ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ 10ΗΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1982. - SA TRANSPOROUTE ET TRAVAUX ΚΑΤΑ MINISTERE DES TRAVAUX PUBLICS. - (ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ ΤΟΥ CONSEIL D'ETAT ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΔΟΥΚΑΤΟΥ ΤΟΥ ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟΥ). - ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΕΡΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΡΓΩΝ. - ΥΠΟΘΕΣΗ 76/81.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1982 σελίδα 00417

Σουηδική ειδική έκδοση σελίδα 00319

Φινλανδική ειδική έκδοση σελίδα 00333



Περίληψη

Διάδικοι

Αντικείμενο της υπόθεσης

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1 . Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών — Συντονισμός τών διαδικασιών γιά τήν σύναψη συμβάσεων δημοσίων έργων — Απόδειξη τής εντιμότητος καί τών επαγγελματικών προσόντων τού προσφέροντος — Απαίτηση αδείας εγκαταστάσεως — Ανεπίτρεπτη

( Συνθήκη ΕΟΚ άρθρο 59· οδηγία τού Συμβου´λίου 71/305 άρθρα 23 εως 26 )

2 . Ελεύθερη παροχή υπηρεσιών — Συντονισμός τών διαδικασιών γιά τήν σύναψη συμβάσεων δημοσίων έργων — Προσφορά υπερβολικά χαμηλή — Υποχρεώσεις τού αναθέτοντος

( Οδηγία τού Συμβουλίου 71/305 άρθρο 29 παράγραφος 5 )

Περίληψη

1 . Η οδηγία 71/305 τού Συμβουλίου πρέπει νά ερμηνευθεί υπό τήν έννοια οτι αντίκειται πρός αυτήν η απαίτηση ενός Κράτους μέλους από προσφέροντα εγκατεστημένο σέ άλλο Κράτος μέλος νά αποδείξει οτι συγκεντρώνει τούς ορους πού τάσσονται στά άρθρα 23 εως 26 τής οδηγίας αυτής καί ανάγονται στήν εντιμότητα καί στά επαγγελματικά του προσόντα μέ άλλα μέσα , οπως ειναι η άδεια εγκαταστάσεως , πλήν εκείνων πού ορίζονται από τίς εν λόγω διατάξεις .

Τό αποτέλεσμα μιάς τέτοιας ερμηνείας τής οδηγίας ειναι εξ άλλου σύμφωνο πρός τό σύστημα τών διατάξεων τής συνθήκης περί παροχής υπηρεσιών . Πράγματι , τό νά εξαρτάται σέ ενα Κράτος μέλος η εκτέλεση παροχών υπηρεσιών από μία επιχείρηση πού ειναι εγκατεστημένη σέ άλλο Κράτος μέλος από τήν κτήση αδείας εγκαταστάσεως στό πρώτο κράτος θά ειχε ως συνέπεια νά αφαιρείται κάθε πρακτικό αποτέλεσμα από τό άρθρο 59 τής συνθήκης , αντικείμενο τού οποίου ειναι ακριβώς η κατάργηση τών περιορισμών τής ελεύθερης παροχής υπηρεσιών από πρόσωπα μή εγκατεστημένα στό κράτος στό έδαφος τού οποίου πρέπει νά εκτελεσθεί η παροχή .

2 . Όταν , κατά τήν γνώμη τού αναθέτοντος δημόσια έργα , οι προσφορές ενός εργολήπτου εμφανίζονται κατά τρόπο έκδηλο υπερβολικά χαμηλές εν σχέσει πρός τίς πρός εκτέλεση παροχές , τό άρθρο 29 παράγραφος 5 τής οδηγίας 71/305 υποχρεώνει τόν αναθέτοντα , πρίν αποφασίσει τήν κατακύρωση τού έργου , νά καλέσει τόν προσφέροντα νά δικαιολογήσει τίς τιμές πού προσφέρει ή νά πληροφορήσει τόν προσφέροντα , ποιές από τίς προσφορές εμφανίζονται ως υπερβολικά χαμηλές καί νά τού τάξει εύλογη προθεσμία γιά νά υποβάλει συμπληρωματικές διευκρινίσεις .

Διάδικοι

Στήν υπόθεση 76/81 ,

πού έχει ως αντικείμενο αίτηση τού Conseil d’Etat ( Συμβουλίου τής Επικρατείας ), Comite du Contentieux , τού Μεγάλου Δουκάτου τού Λουξεμβούργου πρός τό Δικαστήριο κατ’ εφαρμογή τού άρθρου 177 τής συνθήκης ΕΟΚ , μέ τήν οποία ζητείται , στό πλαίσιο τής διαφοράς πού εκκρεμεί ενώπιον τού δικαστηρίου αυτού μεταξύ

SA TRANSPOROUTE ET TRAVAUX , Βρυξέλλες ,

καί

MINISTERE DES TRAVAUX PUBLICS ( υπουργείου δημοσίων έργων ) τού Μεγάλου Δουκάτου τού Λουξεμβούργου ,

Αντικείμενο της υπόθεσης

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως πρός τήν ερμηνεία τής οδηγίας 71/304 τού Συμβουλίου , τής 26ης Ιουλίου 1981 , περί τής καταργήσεως τών περιορισμών στήν ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στόν τομέα τών συμβάσεων δημοσίων έργων καί στήν ανάθεση συμβάσεων δημοσίων έργων μέσω πρακτορείων ή υποκαταστημάτων , καί τής οδηγίας 71/305 , τής 26ης Ιουλίου 1971 , περί συντονισμού τών διαδικασιών γιά τήν σύναψη συμβάσεων δημοσίων έργων ( ΕΕ ειδ . έκδ . 17/001 , σ . 3 καί σ . 7 αντιστοίχως ),

Σκεπτικό της απόφασης

1 Μέ απόφαση τής 11ης Μαρτίου 1981 , πού περιήλθε στό Δικαστήριο τήν 7η Απριλίου 1981 , τό Συμβούλιο τής Επικρατείας τού Μεγάλου Δουκάτου τού Λουξεμβούργου , Comite du Contentieux , υπέβαλε , δυνάμει τού άρθρου 177 τής συνθήκης ΕΟΚ , δύο προδικαστικά ερωτήματα ως πρός τήν ερμηνεία τών οδηγιών 71/304 καί 71/305 τού Συμβουλίου , τής 26ης Ιουλίου 1971 , «περί τής καταργήσεως τών περιορισμών στήν ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στόν τομέα τών συμβάσεων δημοσίων έργων καί στήν ανάθεση συμβάσεων δημοσίων έργων μέσω πρακτορείων ή υποκαταστημάτων» ( ΕΕ ειδ . έκδ . 17/001 , σ . 3 ) καί «περί συντονισμού τών διαδικασιών γιά τήν σύναψη συμβάσεων δημοσίων έργων» ( ΕΕ ειδ . έκδ . 17/001 , σ . 7 ), αντιστοίχως .

2 Τά ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στό πλαίσιο μιάς διαφοράς πού ανεφύη από μία προκήρυξη διαγωνισμού δημοσίων έργων τής Administration des Ponts et Chaussees τού Μεγάλου Δουκάτου τού Λουξεμβούργου , κατά τόν οποίο η βελγική εταιρία Transporoute et travaux ( TRT ) υπέβαλε τήν προσφορά μέ τήν χαμηλότερη τιμή .

3 Η προσφορά αυτή απερρίφθη από τόν υπουργό δημοσίων έργων , διότι η εταιρία TRT δέν ηταν κάτοχος τής κυβερνητικής αδείας εγκαταστάσεως πού απαιτείται από τό άρθρο 1 τού κανονισμού τού Μεγάλου Δουκάτου τής 6ης Νοεμβρίου 1974 ( Memorial Α , 1974 , σ . 1660 επ .) καί διότι οι τιμές πού περιείχοντο στήν προσφορά τής TRT εκρίθησαν από τόν υπουργό δημοσίων έργων υπερβολικά χαμηλές κατά τήν έννοια τού άρθρου 32 παράγραφοι 5 καί 6 τού ιδίου κανονισμού . Κατά συνέπεια , ο υπουργός δημοσίων έργων τού Μεγάλου Δουκάτου τού Λουξεμβούργου κατεκύρωσε τό έργο σέ εναν ομιλο επιχειρήσεων τού Λουξεμβούργου , η προσφορά τού οποίου εκρίθη ως η πλεονεκτικότερη οικονομικώς .

4 Η εταιρία TRT ήσκησε αίτηση ακυρώσεως τής αποφάσεως αυτής ενώπιον τού Συμβουλίου τής Επικρατείας . Πρός υποστήριξη τής αιτήσεώς της , η αποκλεισθείσα εταιρία ισχυρίσθη ιδίως οτι οι λόγοι βάσει τών οποίων απερρίφθη η προ σφορά της συνιστούσαν παράβαση τής οδηγίας 71/305 τού Συμβουλίου καί ειδικότερα τών άρθρων της 24 καί 29 παράγραφος 5 .

5 Κρίνοντας οτι από τήν διαφορά ανέκυπταν ζητήματα ερμηνείας τού κοινοτικού δικαίου , τό Συμβούλιο τής Επικρατείας υπέβαλε στό Δικαστήριο δύο ερωτήματα ως πρός τήν ερμηνεία τών οδηγιών 71/304 καί 71/305 τού Συμβουλίου .

Επί τού πρώτου ερωτήματος

6 Μέ τό πρώτο ερώτημα ερωτάται άν αντίκειται πρός τίς διατάξεις τών οδηγιών 71/304 καί 71/305 τού Συμβουλίου , καί ειδικότερα πρός εκείνες τού άρθρου 24 τής οδηγίας 71/305 , τό νά απαιτεί η αναθέτουσα αρχή , ως προϋπόθεση τής κατακυρώσεως δημοσίας συμβάσεως σέ προσφέροντα εγκατεστημένο σέ άλλο Κράτος μέλος , όχι μόνο νά ειναι ο προσφέρων προσηκόντως εγγεγραμμένος στό επαγγελματικό μητρώο τής χώρας οπου ειναι εγκατεστημένος , αλλά καί νά ειναι επιπροσθέτως κάτοχος κυβερνητικής αδείας εγκαταστάσεως τού Κράτους μέλους στό οποίο γίνεται η κατακύρωση .

7 Οι οδηγίες 71/304 καί 71/305 αποβλέπουν στήν εξασφάλιση τής ελεύθερης παροχής υπηρεσιών στόν τομέα τών συμβάσεων δημοσίων έργων . Πρός τούτο η πρώτη τών οδηγιών αυτών επιβάλλει στά Κράτη μέλη τήν γενική υποχρέωση νά καταργήσουν τούς περιορισμούς πού αφορούν τήν πρόσβαση , τήν συμμετοχή καί τήν εκτέλεση συμβάσεων δημοσίων έργων , η δεύτερη δέ οδηγία προβαίνει σέ συντονισμό τών διαδικασιών γιά τήν σύναψη συμβάσεων δημοσίων έργων .

8 Στό πλαίσιο τού συντονισμού αυτού , ο τίτλος IV κεφάλαιο 1 τής οδηγίας 71/305 δέν αρκείται στήν απαρίθμηση τών κριτηρίων επιλογής βάσει τών οποίων η αναθέτουσα αρχή δύναται νά αποκλείσει ορισμένους εργολήπτες . Προσδιορίζει επίσης τόν τρόπο μέ τόν οποίο οι επιχειρήσεις δύνανται νά αποδείξουν οτι ανταποκρίνονται στά κριτήρια αυτά .

9 Πρός τούτο τό άρθρο 27 ορίζει οτι η αναθέτουσα αρχή δύναται νά καλέσει τόν εργολήπτη νά συμπληρώσει τά υποβληθέντα πιστοποιητικά ή έγγραφα μόνον εντός τών ορίων πού τάσσουν τά άρθρα 23 εως 26 τής οδηγίας , τά οποία επιτρέπουν στά Κράτη μέλη νά ζητούν άλλα δικαιολογητικά , πλήν εκείνων πού ορί ζονται ρητώς στήν οδηγία , μόνο στό πλαίσιο τής εκτιμήσεως τής χρηματοδοτικής καί οικονομικής ικανότητος τών επιχειρήσεων , πού αποτελεί τό θέμα τού άρθρου 25 τής οδηγίας .

10 Δεδομένου οτι η επίδικη άδεια εγκαταστάσεως , οπως ανεγνώρισε η κυβέρνηση τού Λουξεμβούργου στίς γραπτές παρατηρήσεις της , δέν αποβλέπει στήν απόδειξη τής χρηματοδοτικής καί οικονομικής ικανότητος τών επιχειρήσεων , αλλά τών επαγγελματικών προσόντων καί τής εντιμότητος τών προσώπων πού τίς διοικούν , καί οτι συνεπώς δέν έχει εφαρμογή η εξαίρεση πού προβλέπει τό άρθρο 25 τής οδηγίας 71/305 , η άδεια αυτή συνιστά τρόπο αποδείξεως πού δέν περιλαμβάνεται στούς περιοριστικώς επιτρεπομένους από τήν οδηγία .

11 Η κυβέρνηση τού Λουξεμβούργου προβάλλει , εν τούτοις , τόν ισχυρισμό οτι η χορήγηση αδείας εγκαταστάσεως ισοδυναμεί μέ τήν εγγραφή τής οικείας επιχειρήσεως σέ κατάλογο ανεγνωρισμένων εργοληπτών κατά τήν έννοια τού άρθρου 28 τής οδηγίας 71/305 καί συνεπώς τελεί σέ αρμονία πρός αυτό .

12 Στό επιχείρημα αυτό πρέπει νά αντιταχθεί οτι , καί άν ακόμη υποτεθεί οτι η άδεια εγκαταστάσεως δύναται νά εξομοιωθεί πρός τήν εγγραφή σέ επίσημο κατάλογο ανεγνωρισμένων εργοληπτών κατά τήν έννοια τού άρθρου 28 τής οδηγίας 71/305 , κανένα στοιχείο τής διατάξεως αυτής δέν επιτρέπει νά συναχθεί τό συμπέρασμα οτι η εγγραφή σέ τέτοιο κατάλογο στό αναθέτον κράτος δύναται νά τάσσεται ως προϋπόθεση γιά εργολήπτες εγκατεστημένους σέ άλλα Κράτη μέλη .

13 Απεναντίας , η παράγραφος 3 τού άρθρου αυτού παρέχει στίς επιχειρήσεις πού ειναι εγγεγραμμένες σέ επίσημο κατάλογο οιουδήποτε Κράτους μέλους τό δικαίωμα νά χρησιμοποιούν , εντός τών ορίων πού τάσσει , έναντι τής αναθετούσης αρχής άλλου Κράτους μέλους , τήν εγγραφή αυτή ως εναλλακτικό μέσο αποδείξεως τού οτι πληρούν τά κριτήρια ποιοτικής επιλογής τών άρθρων 23 εως 26 τής οδηγίας 71/305 .

14 Πρέπει νά σημειωθεί οτι τό αποτέλεσμα πού προκύπτει κατά τόν τρόπο αυτόν από τήν ερμηνεία τής οδηγίας 71/305 ειναι σύμφωνο πρός τό σύστημα τών διατάξεων τής συνθήκης περί παροχής υπηρεσιών . Πράγματι , τό νά εξαρτάται σέ ενα Κράτος μέλος η εκτέλεση παροχών υπηρεσιών από μία επιχείρηση πού ειναι εγκατεστημένη σέ άλλο Κράτος μέλος από τήν κτήση αδείας εγκαταστάσεως στό πρώτο κράτος θά ειχε ως συνέπεια νά αφαιρείται κάθε πρακτικό αποτέλεσμα από τό άρθρο 59 τής συνθήκης , αντικείμενο τού οποίου ειναι ακριβώς η κατάργηση τών περιορισμών τής ελεύθερης παροχής υπηρεσιών από πρόσωπα μή εγκατεστημένα στό κράτος στό έδαφος τού οποίου πρέπει νά εκτελεσθεί η παροχή .

15 Κατά συνέπεια , η απάντηση στό πρώτο ερώτημα πρέπει νά ειναι οτι η οδηγία 71/305 τού Συμβουλίου πρέπει νά ερμηνευθεί υπό τήν έννοια οτι αντίκειται πρός αυτήν η απαίτηση ενός Κράτους μέλους από προσφέροντα εγκατεστημένο σέ άλλο Κράτος μέλος νά αποδείξει οτι συγκεντρώνει τούς ορους πού τάσσονται στά άρθρα 23 εως 26 τής οδηγίας αυτής καί ανάγονται στήν εντιμότητα καί στά επαγγελματικά του προσόντα μέ άλλα μέσα , οπως ειναι η άδεια εγκαταστάσεως , πλήν εκείνων πού ορίζονται από τίς εν λόγω διατάξεις .

Επί τού δευτέρου ερωτήματος

16 Μέ τό δεύτερο ερώτημα ερωτάται άν οι διατάξεις τού άρθρου 29 παράγραφος 5 τής οδηγίας 71/305 επιβάλλουν στήν αναθέτουσα αρχή τήν υποχρέωση νά ζητεί από τούς προσφέροντες , οι προσφορές τών οποίων , κατά τήν γνώμη της , εμφανίζονται κατά τρόπο έκδηλο υπερβολικά χαμηλές εν σχέσει πρός τό προσφερόμενο έργο , δικαιολόγηση τών τιμών αυτών πρίν ελέγξει τά στοιχεία πού τίς συνθέτουν καί αποφασίσει τήν ανάθεση τού έργου ή άν επαφίενται στήν περίπτωση αυτή στήν αναθέτουσα αρχή γιά νά εκτιμήσει κατά πόσο θά ηταν χρήσιμο νά ζητήσει τά στοιχεία αυτά .

17 Τό άρθρο 29 παράγραφος 5 τής οδηγίας 71/305 προβλέπει οτι σέ περίπτωση υπερβολικά χαμηλής προσφοράς , η αναθέτουσα αρχή εξακριβώνει τήν σύνθεσή της , πρός τούτο δέ ζητεί από τόν προσφέροντα τά αναγκαία δικαιολογητικά . Τό γεγονός οτι η διάταξη αυτή αναγνωρίζει ρητώς στήν αναθέτουσα αρχή τό δικαίωμα νά αποφασίζει άν τά δικαιολογητικά αυτά ειναι απαράδεκτα , δέν τής δίνει μέ κανέναν τρόπο τό δικαίωμα , αντιθέτως πρός ο,τι υποστηρίζει η κυβέρνηση τού Λουξεμβούργου , νά προδικάζει τό απαράδεκτο τών δικαιολογητικών , απορρίπτοντας τήν προσφορά χωρίς κάν νά ζητήσει από τόν προσφέροντα νά προσκομίσει δικαιολογητικά . Πράγματι , ο σκοπός τής διατάξεως αυτής , πού ειναι η προστασία τού προσφέροντος από τήν αυθαιρεσία τής αναθετούσης αρχής , δέν θά ηταν δυνατόν νά πραγματωθεί άν ειχε αφεθεί στήν αρχή η μέριμνα εκτιμήσεως τού άν ειναι σκόπιμο νά ζητήσει τήν προσκόμιση δικαιολογητικών .

18 Συνεπώς , η απάντηση στό δεύτερο ερώτημα πρέπει νά ειναι οτι , οταν , κατά τήν γνώμη τού αναθέτοντος δημόσια έργα , οι προσφορές ενός εργολήπτου εμφανίζονται κατά τρόπο έκδηλο υπερβολικά χαμηλές εν σχέσει πρός τίς πρός εκτέλεση παροχές , τό άρθρο 29 παράγραφος 5 τής οδηγίας 71/305 υποχρεώνει τόν αναθέτοντα , πρίν αποφασίσει τήν κατακύρωση τού έργου , νά καλέσει τόν προσφέροντα νά δικαιολογήσει τίς τιμές πού προσφέρει ή νά πληροφορήσει τόν προσφέροντα ποιές από τίς προσφορές εμφανίζονται ως υπερβολικά χαμηλές καί νά τού τάξει εύλογη προθεσμία γιά νά υποβάλει συμπληρωματικές διευκρινίσεις .

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί τών δικαστικών εξόδων

19 Τά έξοδα στά οποία υπεβλήθησαν η κυβέρνηση τού Βασιλείου τού Βελγίου , η κυβέρνηση τής Ιταλικής Δημοκρατίας καί η Επιτροπή , οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στό Δικαστήριο , δέν αποδίδονται . Δεδομένου οτι η παρούσα διαδικασία έχει ως πρός τούς διαδίκους τής κυρίας δίκης τόν χαρακτήρα παρεμπίπτοντος , πού ανέκυψε ενώπιον τού εθνικού δικαστηρίου , σ’ αυτό εναπόκειται νά αποφανθεί επί τών δικαστικών εξόδων .

Διατακτικό

Διά ταύτα

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

κρίνοντας επί τών ερωτημάτων πού τού υπέβαλε τό Συμβούλιο τής Επικρατείας , Comite du Contentieux , τού Μεγάλου Δουκάτου τού Λουξεμβούργου , μέ απόφαση τής 11ης Μαρτίου 1981 , αποφαίνεται :

Η οδηγία 71/305 τού Συμβουλίου πρέπει νά ερμηνευθεί υπό τήν έννοια οτι αντίκειται πρός αυτήν η απαίτηση ενός Κράτους μέλους από προσφέροντα εγκατεστημένο σέ άλλο Κράτος μέλος νά αποδείξει οτι συγκεντρώνει τούς ορους πού τάσσονται στά άρθρα 23 εως 26 τής οδηγίας αυτής καί ανάγονται στήν εντιμότητα καί στά επαγγελματικά του προσόντα μέ άλλα μέσα , οπως ειναι η άδεια εγκαταστάσεως , πλήν εκείνων πού ορίζονται από τίς εν λόγω διατάξεις .

Όταν , κατά τήν γνώμη τού αναθέτοντος δημόσια έργα , οι προσφορές ενός εργολήπτου εμφανίζονται κατά τρόπο έκδηλο υπερβολικά χαμηλές εν σχέσει πρός τίς πρός εκτέλεση παροχές , τό άρθρο 29 παράγραφος 2 τής οδηγίας 71/305 υποχρεώνει τόν αναθέτοντα , πρίν αποφασίσει τήν κατακύρωση τού έργου , νά καλέσει τόν προσφέροντα νά δικαιολογήσει τίς τιμές πού προσφέρει ή νά πληροφορήσει τόν προσφέροντα , ποιές από τίς προσφορές εμφανίζονται ως υπερβολικά χαμηλές καί νά τού τάξει εύλογη προθεσμία γιά νά υποβάλει συμπληρωματικές διευκρινίσεις .