ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΥ (ΠΡΩΤΟ ΤΜΗΜΑ) ΤΗΣ 17ΗΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1991. - SA HERCULES CHEMICALS NV ΚΑΤΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. - ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ - ΕΝΝΟΙΕΣ "ΣΥΜΦΩΝΙΑ" ΚΑΙ "ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΜΕΝΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ" - ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ. - ΥΠΟΘΕΣΗ T-7/89.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1991 σελίδα II-01711

Σουηδική ειδική έκδοση σελίδα II-00083

Φινλανδική ειδική έκδοση σελίδα II-00079



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

1. Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Πρόσβαση στον φάκελο - Η Επιτροπή δεσμεύεται από τους κανόνες που έχει διατυπώσει η ίδια σε Έκθεσή της επί της πολιτικής ανταγωνισμού

2. Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Συμφωνίες μεταξύ επιχειρήσεων - Έννοια - Σύμπτωση βουλήσεων ως προς την τηρητέα στην αγορά συμπεριφορά

(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 85 PAR 1)

3. Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Απαγόρευση - Συμπράξεις των οποίων τα αποτελέσματα παρατείνονται και πέραν της τυπικής τους λήξεως - Εφαρμόζεται το άρθρο 85 της Συνθήκης

(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 85)

4. Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Εναρμονισμένη πρακτική - Έννοια - Συντονισμός και συνεργασία μη συμβιβαζόμενες προς την υποχρέωση κάθε επιχειρήσεως να διαμορφώνει αυτόνομα τη συμπεριφορά της στην αγορά - Συναντήσεις μεταξύ ανταγωνιστών με σκοπό την ανταλλαγή πληροφοριών κρισίμων για τη διαμόρφωση της εμπορικής πολιτικής των συμμετεχόντων

(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 85 PAR 1)

5. Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Σύνθετη παράβαση εμφανίζουσα στοιχεία συμφωνίας και στοιχεία εναρμονισμένης πρακτικής - Ενιαίος χαρακτηρισμός της ως "συμφωνίας και εναρμονισμένης πρακτικής" - Χωρεί - Συνέπειες ως προς τα αποδεικτικά στοιχεία που πρέπει να συγκεντρωθούν

(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 85 PAR 1)

6. Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Εναρμονισμένη πρακτική - Επηρεασμός του μεταξύ κρατών μελών εμπορίου - Εκτιμάται συνολικά και όχι για καθέναν από τους μετέχοντες χωριστά

(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 85 PAR 1)

7. Πράξεις των κοινοτικών οργάνων - Αιτιολογία - Αιτιολογική αναφορά στις υποχρεωτικώς υποβαλλόμενες γνώμες - Είναι υποχρεωτική - Έκταση - Απόφαση εκδιδόμενη κατ' εφαρμογήν των κανόνων ανταγωνισμού - Γνώμη του συμβούλου επί των ακροάσεων - Δεν είναι υποχρεωτική η υποβολή της

(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 190)

8. Ανταγωνισμός - Πρόστιμα - Ώψος - Καθορισμός - Κριτήρια - Παρελθούσα συμπεριφορά της επιχειρήσεως

(Κανονισμός του Συμβουλίου 17, άρθρο 15 PAR 2)

Περίληψη

1. Άπαξ η Επιτροπή, χωρίς να υποχρεούται προς τούτο χάριν σεβασμού των δικαιωμάτων του αμυνομένου, έχει καθιερώσει μια διαδικασία προσβάσεως στους φακέλους στις υποθέσεις ανταγωνισμού, της οποίας έχει διατυπώσει και δημοσιεύσει τους κανόνες σε Έκθεσή της επί της πολιτικής ανταγωνισμού, δεν μπορεί να αποστεί από τους κανόνες με τους οποίους έχει αυτοδεσμευτεί έχει, επομένως, την υποχρέωση να καθιστά προσιτά στις επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης όλα τα έγγραφα, είτε προς απόδειξη είτε προς απόκρουση της κατηγορίας, τα οποία έχει συλλέξει κατά τη διοικητική εξέταση, με εξαίρεση τα καλυπτόμενα από το επιχειρηματικό απόρρητο άλλων επιχειρήσεων, τα εσωτερικά έγγραφα της Επιτροπής και άλλες εμπιστευτικές πληροφορίες.

2. Για να υφίσταται συμφωνία κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, αρκεί οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις να έχουν εκδηλώσει την κοινή τους βούληση να συμπεριφέρονται στην αγορά κατά ορισμένο τρόπο. Αυτό συμβαίνει οσάκις μεταξύ πλειόνων επιχειρήσεων υπήρξε σύμπτωση των βουλήσεων προς επίτευξη επιδιωκομένων τιμών και επιδιωκομένου όγκου πωλήσεων.

3. Το άρθρο 85 της Συνθήκης εφαρμόζεται επί συμφωνιών μεταξύ επιχειρήσεων που έχουν παύσει μεν να ισχύουν, εξακολουθούν όμως να παράγουν αποτελέσματα και μετά την τυπική τους λήξη.

4. Τα κριτήρια συντονισμού και συνεργασίας που ορίζουν την έννοια της εναρμονισμένης πρακτικής πρέπει να γίνονται νοητά υπό το πρίσμα της βαθύτερης αντίληψης που διέπει τις διατάξεις περί ανταγωνισμού της Συνθήκης, ότι κάθε επιχειρηματίας πρέπει να διαμορφώνει αυτόνομα την πολιτική που προτίθεται να ακολουθήσει στην κοινή αγορά. Και ναι μεν η επιταγή αυτή της αυτονομίας δεν αναιρεί το δικαίωμα των επιχειρήσεων να προσαρμόζονται ευφυώς στην ήδη εκδηλωθείσα ή στην προβλεπόμενη συμπεριφορά των ανταγωνιστών τους, αποκλείει όμως αυστηρώς κάθε άμεση ή έμμεση επαφή μεταξύ τους, επιδιώκουσα είτε να επηρεάσει τη συμπεριφορά ενός υπάρχοντος ή δυνητικού ανταγωνιστή στην αγορά, είτε να αποκαλύψει σ' ένα τέτοιο ανταγωνιστή τη συμπεριφορά που οι ίδιες έχουν αποφασίσει ή έχουν κατά νουν να τηρήσουν στην αγορά.

Συνιστά εναρμονισμένη πρακτική η συμμετοχή σε συναντήσεις που έχουν ως σκοπό τον καθορισμό επιδιωκομένων τιμών και επιδιωκομένου όγκου πωλήσεων, κατά τις οποίες ανταλλάσσονται μεταξύ ανταγωνιστών πληροφορίες σχετικά με τις τιμές που έχουν κατά νουν να εφαρμόσουν στην αγορά, σχετικά με το κατώτατο όριο συμφέρουσας λειτουργίας τους, τους περιορισμούς του όγκου πωλήσεων που κρίνουν αναγκαίους ή τα αριθμητικά στοιχεία των πωλήσεών τους, διότι τις πληροφορίες αυτές ασφαλώς τις λαμβάνουν υπόψη οι συμμετέχουσες επιχειρήσεις για να καθορίσουν τη συμπεριφορά τους στην αγορά.

5. Δεδομένου ότι το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης δεν προβλέπει κάποιον ειδικό χαρακτηρισμό για μια σύνθετη, αλλ' ωστόσο ενιαία παράβαση, καθ' όσον συνίσταται σε μία συνεχή συμπεριφορά, χαρακτηρίζεται από ένα μόνο σκοπό και εμπεριέχει ταυτόχρονα στοιχεία που πρέπει να χαρακτηριστούν ως "συμφωνίες" και στοιχεία που πρέπει να χαρακτηριστούν ως "εναρμονισμένες πρακτικές", μια τέτοια παράβαση μπορεί να χαρακτηριστεί ως "συμφωνία και εναρμονισμένη πρακτική", χωρίς να απαιτείται ταυτόχρονα και σωρευτικά η απόδειξη του ότι καθένα από τα πραγματικά περιστατικά εμφανίζει τα συστατικά στοιχεία και της συμφωνίας και της εναρμονισμένης πρακτικής.

6. Μια επιχείρηση πρέπει να θεωρείται ότι συμμετέσχε σε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική ικανή να επηρεάσει το μεταξύ κρατών μελών εμπόριο και ότι παρέβη, ως εκ τούτου, το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, άπαξ το αποτέλεσμα αυτό μπορούσε να προκύψει από τη συμπεριφορά του συνόλου των συμμετεχουσών επιχειρήσεων και ασχέτως της επιρροής της ατομικής της συμμετοχής.

7. Το ότι μια απόφαση εκδιδόμενη κατ' εφαρμογήν των κανόνων του ανταγωνισμού δεν περιέχει καμμία αναφορά στην έκθεση του συμβούλου επί των ακροάσεων δεν συνιστά παράβαση του άρθρου 190 της Συνθήκης ΕΟΚ, διότι η εν λόγω έκθεση, η κοινοποίηση της οποίας στη συμβουλευτική επιτροπή για τις συμπράξεις και τις δεσπόζουσες θέσεις ή στην Επιτροπή δεν προβλέπεται σε καμμία διάταξη, δεν συνιστά γνώμη που πρέπει υποχρεωτικώς να υποβάλλεται στην Επιτροπή ως αρμόδιο για τη λήψη αποφάσεως όργανο.

8. Εν όψει καθορισμού του ύψους του προστίμου που επιβάλλεται λόγω παραβάσεως των κανόνων ανταγωνισμού της Συνθήκης, το γεγονός ότι η Επιτροπή έχει ήδη διαπιστώσει, στο παρελθόν, ότι μια επιχείρηση είχε παραβεί τους κανόνες του ανταγωνισμού και της έχει, ενδεχομένως, επιβάλει κυρώσεις για τον λόγο αυτόν, μπορεί να ληφθεί ως επιβαρυντική για την επιχείρηση αυτή περίσταση αντιθέτως, η έλλειψη προηγουμένης παραβάσεως συνιστά κανονική περίσταση, την οποία η Επιτροπή δεν υποχρεούται να λάβει υπόψη ως ελαφρυντική.

SK

Διάδικοι

Στην υπόθεση T-7/89,

SA Hercules Chemicals NV, εταιρία βελγικού δικαίου, με έδρα το Beringen (Βέλγιο), εκπροσωπούμενη από τον M. Siragusa, δικηγόρο Ρώμης, με αντικλήτους στο Λουξεμβούργο τους δικηγόρους Elvinger & Hoss, 15, Cote d' Eich,

προσφεύγουσα,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης από τους A. McClellan, κύριο νομικό σύμβουλο, και K. Banks, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Roberto Hayder, εκπροσωπούντα τη Νομική Υπηρεσία της Επιτροπής, Centre Wagner, Kirchberg,

καθής,

που έχει ως αντικείμενο την ακύρωση της αποφάσεως της Επιτροπής της 23ης Απριλίου 1986, σχετικά με διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΟΚ (IV/31.149 - Πολυπροπυλένιο, ΕΕ 1986 L 230, σ. 1),

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ (πρώτο τμήμα),

συγκείμενο από τους J. L. Cruz Vilaca, Πρόεδρο, R. Schintgen, D. A. O. Edward, H. Kirschner και K. Lenaerts, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: B. Vesterdorf

γραμματέας: H. Jung

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας που διεξήχθη από τις 10 μέχρι τις 15 Δεκεμβρίου 1990,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 10ης Ιουλίου 1991,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

Το ιστορικό της διαφοράς

1 Η παρούσα υπόθεση αφορά απόφαση με την οποία η Επιτροπή επέβαλε σε δεκαπέντε παραγωγούς πολυπροπυλενίου πρόστιμο λόγω παραβάσεως του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ. Το προϊόν που αποτελεί το αντικείμενο της προσβαλλομένης αποφάσεως (στο εξής: Απόφαση) είναι μία από τις βασικές θερμοπλαστικές μάζες πολυμερών. Το πολυπροπυλένιο πωλείται από τους παραγωγούς στις επιχειρήσεις μεταποιήσεως, οι οποίες το μετατρέπουν σε τελικά ή ημιτελικά προϊόντα. Οι κυριότεροι παραγωγοί πολυπροπυλενίου παράγουν περισσότερες από εκατό διαφορετικές ποιότητες, οι οποίες καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα τελικών χρήσεων. Οι κυριότερες βασικές ποιότητες πολυπροπυλενίου είναι η 'ραφίδα' (raffia), το ομοπολυμερές για χύτευση σε τύπους με έγχυση, το συμπολυμερές για χύτευση σε τύπους με έγχυση, το συμπολυμερές υψηλού βαθμού κρούσεως και οι μεμβράνες. Οι επιχειρήσεις στις οποίες απευθύνθηκε η Απόφαση είναι όλες σημαντικοί παραγωγοί πετροχημικών προϊόντων.

2 Η δυτικοευρωπαϊκή αγορά πολυπροπυλενίου εφοδιάζεται σχεδόν αποκλειστικά από παραγωγικές μονάδες εγκατεστημένες στην Ευρώπη. Πριν από το 1977, η αγορά αυτή εφοδιαζόταν από δέκα παραγωγούς, ήτοι τις εταιρίες Montedison (που εξελίχθηκε στη Montepolimeri SpA, η οποία κατέστη με τη σειρά της η Montedipe SpA), Hoechst AG, Imperial Chemical Industries plc και Shell International Chemical Company Ltd (τις αποκαλούμενες "οι τέσσερις μεγάλοι"), οι οποίες αντιπροσωπεύουν μαζί το 64 % της αγοράς, και τις εταιρίες Enichem Anic SpA στην Ιταλία, Rhone-Poulenc SA στη Γαλλία, Alcudia στην Ισπανία, Chemische Werke Huels και BASF AG στη Γερμανία και Chemie Linz AG στην Αυστρία. Το 1977, μετά τη λήξη της ισχύος των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας της Montedison, εμφανίστηκαν στη Δυτική Ευρώπη επτά νέοι παραγωγοί: οι Amoco και Hercules Chemicals NV στο Βέλγιο, οι ATO Chimie SA και Solvay et Cie SA στη Γαλλία, η SIR στην Ιταλία, η DSM NV στις Κάτω Χώρες και η Taqsa στην Ισπανία. Η Saga Petrokjemi AS & Co, νορβηγική εταιρία παραγωγής, άρχισε να λειτουργεί στα μέσα του 1978 και η Petrofina SA το 1980. Αυτή η εμφάνιση νέων παραγωγών με ονομαστική παραγωγική ικανότητα περίπου 480 000 τόννων επέφερε σημαντική αύξηση της παραγωγικής ικανότητας στη Δυτική Ευρώπη η αύξηση όμως αυτή, επί πολλά έτη, δεν συνοδεύτηκε από ανάλογη αύξηση της ζητήσεως, πράγμα που είχε ως συνέπεια το χαμηλό ποσοστό χρησιμοποιήσεως των παραγωγικών εγκαταστάσεων. Η κατάσταση αυτή, ωστόσο, βελτιώθηκε σταδιακά μεταξύ 1977 και 1983, το δε ποσοστό χρησιμοποιήσεως αυξήθηκε από 60 % σε 90 %. Σύμφωνα με την Απόφαση, από το 1982 και μετά, αποκαταστάθηκε μια σχετική ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζητήσεως. Ωστόσο, κατά το μεγαλύτερο μέρος της περιόδου αναφοράς (1977-1983), η αγορά πολυπροπυλενίου χαρακτηριζόταν είτε από χαμηλή αποδοτικότητα είτε από σημαντικές ζημίες, ιδίως λόγω του υψηλού παγίου κόστους και της αυξήσεως του κόστους της πρώτης ύλης, δηλαδή του προπυλενίου. Σύμφωνα με την Απόφαση (αιτιολογική σκέψη 8), το 1983 η Montepolimeri κατείχε το 18 % της ευρωπαϊκής αγοράς πολυπροπυλενίου, οι Imperial Chemical Industries, Shell International Chemical Company Ltd και Hoechst AG κατείχαν η καθεμιά το 11 %, η Hercules Chemicals NV κάτι λιγότερο από το 6 %, οι ATO Chimie SA, BASF AG, DSM NV, Chemische Werke Huels, Chemie Linz AG, Solvay et Cie SA και Saga Petrokjemi AS & Co μεταξύ 3 και 5 % καθεμία και η Petrofina SA περίπου 2 %. Το εμπορικό ρεύμα πολυπροπυλενίου μεταξύ των κρατών μελών ήταν ισχυρό, διότι κάθε ένας από τους παραγωγούς που ήσαν εγκατεστημένοι στην Κοινότητα την εποχή εκείνη πραγματοποιούσε πωλήσεις εντός όλων ή σχεδόν όλων των κρατών μελών.

3 Η Hercules Chemicals NV συγκαταλέγεται μεταξύ των νέων παραγωγών που εμφανίστηκαν στην αγορά το 1977. Κατείχε στη δυτικο-ευρωπαϊκή αγορά θέση παραγωγού μεσαίου μεγέθους συγκεκριμένα, το μερίδιό της στην αγορά κυμαινόταν μεταξύ 5 και 6,8 % περίπου. Ωστόσο, η Hercules είναι ο σημαντικότερος παραγωγός στην αμερικανική αγορά.

4 Στις 13 και 14 Οκτωβρίου 1983, υπάλληλοι της Επιτροπής, ενεργούντες δυνάμει του άρθρου 14, παράγραφος 3, του κανονισμού αριθ. 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτου κανονισμού εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25, στο εξής: κανονισμός 17), πραγματοποίησαν συντονισμένους ελέγχους στις ακόλουθες επιχειρήσεις, οι οποίες παρήγαν πολυπροπυλένιο και εφοδίαζαν την κοινοτική αγορά:

- ATO Chimie SA, σήμερα Atochem (στο εξής: ΑΤΟ)

- BASF AG (στο εξής: BASF)

- DSM NV (στο εξής: DSM)

- Hercules Chemicals NV (στο εξής: Hercules)

- Hoechst AG (στο εξής: Hoechst)

- Chemische Werke Huels (στο εξής: Huels)

- Imperial Chemical Industries plc (στο εξής: ICI)

- Montepolimeri SpA, σήμερα Montedipe (στο εξής: Monte)

- Shell International Chemical Company Ltd (στο εξής: Shell)

- Solvay et Cie SA (στο εξής: Solvay)

- BP Chimie (στο εξής: ΒΡ).

Στη Rhone-Poulenc SA (στο εξής: Rhone-Poulenc), όπως και στην Enichem Anic SpA, δεν πραγματοποιήθηκε κανένας έλεγχος.

5 Κατόπιν των ελέγχων αυτών, η Επιτροπή απηύθυνε αιτήσεις παροχής πληροφοριών δυνάμει του άρθρου 11 του κανονισμού αριθ. 17 (στο εξής: αιτήσεις παροχής πληροφοριών) όχι μόνο στις προαναφερθείσες επιχειρήσεις, αλλά και στις ακόλουθες:

- Amoco

- Chemie Linz AG (στο εξής: Linz)

- Saga Petrokjemi AS & Co, η οποία σήμερα ανήκει στην Statoil (στο εξής: Statoil)

- Petrofina SA (στο εξής: Petrofina)

- Enichem Anic SpA (στο εξής: Anic).

H Linz, επιχείρηση εγκατεστημένη στην Αυστρία, αμφισβήτησε την αρμοδιότητα της Επιτροπής και αρνήθηκε να απαντήσει. Στη συνέχεια, σύμφωνα με το άρθρο 14, παράγραφος 2, του προαναφερθέντος κανονισμού, οι υπάλληλοι της Επιτροπής πραγματοποίησαν ελέγχους στην Anic και στη Saga Petrochemicals UK Ltd, αγγλική θυγατρική της Saga, καθώς και στα γραφεία πωλήσεων της Linz στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας. Από τη Rhone-Poulenc δεν ζητήθηκαν πληροφορίες.

6 Από τα στοιχεία που συνέλεξε στο πλαίσιο αυτών των ελέγχων και αιτήσεων παροχής πληροφοριών, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, μεταξύ του 1977 και του 1983, οι εν λόγω παραγωγοί, λαμβάνοντας πρωτοβουλίες καθορισμού τιμών, κατά παράβαση του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΟΚ, καθόριζαν τακτικά τιμές-στόχους και οργάνωσαν ένα σύστημα ετησίου ελέγχου των πωλουμένων ποσοτήτων, με σκοπό να κατανείμουν μεταξύ τους τη διαθέσιμη αγορά βάσει συμπεφωνημένων ποσοτήτων εκφραζομένων σε τόννους ή σε ποσοστά. Έτσι, στις 30 Απριλίου 1984, η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 17 και, κατά τον Μάιο του 1984, ανακοίνωσε γραπτώς τις αιτιάσεις της στις προαναφερθείσες επιχειρήσεις, εκτός της Anic και της Rhone-Poulenc. Όλες οι αποδέκτριες επιχειρήσεις απάντησαν γραπτώς.

7 Στις 24 Οκτωβρίου 1984, ο σύμβουλος που όρισε η Επιτροπή επί των ακροάσεων συγκάλεσε τους νομικούς συμβούλους των αποδεκτριών της ανακοινώσεως των αιτιάσεων, για να συμφωνήσουν επί ορισμένων διαδικαστικών θεμάτων ενόψει της προβλεπομένης στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας ακροάσεως, που επρόκειτο να αρχίσει στις 12 Νοεμβρίου 1984. Εξ άλλου, κατά τη συνάντηση αυτή, η Επιτροπή ανήγγειλε ότι, ενόψει της επιχειρηματολογίας που είχαν αναπτύξει οι επιχειρήσεις με τις απαντήσεις τους στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, θα τους ανακοίνωνε σύντομα αποδεικτικά στοιχεία συμπληρωματικά εκείνων που ήδη διέθεταν όσον αφορά την ανάληψη πρωτοβουλιών καθορισμού των τιμών. Έτσι, στις 31 Οκτωβρίου 1984, η Επιτροπή απέστειλε στους νομικούς συμβούλους των επιχειρήσεων μια δέσμη εγγράφων που περιείχε αντίγραφα των οδηγιών καθορισμού των τιμών που είχαν δώσει οι παραγωγοί στα γραφεία πωλήσεών τους, καθώς και συγκεντρωτικούς πίνακες των εγγράφων αυτών. Προς διασφάλιση του απορρήτου των υποθέσεων, η Επιτροπή έθεσε για την ανακοίνωση των στοιχείων αυτών ορισμένους όρους: ειδικότερα, τα κοινοποιούμενα έγγραφα δεν έπρεπε να περιέλθουν εις γνώση των εμπορικών τμημάτων των επιχειρήσεων. Οι δικηγόροι πολλών επιχειρήσεων αρνήθηκαν να αποδεχθούν τους όρους αυτούς και επέστρεψαν τα έγγραφα πριν από την ακρόαση.

8 Εν όψει των πληροφοριών που παρασχέθηκαν με τις γραπτές απαντήσεις στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, η Επιτροπή αποφάσισε να επεκτείνει τη διαδικασία και στις εταιρίες Anic και Rhone-Poulenc. Προς τούτο, απέστειλε στις εταιρίες αυτές, στις 25 Οκτωβρίου 1984, ανακοίνωση των αιτιάσεων όμοια με εκείνη που είχε αποστείλει στις δεκαπέντε άλλες επιχειρήσεις.

9 Μια πρώτη σειρά ακροάσεων πραγματοποιήθηκε από τις 12 έως τις 20 Νοεμβρίου 1984. Στις ακροάσεις αυτές ακούστηκαν όλες οι επιχειρήσεις εκτός της Shell (η οποία είχε αρνηθεί να μετάσχει σε οποιαδήποτε ακρόαση), της Anic, της ICI και της Rhone-Poulenc (οι οποίες θεώρησαν ότι δεν τους είχε δοθεί η δυνατότητα να προετοιμάσουν την άμυνά τους).

10 Κατά τις ακροάσεις αυτές, πολλές επιχειρήσεις αρνήθηκαν να σχολιάσουν τα ζητήματα που θίγονταν στα έγγραφα που τους είχαν αποσταλεί στις 31 Οκτωβρίου 1984, ισχυριζόμενες ότι η Επιτροπή είχε μεταβάλει ριζικά την κατεύθυνση της επιχειρηματολογίας της και ότι έπρεπε να τους δοθεί τουλάχιστον η δυνατότητα να υποβάλουν γραπτές παρατηρήσεις. Άλλες επιχειρήσεις υποστήριξαν ότι δεν είχαν αρκετό χρόνο για να μελετήσουν τα εν λόγω έγγραφα πριν από την ακρόαση. Κοινή σχετική επιστολή απεστάλη στην Επιτροπή στις 28 Νοεμβρίου 1984 από τους δικηγόρους των επιχειρήσεων BASF, DSM, Hercules, Hoechst, ICI, Linz, Monte, Petrofina και Solvay. Με επιστολή της 4ης Δεκεμβρίου 1984, η Huels δήλωσε ότι συντάσσεται με την ανωτέρω εκφρασθείσα άποψη.

11 Για τον λόγο αυτόν, η Επιτροπή, στις 29 Μαρτίου 1985, διαβίβασε στις επιχειρήσεις νέα σειρά εγγράφων, στα οποία περιέχονταν οι οδηγίες περί καθορισμού των τιμών, οι οποίες είχαν δοθεί από τις επιχειρήσεις στα γραφεία πωλήσεών τους τα έγγραφα αυτά συνοδεύονταν από πίνακες τιμών, καθώς και από συνοπτική έκθεση των αποδείξεων για καθεμιά από τις πρωτοβουλίες καθορισμού των τιμών για τις οποίες υπήρχαν έγγραφα στοιχεία. Η Επιτροπή κάλεσε τις επιχειρήσεις να απαντήσουν συναφώς, εγγράφως και στο πλαίσιο άλλης σειράς ακροάσεων, και διευκρίνισε ότι ήρε τους περιορισμούς που είχε προβλέψει αρχικά όσον αφορά την ανακοίνωση των εγγράφων στα εμπορικά τμήματα των επιχειρήσεων.

12 Με άλλο έγγραφο της ίδιας ημέρας, η Επιτροπή απάντησε στα επιχειρήματα που είχαν προβάλει οι δικηγόροι, ότι δηλαδή δεν είχε προσδιορίσει με επαρκή νομική σαφήνεια τη φερόμενη σύμπραξη, κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, και κάλεσε τις επιχειρήσεις να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους εγγράφως και προφορικώς.

13 Μια δεύτερη σειρά ακροάσεων διεξήχθη από τις 8 έως τις 11 Ιουλίου 1985 και στις 25 Ιουλίου 1985. Οι μεν Anic, ICI και Rhone-Poulenc υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους, οι δε λοιπές επιχειρήσεις (εκτός της Shell) σχολίασαν τα ζητήματα που θίγονταν στα από 29 Μαρτίου 1985 δύο έγγραφα της Επιτροπής.

14 Το σχέδιο πρακτικών των ακροάσεων, συνοδευόμενο από τα σχετικά έγγραφα, διαβιβάστηκε στα μέλη της Συμβουλευτικής Επιτροπής για τις Συμπράξεις και τις Δεσπόζουσες Θέσεις (στο εξής: συμβουλευτική επιτροπή) στις 19 Νοεμβρίου 1985 και απεστάλη στις επιχειρήσεις στις 25 Νοεμβρίου 1985. Η συμβουλευτική επιτροπή εξέδωσε τη γνωμοδότησή της κατά την 170ή συνεδρίασή της, στις 5 και 6 Δεκεμβρίου 1985.

15 Κατά το πέρας της διαδικασίας αυτής, η Επιτροπή εξέδωσε την επίδικη απόφαση της 23ης Απριλίου 1986, το διατακτικό της οποίας έχει ως εξής:

"Άρθρο 1

Οι Αnic SpA, ATO Chemie SA (τώρα Atochem), BASF AG, DSM NV, Hercules Chemicals NV, Hoechst AG, Chemische Werke Huels (τώρα Huels AG), ICI plc, Chemische Werke Linz, Montepolimeri SpA (τώρα Montedipe), Petrofina SA, Rhone-Poulenc SA, Shell International Chemical Co. Ltd, Solvay et Cie και Saga Petrokjemi AG & Co. (τώρα τμήμα της Statoil) έχουν παραβεί το άρθρο 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ, συμμετέχοντας:

- στην περίπτωση της Anic, από τον Νοέμβριο περίπου του 1977 έως το τέλος του 1982 ή τις αρχές του 1983

- στην περίπτωση της Rhone-Poulenc, από τον Νοέμβριο περίπου του 1977 έως το τέλος του 1980

- στην περίπτωση της Petrofina, από το 1980 έως, τουλάχιστον, τον Νοέμβριο του 1983

- στην περίπτωση των Hoechst, ICI, Montepolimeri και Shell, από τα μέσα του 1977 έως, τουλάχιστον, τον Νοέμβριο του 1983

- στην περίπτωση των Hercules, Linz, Saga και Solvay, από τον Νοέμβριο του 1977 έως, τουλάχιστον, τον Νοέμβριο του 1983

- στην περίπτωση της ΑΤΟ, τουλάχιστον από το 1978 έως, τουλάχιστον, τον Νοέμβριο του 1983

- στην περίπτωση των BASF, DSM και Huels, από κάποια στιγμή μεταξύ 1977 και 1979 έως, τουλάχιστον, τον Νοέμβριο του 1983

σε συμφωνία και εναρμονισμένη πρακτική που ανάγονται στα μέσα του 1977, βάσει των οποίων οι παραγωγοί [που] προμήθευαν πολυπροπυλένιο στο έδαφος της κοινής αγοράς:

α) είχαν επαφές μεταξύ τους και τακτικές συναντήσεις (από τις αρχές του 1981, δύο φορές τον μήνα) στο πλαίσιο σειράς μυστικών συναντήσεων που αποσκοπούσαν στη συζήτηση και στον καθορισμό της εμπορικής πολιτικής τους

β) καθόριζαν περιοδικά 'τιμές-στόχους' (ή κατώτατες τιμές) για την πώληση του προϊόντος σε κάθε κράτος μέλος της Κοινότητας

γ) συμφώνησαν διάφορα μέτρα για τη διευκόλυνση της εφαρμογής των εν λόγω τιμών-στόχων, τα οποία περιλάμβαναν (κυρίως) περιοδικούς περιορισμούς στην παραγωγή, ανταλλαγή λεπτομερών πληροφοριών σχετικά με τις παραδόσεις, πραγματοποίηση τοπικών συναντήσεων και, από το τέλος του 1982, σύστημα 'λογιστικής διαχείρισης' που αποσκοπούσε στην εφαρμογή των αυξήσεων των τιμών σε μεμονωμένους πελάτες

δ) προέβησαν σε ταυτόχρονες αυξήσεις τιμών εφαρμόζοντας τους εν λόγω στόχους

ε) κατένειμαν την αγορά παραχωρώντας σε κάθε παραγωγό έναν ετήσιο στόχο πωλήσεων ή 'ποσοστώσεις' (1979, 1980 και, τουλάχιστον, για ένα μέρος του 1983) ή, ελλείψει οριστικής απόφασης που να καλύπτει ολόκληρο το έτος, υποχρεώνοντας τους παραγωγούς να περιορίζουν τις μηνιαίες πωλήσεις τους με αναφορά σε προηγούμενη περίοδο (1981, 1982).

Άρθρο 2

Οι επιχειρήσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1 παύουν αμέσως τις εν λόγω παραβάσεις (εάν δεν το έχουν ήδη πράξει) και απέχουν στο εξής, όσον αφορά τις δραστηριότητές τους στον τομέα του πολυπροπυλενίου, από κάθε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική, που θα είχαν το ίδιο ή παρόμοιο αντικείμενο ή αποτέλεσμα, συμπεριλαμβανομένης κάθε ανταλλαγής πληροφοριών σε θέματα που καλύπτονται, συνήθως, από το επαγγελματικό απόρρητο, με τις οποίες οι συμμετέχοντες ενημερώνονται άμεσα ή έμμεσα σχετικά με την παραγωγή, τις παραδόσεις, τις ποσότητες αποθεμάτων, τις τιμές πωλήσεων, το κόστος ή τα επενδυτικά σχέδια άλλων μεμονωμένων παραγωγών, ή με τις οποίες έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν την εκτέλεση κάθε ρητής ή σιωπηρής συμφωνίας ή εναρμονισμένης πρακτικής, που αφορά τις τιμές ή την κατανομή των αγορών στην Κοινότητα. Κάθε σύστημα για την ανταλλαγή γενικών πληροφοριών στο οποίο συμμετέχουν οι παραγωγοί (όπως το Fides) πρέπει να λειτουργεί με τρόπο ώστε να αποκλείεται κάθε πληροφορία από την οποία μπορεί να διαπιστωθεί η συμπεριφορά μεμονωμένων παραγωγών οι επιχειρήσεις απέχουν, ειδικότερα, από την ανταλλαγή, μεταξύ τους, κάθε πρόσθετης πληροφορίας που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ανταγωνισμό και δεν καλύπτεται από ένα τέτοιο σύστημα.

Άρθρο 3

Τα ακόλουθα πρόστιμα επιβάλλονται στις επιχειρήσεις που αναφέρονται στην παρούσα απόφαση, όσον αφορά την παράβαση που διαπιστώνεται στο άρθρο 1:

i) Anic SpA, πρόστιμο 750 000 ECU, ή 1 103 692 500 λίρες Ιταλίας

ii) Atochem, πρόστιμο 1 750 000 ECU, ή 11 973 325 γαλλικά φράγκα

iii) BASF AG, πρόστιμο 2 500 000 ECU, ή 5 362 225 γερμανικά μάρκα

iv) DSM NV, πρόστιμο 2 750 000 ECU, ή 6 657 640 ολλανδικά φιορίνια

v) Hercules Chemicals NV, πρόστιμο 2 750 000 ECU, ή 120 569 620 βελγικά φράγκα

vi) Hoechst AG, πρόστιμο 9 000 000 ECU, ή 19 304 010 γερμανικά μάρκα

vii) Huels AG, πρόστιμο 2 750 000 ECU, ή 5 898 447,50 γερμανικά μάρκα

viii) ICI plc, πρόστιμο 10 000 000 ECU, ή 6 447 970 λίρες στερλίνες

ix) Chemische Werke Linz, πρόστιμο 1 000 000 ECU, ή 1 471 590 000 λίρες Ιταλίας

x) Montedipe, πρόστιμο 11 000 000 ECU, ή 16 187 490 000 λίρες Ιταλίας

xi) Petrofina SA, πρόστιμο 600 000 ECU, ή 26 306 100 βελγικά φράγκα

xii) Rhone-Poulenc SA, πρόστιμο 500 000 ECU, ή 3 420 950 γαλλικά φράγκα

xiii) Shell International Chemical Co. Ltd, πρόστιμο 9 000 000 ECU, ή 5 803 173 λίρες στερλίνες

xiv) Solvay & Cie, πρόστιμο 2 500 000 ECU, ή 109 608 750 βελγικά φράγκα

xv) Statoil, Den Norske Stats Oljeselskap AS (που περιλαμβάνει τώρα [την] Saga Petrokjemi), πρόστιμο 1 000 000 ECU, ή 644 797 λίρες στερλίνες.

Άρθρα 4 και 5

[παραλείπονται]"

16 Στις 8 Ιουλίου 1986, απεστάλησαν στις επιχειρήσεις τα οριστικά πρακτικά των ακροάσεων με τις διορθώσεις, τα συμπληρώματα και τις διαγραφές που οι ίδιες είχαν ζητήσει.

Η διαδικασία

17 Υπ' αυτές τις συνθήκες, η προσφεύγουσα, με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 31 Ιουλίου 1986, άσκησε την υπό κρίση προσφυγή, ζητώντας την ακύρωση της Αποφάσεως. Δεκατρείς από τις λοιπές δεκατέσσερις αποδέκτριες της εν λόγω αποφάσεως άσκησαν επίσης προσφυγή με αίτημα την ακύρωσή της (υποθέσεις Τ-1/89 έως Τ-4/89, T-6/89 και T-8/89 έως Τ-15/89).

18 Η έγγραφη διαδικασία διεξήχθη εξ ολοκλήρου ενώπιον του Δικαστηρίου.

19 Με Διάταξη της 15ης Νοεμβρίου 1989, το Δικαστήριο διαβίβασε την υπό κρίση υπόθεση, όπως και τις άλλες δεκατρείς, στο Πρωτοδικείο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 14 της αποφάσεως του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 1988, περί ιδρύσεως Πρωτοδικείου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (στο εξής: απόφαση του Συμβουλίου της 24ης Οκτωβρίου 1988).

20 Κατ' εφαρμογήν του άρθρου 2, παράγραφος 3, της αποφάσεως του Συμβουλίου της 24ης Οκτωβρίου 1988, ο Πρόεδρος του Πρωτοδικείου όρισε γενικό εισαγγελέα.

21 Με έγγραφο της 3ης Μαΐου 1990, ο Γραμματέας του Πρωτοδικείου κάλεσε τους διαδίκους να συμμετάσχουν σε άτυπη σύσκεψη προκειμένου να ρυθμιστούν οι οργανωτικές πλευρές της προφορικής διαδικασίας. Η σύσκεψη αυτή πραγματοποιήθηκε στις 28 Ιουνίου 1990.

22 Με έγγραφο της 9ης Ιουλίου 1990, ο Γραμματέας του Πρωτοδικείου ζήτησε από τους διαδίκους να διατυπώσουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με ενδεχόμενη συνεκδίκαση των υποθέσεων Τ-1/89 έως Τ-4/89 και Τ-6/89 έως Τ-15/89 προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας. Κανένας διάδικος δεν εξέφρασε αντιρρήσεις επ' αυτού.

23 Με Διάταξη της 25ης Σεπτεμβρίου 1990, το Πρωτοδικείο αποφάσισε να συνεκδικάσει λόγω συναφείας τις προαναφερθείσες υποθέσεις προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας, σύμφωνα με το άρθρο 43 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, ο οποίος εφαρμοζόταν τότε αναλογικώς στην ενώπιον του Πρωτοδικείου διαδικασία δυνάμει του άρθρου 11, τρίτο εδάφιο, της αποφάσεως του Συμβουλίου της 24ης Οκτωβρίου 1988.

24 Με Διάταξη της 15ης Νοεμβρίου 1990, το Πρωτοδικείο αποφάνθηκε επί των αιτήσεων εμπιστευτικού χειρισμού, τις οποίες είχαν υποβάλει οι προσφεύγουσες στις υποθέσεις Τ-2/89, Τ-3/89, Τ-9/89, Τ-11/89, Τ-12/89 και Τ-13/89 και τις οποίες δέχθηκε εν μέρει.

25 Με έγγραφα που κατέθεσαν στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου μεταξύ 9ης Οκτωβρίου και 29ης Νοεμβρίου 1990, οι διάδικοι απάντησαν στις ερωτήσεις που τους είχε θέσει το Πρωτοδικείο με τα από 19 Ιουλίου έγγραφα του Γραμματέα.

26 Εν όψει των απαντήσεων στις ερωτήσεις αυτές και κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο, αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα, αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία χωρίς προηγούμενη διεξαγωγή αποδείξεων.

27 Οι διάδικοι αγόρευσαν και απάντησαν στις ερωτήσεις του Πρωτοδικείου κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη από τις 10 έως τις 15 Δεκεμβρίου 1990.

28 Ο γενικός εισαγγελέας ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 10ης Ιουλίου 1991.

Τα αιτήματα των διαδίκων

29 Η εταιρία Hercules Chemicals NV ζητεί από το Πρωτοδικείο:

1) να ακυρώσει εν όλω ή εν μέρει τα άρθρα 1 και 3 της αποφάσεως της Επιτροπής της 23ης Απριλίου 1986 (ΙV/31.149 - Πολυπροπυλένιο) κατά το μέτρο που εφαρμόζονται στην Hercules

2) επικουρικώς, να τροποποιήσει το άρθρο 3 της Αποφάσεως, κατά το μέτρο που εφαρμόζεται στην Hercules, ούτως ώστε να ακυρώσει ή να μειώσει ουσιωδώς το επιβαλλόμενο στην Hercules πρόστιμο

3) να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

Η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

- να απορρίψει την προσφυγή

- να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.

Επί της ουσίας

30 Πρέπει να εξεταστούν, πρώτον, οι αιτιάσεις της προσφεύγουσας περί παραβιάσεως των δικαιωμάτων του αμυνομένου, καθ' όσον η Επιτροπή θεμελίωσε την Απόφαση επί εγγράφων στερουμένων αποδεικτικής ισχύος (1) και καθ' όσον δεν κοινοποίησε στην προσφεύγουσα ορισμένα έγγραφα τα οποία δέχτηκε με την Απόφαση ως αποδεικτικά εις βάρος της στοιχεία, αρνήθηκε μάλιστα να της κοινοποιήσει ορισμένα έγγραφα τα οποία η προσφεύγουσα της είχε ζητήσει (2) δεύτερον, οι αιτιάσεις που άπτονται της αποδείξεως της παραβάσεως και αφορούν αφενός μεν τις διαπιστώσεις της Επιτροπής όσον αφορά τα πραγματικά περιστατικά (1), αφετέρου δε την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ επί των πραγματικών αυτών περιστατικών (2), καθ' όσον η Επιτροπή δεν χαρακτήρισε ορθώς την παράβαση (Α), καθ' όσον δεν εκτίμησε ορθώς το αποτέλεσμα περιορισμού του ανταγωνισμού (Β) και τον επηρεασμό του μεταξύ των κρατών μελών εμπορίου (Γ) και καθ' όσον καταλόγισε στην προσφεύγουσα ευθύνη συλλογική (Δ) τρίτον, οι αιτιάσεις που αφορούν την παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως τέταρτον, οι αιτιάσεις οι σχετικές με την αιτιολογία της Αποφάσεως, που αφορούν το ανεπαρκές της αιτιολογίας (1) και το ότι αυτή δεν περιέχει καμμία μνεία της εκθέσεως του συμβούλου επί των ακροάσεων (2) πέμπτον, οι αιτιάσεις που αφορούν τον καθορισμό του ύψους του προστίμου, το οποίο υποστηρίζεται ότι έχει εν μέρει παραγραφεί (1) και ότι είναι δυσανάλογο και προς τη διάρκεια (2) και προς τη σοβαρότητα (3) της φερομένης παραβάσεως.

Περί των δικαιωμάτων του αμυνομένου

1. Αποδεικτική ισχύς ορισμένων εγγράφων που γίνονται δεκτά στην Απόφαση ως αποδεικτικά στοιχεία

31 Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι, αν εξαιρεθούν οι οδηγίες καθορισμού τιμών τις οποίες έδωσε η Hercules (παραρτήματα της επιστολής της Επιτροπής της 29ης Μαρτίου 1985, στο εξής: παραρτ. επιστολής 29 Μαρτίου 1985) και ορισμένα άλλα εσωτερικά έγγραφα περιορισμένης μόνον αποδεικτικής ισχύος, η Επιτροπή στηρίχτηκε σε έγγραφα που δεν προέρχονταν από την προσφεύγουσα, ούτε βρίσκονταν στην κατοχή αυτής. Πρόκειται για έγγραφα ενίοτε δυσανάγνωστα, ασαφούς και διφορουμένου περιεχομένου, αγνώστου συντάκτη και που αντανακλούν διαδόσεις ενίοτε από δεύτερο ή από τρίτο "χέρι". Εφόσον αγνοεί την προέλευση αυτών των εγγράφων, η Hercules ισχυρίζεται ότι δεν της δόθηκε η δυνατότητα να ερευνήσει τη γνησιότητά τους ή την αλληλουχία μέσα στην οποία το όνομά της μνημονεύεται σ' αυτά.

32 Υποστηρίζει ότι η Επιτροπή - η οποία, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου (απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 1975, στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 40/73 έως 48/73, 50/73, 54/73 έως 56/73, 111/73, 113/73 και 114/73, Suiker Unie κατά Επιτροπής, ECR 1975, σ. 1663, σκέψεις 164 επ.), υποχρεούται να θεμελιώνει τις αποφάσεις της σε εύλογους ισχυρισμούς, στηριζομένους σε πειστικά και αξιόπιστα αποδεικτικά στοιχεία - δεν προέβη σε περαιτέρω έρευνα, ούτε αξιολόγησε, όπως όφειλε (προαναφερθείσα απόφαση της 16ης Δεκεμβρίου 1975, στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 40/73 έως 48/73, 50/73, 54/73 έως 56/73, 111/73, 113/73 και 114/73, σκέψεις 396 επ.) την αποδεικτική δύναμη των εγγράφων που χρησιμοποίησε. Μια τέτοια αξιολόγηση ήταν πολλώ μάλλον αναγκαία που, εν όψει των περιστάσεων, οι παρακινητές των επιδίκων πρωτοβουλιών και συντάκτες των εν λόγω εγγράφων είχαν κάθε συμφέρον να δίδουν εσφαλμένη εικόνα σχετικά με την άποψη των παραγωγών που ήσαν απόντες από τις επίδικες συναντήσεις, έτσι ώστε να παρακινούν τους παρόντες να συνταχθούν με την άποψή τους. Η Hercules επιχειρεί να αποδείξει, επικαλούμενη σχετικώς παραδείγματα, ότι, έστω και αν, εκτιμώμενα στο σύνολό τους, τα έγγραφα αποδείκνυαν ενδεχομένως το γενικό περιεχόμενο των συζητήσεων που έγιναν μεταξύ των παραγωγών, δεν είναι δυνατόν να αντληθούν απ' αυτό ακριβή συμπεράσματα για τη συμπεριφορά του άλφα ή του βήτα συγκεκριμένου παραγωγού, όταν μάλιστα αυτός δεν ήταν παρών στις εν λόγω συναντήσεις.

33 Με το υπόμνημα απαντήσεώς της, σημειώνει ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να οχυρώνεται πίσω από το γεγονός ότι, κατά τις ακροάσεις που διεξήχθησαν κατ' εφαρμογήν του άρθρου 19 του κανονισμού 17, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις εκπροσωπήθηκαν από πρόσωπα που δεν ήσαν άμεσοι μάρτυρες των επικρινομένων από την Επιτροπή πράξεων. Κατά την Hercules, η Επιτροπή μπορούσε, αν το επιθυμούσε, να κάνει χρήση της εξουσίας της να απαιτήσει τη μαρτυρία αυτών των προσώπων. Από πλευρά της, η Hercules επέτρεψε στους επιθεωρητές της Επιτροπής να υποβάλουν ερωτήσεις στον υπάλληλό της που ήταν παρών στις συναντήσεις.

34 Η προσφεύγουσα επισημαίνει, τέλος, ότι η Επιτροπή ερμήνευσε τα έγγραφα που βρίσκονταν στην κατοχή της κατά τρόπο εκ συστήματος δυσμενή για την Hercules, ενώ απέρριψε ορισμένες δηλώσεις, που περιέχονταν στα έγγραφα αυτά, που θα μπορούσαν, αντιθέτως, να θεωρηθούν ευμενείς γι' αυτήν.

35 Η Επιτροπή, από την πλευρά της, εκθέτει ότι η Hercules αποσιωπά τα επιβαρυντικά εις βάρος της έγγραφα, ορισμένα από τα οποία ανευρέθηκαν στα δικά της γραφεία ή διαβιβάστηκαν από την εταιρία στην Επιτροπή, όπως τα παραρτήματα 2, 23, 45 και 88 της γενικής ανακοινώσεως των αιτιάσεων (στο εξής: γ. αιτ. παραρτ.). Η Επιτροπή προσθέτει ότι είχε λόγους να θεωρεί τα αποδεικτικά στοιχεία, και ιδίως τα προερχόμενα από την ICI έγγραφα, σαφή και αξιόπιστα λόγω του περιεχομένου τους και λόγω του ότι είναι συγκλίνοντα κατά περιεχόμενον. Ειδικότερα, με την απάντησή της στην αίτηση παροχής πληροφοριών (γ. αιτ. παράρτ. 8), η ICI έδωσε διευκρινίσεις σχετικά με τα εσωτερικά της σημειώματα και ιδίως σχετικά με τις συνθήκες καταρτίσεώς τους και την ταυτότητα του συντάκτη τους.

36 Διατείνεται, εξ άλλου, ότι η Hercules δήλωσε, με την απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, ότι παρίστατο εύλογο να θεωρηθούν ακριβείς οι πίνακες των συναντήσεων τους οποίους παραθέτει η ICI με την απάντησή της στην αίτηση παροχής πληροφοριών. Εσφαλμένως, επίσης, ισχυρίζεται η Hercules ότι τα περιεχόμενα των εγγράφων αντανακλούν απλώς διαδόσεις από δεύτερο ή τρίτο "χέρι". Κατά την Επιτροπή, πρόκειται για έγγραφα που αποδεικνύουν την ύπαρξη συμπράξεως κατά τρόπο σαφή, συνεπή και συνεχή και με μακρά χρονική διάρκεια.

37 Η Επιτροπή θεωρεί ότι, αφ' ής στιγμής γίνεται δεκτό ότι, στο σύνολό τους, τα έγγραφα είναι ακριβή και αξιόπιστα, δεν μπορεί να αμφισβητείται η αξιοπιστία τους όσον αφορά διάφορες πλευρές που αφορούν ορισμένους παραγωγούς ειδικά. Η Επιτροπή προσάπτει, αντιθέτως, στην Hercules ότι δεν διευκρινίζει ποια είναι εκείνα τα αποδεικτικά στοιχεία που η Επιτροπή δεν έπρεπε να κρίνει "αξιόπιστα" επισημαίνει ότι η Hercules επικαλείται σχετικώς ένα μόνο συγκεκριμένο έγγραφο, ήτοι τα πρακτικά μιας συναντήσεως της 1ης Ιουνίου 1983 (γ. αιτ. παράρτ. 40), στα οποία όμως αποδίδει εσφαλμένη ερμηνεία, απομονώνοντάς το από τη χρονική του αλληλουχία, που δείχνει ότι τη μνημονευόμενη σ' αυτά δήλωση επακολούθησαν οδηγίες καθορισμού τιμών.

38 Η Επιτροπή φρονεί, εξ άλλου, ότι δεν μπορεί να υποστηριχτεί, βάσει της προαναφερθείσας αποφάσεως της 16ης Δεκεμβρίου 1975, στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 40/73 έως 48/73, 50/73, 54/73 έως 56/73, 111/73, 113/73 και 114/73, Suiker Unie, σκέψη 164), ότι η Επιτροπή υποχρεούται να διενεργεί ακροάσεις για να πιστοποιεί το αξιόπιστο των δηλώσεων τρίτων. Εν πάση περιπτώσει, η Επιτροπή διενήργησε εξετάσεις κατά το μέτρο που ήταν αναγκαίο, θέτοντας, π.χ., ερωτήσεις στον υπάλληλο της Hercules, ο οποίος μετείχε στις συναντήσεις (παράρτημα 7 της ειδικής ανακοινώσεως των αιτιάσεων που απευθύνθηκε στην Hercules, στο εξής: αιτ. Her.), κατά τη διάρκεια δε της διοικητικής διαδικασίας σχημάτισε την πεποίθηση ότι τα αποδεικτικά στοιχεία τα οποία δέχτηκε ήσαν όντως αξιόπιστα.

39 Επισημαίνει ακόμη ότι, κατά τις ακροάσεις, η Hercules ανέθεσε την εκπροσώπησή της στον Γενικό της Διευθυντή, ίσως διότι προτίμησε να μη στείλει κάποιο πρόσωπο ικανό να παράσχει άμεση μαρτυρία σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά που αποτελούσαν το αντικείμενο των διατυπουμένων κατά των επιχειρήσεων αιτιάσεων, και τούτο παρά το αίτημα που είχε διατυπώσει σχετικώς ο σύμβουλος επί των ακροάσεων.

40 Η Επιτροπή διατείνεται, τέλος, ότι δεν διεξήγαγε τις αποδείξεις κατά τρόπο μεροληπτικό ούτε άνισο. Αν υιοθέτησε τη μία ή την άλλη άποψη, την υιοθέτησε διότι το βάρος των αποδείξεων έκανε τη ζυγαριά να κλίνει προς τη μία και όχι προς την άλλη πλευρά. Επικαλείται την αιτιολογική σκέψη 78, τελευταίο εδάφιο, της Αποφάσεως, για να δείξει ότι, όταν η αρχική της άποψη δεν έβρισκε ικανά ερείσματα στις αποδείξεις, μετέβαλε τη στάση της.

41 Το Πρωτοδικείο επισημαίνει, κατ' αρχάς, ότι η ταυτότητα των συντακτών των πρακτικών των περισσοτέρων συναντήσεων, τα οποία προέρχονται από την ICI, είναι γνωστή, εφόσον η τελευταία τους κατονόμασε με την απάντησή της στην αίτηση παροχής πληροφοριών (γ. αιτ. παράρτ. 8).

42 Περαιτέρω, πρέπει να παρατηρηθεί ότι το περιεχόμενο των πρακτικών αυτών επιβεβαιώνεται από διάφορα έγγραφα, όπως είναι: τα πρακτικά συναντήσεων που συντάχθηκαν από στέλεχος της προσφεύγουσας - όπως τα της συναντήσεως της 13ης Μαΐου 1982 (παράρτ. 3, αιτ. Her.), που επιβεβαιώνουν το περιεχόμενο των πρακτικών της ίδιας συναντήσεως που συντάχθηκαν από την ICI (γ. αιτ. παράρτ. 24) -, ορισμένοι πίνακες με αριθμητικά στοιχεία αναφορικά με τον όγκο πωλήσεων των διαφόρων παραγωγών, οι οδηγίες καθορισμού τιμών, οι οποίες συμπίπτουν, τόσο ως προς τα ποσά όσο και ως προς την ημερομηνία ενάρξεως ισχύος, προς τις τιμές-στόχους που μνημονεύονται στα εν λόγω πρακτικά συναντήσεων, ή οι απαντήσεις διαφόρων παραγωγών στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών τις οποίες τους απηύθυνε η Επιτροπή. Εξ άλλου, ορισμένα έγγραφα που επιβεβαιώνουν συνολικά το περιεχόμενο των πρακτικών συναντήσεων που προέρχονται από την ICI ανευρέθηκαν ακριβώς στην προσφεύγουσα ή δόθηκαν απ' αυτήν (γ. αιτ. παραρτ. 2, 23, 45 και 88).

43 Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δικαιολογημένα θεώρησε ότι τα πρακτικά συναντήσεων που αποκαλύφθηκαν στην ICI αντικατόπτριζαν αντικειμενικά το περιεχόμενο των συναντήσεων των οποίων προέδρευαν υπάλληλοι της ICI, που δεν ήσαν πάντα οι ίδιοι το γεγονός αυτό τους υποχρέωνε ακόμη περισσότερο να ενημερώνουν ορθώς, σχετικά με το περιεχόμενο των συναντήσεων, τους υπαλλήλους της ICI που δεν είχαν συμμετάσχει σε κάποιαν από τις συναντήσεις αυτές, συντάσσοντας πρακτικά αυτών.

44 Υπ' αυτές τις περιστάσεις, στην προσφεύγουσα εναπόκειται να δώσει διαφορετική εξήγηση όσον αφορά το περιεχόμενο των συναντήσεων στις οποίες συμμετέσχε, υποβάλλοντας συγκεκριμένα στοιχεία, όπως, π.χ., τις σημειώσεις που κράτησε ενδεχομένως ο υπάλληλός της κατά τη διάρκεια των συναντήσεων στις οποίες συμμετείχε ή τη μαρτυρία των υπαλλήλων της που συμμετείχαν στις συναντήσεις. Επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η προσφεύγουσα ούτε προέβαλε ούτε καν επικαλέστηκε τέτοια στοιχεία ενώπιον του Πρωτοδικείου.

45 Εξ άλλου, το αν τα έγγραφα τα οποία δέχτηκε η Επιτροπή ως αποδεικτικά εις βάρος της προσφεύγουσας αποδείκνυαν όχι μόνο το γενικό περιεχόμενο των συζητήσεων που έγιναν μεταξύ των παραγωγών, αλλά και τη συμπεριφορά της προσφεύγουσας συγκεκριμένα, ή ακόμη το αν η Επιτροπή ερμήνευσε τα έγγραφα αυτά κατά τρόπο εκ συστήματος δυσμενή για την προσφεύγουσα είναι ζητήματα που συγχέονται με το αν η Επιτροπή προσκόμισε αποδεικτικά στοιχεία για να στοιχειοθετήσει τα πραγματικά περιστατικά που διαπίστωσε με την Απόφασή της. Δεδομένου ότι το ζήτημα αυτό είναι ζήτημα ουσίας συναρτώμενο με την απόδειξη της παραβάσεως, πρέπει αυτό να εξεταστεί πιο κάτω, μαζί με τα λοιπά ζητήματα που αφορούν την απόδειξη της παραβάσεως.

2. Η μη κοινοποίηση ή άρνηση κοινοποιήσεως ορισμένων εγγράφων

46 Η προσφεύγουσα επισημαίνει ότι, μετά την ανακοίνωση των αιτιάσεων, η Επιτροπή επέτρεψε στους αποδέκτες να εξετάσουν το φάκελο της υποθέσεως. Κατά την προσφεύγουσα, όμως, ορισμένα ευνοϊκά γι' αυτήν έγγραφα δεν περιλαμβάνονταν στον φάκελο αυτόν. Ματαίως ζήτησε από την Επιτροπή, με επιστολή της 30ής Αυγούστου 1984, να της επιτραπεί να λάβει γνώση των εγγράφων αυτών, βάσει των οποίων θα μπορούσε να αποδείξει ότι ο υπάλληλός της B. παρίστατο στις συναντήσεις υπό ιδιόμορφο καθεστώς. Η Επιτροπή τής αρνήθηκε, ομοίως, με έγγραφο της 13ης Σεπτεμβρίου 1984, παρ' όλο που το είχε ζητήσει με επιστολή της 30ής Ιουλίου 1984, το δικαίωμα να λάβει γνώση των απαντήσεων των άλλων παραγωγών στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, οι οποίες μπορεί να περιείχαν ευνοϊκά για την Hercules στοιχεία και να της έδιναν τη δυνατότητα να προετοιμαστεί για τις ακροάσεις και ίσως για μια ενδεχόμενη προσφυγή.

47 Η προσφεύγουσα αμφισβητεί τους λόγους που προέβαλε η Επιτροπή για να δικαιολογήσει την άρνησή της, ότι δηλαδή με τα παραρτήματα της ανακοινώσεως των αιτιάσεων είχε γνωστοποιήσει όλα τα αναγκαία και ικανά στοιχεία, που αρκούσαν στην Hercules για να προετοιμάσει την άμυνά της, ότι είχε καθήκον να λάβει υπόψη όλα τα αποδεικτικά στοιχεία, περιλαμβανομένων και των ευνοϊκών για την Hercules, και ότι, συνεπώς, δεν χρειαζόταν αυτή να έχει πρόσβαση στα έγγραφα που ζητούσε. Η προσφεύγουσα φρονεί ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου (απόφαση της 13ης Ιουλίου 1966 στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 56/64 και 58/64, Consten και Grundig κατά Επιτροπής, ECR 1966, σ. 429 απόφαση της 14ης Ιουλίου 1972 στην υπόθεση 48/69, ICI κατά Επιτροπής, ECR 1972, σ. 619 απόφαση της 23ης Οκτωβρίου 1974 στην υπόθεση 17/74, Transocean Marine Paint Association κατά Επιτροπής, ECR 1974, σ. 1063 απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου στην υπόθεση 85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής, ECR 1979, σ. 461), ο σεβασμός των δικαιωμάτων του αμυνομένου επιτάσσει να ενημερώνονται οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις για τα ουσιώδη πραγματικά στοιχεία, επί των οποίων η Επιτροπή θεμελιώνει τις αιτιάσεις της, και να τους δίδεται η ευκαιρία να γνωστοποιήσουν λυσιτελώς την άποψή τους. Οι αιτιάσεις, όμως, στηρίζονται, εν προκειμένω, όχι μόνο στα έγγραφα που είναι προσηρτημένα στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, αλλά και σε έγγραφα τα οποία ο συντάκτης αυτής της ανακοινώσεως αποφάσισε να αφήσει κατά μέρος. Με αυτόν τον τρόπο, η Hercules εμποδίστηκε να αποδείξει ότι η παρουσία του υπαλλήλου της B. σε ορισμένες συναντήσεις δεν δικαιολογούσε το συμπέρασμα ότι αυτή συμμετέσχε στην παράβαση. Είναι, επομένως, αναγκαίο για την άμυνά της να τονίσει τη σημασία κάθε ευνοϊκού γι' αυτήν στοιχείου, που βρίσκεται στην κατοχή της Επιτροπής, η οποία όμως ενδεχομένως το παρέβλεψε ή το υποτίμησε.

48 Η προσφεύγουσα εκθέτει ακόμη ότι αυτή η παραβίαση των δικαιωμάτων του αμυνομένου, την οποία διέπραξε η Επιτροπή κατά τη διοικητική διαδικασία, δεν επανορθώνεται με την προσκόμιση, κατά τη διάρκεια της δίκης, των επιμάχων εγγράφων ενώπιον της κοινοτικής δικαιοσύνης.

49 Με το υπόμνημα απαντήσεώς της, προσθέτει ότι είναι αστήρικτο αυτό που της προσάπτει η Επιτροπή, ότι δεν μπόρεσε να επικαλεστεί το παραμικρό έγγραφο προς στήριξη των ισχυρισμών της, εφόσον, όπως ήταν φυσικό, η προσφεύγουσα δεν μπορούσε να κατονομάσει έγγραφα τα οποία ίσως της απεκρύβησαν. Κακώς επίσης η Επιτροπή αμφισβητεί το συμπέρασμα της Hercules ότι ορισμένα έγγραφα που θα της ήσαν χρήσιμα αφαιρέθηκαν από τον φάκελο, εφόσον η Επιτροπή θα μπορούσε ευχερώς να διαλύσει τις αμφιβολίες ως προς το σημείο αυτό καθιστώντας προσιτά στην Hercules τα έγγραφα της διοικητικής εξετάσεως που δεν περιελήφθησαν στον φάκελο.

50 Η Επιτροπή, από την πλευρά της, παρατηρεί ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου (απόφαση της 17ης Ιανουαρίου 1984, στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 43/82 και 63/82, VBVB και VBBB κατά Επιτροπής, Συλλογή 1984, σ. 19, σκέψη 25), η Επιτροπή δεν υποχρεούται να φέρει τους φακέλους της εις γνώση των διαδίκων. Προσθέτει ότι, εν πάση περιπτώσει, τα μόνα έγγραφα που δεν έθεσε στη διάθεση της προσφεύγουσας κατά τη διαδικασία προσβάσεως στον φάκελο ήσαν, εν προκειμένω, εκείνα που απεκάλυπταν στοιχεία εμπίπτοντα πράγματι στο επαγγελματικό απόρρητο, τα εσωτερικά της έγγραφα και τις απαντήσεις των άλλων παραγωγών στις ανακοινώσεις των αιτιάσεων που τους είχε απευθύνει. Αποκρούει, επομένως, τον ισχυρισμό ότι αρνήθηκε να καταστήσει προσιτά τα έγγραφα που δεν συνηγορούσαν υπέρ εκείνου που αυτή ήθελε να αποδείξει. Η Hercules δεν είναι άλλωστε καν εις θέση να κατονομάσει έστω και ένα έγγραφο προς στήριξη του ισχυρισμού της ότι η Επιτροπή επέλεξε εκείνα τα έγγραφα που εξυπηρετούσαν καλύτερα την απόδειξη της απόψεώς της, ενώ παρέλειψε να χρησιμοποιήσει ή να γνωστοποιήσει τα άλλα. Φρονεί, εξ άλλου, ότι δεν υποχρεούται να καθιστά προσιτές τις απαντήσεις των άλλων παραγωγών στις ανακοινώσεις των αιτιάσεων.

51 Το Πρωτοδικείο επισημαίνει ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων του αμυνομένου επιτάσσει να έχει δοθεί στην προσφεύγουσα η δυνατότητα να προβάλει, όπως ήθελε, την άποψή της εφ' όλων των αιτιάσεων που είχε διατυπώσει εις βάρος της η Επιτροπή με τις ανακοινώσεις των αιτιάσεων που της απηύθυνε, καθώς και επί των αποδεικτικών στοιχείων τα οποία προέβαλε η Επιτροπή προς απόδειξη αυτών των αιτιάσεων και τα οποία μνημόνευε στις ανακοινώσεις των αιτιάσεών της ή στα παραρτήματα αυτών (απόφαση του Δικαστηρίου της 9ης Νοεμβρίου 1983, στην υπόθεση 322/81, Nederlandsche Banden-Industrie Michelin κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 3461, σκέψη 7).

52 Αντιθέτως, ο σεβασμός των δικαιωμάτων του αμυνομένου δεν απαιτεί το να μπορεί μια επιχείρηση που εμπλέκεται σε διαδικασία του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ να σχολιάζει όλα τα έγγραφα που ανήκουν στον φάκελο της Επιτροπής, εφόσον δεν υφίστανται διατάξεις που να επιβάλλουν στην Επιτροπή την υποχρέωση να γνωστοποιεί τους φακέλους της στα ενδιαφερόμενα μέρη (προαναφερθείσα απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Ιανουαρίου 1984, στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις 43/82 και 63/82, σκέψη 25).

53 Πρέπει, πάντως, να σημειωθεί ότι, καθιερώνοντας διαδικασία προσβάσεως στους φακέλους στις υποθέσεις ανταγωνισμού, η Επιτροπή αυτοδεσμεύτηκε με κανόνες που έβαιναν πέραν των επιταγών που έχει διατυπώσει το Δικαστήριο. Κατά τους κανόνες αυτούς, που διατυπώνονται στη Δωδέκατη Έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού (σ. 40 και 41):

"H Eπιτροπή παρέχει στις επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε μια διαδικασία την ευχέρεια να λαμβάνουν γνώση του φακέλου που τις αφορά. Οι επιχειρήσεις ενημερώνονται για το περιεχόμενο του φακέλου της Επιτροπής με την προσθήκη, στην ανακοίνωση των αιτιάσεων ή στην επιστολή απόρριψης της καταγγελίας, πίνακα με όλα τα έγγραφα που συνθέτουν τον φάκελο, με την ένδειξη των εγγράφων ή των μερών των εγγράφων στα οποία είναι δυνατόν να έχουν πρόσβαση. Οι επιχειρήσεις καλούνται να εξετάσουν επί τόπου τα έγγραφα στα οποία έχουν πρόσβαση. Εάν επιχείρηση διατυπώσει την επιθυμία να εξετάσει ορισμένα μόνο από αυτά, η Επιτροπή δύναται να φροντίσει να της περιέλθουν τα σχετικά αντίγραφα. Η Επιτροπή θεωρεί σαν εμπιστευτικά και στα οποία, επομένως, συγκεκριμένη επιχείρηση δεν είναι δυνατόν να έχει πρόσβαση, τα ακόλουθα έγγραφα: τα έγγραφα ή τα μέρη των εγγράφων που περιέχουν επαγγελματικά απόρρητα άλλων επιχειρήσεων τα εσωτερικά έγγραφα της Επιτροπής όπως σημειώματα, σχέδια ή άλλα έγγραφα εργασίας όλες τις λοιπές εμπιστευτικές πληροφορίες, όπως αυτές που επιτρέπουν την αναγνώριση των καταγγελλόντων που δεν επιθυμούν να αποκαλυφθεί η ταυτότητά τους καθώς και τις πληροφορίες που ανακοινώνονται στην Επιτροπή με την επιφύλαξη της τήρησης του εμπιστευτικού τους χαρακτήρα."

Πρέπει να σημειωθεί ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να αποστεί από τους κανόνες με τους οποίους έχει αυτοδεσμευτεί (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 5ης Ιουνίου 1973, στην υπόθεση 81/72, Επιτροπή κατά Συμβουλίου, ECR 1973, σ. 575, σκέψη 9, και της 30ής Ιανουαρίου 1974, στην υπόθεση 148/73, Louwage κατά Επιτροπής, ECR 1974, σ. 81).

54 Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η Επιτροπή έχει την υποχρέωση να καθιστά προσιτά στις επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε διαδικασία εφαρμογής του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ, όλα τα έγγραφα, είτε προς απόδειξη είτε προς απόκρουση της κατηγορίας, τα οποία έχει συλλέξει κατά τη διοικητική εξέταση, με εξαίρεση τα καλυπτόμενα από το επιχειρηματικό απόρρητο άλλων επιχειρήσεων, τα εσωτερικά έγγραφα της Επιτροπής και άλλες εμπιστευτικές πληροφορίες.

55 Το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι εν προκειμένω από κανένα στοιχείο δεν αποδεικνύεται ότι οι υπηρεσίες της Επιτροπής επέλεξαν τα έγγραφα που κατέστησαν προσιτά στην προσφεύγουσα κατά τρόπον ώστε να την εμποδίσουν να αποδείξει ότι, ως εκ της ιδιότητος υπό την οποία παρίστατο στις συναντήσεις παραγωγών πολυπροπυλενίου ο υπάλληλός της, αυτή δεν είχε συμμετάσχει στην παράβαση. Επιβάλλεται, πράγματι, η διαπίστωση ότι, απέναντι στις αρνήσεις της Επιτροπής, η προσφεύγουσα δεν προέβαλε καμμία πρόσφορη ένδειξη, για να στοιχειοθετήσει την κακή πίστη των υπηρεσιών της Επιτροπής, πράγμα που θα μπορούσε να πράξει συγκεκριμενοποιώντας ενώπιον του Πρωτοδικείου τις υπόνοιες που είχε εκφράσει στην από 30 Αυγούστου 1984 επιστολή της, ότι ορισμένα από τα έγγραφα τα οποία ανηύρε η Επιτροπή στα γραφεία της δεν περιελήφθησαν στον φάκελο στον οποίο της δόθηκε πρόσβαση.

56 Όσον αφορά ειδικότερα την άρνηση της Επιτροπής να επιτρέψει στην προσφεύγουσα να λάβει γνώση των απαντήσεων που έδωσαν οι άλλοι παραγωγοί στις ανακοινώσεις των αιτιάσεων, το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι δεν είναι αναγκαίο να εξεταστεί αν η άρνηση αυτή συνιστά παραβίαση των δικαιωμάτων του αμυνομένου. Πράγματι, μια τέτοια εξέταση θα ήταν αναγκαία μόνον αν ήταν πιθανόν, χωρίς την άρνηση αυτή, η διοικητική διαδικασία να είχε καταλήξει σε διαφορετικό αποτέλεσμα (απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Ιουλίου 1980, στην υπόθεση 30/78, Distillers Company κατά Επιτροπής, ECR 1980, σ. 2229, σκέψη 27, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 27ης Νοεμβρίου 1990, στην υπόθεση T-7/90, Kobor κατά Επιτροπής, Συλλογή 1990, σ. II-721, σκέψη 30). Επιβάλλεται όμως η διαπίστωση ότι κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει εν προκειμένω. Συγκεκριμένα, μετά την ένωση των υποθέσεων για την κοινή διεξαγωγή της προφορικής διαδικασίας ενώπιον του Πρωτοδικείου, παρ' όλο που κατέστησαν προσιτές στην προσφεύγουσα οι απαντήσεις που είχαν δώσει οι άλλες επιχειρήσεις στις ανακοινώσεις των αιτιάσεων, αυτή δεν μπόρεσε να αντλήσει απ' αυτές τις απαντήσεις κανένα στοιχείο υπέρ αυτής, το οποίο θα μπορούσε να προβάλει κατά την προφορική διαδικασία. Είναι, ως εκ τούτου, εύλογο το συμπέρασμα ότι οι εν λόγω απαντήσεις δεν περιείχαν κανένα στοιχείο υπέρ της προσφεύγουσας και ότι, επομένως, η αδυναμία της προσφεύγουσας να λάβει γνώση αυτών κατά τη διοικητική διαδικασία δεν ήταν στοιχείο ικανό να επηρεάσει το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε η Απόφαση.

57 Επομένως, η αιτίαση πρέπει να απορριφθεί.

Περί της αποδείξεως της παραβάσεως

58 Κατά την Απόφαση (αιτιολογική σκέψη 80, πρώτο εδάφιο), από το 1977, οι παραγωγοί πολυπροπυλενίου που εφοδίαζαν την ΕΟΚ μετείχαν σε σύνολο σχεδίων, μηχανισμών και μέτρων που αποφασίζονταν στα πλαίσια ενός συστήματος τακτικών συναντήσεων και συνεχών επαφών. Η Απόφαση αναφέρει στη συνέχεια (αιτιολογική σκέψη 80, δεύτερο εδάφιο) ότι, σύμφωνα με το συνολικό σχέδιο των παραγωγών, διοργανώνονταν συναντήσεις με σκοπό την επίτευξη ρητής συμφωνίας σχετικά με επί μέρους θέματα.

59 Υπ' αυτές τις συνθήκες, το Πρωτοδικείο πρέπει, κατ' αρχάς, να εξετάσει κατά πόσον η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς κατά νόμον τα πραγματικά περιστατικά που αφορούν τις επαφές μεταξύ των παραγωγών και τη συνάντηση της "European Association for Textile Polyolefins" (στο εξής: EATP) της 22ας Νοεμβρίου 1977 (Α), το σύστημα των περιοδικών συναντήσεων των παραγωγών πολυπροπυλενίου (Β), τις πρωτοβουλίες καθορισμού τιμών (Γ), τα μέτρα που αποσκοπούσαν στη διευκόλυνση της υλοποιήσεως των πρωτοβουλιών καθορισμού τιμών (Δ) και τον καθορισμό ποσοτήτων-στόχων και ποσοστώσεων (Ε) προς τούτο θα εκθέτει την προσβαλλόμενη πράξη (α) και τα επιχειρήματα των διαδίκων (β) πριν προβεί στην εκτίμησή τους (γ) στη συνέχεια, πρέπει να ελεγχθεί η εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ επί των πραγματικών αυτών περιστατικών.

1. Οι διαπιστώσεις όσον αφορά τα πραγματικά περιστατικά

Α - Οι επαφές μεταξύ παραγωγών και η συνεδρίαση της 'EATP' της 22ας Νοεμβρίου 1977

α) Η προσβαλλόμενη πράξη

60 Με την Απόφαση (αιτιολογικές σκέψεις 17, τέταρτο εδάφιο, 78, τρίτο εδάφιο, και 104, δεύτερο εδάφιο) καταλογίζεται στην προσφεύγουσα ότι η ίδια, όπως άλλωστε και η Hoechst, η ICI, η Linz, η Saga και η Solvay, δήλωσε ότι θα υποστήριζε την πρωτοβουλία της Μonte, η οποία ανήγγειλε, με άρθρο που δημοσιεύθηκε στις 18 Νοεμβρίου 1977 στον εξειδικευμένο τύπο (Εuropean Chemical News, στο εξής: ECN), την πρόθεσή της να αυξήσει από 1ης Δεκεμβρίου την τιμή της raffia σε 1,30 γερμανικά μάρκα ανά χιλιόγραμμο (DM/kg). Κατά τη συνεδρίαση της EATP που πραγματοποιήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 1977, έγιναν σχετικώς διάφορες δηλώσεις, που προκύπτουν από τα πρακτικά, περί του ότι η τιμή του 1,30 DΜ/kg, την οποία καθόρισε η Monte, είχε υιοθετηθεί από τους άλλους παραγωγούς ως "αντικειμενική" για ολόκληρο τον κλάδο.

61 Κατά την Απόφαση (αιτιολογική σκέψη 16, πρώτο και δεύτερο εδάφιο), αυτή η δήλωση υποστηρίξεως εντασσόταν στο πλαίσιο των συνομιλιών που είχαν αρχίσει μεταξύ των παραγωγών προς αποφυγή σημαντικής πτώσεως των τιμών του πολυπροπυλενίου και των εντεύθεν ζημιών κατά τις συνομιλίες αυτές, οι κυριότεροι παραγωγοί, ήτοι οι Monte, Hoechst, ICI και Shell, προώθησαν την πρωτοβουλία μιας "συμφωνίας κατωτάτων τιμών", η οποία θα άρχιζε να ισχύει από την 1η Αυγούστου 1977 και της οποίας οι λεπτομέρειες γνωστοποιήθηκαν στους λοιπούς παραγωγούς και ιδίως στην Hercules ο διευθυντής marketing της τελευταίας επισήμανε ότι κατώτατες τιμές για τις κυριότερες ποιότητες πολυπροπυλενίου βασίζονταν στην ενδεικτική τιμή του 1,25 DM/kg για την ποιότητα raffia.

62 Στην Απόφαση (αιτιολογική σκέψη 16, πέμπτο και έκτο εδάφιο) αναφέρεται, εξ άλλου, ότι η ΙCΙ και η Shell αναγνωρίζουν ότι είχαν επαφές με άλλους παραγωγούς για να μελετήσουν μέσα συγκρατήσεως της πτώσεως των τιμών. Ωστόσο, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, εκτός των "τεσσάρων μεγάλων" (Hoechst, ICI, Monte και Shell), της Hercules και της Solvay, δεν κατέστη δυνατό να προσδιοριστεί η ταυτότητα των παραγωγών που συμμετείχαν τότε στις συνομιλίες, ούτε να συγκεντρωθούν λεπτομερή στοιχεία όσον αφορά τη λειτουργία της "συμφωνίας κατωτάτων τιμών".

63 Με την Απόφαση (αιτιολογική σκέψη 17, πρώτο εδάφιο) βεβαιώνεται επίσης ότι, κατά την εποχή περίπου κατά την οποία η Monte ανήγγειλε την πρόθεσή της να αυξήσει τις τιμές της, άρχισε να λειτουργεί το σύστημα των τακτικών συναντήσεων των παραγωγών πολυπροπυλενίου. Επισημαίνεται, ωστόσο, ότι, καθ' ομολογία της ίδιας της ΙCΙ, οι παραγωγοί διατηρούσαν ήδη στο παρελθόν επαφές, πιθανότατα τηλεφωνικές, οσάκις παρίστατο σχετική ανάγκη.

β) Τα επιχειρήματα των διαδίκων

64 H προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει καμμία απόδειξη για το ότι ανέπτυξε τακτικές επαφές με τους ανταγωνιστές της, πέραν εκείνων που είχε μαζί τους κατά τις συναντήσεις των παραγωγών. Έτσι, η σημείωση που κρατήθηκε για το περιεχόμενο ενός τηλεφωνήματος (γ. αιτ. παράρτ. 2), το οποίο έλαβε πιθανότατα στις αρχές του 1977 ο διευθυντής marketing της Hercules, την οποία σημείωση επικαλείται η Επιτροπή για να ισχυριστεί ότι οι "μεγάλοι παραγωγοί" είχαν συνάψει μεταξύ τους συμφωνία, και την οποία εθελουσίως κοινοποίησε η προσφεύγουσα στην Επιτροπή, αποδεικνύει, το πολύ, - πράγμα άλλωστε που η Hercules ουδέποτε διέψευσε - ότι περιστασιακώς ελάμβανε τηλεφωνικώς, από στόματος άλλων παραγωγών, πληροφορίες σχετικά με το περιεχόμενο συναντήσεων που είχαν πραγματοποιηθεί μεταξύ τους. Ούτε όμως αυτή η σημείωση, ούτε κανένα άλλο έγγραφο αποδεικνύει ότι η Hercules έλαβε την πρωτοβουλία τέτοιων επαφών, την οποία, όντως, ουδέποτε έλαβε.

65 Εξ άλλου, η προσφεύγουσα επισημαίνει αφενός ότι η Επιτροπή θεωρεί ότι μπορεί να συναγάγει από έγγραφα τα οποία δεν αναφέρονται στην Hercules ότι ορισμένοι παραγωγοί συμφώνησαν επί μιας πρωτοβουλίας καθορισμού τιμών για τον Δεκέμβριο του 1977 και αφετέρου ότι τον ισχυρισμό της περί συμμετοχής της Hercules στη συμφωνία αυτή η Επιτροπή τον στηρίζει αποκλειστικά στα πρακτικά των δηλώσεων που έκαναν τα διευθυντικά στελέχη της προσφεύγουσας κατά τις συνεδριάσεις της EATP του Μαΐου και του Νοεμβρίου του 1977 (γ. αιτ. παραρτ. 5 και 6). Η προσφεύγουσα όμως παρατηρεί ότι οι δηλώσεις του Μαΐου τοποθετούνται χρονικά πριν από οποιοδήποτε αποδεικτικό στοιχείο περί συμφωνίας συναφθείσας μεταξύ των τεσσάρων μεγάλων παραγωγών, το δε περιεχόμενό τους δεν έχει τίποτε το αξιόμεμπτο. Οι δηλώσεις του Νοεμβρίου, που εξέφραζαν υποστήριξη της ιδέας περί αυξήσεως των τιμών του πολυπροπυλενίου κατόπιν της ανόδου του κόστους παραγωγής, ουδόλως αποδεικνύουν την ύπαρξη παράνομης συμπαιγνίας. Θα ήταν άλλωστε απίθανο να εκφραστεί μια τέτοια συμπαιγνία σε συνεδρίαση της EATP παρουσία των πελατών. Οι δηλώσεις του Νοεμβρίου θα μπορούσαν κάλλιστα να αποτελούν απλώς την φυσιολογική δημόσια αντίδραση ενός παραγωγού στις κοινώς γνωστές ενέργειες των ανταγωνιστών του, όπως η αναγγελία της Monte στο ECN περί αυξήσεως των τιμών της (γ. αιτ. παράρτ. 3). Για τον ίδιο λόγο, όταν η Hercules δηλώνει, κατά τη διάρκεια συνεδριάσεως της EATP τον Μάιο του 1978 (γ. αιτ. παράρτ. 7), ότι οι τιμές δεν είχαν φθάσει ακόμη σε ικανοποιητικό επίπεδο, μια τέτοια δήλωση δεν αποδεικνύει συμμετοχή της προσφεύγουσας σε τιμολογιακές συμφωνίες, πολλώ μάλλον που η Επιτροπή δηλώνει ότι οι συμφωνίες αυτές συνήφθησαν σε συναντήσεις παραγωγών στις οποίες δεν αποδεικνύεται ότι συμμετέσχε η Hercules. Έτσι, όλα τα διατιθέμενα αποδεικτικά στοιχεία συγκλίνουν στο ότι, κατά το 1977 και μέχρι κάποιο χρονικό σημείο του 1979, η Hercules παθητικά μόνο και περιστασιακά ελάμβανε πληροφορίες για τις συζητήσεις που ενδεχομένως μεσολαβούσαν μεταξύ των άλλων παραγωγών.

66 Η προσφεύγουσα διατείνεται ακόμη ότι η Επιτροπή δεν διαθέτει, για την υπό κρίση περίοδο, συμπίπτουσες οδηγίες καθορισμού τιμών προερχόμενες από την Hercules, η οποία, συνεπώς, βρίσκεται στην ίδια θέση με τη BP, η οποία επίσης είχε επαφές με τους άλλους παραγωγούς, και την Amoco, η οποία, πέραν των επαφών αυτών, εκφράστηκε επίσης στη συνεδρίαση της EATP του Μαΐου του 1978. Προσθέτει ακόμη ότι η Επιτροπή παραδέχθηκε ότι δεν μπορούσε να αποδείξει με βεβαιότητα ότι η Hercules είχε προσχωρήσει, κατά το υπό κρίση χρονικό διάστημα, σε κεντρική συμφωνία.

67 Από την πλευρά της, η Επιτροπή στηρίζει τις αιτιάσεις της αφενός στο ότι η Hercules γνώριζε τη σύναψη συμφωνίας από τους "τέσσερις μεγάλους" περί των κατωτάτων τιμών, όπως φαίνεται από τις σημειώσεις για το περιεχόμενο μιας τηλεφωνικής συνδιαλέξεως της Hercules περί τα μέσα του 1977 (γ. αιτ. παράρτ. 2), που περιγράφουν τις λεπτομέρειες της συμφωνίας αυτής, και αφετέρου στις δηλώσεις στις οποίες προέβη η Hercules σε τρεις συνεδριάσεις της EATP, τον Μάιο του 1977 (γ. αιτ. παράρτ. 5), τον Νοέμβριο του 1977 (γ. αιτ. παράρτ. 6) και τον Μάιο του 1978 (γ. αιτ. παράρτ. 7). Στην πρώτη, αναφέρονται τα εξής:

"Hercules is not happy with the current price levels, but feels it will be up to the traditional industry leaders to bring some order out of the present chaos."

("Η Hercules δεν είναι ικανοποιημένη με το τωρινό επίπεδο τιμών, θεωρεί όμως ότι στο χάος που επικρατεί θα πρέπει να βάλουν κάποια τάξη αυτοί που κατά παράδοση ηγούνται του κλάδου.")

Στη δεύτερη συνεδρίαση, δήλωσε τα εξής:

"Since the first alternative does not appear likely, I was happy to learn on Friday from Mrs. T. of European Chemical News that MONTEDISON had announced to her that they had made the first move in announcing the new European prices for their grades of polypropylene" ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΠΤΙΚΟΥ ΣΤΟ ΕΓΓΡΑΦΟ : 689A0007.1

("Δεδομένου ότι η πρώτη εναλλακτική λύση δεν φαίνεται πιθανή, χάρηκα που πληροφορήθηκα την Παρασκευή από την Κα T. του European Chemical News ότι η Montedison τής είχε αναγγείλει ότι είχε κάνει την πρώτη κίνηση, αναγγέλλοντας τις νέες ευρωπαϊκές τιμές για τις διάφορες ποιότητες πολυπροπυλενίου τους"),

εκφράζοντας έτσι την υποστήριξή της σε μια πρωτοβουλία της Monte η οποία έγινε γνωστή μέσω του εξειδικευμένου Τύπου (γ. αιτ. παράρτ. 3, που αναφέρεται σε ένα προγενέστερο άρθρο). Είναι πιθανό να γνώριζε η Hercules ότι η πρωτοβουλία αυτή ήταν αποτέλεσμα αθέμιτης συμφωνίας (γ. αιτ. παράρτ. 2). Κατά την τρίτη συμφωνία, είπε:

"Although prices for polypropylene have increased significantly since the fourth quarter of last year, they are not yet at a satisfactory level. It may not have been realistic to think that an increase to 1.30 DM/kg could have been reached in one step, but the need to get to this minimum level has not and will not diminish."

"Παρ' όλον ότι οι τιμές του πολυπροπυλενίου έχουν αυξηθεί σημαντικά από το τέταρτο τρίμηνο του περασμένου έτους, δεν βρίσκονται ακόμη σε ικανοποιητικό επίπεδο. Δεν ήταν ίσως ρεαλιστική η σκέψη ότι η αύξηση στο 1,30 DM/kg θα μπορούσε να επιτευχθεί μονομιάς, πάντως η ανάγκη να φθάσουμε σ' αυτό το ελάχιστο επίπεδο δεν έχει μειωθεί, ούτε θα μειωθεί."

68 Όσον αφορά τις τηλεφωνικές επαφές με άλλους παραγωγούς, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι η ίδια η Hercules δήλωσε, με την απάντησή της στην αίτηση παροχής πληροφοριών, ότι ο B. ελάμβανε από καιρού εις καιρόν τηλεφωνήματα, που τον πληροφορούσαν για το περιεχόμενο των συναντήσεων στις οποίες δεν είχε παραστεί.

69 Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι σε καμμία διαπίστωση δεν προέβη όσον αφορά τη συμμετοχή της Hercules στις συναντήσεις παραγωγών, πλην των συνεδριάσεων της EATP, πριν από το 1979. Σχετικώς, σημειώνει με ενδιαφέρον τη δήλωση που περιέχεται στο υπόμνημα απαντήσεως της Hercules ότι της ανακοινώνονταν τα αποτελέσματα των συναντήσεων που έγιναν "κατά την πρώτη περίοδο, κατά την οποία ο κ. B. αρχικώς μεν δεν παρίστατο καθόλου στις συναντήσεις αυτές, αργότερα δε παρίστατο σ' αυτές περιστασιακώς μόνον". Αναφέρεται έτσι, προφανώς, στην περίοδο του 1978 και υποδηλώνει ότι η υποστήριξη που εκδηλώθηκε στις ανατιμήσεις κατά τις συνεδριάσεις της EATP στηριζόταν, τουλάχιστον, στη γνώση της υποκειμένης συμπαιγνίας και στη βούληση συμμετοχής σ' αυτήν.

70 Όσο για τη δυσμενή διάκριση την οποία υποστηρίζει ότι υφίσταται η προσφεύγουσα σε σχέση προς την Amoco και την BP, η Επιτροπή εκθέτει ότι η αιτιολογική σκέψη 78 της Αποφάσεως αναφέρει σαφώς ότι, "λαμβάνοντας υπόψη το σύνολο των αποδεικτικών στοιχείων, οι ενδείξεις ως προς τη συμμετοχή τους σε παραβάσεις του άρθρου 85, παράγραφος 1, [της Συνθήκης ΕΟΚ] δεν είναι καθοριστικές", γι' αυτό και η Amoco και η BP δεν είναι μεταξύ των αποδεκτών της Αποφάσεως.

γ) Η εκτίμηση του Πρωτοδικείου

71 Το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι η προσφεύγουσα παραδέχτηκε, τόσο με την απάντησή της στην αίτηση παροχής πληροφοριών (παράρτ. 1, αιτ. Her.) όσο και με το δικόγραφο της προσφυγής της, ότι περιστασιακώς ελάμβανε από άλλους παραγωγούς πληροφορίες τηλεφωνικώς, που αφορούσαν συζητήσεις ή συναντήσεις που είχαν μεσολαβήσει μεταξύ τους, έστω και αν αρνείται ότι έλαβε την πρωτοβουλία των επαφών αυτών. Πρέπει, εξ άλλου, να σημειωθεί ότι δεν περιόρισε χρονικά την ύπαρξη των επαφών αυτών.

72 Υπό το φως της υπάρξεως αυτών των επαφών το 1977 και το 1978 και των δηλώσεων στις οποίες προέβη η προσφεύγουσα κατά τη συνεδρίαση της EATP της 27ης Μαΐου 1977, πρέπει να εξεταστεί αν οι δηλώσεις της προσφεύγουσας κατά τη συνεδρίαση της EATP της 22ας Νοεμβρίου 1977 συνιστούν έκφραση συμπτώσεως βουλήσεων με άλλους παραγωγούς επί της τιμής-στόχου του 1,30 DM/kg για την 1η Δεκεμβρίου 1977, η ύπαρξη της οποίας τιμής-στόχου επιβεβαιώνεται από τις δηλώσεις στις οποίες προέβη η προσφεύγουσα κατά τη συνεδρίαση της EATP της 26ης Μαΐου 1978.

73 Το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι αυτό ισχύει όντως. Πρέπει, συγκεκριμένα, να επισημανθεί ότι, κατά τη συνεδρίαση της EATP της 27ης Μαΐου 1977 (γ. αιτ. παράρτ. 5), η προσφεύγουσα υποστήριξε ότι οι εκ παραδόσεως "leaders" της αγοράς (ήτοι οι "τέσσερις μεγάλοι") έπρεπε να βάλουν τάξη στο χάος της αγοράς στα μέσα του 1977 (γ. αιτ. παράρτ. 2), πληροφορήθηκε τηλεφωνικώς ότι οι "τέσσερις μεγάλοι" είχαν συνάψει συμφωνία για τις κατώτατες τιμές (ήτοι 1,25 DM/kg) κατά τη συνεδρίαση της EATP της 22ας Νοεμβρίου 1977 (γ. αιτ. παράρτ. 6), εξεδήλωσε δημοσία την ικανοποίησή της διότι πληροφορήθηκε μέσω του ECN ότι η Monte είχε κάνει το πρώτο βήμα αναγγέλλοντας τις νέες ευρωπαϊκές τιμές του πολυπροπυλενίου (ήτοι 1,30 DM/kg), παρ' όλον ότι γνώριζε ότι είχε επιτευχθεί συμφωνία για τις κατώτατες τιμές και ότι η Monte συμμετείχε στη συμφωνία αυτή κατά τη συνεδρίαση της EATP της 26ης Μαΐου 1978 (γ. αιτ. παράρτ. 7), επεσήμανε ότι οι τιμές είχαν αυξηθεί - αλλ' όχι αρκετά - και ότι δεν ήταν ρεαλιστικό να πιστεύει κανείς ότι η αύξηση στο 1,30 DM/kg θα μπορούσε να επιτευχθεί μονομιάς.

74 Το Πρωτοδικείο θεωρεί, εξ άλλου, ότι η περίπτωση της Amoco διακρίνεται από εκείνη της προσφεύγουσας, καθ' όσον δεν υπάρχει απόδειξη ότι η εν λόγω επιχείρηση είχε επαφές με άλλους παραγωγούς πολυπροπυλενίου πριν από τη συνεδρίαση της EATP της 26ης Μαΐου 1978 και καθ' όσον αυτή δεν μετέσχε στις συνεδριάσεις της EATP της 27ης Μαΐου 1977 και της 22ας Νοεμβρίου 1977, κατά την τελευταία εκ των οποίων εκδηλώθηκε σύμπτωση βουλήσεων μεταξύ διαφόρων παραγωγών πολυπροπυλενίου. Πρέπει ακόμη να προστεθεί ότι η BP δεν μετέσχε σε καμμία απο τις συναντήσεις αυτές.

75 Από τα προεκτεθέντα προκύπτει ότι η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς κατά νόμον αφενός μεν ότι η προσφεύγουσα ήταν επαρκώς ενήμερη για το αποτέλεσμα των συζητήσεων επί των τιμών και ότι βρισκόταν σε επαφή με άλλους παραγωγούς, ιδίως κατά τα έτη 1977 και 1978, όποτε παρίστατο ανάγκη, αφετέρου δε ότι οι δηλώσεις της προσφεύγουσας, που προκύπτουν από τα πρακτικά της συνεδριάσεως της EATP της 22ας Νοεμβρίου 1977, συνιστούν έκφραση συμπτώσεως των βουλήσεων της προσφεύγουσας και άλλων παραγωγών ως προς τον καθορισμό της επιδιωκομένης τιμής του 1,30 DM/kg.

Β - Το σύστημα των περιοδικών συναντήσεων

α) Η προσβαλλόμενη πράξη

76 Κατά την Απόφαση (αιτιολογική σκέψη 18, πρώτο εδάφιο), πραγματοποιήθηκαν, κατά το 1978, έξι τουλάχιστον συναντήσεις μεταξύ ανωτέρων διευθυντικών στελεχών, υπευθύνων για τη διεύθυνση του κλάδου πολυπροπυλενίου ορισμένων παραγωγών ("διευθυντές"). Το σύστημα αυτό συμπληρώθηκε γρήγορα με συναντήσεις σε λιγότερο υψηλό επίπεδο, μεταξύ στελεχών περισσότερο ειδικευμένων στο marketing ("εμπειρογνώμονες") (γίνεται αναφορά στην απάντηση της ICI στην αίτηση παροχής πληροφοριών βάσει του άρθρου 11 του κανονισμού 17, γ. αιτ. παράρτ. 8). Η Απόφαση επισημαίνει ότι η προσφεύγουσα δηλώνει ότι, μέχρι τις αρχές του 1982, δεν συμμετείχε τακτικά στις συναντήσεις αυτές, αλλ' ότι από τον Μάιο του έτους αυτού συμμετείχε σ' αυτές συχνότερα (αιτιολογική σκέψη 18, τρίτο εδάφιο).

77 Κατά την Απόφαση (αιτιολογική σκέψη 78, δέκατο εδάφιο), η Hercules, η μοναδική αμερικανική επιχείρηση που συμμετείχε στις συναντήσεις παραγωγών, ισχυρίστηκε ότι παρευρισκόταν σ' αυτές απλώς ως "παρατηρήτρια" και ότι, εξ άλλου, η συμμετοχή αυτή δεν είχε τακτικό χαρακτήρα. Η Hercules παραδέχεται ότι συμμετείχε στις συναντήσεις από τον Μάιο του 1979 και ότι ενημερωνόταν για ό,τι συνέβαινε στις συναντήσεις στις οποίες δεν είχε παραστεί ο εκπρόσωπός της. Από τα μέσα του 1982, παρά την απειλή του να αποσυρθεί, διότι οι Γερμανοί παραγωγοί "δεν τον δέχονταν", ο εκπρόσωπος της Hercules συμμετέσχε σε δεκαπέντε περίπου από τις τριάντα γνωστές κεντρικές συναντήσεις, μεταξύ των οποίων και σε πολλές συναντήσεις "διευθυντών". Τα πρακτικά της ICI αποκαλύπτουν ότι αυτός ελάμβανε ενεργά μέρος στις συζητήσεις, σε σημείο μάλιστα του να προτείνει το σύστημα του "account leadership". Συμμετείχε επίσης στις τοπικές συναντήσεις, τουλάχιστον των χωρών Benelux. Ενώ ελάμβανε λεπτομερείς πληροφορίες για τις μηνιαίες πωλήσεις των άλλων παραγωγών, ο εκπρόσωπος της Hercules δεν φαίνεται να τους ανακοίνωνε αριθμητικά στοιχεία της δικής του επιχειρήσεως.

78 Η Απόφαση εκθέτει (αιτιολογική σκέψη 78, ενδέκατο εδάφιο) ότι η Hercules επιχείρησε να εμφανίσει την παρουσία του εκπροσώπου της ως ανεπίσημη πρωτοβουλία ενός σχετικώς χαμηλόβαθμου υπαλλήλου της. Τα ίδια τα έγγραφά της, ωστόσο, δείχνουν ότι ο υπάλληλος αυτός κατείχε υπεύθυνη θέση στην εταιρία ως διευθυντής marketing για το πολυπροπυλένιο και ότι, από το 1977, όταν συνήφθη η συμφωνία για τις κατώτατες τιμές, και το 1981, οι ίδιοι οι ανώτεροί του ήσαν σε επαφή με άλλους παραγωγούς στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για τις τιμές. Είναι, επομένως, αδιανόητο να μη γνώριζαν τον πραγματικό σκοπό των επαγγελματικών του ταξιδιών, για τα οποία του έδιναν άδεια από τον Μάιο του 1979.

79 Η Απόφαση (αιτιολογική σκέψη 85, τρίτο εδάφιο) καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η Hercules δεν μπορεί να αποποιηθεί την ευθύνη της για την παράβαση προβάλλοντας τον ισχυρισμό ότι η συμμετοχή του εκπροσώπου της ήταν "ανεπίσημη" ή ότι αυτός αποσιωπούσε ορισμένες πληροφορίες προς τους άλλους παραγωγούς.

80 Στην Απόφαση (αιτιολογική σκέψη 21) αναφέρεται ότι σκοπός των περιοδικών συναντήσεων των παραγωγών πολυπροπυλενίου ήταν ιδίως ο καθορισμός επιδιωκομένων τιμών και επιδιωκομένου όγκου πωλήσεων, καθώς και ο έλεγχος της τηρήσεως αυτών από τους παραγωγούς.

β) Τα επιχειρήματα των διαδίκων

81 Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να συναγάγει ότι η Hercules διέπραξε παράβαση από το γεγονός ότι ένας υπάλληλός της, ο B., έλαβε μέρος σε ορισμένες συναντήσεις παραγωγών πολυπροπυλενίου, εφόσον η συμμετοχή του ήταν σποραδική, παθητική, εν αγνοία των ανωτέρων του και ανεπίσημη εξ άλλου, ο βαθμός που κατείχε στην ιεραρχία αυτός ο υπάλληλος δεν ήταν αρκετός ώστε να μπορεί αυτός να δεσμεύει την επιχείρηση.

82 Αναφέρει, πρώτον, ότι ο υπάλληλός της μετέσχε σε πέντε συναντήσεις από τις είκοσι τέσσερις που μνημονεύονται στον πίνακα 3 της Απόφάσεως για την προ του Μαΐου 1982 περίοδο, σε έξι συναντήσεις "διευθυντών" από τις δεκαέξι και σε εννέα συναντήσεις "εμπειρογνωμόνων" από τις δεκαπέντε από τον Μάιο του 1982 μέχρι τα τέλη Αυγούστου του 1983, δεν συμμετέσχε δε σε καμμία από τις τρεις συναντήσεις που διεξήχθησαν μετά τις 23 Αυγούστου 1983. Επισημαίνει, εξ άλλου, ότι ο σποραδικός χαρακτήρας της συμμετοχής της στις συναντήσεις επιβεβαιώνεται από τις απαντήσεις της ICI (γ. αιτ. παράρτ. 8) και της Monte στην αίτηση παροχής πληροφοριών (παράρτημα 3 της ανακοινώσεως των αιτιάσεων που απευθύνθηκε στη Monte, στο εξής: αιτ. Monte).

83 Η προσφεύγουσα εκθέτει, δεύτερον, ότι η σποραδική αυτή συμμετοχή της στις συναντήσεις ήταν απλώς παθητική, όπως προκύπτει από την απάντηση της ICI στην αίτηση παροχής πληροφοριών και όπως αναγνώρισε εξ άλλου η Απόφαση (αιτιολογική σκέψη 78, δέκατο εδάφιο), κατά την οποία ο υπάλληλος της Hercules "δεν φαίνεται να έχει ανακοινώσει στοιχεία της εταιρείας του στους άλλους". Τούτο είναι πολύ σημαντικό, εφόσον η ανακοίνωση αυτών των στοιχείων ήταν απαραίτητη για τη λειτουργία της συμπράξεως, δεδομένου ότι η ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις συντελεσθείσες πωλήσεις ήταν το μέσο με το οποίο οι παραγωγοί επιδίωκαν να επιτηρούν την εκτέλεση των συμφωνιών που είχαν συνάψει.

84 Η προσφεύγουσα διατείνεται, τρίτον, ότι η παρουσία του υπαλλήλου της στις συναντήσεις δεν είχε εγκριθεί από τους προϊσταμένους του, οι οποίοι την αγνοούσαν, και ότι ήταν αντίθετη προς την πολιτική της εταιρίας. Εξηγεί, σχετικώς, ότι είναι μεν αληθές ότι, στις αρχές της περιόδου για την οποία η Επιτροπή τής προσάπτει την παράβαση, άλλοι παραγωγοί απευθύνθηκαν σε ορισμένα στελέχη της και τα ενημέρωσαν για την ύπαρξη συναντήσεων παραγωγών και τιμολογιακών διακανονισμών αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα ανώτερα στελέχη της γνώριζαν ότι ένας από τους κατωτέρους υπαλλήλους της συμμετείχε σ' αυτές τις συναντήσεις. Όταν πληροφορήθηκαν ότι ο υπάλληλος αυτός συνέλεγε πληροφορίες παρόμοιες με εκείνες που ελάμβαναν οι ίδιοι και ότι είχε προσκληθεί να παραστεί σε συναντήσεις, οι ανώτεροί του του υπέμνησαν ότι η συμμετοχή του σε τέτοιες συναντήσεις ήταν αντίθετη προς την πολιτική της εταιρίας. Ήταν εύλογο, κατά την προσφεύγουσα, να σκεφτεί κανείς ότι αυτός είχε συμμορφωθεί προς αυτές τις οδηγίες. Δεδομένου ότι, για την άσκηση των καθηκόντων του, ο εν λόγω υπάλληλος υπεχρεούτο να πραγματοποιεί πολλά ταξίδια σε διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις και ότι οι μετακινήσεις του δεν προϋπέθεταν ούτε προηγουμένη έγκριση των ανωτέρων του ούτε εξηγήσεις από πλευράς του, κανένα στοιχείο - ούτε καν τα παραστατικά των μετακινήσεών του, τα οποία χρειάζονταν μόνο για την απόδοση των οδοιπορικών του εξόδων - δεν επέτρεπε στους ανωτέρους του, οι οποίοι άλλωστε αγνοούσαν τον τόπο και τον χρόνο των συναντήσεων, να ανακαλύψουν ότι μετέβαινε σ' αυτές, πράγμα άλλωστε που σποραδικά μόνο συνέβαινε. Αντίθετα απ' ό,τι ισχυρίζεται η Επιτροπή με το υπόμνημα αντικρούσεώς της, το συμπέρασμα αυτό δεν αντικρούεται από την έκθεση του συμβούλου της Hercules Incorporated (παράρτ. 6, αιτ. Her.), η οποία λέει απλώς ότι ο ρόλος του υπαλλήλου της "ίσως ήταν γνωστός" στους ανωτέρους του και όχι ότι ήταν όντως γνωστός. Το συμπέρασμα αυτό επιβεβαιώνεται, αντιθέτως, από το γεγονός ότι, στις 29 Ιουλίου 1981, ο προϊστάμενος αυτού του υπαλλήλου τον ενημέρωσε για το περιεχόμενο μιας συναντήσεως που μόλις είχε λάβει χώρα (παράρτ. 18, αιτ. Her.) αυτό δείχνει ότι δεν ήταν ενήμερος της συμμετοχής του υφισταμένου του. Κατά την προσφεύγουσα, το κίνητρο της μυστικής συμμετοχής του υπαλλήλου της ήταν να αντλεί πληροφορίες για να τυγχάνει ευμενούς κρίσεως από τους ανωτέρους του.

85 Η προσφεύγουσα αναγνωρίζει, βέβαια, ότι το ζήτημα αν μια επιχείρηση ευθύνεται για παραβάσεις των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, στη περίπτωση που αυτή λαμβάνει εύλογα προληπτικά μέτρα για να αποφύγει να υποπέσει σε τέτοιες παραβάσεις και, παρά τις προσπάθειές της, ένας απείθαρχος υπάλληλος λαμβάνει πρωτοβουλίες αντίθετες προς τις εντολές των ανωτέρων του, δεν είναι λελυμένο.

86 Η προσφεύγουσα σημειώνει, τέταρτον, ότι ο υπάλληλός της δεν συμμετείχε στις συναντήσεις ως πλήρες μέλος, αλλά ως παρατηρητής, πράγμα που οι λοιποί συμμετέχοντες στις συναντήσεις εγνώριζαν, διότι αυτός τους εδήλωνε ότι παρίστατο υπό την ιδιότητα του ανεπίσημου παρατηρητή, όπως φαίνεται και στα πρακτικά μιας συναντήσεως του Μαρτίου του 1983 (παράρτ. 11, αιτ. Her.), όπου αναφέρεται ότι ο "B., marketing manager attends unofficially". Η ανεπίσημη αυτή συμμετοχή προκάλεσε την οργή των Γερμανών και Ολλανδών παραγωγών, όπως φαίνεται από τα πρακτικά της συναντήσεως της 2ας Δεκεμβρίου 1982 (γ. αιτ. παράρτ. 33) και από τις σημειώσεις από μια τηλεφωνική συνδιάλεξη μεταξύ αυτού του υπαλλήλου και ενός στελέχους της ICI με ημερομηνία 3 Δεκεμβρίου 1982 (γ. αιτ. παράρτ. 88).

87 Διατείνεται, τέλος, ότι το επίπεδο ευθυνών το οποίο κατείχε ο υπάλληλός της εντός της εταιρίας τον εμπόδιζε να δεσμευτεί σε συμφωνίες σχετικές με τις τιμές-στόχους ή σε μειώσεις της παραγωγής ή των πωλήσεων. Κατά την προσφεύγουσα, συγκεκριμένα, ο υπάλληλος αυτός δεν ήταν ανώτερο στέλεχος της εταιρίας, παρά τον τίτλο του, δεν είχε διευθυντικές ευθύνες, ούτε κατείχε τις αναγκαίες εξουσίες για να δεσμεύσει την εταιρία. Ειδικότερα, δεν είχε καμμία εξουσία ως προς τον έλεγχο της παραγωγής ή της γενικής πολιτικής πωλήσεων, οι δε αποφάσεις του οι σχετικές με τις ενδεικνυόμενες τιμές που δίδονταν στους κατά τόπους διευθυντές marketing υπέκειντο στην έγκριση των ανωτέρων του.

88 Η Επιτροπή, από την πλευρά της, διατείνεται ότι δεν εθεώρησε ως κρίσιμο παράγοντα τη συχνότητα της συμμετοχής στις συναντήσεις, άπαξ σχημάτιζε την πεποίθηση ότι μια επιχείρηση προσχωρούσε στο κοινό σχέδιο ρυθμίσεως των τιμών και του εφοδιασμού (βλ. Απόφαση, αιτιολογική σκέψη 83, πρώτο εδάφιο). Επισημαίνει, ωστόσο, ότι η Hercules αναγνώρισε, με την απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, ότι ο υπάλληλός της πήγαινε "πολύ συχνά" στις συναντήσεις από τον Φεβρουάριο του 1982 μέχρι τον Μάρτιο του 1983, συμπεριλαμβανόμενο. Εξ άλλου, τα πρακτικά της συναντήσεως της 1ης Ιουνίου 1983 (γ. αιτ. παράρτ. 40) συγκαταλέγουν την Hercules μεταξύ των συνήθως συμμετεχόντων στις συναντήσεις.

89 Αμφισβητεί τον παθητικό χαρακτήρα της συμμετοχής της προσφεύγουσας στις συναντήσεις, στηριζόμενη σε δύο πολύ σύντομα σημειώματα, που αναφέρουν το μεν ένα "B. - Account leadership" (παράρτ. 10, αιτ. Her.), το δε άλλο "B.: originator of 'account leadership' concept (not working)" ["B.: εμπνευστής της έννοιας του 'account leadership' (δεν λειτουργεί)" (παράρτ. 11, αιτ. Her.) απ' αυτά συμπεραίνει ότι ο υπάλληλος της προσφεύγουσας επινόησε το σύστημα του 'account leadership' . Επικαλείται επίσης τα πρακτικά μιας συναντήσεως του Μαρτίου του 1982 (παράρτ. 43, αιτ. Her.), από τα οποία προκύπτει ότι ο B. είχε ζητήσει τη διόρθωση της ποσοστώσεως που της είχε οριστεί. Προσθέτει ότι το γεγονός ότι ο υπάλληλος της Hercules δεν ανακοίνωνε τα αριθμητικά στοιχεία των πωλήσεών της κατά τις συναντήσεις ήταν άνευ σημασίας, εφόσον αυτός εγνώριζε ότι οι άλλοι παραγωγοί ήσαν σε θέση να προσδιορίσουν τα στοιχεία αυτά χάρη στα δεδομένα του συστήματος ανταλλαγής δεδομένων Fides.

90 Όσον αφορά την υποτιθέμενη απαγόρευση συμμετοχής αυτού του υπαλλήλου στις συναντήσεις, η Επιτροπή παρατηρεί ότι, δύο φορές τουλάχιστον, το 1977 (γ. αιτ. παράρτ. 2) και στις 29 Ιουλίου 1981 (παράρτ. 18, αιτ. Her.), αυτός έλαβε από τους ανωτέρους του πληροφορίες σχετικά με τις τιμολογιακές συμφωνίες που είχαν συναφθεί. Οι πληροφορίες που ελήφθησαν στις 29 Ιουλίου 1981 για τη συνάντηση της 28ης Ιουλίου ουδόλως αντικρούουν την άποψη της Επιτροπής, διότι ο υπάλληλος της προσφεύγουσας δεν ήταν παρών στη συνάντηση εκείνη. Δεν είναι, επομένως, εύλογο να υποστηριχτεί ότι αυτός πρέπει να αντελήφθη ότι η εταιρία αποδοκίμαζε τις συμπράξεις αυτές και ότι του απαγορευόταν να συμμετέχει στις συναντήσεις. Η Επιτροπή επισημαίνει, εξ άλλου, ότι καμμία αρχή εγγράφου αποδείξεως δεν προσκομίστηκε για την απαγόρευση αυτή. Ούτε είναι περισσότερο αληθοφανές ότι οι ανώτεροι του B. αγνούσαν τη συμμετοχή του στις συναντήσεις. Εξ άλλου, μια έκθεση την οποία συνέταξε ένας σύμβουλος της Hercules Incorporated τις εβδομάδες που επακολούθησαν τους ελέγχους που διεξήγαγε η Επιτροπή (παράρτ. 6, αιτ. Her.) αναφέρει ρητώς τα εξής: "It appears that Mr. B.' s non-participant observer role may have been known to several of his immediate superiors" ("Φαίνεται ότι ο ρόλος του B. ως μη ενεργώς συμμετέχοντος παρατηρητή ίσως ήταν γνωστός σε αρκετούς από τους αμέσως ανωτέρους του"). Η Επιτροπή προσθέτει ότι, και αν ακόμη οι ανώτεροι του B. τελούσαν εν αγνοία των δραστηριοτήτων του, οι οποίες συνιστούσαν, επομένως, απειθαρχία - πράγμα το οποίο αποκρούει -, αυτό δεν θα απήλλασσε την Hercules της ευθύνης της.

91 Φρονεί ακόμη ότι η συμμετοχή του υπαλλήλου της προσφεύγουσας δεν ήταν διαφορετικής φύσεως από τη συμμετοχή των άλλων παραγωγών αυτό δείχνει η ενεργή του συμμετοχή στις συζητήσεις και οι υποχρεώσεις τις οποίες αναλάμβανε εξ ονόματος της εταιρίας. Υπενθυμίζει σχετικώς τη συμβολή του στη δημιουργία του συστήματος του 'account leadership' , καθώς και το ότι, κατά τη συνάντηση της 2ας Δεκεμβρίου 1982 (γ. αιτ. παράρτ. 33, πίνακας 2), όπως και κατά την τηλεφωνική συνδιάλεξη της 3ης Δεκεμβρίου 1982 (γ. αιτ. παράρτ. 88), αυτός αποδέχτηκε την ποσόστωση που είχε οριστεί για την προσφεύγουσα, καθώς και τη διόρθωσή της κατά τη συνάντηση του Μαρτίου του 1982.

92 Η Επιτροπή, τέλος, εκθέτει ότι ματαίως η προσφεύγουσα προσπαθεί να δείξει ότι ο υπάλληλός της δεν διέθετε εξουσία λήψεως αποφάσεων στην εταιρία το γεγονός ότι οι οδηγίες καθορισμού τιμών που έδινε μετά τις συναντήσεις η προσφεύγουσα αντανακλούσαν τις επιδιωκόμενες τιμές που είχαν συμφωνηθεί κατά τις συναντήσεις αποδεικνύει κατά τρόπο αναμφίβολο το αντίθετο.

γ) Η εκτίμηση του Πρωτοδικείου

93 Το Πρωτοδικείο διαπιστώνει, όσον αφορά την έναρξη της συμμετοχής της προσφεύγουσας στις συναντήσεις των παραγωγών, ότι η απευθυνθείσα στην Hercules ειδική ανακοίνωση των αιτιάσεων αναφέρει ότι "Mr. F. B., (...), attended a number of 'Bosses' and 'Experts' meetings from 1979 (...)" ("Ο κ. F. B. παρέστη σε διάφορες συναντήσεις 'διευθυντών' και 'εμπειρογνωμόνων' από το 1979").

94 Κατά τις απαντήσεις της ICI, της Monte και της προσφεύγουσας στις αιτήσεις παροχής πληροφοριών (γ. αιτ. παράρτ. 8 παράρτ. 3, αιτ. Monte και παράρτ. 1, αιτ. Her.), η Hercules μετείχε, αλλ' όχι τακτικά, στις συναντήσεις το 1979, το 1980 και το 1981. Η ίδια παραδέχεται ότι μετέσχε σε μία ή δύο συναντήσεις το 1979, σε μία συνάντηση το 1980 και σε δύο συναντήσεις το 1981. Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι, όπως προκύπτει από τα πρακτικά της εξετάσεως του B., υπαλλήλου της Hercules, από τους εκπροσώπους της Επιτροπής (παράρτ. 7, αιτ. Her., παράρτ. Α), αυτός δήλωσε ότι ίσως να μετέσχε σε άλλες δυο συναντήσεις το 1979, σε άλλες δυο συναντήσεις το 1980 και σε άλλη μία το 1981. Από την απάντηση, εξ άλλου, της προσφεύγουσας στην ανακοίνωση των αιτιάσεων προκύπτει ότι αυτή συμμετείχε συχνά στις συναντήσεις από τον Φεβρουάριο του 1982, πράγμα που ενισχύει την πεποίθηση ότι μετέσχε στις συναντήσεις που διεξήχθησαν κατά τον Φεβρουάριο, τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 1982 (ήτοι πέντε συναντήσεις). Κατά συνέπεια, η συμμετοχή της στις συναντήσεις κατά τα έτη αυτά δεν ήταν τόσο σποραδική όσο ισχυρίζεται, εφόσον, απ' ό,τι λέει η ίδια, είναι πιθανόν να έλαβε μέρος, πριν από τον Μάιο του 1982, σε δεκαπέντε συναντήσεις από τις είκοσι εννέα (δηλαδή τις είκοσι τέσσερις συναντήσεις που μνημονεύονται στον πίνακα 3 της Αποφάσεως για την υπό κρίση περίοδο, στις οποίες προστίθενται και οι συναντήσεις που διεξήχθησαν κατά την ίδια περίοδο, οι οποίες μνημονεύονται στα πρακτικά της εξετάσεως του B., αλλά δεν εμφανίζονται στον πίνακα 3 της Αποφάσεως), και όχι σε πέντε συναντήσεις από τις είκοσι τέσσερις.

95 Πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο σχετικά ακανόνιστος ρυθμός της συμμετοχής της προσφεύγουσας στις συναντήσεις που έλαβαν χώρα κατ' εκείνο το χρονικό διάστημα δεν συνιστά το μόνο στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά την εξέταση της συμμετοχής της στο σύστημα των περιοδικών συναντήσεων παραγωγών πολυπροπυλενίου, αλλ' ότι πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι επαφές που ενδεχομένως είχε αυτή με άλλους παραγωγούς. Συναφώς, πρέπει να επισημανθεί ότι, με την απάντησή της στην αίτηση παροχής πληροφοριών (παράρτ. 1, αιτ. Her.), η προσφεύγουσα ανέφερε τα εξής:

"Mr. B. was informed on a number of occasions that meetings were scheduled to occur and was invited to attend. It does not appear that Mr. B. was informed in such conversations about any action which it was proposed to take at such meetings. Mr. B. did not make any commitment with respect to prices, volumes, or related matters, and did not authorize anyone to represent or act on behalf of Hercules at such meetings. On a number of occasions, but not invariably, Mr. B. was informed after meetings as to what had transpired. On such occasions Mr. B. did not make any commitments or express any intention, to follow or support any price changes that may have been agreed upon at such meetings. On occasion, Mr. B. may have made general statements indicating Hercules' desire for higher polypropylene prices."

("Ο κ. B. ενημερωνόταν, σε διάφορες επαφές, ότι είχαν προγραμματιστεί συναντήσεις, στις οποίες προσκαλούνταν να συμμετάσχει. Δεν φαίνεται να ενημερωνόταν ο κ. B., κατά τις εν λόγω επαφές, για το τί πρωτοβουλίες προτεινόταν να αναληφθούν κατά τις εν λόγω συναντήσεις. Ο κ. B. δεν ελάμβανε καμμία δέσμευση σχετικά με τις τιμές, τον όγκο των πωλήσεων ή συναφή θέματα, ούτε εξουσιοδότησε κανέναν να αντιπροσωπεύει την Hercules ή να ενεργεί για λογαριασμό της κατά τις συναντήσεις αυτές. Σε διάφορες επαφές επίσης, όχι όμως πάντοτε, ο κ. B. ενημερωνόταν μετά τις συναντήσεις για το τί είχε διαμειφθεί. Στις περιπτώσεις αυτές, ο κ. B. δεν ανελάμβανε καμμία δέσμευση ούτε εξέφραζε καμμία πρόθεση να ακολουθήσει ή να υποστηρίξει οποιαδήποτε τιμολογιακή μεταβολή που είχε ενδεχομένως συμφωνηθεί κατά τις συναντήσεις αυτές. Ενίοτε ίσως ο κ. B. εξεδήλωνε γενικώς την επιθυμία της Hercules να υπάρξουν υψηλότερες τιμές του πολυπροπυλενίου.")

96 Υπό το πρίσμα αυτών των επαφών, με τις οποίες ο B. αποκτούσε τη δυνατότητα να συμπληρώνει τις πλούσιες πληροφορίες που είχε συγκεντρώσει κατά τις συναντήσεις σχετικά με την εμπορική πολιτική που επρόκειτο να ακολουθήσουν οι ανταγωνιστές της προσφεύγουσας, πρέπει να διαπιστωθεί ότι ο σχετικά ακανόνιστος χαρακτήρας της συμμετοχής του υπαλλήλου της προσφεύγουσας στις συναντήσεις, πριν από τον Μάιο του 1982, δεν αναιρεί τη συμμετοχή της στο σύστημα περιοδικών συναντήσεων παραγωγών πολυπροπυλενίου κατά την εν λόγω περίοδο.

97 Το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι η συμμετοχή της προσφεύγουσας στις συναντήσεις από τον Μάιο του 1982 και μέχρι τα τέλη Αυγούστου του 1983 ήταν τακτική, όπως φαίνεται από την απάντησή της στην αίτηση παροχής πληροφοριών, από την απάντησή της στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, καθώς και από τα πρακτικά των συναντήσεων της 3ης Μαΐου και της 1ης Ιουνίου 1983 (γ. αιτ. παραρτ. 38 και 40) συγκεκριμένα, το πρώτο απ' αυτά τα πρακτικά αναφέρει: "a fairly full attendance with only Hercules missing among usual participants" ("η παρουσία στη συνάντηση είναι ικανοποιητική από τους συνήθως συμμετέχοντες μόνο η Hercules λείπει"), ενώ το δεύτερο αναφέρει: "usual participants except for Solvay + Hercules" ("συνήθως συμμετέχοντες, πλην Solvay και Hercules"). Συναφώς, έχει σημασία να επισημανθεί ότι ορισμένα πρακτικά συναντήσεων, όπως τα της συναντήσεως διευθυντών της 21ης Σεπτεμβρίου 1982 (γ. αιτ. παράρτ. 30), αναφέρουν την προσφεύγουσα ως παρούσα, ενώ οι συναντήσεις αυτές δεν μνημονεύονται στην απάντησή της στην αίτηση παροχής πληροφοριών, η οποία πρέπει, κατά συνέπεια, να θεωρηθεί ελλιπής.

98 Το Πρωτοδικείο επισημαίνει ότι η Επιτροπή ορθώς έκρινε, βάσει της απαντήσεως της ICI στην αίτηση παροχής πληροφοριών, η οποία επιβεβαιώνεται και από τα πρακτικά πολλών συναντήσεων, ότι σκοπός των συναντήσεων ήταν βασικά ο καθορισμός επιδιωκομένων τιμών αφενός και επιδιωκομένου όγκου πωλήσεων αφετέρου. Στην εν λόγω απάντηση περιέχονται, πράγματι, τα κάτωθι χωρία:

"' Target prices' for the basic grade of each principal category of polypropylene as proposed by producers from time to time since 1 January 1979 are set forth in Schedule (...)"

και

"A number of proposals for the volume of individual producers were discussed at meetings."

("Οι κατά καιρούς προταθείσες από τους παραγωγούς 'τιμές-στόχοι' , από την 1η Ιανουαρίου 1979 και εντεύθεν, για τη βασική ποιότητα καθεμιάς από τις βασικές κατηγορίες πολυπροπυλενίου εκτίθενται στο παράρτημα (...)" και "διάφορες προτάσεις για τον όγκο των πωλήσεων των κατ' ιδίαν παραγωγών συζητούνταν σε συναντήσεις").

99 Επί πλέον, η ICI αναφερόμενη, με την απάντησή της στην αίτηση παροχής πληροφοριών, στη διοργάνωση - εκτός των συναντήσεων "διευθυντών" - και συναντήσεων "εμπειρογνωμόνων" του marketing από τα τέλη του 1978 ή τις αρχές του 1979, αποκαλύπτει ότι οι συζητήσεις για τον καθορισμό επιδιωκομένων τιμών και επιδιωκομένου όγκου πωλήσεων γίνονταν όλο και πιο συγκεκριμένες και λεπτομερείς, ενώ, κατά το 1978, οι "διευθυντές" είχαν περιοριστεί στο να αναπτύξουν απλώς την έννοια της "τιμής-στόχου".

100 Εκτός από τα παραπάνω χωρία, στην απάντηση της ICI στην αίτηση παροχής πληροφοριών περιλαμβάνεται και το ακόλουθο απόσπασμα: "Only 'Bosses' and 'Experts' meetings came to be held on a monthly basis" ("Μόνο οι συναντήσεις 'διευθυντών' και 'εμπειρογνωμόνων' διεξάγονταν σε μηνιαία βάση"). Ορθώς, λοιπόν, η Επιτροπή συνήγαγε από την απάντηση αυτή, καθώς και από την ταυτότητα φύσεως και αντικειμένου των συναντήσεων, ότι αυτές εντάσσονταν σε σύστημα περιοδικών συναντήσεων.

101 Έχει, εξ άλλου, σημασία να σημειωθεί ότι ο ισχυρισμός περί παθητικού χαρακτήρα της συμμετοχής του υπαλλήλου της προσφεύγουσας στις συναντήσεις διαψεύδεται από διάφορα αποδεικτικά στοιχεία. Πρόκειται, κατ' αρχάς, για δύο χειρόγραφα σημειώματα, τα οποία επικαλέστηκε η Επιτροπή, το δεύτερο από τα οποία χρονολογείται από τον Μάρτιο του 1983 (παραρτ. 10 και 11, αιτ. Her.), στα οποία αναφέρονται τα εξής: "B.: Account leadership" και "B.: originator of 'account leadership' concept (not working)" ["B.: εμπνευστής της έννοιας του 'account leadership' (δεν λειτουργεί)"], και από τα οποία μπορεί να συναχθεί ότι ο B. πρότεινε το σύστημα του 'account leadership' . Και πρόκειται, εν συνεχεία, για τα πρακτικά της συναντήσεως της 2ας Δεκεμβρίου 1982 (γ. αιτ. παράρτ. 33) και το σημείωμα για το περιεχόμενο μιας τηλεφωνικής συνδιαλέξεως της προσφεύγουσας με έναν υπάλληλο της ICI με ημερομηνία της επομένης (γ. αιτ. παράρτ. 88), που δείχνουν από κοινού ότι ο υπάλληλος αυτός διαβίβαζε στην ICI τη γνώμη της Amoco, της BP και της Hercules σχετικά με τις ποσοστώσεις που τους είχαν οριστεί κατά τη συνάντηση της 2ας Δεκεμβρίου 1982, τούτο δε παρ' όλον ότι ο B. δεν έδωσε τα αριθμητικά στοιχεία των πωλήσεων της Hercules.

102 Οι ισχυρισμοί της προσφεύγουσας ότι οι ανώτεροι του B. αγνοούσαν τη συμμετοχή του στις συναντήσεις και ότι του είχαν πει πως η συμμετοχή του αντέβαινε προς την πολιτική της εταιρίας δεν είναι πειστικοί, αν ληφθούν υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία. Η προσφεύγουσα δεν προσκόμισε ούτε καν αρχή εγγράφου αποδείξεως περί της απαγορεύσεως συμμετοχής στις συναντήσεις. Οι ανώτεροι αυτού του υπαλλήλου είχαν επαφές με άλλους συμμετέχοντες στις συναντήσεις, όπως δείχνει το γεγονός ότι τον Ιούνιο του 1977 και στις 29 Ιουλίου 1981, αυτοί γνωστοποίησαν στον B. αφενός το περιεχόμενο μιας τηλεφωνικής συνομιλίας (γ. αιτ. παράρτ. 2) και αφετέρου το αποτέλεσμα μιας συναντήσεως στην οποία αυτός δεν είχε μετάσχει (παράρτ. 18, αιτ. Her.). Η έκθεση της Hercules Incorporated αναφέρει ότι ο ρόλος του B. ίσως ήταν γνωστός σε διαφόρους από τους αμέσως ανωτέρους του (παράρτ. 6, αιτ. Her.). Τέλος, το γεγονός ότι η προσφεύγουσα δήλωσε ενώπιον του Πρωτοδικείου ότι οι αποφάσεις του B. σχετικά με τις οδηγίες καθορισμού τιμών που θα εδίδοντο στους κατά τόπους διευθυντές marketing υπέκειντο στην έγκριση των ανωτέρων του δείχνει ότι αυτός υπεχρεούτο να δικαιολογεί τις αποφάσεις του εκθέτοντας στους ανωτέρους του τα δεδομένα στα οποία τις εστήριζε, καθώς και την προέλευση αυτών των δεδομένων.

103 Το Πρωτοδικείο επισημαίνει ακόμη ότι η φύση της συμμετοχής του υπαλλήλου της προσφεύγουσας στις συναντήσεις, την οποία η ICI χαρακτήρισε με το προαναφερθέν σημείωμα του Μαρτίου του 1983 ως "unofficial", δεν διέφερε από εκείνη των άλλων συμμετεχόντων, πράγμα που δείχνει η ενεργή του συμμετοχή στις συζητήσεις, καθώς και το γεγονός ότι οι οδηγίες καθορισμού τιμών που έδινε η προσφεύγουσα μετά τις συναντήσεις συνέπιπταν σε μεγάλο βαθμό με τις επιδιωκόμενες τιμές που καθορίζονταν κατά τις συναντήσεις αυτές ως προς το ποσόν και την ημερομηνία ενάρξεως της ισχύος τους. Πρέπει να παρατηρηθεί ότι τις διαπιστώσεις αυτές δεν αναιρεί το γεγονός ότι η ICI χαρακτήρισε τη συμμετοχή του B. στις συναντήσεις ως "unofficial", διότι μια τέτοια ένδειξη δεν αποδεικνύει ότι οι άλλοι παραγωγοί εγνώριζαν ότι ο υπάλληλος της προσφεύγουσας βρισκόταν εκεί εν αγνοία των ανωτέρων του, και δη αντίθετα προς τη βούλησή τους, ή ότι δεν διέθετε την απαιτούμενη αρμοδιότητα για να βρίσκεται εκεί. Η ένδειξη αυτή δείχνει μόνον ότι δεν ήθελε η συμμετοχή του στις συναντήσεις αυτές να γίνει γνωστή πιο έξω.

104 Όσον αφορά το επίπεδο των καθηκόντων που ασκούσε αυτός ο υπάλληλος στην προσφεύγουσα εταιρία, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι η συμφωνία πολλών οδηγιών καθορισμού τιμών τις οποίες έδιδε η προσφεύγουσα με τα αποτελέσματα των συναντήσεων δείχνει είτε ότι ο B. είχε την εξουσία να μεταφράζει τα αποτελέσματα των συναντήσεων στις οποίες παρίστατο απευθείας σε τιμολογιακή πολιτική της προσφεύγουσας, πράγμα που αποδεικνύει ότι είχε την αναγκαία εξουσία για να δεσμεύει την εταιρία, είτε, αν αυτό δεν συνέβαινε, ότι είχε εξουσιοδοτηθεί να το πράττει.

105 Από τις προεκτεθείσες σκέψεις προκύπτει ότι η Επιτροπή απέδειξε επαρκώς κατά νόμον, πρώτον, ότι η προσφεύγουσα συμμετείχε στο σύστημα περιοδικών συναντήσεων των παραγωγών πολυπροπυλενίου από τις αρχές του 1979 μέχρι τα τέλη Αυγούστου του 1983 τουλάχιστον, πράγμα που ορθώς συνήγαγε από τη συμμετοχή της προσφεύγουσας στις συναντήσεις και από τις επαφές της που είχαν σχέση με τις συναντήσεις αυτές δεύτερον, ότι οι συναντήσεις αυτές είχαν ως αντικείμενο ιδίως τον καθορισμό επιδιωκομένων τιμών και επιδιωκομένου όγκου πωλήσεων και, τρίτον, ότι η συμμετοχή της προσφεύγουσας στις συναντήσεις αυτές είχε το περιεχόμενο που της αποδίδεται με την Απόφαση.

Γ - Οι πρωτοβουλίες καθορισμού τιμών

α) Η προσβαλλόμενη πράξη

106 Κατά την Απόφαση (αιτιολογικές σκέψεις 28 έως 51), το σύστημα καθορισμού των επιδιωκομένων τιμών υλοποιήθηκε μέσω πρωτοβουλιών καθορισμού τιμών, από τις οποίες κατέστη δυνατόν να εντοπιστούν έξι: η πρώτη διήρκεσε από τον Ιούλιο μέχρι τον Δεκέμβριο του 1979, η δεύτερη από τον Ιανουάριο μέχρι τον Μάιο του 1981, η τρίτη από τον Αύγουστο μέχρι τον Δεκέμβριο του 1981, η τετάρτη από τον Ιούνιο μέχρι τον Ιούλιο του 1982, η πέμπτη από τον Σεπτέμβριο μέχρι τον Νοέμβριο του 1982 και η έκτη από τον Ιούλιο μέχρι τον Νοέμβριο του 1983.

107 Σχετικά με την πρώτη από αυτές τις πρωτοβουλίες καθορισμού τιμών, η Επιτροπή παρατηρεί (Απόφαση, αιτιολογική σκέψη 29) ότι δεν διαθέτει κανένα συγκεκριμένο στοιχείο σχετικά με τις συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν ή τις πρωτοβουλίες που προβλέφθηκαν κατά το πρώτο ήμισυ του 1979. Από τα πρακτικά μιας συναντήσεως που πραγματοποιήθηκε στις 26 και τις 27 Σεπτεμβρίου 1979 προκύπτει, ωστόσο, ότι είχε αναληφθεί μια πρωτοβουλία καθορισμού της τιμής για την ποιότητα raffia των 1,90 DM/kg, που θα εφαρμοζόταν από την 1η Ιουλίου, και των 2,05 DM/kg, που θα εφαρμοζόταν από την 1η Σεπτεμβρίου.

108 Λόγω όμως των δυσχερειών στις οποίες προσέκρουε η άνοδος των τιμών, οι παραγωγοί αποφάσισαν, κατά τη συνάντηση της 26ης και 27ης Σεπτεμβρίου 1979, να αναβάλουν την ημερομηνία που είχαν προβλέψει για την επίτευξη του στόχου κατά αρκετούς μήνες, ήτοι για την 1η Δεκεμβρίου 1979 το νέο σχέδιο ήταν να "διατηρηθούν" καθ' όλο τον Οκτώβριο τα επίπεδα τιμών που είχαν ήδη επιτευχθεί, με το ενδεχόμενο μιας ενδιάμεσης αυξήσεως τον Νοέμβριο σε 1,90 ή 1,95 DM/kg (Απόφαση, αιτιολογική σκέψη 31, πρώτο και δεύτερο εδάφιο).

109 Όσον αφορά τη δεύτερη πρωτοβουλία καθορισμού τιμών, μολονότι αναγνωρίζεται στην Απόφαση (αιτιολογική σκέψη 32) ότι δεν ανευρέθηκε κανένα πρακτικό των συναντήσεων που πραγματοποιήθηκαν το 1980, βεβαιώνεται ότι οι παραγωγοί συναντήθηκαν τουλάχιστον επτά φορές κατά τη διάρκεια του έτους εκείνου (σχετική αναφορά γίνεται στον πίνακα 3 της Αποφάσεως). Κατά τις αρχές του έτους, ο εξειδικευμένος Τύπος ανήγγειλε ότι οι παραγωγοί έβλεπαν ευμενώς μια έντονη αύξηση των τιμών κατά το 1980. Παρ' όλα αυτά, σημειώθηκε ουσιώδης μείωση των τιμών της αγοράς, οι οποίες υποχώρησαν στο επίπεδο του 1,20 DM/kg ή ακόμα χαμηλότερα, πριν σταθεροποιηθούν, περί τον Σεπτέμβριο. Όπως προκύπτει από τις οδηγίες που απέστειλαν ορισμένοι παραγωγοί (DSM, Hoechst, Linz, Monte, Saga και ICI) για τον καθορισμό τιμών, για να ανορθωθούν οι τιμές στο πρότερο επίπεδό τους, καθορίστηκαν στόχοι για τον Δεκέμβριο 1980-Ιανουάριο 1981 με βάση το 1,50 DM/kg για τη raffia, το 1,70 DM/kg για τα ομοπολυμερή και το 1,95 έως 2,00 DM/kg για τα συμπολυμερή. Σε εσωτερικό έγγραφο της Solvay περιλαμβανόταν πίνακας, όπου συγκρίνονταν οι "επιτευχθείσες τιμές" του Οκτωβρίου και του Νοεμβρίου του 1980 προς τις "τιμές καταλόγου" του Ιανουαρίου του 1981, οι οποίες ορίζονταν στα 1,50/ 1,70/ 2,00 DM/kg αντιστοίχως. Αρχικώς είχε προβλεφθεί να εφαρμοστούν οι τιμές αυτές από την 1η Δεκεμβρίου 1980 - έγινε σχετικώς μια συνάντηση στη Ζυρίχη από τις 13 ως τις 15 Οκτωβρίου - αλλά η πρωτοβουλία αυτή αναβλήθηκε για την 1η Ιανουαρίου 1981.

110 Η Απόφαση (αιτιολογική σκέψη 33, τρίτο εδάφιο) επισημαίνει ότι δεν είναι γνωστό εάν η Hercules συμμετείχε στις συναντήσεις του Ιανουαρίου του 1981, κατά τις οποίες κρίθηκε αναγκαία η αύξηση των τιμών, η οποία είχε καθοριστεί τον Δεκέμβριο 1980 για την 1η Φεβρουαρίου 1981, με βάση το 1,75 DM/kg για τη raffia, σε δύο στάδια: ο στόχος θα παρέμενε στο 1,75 DM/kg για τον Φεβρουάριο, ενώ από την 1η Μαρτίου θα εισαγόταν ο στόχος των 2,00 DM/kg "χωρίς εξαίρεση". Καταρτίστηκε πίνακας των τιμών-στόχων για τις έξι κυριότερες ποιότητες πολυπροπυλενίου σε έξι εθνικά νομίσματα και προβλέφθηκε ότι θα ετίθετο σε εφαρμογή την 1η Φεβρουαρίου και την 1η Μαρτίου 1981. Αναφέρει πάντως η Απόφαση ότι η Hercules ήταν παρούσα στην προηγούμενη συνάντηση, της 16ης Δεκεμβρίου 1980.

111 Σύμφωνα με την Απόφαση (αιτιολογική σκέψη 34), το σχέδιο κατά το οποίο οι τιμές θα ανέβαιναν στα 2,00 DM/kg την 1η Μαρτίου φαίνεται, ωστόσο, ότι δεν είχε επιτυχία. Οι παραγωγοί μετέβαλαν τις προσδοκίες τους, ελπίζοντας να επιτύχουν την τιμή του 1,75 DM/kg τον Μάρτιο. Στις 25 Μαρτίου 1981 πραγματοποιήθηκε στο Άμστερνταμ συνάντηση των "εμπειρογνωμόνων", της οποίας δεν ανευρέθηκαν πρακτικά αμέσως μετά, όμως, η BASF, η DSM, η ICI, η Monte και η Shell - τουλάχιστον - έδωσαν οδηγίες οι επιδιωκόμενες τιμές (ή τιμές "καταλόγου") να φθάσουν, από την 1η Μαΐου, στο επίπεδο των 2,15 DM/kg για τη raffia. Η Hoechst έδωσε ταυτόσημες οδηγίες για την 1η Μαΐου, με καθυστέρηση τεσσάρων εβδομάδων σε σχέση με τις άλλες εταιρίες. Ορισμένοι παραγωγοί άφησαν στα γραφεία πωλήσεών τους κάποια περιθώρια χειρισμών, επιτρέποντάς τους να εφαρμόζουν "κατώτατες" τιμές ή "απολύτως κατώτατα όρια τιμών", κατά τι χαμηλότερα από τους συμφωνηθέντες στόχους. Κατά τους πρώτους μήνες του 1981, υπήρξε αισθητή αύξηση των τιμών παρά το γεγονός, όμως, ότι η αύξηση της 1ης Μαΐου υποστηρίχθηκε έντονα από τους παραγωγούς, δεν συνεχίστηκε με τον ίδιο ρυθμό. Περί τα μέσα του έτους, οι παραγωγοί αντιμετώπισαν το ενδεχόμενο είτε να σταθεροποιήσουν τις τιμές, είτε ακόμη και να τις μειώσουν κάπως, δεδομένου ότι είχε σημειωθεί κάμψη της ζητήσεως κατά τη διάρκεια του θέρους.

112 Όσον αφορά την τρίτη πρωτοβουλία καθορισμού τιμών, η Απόφαση (αιτιολογική σκέψη 35) βεβαιώνει ότι, τον Ιούνιο του 1981, η Shell και η ICI είχαν ήδη προβλέψει μια νέα πρωτοβουλία καθορισμού τιμών για τον Σεπτέμβριο/Οκτώβριο 1981, ενώ η αύξηση των τιμών του πρώτου τριμήνου είχε σημειώσει επιβράδυνση. Στις 15 Ιουνίου 1981 συναντήθηκαν η Shell, η ICI και η Monte, προκειμένου να συζητήσουν σχετικά με τις μεθόδους που θα ακολουθούσαν για να αυξηθούν οι τιμές στην αγορά. Μερικές ημέρες μετά τη συνάντηση αυτή, η ICI και η Shell έδωσαν στα γραφεία πωλήσεών τους την οδηγία να προετοιμάσουν την αγορά για μια σημαντική αύξηση τον Σεπτέμβριο, με βάση τη νέα τιμή των 2,30 DM/kg για τη raffia. Η Solvay υπενθύμισε επίσης στο γραφείο πωλήσεών της για τη Μπενελούξ, στις 17 Ιουλίου 1981, ότι ήταν ανάγκη να γνωστοποιήσει στους πελάτες ότι την 1η Σεπτεμβρίου θα επερχόταν σημαντική αύξηση, το ακριβές ύψος της οποίας θα καθοριζόταν κατά την τελευταία εβδομάδα του Ιουλίου, ενώ είχε προβλεφθεί συνάντηση εμπειρογνωμόνων για τις 28 Ιουλίου 1981. Το αρχικό σχέδιο με βάση την τιμή 2,30 DM/kg για τον Σεπτέμβριο του 1981 αναθεωρήθηκε πιθανότατα κατά τη συνάντηση αυτή η τιμή για τον Αύγουστο μειώθηκε στα 2,00 DM/kg για τη raffia. Η τιμή για τον Σεπτέμβριο επρόκειτο να είναι 2,20 DM/kg. Σε χειρόγραφο σημείωμα που ανευρέθηκε στην Hercules με ημερομηνία 29 Ιουλίου 1981 (δηλαδή την επομένη της συναντήσεως κατά την οποία η Hercules αναμφιβόλως δεν παρέστη) παρατίθενται οι τιμές αυτές, χαρακτηριζόμενες ως "επίσημες" για τον Αύγουστο και Σεπτέμβριο και γίνεται συγκεκαλυμμένη αναφορά στην πηγή πληροφοριών. Νέες συναντήσεις πραγματοποιήθηκαν στη Γενεύη στις 4 Αυγούστου και στη Βιέννη στις 21 Αυγούστου 1981. Μετά τις συναντήσεις αυτές, οι παραγωγοί απέστειλαν νέες οδηγίες με τις οποίες ο στόχος καθοριζόταν στα 2,30 DM/kg για την 1η Οκτωβρίου. Η BASF, η DSM, η Hoechst, η ICI, η Montepolimeri και η Shell έδωσαν περίπου ταυτόσημες οδηγίες για την εφαρμογή των τιμών αυτών τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο.

113 Σύμφωνα με την Απόφαση (αιτιολογική σκέψη 36), το νέο σχέδιο προέβλεπε, για τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 1981, άνοδο των τιμών, με "τιμή βάσεως" τα 2,20 έως 2,30 DM/kg για τη raffia. Ένα έγγραφο της Shell αναφέρει ότι είχε συζητηθεί ένα περαιτέρω στάδιο αυξήσεως στα 2,50 DM/kg την 1η Νοεμβρίου, το οποίο όμως εγκαταλείφθηκε στη συνέχεια. Από εκθέσεις διαφόρων παραγωγών προκύπτει ότι οι τιμές αυξήθηκαν τον Σεπτέμβριο και ότι η πρωτοβουλία συνεχίστηκε τον Οκτώβριο του 1981, οπότε οι τιμές που επιτεύχθηκαν στην αγορά κυμαίνονταν μεταξύ 2,00 και 2,10 DM/kg για τη raffia. Από σημείωμα της Hercules προκύπτει ότι, τον Δεκέμβριο του 1981, ο στόχος των 2,30 DM/kg αναθεωρήθηκε προς τα κάτω και καθορίστηκε στο πιο ρεαλιστικό επίπεδο των 2,15 DM/kg στο ίδιο σημείωμα προστίθεται όμως η παρατήρηση ότι, "χάρη στην αποφασιστικότητα όλων, οι τιμές έφθασαν τα 2,05 DM/kg, ποσό δηλαδή που προσέγγισε περισσότερο από κάθε άλλη φορά τις δημοσιε