Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 17ης Ιουλίου 1997. - Badische Erfrischungs-Getränke GmbH & Co. KG κατά Land Baden-Württemberg. - Αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως: Bundesverwaltungsgericht - Γερμανία. - Φυσικά μεταλλικά νερά - Έννοια - Νερό με ευνοϊκές για την υγεία ιδιότητες. - Υπόθεση C-17/96.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1997 σελίδα I-04617



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

Προσέγγιση των νομοθεσιών - Φυσικά μεταλλικά νερά - Οδηγία 80/777 - Αναγνώριση νερού ως φυσικού μεταλλικού νερού - Εθνική νομοθεσία που απαιτεί ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες - Δεν επιτρέπεται

(Οδηγία 80/777 του Συμβουλίου, άρθρο 1 § 1, και παράρτημα Ι, μέρος Ι, §§ 1 και 2)

Περίληψη

Οι συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 1, παράγραφος 1, και του παραρτήματος Ι, μέρος Ι, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 80/777, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την εκμετάλλευση και τη θέση στο εμπόριο φυσικών μεταλλικών νερών, έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπουν σε κράτος μέλος να επιβάλλει να έχει ένα νερό ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες προκειμένου να αναγνωριστεί ως φυσικό μεταλλικό νερό.

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-17/96,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Bundesverwaltungsgericht προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ

Badische Erfrischungs-Getrδnke GmbH & Co. KG

και

Land Baden-Wόrttemberg,

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 80/777/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1980, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την εκμετάλλευση και τη θέση στο εμπόριο φυσικών μεταλλικών νερών (ΕΕ ειδ. έκδ. 13/009, σ. 132),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

(πρώτο τμήμα),

συγκείμενο από τους L. Sevσn, πρόεδρο τμήματος, P. Jann και M. Wathelet (εισηγητή), δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: M. B. Elmer

γραμματέας: H. von Holstein, βοηθός γραμματέας,

λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:

- η Badische Erfrischungs-Getrδnke GmbH & Co. KG, εκπροσωπουμένη από τον T. Schmidt-Kφtters, δικηγόρο Dόsseldorf,

- το Land Baden-Wόrttemberg, εκπροσωπούμενο από τον H. Lauinger, Oberregierungsrat στο Regierungsprδsidium Karlsruhe,

- η Γαλλική Κυβέρνηση, εκπροσωπουμένη από την C. de Salins, υποδιευθύντρια στη διεύθυνση νομικών υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών, και τον R. Nadal, αναπληρωτή γραμματέα εξωτερικών υποθέσεων στην ίδια διεύθυνση,

- η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπουμένη από τον καθηγητή U. Leanza, προϋστάμενο της υπηρεσίας διπλωματικών διαφορών του Υπουργείου Εξωτερικών, επικουρούμενο από τον O. Fiumara, avvocato dello Stato,

- η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπουμένη από τον S. Ridley, του Treasury Solicitor's Department, και τον D. Bethlehem, barrister,

- η Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένη από την C. Schmidt, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας,

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Badische Erfrischungs-Getrδnke GmbH & Co. KG, εκπροσωπουμένης από τον T. Schmidt-Kφtters, της Γαλλικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπουμένης από τον R. Nadal, της Ιρλανδικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπουμένης από τον P. O'Reilly, barrister-at-law, της Ιταλικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπουμένης από τον O. Fiumara, της Κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπουμένης από τον D. Bethlehem, και της Επιτροπής, εκπροσωπουμένης από την C. Schmidt, κατά τη συνεδρίαση της 29ης Ιανουαρίου 1997,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 15ης Μαου 1997,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με διάταξη της 31ης Αυγούστου 1995, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 19 Ιανουαρίου 1996, το Bundesverwaltungsgericht υπέβαλε στο Δικαστήριο, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, τρία ερωτήματα ως προς την ερμηνεία της οδηγίας 80/777/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1980, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την εκμετάλλευση και τη θέση στο εμπόριο φυσικών μεταλλικών νερών (ΕΕ ειδ. έκδ. 13/009, σ. 132, στο εξής: οδηγία).

2 Τα ζητήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Badische Erfrischungs-Getrδnke GmbH & Co. KG, εταιρίας εκμεταλλεύσεως μεταλλικού νερού, και του Land Baden-Wόrttemberg σχετικά με την άρνηση του δευτέρου να αναγνωρίσει ως φυσικό μεταλλικό νερό το νερό μιας από τις πηγές της εταιρίας.

3 Στα τέλη της δεκαετίας του '80, η Badische Erfrischungs-Getrδnke ανακάλυψε μια πηγή. Από την ανάλυση και την εξέταση των φυσιολογικών επί της διατροφής αποτελεσμάτων του προερχομένου από αυτήν την πηγή νερού διαπιστώθηκε χαμηλή περιεκτικότητα σε νάτριο και χλωριούχο άλας, πράγμα το οποίο, σύμφωνα με την Badische Erfrischungs-Getrδnke, το καθιστούσε ιδιαίτερα κατάλληλο για δίαιτες πτωχές σε αλάτι καθώς και για την καταπολέμηση της υπερτάσεως.

4 Η Badische Erfrischungs-Getrδnke υπέβαλε στο Land Baden-Wόrttemberg (ομόσπονδο κράτος της Βάδης-Βυτεμβέργης) αίτηση για την αναγνώριση του νερού ως «φυσικού μεταλλικού νερού».

5 Με αποφάσεις της 28ης Νοεμβρίου 1989 και της 2ας Απριλίου 1990, το Land Baden-Wόrttemberg την απέρριψε με την αιτιολογία ότι το νερό δεν μπορούσε να έχει τα απαιτούμενα από τη γερμανική νομοθεσία «φυσιολογικά αποτελέσματα επί της διατροφής» χωρίς ορισμένη περιεκτικότητα σε ουσιώδη συστατικά στοιχεία.

6 Συγκεκριμένα, κατά το άρθρο 2, σημείο 2, του Mineral- und Tafelwasser Verordnung (διατάγματος περί μεταλλικών και επιτραπέζιων νερών):

«Ως "φυσικό μεταλλικό νερό" νοείται το νερό που πληροί τις ακόλουθες προϋποθέσεις (...)

2. χαρακτηρίζεται από την αρχική του καθαρότητα και έχει ορισμένα φυσιολογικά αποτελέσματα επί της διατροφής λόγω της περιεκτικότητάς του σε ανόργανα άλατα, ιχνοστοιχεία ή άλλα συστατικά.»

7 Η Badische Erfrischungs-Getrδnke άσκησε προσφυγή ενώπιον του Bundesverwaltungsgericht Karlsruhe, το οποίο την απέρριψε με απόφαση της 8ης Νοεμβρίου 1991. Η απόφαση αυτή επικυρώθηκε στις 30 Νοεμβρίου 1993 από το Verwaltungsgerichtshof Baden-Wόrttemberg, με το σκεπτικό ότι η εταιρία δεν είχε αποδείξει ότι το νερό είχε τα φυσιολογικά αποτελέσματα επί της διατροφής τα οποία οφείλονται στα συστατικά του, όπως απαιτεί η γερμανική νομοθεσία. Σύμφωνα με το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, η έλλειψη ή η χαμηλή περιεκτικότητα σε ορισμένες ουσίες δεν αρκούν για να προσδώσουν την ιδιότητα του φυσικού μεταλλικού νερού.

8 Κατόπιν ασκήσεως αναιρέσεως, το Bundesverwaltungsgericht επιβεβαίωσε ότι η γερμανική νομοθεσία πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι επιβάλλεται να υπάρχει αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της περιεκτικότητας του νερού σε συστατικά στοιχεία και των φυσιολογικών αποτελεσμάτων του επί της διατροφής.

9 Εντούτοις, το Bundesverwaltungsgericht αμφιβάλλει ως προς το αν συμβιβάζονται οι απαιτήσεις αυτές με την οδηγία, η οποία εναρμονίζει τον ορισμό των φυσικών μεταλλικών νερών και τις προϋποθέσεις αναγνωρίσεώς τους καθώς και το καθεστώς εκμεταλλεύσεως και εμπορίας τους.

10 Κατά το άρθρο 1, παράγραφος 1, της οδηγίας αυτής,

«Η παρούσα οδηγία αφορά τα νερά που εξάγονται από το έδαφος ενός κράτους μέλους και αναγνωρίζονται από την υπεύθυνη αρχή αυτού του κράτους μέλους ως φυσικά μεταλλικά νερά ανταποκρινόμενα στις διατάξεις του μέρους I του παραρτήματος I.»

Δυνάμει του παραρτήματος Ι, μέρος Ι («Ορισμός»), παράγραφοι 1 και 2:

«1. Νοείται ως "φυσικό μεταλλικό νερό" ένα νερό βακτηριολογικώς υγιές, κατά την έννοια του άρθρου 5, που έχει σαν καταγωγή μια υδάτινη φλέβα ή ένα υπόγειο στρώμα και προέρχεται από μια πηγή αξιοποιούμενη από μία ή περισσότερες διεξόδους φυσικές ή κατόπιν διατρήσεως.

Το φυσικό μεταλλικό νερό διακρίνεται σαφώς από το σύνηθες νερό πόσεως:

α) από τη φύση του, χαρακτηριζόμενη από την περιεκτικότητά του σε ανόργανα άλατα, ιχνοστοιχεία ή άλλα συστατικά και σε μερικές περιπτώσεις από ορισμένα αποτελέσματα·

β) από την αρχική καθαρότητά του,

χαρακτηριστικά που και τα δύο έχουν διατηρηθεί ανέπαφα λόγω της υπόγειας καταγωγής αυτού του νερού που έχει διατηρηθεί μακριά από κάθε κίνδυνο μολύνσεως.

2. Αυτά τα χαρακτηριστικά, ικανά να προσδίδουν στο φυσικό μεταλλικό νερό τις ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητές του, πρέπει να έχουν εκτιμηθεί:

α) από απόψεως:

1. γεωλογικής και υδρολογικής,

2. φυσικής, χημικής και φυσικο-χημικής,

3. μικροβιολογικής,

4. αν χρειάζεται, φαρμακολογικής, φυσιολογικής και κλινικής,

β) κατά τα κριτήρια που απαριθμούνται στο μέρος II·

γ) κατά τις επιστημονικές μεθόδους τις εγκεκριμένες από την αρμόδια αρχή.

(...)»

11 Το Bundesverwaltungsgericht αμφιβάλλει ως προς το αν η οδηγία εξαρτά την αναγνώριση της ιδιότητας του φυσικού μεταλλικού νερού από το αν έχει ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες και, ενδεχομένως, αν οι ιδιότητες αυτές πρέπει να αποδεικνύονται. Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, ζητεί να πληροφορηθεί αν οι ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες πρέπει να οφείλονται στην έλλειψη ενός συστατικού στο εν λόγω νερό ή στη χαμηλή περιεκτικότητά του στο συστατικό αυτό. Τέλος, ενόψει της χρησιμοποιήσεως των όρων «φυσιολογικά αποτελέσματα επί της διατροφής» στη γερμανική νομοθεσία, το Bundesverwaltungsgericht αμφιβάλλει ως προς το περιεχόμενο των εννοιών «αποτελέσματα» και «ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες» που χρησιμοποιούνται αντιστοίχως στις παραγράφους 1 και 2 του παραρτήματος Ι, μέρος Ι, της οδηγίας.

12 Υπό αυτές τις συνθήκες, το Bundesverwaltungsgericht ανέστειλε τη διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα ερωτήματα:

«1) αΕχει το άρθρο 1, παράγραφος 1, σε συνδυασμό με το παράρτημα Ι (Ι. Ορισμός) της οδηγίας 80/777/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1980, την έννοια ότι ένα νερό - εκτός από τα αναγνωρισθέντα πριν από την οδηγία νερά κατά το παράρτημα Ι, Ι. Ορισμός, παράγραφος 2, δεύτερη υποπαράγραφος - πρέπει να αναγνωρίζεται ως φυσικό μεταλλικό νερό, μόνον όταν έχει ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, ότι οι ιδιότητες αυτές πρέπει να αποδεικνύονται;

2) Πρέπει οι ενδεχομένως απαιτούμενες ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες να προκύπτουν επίσης από την έλλειψη ή τη μικρή περιεκτικότητα των διαλαμβανομένων στο παράρτημα Ι, μέρος Ι, παράγραφος 1, στοιχείο αα, συστατικών (π.χ. νερό πτωχό σε νάτριο);

3) Πώς οριοθετούνται μεταξύ τους οι έννοιες "ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες" στο μέρος Ι, παράγραφος 2, του παραρτήματος Ι και "ορισμένα αποτελέσματα" στο μέρος Ι, παράγραφος 1, στοιχείο αα (βλ. επίσης: μέρος ΙΙ, αριθ. 1.4.1, του παραρτήματος Ι);»

Επί του πρώτου ερωτήματος

13 Το Land Baden-Wόrttemberg, υποστηριζόμενο από τη Γαλλική και την Ιταλική Κυβέρνηση, ισχυρίζεται ότι μπορεί να αναγνωριστεί ως φυσικό μεταλλικό νερό μόνον το νερό που έχει ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες. Το φυσικό μεταλλικό νερό δεν ορίζεται μόνο σε σχέση με την προέλευση, την περιεκτικότητα και την κατάστασή του, αλλά και σε σχέση με τα φυσιολογικά αποτελέσματά του επί της διατροφής, τα οποία οφείλονται στην περιεκτικότητά του σε ανόργανα άλατα, ιχνοστοιχεία ή άλλα συστατικά τα οποία καθορίζουν τη φύση του νερού. Από το παράρτημα Ι, μέρος Ι, παράγραφος 2, προκύπτει ότι πρέπει να αποδεικνύονται οι ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες του νερού. Η διάταξη της παραγράφου 2 συμπληρώνει και διευκρινίζει την παράγραφο 1, επιβάλλοντας να αξιολογούνται τα απαριθμούμενα στην παράγραφο 1 χαρακτηριστικά, προκειμένου να επαληθευθεί συγκεκριμένα η ύπαρξη ευνοϋκών για την υγεία ιδιοτήτων.

14 Η Επιτροπή φρονεί ότι οι προϋποθέσεις των παραγράφων 1 και 2 του παραρτήματος Ι, μέρος Ι, οι οποίες συνιστούν αμφότερες στοιχεία του ορισμού του φυσικού μεταλλικού νερού, πρέπει να πληρούνται αθροιστικά. Τα κείμενα της παραγράφου 2 στη γερμανική, αγγλική, ολλανδική και δανική γλώσσα είναι παρόμοια και είναι όλα διφορούμενα ως προς το ζήτημα που τίθεται. Αντιθέτως, τα κείμενα της παραγράφου 2 στη γαλλική, ιταλική και ισπανική γλώσσα δεν αφήνουν καμιά αμφιβολία ως προς το ότι το φυσικό μεταλλικό νερό πρέπει πάντοτε να έχει τέτοιες ιδιότητες.

15 Κατ' αρχάς πρέπει να αναγνωριστεί ότι η παράγραφος 1 του παραρτήματος Ι, μέρος Ι, η οποία ορίζει το φυσικό μεταλλικό νερό, δεν αναφέρει τις «ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες». Συγκεκριμένα, το πρώτο εδάφιο της παραγράφου 1 ορίζει το φυσικό μεταλλικό νερό ως νερό βακτηριολογικώς υγιές το οποίο προέρχεται από το υπέδαφος. Το δεύτερο εδάφιο διευκρινίζει μόνον ότι το φυσικό μεταλλικό νερό διακρίνεται σαφώς από το σύνηθες νερό πόσεως χάρη0 σε δύο χαρακτηριστικά, ήτοι, αφενός, τη φύση του, η οποία χαρακτηρίζεται από την περιεκτικότητά του σε ανόργανα άλατα, ιχνοστοιχεία ή άλλα συστατικά και, ενδεχομένως, από ορισμένα αποτελέσματα, και, αφετέρου, από την αρχική καθαρότητά του, προσθέτοντας ότι η υπόγεια προέλευσή του του παρέχει τη δυνατότητα να τα διατηρήσει ανέπαφα. Η έννοια των «ευνοϋκών για την υγεία ιδιοτήτων» υπάρχει μόνο στην παράγραφο 2 του παραρτήματος Ι, μέρος Ι.

16 Συναφώς, το Συμβούλιο δεν ακολούθησε την πρόταση οδηγίας της Επιτροπής (JO 1970, C 69, σ. 14), η οποία ανέφερε τη σχετική με τις ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες προϋπόθεση στην παράγραφο 1. Αυτή η διαφοροποίηση υποδηλώνει ότι το Συμβούλιο δεν θέλησε να εξαρτάται η αναγνώριση ενός νερού ως φυσικού μεταλλικού νερού από το αν έχει ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες.

17 Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από το ότι η οδηγία δεν περιέχει ορισμό της εννοίας των ευνοϋκών για την υγεία ιδιοτήτων. Αν το Συμβούλιο είχε θελήσει να ορίσει τις ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες ως χαρακτηριστικό των φυσικών μεταλλικών νερών, η οδηγία, η οποία είναι διατυπωμένη κατά τρόπο ακριβή και εμπεριστατωμένο, θα περιείχε κανόνες επί του σημείου αυτού, όπως ορθώς υπογράμμισε ο γενικός εισαγγελέας στο σημείο 18 των προτάσεών του.

18 Τέλος, η φράση «ικανά να προσδίδουν στο φυσικό μεταλλικό νερό τις ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητές του» απλώς αναφέρει ένα ενδεχόμενο αποτέλεσμα των χαρακτηριστικών του νερού. Το αμιγώς περιγραφικό περιεχόμενό του έρχεται σαφώς σε αντίθεση προς το δεσμευτικό περιεχόμενο της κύριας προτάσεως της φράσεως, σύμφωνα με την οποία τα διαλαμβανόμενα στην παράγραφο 1 χαρακτηριστικά του φυσικού μεταλλικού νερού «πρέπει» να έχουν εκτιμηθεί από διάφορες απόψεις, σύμφωνα με ορισμένα κριτήρια και τις εγκεκριμένες από την αρμόδια αρχή επιστημονικές μεθόδους (βλ. παράρτημα Ι, μέρος Ι, παράγραφος 2, πρώτη φράση).

19 Ενόψει των ανωτέρω, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 1, παράγραφος 1, και του παραρτήματος Ι, μέρος Ι, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπουν σε κράτος μέλος να επιβάλλει να έχει ένα νερό ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες προκειμένου να αναγνωριστεί ως φυσικό μεταλλικό νερό.

Επί του δευτέρου και του τρίτου ερωτήματος

20 Ενόψει της απαντήσεως στο πρώτο ερώτημα, παρέλκει η απάντηση στο δεύτερο και στο τρίτο ερώτημα.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

21 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Γαλλική, η Ιταλική Κυβέρνηση και η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου καθώς και η Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

(πρώτο τμήμα),

κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με διάταξη της 31ης Αυγούστου 1995 το Bundesvervaltungsgericht, αποφαίνεται:

Οι συνδυασμένες διατάξεις του άρθρου 1, παράγραφος 1, και του παραρτήματος Ι, μέρος Ι, παράγραφοι 1 και 2, της οδηγίας 80/777/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Ιουλίου 1980, περί προσεγγίσεως των νομοθεσιών των κρατών μελών σχετικά με την εκμετάλλευση και τη θέση στο εμπόριο φυσικών μεταλλικών νερών, έχουν την έννοια ότι δεν επιτρέπουν σε κράτος μέλος να επιβάλλει να έχει ένα νερό ευνοϋκές για την υγεία ιδιότητες προκειμένου να αναγνωριστεί ως φυσικό μεταλλικό νερό.