EL
ΣυλλογήτηςΝομολογίας
ECLI:EU:F:2011 :9 1ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟ Υ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ
(δεύτερο τμήμα)
της 8ης Φεβρουαρίου 2011
Υπόθεση F-95/09
Carina Sk areby
κατά
Ευρωπαϊκ ής Ε πιτροπής
«Υπαλληλική υπόθεση — Υπάλληλοι — Ηθική παρενόχληση από το ν ιεραρχικώς προϊστάμενο — 
Άρθρα 12α και 24 το υ ΚΥΚ — Αίτηση αρωγής — Εύλογη προθεσμία — Έναρξη — Διάρκεια»
Αντικείμενο:Προσφυγή, ασκηθείσα δυ νάμει των άρθρων 236 Ε Κ και 152 E A, με την οποία η 
C. Skareby ζητεί, κατ’ ουσίαν, την ακύρωση της αποφάσεως της Επιτροπής, της 
4ης Μαρτίου 2009 , με την οποία η τ ελευταία αρνήθηκε να δ ιεξαγάγει διοικητική 
έρευνα σχε τικά μ ε καταγγελθείσες πράξεις ηθικής παρενόχλησης γι α τι ς οποίες 
κατηγορείται ένας από το υς πρώην ιεραρχικώς προϊσταμένους της προσφεύγουσας.
Απόφαση: Η α πόφαση της Επιτροπής, της 4ης Μαρτίου 2009 , με την οποία απορρίφθηκε το 
αίτημα για διεξαγωγή διοικητικής έρε υνας σχε τικά με καταγγελθείσες πράξεις ηθικής 
παρενόχλησης γι α τι ς ο ποίες κ ατηγορείται ένας α πό το υς π ρώην ιεραρχικώς 
προϊσταμένους της προσφεύγουσας, ακυρώνεται. Η Ε πιτροπή φέρει το σ ύνολο των 
δικαστικών εξόδων.
Περίληψη
1. Υπάλληλοι — Προσφυγή — Έννομο συμφέρον
(Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, άρθρο 91)
2. Υπάλληλοι — Υποχρέωση αρωγής που β αρύνει τη Διοίκηση — Εφαρμογή σε περιπτώσεις ηθικής 
παρενόχλησης — Υποβολή α ιτήσεως αρωγής — Τήρηση εύλογης προθεσμίας
(Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, άρθρα 12α, 24 κα ι 90 § 1)
3. Υπάλληλοι — Υποχρέωση αρωγής που β αρύνει τη Διοίκηση — Εφαρμογή σε περιπτώσεις ηθικής 
παρενόχλησης — Υποβολή α ιτήσεως αρωγής — Αφετηρία της προθεσμίας που π ρέπει να τηρηθεί
(Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, άρθρο 12α)
4. Υπάλληλοι — Υποχρέωση αρωγής που β αρύνει τη Διοίκηση — Εφαρμογή σε περιπτώσεις ηθικής 
παρενόχλησης — Υποβολή α ιτήσεως αρωγής — Τήρηση εύλογης προθεσμίας — Διάρκεια της 
προθεσμίας
(Οργανισμός του Δ ικαστηρίου, άρθρο 46· Κανονισμός Υπηρεσιακής Καταστάσεως των υπαλλήλων, 
άρθρο 24)
2 ECLI:EU:F:2011 :9ΠΕΡΙΛΗΨΗ–ΥΠΟΘΕΣΗF-95/09
SKAREBYκατάΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
1. Όταν π ρόκειται για τό σο σοβαρό ζήτημα όπως είναι η η θική παρενόχληση, πρέπει να γί νει δεκτό 
ότι ο ι σχυριζόμενος πως είναι θύμα ηθικής παρενόχλησης υπάλληλος, ο ο ποίος ασκεί προσφυγή κατά 
της αρνήσεως το υ οι κείου οργάνου να ε ξετάσει επί της ουσίας αίτηση αρωγής, εξακολουθεί, κατ’ 
αρχήν, να έχε ι το έ ννομο συμφέρον το ο ποίο π ροβλέπεται στη νομολογία ω ς προϋπόθεση το υ 
παραδεκτού μ ιας προσφυγής, ακόμη κ αι ότ αν δ εν ζητεί την αποκατάσταση της ζημίας που 
προκλήθηκε συνεπεία της καταγγελλομένης παρενόχλησης, ούτε την κίνηση πειθαρχικής διαδικασίας 
κατά το υ προσώπου που φέρεται ως υπεύθυνος της παρενόχλησης, και προκύπτει ότι η π αρενόχληση 
έπαψε από πολλών ετών.
Η λ ύση αυτή επιβάλλεται, εκ πρώτης όψεως, λόγω της σοβαρότητας της πρακτικής της ηθικής 
παρενόχλησης, πρακτικής που μπορεί να έχε ι εξαιρετικά καταστροφικές επιπτώσεις στην κατάσταση 
της υγείας ενός προσώπου. Το φερόμενο ως θύμα της ηθικής παρενόχλησης διατηρεί το σ υμφέρον 
για άσκηση προσφυγής, ανεξαρτήτως το υ αν η ε ν λόγω παρενόχληση εξακολουθεί ή αν το ε ν λόγω 
πρόσωπο ασκεί, ή έσ τω έχε ι το δ ικαίωμα ή τ ην πρόθεση να α σκήσει άλλα ένδικα βοηθήματα, ιδίως 
για τη διεκδίκηση αποζημίωσης, σε σχέσ η με την ηθική παρενόχληση. Η ε νδεχόμενη ανα γνώριση εκ 
μέρους της Διοίκησης της ύπαρξης ηθικής παρενόχλησης μπορεί, αυτή καθαυτή, να έχε ι ευεργετικά 
αποτελέσματα στο π λαίσιο της θεραπευτικής διαδικασίας ανα συγκρότησης της προσωπικότητας το υ 
παρενοχληθέντος προσώπου.
(βλ. σκέψεις 23, 25 κ αι 26)
Παραπομπή:
ΔΔΔ ΕΕ: 30 Νοεμβρίου 2009 , F-80/08, Wenig κατά Επιτροπής, σκέψη 35
2. Η τήρηση «εύλογης» προθεσμίας απαιτείται σε ό λες τις περιπτώσεις κατά τις οποίες, εφόσον τα 
νομοθετικά κείμενα δ εν περιέχουν σχε τική ρύθμιση, οι α ρχές της ασφάλειας δικαίου ή τ ης προστασίας 
της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης απαγορεύουν στα θεσμικά όργανα τ ης Ένωσης και στα φυσικά ή 
νομικά πρόσωπα να ε νεργούν χωρίς κανένα χρ ονικό περιορισμό, διακυβεύοντας με το ν τρόπο αυτό, 
μεταξύ άλλων, τη σταθερότητα κεκτημένων νομικών καταστάσεων.
Καθόσον αίτηση αρωγής σε σχέσ η με καταγγελλόμενη ηθική παρενόχληση αποσκοπεί στη διαπίστωση 
της ύπαρξης παράνομης και υπαίτιας συμπεριφοράς υπαλλήλου ή μ έλους το υ προσωπικού και 
καθόσον δεν αποκλείεται το ε νδεχόμενο μια τέτοια συμπεριφορά, στο μ έτρο που εκδηλώθηκε στο 
πλαίσιο τ ης άσκησης των καθηκόντων το υ φ ερομένου ω ς υπευθύνου της παρενόχλησης, να 
θεμελιώσει ευθύνη το υ οικείου οργάνου, η α ίτηση αρωγής που καταγγέλλει μια τέτοια συμπεριφορά 
εμφανίζει νομική συνάφεια με την αίτηση αποζημίωσης που υποβάλλεται στη Διοίκηση από υπάλληλο 
δυνάμει το υ άρθρου 90, παράγραφος 1, το υ Κ ΥΚ. Σε υποθέσεις δε αποζημίωσης, η ν ομολογία 
επιβάλλει την τήρηση ορισμένης προθεσμίας η ο ποία πρέπει να ε ίναι «εύλογη». Συνεπώς, πρέπει να 
γίνει δεκτό ότι , στην περίπτωση υποβολής αιτήσεως αρωγής σε σχέσ η με ηθική παρενόχληση, ο 
υπάλληλος που ζητεί την αρωγή υποχρεούται να τ ηρήσει ορισμένη προθεσμία.
(βλ. σκέψεις 41, 43 κ αι 44)
Παραπομπή:
ΓΔΕΕ: 6 Ιουλίου 2004 , T-281/01, Huygens κατά Επιτροπής, σκέψεις 42 κ αι 46 έ ως 48· 5 Οκτωβρίου 2004 , T-144/02, 
Eagle κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψεις 57 κ αι 66
ΔΔΔ ΕΕ: 11 Μαΐου 2010 , F-30/08, Νανόπουλος κατά Επιτροπής, σκέψη 117, κατά της οποίας εκκρεμεί αίτηση 
αναιρέσε ως ενώπιον το υ Γενικού Δ ικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπόθεση T -308/10 P· 9 Ιουλίου 2010 , 
F-91/09, Marcuccio κατά Επιτροπής, σκέψη 32, κατά της οποίας εκκρεμεί αίτηση ανα ιρέσε ως ενώπιον το υ Γενικού 
Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπόθεση T-450/10 P
ECLI:EU:F:2011 :9 3ΠΕΡΙΛΗΨΗ–ΥΠΟΘΕΣΗF-95/09
SKAREBYκατάΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
3. Κατά το ά ρθρο 12α, παράγραφος 3, του ΚΥΚ, η η θική παρενόχληση εκδηλώνεται διαρκώς, κατ’ 
επανάληψη ή σ υστηματικά. Επομένως, η η θική παρενόχληση συνιστά εξ ορισμού διαρκή παράβαση, 
έχει κατ’ ανά γκη χρ ονική διάσταση και προϋποθέτει την ύπαρξη επαναλαμβανόμενων ή κ ατά 
σύστημα χωρουσών ενεργειών για να μ πορεί να θ εωρηθεί ότι τ ελέστηκε. Περαιτέρω, τα συμπτώματα 
ενδέχεται να μ ην εμφανιστούν παρά ορισμένο χρ όνο αφότου εχ ώρησαν οι π ρώτες πράξεις ηθικής 
παρενόχλησης ή α φότου το θ ύμα κατανόησε π λήρως το ν χαρακτήρα των πράξεων αυτών, αφού, 
άλλωστε, το θ ύμα χρε ιάζεται συχνά χρ όνο για να σ υνειδητοποιήσει τι το υ συμβαίνει και να κ αταφέρει 
να α πελευθερωθεί από την επιρροή το υ παρενοχλούντος.
Επομένως, φαίνεται προσήκον, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων της ηθικής παρενόχλησης 
και της ανά γκης ασφάλειας δικαίου, να ε φαρμόζονται καθαρά αν τικειμενικά κ ριτήρια κ αι να 
λαμβάνεται ως αφετηρία της προθεσμίας για την υποβολή αίτησης αρωγής σε π εριπτώσεις ηθικής 
παρενόχλησης η τ ελευταία χρ ονικά πράξη το υ φερομένου ως υπευθύνου της ηθικής παρενόχλησης ή, 
σε κ άθε περίπτωση, η σ τιγμή από της οποίας ο φ ερόμενος ως υπαίτιος δεν είναι πλέον σε θ έση να 
επαναλάβει τις πράξεις το υ εις βάρος το υ θύματος, και τούτο αν εξάρτητα τό σο από τη γνώση ή τ η 
συνειδητοποίηση εκ μέρους το υ θύματος των διαφόρων πράξεων ηθικής παρενόχλησης, όσο και από 
την πράξη διά της οποίας η κ αταχρηστική συμπεριφορά το υ φερομένου ως υπευθύνου για την ηθική 
παρενόχληση αποκτά πλέον το ν «διαρκή» ή «συστηματικό» χαρακτήρα που αποτελεί προϋπόθεση 
της ανα γνώρισης τέτοιου είδους παρενόχλησης.
(βλ. σκέψεις 47 κ αι 49)
4. Λαμβανομένης υπόψη της νομικής συνάφειας μεταξύ της αγωγής αποζημίωσης των υπαλλήλων και 
της αίτησης αρωγής που στηρίζεται στην ύπαρξη ηθικής παρενόχλησης, και ελλείψει κάθε βασίμου 
λόγου δικαιολογούντος αποκλεισμό της ως άν ω προσέγγισης, πρέπει να γί νει δεκτό, πρώτον, ότι η 
προθεσμία για υποβολή αίτησης αρωγής πρέπει να ε ίναι εύλογη, δεύτερον, ότι π ροθεσμία πέντε ετών, 
όμοια με την προθεσμία που προβλέπεται στο ά ρθρο 46 το υ Οργανισμού το υ Δικαστηρίου, πρέπει να 
θεωρηθεί, κατ’ αρχήν, εύλογη προκειμένου να κ αταστεί δυνατό σ τον ενδιαφερόμενο να κ αταγγείλει 
εγκύρως ηθική παρενόχληση στη Διοίκηση και να ζ ητήσει την αρωγή αυτής, ζητώντας ειδικότερα τη 
διεξαγωγή σχε τικής διοικητικής έρε υνας. Πράγματι, η π ροθεσμία αυτή παρέχε ι στη Δ ιοίκηση τη 
δυνατότητα να ε κπληρώσει πλήρως το κ αθήκον προνοίας της και τις υποχρεώσεις της που απορρέουν 
από το ά ρθρο 24 το υ Κ ΥΚ, λαμβάνοντας ενδεχομένως μέτρα μ ε δική της πρωτοβουλία, και, 
συγχρόνως, εξασφαλίζει στον ενδιαφερόμενο επαρκή χρ όνο για να π ροβάλει τους ισχυρισμούς το υ 
ενώπιον το υ θεσμικού οργάνου. Καθιστά επίσης δυ νατή τη συνεκτίμηση των ιδιαιτεροτήτων της 
έννοιας της ηθικής παρενόχλησης, ήτοι το υ γεγονότος ότι , αφενός, τα συμπτώματα μπορεί να 
εμφανιστούν μόνο μετά την πάροδο ορισμένου χρ όνου αφότου εχ ώρησαν οι π ρώτες πράξεις που 
συνιστούν η θική π αρενόχληση κ αι, αφετέρου, ότι το θ ύμα χρε ιάζεται συχνά χρ όνο γι α να 
συνειδητοποιήσει τι το υ συμβαίνει και να κ αταφέρει να α πελευθερωθεί από την επιρροή το υ 
παρενοχλούντος.
Ωστόσο, και κατ’ ανα λογίαν π ρος όσα γί νονται δεκτά στις περιπτώσεις αγωγών αποζημίωσης 
υπαλλήλων, η π ροθεσμία π έντε ετών γι α την υποβολή α ίτησης αρωγής σε υ ποθέσεις ηθικής 
παρενόχλησης δεν μπορεί να θ εωρηθεί ως αμετακίνητος και απαρέγκλιτος κανόνας. Συγκεκριμένα, 
ενώ α ίτηση αρωγής σε υ πόθεση ηθικής παρενόχλησης που υποβάλλεται εντός της πενταετούς 
προθεσμίας είναι κατ’ αρχήν παραδεκτή, μπορεί να ι σχύσει το αν τίθετο ότ αν σ υντρέχουν ιδιαίτερες 
περιστάσεις, οι ο ποίες πρέπει να ε κτιμώνται σε σ υνάρτηση με το δ ιακύβευμα της διαφοράς, την 
πολυπλοκότητα της υπόθεσης και τη συμπεριφορά το υ ενδιαφερομένου.
(βλ. σκέψεις 53 κ αι 54)
Παραπομπή:
ΔΔΔ ΕΕ: 4 Νοεμβρίου 2008 , F-87/07, Marcuccio κατά Επιτροπής, σκέψη 30