Απόφαση του Δικαστηρίου (τρίτο τμήμα) της 15ης Φεβρουαρίου 1996. - Inasti (Institut national d'assurances sociales pour travailleurs indépendants) κατά Hans Kemmler. - Αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως: Tribunal du travail de Tournai - Βέλγιο. - Ελευθερία εγκαταστάσεως - Κοινωνική ασφάλιση των ελεύθερων επαγγελματιών που εργάζονται σε δύο κράτη μέλη. - Υπόθεση C-53/95.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1996 σελίδα I-00703



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

Ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων * Ελευθερία εγκαταστάσεως * Περισσότερα από ένα κέντρα δραστηριότητας εντός του εδάφους της Κοινότητας * Εθνική ρύθμιση που επιβάλλει στους ελεύθερους επαγγελματίες, παρά το ότι υπάγονται λόγω της ιδιότητάς τους αυτής σε σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως του κράτους μέλους κατοικίας τους, την υποχρέωση καταβολής εισφορών κοινωνικής ασφαλίσεως για τις οποίες δεν παρέχεται καμία συμπληρωματική ασφαλιστική προστασία * Ανεπίτρεπτη

(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 52)

Περίληψη

Δεδομένου ότι η ελευθερία εγκαταστάσεως δεν περιορίζεται μόνο στο δικαίωμα δημιουργίας μιας και μόνης εγκαταστάσεως εντός της Κοινότητας, αλλά περιλαμβάνει επίσης τη δυνατότητα δημιουργίας και διατηρήσεως, εφόσον τηρούνται οι σχετικοί επαγγελματικοί κανόνες, περισσότερων από ένα κέντρων δραστηριότητας εντός του εδάφους των κρατών μελών, σκοπός του άρθρου 52 της Συνθήκης είναι να διευκολύνει την άσκηση επαγγελματικών δραστηριοτήτων εντός του συνόλου των εδαφών των κρατών μελών και δεν επιτρέπει συνεπώς εθνικές ρυθμίσεις που θα μπορούσαν να κωλύουν την επέκταση των δραστηριοτήτων αυτών πέρα από το έδαφος ενός μόνο κράτους μέλους. Κατά συνέπεια, το άρθρο αυτό δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να επιβάλλουν την υποχρέωση καταβολής εισφορών στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως ελεύθερων επαγγελματιών σε όσους εργάζονται ήδη ως ελεύθεροι επαγγελματίες σε άλλο κράτος μέλος, όπου κατοικούν και υπάγονται σε ορισμένο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, εφόσον η υποχρέωση αυτή είναι πλήρως αδικαιολόγητη, αφού δεν τους παρέχει καμία συμπληρωματική ασφαλιστική προστασία.

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-53/95,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του tribunal du travail de Tournai (Βέλγιο) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ

Institut national d' assurances sociales pour travailleurs independants (Inasti)

και

Hans Kemmler,

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία των άρθρων 48, 51, 52 και 59 της Συνθήκης ΕΚ,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),

συγκείμενο από τους J.-P. Puissochet (εισηγητή), πρόεδρο τμήματος, J. C. Moitinho de Almeida και C. Gulmann, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: D. Ruiz-Jarabo Colomer

γραμματέας: R. Grass

λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τη Μαρία Πατακιά και τον Berend Jan Drijber, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας,

έχοντας υπόψη την έκθεση τoυ εισηγητή δικαστή,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 11ης Ιανουαρίου 1996,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 1995, που περιήλθε στο Δικαστήριο την 1η Μαρτίου 1995, το tribunal du travail de Tournai υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, προδικαστικό ερώτημα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 48, 51, 52 και 59 της εν λόγω συνθήκης.

2 Το ερώτημα αυτό ανέκυψε κατά την εκδίκαση διαφοράς μεταξύ του Institut national d' assurances sociales pour travailleurs independants (στο εξής: Inasti) και του H. Kemmler και αφορά την καταβολή εισφορών στο βελγικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως ελεύθερων επαγγελματιών.

3 Ο Kemmler, ο οποίος έχει τη γερμανική ιθαγένεια, άσκησε το ελευθέριο επάγγελμα του δικηγόρου στη Φρανκφούρτη και στις Βρυξέλλες. Ο Kemmler κατοικούσε πάντοτε στη Γερμανία, όπου υπαγόταν στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως ελεύθερων επαγγελματιών, αλλ' επιπλέον διέμενε στο Flobecq (δικαστική περιφέρεια του Tournai), στο Βέλγιο, επί ορισμένο διάστημα της επίμαχης περιόδου.

4 Κατά το Inasti, ο Kemmler έπρεπε να θεωρηθεί ότι υπαγόταν στη βελγική κοινωνική ασφάλιση μέχρι τις 30 Ιουνίου 1982, ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος του κανονισμού (ΕΟΚ) 1390/81 του Συμβουλίου, της 12ης Μαΐου 1981, περί επεκτάσεως στους μη μισθωτούς και στα μέλη των οικογενειών τους του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου (ΕΕ L 143, σ. 1). Επειδή δηλαδή δεν υπήρχε διμερής σύμβαση κοινωνικής ασφαλίσεως μεταξύ του Βασιλείου του Βελγίου και της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, ο ενδιαφερόμενος έπρεπε, κατά το Inasti, να καταβάλλει τις εισφορές για την επαγγελματική δραστηριότητά του στο Βέλγιο, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, του βασιλικού διατάγματος υπ' αριθ. 38, της 27ης Ιουλίου 1967, περί της κοινωνικής ασφαλίσεως των ελεύθερων επαγγελματιών [Moniteur belge (Εφημερίδα της Κυβερνήσεως του Βελγίου) της 29ης Ιουλίου 1967].

5 Για τον λόγο αυτό το Inasti αξίωσε από τον Kemmler να καταβάλει τις εισφορές που δεν είχε καταβάλει για το 1981 και για τα δύο πρώτα τρίμηνα του 1982. Ο ενδιαφερόμενος όμως αρνήθηκε να καταβάλει τις εισφορές αυτές, επειδή, μεταξύ άλλων, υπαγόταν ήδη στο γερμανικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως ελεύθερων επαγγελματιών και επειδή η υπαγωγή του στο βελγικό σύστημα ασφαλίσεως δεν θα του προσέφερε καμία επιπλέον ασφαλιστική προστασία.

6 Το tribunal du travail de Tournai, ενώπιον του οποίου ήλθε η διαφορά, έκρινε ότι η επίλυση της διαφοράς εξαρτάται από την ερμηνεία διαφόρων διατάξεων της Συνθήκης και ως εκ τούτου υπέβαλε στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα:

"Πρέπει τα άρθρα 48, 51, 52 και 59 της Συνθήκης της Ρώμης να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι ένα κράτος μέλος (εν προκειμένω το Βέλγιο) δεν μπορούσε, πριν από την 1η Ιουλίου 1982, να επιβάλλει στους υπηκόους άλλου κράτους μέλους (εν προκειμένω της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας) οι οποίοι εργάζονταν ως ελεύθεροι επαγγελματίες εντός του εδάφους του ενόσω ασκούσαν παράλληλα την ίδια επαγγελματική δραστηριότητα στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, όπου κατοικούσαν και υπάγονταν στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, την υποχρέωση καταβολής εισφορών στο βελγικό σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως των ελεύθερων επαγγελματιών, καθόσον μάλιστα από την υποχρέωση αυτή δεν μπορούσε να προκύψει υπέρ αυτών καμία συμπληρωματική ασφαλιστική προστασία;"

7 Πρέπει κατ' αρχάς να διευκρινιστεί ότι, όπως προκύπτει από το άρθρο 2 του κανονισμού 1390/81, ο κανονισμός αυτός δεν παρέχει κανένα δικαίωμα για τον πριν από την ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος του χρόνο. Από το άρθρο όμως 4 αυτού προκύπτει ότι ο κανονισμός άρχισε να ισχύει την 1η Ιουλίου 1982, δηλαδή μετά τον κρίσιμο για τη διαφορά της κύριας δίκης χρόνο. Κατά συνέπεια, ο κανονισμός αυτός δεν έχει εφαρμογή επί της διαφοράς και ορθώς το προδικαστικό ερώτημα μνημονεύει αποκλειστικά και μόνον τις διατάξεις της Συνθήκης (βλ. απόφαση της 7ης Ιουλίου 1988, 143/87, Stanton, Συλλογή 1988, σ. 3877, σκέψη 7).

8 Στη συνέχεια, πρέπει να τονιστεί ότι, όπως προκύπτει από τα στοιχεία που περιέχονται στην απόφαση περί παραπομπής, ο ενδιαφερόμενος δεν παρέχει εξαρτημένη εργασία, αλλά εργάζεται ως ελεύθερος επαγγελματίας με επαγγελματική εγκατάσταση αφενός στη Φρανκφούρτη και αφετέρου στις Βρυξέλλες. Η περίπτωσή του δεν εμπίπτει συνεπώς ούτε στα άρθρα 48 και 51 της Συνθήκης, τα οποία αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων, ούτε στο άρθρο 59, το οποίο αφορά την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. Αφού ο Kemmler διαθέτει σταθερή και μόνιμη εγκατάσταση σε αμφότερα τα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, κρίσιμο για την επίλυση της διαφοράς είναι μόνον το άρθρο 52, το οποίο αφορά το δικαίωμα εγκαταστάσεως.

9 Το άρθρο αυτό επιτάσσει την κατάργηση των περιορισμών στην ελευθερία εγκαταστάσεως των υπηκόων ενός κράτους μέλους εντός του εδάφους άλλου κράτους μέλους. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, πρόκειται για διάταξη του κοινοτικού δικαίου έχουσα απευθείας εφαρμογή. Τα κράτη μέλη όφειλαν επομένως να τηρούν τη διάταξη αυτή, έστω και αν, ελλείψει κοινοτικής ρυθμίσεως για την κοινωνική ασφάλιση των ελεύθερων επαγγελματιών, εξακολουθούσαν να έχουν νομοθετική εξουσία στον τομέα αυτόν (βλ., μεταξύ άλλων, την προπαρατεθείσα απόφαση Stanton, σκέψη 10).

10 Όπως έχει αποφανθεί το Δικαστήριο (βλ., μεταξύ άλλων, την απόφαση της 12ης Ιουλίου 1984, 107/83, Klopp, Συλλογή 1984, σ. 2971, σκέψη 19), η ελευθερία εγκαταστάσεως δεν περιορίζεται μόνο στο δικαίωμα δημιουργίας μιας και μόνης εγκαταστάσεως εντός της Κοινότητας, αλλά περιλαμβάνει επίσης τη δυνατότητα δημιουργίας και διατηρήσεως, εφόσον τηρούνται οι σχετικοί επαγγελματικοί κανόνες, περισσότερων από ένα κέντρων δραστηριότητας εντός του εδάφους των κρατών μελών.

11 Οι διατάξεις της Συνθήκης που αφορούν την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων έχουν σκοπό, επομένως, να διευκολύνουν την άσκηση επαγγελματικών δραστηριοτήτων εντός του συνόλου των εδαφών των κρατών μελών και δεν επιτρέπουν εθνικές ρυθμίσεις που θα μπορούσαν να κωλύουν την επέκταση των δραστηριοτήτων αυτών πέρα από το έδαφος ενός μόνον κράτους μέλους (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Stanton, σκέψη 13).

12 Η ρύθμιση κράτους μέλους, κατά την οποία υπέχουν υποχρέωση καταβολής εισφορών στο σύστημα ασφαλίσεως των ελεύθερων επαγγελματιών όσοι εργάζονται ήδη ως ελεύθεροι επαγγελματίες σε άλλο κράτος μέλος, εντός του οποίου κατοικούν και υπάγονται σε ορισμένο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, έχει ως αποτέλεσμα να παρακωλύει την άσκηση επαγγελματικών δραστηριοτήτων πέρα από το έδαφος αυτού του κράτους μέλους. Κατά συνέπεια, η ρύθμιση αυτή αντιβαίνει προς το άρθρο 52 της Συνθήκης, εκτός αν μπορεί να δικαιολογηθεί προσηκόντως.

13 Συναφώς, πρέπει να τονιστεί ότι μια ρύθμιση σαν την επίμαχη στην κύρια δίκη δεν παρέχει καμιά συμπληρωματική ασφαλιστική προστασία στους ενδιαφερομένους. Συνεπώς, η παρακώλυση της ασκήσεως επαγγελματικών δραστηριοτήτων πέρα από το έδαφος ενός μόνον κράτους μέλους δεν μπορεί, εν πάση περιπτώσει, να δικαιολογηθεί με βάση αυτό το κριτήριο (βλ. προπαρατεθείσα απόφαση Stanton, σκέψη 15).

14 Υπό τις συνθήκες αυτές, στο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 52 της Συνθήκης δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να επιβάλλουν την υποχρέωση καταβολής εισφορών στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως ελεύθερων επαγγελματιών σε όσους εργάζονται ήδη ως ελεύθεροι επαγγελματίες σε άλλο κράτος μέλος, όπου κατοικούν και υπάγονται σε ορισμένο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, εφόσον η υποχρέωση αυτή δεν τους παρέχει καμία συμπληρωματική ασφαλιστική προστασία.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

15 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, η οποία κατέθεσε παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τρίτο τμήμα),

κρίνοντας επί του ερωτήματος που του υπέβαλε με απόφαση της 14ης Φεβρουαρίου 1995 το tribunal du travail de Tournai, αποφαίνεται:

Το άρθρο 52 της Συνθήκης ΕΚ δεν επιτρέπει στα κράτη μέλη να επιβάλλουν την υποχρέωση καταβολής εισφορών στο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως ελεύθερων επαγγελματιών σε όσους εργάζονται ήδη ως ελεύθεροι επαγγελματίες σε άλλο κράτος μέλος, όπου κατοικούν και υπάγονται σε ορισμένο σύστημα κοινωνικής ασφαλίσεως, εφόσον η υποχρέωση αυτή δεν τους παρέχει καμία συμπληρωματική ασφαλιστική προστασία.