ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ

GERARD HOGAN

της 11ης Μαρτίου 2021 ( 1 )

Διαδικασία για την έκδοση γνωμοδότησης 1/19

κατόπιν αίτησης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

«Αίτηση γνωμοδότησης δυνάμει του άρθρου 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ – Σύμβαση για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης) – Προσχώρηση της Ένωσης – Εξωτερικές αρμοδιότητες της Ένωσης – Κατάλληλες νομικές βάσεις – Άρθρο 78, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ – Άρθρο 82, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ – Άρθρο 83, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ – Άρθρο 84 ΣΛΕΕ – Διαχωρισμός των αποφάσεων περί υπογραφής και περί σύναψης σε δύο, ανάλογα με τις εφαρμοστέες νομικές βάσεις – Συμβατότητα με τις Συνθήκες ΕΕ και ΛΕΕ – Πρακτική της “κοινής συμφωνίας” – Συμβατότητα με τις Συνθήκες ΕΕ και ΛΕΕ – Παραδεκτό της αίτησης γνωμοδότησης»

I. Εισαγωγή

1. Όπως προκύπτει σαφώς από την πρόσφατη νομολογία του Δικαστηρίου, στις σχέσεις μεταξύ των κρατών μελών και της Ένωσης στον τομέα της σύναψης διεθνών συμφωνιών που δεσμεύουν τόσο τα κράτη μέλη όσο και την Ένωση τείνουν να εγείρονται ορισμένα από τα δυσχερέστερα και περιπλοκότερα ζητήματα του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η οριοθέτηση των αντίστοιχων αρμοδιοτήτων των κρατών μελών και της Ένωσης (και η αλληλεπίδρασή τους) ενέχει πάντοτε δυσχερή ζητήματα νομικού χαρακτηρισμού, τα οποία απαιτούν συχνά λεπτομερή και διεξοδική ανάλυση μιας διεθνούς συμφωνίας, κατά τη σύνταξη της οποίας δεν ελήφθη κατ’ ανάγκην υπόψη η λεπτή πολυπλοκότητα του θεσμικού οικοδομήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (καθώς και η κατανομή των αρμοδιοτήτων στο πλαίσιο του οικοδομήματος αυτού).

2. Τούτο ισχύει, δυστυχώς, και στην περίπτωση της διεθνούς συμφωνίας –ήτοι της Σύμβασης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας, η οποία εγκρίθηκε από την Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης στις 7 Απριλίου 2011 (στο εξής: Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης)– η οποία αποτελεί αντικείμενο της υπό κρίση αίτησης γνωμοδότησης που υποβλήθηκε δυνάμει των διατάξεων του άρθρου 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ. Μολονότι η εν λόγω σύμβαση αποσκοπεί στην προώθηση του ευγενούς και ευκταίου σκοπού της καταπολέμησης της βίας κατά των γυναικών και των παιδιών, το ζήτημα αν η σύναψη της συγκεκριμένης αυτής σύμβασης συνάδει με τις Συνθήκες της Ένωσης θέτει περίπλοκα και, σε ορισμένο βαθμό, καινοφανή νομικά ζητήματα, τα οποία πρέπει βεβαίως να εξετασθούν από νομικής απόψεως κατά τρόπο αμερόληπτο και αποστασιοποιημένο. Το ζήτημα τίθεται ως εξής.

II. Το ιστορικό σύναψης της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης

3. Το 1979, τα Ηνωμένα Έθνη ενέκριναν τη Σύμβαση για την εξάλειψη όλων των μορφών διακρίσεων κατά των γυναικών (στο εξής: CEDAW). Στη σύμβαση αυτή προσαρτήθηκαν συστάσεις της Επιτροπής CEDAW, συμπεριλαμβανομένης της γενικής σύστασης αριθ. 19 (1992) για τη βία κατά των γυναικών, η οποία επικαιροποιήθηκε με τη γενική σύσταση αριθ. 35 για τη βία κατά των γυναικών λόγω φύλου (2017). Στις εν λόγω συστάσεις, διευκρινίζεται ότι η βία λόγω φύλου συνιστά δυσμενή διάκριση κατά την έννοια της CEDAW.

4. Το Συμβούλιο της Ευρώπης, με σύσταση προς τα μέλη του, πρότεινε, για πρώτη φορά στην Ευρώπη, μια συνολική στρατηγική για την πρόληψη της βίας κατά των γυναικών και την προστασία των θυμάτων σε όλα τα κράτη μέλη του Συμβουλίου της Ευρώπης.

5. Τον Δεκέμβριο του 2008, το Συμβούλιο της Ευρώπης συνέστησε επιτροπή εμπειρογνωμόνων, με την επωνυμία «Ομάδα εμπειρογνωμόνων σχετικά με τη δράση για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας» (στο εξής: Grevio). Ο φορέας αυτός, ο οποίος αποτελείται από αντιπροσώπους των κυβερνήσεων των κρατών μελών του Συμβουλίου της Ευρώπης, ανέλαβε το καθήκον να καταρτίσει μία ή περισσότερες δεσμευτικές νομικές πράξεις «για την πρόληψη και καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας, συμπεριλαμβανομένων συγκεκριμένων μορφών βίας κατά των γυναικών, άλλων μορφών βίας κατά των γυναικών, καθώς και για την προστασία και υποστήριξη των θυμάτων τέτοιας βίας και για τη δίωξη των δραστών».

6. Η Grevio συνήλθε εννέα φορές και οριστικοποίησε το κείμενο του σχεδίου σύμβασης τον Δεκέμβριο του 2010. Η Ένωση δεν συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις ( 2 ).

7. Η Σύμβαση για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας εγκρίθηκε από την Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης στις 7 Απριλίου 2011 (στο εξής: Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης). Κατέστη διαθέσιμη προς υπογραφή στις 11 Μαΐου 2011, επ’ ευκαιρία της 121ης συνόδου της Επιτροπής Υπουργών στην Κωνσταντινούπολη ( 3 ).

8. Στις 5 και 6 Ιουνίου 2014, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό τη σύνθεση του Συμβουλίου Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων, ενέκρινε συμπεράσματα με τα οποία καλούσε τα κράτη μέλη να υπογράψουν, να συνάψουν και να θέσουν σε εφαρμογή την εν λόγω σύμβαση.

9. Στη συνέχεια, στις 4 Μαρτίου 2016, η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρόταση απόφασης του Συμβουλίου για την υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην πρόταση αυτή, διευκρινίζεται ότι η σύναψη της εν λόγω σύμβασης εμπίπτει στις αρμοδιότητες τόσο της Ένωσης όσο και των κρατών μελών. Όσον αφορά την Ένωση, η πρόταση της Επιτροπής προέβλεπε την υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης με μία και μόνη απόφαση δυνάμει του άρθρου 82, παράγραφος 2, και του άρθρου 84 ΣΛΕΕ.

10. Ταυτόχρονα με την εν λόγω πρόταση απόφασης του Συμβουλίου που θα επέτρεπε την υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης εξ ονόματος της Ένωσης, η Επιτροπή υπέβαλε στο Συμβούλιο πρόταση επιμέρους απόφασης του Συμβουλίου που θα επέτρεπε τη σύναψη της σύμβασης αυτής εξ ονόματος της Ένωσης. Η προταθείσα από την Επιτροπή νομική βάση ήταν η ίδια με την προβλεπόμενη στην πρόταση της Επιτροπής για την υπογραφή, ήτοι το άρθρο 82, παράγραφος 2, και το άρθρο 84 ΣΛΕΕ.

11. Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων επί του σχεδίου απόφασης, στο πλαίσιο των προπαρασκευαστικών οργάνων του Συμβουλίου, προέκυψε ότι η σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης από την Ένωση, όσον αφορά ορισμένους τομείς που πρότεινε η Επιτροπή, δεν θα λάμβανε την απαιτούμενη ειδική πλειοψηφία των μελών του Συμβουλίου. Ως εκ τούτου, αποφασίστηκε να περιοριστεί η έκταση της προτεινόμενης σύναψης της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης από την Ένωση μόνο στις αρμοδιότητες εκείνες που κρίθηκαν από τα εν λόγω προπαρασκευαστικά όργανα ότι εμπίπτουν στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης. Κατά συνέπεια, οι νομικές βάσεις της πρότασης τροποποιήθηκαν, απαλείφοντας τη μνεία του άρθρου 84 ΣΛΕΕ και προσθέτοντας, στο ήδη υπάρχον άρθρο 82, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, το άρθρο 83, παράγραφος 1, και το άρθρο 78, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ. Επίσης, αποφασίστηκε να κατατμηθεί σε δύο μέρη η πρόταση της Επιτροπής για την έκδοση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης και να εκδοθούν δύο αποφάσεις, προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι ιδιαίτερες θέσεις της Ιρλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, όπως προβλέπονται στο πρωτόκολλο αριθ. 21 που προσαρτάται στη ΣΕΕ και στη ΣΛΕΕ.

12. Οι τροποποιήσεις αυτές, που πραγματοποιήθηκαν κατά τη συνεδρίαση της Επιτροπής Μονίμων Αντιπροσώπων (Coreper) στις 26 Απριλίου 2017, εγκρίθηκαν από την Επιτροπή.

13. Στις 11 Μαΐου 2017, το Συμβούλιο εξέδωσε δύο διακριτές αποφάσεις σχετικά με την υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, ήτοι: – την απόφαση (ΕΕ) 2017/865 του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2017, σχετικά με την υπογραφή, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας όσον αφορά θέματα που άπτονται της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις (ΕΕ 2017, L 131, σ. 11). Η απόφαση αυτή μνημονεύει ως ουσιαστικές νομικές βάσεις το άρθρο 82, παράγραφος 2, και το άρθρο 83, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ· – την απόφαση (ΕΕ) 2017/866 του Συμβουλίου, της 11ης Μαΐου 2017, σχετικά με την υπογραφή, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας όσον αφορά το άσυλο και τη μη επαναπροώθηση (ΕΕ 2017, L 131, σ. 13). Η απόφαση αυτή αναφέρει το άρθρο 78, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ ως ουσιαστική νομική βάση.

14. Οι αιτιολογικές σκέψεις 5 έως 7 αμφότερων των αποφάσεων έχουν ως εξής: «(5) Οι τομείς που καλύπτονται από τη [Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης] υπάγονται στην αρμοδιότητα τόσο της Ένωσης όσο και των κρατών μελών της. (6) Η [Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης] θα πρέπει να υπογραφεί εξ ονόματος της Ένωσης όσον αφορά θέματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Ένωσης στον βαθμό που η [Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης] ενδέχεται να επηρεάσει κοινούς κανόνες ή να μεταβάλει το πεδίο εφαρμογής τους. Τούτο ισχύει ειδικότερα για ορισμένες διατάξεις της [Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης] που άπτονται της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις και για τις διατάξεις της σύμβασης περί ασύλου και μη επαναπροώθησης. Τα κράτη μέλη διατηρούν την αρμοδιότητά τους στον βαθμό που η [Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης] δεν επηρεάζει κοινούς κανόνες ούτε μεταβάλλει το πεδίο εφαρμογής τους. (7) Η Ένωση έχει επίσης αποκλειστική αρμοδιότητα για την ανάληψη των υποχρεώσεων που ορίζονται στη [Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης] σε σχέση με τα θεσμικά της όργανα και τη δημόσια διοίκησή της.»

15. Κατά την αιτιολογική σκέψη 10 της απόφασης 2017/865, «[η] Ιρλανδία και το Ηνωμένο Βασίλειο δεσμεύονται από [την οδηγία 2011/36/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 5ης Απριλίου 2011, για την πρόληψη και την καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για την προστασία των θυμάτων της, καθώς και για την αντικατάσταση της απόφασης‑πλαίσιο 2002/629/ΔΕΥ του Συμβουλίου (ΕΕ 2011, L 101, σ. 1), και από την οδηγία 2011/93/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Δεκεμβρίου 2011, σχετικά με την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης και της σεξουαλικής εκμετάλλευσης παιδιών και της παιδικής πορνογραφίας και την αντικατάσταση της απόφασης‑πλαίσιο 2004/68/ΔΕΥ του Συμβουλίου (ΕΕ 2011, L 335, σ. 1)] και, ως εκ τούτου, συμμετέχουν στην έκδοση της παρούσας απόφασης».

16. Κατά την αιτιολογική σκέψη 10 της απόφασης 2017/866, «[σ]ύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου αριθ. 21 για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας όσον αφορά τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, το οποίο προσαρτάται στη ΣΕΕ και στη ΣΛΕΕ, και με την επιφύλαξη του άρθρου 4 του εν λόγω πρωτοκόλλου, τα εν λόγω κράτη μέλη δεν συμμετέχουν στη θέσπιση της παρούσας απόφασης και δεν δεσμεύονται από αυτήν ούτε υπόκεινται στη εφαρμογή της».

17. Στην αιτιολογική σκέψη 11 αμφότερων των αποφάσεων εκτίθεται ότι, «[σ]ύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου αριθ. 22 σχετικά με τη θέση της Δανίας, το οποίο έχει προσαρτηθεί στη ΣΕΕ και στη ΣΛΕΕ, η Δανία δεν συμμετέχει στη θέσπιση της παρούσας απόφασης και, συνεπώς, δεν δεσμεύεται από αυτήν ούτε υπόκειται στη εφαρμογή της».

18. Κατ’ εφαρμογήν των ανωτέρω δύο αποφάσεων σχετικά με την υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, η σύμβαση αυτή υπογράφηκε εξ ονόματος της Ένωσης στις 13 Ιουνίου 2017. ( 4 ) Ωστόσο, καμία απόφαση δεν εκδόθηκε σχετικά με τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης.

19. Στις 9 Ιουλίου 2019, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζήτησε, σύμφωνα με το άρθρο 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ, γνωμοδότηση του Δικαστηρίου σχετικά με την προσχώρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης. Η αίτηση γνωμοδότησης έχει ως εξής ( 5 ): «[1) α)] Συνιστούν το άρθρο 82, παράγραφος 2, και το άρθρο 84 ΣΛΕΕ τις κατάλληλες νομικές βάσεις για την πράξη του Συμβουλίου σχετικά με τη σύναψη, εξ ονόματος της Ένωσης, της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης ή η πράξη αυτή πρέπει να βασιστεί στο άρθρο 78, παράγραφος 2, στο άρθρο 82, παράγραφος 2, και στο άρθρο 83, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ[;] [1) β)] Είναι απαραίτητος ή εφικτός ο διαχωρισμός των αποφάσεων περί υπογραφής και σύναψης της σύμβασης, συνεπεία της εν λόγω επιλογής νομικής βάσης; [2)] Είναι η σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης από την Ένωση, σύμφωνα με το άρθρο 218, παράγραφος 6, ΣΛΕΕ, συμβατή με τις Συνθήκες ελλείψει κοινής συμφωνίας όλων των κρατών μελών περί παροχής της συγκατάθεσής τους να δεσμεύονται από την εν λόγω σύμβαση;»

III. Επί του παραδεκτού της υποβληθείσας από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αίτησης γνωμοδότησης

20. Υπάρχουν δύο κύριοι τρόποι με τους οποίους οι συναπτόμενες από την Ένωση διεθνείς συμφωνίες μπορούν να υποβληθούν στην κρίση του Δικαστηρίου. Ο ένας τρόπος συνίσταται στην εκτίμηση μιας διεθνούς συμφωνίας από το Δικαστήριο στο πλαίσιο των γενικών δικαιοδοτικών καθηκόντων του, όπως στο πλαίσιο του δικαστικού ελέγχου, των δράσεων επιβολής του νόμου ή των διαδικασιών προδικαστικής αποφάσεως. Ο δεύτερος τρόπος, όπως στην περίπτωση της υπό κρίση υπόθεσης, είναι στο πλαίσιο της διαδικασίας του άρθρου 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ, με το οποίο ανατίθεται στο Δικαστήριο ρητώς η εξουσία, εφόσον το ζητήσει ένα κράτος μέλος, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο ή η Επιτροπή, να γνωμοδοτήσει ως προς τη συμβατότητα με τις Συνθήκες διεθνούς συμφωνίας της οποίας τη σύναψη σχεδιάζει η Ένωση ( 6 ).

21. Το άρθρο 218 ΣΛΕΕ καθορίζει μια διαδικασία γενικής εφαρμογής όσον αφορά τη διαπραγμάτευση και τη σύναψη των διεθνών συμφωνιών τις οποίες η Ένωση είναι αρμόδια να συνάπτει στους τομείς δράσης της ( 7 ). Η τελευταία παράγραφος, ήτοι το άρθρο 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ, προβλέπει τον σημαντικό μηχανισμό του εκ των προτέρων συνταγματικού ελέγχου της προτεινόμενης συμφωνίας. Ο μηχανισμός αυτός είναι σημαντικός από νομικής απόψεως, επειδή, βάσει του άρθρου 216, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, οι διεθνείς συμφωνίες που συνάπτει η Ένωση δεσμεύουν τα θεσμικά όργανα της Ένωσης και τα κράτη μέλη της, και, ως εκ τούτου, οι συμφωνίες αυτές μπορούν, κατ’ αρχήν, να είναι κρίσιμες για την εκτίμηση της νομιμότητας πράξεων που εκδίδονται από τα εν λόγω θεσμικά όργανα. Σε πολιτικό επίπεδο, ο εν λόγω μηχανισμός είναι επίσης σημαντικός, επειδή η υποβολή της αίτησης γνωμοδότησης, αφ’ εαυτής, συνεπάγεται πιθανά εμπόδια για την τυπική σύναψη της συμφωνίας ( 8 ).

22. Μολονότι η διαδικασία του άρθρου 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ εφαρμόζεται σχετικά σπάνια, εντούτοις οι γνωμοδοτήσεις του Δικαστηρίου που στηρίζονται στη διάταξη αυτή είχαν, κατά κανόνα, μεγάλη πρακτική σημασία, αν μη τι άλλο λόγω των διευκρινίσεων τις οποίες παρείχαν σχετικά με την έκταση των αρμοδιοτήτων της Ένωσης στο πεδίο του διεθνούς δικαίου, των διεθνών συμφωνιών και των συναφών ζητημάτων. Συγκεκριμένα, στις γνωμοδοτήσεις του Δικαστηρίου έχουν διατυπωθεί θεμελιώδεις αρχές του δικαίου των εξωτερικών σχέσεων, όπως η αποκλειστικότητα των αρμοδιοτήτων της Ένωσης ή η αρχή της αυτονομίας, καθώς και η εφαρμογή της αρχής αυτής ειδικότερα στις διαδικασίες επίλυσης διεθνών διαφορών. Ορισμένες από τις γνωμοδοτήσεις του Δικαστηρίου καθιέρωσαν συνταγματικές αρχές των οποίων η σημασία εκτείνεται πέραν των άμεσα τεθέντων ζητημάτων ή ακόμη και πέραν των ορίων του δικαίου των εξωτερικών σχέσεων της Ένωσης ( 9 ).

23. Ο λόγος καθιέρωσης της διαδικασίας αυτής έχει διευκρινιστεί με σαφήνεια από το Δικαστήριο, στη γνωμοδότησή του 1/75 ( 10 ), ήτοι: «αποσκοπεί στην πρόληψη των περιπλοκών που θα προέκυπταν από δίκες σχετικά με το συμβιβαστό προς τη Συνθήκη διεθνών συμφωνιών δεσμευτικών για την [Ένωση]. Όντως, απόφαση με την οποία θα αναγνωριζόταν, ενδεχομένως, ότι μια τέτοια συμφωνία είναι, είτε λόγω του περιεχομένου της είτε λόγω της ακολουθηθείσας για τη σύναψή της διαδικασίας, ασυμβίβαστη με τις διατάξεις της Συνθήκης, ασφαλώς θα δημιουργούσε, όχι μόνο σε [επίπεδο Ένωσης] αλλά και όσον αφορά τις διεθνείς σχέσεις, σοβαρές δυσχέρειες, και θα μπορούσε να βλάψει όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων και τρίτων χωρών. Προς αποφυγή τέτοιων περιπλοκών, η Συνθήκη προέβλεψε την προσφυγή στην εξαιρετική διαδικασία της προηγουμένης υποβολής σχετικής αιτήσεως προς το Δικαστήριο, ώστε να μπορεί να διασαφηνιστεί, πριν από τη σύναψη μιας συμφωνίας, αν η τελευταία είναι σύμφωνη με τη Συνθήκη.»

24. Όπως έχει επισημάνει το Δικαστήριο ( 11 ), δικαστική απόφαση με την οποία διαπιστώνεται, ενδεχομένως, κατόπιν της σύναψης διεθνούς συμφωνίας δεσμεύουσας την Ένωση, ότι η συμφωνία αυτή, λόγω είτε του περιεχομένου της είτε της διαδικασίας που ακολουθήθηκε για τη σύναψή της, δεν είναι συμβατή με τις διατάξεις των Συνθηκών, θα προκαλούσε, ασφαλώς, σοβαρές νομικές και πρακτικές δυσχέρειες όχι μόνο εντός της Ένωσης, αλλά και σε επίπεδο διεθνών σχέσεων, και θα μπορούσε να βλάψει τα συμφέροντα όλων των ενδιαφερομένων, περιλαμβανομένων των τρίτων χωρών.

25. Με την αίτηση γνωμοδότησης η οποία έχει υποβληθεί στο Δικαστήριο στην υπό κρίση υπόθεση, το Δικαστήριο καλείται να εξετάσει σημαντικά προκαταρκτικά ζητήματα σχετικά με το παραδεκτό των ερωτημάτων που του υποβλήθηκαν στο πλαίσιο της εξαιρετικής αυτής διαδικασίας.

Α. Ενστάσεις απαραδέκτου που προέβαλαν οι διάδικοι

26. Το παραδεκτό της αίτησης γνωμοδότησης αμφισβητείται, για πολλούς λόγους, από διάφορους μετέχοντες στη διαδικασία.

27. Κατ’ αρχάς, όσον αφορά το πρώτο ερώτημα, υπό αʹ, το Συμβούλιο, από κοινού με την Ιρλανδία και την Ουγγρική Κυβέρνηση, υποστηρίζει ότι το ερώτημα αυτό είναι απαράδεκτο, επειδή είναι εκπρόθεσμο. Οι εν λόγω μετέχοντες στη διαδικασία διατείνονται ότι, δεδομένου ότι το Κοινοβούλιο μπορούσε να προσβάλει τις αποφάσεις για την υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης και, με την ευκαιρία αυτή, να αμφισβητήσει το κύρος των νομικών βάσεων που επελέγησαν, δεν δύναται πλέον να παραπέμψει την υπόθεση στο Δικαστήριο, διότι τούτο θα ισοδυναμούσε με καταστρατήγηση των κανόνων για τις προθεσμίες άσκησης προσφυγής ακυρώσεως και, ως εκ τούτου, θα διαστρέβλωνε το αντικείμενο της διαδικασίας γνωμοδότησης.

28. Όσον αφορά το πρώτο ερώτημα, υπό βʹ, το Συμβούλιο αμφισβητεί το παραδεκτό του, κατά το μέρος που αφορά την υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, για τον λόγο ότι οι σχετικές με την υπογραφή αποφάσεις έχουν καταστεί απρόσβλητες.

29. Το Συμβούλιο προβάλλει επίσης το απαράδεκτο του δεύτερου ερωτήματος για τον λόγο ότι είναι υποθετικό. Το ερώτημα αυτό, πέραν του ότι διατυπώνεται κατά τρόπο γενικό, στηρίζεται επίσης στην παραδοχή ότι το Συμβούλιο ενήργησε σύμφωνα με κανόνα τον οποίον έχει αυτοδεσμευθεί να τηρεί και κατά τον οποίο, στις περιπτώσεις μικτής συμφωνίας, πρέπει να αναμένει τη σύναψη της συμφωνίας από όλα τα κράτη μέλη, πριν τη συνάψει και η Ένωση, χωρίς όμως η ύπαρξη του εν λόγω κανόνα να έχει στοιχειοθετηθεί από το Κοινοβούλιο.

30. Γενικότερα, το Συμβούλιο, καθώς και η Ισπανική και η Ουγγρική Κυβέρνηση, αμφισβητούν το παραδεκτό της αίτησης στο σύνολό της. Επισημαίνουν, κατ’ αρχάς, ότι η διαδικασία λήψης απόφασης βρίσκεται ακόμη σε προπαρασκευαστικό στάδιο και, ειδικότερα, ότι δεν έχει εισέλθει στο στάδιο κατά το οποίο το Συμβούλιο οφείλει να ζητήσει τη σύμφωνη γνώμη του Κοινοβουλίου. Δεδομένου ότι το Κοινοβούλιο, ως εκ τούτου, θα συνεχίσει να έχει την ευκαιρία να υποβάλει τις παρατηρήσεις του επί του σχεδίου απόφασης για τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, η αίτηση γνωμοδότησης είναι απαράδεκτη, για τον λόγο ότι είναι πρόωρη.

31. Επιπλέον, το Συμβούλιο θεωρεί ότι το Κοινοβούλιο βάλλει, στην πραγματικότητα, κατά του γεγονότος ότι η διαδικασία σύναψης ήταν αργή. Επομένως, το Κοινοβούλιο όφειλε να ασκήσει προσφυγή κατά παραλείψεως δυνάμει του άρθρου 265 ΣΛΕΕ. Δεδομένου ότι η διαδικασία γνωμοδότησης έχει διαφορετικό σκοπό και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να υποχρεωθεί ένα άλλο θεσμικό όργανο να ενεργήσει, η προσφυγή πρέπει, και για τον λόγο αυτόν, να απορριφθεί ως απαράδεκτη. Η Ισπανική, η Ουγγρική και η Σλοβακική Κυβέρνηση συμμερίζονται την άποψη αυτή.

32. Τέλος, το Συμβούλιο, από κοινού με τη Βουλγαρική Κυβέρνηση, την Ιρλανδία, καθώς και την Ελληνική, την Ισπανική, την Ουγγρική και την Πολωνική Κυβέρνηση, υποστηρίζουν ότι το Κοινοβούλιο, με την αίτηση γνωμοδότησης που υπέβαλε, επιδιώκει, στην πραγματικότητα, να προσβάλει την απόφαση του Συμβουλίου να περιορίσει την έκταση της σύναψης της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης από την Ένωση στις διατάξεις που εμπίπτουν στις αποκλειστικές αρμοδιότητες της Ένωσης και, κατά συνέπεια, να αμφισβητήσει την καθορισμένη κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών. Δεδομένου ότι η διαδικασία γνωμοδότησης μπορεί μόνο να αφορά το κύρος απόφασης περί σύναψης, η αίτηση γνωμοδότησης πρέπει, ως εκ τούτου, να απορριφθεί ως απαράδεκτη.

Β. Ανάλυση

33. Επισημαίνεται εκ προοιμίου ότι, λαμβανομένης υπόψη της νομικής και πολιτικής σημασίας της διαδικασίας που καθορίζεται στο άρθρο 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ, όπως την περιέγραψα ανωτέρω, η διαδικασία γνωμοδότησης πρέπει, κατ’ αρχήν, να έχει σχετικά ευρύ πεδίο εφαρμογής ( 12 ).

34. Επομένως, τα ερωτήματα που μπορούν να υποβάλλονται στο Δικαστήριο στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής μπορούν να αφορούν τόσο το ουσιαστικό όσο και το τυπικό κύρος της απόφασης για τη σύναψη της συμφωνίας ( 13 ), υπό την επιφύλαξη, κατά την άποψή μου, τριών περιορισμών, οι οποίοι αποσκοπούν, κατ’ ουσίαν, στο να διασφαλιστεί ότι το Δικαστήριο δεν θα απαντήσει σε ερώτημα στερούμενο συγκεκριμένου ενδιαφέροντος σε σχέση με τη σύναψη ορισμένης συμφωνίας ( 14 ).

35. Πρώτον, τα ερωτήματα που τίθενται πρέπει απαραιτήτως να αφορούν μια διεθνή συμφωνία η σύναψη της οποίας είναι, πλην της περίπτωσης κίνησης της διαδικασίας του άρθρου 218, παράγραφος 11, επικείμενη και εύλογα αναμενόμενη ( 15 ). Τούτο προκύπτει από την ίδια τη διατύπωση του άρθρου 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ, στην οποία γίνεται λόγος περί του ζητήματος αν μια «σχεδιαζόμενη συμφωνία» είναι συμβατή με τις Συνθήκες. Επομένως, το Κοινοβούλιο (ή επίσης οποιοσδήποτε άλλος αιτών που προβλέπεται στο άρθρο 218, παράγραφος 11) δεν θα δικαιούται, για παράδειγμα, να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ, προκειμένου να ζητήσει από το Γενικό Δικαστήριο να αποφανθεί, σε αμιγώς αφηρημένη ή εντελώς υποθετική βάση, επί του ζητήματος αν η σύναψη συγκεκριμένης διεθνούς συμφωνίας θα αντέβαινε στο δίκαιο της Ένωσης, εφόσον η σύναψη της συμφωνίας αυτής ουδέποτε σχεδιάστηκε ή εφόσον η Ένωση έχει διευκρινίσει ότι δεν θα συνάψει τη συμφωνία αυτή.

36. Ωστόσο, τα υποβαλλόμενα ερωτήματα μπορούν, κατ’ αρχήν, να αφορούν κάθε πιθανό σενάριο σε σχέση με τη σύναψη της σχεδιαζόμενης συμφωνίας, εφόσον η διαδικασία αποσκοπεί στην αποτροπή των περιπλοκών που ενδέχεται να προκύψουν από την ακύρωση της πράξης σύναψης διεθνούς συμφωνίας ( 16 ). Συγκεκριμένα, δεδομένου ότι η διαδικασία αυτή δεν είναι κατ’ αντιμωλία και λαμβάνει χώρα προτού συναφθεί από την Ένωση η προτεινόμενη συμφωνία, η νομολογία κατά την οποία το Δικαστήριο οφείλει να αποφεύγει τη διατύπωση συμβουλευτικής γνώμης επί γενικών ή υποθετικών ζητημάτων προφανώς δεν εφαρμόζεται αυτούσια ( 17 ). Δεδομένου ότι η εν λόγω μορφή εκ των προτέρων ελέγχου ενέχει αναπόφευκτα κάποιο υποθετικό στοιχείο, κάθε αντίθετο συμπέρασμα θα ισοδυναμούσε με στέρηση της γενικής «πρακτικής αποτελεσματικότητας» του άρθρου 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ. Μόνο στην ειδική περίπτωση που ορισμένα στοιχεία τα οποία είναι αναγκαία για να δοθεί απάντηση στο υποβληθέν ερώτημα δεν είναι ακόμα γνωστά, φρονώ ότι ερώτημα που περιλαμβάνεται σε αίτηση μπορεί να κριθεί απαράδεκτο, όχι όμως για τον λόγο ότι είναι υποθετικό, αλλά επειδή είναι πρακτικώς αδύνατο για το Δικαστήριο να το απαντήσει, λαμβανομένου υπόψη του τρέχοντος σταδίου των διαπραγματεύσεων ή της διαδικασίας.

37. Δεύτερον, η αίτηση πρέπει να αμφισβητεί τη συμβατότητα της σύναψης της εν λόγω συμφωνίας με τις Συνθήκες ( 18 ). Δεδομένης της σημασίας του επιδιωκόμενου με τη διαδικασία αυτή σκοπού, ήτοι της αποτροπής των περιπλοκών που ενδέχεται να προκύψουν από την ακύρωση της πράξης σύναψης διεθνούς συμφωνίας, στο πλαίσιο της ερμηνείας της ίδιας της διάταξης ( 19 ), το υποβαλλόμενο ερώτημα πρέπει επομένως να αφορά μόνο στοιχεία που ενδέχεται να επηρεάσουν το κύρος της πράξης σύναψης ( 20 ). Όπως έκρινε το Δικαστήριο στη γνωμοδότηση 1/75 (Ρύθμιση ΟΟΣΑ – Κανόνας για τα τοπικά έξοδα) της 11ης Νοεμβρίου 1975 (EU:C:1975:145), στο πλαίσιο της διαδικασίας αυτής «επιτρέπεται η υποβολή οποιουδήποτε ερωτήματος […], εφόσον το ερώτημα αυτό μπορεί να δημιουργήσει αμφιβολίες ως προς το ουσιαστικό ή τυπικό κύρος [της απόφασης που επιτρέπει τη σύναψη, εξ ονόματος της Ένωσης, μιας διεθνούς] συμφωνίας από πλευράς Συνθήκης» ( 21 ). Ωστόσο, ενώ μια αίτηση γνωμοδότησης μπορεί να αφορά το ζήτημα κατά πόσον μια συμφωνία πρέπει να συναφθεί αποκλειστικά από τα κράτη μέλη, από την Ένωση ή τόσο από τα κράτη μέλη όσο και από την Ένωση, δεν εναπόκειται στο Δικαστήριο να αποφανθεί, στο πλαίσιο διαδικασίας γνωμοδότησης, επί της ακριβούς οριοθέτησης των αρμοδιοτήτων του καθενός. Συγκεκριμένα, στη γνωμοδότηση 2/00 (Πρωτόκολλο της Καρθαγένης περί προλήψεως των κινδύνων που απορρέουν από τη βιοτεχνολογία) της 6ης Δεκεμβρίου 2001 (EU:C:2001:664), το Δικαστήριο έκρινε ότι, εφόσον διαπιστώθηκε η ύπαρξη αρμοδιοτήτων τόσο της Ένωσης όσο και των κρατών μελών στον ίδιο τομέα, η έκτασή τους δεν μπορεί, αυτή καθεαυτήν, να επηρεάσει την ίδια την αρμοδιότητα της Ένωσης να συνάψει διεθνή συμφωνία ούτε, γενικότερα, το ουσιαστικό ή το τυπικό κύρος της συμφωνίας υπό το πρίσμα των Συνθηκών ( 22 ).

38. Εκτός από τις δύο αυτές ουσιαστικές προϋποθέσεις, πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη η ύπαρξη μιας τυπικής προϋπόθεσης. Σε περίπτωση που υφίσταται σχέδιο συμφωνίας και το Δικαστήριο καλείται να αποφανθεί επί του συμβατού των διατάξεων της σχεδιαζόμενης συμφωνίας με τους κανόνες της Συνθήκης, το Δικαστήριο πρέπει να διαθέτει επαρκή στοιχεία όσον αφορά το συγκεκριμένο περιεχόμενο της εν λόγω συμφωνίας, προκειμένου να μπορέσει να εκπληρώσει αποτελεσματικά τον ρόλο του ( 23 ). Επομένως, αν η αίτηση δεν περιέχει τον απαιτούμενο βαθμό στοιχείων όσον αφορά τη φύση και το περιεχόμενο της διεθνούς συμφωνίας, πρέπει να κριθεί απαράδεκτη ( 24 ).

39. Οι διάφορες ενστάσεις απαραδέκτου τις οποίες έχουν προβάλει οι μετέχοντες στη διαδικασία μπορούν ακολούθως να εξεταστούν υπό το πρίσμα των ανωτέρω αρχών.

40. Όσον αφορά τις δύο πρώτες ενστάσεις απαραδέκτου, οι οποίες αφορούν, αντιστοίχως, αφενός, τη μη αμφισβήτηση από το Κοινοβούλιο, κατά το στάδιο της υπογραφής, της επιλογής του άρθρου 78, παράγραφος 2, του άρθρου 82, παράγραφος 2, και του άρθρου 83, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ ως νομικών βάσεων και, αφετέρου, τη δυνατότητα υποβολής ερωτήματος στο Δικαστήριο σχετικά με το κύρος των αποφάσεων που επιτρέπουν την υπογραφή, εξ ονόματος της Ένωσης, της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, οι λόγοι που υπαγόρευσαν την έκδοση της απόφασης της 9ης Μαρτίου 1994, TWD Textilwerke Deggendorf (C‑188/92, EU:C:1994:90), καθόσον αφορούν τη γενική αρχή της ασφάλειας δικαίου ( 25 ), ισχύουν, κατά την άποψή μου, πλήρως, κατ’ αναλογίαν, και στην περίπτωση της διαδικασίας γνωμοδότησης. Κατά συνέπεια, εφόσον το Κοινοβούλιο δεν αμφισβήτησε, όπως θα μπορούσε να έχει πράξει, το κύρος των αποφάσεων περί υπογραφής, με αποτέλεσμα οι αποφάσεις αυτές να καταστούν απρόσβλητες, το θεσμικό αυτό όργανο δεν μπορεί να κινήσει τη διαδικασία γνωμοδότησης προκειμένου να παρακάμψει τις προθεσμίες άσκησης προσφυγής ακυρώσεως. Επομένως, κατά την άποψή μου, το πρώτο ερώτημα, υπό βʹ, πρέπει να κριθεί απαράδεκτο, αλλά μόνο στο μέτρο που αφορά τις αποφάσεις για την υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης.

41. Εκφράζοντας την ανωτέρω άποψη, δεν παραβλέπω το γεγονός ότι το Δικαστήριο έκρινε, στη γνωμοδότηση 2/92 (Τρίτη αναθεωρημένη απόφαση του ΟΟΣΑ περί εθνικής μεταχειρίσεως) της 24ης Μαρτίου 1995 (ΕU:C:1995:83), ότι «το γεγονός ότι ορισμένα ζητήματα μπορούν να εξεταστούν στο πλαίσιο άλλων ενδίκων μέσων, ιδίως δε της προσφυγής ακυρώσεως […], δεν συνιστά επιχείρημα για να αποκλειστεί η δυνατότητα να ζητηθεί από το Δικαστήριο να τα εξετάσει προκαταρκτικώς, δυνάμει του [άρθρου 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ]» ( 26 ). Τούτο, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η διαδικασία του άρθρου 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ μπορεί, αφ’ εαυτής, να χρησιμοποιηθεί ως υποκατάστατο της προσφυγής ακυρώσεως, καθόσον αφορά τις αποφάσεις περί υπογραφής, δεδομένου ότι οι αποφάσεις αυτές έχουν καταστεί απρόσβλητες και, ως εκ τούτου, κάθε τακτικό ένδικο βοήθημα κατά αυτών θα ήταν απολύτως εκπρόθεσμο.

42. Όπως όμως επισήμανα, καθόσον αφορά την υπό κρίση αίτηση γνωμοδότησης, εκπρόθεσμη είναι η απόφαση για την υπογραφή, σε αντιδιαστολή προς την τυχόν απόφαση για τη σύναψη της συμφωνίας. Το Δικαστήριο έχει επισημάνει ότι η απόφαση που επιτρέπει την υπογραφή διεθνούς συμφωνίας και η πράξη περί σύναψης της συμφωνίας αποτελούν δύο χωριστές νομικές πράξεις, οι οποίες συνεπάγονται ουσιωδώς χωριστές υποχρεώσεις για τα ενδιαφερόμενα μέρη, η δεύτερη δε ουδόλως είναι επιβεβαιωτική της πρώτης ( 27 ). Τούτο προβλέπουν, σε κάθε περίπτωση, οι πάγιες αρχές του δικαίου που διέπει τις διεθνείς συνθήκες. Επομένως, η απόφαση που επιτρέπει τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης εξ ονόματος της Ένωσης παραμένει δεκτική προσφυγής.

43. Με την τρίτη ένσταση που έχει προβληθεί υποστηρίζεται ότι το δεύτερο ερώτημα βασίζεται στη σιωπηρή παραδοχή ότι το Συμβούλιο κακώς θεώρησε ότι ήταν υποχρεωμένο να αναμένει να συνάψουν τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης όλα τα κράτη μέλη προτού του επιτραπεί να πράξει το ίδιο. Συγκεκριμένα, υποστηρίζεται ότι η στήριξη στη διαδικασία του άρθρου 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ, στο πλαίσιο αυτό, εδράζεται σε μια αβάσιμη εικασία και, κατά συνέπεια, η αίτηση πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη.

44. Συναφώς, όπως εκτέθηκε ανωτέρω, επισημαίνεται ότι τα ερωτήματα που υποβάλλονται στο Δικαστήριο στο πλαίσιο αίτησης γνωμοδότησης μπορούν να αφορούν κάθε πιθανό σενάριο σε σχέση με τη σύναψη της σχεδιαζόμενης συμφωνίας, εφόσον η διαδικασία αποσκοπεί στην αποτροπή των περιπλοκών που ενδέχεται να προκύψουν από την ακύρωση της πράξης περί σύναψης διεθνούς συμφωνίας.

45. Βεβαίως, σε μια προσφυγή ακυρώσεως, λόγος ακυρώσεως που στηρίζεται σε παραβίαση των Συνθηκών ως απόρροια ορισμένης πρακτικής μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την ακύρωση της προσβαλλόμενης απόφασης μόνον αν ο προσφεύγων μπορέσει να αποδείξει ότι ο εκδότης της απόφασης θεώρησε ότι δεσμευόταν από την προβαλλόμενη πρακτική ή ότι, εναλλακτικά, έκρινε ότι η πρακτική αυτή ήταν δεσμευτική και ότι, κατά συνέπεια, η εν λόγω πρακτική αποτέλεσε τον λόγο έκδοσης ή τη βάση της απόφασης αυτής ( 28 ). Ωστόσο, στο πλαίσιο μιας αίτησης γνωμοδότησης, το κράτος μέλος ή το όργανο που ζητεί τη γνωμοδότηση αυτή δεν φέρει το βάρος της απόδειξης και μπορεί να τεθεί οποιοδήποτε ερώτημα, υπό την προϋπόθεση ότι αφορά καταστάσεις που θα μπορούσαν να προκύψουν ( 29 ). Συγκεκριμένα, η διαδικασία γνωμοδότησης αποβλέπει, από τη φύση της, στην εξακρίβωση της άποψης του Δικαστηρίου σχετικά με υποθετικές καταστάσεις, δεδομένου ότι εξ ορισμού μπορεί να αφορά μόνο απόφαση περί σύναψης συμφωνίας η οποία δεν έχει ακόμα εκδοθεί. Επομένως, το γεγονός ότι το Κοινοβούλιο δεν απέδειξε ότι το Συμβούλιο θεώρησε ότι δεσμεύεται από την επίμαχη πρακτική δεν αποτελεί λόγο να κριθεί απαράδεκτο το δεύτερο ερώτημα.

46. Όσον αφορά την τέταρτη ένσταση σχετικά με τον πρόωρο χαρακτήρα της αίτησης γνωμοδότησης, αξίζει να υπομνησθεί ότι το άρθρο 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ δεν τάσσει καμία προθεσμία συναφώς ( 30 ). Η μόνη χρονική προϋπόθεση την οποία θέτει η διάταξη αυτή είναι ότι η σύναψη συμφωνίας πρέπει είναι σχεδιαζόμενη. Επομένως, κράτος μέλος, το Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο ή η Επιτροπή μπορεί να ζητεί από το Δικαστήριο να γνωμοδοτήσει επί οποιουδήποτε ζητήματος σχετικού με τη συμβατότητα με τις Συνθήκες της απόφασης που πρόκειται να εκδοθεί για τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας, εφόσον η σύναψή της είναι σχεδιαζόμενη από την Ένωση ( 31 ) και ενόσω η Ένωση δεν έχει ακόμα συνάψει τη συμφωνία αυτή. Δεδομένου ότι μια αίτηση γνωμοδότησης πρέπει να θεωρείται παραδεκτή ακόμη και όταν η διαδικασία που καταλήγει στην έκδοση της απόφασης για σύναψη της εν λόγω συμφωνίας βρίσκεται σε προπαρασκευαστικό στάδιο, ο λόγος αυτός απαραδέκτου δεν μπορεί να γίνει δεκτός.

47. Όσον αφορά την πέμπτη ένσταση, ήτοι το επιχείρημα του Συμβουλίου ότι το Κοινοβούλιο όφειλε να ασκήσει προσφυγή κατά παραλείψεως και όχι να υποβάλει αίτηση γνωμοδότησης, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι η διαδικασία του άρθρου 265 ΣΛΕΕ αποσκοπεί στην καταδίκη ευρωπαϊκού θεσμικού οργάνου λόγω παράνομης αποχής από ενέργεια που αφορά το δίκαιο της Ένωσης. Στην υπό κρίση υπόθεση, μολονότι στη δικογραφία του Δικαστηρίου υπάρχουν πράγματι στοιχεία που υποδηλώνουν ότι το Κοινοβούλιο επιδιώκει να επιταχύνει τη διαδικασία σύναψης της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, εντούτοις κανένα από τα ερωτήματα που υπέβαλε το Κοινοβούλιο δεν αφορά πιθανή παράλειψη. Ως εκ τούτου, η υπό κρίση αίτηση γνωμοδότησης δεν μπορεί να κριθεί απαράδεκτη για τον λόγο αυτόν ( 32 ).

48. Όσον αφορά την έκτη ένσταση απαραδέκτου με την οποία προβάλλεται ότι τα υποβληθέντα ερωτήματα αφορούν, στην πραγματικότητα, την οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών, επισημαίνεται ότι η συγκεκριμένη αυτή ένσταση αφορά, το πολύ, το πρώτο ερώτημα, υπό αʹ. Στηρίζεται στην παραδοχή ότι, δεδομένου ότι η απάντηση που θα δώσει το Δικαστήριο στο ερώτημα αυτό δεν είναι δυνατόν να αφορά το κύρος της απόφασης για σύναψη της σύμβασης, το εν λόγω ερώτημα αποσκοπεί, στην πραγματικότητα, στον καθορισμό της ακριβούς κατανομής των αρμοδιοτήτων μεταξύ των κρατών μελών και της Ένωσης.

49. Συναφώς, πρέπει να υπομνησθεί ότι, όπως έχει επανειλημμένως τονίσει το Δικαστήριο, ορισμένες παρατυπίες ως προς την επιλογή της κρίσιμης νομικής βάσης δεν συνεπάγονται κατ’ ανάγκην την ακυρότητα της επίμαχης πράξης. Αντιθέτως, πρέπει να αποδειχθεί ότι οι ελλείψεις αυτές είναι ικανές να επηρεάσουν την εφαρμοστέα νομοθετική διαδικασία ( 33 ) ή την αρμοδιότητα της Ένωσης ( 34 ).

50. Για παράδειγμα, στην απόφαση της 18ης Δεκεμβρίου 2014, Ηνωμένο Βασίλειο κατά Συμβουλίου (C‑81/13, EU:C:2014:2449, σκέψη 67), το Δικαστήριο απεφάνθη ότι ένα «σφάλμα […] στο εισαγωγικό τμήμα της προσβαλλόμενης απόφασης» (η έλλειψη νομικής βάσης, μεταξύ άλλων) αποτελούσε καθαρά τυπικό ελάττωμα, το οποίο δεν επηρέαζε το κύρος της επίδικης απόφασης. Ομοίως, στην απόφαση της 25ης Οκτωβρίου 2017, Επιτροπή κατά Συμβουλίου (WRC‑15) (C‑687/15, EU:C:2017:803), μολονότι το Δικαστήριο τόνισε τη συνταγματικού χαρακτήρα σημασία της επιλογής νομικής βάσης ( 35 ), εξακρίβωσε επίσης ότι, υπό τις περιστάσεις της εν λόγω υπόθεσης, η επίμαχη παρατυπία μπορούσε να έχει επίπτωση στις αρμοδιότητες της Επιτροπής και του Συμβουλίου, καθώς και στην αντίστοιχη συμμετοχή τους στη διαδικασία έκδοσης της προσβαλλόμενης πράξης ( 36 ). Ειδικότερα, στις σκέψεις 55 και 56 της εν λόγω απόφασης, ενώ το Δικαστήριο έκρινε ότι η παράλειψη μνείας νομικής βάσης αρκεί για να δικαιολογήσει την ακύρωση της επίμαχης πράξης για έλλειψη αιτιολογίας, επισήμανε ωστόσο ότι η παράλειψη μνείας συγκεκριμένης διάταξης της Συνθήκης –ενώ έχουν μνημονευτεί άλλες– μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να μην αποτελεί ουσιώδες ελάττωμα.

51. Στην προκειμένη περίπτωση, είναι αληθές ότι οι διάφορες νομικές βάσεις που μνημονεύονται στο πρώτο ερώτημα, υπό αʹ, ήτοι το άρθρο 78, παράγραφος 2, το άρθρο 82, παράγραφος 2, το άρθρο 83, παράγραφος 1, και το άρθρο 84 ΣΛΕΕ, προβλέπουν την εφαρμογή της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας και οδηγούν όλες στην έκδοση απόφασης για σύναψη συμφωνίας με βάση την ίδια διαδικασία, ήτοι τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 218, παράγραφος 6, στοιχείο αʹ, σημείο v, και παράγραφος 8, ΣΛΕΕ.

52. Βεβαίως, αφενός, το άρθρο 82, παράγραφος 3, και το άρθρο 83, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ προβλέπουν ότι όταν κράτος μέλος εκτιμά ότι πράξη που εμπίπτει στις νομικές βάσεις αυτές θίγει θεμελιώδεις πτυχές της έννομης τάξης του, μπορεί να υποβάλει το ζήτημα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Αφετέρου, οι βάσεις αυτές άπτονται του τομέα στον οποίο είναι πιθανό να έχουν εφαρμογή τα πρωτόκολλα αριθ. 21 και αριθ. 22 ΣΕΕ και η ΣΛΕΕ.

53. Ωστόσο, πρώτον, δεδομένου ότι η παραπομπή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει ως μοναδικό αποτέλεσμα την αναστολή της νομοθετικής διαδικασίας, η ευχέρεια αυτή που παρέχεται στα κράτη μέλη, να παραπέμψουν το θέμα στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, δεν φαίνεται να είναι από τη φύση της ασυμβίβαστη με τις διαδικασίες των άρθρων 78 και 84 ΣΛΕΕ. Δεύτερον, το Δικαστήριο έχει ήδη κρίνει ότι τα πρωτόκολλα αριθ. 21 και αριθ. 22 δεν δύνανται να ασκήσουν οποιαδήποτε επιρροή επί του ζητήματος της εφαρμογής των ορθών νομικών βάσεων ( 37 ). Η άποψη αυτή διατυπώθηκε προσφάτως εκ νέου από το Δικαστήριο, σε σχέση με το πρωτόκολλο αριθ. 22, στη γνωμοδότηση 1/15 (Συμφωνία PNR ΕΕ‑Καναδά) της 26ης Ιουλίου 2017 (EU:C:2017:592) ( 38 ).

54. Επομένως, κατ’ ουσίαν, μολονότι τα πρωτόκολλα αυτά μπορούν ασφαλώς να έχουν αντίκτυπο στους κανόνες ψηφοφορίας που πρέπει να εφαρμοστούν στο Συμβούλιο για την έκδοση της επίμαχης πράξης, ωστόσο δεν έχουν αντίκτυπο στην επιλογή των νομικών της βάσεων ( 39 ). Συγκεκριμένα, το γεγονός ότι ένα σκέλος μιας πράξης εμπίπτει στο τρίτο μέρος, τίτλος V, της ΣΛΕΕ έχει ασφαλώς ως συνέπεια ότι οι οικείες διατάξεις της πράξης αυτής δεν είναι δεσμευτικές, πλην συγκεκριμένων περιπτώσεων, ούτε για την Ιρλανδία ούτε για το Βασίλειο της Δανίας. Τούτο, ωστόσο, δεν σημαίνει αφ’ εαυτού ότι ο τομέας τον οποίο αφορούν οι διατάξεις της εν λόγω πράξης οι οποίες εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του τρίτου μέρους, τίτλος V, της ΣΛΕΕ πρέπει να θεωρηθεί ως πρωτεύων, με αποτέλεσμα να καθίσταται υποχρεωτική η μνεία των αντίστοιχων νομικών βάσεων. Τούτο σημαίνει απλώς ότι οι προβλεπόμενοι στα εν λόγω πρωτόκολλα κανόνες ψηφοφορίας στο Συμβούλιο θα πρέπει να εφαρμοστούν κατά τη θέσπιση των εν λόγω διατάξεων, έστω και αν δεν μνημονεύεται καμία νομική βάση σχετική με το τρίτο μέρος, τίτλος V της ΣΛΕΕ.

55. Επομένως, στο πλαίσιο αυτό, ευλόγως μπορεί να γεννηθεί η απορία κατά πόσον το πρώτο ερώτημα, υπό αʹ, αποσκοπεί στον καθορισμό του ακριβούς σημείου οριοθέτησης των αρμοδιοτήτων της Ένωσης και των κρατών μελών. Τυχόν καταφατική απάντηση στο ερώτημα αυτό θα έχει ως συνέπεια ότι μέρος του ερωτήματος δεν θα εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της διαδικασίας γνωμοδότησης κατ’ άρθρο 218, παράγραφος 11, ΣΛΕΕ.

56. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι, προκειμένου να δοθεί απάντηση στο εν λόγω ερώτημα, υπό αʹ, θα πρέπει να εξεταστούν όχι μόνον οι νομικές βάσεις που μνημονεύονται από το Κοινοβούλιο στο ερώτημά του, αλλά και το ζήτημα αν πρέπει να περιληφθεί οποιαδήποτε άλλη νομική βάση στην απόφαση για σύναψη συμφωνίας. Δεδομένου ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι μια διαφορετική νομική βάση από τις μνημονευόμενες από το Κοινοβούλιο μπορεί να είναι κρίσιμη, δεν μπορεί να αποκλειστεί ούτε ότι η απάντηση του Δικαστηρίου στη υποβληθέντα ερωτήματα μπορεί να έχει αντίκτυπο στο κύρος της απόφασης που θα επιτρέπει στην Ένωση να συνάψει τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης ( 40 ). Ως εκ τούτου, δεν συντρέχει κανένας λόγος, κατά τη γνώμη μου, να κηρυχθεί απαράδεκτο το πρώτο ερώτημα, υπό αʹ, για τον λόγο ότι σχετίζεται με ζητήματα που δεν αφορούν το κύρος της απόφασης για τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης.

57. Όσον αφορά το πρώτο ερώτημα, υπό βʹ, και το δεύτερο ερώτημα, πέραν του ότι τα ερωτήματα αυτά δεν έχουν καμία σχέση με την κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών, εκτιμώ, εν πάση περιπτώσει, ότι, δεδομένου ότι το Δικαστήριο ουδέποτε εξέτασε ενδελεχώς το κατά πόσον οι υποχρεώσεις αυτές θα μπορούσαν να επηρεάσουν το περιεχόμενο της απόφασης για σύναψη διεθνούς συμφωνίας, πρέπει να δοθεί απάντηση στα ερωτήματα αυτά, ακριβώς προκειμένου να επιλυθούν τα εν λόγω ζητήματα ( 41 ).

58. Ωστόσο, σε αντίθεση με τον ισχυρισμό που προβάλλουν ορισμένοι μετέχοντες στη διαδικασία, το δεύτερο ερώτημα δεν μπορεί να παρερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αφορά αποκλειστικά το ζήτημα αν το Συμβούλιο έχει το δικαίωμα να αναμένει μέχρι τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης από όλα τα κράτη μέλη ( 42 ). Συγκεκριμένα, ακόμη και αν η εν λόγω πρακτική θεωρηθεί ασυμβίβαστη με τις Συνθήκες, η περίσταση αυτή δεν θα επιφέρει ακυρότητα της απόφασης για σύναψη της εν λόγω σύμβασης, δεδομένου ότι –για να το επαναλάβω– η χρονοτριβή στο ζήτημα αυτό δεν αποτελεί, κατ’ αρχήν, αιτία ακυρότητας. Προκειμένου να πληρούνται τα κριτήρια παραδεκτού, το ερώτημα αυτό πρέπει απαραιτήτως να ερμηνευθεί με βάση ακριβώς τη διατύπωσή του, ήτοι υπό την έννοια ότι αφορά το ζήτημα αν η απόφαση για σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης θα είναι συμβατή με τις Συνθήκες σε περίπτωση που εκδοθεί προτού η σύμβαση αυτή συναφθεί από όλα τα κράτη μέλη.

59. Φρονώ, επομένως, ότι όλα τα ερωτήματα τα οποία έχει υποβάλει το Κοινοβούλιο στο Δικαστήριο πρέπει να κριθούν ότι είναι παραδεκτά, εξαιρουμένου του πρώτου ερωτήματος, υπό βʹ, αλλά μόνον καθόσον αυτό αφορά την απόφαση για υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης.

IV. Πρώτο ερώτημα, υπό αʹ: οι κατάλληλες νομικές βάσεις όσον αφορά τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης

60. Με το πρώτο ερώτημά του, υπό αʹ, το Κοινοβούλιο ζητεί από το Δικαστήριο να διευκρινίσει αν το άρθρο 82, παράγραφος 2, και το άρθρο 84 ΣΛΕΕ αποτελούν τις κατάλληλες νομικές βάσεις για τη στήριξη της απόφασης του Συμβουλίου περί σύναψης της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης εξ ονόματος της Ένωσης ή αν η πράξη αυτή πρέπει να στηριχθεί στο άρθρο 78, παράγραφος 2, το άρθρο 82, παράγραφος 2, και το άρθρο 83, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.

61. Το Κοινοβούλιο επισημαίνει ότι η πρόταση της Επιτροπής για την έκδοση απόφασης που επιτρέπει την υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης εξ ονόματος της Ένωσης και η πρότασή της για την έκδοση απόφασης που επιτρέπει στην Ένωση τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης μνημόνευαν το άρθρο 218 ΣΛΕΕ ως διαδικαστική νομική βάση και το άρθρο 82, παράγραφος 2, από κοινού με το άρθρο 84 ΣΛΕΕ, ως ουσιαστικές νομικές βάσεις. Ωστόσο, το Συμβούλιο, όταν εξέδωσε την απόφαση που επιτρέπει την υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, τροποποίησε τις εν λόγω ουσιαστικές νομικές βάσεις, μνημονεύοντας το άρθρο 78, παράγραφος 2, το άρθρο 82, παράγραφος 2, και το άρθρο 83, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ.

62. Λαμβανομένων υπόψη των σκοπών της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, οι οποίοι –όπως καθίσταται σαφές από τις διατάξεις των άρθρων 1, 5 και 7, καθώς και των κεφαλαίων III και IV της εν λόγω σύμβασης– συνίστανται στην προστασία των γυναικών που είναι θύματα βίας και στην πρόληψη τέτοιων βιαιοπραγιών, το Κοινοβούλιο ζητεί να διευκρινιστεί κατά πόσον η Επιτροπή δικαιολογημένα μνημόνευσε το άρθρο 82, παράγραφος 2, και το άρθρο 84 ΣΛΕΕ ως τα δύο πρωτεύοντα στοιχεία της εν λόγω σύμβασης. Το Κοινοβούλιο διερωτάται, ως εκ τούτου, αν το Συμβούλιο έχει την αρμοδιότητα να εγκαταλείψει το άρθρο 84 ΣΛΕΕ ως ουσιαστική νομική βάση και, αντ’ αυτού, να προσθέσει το άρθρο 78, παράγραφος 2, και το άρθρο 83, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, όπως έπραξε όταν εξέδωσε την απόφαση που επιτρέπει την υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης.

63. Το Κοινοβούλιο διατηρεί επίσης αμφιβολίες όσον αφορά το άρθρο 78, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι η νομική βάση αυτή καλύπτει μόνον τα άρθρα 60 και 61 της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης. Ζητεί να διευκρινιστεί αν οι δύο αυτές διατάξεις μπορούν να θεωρηθούν ως αυτοτελές και πρωτεύον στοιχείο της εν λόγω σύμβασης ή μήπως τα άρθρα 60 και 61 της σύμβασης αυτής απλώς μεταφέρουν, στον ειδικότερο τομέα του ασύλου, τη γενική μέριμνα προστασίας όλων των γυναικών που είναι θύματα βίας. Στη δεύτερη περίπτωση, οι δύο αυτές διατάξεις της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης θα έχουν συμπληρωματικό χαρακτήρα και δεν θα καθιστούν αναγκαία την προσθήκη ειδικής νομικής βάσης.

64. Όσον αφορά το άρθρο 83, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, το Κοινοβούλιο επισημαίνει ότι η διάταξη αυτή απονέμει στην Ένωση αρμοδιότητα στις ποινικές υποθέσεις μόνο σε ορισμένους τομείς, στους οποίους δεν περιλαμβάνονται, αυτές καθεαυτές, οι πράξεις βίας κατά των γυναικών. Επομένως, οι εν λόγω πράξεις βίας μπορούν να ποινικοποιηθούν σε επίπεδο Ένωσης οσάκις αφορούν την εμπορία ανθρώπων, τη γενετήσια εκμετάλλευση γυναικών και παιδιών, καθώς και το οργανωμένο έγκλημα, που αποτελούν το βασικό επίκεντρο της ίδιας της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης. Επιπλέον, δεδομένου ότι τα κράτη μέλη έχουν διατηρήσει την αρμοδιότητά τους για το μεγαλύτερο μέρος του ουσιαστικού ποινικού δικαίου το οποίο καλύπτει η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης και δεδομένου ότι τα στοιχεία για τα οποία έχει αρμοδιότητα η Ένωση φαίνονται δευτερεύουσας σημασίας, δεν είναι αναγκαία η προσθήκη ειδικής νομικής βάσης όσον αφορά το ποινικό δίκαιο.

65. Επομένως, από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι το πρώτο ερώτημα αφορά την επιλογή των νομικών βάσεων και όχι, όπως ενδεχομένως υποδηλώνουν ορισμένα επιχειρήματα τα οποία προβλήθηκαν από μετέχοντες στη διαδικασία, τον αποκλειστικό ή μη χαρακτήρα της αρμοδιότητας της Ένωσης προς σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης. Βεβαίως, ο αποκλειστικός ή μη χαρακτήρας ορισμένων αρμοδιοτήτων θα εξεταστεί, αλλά μόνο στο μέτρο που είναι αναγκαίο προκειμένου να δοθεί απάντηση στο ερώτημα αυτό. Μπορεί να είναι σκόπιμο, συναφώς, προτού εξεταστεί το περιεχόμενο της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, να παρατεθούν ορισμένες παρατηρήσεις σχετικά με την επιλογή των μεθόδων.

Α. Μεθοδολογικές παρατηρήσεις

66. Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η επιλογή των νομικών βάσεων μιας πράξης της Ένωσης, συμπεριλαμβανομένης της πράξης που εκδίδεται για τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας, πρέπει να στηρίζεται σε αντικειμενικά στοιχεία επιδεχόμενα δικαστικό έλεγχο, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται ο σκοπός και το περιεχόμενο της πράξης αυτής ( 43 ).

67. Αν από την εξέταση πράξης της Ένωσης προκύπτει ότι με αυτήν επιδιώκονται δύο σκοποί ή ότι αυτή αποτελείται από δύο συστατικά στοιχεία και αν ο ένας από τους σκοπούς ή τα συστατικά στοιχεία αυτά μπορεί να χαρακτηρισθεί ως κύριος, ενώ ο άλλος έχει παρεπόμενο απλώς χαρακτήρα, η πράξη πρέπει να στηρίζεται σε μία και μόνη νομική βάση, δηλαδή σε εκείνη που επιβάλλεται από τον κύριο ή τον πρωτεύοντα σκοπό ή το κύριο ή το πρωτεύον συστατικό στοιχείο ( 44 ).

68. Κατ’ εξαίρεση, αν αποδεικνύεται, αντιθέτως, ότι η πράξη επιδιώκει συγχρόνως πλείονες σκοπούς ή έχει πλείονα συστατικά στοιχεία που συνδέονται άρρηκτα μεταξύ τους, χωρίς ο ένας σκοπός να είναι παρεπόμενος σε σχέση με τον άλλο, με αποτέλεσμα να τυγχάνουν εφαρμογής διάφορες διατάξεις των Συνθηκών, το μέτρο αυτό πρέπει να στηρίζεται στις αντίστοιχες διαφορετικές νομικές βάσεις ( 45 ). Πάντως, η χρήση διττής νομικής βάσης αποκλείεται οσάκις οι διαδικασίες που προβλέπονται για καθεμία από τις νομικές αυτές βάσεις δεν είναι συμβατές μεταξύ τους ( 46 ).

69. Επομένως, η νομική βάση –ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι πολλαπλές νομικές βάσεις– μιας πράξης καθορίζονται με βάση τους σκοπούς και τα συστατικά στοιχεία της, και όχι με βάση τον αποκλειστικό ή μη χαρακτήρα των αρμοδιοτήτων που διαθέτει η Ένωση σε σχέση με την πράξη αυτή ( 47 ). Όπως κρίνω σκόπιμο να εξηγήσω σε μεταγενέστερο σημείο των παρουσών προτάσεων, είναι αληθές ότι ο αποκλειστικός ή μη χαρακτήρας των αρμοδιοτήτων αυτών μπορεί, βεβαίως, να ασκεί επιρροή στο εύρος της σύναψης διεθνών συμφωνιών, πράγμα που σημαίνει ότι θα περιορίζει τις διαθέσιμες νομικές βάσεις. Ωστόσο, η επιλογή των νομικών βάσεων που πρέπει να χρησιμοποιηθούν, μεταξύ εκείνων που αντιστοιχούν στις ασκούμενες αρμοδιότητες, θα εξαρτάται μόνον από τους σκοπούς και τα συστατικά στοιχεία της επίμαχης πράξης.

70. Όπως έχει επισημάνει η γενική εισαγγελέας J. Kokott, η προσέγγιση αυτή δεν πρέπει να εφαρμόζεται για την οριοθέτηση των αρμοδιοτήτων που έχουν αντιστοίχως η Ένωση και τα κράτη μέλη. Συγκεκριμένα, «εάν η [Ένωση] είναι αρμόδια μόνο για ορισμένες συνιστώσες μιας μελετώμενης πράξεως, ενώ άλλες συνιστώσες της εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών […], τότε η [Ένωση] δεν μπορεί άνευ ετέρου, εκτιμώντας το κέντρο βάρους της πράξεως, να κρίνει εαυτή καθ’ ολοκληρίαν αρμόδια για το σύνολο της πράξεως. Στην αντίθετη περίπτωση, θα καταστρατηγούσε την αρχή των κατ’ ανάθεση αρμοδιοτήτων […]» ( 48 ).

71. Παρόμοιοι προβληματισμοί μπορούν να διατυπωθούν όσον αφορά τον καθορισμό, μεταξύ των αρμοδιοτήτων της Ένωσης, εκείνων στις οποίες πρέπει να στηριχθεί η έκδοση της επίμαχης πράξης και, ως εκ τούτου, όσον αφορά τον καθορισμό των κρίσιμων νομικών βάσεων για την έκδοση πράξης. Το κριτήριο του κέντρου βάρους συνεπάγεται ότι η εφαρμοστέα διαδικασία για την έκδοση μιας πράξης καθορίζεται αποκλειστικά με βάση τις κύριες νομικές βάσεις. Εξ ορισμού, επομένως, η προσέγγιση αυτή συνεπάγεται να εξεταστεί μόνο ποια είναι η κύρια αρμοδιότητα που ασκείται. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό οι κεφαλαιώδεις διαδικαστικές εγγυήσεις που είναι εγγενείς στην άσκηση ορισμένων άλλων αρμοδιοτήτων –όπως η ομόφωνη ψηφοφορία στο πλαίσιο του Συμβουλίου– να μην καταστρατηγηθούν στο πλαίσιο αυτό. Συγκεκριμένα, ενώ μια νομοθετική διάταξη, αν θεσπιζόταν μεμονωμένα, θα θεσπιζόταν ενδεχομένως υποχρεωτικά δυνάμει συγκεκριμένης νομικής βάσης ωστόσο, σε περίπτωση ένταξής της σε πράξη που περιλαμβάνει άλλες διατάξεις, η διάταξη αυτή θα μπορεί ενδεχομένως να θεσπιστεί δυνάμει διαφορετικής νομικής βάσης, η οποία, για παράδειγμα, να προβλέπει διαφορετικό κανόνα ψηφοφορίας. Τούτο μπορεί, εν τέλει, να οδηγήσει στην εφαρμογή στρατηγικών που αποβλέπουν στη ρύθμιση θεμάτων άσχετων με το νομοσχέδιο (cavalier législatif) ( 49 ).

72. Εντούτοις, το Δικαστήριο μνημονεύει συστηματικά το προβλεπόμενο στην υφιστάμενη νομολογία κριτήριο των «πρωτευόντων σκοπών και συστατικών στοιχείων» (το αποκαλούμενο «κριτήριο του κέντρου βάρους»). Για παράδειγμα, το Δικαστήριο επισήμανε εκ νέου, στην απόφαση της 4ης Σεπτεμβρίου 2018, Επιτροπή κατά Συμβουλίου (Συμφωνία με το Καζακστάν) (C‑244/17, ΕU:C:2018:662, σκέψη 38), ότι αν μια «απόφαση περιλαμβάνει διάφορα συστατικά στοιχεία ή επιδιώκει περισσότερους του ενός σκοπούς, εκ των οποίων ορισμένοι εμπίπτουν στην [κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας], ο εφαρμοστέος για την έκδοσή της κανόνας ψηφοφορίας πρέπει να προσδιορίζεται υπό το πρίσμα του κύριου ή πρωτεύοντος σκοπού ή συστατικού στοιχείου αυτής». Κατά συνέπεια, ενώ μια πράξη μπορεί να επιδιώκει διάφορους σκοπούς και να απαιτεί την «ενεργοποίηση» διαφορετικών αρμοδιοτήτων, η νομική βάση στην οποία βασίζεται η έκδοσή της δεν θα αντικατοπτρίζει όλες τις αρμοδιότητες που ασκούνται για την έκδοση της πράξης αυτής, αλλά μόνο όσες αντιστοιχούν στους κύριους σκοπούς ή στα κύρια συστατικά στοιχεία της πράξης ( 50 ). Επιπλέον, ο προμνησθείς κίνδυνος καταστρατήγησης ορισμένων διαδικαστικών κανόνων έχει περιοριστεί από της ενάρξεως ισχύος της Συνθήκης της Λισσαβώνας, η οποία περιόρισε σημαντικά τις ιδιαιτερότητες ορισμένων διαδικασιών.

73. Σε ορισμένες αποφάσεις, με πρώτη την απόφαση της 10ης Ιανουαρίου 2006, Επιτροπή κατά Συμβουλίου (C‑94/03, EU:C:2006:2, σκέψη 55), το Δικαστήριο υπογράμμισε βεβαίως ότι μια νομική βάση μπορεί να χρησιμεύσει όχι μόνο για να προσδιοριστεί η εφαρμοστέα διαδικασία και να ελεγχθεί αν η Ένωση ήταν πράγματι, τουλάχιστον εν μέρει, αρμόδια να υπογράψει την επίμαχη συμφωνία, αλλά και για να ενημερωθούν οι τρίτοι σχετικά με την έκταση της ασκηθείσας αρμοδιότητας της Ένωσης ( 51 ), καθώς και σχετικά με το πεδίο εφαρμογής της επίμαχης πράξης ( 52 ). Επομένως, θα μπορούσε ενδεχομένως να συναχθεί από την εν λόγω νομολογία ότι οι νομικές βάσεις μιας πράξης, προκειμένου να επιτελέσουν την ανωτέρω λειτουργία, θα πρέπει να αντικατοπτρίζουν το σύνολο των αρμοδιοτήτων τις οποίες άσκησε η Ένωση για την έκδοση της επίμαχης πράξης. Ειδικότερα, η προσέγγιση αυτή μπορεί να φαίνεται δικαιολογημένη όταν μια διεθνής συμφωνία εμπίπτει σε πλείονες συντρέχουσες αρμοδιότητες της Ένωσης και των κρατών μελών, δεδομένου ότι η Ένωση θα μπορούσε να αποφασίσει να μην ασκήσει ορισμένες από τις αρμοδιότητές της, πράγμα που θα συνεπάγεται ότι θα εναπόκειται στα κράτη μέλη να εφαρμόσουν τις αντίστοιχες διατάξεις της εν λόγω συμφωνίας ( 53 ).

74. Ωστόσο, η ανωτέρω προσέγγιση δεν θα συνάδει με την προσέγγιση την οποία εφαρμόζει μέχρι τούδε το Δικαστήριο με σκοπό την αποφυγή της σύγκρουσης νομικών βάσεων ( 54 ). Για παράδειγμα, στη γνωμοδότηση 1/15 (Συμφωνία PNR ΕΕ‑Καναδά) της 26ης Ιουλίου 2017 (EU:C:2017:592) ‐στην οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι η απόφαση που επέτρεπε στην Ένωση τη σύναψη της επίμαχης διεθνούς συμφωνίας έπρεπε να έχει δύο νομικές βάσεις– το Δικαστήριο μνημόνευσε την προπαρατεθείσα νομολογία ( 55 ).

75. Επιπροσθέτως, μολονότι τα ανωτέρω ζητήματα είναι θεμελιώδους σημασίας για την εσωτερική έννομη τάξη της Ένωσης (και την εντός αυτής κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ της Ένωσης και των κρατών μελών) δεν αφορούν ευθέως τα τρίτα κράτη, καθόσον, βάσει του άρθρου 27 της Σύμβασης της Βιέννης για το δίκαιο των συνθηκών, της 23ης Μαΐου 1969 (United Nations Treaty Series, τόμος 1155, σ. 331) –η οποία αποτελεί συνθήκη που κωδικοποιεί το γενικό διεθνές δίκαιο και είναι δεσμευτική για την Ευρωπαϊκή Ένωση ( 56 )–, τα συμβαλλόμενα σε διεθνή συμφωνία μέρη, είτε πρόκειται για κράτη είτε για διεθνείς οργανισμούς, δεν μπορούν να επικαλεστούν τους κανόνες του εσωτερικού τους δικαίου για να δικαιολογήσουν τη μη εφαρμογή μιας συνθήκης ( 57 ).

76. Όσον αφορά τα κράτη μέλη, μολονότι μπορεί πράγματι να τα ενδιαφέρει να γνωρίζουν πλήρως την έκταση των αρμοδιοτήτων που ασκεί η Ένωση κατά τον χρόνο σύναψης μιας συμφωνίας, οι νομικές βάσεις μιας πράξης δεν αποτελούν το μόνο μέσο για τη μετάδοση της πληροφορίας αυτής. Συγκεκριμένα, κατά πάγια νομολογία, η υποχρέωση αιτιολόγησης, που προβλέπεται στο άρθρο 296, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, εκτιμάται, ειδικότερα, υπό το πρίσμα του περιεχομένου της πράξης στο σύνολό της ( 58 ), ιδίως των αιτιολογικών της σκέψεων ( 59 ). Κατά συνέπεια, ενώ είναι σημαντικό τα κράτη μέλη να μπορούν να εξακριβώνουν ποιες εξουσίες ασκήθηκαν από την Ένωση όταν συνήψε συγκεκριμένη συμφωνία, το γεγονός ότι τα στοιχεία αυτά δεν είναι δυνατόν να συναχθούν από τις νομικές βάσεις που επιλέχθηκαν εν τέλει ως βάση για την έκδοση της απόφασης που επιτρέπει τη σύναψη της εν λόγω συμφωνίας δεν φαίνεται να είναι αποφασιστικής σημασίας.

77. Στο πλαίσιο αυτό, μολονότι πολλοί λόγοι συνηγορούν υπέρ του ισχυρισμού ότι η νομική βάση μιας πράξης πρέπει να αντικατοπτρίζει πιστά τις αρμοδιότητες που άσκησε η Ένωση για την έκδοση της πράξης αυτής, επισημαίνεται εντούτοις ότι η εν λόγω προσέγγιση δεν συνάδει απολύτως με την εξέλιξη της νομολογίας ( 60 ).

78. Ως εκ τούτου, στο υπόλοιπο των προτάσεών μου, κρίνω σκόπιμο να εφαρμοστεί η νομολογία του Δικαστηρίου κατά την οποία, όταν μια πράξη επιδιώκει πλείονες σκοπούς ή απαρτίζεται από πλείονα συστατικά στοιχεία, η πράξη αυτή πρέπει να στηρίζεται, κατ’ αρχήν, σε μία και μόνη νομική βάση, και, κατ’ εξαίρεση, σε πλείονες τέτοιες νομικές βάσεις. Οι εν λόγω νομικές βάσεις πρέπει να είναι αυτές που απαιτούνται υπό το πρίσμα του κύριου ή, τουλάχιστον, του πρωτεύοντος σκοπού ή του κύριου ή του πρωτεύοντος συστατικού στοιχείου της διεθνούς συμφωνίας. Επομένως, ουδεμία επιρροή ασκεί αν ασκήθηκαν και άλλες αρμοδιότητες στο πλαίσιο της έκδοσης της επίμαχης πράξης, εφόσον οι λοιπές αυτές αρμοδιότητες αφορούν σκοπούς ή συστατικά στοιχεία που είναι, κατ’ ουσίαν, συμπληρωματικού ή παρεπόμενου χαρακτήρα.

79. Επισημαίνεται επίσης ότι, κατά την προμνησθείσα νομολογία του Δικαστηρίου, οι σκοποί και τα συστατικά στοιχεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη είναι οι σκοποί και τα συστατικά στοιχεία της επίμαχης πράξης της Ένωσης. Επομένως, όσον αφορά τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας, αποφασιστικής σημασίας για τον καθορισμό των νομικών βάσεων που πρέπει να χρησιμοποιηθούν θα είναι οι σκοποί και το ακριβές περιεχόμενο της απόφασης που επιτρέπει τη σύναψη της διεθνούς συμφωνίας, και όχι η ίδια η συμφωνία.

80. Είναι αληθές ότι, στην πράξη, ο σκοπός και το περιεχόμενο της απόφασης αυτής θα ταυτίζονται, ως επί το πλείστον, με τον σκοπό και το περιεχόμενο της σχεδιαζόμενης συμφωνίας, δεδομένου ότι η εν λόγω πράξη προορίζεται, από τη φύση της, να σηματοδοτήσει τη συγκατάθεση της Ένωσης να δεσμεύεται από τη συμφωνία αυτή ( 61 ). Ωστόσο, τούτο δεν συμβαίνει πάντοτε. Συγκεκριμένα, δεν πρέπει να λησμονείται η σημαντική διαφορά προοπτικής που διακρίνει το διεθνές δίκαιο από το δίκαιο της Ένωσης στο πλαίσιο αυτό, η οποία είναι καθοριστικής σημασίας για την υπό κρίση υπόθεση.

81. Από απόψεως διεθνούς δικαίου, στις περιπτώσεις μικτών συμβάσεων, η Ένωση και τα κράτη μέλη θεωρείται ότι προσχωρούν σε αυτές από κοινού και όχι εκ παραλλήλου ( 62 ). Κατά συνέπεια, εκτός αν διατυπωθεί επιφύλαξη σχετικά με την κατανομή αρμοδιοτήτων –πράγμα που προϋποθέτει ότι η συμφωνία δεν αποκλείει τη δυνατότητα αυτή–, η σύναψη συμφωνίας από την Ένωση συνεπάγεται υποχρέωση εκ μέρους της να την εφαρμόσει στο σύνολό της ( 63 ). Ζητήματα όπως οι νομικές βάσεις που επιλέγονται για τη σύναψη της εν λόγω συμφωνίας ή ο μικτός χαρακτήρας της συμφωνίας θεωρούνται ζητήματα εσωτερικά της έννομης τάξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης ( 64 ), τα οποία, αφ’ εαυτών, δεν μπορούν να αποσείσουν την ευθύνη σε διεθνές επίπεδο σε περίπτωση αδικαιολόγητης μη εφαρμογής ( 65 ).

82. Ωστόσο, από απόψεως δικαίου της Ένωσης, όταν η Ένωση προσχωρεί σε διεθνή σύμβαση, το πράττει στο μέτρο που αντιστοιχεί στις αρμοδιότητες που άσκησε προκειμένου να εκδοθεί η απόφαση σύναψης της εν λόγω συμφωνίας ( 66 ). Επομένως, η Ένωση οφείλει να ασκεί τις αποκλειστικές εξωτερικές αρμοδιότητές της, αλλά, με βάση την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, δεν υποχρεούται να ασκεί τις συντρέχουσες αρμοδιότητές της, όταν συνάπτει συμφωνία ( 67 ). Συνεπώς, ανάλογα με τις συντρέχουσες αρμοδιότητες τις οποίες θα επιλέξει να ασκήσει στην περίπτωση αυτή η Ένωση, το «κέντρο βάρους»της απόφασης για τη σύναψη της συμφωνίας ενδέχεται να μετατοπιστεί, με αποτέλεσμα να μεταβληθούν οι εφαρμοστέες νομικές βάσεις. Η σημασία μιας νομικής βάσης η οποία αντικατοπτρίζει, για παράδειγμα, μια αποκλειστική αρμοδιότητα μπορεί επομένως να υπερκεραστεί, σε ορισμένο βαθμό, από μια άλλη νομική βάση η οποία αντικατοπτρίζει μια συντρέχουσα αρμοδιότητα την οποία η Ένωση επέλεξε να ασκήσει.

83. Δεδομένου ότι η απόφαση που επιτρέπει τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας εξ ονόματος της Ένωσης μπορεί να έχει πιο περιορισμένο σκοπό και περιεχόμενο από τον σκοπό και το περιεχόμενο της εν λόγω συμφωνίας, η απόφαση αυτή θα πρέπει ενδεχομένως να στηριχθεί σε μία και μόνη νομική βάση, ενώ, για παράδειγμα, αν η Ένωση είχε ασκήσει όλες τις μέχρι τότε συντρέχουσες με τα κράτη μέλη αρμοδιότητές της, θα ήταν ενδεχομένως αναγκαία η χρήση δύο ή περισσότερων νομικών βάσεων, διότι η απόφαση αυτή θα μπορούσε, ως εκ τούτου, να καλύπτει ορισμένους άλλους σημαντικούς σκοπούς και συστατικά στοιχεία.

84. Επιπλέον, στις περιπτώσεις που η Ένωση επιλέγει να μην ασκήσει την αρμοδιότητα που θα κάλυπτε τους κύριους σκοπούς και τα κύρια συστατικά στοιχεία της επίμαχης διεθνούς συμφωνίας, ορισμένοι σκοποί και ορισμένα συστατικά στοιχεία που θα είχαν θεωρηθεί παρεπόμενου χαρακτήρα θα καταστούν, υπό το πρίσμα της απόφασης που επιτρέπει τη σύναψη, πρωτεύοντα. Για τον λόγο αυτόν, φρονώ ότι είναι σημαντικό να γίνει διάκριση μεταξύ των σκοπών και συστατικών στοιχείων της συμφωνίας και των σκοπών και συστατικών στοιχείων της απόφασης που επιτρέπει τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας, που μπορεί να είναι λιγότερο εκτενείς.

85. Αυτό είναι το βασικό ζήτημα της υπό κρίση υπόθεσης, δεδομένου ότι είναι σαφές ότι πρόθεση του Συμβουλίου είναι να προβεί η Ένωση σε μερική μόνο σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης. Επομένως, πρέπει να μη ληφθεί υπόψη το σύνολο της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, αλλά μόνον τα μέρη της σύμβασης αυτής τα οποία, από απόψεως δικαίου της Ένωσης, θα δεσμεύουν την Ένωση.

86. Στο πλαίσιο της προσφυγής ακυρώσεως, το ζήτημα αυτό δεν προκαλεί ιδιαίτερες δυσχέρειες, δεδομένου ότι το Δικαστήριο διενεργεί τον έλεγχό του εκ των υστέρων, όταν έχει εκδοθεί η επίμαχη νομοθετική πράξη, και όταν, ως εκ τούτου, έχουν ήδη καταστεί γνωστές οι ασκηθείσες αρμοδιότητες.

87. Εντούτοις, στο πλαίσιο της αίτησης γνωμοδότησης, όπου, όπως εν προκειμένω, δεν υφίσταται ακόμα σχέδιο απόφασης, το γεγονός ότι το Συμβούλιο μπορεί να ασκήσει περισσότερες ή λιγότερες συντρέχουσες αρμοδιότητες ενδέχεται να καταστήσει τον προσδιορισμό των νομικών βάσεων κάπως πιο περίπλοκο, αν όχι αδύνατο, δεδομένου ότι ζητείται από το Δικαστήριο να εξετάσει το ζήτημα αυτό προοπτικά.

88. Βεβαίως, μπορεί να φαίνεται προσήκον να εξεταστεί κατ’ αρχάς, για κάθε επιμέρους τμήμα της συμφωνίας, κατά πόσον εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης, στο μέτρο που οι αρμοδιότητες αυτές θα πρέπει οπωσδήποτε να ασκηθούν από την Ένωση. Ωστόσο, μετά τη διενέργεια της ανάλυσης αυτής, πώς θα μπορεί να προσδιοριστεί ποιο θα είναι το κέντρο βάρους της απόφασης για τη σύναψη της εν λόγω συμφωνίας, δεδομένου ότι, όπως προεκτέθηκε, το κέντρο αυτό θα εξαρτηθεί επίσης από τις τροποποιημένες συντρέχουσες αρμοδιότητες τις οποίες η Ένωση θα επιλέξει οικειοθελώς να ασκήσει; Συγκεκριμένα, εξαιρουμένης της περίπτωσης κατά την οποία το Συμβούλιο έχει ήδη ψηφίσει επί σχεδίου απόφασης και έχει υποβληθεί στο Δικαστήριο ερώτημα παράλληλα με τη διαβίβαση του σχεδίου αυτού στο Κοινοβούλιο, η έκταση των συντρεχουσών αρμοδιοτήτων που θα ασκηθούν δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη ( 68 ).

89. Κατά την άποψή μου, στην πολύ ειδική αυτή περίπτωση –η οποία αφορά ζήτημα το οποίο δεν έχει εξεταστεί ποτέ προηγουμένως από το Δικαστήριο– θα πρέπει να συναχθεί από την αίτηση (ή, τουλάχιστον, από τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υπόθεσης) ποιες συγκεκριμένες συντρέχουσες αρμοδιότητες θα ασκηθούν κατά πάσα πιθανότητα από την Ένωση. Διαφορετικά, όπως προεξέθεσα στο τμήμα των παρουσών προτάσεων που αφορά το παραδεκτό, δεν αντιλαμβάνομαι πώς το Δικαστήριο θα μπορούσε να αποφανθεί, όπως ζητεί το Κοινοβούλιο, για το ποια είναι η νομική βάση στην οποία πρέπει να στηριχθεί η απόφαση για τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης ( 69 ). Υπό τις συνθήκες αυτές, η απάντηση που θα δώσει το Δικαστήριο θα είναι, ωστόσο, έγκυρη μόνον εφόσον το σχεδιαζόμενο σενάριο υλοποιηθεί πράγματι.

90. Εν προκειμένω, από τη διατύπωση του υποβληθέντος από το Κοινοβούλιο ερωτήματος προκύπτει σαφώς ότι το ερώτημα αυτό στηρίζεται στην παραδοχή ότι, για την έκδοση της απόφασης που επιτρέπει τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης εξ ονόματος της Ένωσης, η Ένωση θα ασκήσει, τουλάχιστον, τις αρμοδιότητες που έχει στους τομείς, αφενός, της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις και, αφετέρου, του ασύλου και της μετανάστευσης. Επιπλέον, η βασιμότητα της παραδοχής αυτής επιβεβαιώνεται από το περιεχόμενο των αποφάσεων που επιτρέπουν την υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης εξ ονόματος της Ένωσης, οι οποίες μπορούν να θεωρηθούν, παρά τη νομολογία που μνημονεύεται στο σημείο 42 των παρουσών προτάσεων, ότι προδικάζουν σε ορισμένο βαθμό τις αρμοδιότητες που θα ασκηθούν κατά τον χρόνο της σύναψης.

91. Ωστόσο, η ανωτέρω παραδοχή θα πρέπει να συνάδει, τουλάχιστον, με τη νυν κατανομή αρμοδιοτήτων. Τούτο προϋποθέτει εκτίμηση περί του αν η συμφωνία αυτή αφορά, πέραν των εν λόγω αρμοδιοτήτων, και άλλες αρμοδιότητες της Ένωσης οι οποίες πρέπει να ασκηθούν διότι είναι αποκλειστικές. Όπως εξέθεσα, τούτο συνεπάγεται ότι θα πρέπει να ληφθούν υπόψη όχι μόνον οι αρμοδιότητες τις οποίες η Ένωση προτίθεται να ασκήσει, αλλά και οι αρμοδιότητες οι οποίες, επειδή ανήκουν αποκλειστικά στην Ένωση, θα πρέπει κατ’ ανάγκην να ασκηθούν, εφόσον η Ένωση αποφασίσει να συνάψει τη συμφωνία αυτή.

92. Συναφώς, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 3, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ απαριθμεί τις αρμοδιότητες οι οποίες είναι, από τη φύση τους, αποκλειστικές. Επιπλέον της απαρίθμησης αυτής, το άρθρο 3, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ διευκρινίζει ότι η «Ένωση έχει επίσης αποκλειστική αρμοδιότητα για τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας όταν η σύναψη αυτή προβλέπεται σε νομοθετική πράξη της Ένωσης ή είναι απαραίτητη για να μπορέσει η Ένωση να ασκήσει την εσωτερική της αρμοδιότητα, ή κατά το μέτρο που ενδέχεται να επηρεάσει τους κοινούς κανόνες ή να μεταβάλει την εμβέλειά τους» ( 70 ).

93. Όπως προκύπτει σαφώς από τη νομολογία του Δικαστηρίου, οι διεθνείς δεσμεύσεις ενδέχεται να επηρεάσουν τους κοινούς κανόνες της Ένωσης ή να μεταβάλουν την εμβέλειά τους, όπερ δικαιολογεί την αποκλειστική εξωτερική αρμοδιότητα της Ένωσης, όταν οι δεσμεύσεις αυτές εμπίπτουν στον τομέα εφαρμογής των εν λόγω κανόνων ( 71 ).

94. Η διαπίστωση περί του αν υφίσταται τέτοιο ενδεχόμενο δεν απαιτεί πλήρη σύμπτωση του τομέα τον οποίο καλύπτουν οι διεθνείς δεσμεύσεις και του τομέα της νομοθεσίας της Ένωσης ( 72 ). Ειδικότερα, τέτοιες διεθνείς δεσμεύσεις δύνανται να επηρεάσουν τους κανόνες της Ένωσης ή να μεταβάλουν την εμβέλειά τους, οσάκις αυτές άπτονται τομέα που ήδη καλύπτεται σε μεγάλο βαθμό από κανόνες της Ένωσης ( 73 ).

95. Σε αντίθεση με όσα υποστηρίζει η Επιτροπή, από τη νομολογία του Δικαστηρίου δεν συνάγεται ότι πρέπει να εφαρμοστεί μια ολιστική προσέγγιση προκειμένου να εξακριβωθεί αν, στους τομείς που ρυθμίζονται από συμφωνία, η Ένωση έχει αποκλειστική ή συντρέχουσα αρμοδιότητα. Αντιθέτως, καθόσον η Ένωση έχει μόνον δοτές αρμοδιότητες, η ύπαρξη αρμοδιότητας, και μάλιστα αποκλειστικής, πρέπει να θεμελιώνεται σε πορίσματα που συνάγονται κατόπιν σφαιρικής και συγκεκριμένης ανάλυσης της υφιστάμενης σχέσης μεταξύ της διεθνούς συμφωνίας της οποίας εξετάζεται η σύναψη και του ισχύοντος δικαίου της Ένωσης ( 74 ).

96. Προκειμένου να διακριβωθεί αν η συμφωνία ενδέχεται να θίξει την ενιαία και ομοιόμορφη εφαρμογή ορισμένων κοινών κανόνων του δικαίου της Ένωσης και την εύρυθμη λειτουργία του συστήματος που θεσπίζεται με τους κανόνες αυτούς, η εν λόγω ανάλυση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τους τομείς που καλύπτουν οι κανόνες του δικαίου της Ένωσης και οι διατάξεις της υπό εξέταση συμφωνίας οι οποίες θα δεσμεύουν την Ένωση, δεδομένου ότι αντιστοιχούν σε αρμοδιότητες τις οποίες η Ένωση επέλεξε να ασκήσει κατά την έκδοση της απόφασης για σύναψη της εν λόγω σύμβασης, καθώς και τις προβλέψιμες προοπτικές εξέλιξης των εν λόγω κανόνων και διατάξεων ( 75 ).

97. Καθόσον αφορά τα ανωτέρω ζητήματα, η Ιρλανδία υποστηρίζει ότι το Κοινοβούλιο, στην αίτησή του, δεν διενήργησε σφαιρική και συγκεκριμένη ανάλυση του αντικτύπου της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης στο παράγωγο δίκαιο της Ένωσης ( 76 ). Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι, στο πλαίσιο της ανάλυσης αυτής, εναπόκειται στον ενδιαφερόμενο να προσκομίσει στοιχεία δυνάμενα να αποδείξουν τον αποκλειστικό χαρακτήρα της εξωτερικής αρμοδιότητας της Ένωσης τον οποίο σκοπεί να επικαλεστεί ( 77 ).

98. Ωστόσο, είναι σημαντικό ότι το σκεπτικό της νομολογίας αυτής περιλαμβανόταν σε αποφάσεις οι οποίες εκδόθηκαν στο πλαίσιο προσφυγής ακυρώσεως. Σε τέτοιες υποθέσεις, το Δικαστήριο καλείται να αποφανθεί με βάση τους εκατέρωθεν ισχυρισμούς των διαφόρων μετεχόντων στη διαδικασία. Η απαίτηση αυτή δεν ισχύει για τη διαδικασία αίτησης γνωμοδότησης, η οποία χαρακτηρίζεται από πνεύμα συνεργασίας μεταξύ του Δικαστηρίου, των λοιπών θεσμικών οργάνων της Ένωσης και των κρατών μελών και αποσκοπεί στην αποτροπή της δημιουργίας περιπλοκών σε μεταγενέστερο στάδιο ( 78 ). Συγκεκριμένα, δεδομένου ότι η διαδικασία αυτή εφαρμόζεται, αφενός, εκ των προτέρων και, αφετέρου, όχι κατ’ αντιμωλία, τα επιχειρήματα που βασίζονται στο κατ’ αντιμωλία εκ των υστέρων σύστημα ελέγχου, το οποίο εφαρμόζεται στις περιπτώσεις άσκησης προσφυγής ακυρώσεως, ασκούν ελάχιστη επιρροή στο πλαίσιο αυτό. Κατά συνέπεια, εκτιμώ ότι το γεγονός ότι το Κοινοβούλιο δεν διενήργησε σφαιρική και συγκεκριμένη ανάλυση του αντικτύπου της Σύμβασης στο παράγωγο δίκαιο της Ένωσης δεν είναι, αυτό καθεαυτό, κρίσιμο και ότι εναπόκειται στο Δικαστήριο να διενεργήσει τέτοια ανάλυση.

99. Υπενθυμίζεται, ωστόσο, ότι κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, η έγκριση διεθνούς συμφωνίας δεν επηρεάζει τους κοινούς κανόνες, εφόσον τόσο οι διατάξεις του δικαίου της Ένωσης όσο και αυτές της διεθνούς συμφωνίας έχουν χαρακτήρα ελαχίστων προδιαγραφών ( 79 ). Κατά συνέπεια, ακόμη και όταν μια διεθνής συμφωνία καλύπτει τους ίδιους τομείς με κοινούς κανόνες της Ένωσης, η νομολογία αυτή συνεπάγεται ότι το Δικαστήριο θα κρίνει ότι δεν επηρεάζονται οι κανόνες της Ένωσης –και, ως εκ τούτου, η συντρέχουσα αρμοδιότητα–, εφόσον σε αμφότερες τις περιπτώσεις καθορίζονται ελάχιστες προδιαγραφές ( 80 ).

100. Στην περίπτωση της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, το άρθρο 73 προβλέπει ότι «[ο]ι διατάξεις της παρούσας Σύμβασης δεν θίγουν τις διατάξεις της εσωτερικής νομοθεσίας και των δεσμευτικών διεθνών κειμένων τα οποία είναι ήδη σε ισχύ ή τα οποία δύνανται να τεθούν σε ισχύ, σύμφωνα με τα οποία περισσότερα ευνοϊκά δικαιώματα παρέχονται ή θα παρασχεθούν σε άτομα με σκοπό την πρόληψη ή την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας».

101. Επομένως, στο πλαίσιο αυτό, για να μπορεί μια συντρέχουσα αρμοδιότητα της Ένωσης και των κρατών μελών να θεωρηθεί ως αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης (ήτοι ότι είναι αρμοδιότητα την οποία το Συμβούλιο θα οφείλει να ασκήσει), θα πρέπει να αποδειχθεί ότι η Ένωση έχει ήδη θεσπίσει κοινούς κανόνες στον τομέα αυτόν, οι οποίοι, πρώτον, δεν έχουν χαρακτήρα ελαχίστων προδιαγραφών και, δεύτερον, ότι οι προδιαγραφές αυτές ενδέχεται να επηρεαστούν από τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης.

102. Όσον αφορά τις δύο αποφάσεις που επιτρέπουν την υπογραφή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης εξ ονόματος της Ένωσης, είναι δυνατόν να γεννηθούν αμφιβολίες ως προς το αν το Συμβούλιο ορθώς έκρινε ότι η Ένωση υποχρεούται να ασκήσει τις αρμοδιότητες αυτές βάσει του άρθρου 3, παράγραφος 2, τρίτη περίπτωση, ΣΛΕΕ.

103. Αφενός, όπως επιχείρησε να υπογραμμίσει η Δημοκρατία της Πολωνίας, το άρθρο 82, παράγραφος 2, και το άρθρο 83, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, τα οποία αφορούν τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις, προβλέπουν απλώς τη θέσπιση ελάχιστων κανόνων. Επομένως, οι κοινοί κανόνες που θεσπίζονται στον τομέα αυτόν μπορούν εγκύρως να έχουν μόνο χαρακτήρα ελαχίστων προδιαγραφών.

104. Αφετέρου, όσον αφορά το άρθρο 78, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, το οποίο απονέμει στην Ένωση αρμοδιότητα στον τομέα του ασύλου και της μετανάστευσης, φρονώ εκ πρώτης όψεως ότι οι κοινοί κανόνες που θεσπίζονται από την Ένωση στον τομέα του ασύλου και της μεταναστευτικής πολιτικής θέτουν μόνον ελάχιστους κανόνες ή, όταν τούτο δεν συμβαίνει, οι διατάξεις της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, κατά την άποψή μου, δεν είναι ικανές να επηρεάσουν τους κανόνες αυτούς.

105. Συναφώς, επισημαίνεται ότι η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης περιέχει τρεις διατάξεις που μπορεί να είναι κρίσιμες στον τομέα του ασύλου και της μεταναστευτικής πολιτικής, ήτοι τα άρθρα 59 έως 61, τα οποία συναποτελούν το κεφάλαιο VII της εν λόγω σύμβασης.

106. Όσον αφορά το άρθρο 59 της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, το οποίο αφορά το καθεστώς διαμονής των γυναικών που είναι θύματα βίας, οι κανόνες της Ένωσης σχετικά με τη διαμονή θέτουν μόνον ελάχιστες απαιτήσεις ( 81 ). Ειδικότερα, όπως επισήμανε ο γενικός εισαγγελέας Y. Bot, στην υπόθεση Rahman κ.λπ. (C‑83/11, EU:C:2012:174, σημείο 64), η οδηγία 2004/38 ( 82 ) καθιερώνει ελάχιστη εναρμόνιση, καθόσον αποσκοπεί, ειδικότερα, στην αναγνώριση δικαιώματος διαμονής για τα μέλη της οικογένειας κατοίκων της Ένωσης σε ορισμένες περιπτώσεις, χωρίς να αποκλείει τη δυνατότητα χορήγησης δικαιώματος διαμονής σε άλλες περιπτώσεις. Είναι επίσης αληθές ότι ορισμένες αποφάσεις που αφορούν την οδηγία 2004/38, όπως η απόφαση NA ( 83 ) ή η απόφαση Diallo ( 84 ), γέννησαν ενδεχομένως αμφιβολίες ως προς τον ελάχιστο χαρακτήρα ορισμένων από τις απαιτήσεις που περιλαμβάνονται στην οδηγία αυτή. Ωστόσο, οι αποφάσεις αυτές πρέπει να εκτιμηθούν εντός του πλαισίου στο οποίο εντάσσονται.

107. Πράγματι, δεδομένου ότι στις διαδικασίες προδικαστικής παραπομπής το Δικαστήριο δεν έχει αρμοδιότητα ούτε να ερμηνεύει το εθνικό δίκαιο ούτε να εφαρμόζει το δίκαιο της Ένωσης σε μια συγκεκριμένη υπόθεση, όταν εκδίδει απόφαση, το πράττει πάντοτε σε συνάρτηση με την κατάσταση που εκτίθεται στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα, η οποία μπορεί να αφορά μόνον ορισμένες πτυχές της διαφοράς. Κατά συνέπεια, όταν ζητούνται από το Δικαστήριο διευκρινίσεις σχετικά με την ερμηνεία μιας συγκεκριμένης διάταξης οδηγίας, ακόμη και αν η οδηγία αυτή προβλέπει ότι θέτει μόνον ελάχιστες προδιαγραφές, το Δικαστήριο θα παράσχει συνήθως διευκρινίσεις, ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο τίθεται το ερώτημα, σχετικά με την ερμηνεία που πρέπει να δοθεί στην επίμαχη διάταξη, ανεξάρτητα από τη δυνατότητα των κρατών μελών να θεσπίσουν υψηλότερα πρότυπα ( 85 ). Επομένως, η απάντηση του Δικαστηρίου στις περιπτώσεις αυτού του είδους δεν θίγει τη δυνατότητα των κρατών να αναγνωρίζουν, βάσει του εθνικού τους δικαίου και μόνον, δικαίωμα εισόδου και διαμονής υπό ευνοϊκότερες προϋποθέσεις ( 86 ). Κατά συνέπεια, εξεταζόμενες εντός του πλαισίου του μηχανισμού προδικαστικής αποφάσεως, οι λύσεις που προκρίθηκαν στις αποφάσεις NA ( 87 ) ή Diallo ( 88 ) πρέπει να θεωρηθεί, όχι ότι απαγόρευαν στα κράτη μέλη να εκδώσουν άδεια διαμονής, στις παραπεμφθείσες υποθέσεις, αλλά, αντιθέτως, ότι δεν απαιτούσαν από τα κράτη μέλη να το πράξουν ( 89 ).

108. Το δε άρθρο 60 της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης προβλέπει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει, κατ’ ουσίαν, να διασφαλίζουν ότι η έμφυλη βία κατά των γυναικών δύναται να αναγνωρισθεί ως μια μορφή δίωξης υπό την έννοια της Σύμβασης του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων, καθώς και ως σοβαρή μορφή βλάβης που οδηγεί στη χορήγηση συμπληρωματικής/επικουρικής προστασίας.

109. Ομοίως και ως προς το ζήτημα αυτό, ορισμένες οδηγίες, κυρίως οι αποκαλούμενες πρώτης γενιάς οδηγίες, διευκρινίζουν ότι θέτουν απλώς ελάχιστους κανόνες ( 90 ). Βεβαίως, οι πιο πρόσφατες οδηγίες ορίζουν ότι τα κράτη μέλη δύνανται να θεσπίζουν ή να διατηρούν σε ισχύ ευνοϊκότερες διατάξεις μόνον «υπό την προϋπόθεση ότι οι διατάξεις αυτές συνάδουν με [τις εν λόγω] οδηγί[ες]», πράγμα που θα μπορούσε να υποδηλώνει ότι δεν μπορούν να θεσπιστούν πιο ευνοϊκές προδιαγραφές σε σχέση με ορισμένες διατάξεις ( 91 ). Ωστόσο, οι εν λόγω οδηγίες χορηγούν διαδικαστικά δικαιώματα ή διαδικαστικές εγγυήσεις ή, εναλλακτικά, υποχρεώνουν τα κράτη μέλη να λαμβάνουν υπόψη ορισμένες περιστάσεις, χωρίς να αποκλείουν τη δυνατότητα να χορηγηθούν και άλλα δικαιώματα ή εγγυήσεις ή να ληφθούν υπόψη και άλλες περιστάσεις. Ειδικότερα, ουδείς από τους προβλεπόμενους στις πράξεις αυτές λόγους αποκλεισμού από το καθεστώς πρόσφυγα ή παύσης ή ανάκλησης της επικουρικής προστασίας δεν φαίνεται ικανός να αντιβαίνει στις διατάξεις της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης.

110. Βεβαίως, το δίκαιο της Ένωσης εναρμονίζει, σε ορισμένο βαθμό, τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορεί να αναγνωριστεί το καθεστώς πρόσφυγα σε υπηκόους τρίτων χωρών ή σε απάτριδες ή τις προϋποθέσεις που ισχύουν για τα πρόσωπα που χρήζουν διεθνούς προστασίας για άλλους λόγους, καθώς και το περιεχόμενο του καθεστώτος αυτού ( 92 ). Ωστόσο, οι προϋποθέσεις αυτές είναι τέτοιας φύσεως, ώστε να φαίνεται δυνατή η εφαρμογή τους κατά τρόπο σύμφωνο προς το άρθρο 60 της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης. Ειδικότερα, όσον αφορά το καθεστώς του πρόσφυγα, επισημαίνω ότι το άρθρο 2, στοιχείο δʹ, της οδηγίας 2011/95 ( 93 ) ορίζει την έννοια του πρόσφυγα ως αναφερόμενη σε κάθε υπήκοο τρίτης χώρας ο οποίος ευρίσκεται εκτός της χώρας της ιθαγένειάς του και δεν είναι σε θέση ή δεν επιθυμεί να θέσει εαυτόν υπό την προστασία της εν λόγω χώρας συνεπεία βάσιμου φόβου δίωξης λόγω, μεταξύ άλλων, «ιδιότητας μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας», έννοια η οποία ορίζεται κατά τρόπο πολύ ευρύ στο άρθρο 10 της ίδιας οδηγίας ως αφορώσα, μεταξύ άλλων, κάθε ομάδα της οποίας «τα μέλη […] έχουν κοινά εγγενή χαρακτηριστικά» ( 94 ). Περαιτέρω, το άρθρο 10 ορίζει ότι «[λ]αμβάνονται δεόντως υπόψη πτυχές συνδεόμενες με το φύλο, συμπεριλαμβανόμενης της ταυτότητας του φύλου, κατά τον καθορισμό της ιδιότητας μέλους ιδιαίτερης κοινωνικής ομάδας ή τον προσδιορισμό χαρακτηριστικού αυτής της ομάδας».

111. Τέλος, όσον αφορά το άρθρο 61 της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, επισημαίνεται ότι το άρθρο αυτό προβλέπει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης, υποχρέωση η οποία προβλέπεται ήδη στο δίκαιο της Ένωσης ( 95 ).

112. Εν πάση περιπτώσει, φρονώ ότι παρέλκει, στην υπό κρίση υπόθεση, η οριστική επίλυση του ζητήματος αν η Ένωση έχει, όπως εκτιμά το Συμβούλιο, αποκλειστική αρμοδιότητα για τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης στους δύο αυτούς τομείς, βάσει του άρθρου 3, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, και, ως εκ τούτου, αν η Ένωση υποχρεούται να ασκήσει τις εν λόγω αρμοδιότητες. Συγκεκριμένα, ακόμη και αν αποδειχθεί ότι οι εν λόγω αρμοδιότητες θα εξακολουθήσουν να είναι συντρέχουσες, επειδή δεν θα υφίσταται το ενδεχόμενο να επηρεάσει η σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης τους κοινούς κανόνες της Ένωσης που αφορούν τον τομέα αυτόν, εντούτοις το Συμβούλιο θα συνεχίσει να έχει την ευχέρεια να ασκήσει τις αρμοδιότητες αυτές, πράγμα που, κατ’ αρχήν, θα συμβεί ( 96 ). Όπως εξέθεσα παραπάνω, το ερώτημα που υπέβαλε το Κοινοβούλιο στηρίζεται πράγματι σιωπηρά στην παραδοχή ότι η Ένωση θα ασκήσει, τουλάχιστον, τις αρμοδιότητες που έχει σε θέματα ασύλου και μετανάστευσης και δικαστικής συνεργασίας στις ποινικές υποθέσεις.

Β. Ανάλυση των σκοπών και των συστατικών στοιχείων της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης

113. Κατά το προοίμιό της, η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης αποσκοπεί στη «δημιουργία μίας Ευρώπης απαλλαγμένης από τη βία κατά των γυναικών και την ενδοοικογενειακή βία». Όπως ορίζεται στο άρθρο 1 της σύμβασης αυτής, η υλοποίηση του ανωτέρω σκοπού υποδιαιρείται σε πέντε επιμέρους σκοπούς, οι οποίοι συνίστανται στα εξής: – «την προστασία των γυναικών ενάντια σε όλες τις μορφές βίας, καθώς και την πρόληψη, την ποινική δίωξη και εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών καθώς και της ενδοοικογενειακής βίας. – τη συνεισφορά στην εξάλειψη όλων των μορφών διακρίσεων κατά των γυναικών και στην προώθηση ουσιαστικής ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών, μέσω και της ενδυνάμωσης των γυναικών. – τον σχεδιασμό ενός ολοκληρωμένου πλαισίου, πολιτικών και μέτρων για την προστασία και την υποστήριξη όλων των θυμάτων βίας κατά των γυναικών καθώς και της ενδοοικογενειακής βίας. – την προαγωγή διεθνούς συνεργασίας με σκοπό την εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας. – την παροχή υποστήριξης και συνδρομής σε οργανισμούς και φορείς επιβολής του νόμου για την αποτελεσματική συνεργασία τους με στόχο την υιοθέτηση μίας συνεκτικής προσέγγισης που οδηγεί στην εξάλειψη της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας.»

114. Όσον αφορά το περιεχόμενο της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, η σύμβαση αυτή περιλαμβάνει 81 άρθρα, υποδιαιρούμενα σε 12 κεφάλαια, τα οποία έχουν ως εξής: – «Κεφάλαιο Ι – Σκοποί, ορισμοί, ισότητα και μη διακριτική μεταχείριση, γενικές υποχρεώσεις»· – «Κεφάλαιο II – Ολοκληρωμένες πολιτικές και συλλογή δεδομένων»· – «Κεφάλαιο III – Πρόληψη»· – «Κεφάλαιο IV – Προστασία και υποστήριξη»· – «Κεφάλαιο V – Ουσιαστικό δίκαιο»· – «Κεφάλαιο VI – Έρευνα, ποινική δίωξη, δικονομικό δίκαιο και προστατευτικά μέτρα»· – «Κεφάλαιο VII – Μετανάστευση και άσυλο»· – «Κεφάλαιο VIII – Διεθνής συνεργασία»· – «Κεφάλαιο IX – Μηχανισμός Παρακολούθησης»· – «Κεφάλαιο X – Σχέση με άλλα διεθνή όργανα»· – «Κεφάλαιο XI – Τροποποιήσεις της Σύμβασης»· – «Κεφάλαιο XII – Ακροτελεύτιες ρήτρες».

115. Το κεφάλαιο I της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης περιέχει διατάξεις σχετικά με τους σκοπούς και τους ορισμούς και τη σχέση της σύμβασης αυτής με την ισότητα και την απαγόρευση των διακρίσεων, καθώς και γενικές υποχρεώσεις. Συγκεκριμένα, ορίζει τη βασική ορολογία που χρησιμοποιείται στο κείμενο ( 97 ) και υποχρεώνει τα μέρη να καταδικάζουν όλες τις μορφές διακριτικής μεταχείρισης, διασφαλίζοντας ότι η αρχή της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών εφαρμόζεται στις έννομες τάξεις τους, και καθίσταται σαφές ότι μπορεί να αναληφθεί θετική δράση ( 98 ). Όλα τα συμβαλλόμενα μέρη οφείλουν επίσης να διασφαλίζουν ότι οι κρατικοί φορείς πρέπει να απέχουν από οποιαδήποτε πράξη βίας, καθώς και να ασκούν τη δέουσα επιμέλεια προκειμένου να προλάβουν, διερευνήσουν, τιμωρήσουν και παράσχουν επανορθώσεις αναφορικά με πράξεις βίας οι οποίες διαπράττονται από μη κρατικούς φορείς ( 99 ). Τέλος, το κεφάλαιο αυτό ορίζει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη οφείλουν, μεταξύ άλλων, να προωθούν πολιτικές ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών και την ενδυνάμωση των γυναικών ( 100 ).

116. Το κεφάλαιο II υποχρεώνει τα συμβαλλόμενα μέρη να εφαρμόζουν μια ολοκληρωμένη πολιτική αντιμετώπισης της βίας κατά των γυναικών, με την καθιέρωση αποτελεσματικής συνεργασίας μεταξύ όλων των σχετικών φορέων, θεσμικών οργάνων και οργανισμών, και με τη συμμετοχή, όπου απαιτείται, όλων των σχετικών φορέων, όπως κυβερνητικών φορέων, εθνικών, περιφερειακών και τοπικών κοινοβουλίων και αρχών, εθνικών ιδρυμάτων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών ( 101 ). Τα συμβαλλόμενα μέρη υποχρεούνται επίσης να συλλέγουν αναλυτικά σχετικά στατιστικά στοιχεία και να προσπαθούν να διενεργούν έρευνες με βάση το πληθυσμιακό κριτήριο κατά τακτά χρονικά διαστήματα για περιπτώσεις όλων των μορφών βίας που καλύπτονται από το πεδίο εφαρμογής της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης ( 102 ).

117. Το κεφάλαιο III καθορίζει τις υποχρεώσεις των συμβαλλόμενων μερών στον τομέα της πρόληψης. Κατά βάση, τα συμβαλλόμενα μέρη υποχρεούνται να ακολουθούν μια πολυδιάστατη προσέγγιση, που περιλαμβάνει την ευαισθητοποίηση, την ένταξη της διάστασης της ισότητας των φύλων και του θέματος της βίας σε όλες τις βαθμίδες της επίσημης εκπαίδευσης, μέσω του κατάλληλου εκπαιδευτικού υλικού και προγραμμάτων σπουδών, την περαιτέρω προώθηση της μη βίας και της ισότητας των φύλων στο πλαίσιο της ανεπίσημης εκπαίδευσης, στον αθλητισμό, στον πολιτισμό, στην ψυχαγωγία και στα μέσα ενημέρωσης ( 103 ). Τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει να μεριμνούν για την κατάλληλη εκπαίδευση των επαγγελματιών που ασχολούνται με θύματα και δράστες ( 104 ). Πρέπει επίσης να λαμβάνονται μέτρα για την παροχή προγραμμάτων προληπτικής παρέμβασης και θεραπείας ( 105 ) και για την ενθάρρυνση του ιδιωτικού τομέα να συμμετέχει στην ανάπτυξη και την υλοποίηση των πολιτικών αυτών και στην εκπόνηση υλικού και προτύπων αυτορρύθμισης ( 106 ).

118. Το κεφάλαιο IV καθορίζει τις υποχρεώσεις των συμβαλλόμενων μερών όσον αφορά την προστασία και την υποστήριξη των θυμάτων ( 107 ). Οι υποχρεώσεις αυτές περιλαμβάνουν την παροχή επαρκούς και έγκαιρης πληροφόρησης σχετικά με τις διαθέσιμες υποστηρικτικές υπηρεσίες και τα νομικά μέτρα, σε γλώσσα που κατανοούν τα θύματα ( 108 ), και τη διασφάλιση της διαθεσιμότητας γενικών υπηρεσιών υποστήριξης, όπως υγειονομικής περίθαλψης και κοινωνικών υπηρεσιών, νομικών και ψυχολογικών συμβουλών, οικονομικής βοήθειας, στέγασης, εκπαίδευσης, κατάρτισης και παροχής συνδρομής στην εξεύρεση εργασίας ( 109 ), καθώς και ειδικών υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων των καταφυγίων, των τηλεφωνικών γραμμών επικοινωνίας σε δωρεάν βάση και καθ’ όλο το εικοσιτετράωρο, ειδικής ιατρικής και ιατροδικαστικής υποστήριξης των θυμάτων σεξουαλικής βίας και συνεκτίμησης των αναγκών των παιδιών‑μαρτύρων ( 110 ). Επιπλέον, πρέπει να θεσπιστούν μέτρα που ενθαρρύνουν την καταγγελία περιστατικών βίας από οποιονδήποτε μάρτυρα της τέλεσης πράξεων βίας ή από πρόσωπο το οποίο έχει βάσιμους λόγους να πιστεύει ότι τέτοια πράξη ενδέχεται να διαπραχθεί ή ότι αναμένονται περαιτέρω πράξεις βίας, καθώς επίσης να θεσπιστούν κανόνες σχετικά με τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες οι επαγγελματίες θα μπορούν να αναφέρουν πράξεις βίας ή αναμενόμενες πράξεις βίας, χωρίς να παραβιάζουν τη γενική τους υποχρέωση εμπιστευτικότητας ( 111 ).

119. Το κεφάλαιο V σχετικά με το ουσιαστικό δίκαιο περιλαμβάνει τις λεπτομερέστερες διατάξεις. Πρώτον, απαιτεί από τα συμβαλλόμενα μέρη να παρέχουν στα θύματα επαρκή αστικά ένδικα μέσα κατά των δραστών σωματικής ή ψυχολογικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της αποζημίωσης, να διασφαλίζουν ότι οι γάμοι που τελούνται υπό καθεστώς εξαναγκασμού δύνανται να ακυρωθούν ή να λυθούν χωρίς το θύμα να υποστεί υπερβολικό οικονομικό ή διοικητικό βάρος και να διασφαλίζουν ότι, κατά τον καθορισμό της επιμέλειας και των δικαιωμάτων επίσκεψης των παιδιών, θα λαμβάνονται υπόψη τα περιστατικά βίας που καλύπτονται από το πεδίο εφαρμογής της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης ( 112 ). Δεύτερον, το κεφάλαιο αυτό απαριθμεί διάφορες συμπεριφορές που χρήζουν ποινικής αντιμετώπισης, ήτοι την ψυχολογική βία μέσω απειλών ή καταναγκασμού, τη μη εμφανή παρακολούθηση ή παρενόχληση (stalking), τη σωματική βία, τη σεξουαλική βία, συμπεριλαμβανομένου του βιασμού, τον αναγκαστικό γάμο, τον ακρωτηριασμό των γυναικείων γεννητικών οργάνων, την αναγκαστική άμβλωση ή στείρωση και τη σεξουαλική παρενόχληση ( 113 ). Το κεφάλαιο αυτό υποχρεώνει επίσης τα μέρη να ποινικοποιήσουν τη συνέργεια, την υποκίνηση και την απόπειρα διάπραξης των αδικημάτων, καθώς και την πρόκληση της διάπραξης των εγκλημάτων αυτών από τρίτους ( 114 ). Τρίτον, το κεφάλαιο V ορίζει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει να λαμβάνουν μέτρα για να διασφαλίζουν ότι δεν μπορεί να γίνεται επίκληση της «τιμής» ως δικαιολογίας για την τέλεση των εγκλημάτων αυτών ( 115 ) και ότι τα αδικήματα που θεσπίζονται σύμφωνα με την εν λόγω σύμβαση θα τυγχάνουν εφαρμογής ανεξάρτητα από τη φύση της σχέσης ανάμεσα στο θύμα και τον δράστη ( 116 ). Τέταρτον, υποχρεώνει τα συμβαλλόμενα μέρη να λαμβάνουν τα αναγκαία νομοθετικά ή άλλα μέτρα με σκοπό την καθιέρωση δικαιοδοσίας αναφορικά με κάθε αδίκημα που θεσπίζεται σύμφωνα με την εν λόγω σύμβαση, οσάκις το αδίκημα αυτό συνδέεται με το έδαφός τους ή έναν από τους υπηκόους τους ( 117 ). Πέμπτον, υποχρεώνει τα συμβαλλόμενα μέρη να προβλέπουν επαρκείς και αποτρεπτικές κυρώσεις ( 118 ) και να θεωρούν διάφορες εκεί απαριθμούμενες καταστάσεις ως επιβαρυντικές περιστάσεις ( 119 ). Τέλος, το κεφάλαιο V επιτρέπει στα συμβαλλόμενα μέρη να λαμβάνουν υπόψη τις ποινές που επιβλήθηκαν από άλλο συμβαλλόμενο μέρος αναφορικά με τα αδικήματα που θεσπίστηκαν με την εν λόγω σύμβαση κατά την επιμέτρηση της ποινής ( 120 ) και απαγορεύει την καθιέρωση υποχρεωτικών εναλλακτικών διαδικασιών επίλυσης διαφορών ( 121 ).

120. Το κεφάλαιο VI ρυθμίζει το δικονομικό δίκαιο και τα προστατευτικά μέτρα κατά τη διάρκεια των ερευνών και των δικαστικών διαδικασιών ( 122 ). Τα συμβαλλόμενα μέρη οφείλουν να διασφαλίζουν, μεταξύ άλλων, ότι οι αρχές επιβολής του νόμου παρέχουν άμεση προστασία στα θύματα, συμπεριλαμβανομένης της συλλογής αποδεικτικών στοιχείων ( 123 ), και διενεργούν αξιολόγηση του κινδύνου φονικότητας και της σοβαρότητας της κατάστασης ( 124 ). Ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίδεται στην πρόσβαση των δραστών σε πυροβόλα όπλα. Σε κάθε έννομη τάξη πρέπει να προβλέπεται η δυνατότητα να διατάσσονται επείγοντα μέτρα αποκλεισμού και περιοριστικοί όροι, χωρίς υπερβολικά οικονομικά ή διοικητικά βάρη για το θύμα ( 125 ). Οι παραβιάσεις των ανωτέρω μέτρων υπόκεινται σε αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές ποινικές ή άλλες νομικές κυρώσεις. Τα συμβαλλόμενα μέρη διασφαλίζουν ότι τα αποδεικτικά στοιχεία που αναφέρονται στο σεξουαλικό ιστορικό και τη συμπεριφορά του θύματος επιτρέπονται μόνον οσάκις παρίστανται ως σχετικά και αναγκαία ( 126 ) και ότι τα σοβαρότερα αδικήματα δεν εξαρτώνται εξ ολοκλήρου από την υποβολή αναφοράς ή έγκλησης από το θύμα ( 127 ). Τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει επίσης να προβλέπουν τη δυνατότητα των κυβερνητικών και μη κυβερνητικών οργανώσεων, καθώς και των συμβούλων ενδοοικογενειακής βίας, να παρέχουν συνδρομή και/ή υποστήριξη στα θύματα κατόπιν αιτήματός τους κατά τη διάρκεια των ερευνών και των δικαστικών διαδικασιών για τα αδικήματα που θεσπίζονται με τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης. Στο κεφάλαιο αυτό, η εν λόγω σύμβαση απαριθμεί κατά τρόπο μη εξαντλητικό διάφορα μέτρα για την προστασία των δικαιωμάτων και των συμφερόντων των θυμάτων, συμπεριλαμβανομένων και των ειδικών αναγκών τους ως μαρτύρων, καθ’ όλα τα στάδια των ερευνών και των δικαστικών διαδικασιών. Πρέπει ιδίως να λαμβάνονται υπόψη οι ειδικές ανάγκες των θυμάτων και μαρτύρων που είναι παιδιά ( 128 ). Τέλος, τα συμβαλλόμενα μέρη οφείλουν να προβλέπουν το δικαίωμα νομικής βοήθειας ( 129 ) και ο θεσμός της παραγραφής πρέπει να ερμηνεύεται κατά τρόπο που να καθιστά δυνατή την αποτελεσματική έναρξη διαδικασιών μετά την ενηλικίωση του θύματος, για τα σοβαρότερα αδικήματα ( 130 ).

121. Το κεφάλαιο VII προβλέπει ότι τα συμβαλλόμενα μέρη λαμβάνουν επίσης τα νομοθετικά μέτρα που είναι αναγκαία για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να θιγεί το καθεστώς διαμονής των θυμάτων από μέτρα καταπολέμησης της βίας ( 131 ) και για να διασφαλιστεί ότι η βασιζόμενη στο φύλο βία κατά των γυναικών, ως μια μορφή δίωξης και ως σοβαρή μορφή βλάβης, οδηγεί στη χορήγηση συμπληρωματικής/επικουρικής προστασίας κατά την έννοια της Σύμβασης για το Καθεστώς των Προσφύγων, που υπογράφηκε στη Γενεύη στις 28 Ιουλίου 1951 ( 132 ). Επιπλέον, τα συμβαλλόμενα μέρη οφείλουν να θέσουν σε εφαρμογή διαδικασίες ασύλου ευαίσθητες προς το φύλο. Το κεφάλαιο αυτό σκοπεί επίσης να διασφαλίσει ότι, σε κάθε περίπτωση, στα θύματα βίας κατά γυναικών θα εφαρμόζεται η αρχή της μη επαναπροώθησης ( 133 ).

122. Το κεφάλαιο VIII αφορά τη διασφάλιση της διεθνούς συνεργασίας μεταξύ των συμβαλλόμενων μερών κατά την εφαρμογή της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης. Ειδικότερα, τα συμβαλλόμενα μέρη οφείλουν να διασφαλίζουν τη δυνατότητα υποβολής έγκλησης στη χώρα διαμονής του θύματος για τα εγκλήματα που διαπράττονται στο έδαφος άλλου συμβαλλόμενου στη σύμβαση αυτή μέρους ( 134 ). Στις περιπτώσεις που πρόσωπο βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο να υποστεί πράξεις βίας, τα συμβαλλόμενα μέρη πρέπει να αλληλοενημερώνονται, ούτως ώστε να μπορούν να λαμβάνονται μέτρα προστασίας ( 135 ). Επιπροσθέτως, το κεφάλαιο αυτό παρέχει, ειδικότερα, το δικαίωμα στους εγκαλούντες να ενημερώνονται σχετικά με την τελική έκβαση της ενέργειας που πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με το εν λόγω κεφάλαιο διοργανώνοντας ανταλλαγές πληροφοριών επί του θέματος αυτού μεταξύ των συμβαλλόμενων στην εν λόγω σύμβαση μερών ( 136 ).

123. Το κεφάλαιο ΙΧ καθιερώνει τον μηχανισμό παρακολούθησης της εφαρμογής της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, η οποία ανατίθεται στην Grevio.

124. Το κεφάλαιο X διευκρινίζει ότι η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης δεν θίγει τις υποχρεώσεις που υπέχουν τα συμβαλλόμενα μέρη από άλλα διεθνή κείμενα και ότι τα συμβαλλόμενα μέρη δύνανται να συνάπτουν άλλες διεθνείς συμφωνίες επί θεμάτων που ρυθμίζονται από τη σύμβαση αυτή, προκειμένου να συμπληρώσουν ή να ενισχύσουν τις διατάξεις της.

125. Το κεφάλαιο XI καθορίζει τη διαδικασία τροποποίησης της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης.

126. Το κεφάλαιο XII περιέχει τις ακροτελεύτιες διατάξεις. Αναφέρει, ειδικότερα, ρητώς ότι η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης είναι ανοικτή προς υπογραφή από την Ευρωπαϊκή Ένωση ( 137 ). Το κεφάλαιο αυτό διευκρινίζει επίσης ότι η διατύπωση επιφυλάξεων είναι δυνατή μόνο σε περιορισμένες περιπτώσεις και υπό ορισμένες προϋποθέσεις ( 138 ).

127. Όπως επισήμανε η Επιτροπή, στην πρότασή της για την έκδοση απόφασης του Συμβουλίου σχετικά με την υπογραφή, εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας ( 139 ), η σύναψη από την Ένωση της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης είναι πιθανόν να αφορά μεγάλο αριθμό αρμοδιοτήτων τις οποίες ασκεί αυτοτελώς ή από κοινού με τα κράτη μέλη. Ως εκ τούτου, πολλές νομικές βάσεις από τη ΣΛΕΕ μπορούν θεωρητικά να είναι κρίσιμες, όπως οι εξής: «άρθρο 16 (προστασία των δεδομένων), άρθρο 19 παράγραφος 1 (διακρίσεις λόγω φύλου), άρθρο 23 (προξενική προστασία για τους πολίτες άλλων κρατών μελών), άρθρα 18, 21, 46, 50 (ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών, ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και ελευθερία εγκατάστασης), άρθρο 78 (για το άσυλο και την επικουρική και προσωρινή προστασία), άρθρο 79 (μετανάστευση), άρθρο 81 (δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις), άρθρο 82 (δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις), άρθρο 83 (ορισμός των ποινικών αδικημάτων σε επίπεδο ΕΕ και των κυρώσεων στους τομείς της ιδιαιτέρως σοβαρής εγκληματικότητας με διασυνοριακή διάσταση), άρθρο 84 (μη εναρμόνιση των μέτρων για την πρόληψη του εγκλήματος) και άρθρο 157 (ισότητα ευκαιριών και μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στους τομείς της απασχόλησης και της εργασίας)». Επιπλέον των ανωτέρω νομικών βάσεων μπορούν επίσης να αναφερθούν, καίτοι δεν μνημονεύονται από την Επιτροπή, το άρθρο 165 ΣΛΕΕ (ανάπτυξη παιδείας υψηλού επιπέδου), το άρθρο 166 ΣΛΕΕ (εφαρμογή πολιτικής επαγγελματικής εκπαίδευσης) ή το άρθρο 336 ΣΛΕΕ (καθεστώς απασχόλησης των υπαλλήλων και του λοιπού προσωπικού της Ένωσης) ( 140 ).

128. Ωστόσο, όπως εξέθεσα, η νομική βάση ή οι νομικές βάσεις μιας πράξης δεν θεωρείται ότι αντικατοπτρίζουν το σύνολο των αρμοδιοτήτων που ασκούνται για την έκδοσή της. Η απόφαση που επιτρέπει τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης από την Ένωση θα πρέπει να στηρίζεται μόνο στη νομική βάση ή στις νομικές βάσεις που αντιστοιχούν στο κέντρο βάρους που θα έχει η απόφαση αυτή.

Γ. Προσδιορισμός των κύριων σκοπών και των συστατικών στοιχείων της απόφασης που επιτρέπει τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης εξ ονόματος της Ένωσης

129. Εάν η απάντηση στο πρώτο ερώτημα, υπό αʹ, εξαρτιόταν απλώς από τους σκοπούς και το περιεχόμενο της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, θα αρκούσε να επισημανθεί ότι, μολονότι η σύμβαση αυτή έχει πολλά συστατικά στοιχεία, ο σκοπός της εξάλειψης των διακρίσεων λόγω φύλου αποτελεί, μολαταύτα, σαφώς τον κύριο σκοπό και το κύριο συστατικό στοιχείο ( 141 ). Συγκεκριμένα, όπως επισημαίνεται στην επεξηγηματική έκθεση της σύμβασης, η εν λόγω σύμβαση αποσκοπεί, όπως απορρέει από το προοίμιό της, στην αναγνώριση της ύπαρξης «συνδέσμου μεταξύ της εξάλειψης της βίας κατά των γυναικών και της επίτευξης της ισότητας των φύλων ενώπιον του νόμου και στην πράξη» ( 142 ). Περαιτέρω, εκτίθεται ότι «ο ορισμός της “βίας κατά των γυναικών” καθιστά σαφές ότι, κατά την έννοια της σύμβασης, η βία κατά των γυναικών θεωρείται ότι συνιστά προσβολή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και μορφή διάκρισης» ( 143 ). Κατά συνέπεια, ελλείψει πιο συγκεκριμένης νομικής βάσης, η κρίσιμη νομική βάση φαίνεται να είναι το άρθρο 3, παράγραφος 3, ΣΕΕ, το οποίο, σε συνδυασμό με το άρθρο 19 ΣΛΕΕ, αναθέτει στην Ένωση την αρμοδιότητα να «αναλάβει δράση για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φύλου».

130. Ωστόσο, όπως προαναφέρθηκε, προκειμένου να κριθεί ποια είναι η νομική βάση της απόφασης που επιτρέπει τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης εξ ονόματος της Ένωσης, πρέπει να ληφθούν υπόψη όχι μόνον οι σκοποί και τα συστατικά στοιχεία της σύμβασης αυτής, αλλά και οι σκοποί και τα συστατικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν την ίδια την εν λόγω απόφαση.

131. Στην υπό κρίση υπόθεση, θεωρείται κατά το μάλλον ή ήττον δεδομένο ότι το Συμβούλιο δεν επιθυμεί να ασκήσει η Ένωση άλλες αρμοδιότητες πέραν όσων αντιστοιχούν στις διατάξεις που μνημονεύονται στο ερώτημα του Κοινοβουλίου, στις οποίες, μάλιστα, δεν περιλαμβάνεται το άρθρο 3, παράγραφος 3, ΣΕΕ ή το άρθρο 19 ΣΛΕΕ.

132. Επομένως, η απόφαση που επιτρέπει τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης εξ ονόματος της Ένωσης μπορεί να στηριχθεί στις διατάξεις αυτές μόνον εφόσον τουλάχιστον αποδειχθεί ότι η Ένωση πρέπει απαραιτήτως να ασκήσει την αντίστοιχη εξωτερική αρμοδιότητα.

133. Συναφώς, επισημαίνεται ότι η εξάλειψη των διακρίσεων λόγω φύλου δεν περιλαμβάνεται στους τομείς που απαριθμούνται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, για τους οποίους η Ένωση έχει, κατ’ αρχήν, αποκλειστική αρμοδιότητα. Όσον αφορά τις διάφορες περιπτώσεις αποκλειστικής εξωτερικής αρμοδιότητας που προβλέπονται στο άρθρο 3, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, φαίνεται να είναι κρίσιμη μόνον η τρίτη περίπτωση που προβλέπεται στην παράγραφο 2 του άρθρου αυτού (ήτοι ότι η Ένωση έχει αποκλειστική εξωτερική αρμοδιότητα για τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας) όσον αφορά τις διατάξεις της συμφωνίας αυτής οι οποίες είναι ικανές να επηρεάσουν τους κοινούς κανόνες της Ένωσης.

134. Όπως προεκτέθηκε, δεδομένου ότι η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης περιέχει μόνον ελάχιστους κανόνες, είναι αναγκαίο, προκειμένου η Ένωση να αποκτήσει αποκλειστική αρμοδιότητα λόγω της ύπαρξης κοινών κανόνων που ενδέχεται να επηρεαστούν από τη σύναψη της σύμβασης αυτής, οι εν λόγω κοινοί κανόνες να μην περιορίζονται στον καθορισμό ελάχιστων προδιαγραφών. Ωστόσο, οι θεσπισθέντες κοινοί κανόνες στον τομέα της καταπολέμησης των διακρίσεων λόγω φύλου, οι οποίοι απορρέουν από την οδηγία 2000/78 ( 144 ), την οδηγία 2004/113 ( 145 ), την οδηγία 2006/54 ( 146 ) ή την οδηγία 2010/41 ( 147 ), έχουν χαρακτήρα μόνον ελάχιστων προδιαγραφών, καθόσον άπαντες διευκρινίζουν ότι τα κράτη μέλη δύνανται να θεσπίζουν ή να διατηρούν σε ισχύ ευνοϊκότερες διατάξεις.

135. Υπό το πρίσμα του νυν περιεχομένου των κοινών κανόνων για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φύλου, πρέπει να επισημανθεί ότι η Ένωση δεν έχει αποκλειστική εξωτερική αρμοδιότητα στον τομέα αυτόν. Επομένως, η Ένωση δεν υποχρεούται να ασκήσει την αρμοδιότητά της για την καταπολέμηση των διακρίσεων λόγω φύλου, προκειμένου να συνάψει τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης ( 148 ). Στο μέτρο που το υποβληθέν ερώτημα στηρίζεται στην παραδοχή ότι η Ένωση δεν θα ασκήσει, κατ’ αρχήν, άλλες αρμοδιότητες πέραν των σχετικών με το άσυλο και τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις, το άρθρο 3, παράγραφος 3, ΣΕΕ ή το άρθρο 19 ΣΛΕΕ δεν αποτελούν κατάλληλες νομικές βάσεις για την έκδοση της απόφασης για τη σύναψη της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης εξ ονόματος της Ένωσης.

136. Υπό το πρίσμα των προεκτεθέντων, κρίνω σκόπιμο να εξεταστεί ακολούθως κατά πόσον υφίστανται νομικές βάσεις οι οποίες, μολονότι δεν καλύπτουν εξ ολοκλήρου την εν λόγω σύμβαση, εντούτοις είναι πιθανόν να καλύπτουν σημαντικά τμήματα αυτής, αντιστοιχώντας ταυτοχρόνως σε αρμοδιότητες τις οποίες η Ένωση θα έχει ή προτίθεται να ασκήσει κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης αυτής. Συγκεκριμένα, το γεγονός ότι η Ένωση οφείλει να ασκήσει αρμοδιότητες άλλες από εκείνες που αντιστοιχούν στις νομικές βάσεις τις οποίες μνημονεύει το Κοινοβούλιο στα ερωτήματά του δεν αρκεί αφ’ εαυτού για να ληφθούν οι αρμοδιότητες αυτές υπόψη για τον σκοπό αυτόν· απαραίτητο είναι επίσης να καλύπτουν συστατικά στοιχεία της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης τουλάχιστον ίδιας σημασίας με τα καλυπτόμενα από τις νομικές βάσεις τις οποίες μνημονεύει το Κοινοβούλιο.

137. Για τον σκοπό αυτόν, θα εξετάσω, κατ’ αρχάς, αν υφίστανται άλλες αρμοδιότητες, πέραν των μνημονευόμενων από το Κοινοβούλιο στο ερώτημά του, οι οποίες φαίνονται να είναι αρκούντως κρίσιμες και τις οποίες η Ένωση θα υποχρεωθεί να ασκήσει, προκειμένου να συνάψει τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης.

Δ. Επί της ύπαρξης νομικών βάσεων πέραν των μνημονευόμενων από το Κοινοβούλιο στο ερώτημά του, οι οποίες αντιστοιχούν, αφενός, σε αρμοδιότητες τις οποίες η Ένωση θα υποχρεούται να ασκήσει και, αφετέρου, σε σκοπούς και συστατικά στοιχεία που είναι πιθανό να θεωρηθούν τουλάχιστον ίδιας σημασίας με τις καλυπτόμενες από τις νομικές βάσεις τις οποίες μνημονεύει το Κοινοβούλιο

138. Μεταξύ των διαφόρων αρμοδιοτήτων οι οποίες απαριθμούνται στο σημείο 127 των παρουσών προτάσεων και τις οποίες είναι πιθανόν να αφορά η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, μόνον τέσσερις φαίνεται να είναι αρκούντως κρίσιμες, ώστε να χρήζουν διεξοδικότερης εξέτασης, ήτοι το άρθρο 165 ΣΛΕΕ (ανάπτυξη παιδείας υψηλού επιπέδου), το άρθρο 166 ΣΛΕΕ (εφαρμογή πολιτικής επαγγελματικής εκπαίδευσης), το άρθρο 81 ΣΛΕΕ (δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις) και το άρθρο 336 ΣΛΕΕ (καθεστώς απασχόλησης των υπαλλήλων και του λοιπού προσωπικού της Ένωσης). Επί των πτυχών της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης που αφορούν την παιδεία και την επαγγελματική εκπαίδευση

139. Κατά το άρθρο 6 ΣΛΕΕ, η Ένωση έχει μόνον υποστηρικτική αρμοδιότητα στον τομέα της παιδείας και της επαγγελματικής εκπαίδευσης. Η αρμοδιότητα αυτή δεν μπορεί, από τη φύση της, να ασκηθεί κατά χρονική προτεραιότητα από την Ένωση και, ως εκ τούτου, η Ένωση ουδέποτε υποχρεούται να την ασκήσει. Επί των πτυχών της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης που αφορούν τη δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις

140. Κατά το άρθρο 81, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ, η δικαστική συνεργασία στις αστικές υποθέσεις που έχουν διασυνοριακές επιπτώσεις καταλέγεται στις συντρέχουσες με τα κράτη μέλη αρμοδιότητες της Ένωσης. Η δεύτερη περίοδος της ανωτέρω διάταξης διευκρινίζει ότι η συνεργασία αυτή δύναται να περιλαμβάνει τη θέσπιση μέτρων προσέγγισης των νομοθετικών και κανονιστικών διατάξεων των κρατών μελών ( 149 ). Στο άρθρο 81, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ απαριθμούνται εξαντλητικά οι σκοποί τους οποίους μπορούν να επιδιώκουν τα μέτρα τα οποία μπορεί να θεσπίζει η Ένωση.

141. Με βάση τη διάταξη αυτή, η Ένωση έχει θεσπίσει διάφορους κανόνες. Ορισμένοι, όπως η οδηγία 2003/8/ΕΚ του Συμβουλίου, η οποία αποσκοπεί στη βελτίωση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη επί διασυνοριακών διαφορών, καθορίζουν μόνον ελάχιστες προδιαγραφές ( 150 ). Ομοίως, το άρθρο 1, παράγραφος 2, της οδηγίας 2008/52 ( 151 ) διευκρινίζει ότι η εν λόγω οδηγία δεν εφαρμόζεται επί ορισμένων δικαιωμάτων και υποχρεώσεων για τα οποία τα μέρη δεν έχουν τη δυνατότητα να αποφασίζουν βάσει του εφαρμοστέου δικαίου. Ως εκ