτό απαράδεκτο και, επικουρικώς, να απορριφθεί.

32. Η ένσταση απαραδέκτου στηρίζεται, αφενός, στο γεγονός ότι το αίτημα αυτό δεν είχε διατυπωθεί στο έγγραφο οχλήσεως ούτε στην αιτιολογημένη γνώμη και, αφετέρου, στο ότι το εν λόγω αίτημα δεν μπορεί να εξεταστεί στο πλαίσιο προσφυγής βάσει του άρθρου 169 της Συνθήκης, όπου το Δικαστήριο περιορίζεται στο να εξετάζει αν ένα κράτος μέλος έχει παραβεί τις εκ του κοινοτικού δικαίου υποχρεώσεις του.

33. Νομίζω ότι ουδείς λόγος συντρέχει να αποφανθεί το Δικαστήριο επί του ζητήματος σχετικά με το αν το αίτημα αυτό περιλαμβανόταν κατά τρόπο σαφή στο έγγραφο οχλήσεως ή στην αιτιολογημένη γνώμη - ζήτημα που δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί απαλλαγμένο πάσης αμφιβολίας, έστω και αν εγώ προσωπικώς τείνω μάλλον να συμφωνήσω με το Ηνωμένο Βασίλειο όσον αφορά το συγκεκριμένο αυτό σημείο. Και τούτο διότι, κατά τη γνώμη μου, δεν μπορεί να υφίσταται λογικώς αμφιβολία ότι έργο του Δικαστηρίου δεν είναι, στο πλαίσιο μιας προσφυγής λόγω παραβάσεως, να προσδιορίσει την έννομη κατάσταση των ιδιωτικών επιχειρήσεων οι οποίες άρχισαν να εμπορεύονται αποκορυφωμένο και ημιαποκορυφωμένο γάλα εκτός των ΜΜΒ και οι οποίες έπρατταν έτσι επειδή είχαν στηριχθεί στην ερμηνεία που γινόταν δεκτή από το Ηνωμένο Βασίλειο μέχρι τον Ιούνιο του 1991.

Συναφώς, το Ηνωμένο Βασίλειο δεν διαφωνεί ως προς το ότι θα ήταν σε κάποιο βαθμό λογικό να παρασχεθεί κάποια προστασία στις εν λόγω επιχειρήσεις. Ωστόσο, η διαδικασία λόγω παραβάσεως εκπληρώσεως των εκ της Συνθήκης υποχρεώσεων δεν αποτελεί το ενδεδειγμένο πλαίσιο προκειμένου να κριθεί αν υφίσταται κάποιο καθήκον προστασίας της εν λόγω δικαιολογημένης εμπιστοσύνης. Είναι καταρχάς, αναγκαίο να εξεταστεί σε ποιο βαθμό οι εμπλεκόμενοι διάδικοι θα μπορέσουν να επιλύσουν τα προβλήματα που ανέκυψαν για τις οικείες επιχειρήσεις αφ' ης στιγμής η έννομη κατάσταση διασαφηνίστηκε με την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπό κρίση υπόθεση και, στη συνέχεια, θα είναι έργο των εθνικών δικαστηρίων η επίλυση των σημείων αυτών διαφωνίας τα οποία δεν θα μπορούν να διευθετηθούν φιλικώς από τους ίδιους τους διαδίκους. Είναι δυνατόν, κατά τη διάρκεια τέτοιων διαδικασιών, να αποδειχθεί αναγκαία ή και ενδεδειγμένη η υποβολή προδικαστικών ερωτημάτων στο Δικαστήριο σχετικά, με τον βαθμό στον οποίο το κοινοτικό δίκαιο επιβάλλει, σε μια κατάσταση όπως αυτή της υπό κρίση υποθέσεως, την υποχρέωση προστασίας της εν λόγω δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και, εφόσον κάτι τέτοιο συμβαίνει, την έκταση μιας τέτοιας υποχρεώσεως.

Επί των δικαστικών εξόδων

34. 'Εστω και αν η προσφυγή της Επιτροπής κατά του Ηνωμένου Βασιλείου δεν ευδοκιμήσει όσον αφορά σημαντικά της σημεία, πιστεύω, ωστόσο, ότι δύο από τα αιτήματα της Επιτροπής πρέπει να γίνουν, εν όλω ή εν μέρει, δεκτά. Ενόψει τούτου, και υπό το φως του γεγονότος ότι το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλάζοντας απόψεις όσον αφορά την έννομη θέση, συνετέλεσε στην εκ μέρους της Επιτροπής άσκηση της προσφυγής αυτής, προτείνω όπως κάθε διάδικος φέρει τα δικά του δικαστικά έξοδα, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που αφορούν την αίτηση της Επιτροπής για τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων.

Συμπέρασμα

35. Υπό το φως των ανωτέρω, προτείνω στο Δικαστήριο:

1. να αποφανθεί ότι το Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας, παραλείποντας να ασκήσει ορθώς τις ελεγκτικές του εξουσίες, παρέβη το άρθρο 10 του κανονισμού του Συμβουλίου 1422/78 και, παραλείποντας να γνωστοποιήσει στην Επιτροπή τις μεταβολές που είχε επιφέρει το 1982 και 1984 στα Milk Marketing Schemes που ίσχυαν στη Σκωτία, παρέβη το άρθρο 5 της Συνθήκης ΕΟΚ

2. κατά τα λοιπά, να απορρίψει τα κύρια αιτήματα της Επιτροπής

3. να κηρύξει απαράδεκτο το επικουρικό αίτημα της Επιτροπής και

4. να καταδικάσει κάθε διάδικο στα δικά του δικαστικά έξοδα, συμπεριλαμβανομένων και αυτών της αιτήσεως λήψεως ασφαλιστικών μέτρων.

(*) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η δανική.

(1) - ΕΕ ειδ. έκδ. 03/003, σ. 82.

(2) - Συλλογή 1990, σ. Ι-1345. Το Δικαστήριο είχε προηγουμένως εξετάσει τις διάφορες πτυχές του συστήματος στο πλαίσιο της υποθέσεως 23/84, Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου, Συλλογή 1986, σ. 3581, και στην υπόθεση 347/85, Ηνωμένο Βασίλειο κατά Επιτροπής, Συλλογή 1988, σ. 1749.

(3) - Βλ. πράξεις περί προσχωρήσεων στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες, 1987, τόμος ΙΙ, σ. 106.

(4) - ΕΕ ειδ. έκδ. 03/021, σ. 211.

(5) - ΕΕ ειδ. έκδ. 03/021, σ. 213.

(6) - Βλ. σημείο 2.2 του υπομνήματος ανταπαντήσεως.

(7) - Το άρθρο 3 του κανονισμού (ΕΟΚ) 1411/71 του Συμβουλίου, της 29ης Ιουνίου 1971, περί καθορισμού συμπληρωματικών κανόνων της κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων όσον αφορά τα προϊόντα που υπάγονται στην κλάση 04.01 του Κοινού Δασμολογίου (ΕΕ ειδ. έκδ. 03/006, σ. 214), δίδει τους εξής ορισμούς:

(...)

β) Γάλα καταναλώσεως : τα ακόλουθα προϊόντα που προορίζονται να διατεθούν ως έχουν στον καταναλωτή:

- μη επεξεργασμένο γάλα (...)

- πλήρες γάλα: γάλα που έχει υποστεί από επιχείρηση επεξεργασίας γάλακτος τουλάχιστον επεξεργασία θερμάνσεως ή επιτρεπομένη επεξεργασία ισοδυνάμου αποτελέσματος και του οποίου η φυσική περιεκτικότητα σε λιπαρές ουσίες είναι ίση ή ανώτερη από 3,50 % ή έχει ρυθμιστεί σε 3,50 % κατ' ελάχιστον

- ημιαποκορυφωμένο γάλα: γάλα που έχει υποστεί από επιχείρηση επεξεργασίας γάλακτος τουλάχιστον επεξεργασία θερμάνσεως ή επιτρεπομένη επεξεργασία ισοδυνάμου αποτελέσματος και του οποίου η περιεκτικότητα σε λιπαρές ουσίες έχει ρυθμιστεί μεταξύ 1,50 % κατ' ελάχιστον και 1,80 % κατ' ανώτατο όριο

- αποκορυφωμένο γάλα: γάλα που έχει υποστεί από επιχείρηση επεξεργασίας γάλακτος τουλάχιστον επεξεργασία θερμάνσεως ή επιτρεπομένη επεξεργασία ισοδυνάμου αποτελέσματος και του οποίου η περιεκτικότητα σε λιπαρές ουσίες έχει ρυθμιστεί σε 0,30 % κατ' ανώτατο όριο .

(8) - Εννοείται ότι η ποικίλλουσα περιεκτικότητα σε λιπαρές ουσίες του τυριού δεν μεταβάλλει τη φύση του προϊόντος ως τυριού.

(9) - Βλ. άρθρο 9 του κανονισμού 1422/78 όπου ορίζεται ότι όσον αφορά τις τιμές πωλήσεως που εφαρμόζονται από τις ΜΜΒ στο γάλα που πωλείται από αυτές, εφαρμόζονται οι ακόλουθες διατάξεις:

1. Οι τιμές είναι οι ίδιες για όλους τους ενδιαφερομένους αγοραστές και δεν δύνανται να διαφοροποιηθούν παρά μόνο:

α) ανάλογα με τον προορισμό για τον οποίο ο αγοραστής θα το χρησιμοποιήσει (...) .

(10) - Με τα αιτήματα αυτά ζητείται από το Δικαστήριο:

1. α) να αναγνωρίσει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο, παραλείποντας να φροντίσει ώστε οι Milk Marketing Boards να μην υπερβαίνουν τα όρια των αποκλειστικών δικαιωμάτων που τους έχουν χορηγηθεί μόνο σε σχέση με το πλήρες γάλα, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 25, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 804/68

β) να αναγνωρίσει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο, παραλείποντας να εμποδίσει τις Milk Marketing Boards από το να περιορίζουν τις δυνατότητες των παραγωγών να παράγουν και να εμπορεύονται νομίμως γαλακτοκομικά προϊόντα ανεξαρτήτως των αποκλειστικών δικαιωμάτων των Milk Marketing Boards, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από τον κανονισμό (ΕΟΚ) 804/68

γ) (...)

δ) να αναγνωρίσει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο, παραλείποντας να φροντίσει ώστε να μην επηρεάζεται ο ανταγωνισμός περισσότερο από το αναγκαίο μέτρο, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 25, παράγραφος 3, του κανονισμού (ΕΟΚ) 804/68

ε) να αναγνωρίσει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο, υπάγοντας το μερικώς αποκορυφωμένο γάλα στα συστήματα που διέπουν τις Milk Marketing Boards της Σκωτίας, παρέβη τις υποχρεώσεις που υπέχει από το άρθρο 25, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΟΚ) 804/68

στ) (...) .

'Οσον αφορά το αίτημα υπό στοιχείο δ', η Επιτροπή, συμφωνούντος του Ηνωμένου Βασιλείου, τροποποίησε το αίτημα αυτό κατά τρόπον ώστε αυτό να μην έχει ως αντικείμενο την παράβαση του άρθρου 25, παράγραφος 3, του κανονισμού 804/68, αλλά την παράβαση του άρθρου 10, του κανονισμού 1422/78. 'Ομως τούτο δεν αλλάζει το γεγονός ότι το αίτημα υπό στοιχείο δ' προϋποθέτει ότι το Δικαστήριο δέχεται την αρχική άποψη της Επιτροπής σχετικά με την έκταση του αποκλειστικού δικαιώματος.

(11) - Υπόθεση C-40/92 R, Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου, Συλλογή 1992, σ. Ι-3389.