ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ

MACIEJ SZPUNAR

της 24ης Νοεμβρίου 2016 ( 1 )

Υπόθεση C‑541/15

Mircea Florian Freitag

[αίτηση του Amtsgericht Wuppertal

(ειρηνοδικείο της περιφέρειας του Wuppertal, Γερμανία)

για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως]

«Προδικαστική παραπομπή — Ιθαγένεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης — Δικαιώματα ελεύθερης κυκλοφορίας και ελεύθερης διαμονής στο έδαφος των κρατών μελών — Άρθρα 18 και 21 ΣΛΕΕ — Πρόσωπο που έχει την ιθαγένεια δύο κρατών μελών (Ρουμανίας και Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας) και συνήθη διαμονή στη Γερμανία — Αλλαγή ονόματος που αποκτήθηκε στη Ρουμανία, κατόπιν αιτήσεως του ενδιαφερομένου και χωρίς οικογενειακού δικαίου μεταβολή προσωπικής καταστάσεως — Άρνηση του γερμανικού ληξιαρχείου να αναγνωρίσει την αλλαγή ονόματος — Συμβατότητα με το δίκαιο της Ένωσης»

Εισαγωγή

1. Για άλλη μια φορά, το Δικαστήριο καλείται να αποφανθεί σχετικά με ζήτημα που αφορά την ιθαγένεια της Ένωσης σε σχέση με το επώνυμο. Η υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως έχει ως νομικό πλαίσιο τα άρθρα 18 και 21 ΣΛΕΕ. Ειδικότερα, με το ερώτημα που υπέβαλε το Amtsgericht Wuppertal (ειρηνοδικείο της περιφέρειας του Wuppertal, Γερμανία) καλείται το Δικαστήριο να εξετάσει αν είναι δυνατόν να μην αναγνωριστεί η αλλαγή ονόματος Γερμανού υπηκόου που έχει και τη ρουμανική ιθαγένεια, η οποία πραγματοποιήθηκε νομίμως από τις αρμόδιες ρουμανικές αρχές.

2. Η επίμαχη στη διαφορά της κύριας δίκης ρύθμιση, δηλαδή το άρθρο 48 του Einführungsgesetz zum Bürgerlichen Gesetzbuch (εισαγωγικού νόμου του αστικού κώδικα), της 21ης Σεπτεμβρίου 1994 ( 2 ), όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της κύριας δίκης (στο εξής: EGBGB), το οποίο διέπει την επιλογή ονόματος που αποκτήθηκε σε άλλο κράτος μέλος, θεσπίστηκε πρόσφατα από τον Γερμανό νομοθέτη. Το άρθρο αυτό θεσπίστηκε κατόπιν της δημοσιεύσεως της αποφάσεως Grunkin και Paul ( 3 ). Με την απόφαση αυτή, το Δικαστήριο έκρινε ότι το άρθρο 21 ΣΛΕΕ «απαγορεύει […] στις αρχές ενός κράτους μέλους να αρνηθούν, κατ’ εφαρμογήν του εθνικού δικαίου, την αναγνώριση του επωνύμου ενός τέκνου, το οποίο καθορίστηκε και καταχωρίστηκε σε άλλο κράτος μέλος στο οποίο γεννήθηκε και έκτοτε κατοικεί το τέκνο αυτό, το οποίο, όπως και οι γονείς του, έχει την ιθαγένεια μόνον του πρώτου κράτους μέλους» ( 4 ).

3. Εντούτοις, το άρθρο 48 του EGBGB δεν φαίνεται να καλύπτει πλήρως τις απαιτήσεις που έθεσε το Δικαστήριο. Πράγματι, το πεδίο εφαρμογής του περιορίζεται λόγω του ότι, αφενός, η δυνατότητα επιλογής και καταχωρίσεως επωνύμου στη Γερμανία προσφέρεται μόνον όταν το όνομα διέπεται από το γερμανικό δίκαιο και, αφετέρου, το όνομα πρέπει να έχει αποκτηθεί στο πλαίσιο συνήθους διαμονής σε άλλο κράτος μέλος. Συνεπώς, πολλές περιπτώσεις δεν βρίσκουν λύση με τη νέα αυτή διάταξη.

4. Εντούτοις, η Γερμανική Κυβέρνηση προέβαλε την ύπαρξη άλλων διατάξεων δημοσίου δικαίου που επιτρέπουν στον αιτούντα της κύριας δίκης να υποβάλει αίτηση αλλαγής ονόματος σε άλλη αρχή. Το ερώτημα που τίθεται με την υπό κρίση αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά, ως εκ τούτου, το κατά πόσον η γερμανική νομοθεσία στο σύνολό της, δηλαδή λαμβανομένων υπόψη των δύο διαδικασιών του γερμανικού δικαίου που αποσκοπούν στο να παράσχουν σε Γερμανό υπήκοο τη δυνατότητα να αντικαταστήσει το όνομά του με το όνομα που έχει αποκτήσει νομίμως σε άλλο κράτος μέλος, συνάδει με τα άρθρα 18 και 21 ΣΛΕΕ.

Το νομικό πλαίσιο

5. Στη Γερμανία, το άρθρο 5 του EGBGB , το οποίο φέρει τον τίτλο «Προσωπική κατάσταση», ορίζει στην πρώτη και δεύτερη περίοδο αυτού τα εξής: «Σε περίπτωση παραπομπής στο δίκαιο του κράτους της ιθαγένειας προσώπου και εφόσον το πρόσωπο αυτό έχει πολλαπλή ιθαγένεια, εφαρμόζεται το δίκαιο του κράτους με το οποίο το εν λόγω πρόσωπο διατηρεί τον στενότερο δεσμό, ιδίως λόγω της συνήθους διαμονής ή λόγω της πορείας του βίου του. Σε περίπτωση κατά την οποία το εν λόγω πρόσωπο έχει και τη γερμανική ιθαγένεια, η ιθαγένεια αυτή κατισχύει.»

6. Το άρθρο 10 του EGBGB, το οποίο φέρει τον τίτλο «Όνομα», προβλέπει στην παράγραφό του 1: «Το όνομα φυσικού προσώπου διέπεται από το δίκαιο του κράτους της ιθαγένειας του προσώπου αυτού.»

7. Το άρθρο 48 του EGBGB, το οποίο φέρει τον τίτλο «Επιλογή ονόματος κτηθέντος σε άλλο κράτος μέλος της Ένωσης», ορίζει τα εξής: «Εάν το όνομα φυσικού προσώπου διέπεται από το γερμανικό δίκαιο, το πρόσωπο αυτό δύναται, με δήλωση στο ληξιαρχείο, να επιλέξει το όνομα το οποίο έχει αποκτήσει κατά τη συνήθη διαμονή του σε άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το οποίο έχει καταχωρισθεί σε μητρώο προσωπικής καταστάσεως του εν λόγω κράτους μέλους, εφόσον η επιλογή αυτή δεν αντιβαίνει προδήλως σε ουσιώδεις αρχές του γερμανικού δικαίου. Η επιλογή του ονόματος ισχύει αναδρομικώς από τον χρόνο της καταχωρίσεως στο μητρώο προσωπικής καταστάσεως του άλλου κράτους μέλους, εκτός εάν το πρόσωπο δηλώσει ρητώς ότι η επιλογή αυτή θα ισχύει μόνο για το μέλλον. Η δήλωση πρέπει να έχει επικυρωθεί ή περιβληθεί τον τύπο δημοσίου εγγράφου […]» ( 5 ).

8. Όπως επισήμανε η Γερμανική Κυβέρνηση με τις γραπτές παρατηρήσεις της, στη Γερμανία, στο μέτρο που το όνομα δεν διέπεται από το αστικό δίκαιο, η αλλαγή ονόματος διέπεται από το δημόσιο δίκαιο, και ειδικότερα από την έκτακτη διαδικασία αλλαγής επωνύμου δυνάμει του Gesetz über die Änderung von Familiennamen und Vornamen (NamÄndG) (νόμος περί αλλαγής επωνύμων και μικρών ονομάτων) της 5ης Ιανουαρίου 1938 (RGBl. 1938 I, σ. 9), όπως τροποποιήθηκε τελευταία με το άρθρο 54 του νόμου της 17ης Δεκεμβρίου 2008 (BGBl. 2008 I, σ. 2586) (στο εξής: νόμος περί αλλαγής ονόματος).

9. Δυνάμει του άρθρου 1 του νόμου περί αλλαγής ονόματος, το επώνυμο Γερμανού υπηκόου που έχει την κατοικία του ή τη συνήθη διαμονή του στη Γερμανία μπορεί να αλλάξει κατόπιν αιτήσεώς του. Η αίτηση αλλαγής επωνύμου υποβάλλεται, δυνάμει του άρθρου 5, παράγραφος 1, του ίδιου νόμου, στην κατώτερη διοικητική αρχή του τόπου κατοικίας ή διαμονής του αιτούντος (στο εξής: αρμόδια διοικητική αρχή).

10. Σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, του νόμου περί αλλαγής ονόματος, το επώνυμο μπορεί να αλλάξει μόνον αν η αλλαγή δικαιολογείται από σοβαρό λόγο («ein wichtiger Grund»). Οι συγκεκριμένες περιστάσεις που ασκούν επιρροή για την έκδοση της σχετικής αποφάσεως πρέπει να εκτιμώνται αυτεπαγγέλτως δυνάμει του άρθρου 3, παράγραφος 2, του νόμου αυτού. Προς τον σκοπό αυτόν, ζητείται η γνώμη, όχι μόνον των άμεσα ενδιαφερομένων, αλλά και των αρμόδιων τοπικών αστυνομικών αρχών καθώς και των προσώπων των οποίων τα δικαιώματα επηρεάζονται από την αιτούμενη αλλαγή ονόματος.

11. Λόγος που μπορεί να δικαιολογήσει αλλαγή ονόματος μπορεί, κατ’ αρχήν, να θεωρηθεί σοβαρός εφόσον το προσωπικό συμφέρον του αιτούντος κατισχύει των αρχών που διέπουν τη χρήση του ονόματος, στις οποίες περιλαμβάνεται το δημόσιο συμφέρον για τη διατήρηση του υπάρχοντος ονόματος, αλλά και των άξιων προστασίας συμφερόντων τρίτων.

12. Ο Allgemeine Verwaltungsvorschrift zum Gesetz über die Änderung von Familiennamen und Vornamen (NamÄndVwV) (γενικός διοικητικός κανονισμός για τον νόμο περί αλλαγής επωνύμων και μικρών ονομάτων), της 11ης Αυγούστου 1980, όπως τροποποιήθηκε τελευταία με τον διοικητικό κανονισμό της 11ης Φεβρουαρίου 2014 (Banz. AT, της 18ης Φεβρουαρίου 2014, B2) (στο εξής: κανονισμός για τον νόμο περί αλλαγής ονόματος), εκδόθηκε για την εκτέλεση του νόμου περί αλλαγής ονόματος.

13. Σύμφωνα με το σημείο 27, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού, «[το] όνομα των προσώπων διέπεται λεπτομερώς και –κατ’ αρχήν– εξαντλητικά από τις σχετικές διατάξεις του αστικού δικαίου. Η αλλαγή ονόματος, η οποία εμπίπτει στο δημόσιο διοικητικό δίκαιο, σκοπεί στην εξάλειψη των ζημιογόνων επιπτώσεων σε μια συγκεκριμένη περίπτωση. Έχει εξαιρετικό χαρακτήρα […]».

14. Στα σημεία 33 επ. του αυτού κανονισμού απαριθμούνται, ως κριτήρια εκτιμήσεως του σοβαρού λόγου για την αλλαγή επωνύμου, οι κατηγορίες περιπτώσεων που εμφανίζονται συχνότερα στην πράξη.

15. Το σημείο 49 του εν λόγω κανονισμού προβλέπει, όσον αφορά την περίπτωση της «άρσεως της ασάφειας σχετικά με τη χρήση ονόματος»: «Όταν Γερμανός υπήκοος που έχει και την ιθαγένεια άλλου κράτους φέρει, σύμφωνα με το δίκαιο του εν λόγω άλλου κράτους, επώνυμο διαφορετικό από εκείνο που υποχρεούται κατά νόμο να φέρει εντός του κατά τόπον πεδίου εφαρμογής του νόμου, αυτή η ασάφεια ως προς το όνομα μπορεί να αρθεί με αντικατάσταση του επωνύμου που υποχρεούται να φέρει εντός του κατά τόπον πεδίου εφαρμογής του νόμου από το επώνυμο που υποχρεούται να φέρει δυνάμει του δικαίου του άλλου κράτους. Αντιθέτως, σε περίπτωση εγκαταλείψεως του άλλου επωνύμου, ο ενδιαφερόμενος θα πρέπει να παραπεμφθεί στις αρχές του άλλου κράτους του οποίου είναι επίσης υπήκοος.»

16. Εάν η διοικητική αρχή που είναι αρμόδια δυνάμει του δικαίου του Land [ομόσπονδο κράτος] κρίνει την αίτηση αβάσιμη, αρνείται την αλλαγή ονόματος. Κατά αυτής της απορριπτικής αποφάσεως χωρούν τα ένδικα βοηθήματα του διοικητικού δικαίου.

17. Εάν η διοικητική αρχή που είναι αρμόδια δυνάμει του δικαίου του Land [ομόσπονδο κράτος] δεχθεί την αίτηση αλλαγής επωνύμου, μεριμνά, μεταξύ άλλων, ώστε η αλλαγή να οδηγήσει σε επικαιροποίηση του μητρώου γεννήσεων ή να καταχωρισθεί σε αυτό.

Τα πραγματικά περιστατικά της διαφοράς της κύριας δίκης, το προδικαστικό ερώτημα και η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

18. Ο Mircea Florian Freitag γεννήθηκε στις 25 Απριλίου 1986 στη Ρουμανία με το επώνυμο Pavel. Είναι τέκνο της Angela Freitag και του Vica Pavel, Ρουμάνων υπηκόων.

19. Μετά το διαζύγιο των γονέων του αιτούντος της κύριας δίκης, η μητέρα του, Angela Freitag, συνήψε γάμο με Γερμανό υπήκοο φέροντα το επώνυμο Freitag. Στις 21 Μαΐου 1997, ο τελευταίος υιοθέτησε τον αιτούντα της κύριας δίκης, ο οποίος απέκτησε έτσι και τη γερμανική ιθαγένεια και φέρει έκτοτε το επώνυμο Freitag.

20. Με απόφαση του περιφερειακού συμβουλίου του Brasov (Ρουμανία) της 9ης Ιουλίου 2013, το επώνυμο του αιτούντος της κύριας δίκης, μετά από αίτησή του, άλλαξε και πάλι σε Pavel. Κατά τον χρόνο που έλαβε χώρα η διαδικασία αλλαγής ονόματος στη Ρουμανία, ο αιτών της κύριας δίκης είχε τη συνήθη διαμονή του στη Γερμανία.

21. Στη συνέχεια, ο αιτών της κύριας δίκης απευθύνθηκε στο ληξιαρχείο του Wuppertal προσκομίζοντας το νέο ρουμανικό διαβατήριό του, το οποίο είχε εκδοθεί με το όνομα Pavel, και ζήτησε να αναγνωριστεί η αλλαγή ονόματος και από το γερμανικό δίκαιο και να συμπληρωθεί αναλόγως η αφορώσα τον ίδιο εγγραφή στο μητρώο γεννήσεων.

22. Το ληξιαρχείο του Wuppertal και η κατώτερη εποπτεύουσα αρχή του ληξιαρχείου, διατηρώντας αμφιβολίες ως προς τη δυνατότητα καταχωρίσεως μεταγενέστερης πράξεως στο μητρώο γεννήσεων, έφεραν την υπόθεση ενώπιον του Amtsgericht Wuppertal (ειρηνοδικείο της περιφέρειας του Wuppertal).

23. Κατά το αιτούν δικαστήριο, δεν είναι δυνατόν να εφαρμοστεί η οικεία διάταξη του γερμανικού δικαίου για την επίλυση της διαφοράς, δηλαδή το άρθρο 48 EGBGB, δεδομένου ότι η εν λόγω διάταξη θέτει ως προϋπόθεση του δικαιώματος επιλογής ονόματος που έχει αποκτηθεί σε άλλο κράτος μέλος της Ένωσης, το εν λόγω όνομα να έχει αποκτηθεί κατά τη διάρκεια συνήθους διαμονής σε αυτό το άλλο κράτος μέλος, προϋπόθεση που δεν πληρούται εν προκειμένω. Πράγματι, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αλλαγής ονόματος στη Ρουμανία, ο Μ. F. Freitag είχε τη συνήθη διαμονή του στη Γερμανία.

24. Το αιτούν δικαστήριο διευκρινίζει ότι δεν είναι δυνατή ούτε η κατ’ αναλογίαν εφαρμογή του άρθρου 48 EGBGB. Όπως προκύπτει από έγγραφα σχετικά με τη νομοθετική διαδικασία, ο νομοθέτης είχε τη βούληση, μεταξύ άλλων, να θέσει σε εφαρμογή τις απαιτήσεις που απορρέουν από την απόφαση Grunkin και Paul ( 6 ), ενώ είχε επίγνωση ότι η διάταξη δεν καταλαμβάνει κάθε νοητή περίπτωση «χωλού επωνύμου».

25. Επομένως, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται αν τα άρθρα 18 και 21 ΣΛΕΕ θεσπίζουν υποχρέωση αναγνωρίσεως της πραγματοποιηθείσας σε άλλο κράτος μέλος αλλαγής ονόματος όταν ο ενδιαφερόμενος δεν έχει μεν τη συνήθη διαμονή του σε αυτό το άλλο κράτος μέλος, αλλά συνδέεται με άλλο τρόπο με αυτό, λόγω της διπλής του ιθαγένειας.

26. Υπό τις περιστάσεις αυτές το Amtsgericht Wuppertal (ειρηνοδικείο της περιφέρειας του Wuppertal), με απόφαση της 24ης Σεπτεμβρίου 2015, που περιήλθε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 16 Οκτωβρίου 2015, αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο το ακόλουθο προδικαστικό ερώτημα: «Έχουν τα άρθρα 18 και 21 ΣΛΕΕ την έννοια ότι οι αρχές κράτους μέλους είναι υποχρεωμένες να αναγνωρίζουν την αλλαγή ονόματος ενός υπηκόου αυτού του κράτους μέλους, όταν ο τελευταίος είναι ταυτοχρόνως υπήκοος και άλλου κράτους μέλους στο οποίο, με αλλαγή ονόματος που δεν συνδέεται με οικογενειακού δικαίου μεταβολή προσωπικής καταστάσεως, ανέκτησε το αρχικό του επώνυμο γεννήσεως, παρόλο που η κτήση του ονόματος αυτού δεν πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της συνήθους διαμονής του ενδιαφερομένου στο άλλο κράτος μέλος και έγινε κατόπιν δικής του αιτήσεως;»

27. Γραπτές παρατηρήσεις υπέβαλαν η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και η Πορτογαλική Δημοκρατία, καθώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

28. Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας και η Ρουμανία, καθώς και η Επιτροπή ανέπτυξαν προφορικώς παρατηρήσεις κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση η οποία έλαβε χώρα στις 15 Σεπτεμβρίου 2016.

Ανάλυση

29. Με το προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ερωτά, κατ’ ουσίαν, αν αντιβαίνει στα άρθρα 18 και 21 ΣΛΕΕ η άρνηση των αρμοδίων αρχών κράτους μέλους να αναγνωρίσουν αλλαγή ονόματος που πραγματοποιείται σε άλλο κράτος μέλος όταν ο ενδιαφερόμενος, μολονότι δεν είχε τη συνήθη διαμονή του στο άλλο αυτό κράτος μέλος κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας αλλαγής ονόματος, εντούτοις συνδέεται με αυτό λόγω της διπλής ιθαγένειάς του.

30. Υπενθυμίζεται, ευθύς εξαρχής, ότι, στο πλαίσιο της διαδικασίας συνεργασίας μεταξύ των εθνικών δικαστηρίων και του Δικαστηρίου, απόκειται στο τελευταίο να δώσει στο εθνικό δικαστήριο χρήσιμη απάντηση που να του παρέχει τη δυνατότητα επιλύσεως της διαφοράς της οποίας έχει επιληφθεί. Υπό το πρίσμα αυτό, το Δικαστήριο μπορεί να αναδιατυπώσει, εφόσον είναι αναγκαίο, τα ερωτήματα που του έχουν υποβληθεί ( 7 ).

31. Εν προκειμένω, εάν το Δικαστήριο δεχθεί το συμπέρασμά μου ότι η κατάσταση του Μ. F. Freitag εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων του δικαίου της Ένωσης, θα πρέπει, δεδομένου ότι το γερμανικό δίκαιο προβλέπει, ανάλογα με την κατάσταση του ενδιαφερομένου, δύο διαφορετικές διαδικασίες για την αλλαγή ονόματος, να αναδιατυπωθεί το ερώτημα που υπέβαλε το αιτούν δικαστήριο.

32. Υπ’ αυτές τις συνθήκες, φρονώ ότι το εν λόγω προδικαστικό ερώτημα πρέπει να ερμηνευθεί υπό την έννοια ότι αφορά, κατ’ ουσίαν, το ζήτημα κατά πόσον αντιβαίνει στα άρθρα 18 και 21 ΣΛΕΕ η άρνηση των αρχών κράτους μέλους να αναγνωρίσουν αλλαγή ονόματος βάσει διατάξεως του εθνικού δικαίου προβλέπουσας το δικαίωμα επιλογής ονόματος που αποκτήθηκε σε άλλο κράτος μέλος υπό την προϋπόθεση αυτό να έχει αποκτηθεί κατά τη διάρκεια συνήθους διαμονής σε αυτό το άλλο κράτος μέλος, μολονότι άλλες διατάξεις του εθνικού δικαίου επιτρέπουν στον αιτούντα να υποβάλει αίτηση αλλαγής ονόματος σε άλλη αρχή.

33. Προκειμένου να απαντήσω σε αυτό το ερώτημα, θα παρουσιάσω, κατ’ αρχάς, το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η υπόθεση της κύριας δίκης, εκθέτοντας ορισμένες σκέψεις σχετικά με τις δύο διαδικασίες του γερμανικού δικαίου που παρέχουν σε Γερμανό υπήκοο τη δυνατότητα να αντικαταστήσει το όνομά του με το όνομα που έχει αποκτήσει νομίμως σε άλλο κράτος μέλος. Στη συνέχεια, θα εξετάσω το ζήτημα αν η κατάσταση του Μ. F. Freitag εμπίπτει στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης. Τέλος, αφού υπενθυμίσω τη σχετική νομολογία, θα προτείνω στο Δικαστήριο χρήσιμες κατευθύνσεις που μπορεί να παράσχει στο αιτούν δικαστήριο, ώστε αυτό να μπορέσει να κρίνει αν η επίμαχη στην υπόθεση της κύριας δίκης γερμανική ρύθμιση αντιβαίνει στο δίκαιο της Ένωσης, εκτίμηση στην οποία εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να προβεί.

Επί των διαδικασιών του γερμανικού δικαίου που παρέχουν σε Γερμανό υπήκοο τη δυνατότητα να αντικαταστήσει το όνομά του με το όνομα που έχει αποκτήσει νομίμως σε άλλο κράτος μέλος

34. Θα πρέπει, κατ’ αρχάς, να επισημανθεί ότι, σύμφωνα με το αιτούν δικαστήριο, η διάταξη του γερμανικού δικαίου που έχει καθοριστική σημασία για την υπόθεση της κύριας δίκης είναι το άρθρο 48 του EGBGB.

35. Συναφώς, η Γερμανική Κυβέρνηση, αν και παραδέχεται ότι, στη διαφορά της κύριας δίκης, η δήλωση προς το ληξιαρχείο στην οποία προέβη ο Μ. F. Freitag σύμφωνα με το άρθρο 48 του EGBGB δεν του παρέχει τη δυνατότητα να επιτύχει την επιδιωκόμενη αλλαγή ονόματος, υποστηρίζει ότι το γερμανικό δίκαιο προβλέπει εντούτοις δύο διακεκριμένες διαδικασίες για την αλλαγή ονόματος, και συγκεκριμένα την επίμαχη στη διαφορά της κύριας δίκης διαδικασία ιδιωτικού δικαίου σχετικά με την επιλογή του ονόματος που αποκτήθηκε σε άλλο κράτος μέλος δυνάμει του άρθρου 48 του EGBGB και τη διαδικασία δημοσίου δικαίου που προβλέπει ο νόμος περί αλλαγής ονόματος.

Η διαδικασία επιλογής του ονόματος που αποκτήθηκε σε άλλο κράτος μέλος δυνάμει του άρθρου 48 του EGBGB

36. Όπως προκύπτει από την αιτιολογική έκθεση του νομοσχεδίου της ομοσπονδιακής κυβερνήσεως που αφορά τον νόμο για την εναρμόνιση των διατάξεων του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου με τον κανονισμό (ΕΕ) 1259/2010 και για την τροποποίηση άλλων διατάξεων του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου (στο εξής: αιτιολογική έκθεση του άρθρου 48 του EGBGB), η θέσπιση της διατάξεως αυτής είναι το αποτέλεσμα της βουλήσεως της Γερμανικής Κυβερνήσεως να συμμορφωθεί προς την απόφαση Grunkin και Paul ( 8 ), υπογραμμίζοντας παράλληλα την ανάγκη διαφυλάξεως της συνοχής του γερμανικού συστήματος, το οποίο βασίζεται στη σύνδεση του ονόματος με την ιθαγένεια του φέροντος αυτό ( 9 ).

37. Συγεκριμένα, σύμφωνα με τη γερμανική θεωρία, προκειμένου να τεθεί σε εφαρμογή η υποχρέωση που απορρέει από την απόφαση Grunkin και Paul ( 10 ), «συζητήθηκαν στη Γερμανία κυρίως τρεις εναλλακτικές επιλογές υπαγόμενες, αντιστοίχως, στο πεδίο του διοικητικού δικαίου και της διοικητικής πρακτικής, στο πεδίο του ουσιαστικού αστικού δικαίου ( 11 ) και σε αυτό του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου» ( 12 ). Ο Γερμανός νομοθέτης θέσπισε εν τέλει το άρθρο 48 του EGBGB, το οποίο είναι ουσιαστικός κανόνας αστικού δικαίου, αλλά περιέχει ένα στοιχείο αλλοδαπότητας, δηλαδή τη συνήθη διαμονή σε άλλο κράτος μέλος της Ένωσης ( 13 ).

38. Όπως προκύπτει από τις γραπτές παρατηρήσεις της Γερμανικής Κυβερνήσεως, σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του άρθρου 48 του EGBGB, η βούληση του Γερμανού νομοθέτη ήταν να δημιουργήσει, στο γερμανικό δίκαιο που διέπει τα ονόματα των προσώπων, νομική βάση που να επιτρέπει την καταχώριση ονόματος που έχει αποκτηθεί σε άλλο κράτος μέλος της Ένωσης και έχει καταχωρισθεί στο μητρώο προσωπικής καταστάσεως του εν λόγω κράτους. Το άρθρο αυτό θα επέτρεπε συνεπώς στον ενδιαφερόμενο να αποφασίσει, με δήλωση ενώπιον του ληξιάρχου, να φέρει το όνομα που έχει αποκτηθεί σε άλλο κράτος μέλος και όχι αυτό που καθορίζεται βάσει του γερμανικού δικαίου που διέπει το όνομα των προσώπων. Εντούτοις, το εν λόγω άρθρο δεν θα ήταν εφαρμοστέο παρά μόνον όταν η αλλαγή ονόματος έλαβε χώρα στο πλαίσιο συνήθους διαμονής σε άλλο κράτος μέλος.

39. Κατά συνέπεια, σκοπός της διατάξεως δεν ήταν να επιλύσει κατά τρόπο εξαντλητικό το πρόβλημα των αλλαγών ονόματος ( 14 ). Εκτός από την υπό κρίση περίπτωση, δηλαδή την περίπτωση Γερμανού υπηκόου που διαθέτει και την ιθαγένεια άλλου κράτους μέλους, στο οποίο όμως ουδέποτε έχει διαμείνει, οι περιπτώσεις που δεν υπάγονται στο γερμανικό δίκαιο, αλλά στο δίκαιο άλλου κράτους μέλους, δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της εν λόγω διατάξεως ( 15 ). Αυτό ισχύει, παραδείγματος χάριν, στην περίπτωση Γάλλου υπηκόου εγκατεστημένου στη Γερμανία, ο οποίος άλλαξε όνομα ενόσω είχε τη συνήθη διαμονή του στην Ισπανία και ζητεί να αναγνωριστεί αυτή η αλλαγή ονόματος στη Γερμανία.

Η δημοσίου δικαίου διαδικασία αιτήσεως αλλαγής ονόματος

40. Η Γερμανική Κυβέρνηση εξηγεί, με τις παρατηρήσεις της, ότι ο νόμος περί αλλαγής ονόματος, ως ρύθμιση δημοσίου δικαίου, είναι εφαρμοστέος στους Γερμανούς υπηκόους εφόσον το δικαίωμα στο όνομα δεν διέπεται από το αστικό δίκαιο, όπως συμβαίνει στην περίπτωση του Μ. F. Freitag, λαμβανομένου υπόψη ότι αυτός, και αν ακόμη το άρθρο 48 του EGBGB είναι εφαρμοστέο στην περίπτωσή του, δεν πληροί την προϋπόθεση της συνήθους διαμονής σε άλλο κράτος μέλος την οποία προβλέπει η εν λόγω διάταξη. Κατά συνέπεια, η Γερμανική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η διαδικασία αλλαγής ονόματος, για την οποία υποβάλλεται αίτηση στη διοικητική αρχή που είναι αρμόδια δυνάμει του δικαίου του Land (ομόσπονδο κράτος), θα μπορούσε ενδεχομένως να παράσχει στον Μ. F. Freitag τη δυνατότητα να αποκτήσει το δικαίωμα να φέρει το όνομα που απέκτησε δυνάμει του ρουμανικού δικαίου.

41. Κατά τη Γερμανική Κυβέρνηση, δεν ήταν συνεπώς αναγκαίο, λαμβανομένης υπόψη αυτής της διαδικασίας αλλαγής ονόματος, να θεσπιστούν διατάξεις συμπληρωματικές του άρθρου 48 του EGBGB με σκοπό την άρση της ασάφειας σχετικά με το όνομα για πρόσωπα που έχουν τόσο τη γερμανική ιθαγένεια όσο και την ιθαγένεια άλλου κράτους μέλους. Πράγματι, σύμφωνα με το άρθρο 3, παράγραφος 1, του νόμου περί αλλαγής ονόματος, το επώνυμο μπορεί να αλλάξει μόνον αν αυτό δικαιολογείται από σοβαρό λόγο. Η άρση της ασάφειας όσον αφορά το όνομα συνιστά, κατά τη Γερμανική Κυβέρνηση, «σοβαρό λόγο» κατά την έννοια του άρθρου 3 του νόμου περί αλλαγής ονόματος, σε συνδυασμό με το σημείο 49 του κανονισμού για τον εν λόγω νόμο.

42. Εντούτοις, θεωρώ σημαντικό να υπογραμμίσω ότι, όπως προκύπτει από το γράμμα των διατάξεων που είναι εφαρμοστέες δυνάμει του νόμου περί αλλαγής ονόματος, και ιδίως του σημείου 27, παράγραφος 1, του κανονισμού για τον εν λόγω νόμο, αυτή η διαδικασία δημοσίου δικαίου έχει αυστηρώς εξαιρετικό χαρακτήρα. Η διάταξη αυτή προβλέπει, κατ’ ουσίαν, ότι η γερμανική ρύθμιση περί επωνύμων και μικρών ονομάτων διέπεται κατ’ αρχήν ολοκληρωτικά από τις σχετικές διατάξεις του γερμανικού ιδιωτικού δικαίου και ότι η διοικητική διαδικασία αλλαγής ονόματος αποτελεί «εξαίρεση» ( 16 ). Επ’ αυτού θα επανέλθω στη συνέχεια ( 17 ).

43. Στο σημείο αυτό, θα πρέπει να εξεταστεί η κατάσταση του Μ. F. Freitag υπό το πρίσμα του δικαίου της Ένωσης.

Επί του πεδίου εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης

44. Κατ’ αρχάς, θα πρέπει να εξεταστεί αν η κατάσταση του Μ. F. Freitag εμπίπτει στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης, και ειδικότερα των κανόνων που διέπουν την άσκηση από πολίτη της Ένωσης του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας και του δικαιώματός του να μην υφίσταται διακρίσεις.

45. Συναφώς, όλοι οι διάδικοι που υπέβαλαν γραπτές και προφορικές παρατηρήσεις συμφωνούν ότι η κατάσταση του αιτούντος της κύριας δίκης εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης.

46. Επισημαίνω εξαρχής ότι το άρθρο 20 ΣΛΕΕ απονέμει σε κάθε πρόσωπο που έχει την ιθαγένεια κράτους μέλους την ιδιότητα του πολίτη της Ένωσης ( 18 ). Εν προκειμένω, ο Μ. F. Freitag έχει την ιθαγένεια δύο κρατών μελών και συνεπώς έχει την ιδιότητα του πολίτη της Ένωσης.

47. Όπως έχει επανειλημμένως αποφανθεί το Δικαστήριο, αυτή η ιδιότητα του πολίτη της Ένωσης τείνει να αποτελέσει τη θεμελιώδη ιδιότητα των υπηκόων των κρατών μελών, η οποία καθιστά δυνατό σε όσους εκ των πολιτών αυτών βρίσκονται στην ίδια κατάσταση να τυγχάνουν, όσον αφορά το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής της Συνθήκης ΛΕΕ, της ιδίας νομικής μεταχειρίσεως, ανεξαρτήτως της ιθαγενείας τους και με την επιφύλαξη των ρητώς προβλεπομένων προς τούτο εξαιρέσεων ( 19 ).

48. Το Δικαστήριο έχει υπενθυμίσει επίσης ότι μεταξύ των περιπτώσεων που εμπίπτουν στο καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης καταλέγονται οι συνδεόμενες με την άσκηση των θεμελιωδών ελευθεριών που κατοχυρώνονται στη Συνθήκη, ιδίως δε οι σχετικές με την άσκηση της ελευθερίας κυκλοφορίας και διαμονής στο έδαφος των κρατών μελών την οποία κατοχυρώνει το άρθρο 21 ΣΛΕΕ ( 20 ).

49. Συναφώς, όπως προκύπτει από πάγια νομολογία, μολονότι, στην παρούσα κατάσταση του δικαίου της Ένωσης, οι κανόνες περί της ληξιαρχικής καταχωρίσεως του επωνύμου και του μικρού ονόματος φυσικού προσώπου εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των κρατών μελών, κατά την άσκηση της αρμοδιότητας αυτής, τα κράτη μέλη οφείλουν, πάντως, να συμμορφώνονται προς το δίκαιο της Ένωσης και, ιδίως, προς τις διατάξεις της Συνθήκης σχετικά με την ελευθερία όλων των πολιτών της Ένωσης να κυκλοφορούν και να διαμένουν στο έδαφος των κρατών μελών ( 21 ).

50. Στην υπόθεση της κύριας δίκης, διαπιστώνω ότι ο Μ. F. Freitag έχει τη ρουμανική ιθαγένεια και διαμένει στο έδαφος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Συνεπώς, δεν υπάρχει αμφιβολία, κατά την άποψή μου, ότι η κατάστασή του συνδέεται με το δίκαιο της Ένωσης. Σύνδεσμος με το δίκαιο της Ένωσης υφίσταται, κατά πάγια νομολογία, «προκειμένου για τα πρόσωπα […], τα οποία είναι υπήκοοι κράτους μέλους και διαμένουν νομίμως εντός άλλου κράτους μέλους» ( 22 ).

51. Εξάλλου, όπως έχει βεβαιώσει με τη νομολογία του το Δικαστήριο, το γεγονός ότι ο Μ. F. Freitag έχει και τη γερμανική ιθαγένεια δεν εμποδίζει αυτή τη σύνδεση με το δίκαιο της Ένωσης. Πράγματι, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, «δεν απόκειται στη νομοθεσία του κράτους μέλους να περιορίζει τα αποτελέσματα της απονομής της ιθαγένειας άλλου κράτους μέλους, επιβάλλοντας, για την άσκηση των προβλεπόμενων από τη Συνθήκη θεμελιωδών ελευθεριών, πρόσθετη προϋπόθεση αναγνωρίσεως της εν λόγω ιθαγένειας» ( 23 ).

52. Επομένως, κατά την άποψή μου, η κατάσταση του Μ. F. Freitag εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης.

53. Θα πρέπει, εντούτοις, να προσδιοριστεί αν η άρνηση των γερμανικών αρχών να δεχθούν την αίτηση του Μ. F. Freitag να αναγνωριστεί η αλλαγή του ονόματός του από το γερμανικό δίκαιο και να καταχωρισθεί αυτό στο μητρώο γεννήσεων περιορίζει το δικαίωμά του στην ελεύθερη κυκλοφορία που κατοχυρώνεται με το άρθρο 21 ΣΛΕΕ.

54. Θα ασχοληθώ στη συνέχεια με αυτό το ζήτημα, υπενθυμίζοντας, κατ’ αρχάς, τη σχετική νομολογία του Δικαστηρίου.

Επί της υποχρεώσεως αναγνωρίσεως σε κράτος μέλος του επωνύμου που έχει αποκτηθεί σε άλλο κράτος μέλος

Η μέχρι σήμερα νομολογία του Δικαστηρίου

55. Πολλές υποθέσεις που αφορούν την ευρωπαϊκή ιθαγένεια σε σχέση με το επώνυμο είναι άξιες προσοχής.

56. Όσον αφορά την υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση Garcia Avello ( 24 ), υπενθυμίζω ότι το Δικαστήριο κλήθηκε να αποφανθεί επί της απορρίψεως από τις βελγικές διοικητικές αρχές αιτήσεως αλλαγής ονόματος που υπέβαλαν τέκνα με κατοικία στο Βέλγιο, τα οποία είχαν διπλή ιθαγένεια, βελγική και ισπανική, και επιθυμούσαν την αντικατάσταση του επωνύμου τους από άλλο «βάσει της συνήθειας που καθιερώνει το ισπανικό δίκαιο» ( 25 ). Το Δικαστήριο έκρινε, ακολουθώντας την άποψη του γενικού εισαγγελέα F. G. Jacobs ( 26 ), ότι «είναι γεγονός ότι αυτές οι περιπτώσεις διαφοράς επωνύμου είναι ικανές να προκαλέσουν σοβαρά μειονεκτήματα για τους ενδιαφερομένους, τόσο σε επαγγελματικό όσο και σε προσωπικό επίπεδο, τα οποία ανακύπτουν ιδίως από τις δυσκολίες τους να τύχουν, εντός του κράτους μέλους ιθαγένειας, των νομικών αποτελεσμάτων πράξεων ή εγγράφων φερόντων το επώνυμο που αναγνωρίζεται σε έτερο κράτος μέλος, του οποίου επίσης έχουν την ιθαγένεια» ( 27 ).

57. Εξετάζοντας στη συνέχεια τους λόγους που επικαλέστηκαν η Βελγική Κυβέρνηση, καθώς και η Δανική και η Ολλανδική Κυβέρνηση, για να δικαιολογήσουν την πρακτική των βελγικών διοικητικών αρχών, το Δικαστήριο έκρινε ότι η άρνηση των βελγικών αρχών ήταν δυσανάλογη και αποφάνθηκε ότι «τα άρθρα [18 και 21 ΣΛΕΕ] πρέπει να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι […] απαγορεύουν στη διοικητική αρχή κράτους μέλους να απορρίψει αίτηση μεταβολής επωνύμου αφορώσα ανήλικα τέκνα που κατοικούν σ’ αυτό το κράτος μέλος και έχουν διπλή ιθαγένεια, ήτοι την ιθαγένεια του εν λόγω κράτους μέλους και ετέρου κράτους μέλους, όταν με την αίτηση αυτή ζητείται να αναγνωριστεί στα εν λόγω τέκνα η δυνατότητα να φέρουν το επώνυμο που τους αναγνωρίζεται βάσει του δικαίου και της παραδόσεως του δευτέρου κράτους μέλους» ( 28 ).

58. Η προσέγγιση αυτή επιβεβαιώθηκε στη συνέχεια με την απόφαση Grunkin και Paul ( 29 ), με την οποία το Δικαστήριο κλήθηκε να αποφανθεί επί της αρνήσεως των γερμανικών αρχών να αναγνωρίσουν το επώνυμο τέκνου, όπως αυτό καθορίστηκε και καταχωρίσθηκε στη Δανία ( 30 ) όπου το τέκνο, Γερμανός υπήκοος, γεννήθηκε και κατοικούσε από της γεννήσεώς του. Η αιτιολογία αυτής της αρνήσεως βασιζόταν στο ότι, δυνάμει του άρθρου 10 του EGBGB, το επώνυμο προσώπου διέπεται από το δίκαιο του κράτους της ιθαγένειάς του και το γερμανικό δίκαιο απαγορεύει στα τέκνα να φέρουν διπλό σύνθετο επώνυμο, αποτελούμενο από τα επώνυμα του πατέρα και της μητέρας τους ( 31 ).

59. Στην περίπτωση αυτή, το Δικαστήριο έκρινε και πάλι ότι η ύπαρξη «σοβαρών μειονεκτημάτων» συνδέεται με τη διαφορά επωνύμου των ενδιαφερομένων και ότι το άρθρο 21 ΣΛΕΕ «απαγορεύει […] στις αρχές ενός κράτους μέλους να αρνηθούν, κατ’ εφαρμογήν του εθνικού δικαίου, την αναγνώριση του επωνύμου ενός τέκνου, το οποίο καθορίστηκε και καταχωρίστηκε σε άλλο κράτος μέλος στο οποίο γεννήθηκε και έκτοτε κατοικεί το τέκνο αυτό, το οποίο, όπως και οι γονείς του, έχει την ιθαγένεια μόνον του πρώτου κράτους μέλους» ( 32 ).

60. Είναι ενδιαφέρον να επισημανθεί ότι, στη συνέχεια, το Δικαστήριο εφάρμοσε την ίδια συλλογιστική όσον αφορά την ύπαρξη περιορισμού της ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής των πολιτών της Ένωσης στις υποθέσεις επί των οποίων εκδόθηκαν οι αποφάσεις Sayn-Wittgenstein ( 33 ) και Bogendorff von Wolffersdorff ( 34 ), δεχθέν όμως ότι ένας τέτοιος περιορισμός μπορεί να δικαιολογείται από λόγους σχετιζόμενους με τη δημόσια τάξη των κρατών μελών ( 35 ).

61. Υπό το πρίσμα αυτής της νομολογίας, θα εξετάσω στη συνέχεια το ζήτημα της υπάρξεως περιορισμού της ελεύθερης κυκλοφορίας σύμφωνα με το άρθρο 21 ΣΛΕΕ ( 36 ).

Επί της υπάρξεως περιορισμού της ελεύθερης κυκλοφορίας: το άρθρο 21 ΣΛΕΕ

62. Επισημαίνω, κατ’ αρχάς, ότι το όνομα ενός προσώπου αποτελεί συστατικό στοιχείο της ταυτότητάς του και της ιδιωτικής του ζωής, η προστασία των οποίων κατοχυρώνεται με το άρθρο 7 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το άρθρο 8 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, η οποία υπεγράφη στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου 1950 ( 37 ).

63. Κατά πάγια νομολογία, εθνική ρύθμιση η οποία περιάγει σε δυσμενή θέση ορισμένους υπηκόους του οικείου κράτους μέλους για τον λόγο και μόνον ότι άσκησαν το δικαίωμά τους ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής σε άλλο κράτος μέλος συνιστά περιορισμό των ελευθεριών που αναγνωρίζει σε κάθε πολίτη της Ένωσης το άρθρο 21, παράγραφος 1, ΣΛΕΕ ( 38 ). Το Δικαστήριο έχει επίσης κρίνει ότι η υποχρέωση προσώπου που άσκησε το δικαίωμά του ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής εντός άλλου κράτους μέλους να φέρει, στο κράτος μέλος του οποίου έχει την ιθαγένεια, επώνυμο διαφορετικό από εκείνο που του δόθηκε και καταχωρίσθηκε στο κράτος μέλος γεννήσεως και διαμονής του ενδέχεται να παρακωλύει την άσκηση του [εν λόγω] δικαιώματος ( 39 ).

64. Πράγματι, όπως προκύπτει από τη νομολογία που παρατίθεται στο σημείο 56 των παρουσών προτάσεων, «οι περιπτώσεις διαφοράς επωνύμου είναι ικανές να προκαλέσουν σοβαρά μειονεκτήματα για τους ενδιαφερομένους». Εν προκειμένω, το γεγονός ότι ο αιτών της κύριας δίκης φέρει δύο διαφορετικά επώνυμα, ήτοι τα επώνυμα «Pavel» και «Freitag», είναι ικανό να του προξενήσει δυσχέρειες, ιδίως «διοικητικής, επαγγελματικής και ιδιωτικής φύσεως» ( 40 ). Υφίσταται, χωρίς καμία αμφιβολία, συγκεκριμένος κίνδυνος για πρόσωπο που έχει την ιθαγένεια δύο κρατών μελών, όπως ο Μ. F. Freitag, να υποχρεωθεί να άρει τις αμφιβολίες ως προς την ταυτότητά του, τη γνησιότητα των εγγράφων που υποβάλλει ή την πιστότητα του περιεχομένου τους, πράγμα που συνιστά, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, «περίσταση δυνάμενη να παρακωλύσει την άσκηση του δικαιώματος που απορρέει από το άρθρο 21 ΣΛΕΕ» ( 41 ).

65. Κατά συνέπεια, η απόρριψη από τις αρμόδιες γερμανικές αρχές της αιτήσεως αλλαγής ονόματος του Μ. F. Freitag, με την οποία ζητεί να αναγνωριστεί το επώνυμο «Pavel», όπως έχει καθοριστεί και καταχωρισθεί στη Ρουμανία, κράτος μέλος του οποίου είναι επίσης υπήκοος, επί τη βάσει αποκλειστικώς και μόνον του άρθρου 48 του EGBGB, το οποίο προβλέπει δικαίωμα επιλογής ονόματος που έχει αποκτηθεί σε άλλο κράτος μέλος υπό την προϋπόθεση το όνομα αυτό να έχει αποκτηθεί στο πλαίσιο συνήθους διαμονής στο εν λόγω άλλο κράτος μέλος, είναι δυνατόν να συνιστά περιορισμό των ελευθεριών που αναγνωρίζει το άρθρο 21 ΣΛΕΕ.

66. Η Γερμανική Κυβέρνηση παραδέχεται, συναφώς, ότι αυτή η διάταξη του γερμανικού δικαίου δεν αποσκοπεί στο να επιλύσει κατά τρόπο εξαντλητικό το πρόβλημα των αλλαγών ονόματος ( 42 ). Υπογραμμίζει, εντούτοις, ότι εφόσον το γερμανικό δίκαιο προβλέπει άλλες νομικές βάσεις για την αλλαγή ονόματος κατόπιν αιτήσεως του ενδιαφερομένου, δηλαδή τις οικείες διατάξεις του νόμου περί αλλαγής ονόματος ( 43 ), η εν λόγω ρύθμιση δεν προκαλεί περιορισμό της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων, ο οποίος θα μπορούσε να προκύψει λόγω ασάφειας ως προς το όνομα.

67. Στη συνέχεια, θα αναλύσω το ζήτημα της σημασίας αυτής της δυνατότητας.

Επί της σημασίας της δυνατότητας αλλαγής ονόματος δυνάμει του νόμου περί αλλαγής ονόματος

68. Η Γερμανική Κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το αποφασιστικής σημασίας στοιχείο όσον αφορά την υποχρέωση «αναγνωρίσεως» κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου ( 44 ) είναι η συμβατότητα της αποφάσεως που λαμβάνεται στο πλαίσιο των αντίστοιχων εθνικών διαδικασιών με το δίκαιο της Ένωσης. Επομένως, σε μια κατάσταση όπως αυτή της υποθέσεως της κύριας δίκης, από το άρθρο 21 ΣΛΕΕ δεν απορρέει καμία υποχρέωση επίσημης και αυτόματης αναγνωρίσεως στο γερμανικό δίκαιο του επωνύμου που φέρει ο Μ. F. Freitag δυνάμει του ρουμανικού δικαίου, χωρίς να ακολουθηθεί η διαδικασία την οποία προβλέπει το γερμανικό δίκαιο, δηλαδή η διαδικασία την οποία προβλέπει ο νόμος περί αλλαγής ονόματος ( 45 ). Η Γερμανική Κυβέρνηση υποστηρίζει επίσης ότι εναπόκειται στο εθνικό δίκαιο να καθορίσει τη διαδικασία σύμφωνα με την οποία μπορούν να πραγματοποιούνται αλλαγές ονόματος και να προσδιορίσει την αρμόδια για το θέμα αυτό αρχή ( 46 ).

69. Συμμερίζομαι την άποψη τη Γερμανικής Κυβερνήσεως, σύμφωνα με την οποία οι δύο διαδικασίες που προβλέπει το γερμανικό δίκαιο πρέπει να αναλυθούν με γνώμονα το άρθρο 21 ΣΛΕΕ. Πράγματι, η υπόθεση της κύριας δίκης χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι, αφενός, το άρθρο 48 του EGBGB έχει περιορισμένο πεδίο εφαρμογής ενώ, αφετέρου, η γερμανική νομοθεσία προβλέπει άλλες διατάξεις που επιτρέπουν σε πρόσωπο όπως ο αιτών της κύριας δίκης να υποβάλει αίτηση αλλαγής ονόματος σε άλλη εθνική αρχή.

70. Υπ’ αυτές τις συνθήκες, όπως ορθώς επισημαίνει η Επιτροπή, ελάχιστη, κατ’ αρχήν, σημασία έχει, από την άποψη του δικαίου της Ένωσης, να προσδιοριστεί η διάταξη ή η εσωτερική διοικητική διαδικασία δυνάμει της οποίας ο αιτών μπορεί να ασκήσει τα δικαιώματά του όσον αφορά το όνομά του. Εντούτοις φρονώ, όπως και η Επιτροπή, ότι για να είναι η γερμανική νομοθεσία, στο σύνολό της, συμβατή με το δίκαιο της Ένωσης, η διαδικασία αλλαγής ονόματος την οποία προβλέπει ο νόμος περί αλλαγής ονόματος δεν πρέπει να καθιστά αδύνατη ή εξαιρετικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων τα οποία απονέμει το άρθρο 21 ΣΛΕΕ.

71. Συναφώς, εφόσον δεν υφίσταται ρύθμιση της Ένωσης για την αλλαγή επωνύμου, εναπόκειται στην εσωτερική έννομη τάξη κάθε κράτους μέλους να ρυθμίσει τις διαδικασίες που προβλέπει το εθνικό δίκαιο για τη διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων τα οποία οι πολίτες έλκουν από το δίκαιο της Ένωσης, εφόσον, αφενός, αυτές οι διαδικασίες δεν είναι λιγότερο ευνοϊκές από εκείνες που αφορούν δικαιώματα αντλούμενα από την εσωτερική έννομη τάξη (αρχή της ισοδυναμίας) και, αφετέρου, δεν καθιστούν πρακτικώς αδύνατη ή εξαιρετικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει η έννομη τάξη της Ένωσης (αρχή της αποτελεσματικότητας) ( 47 ).

72. Συνεπώς, το ερώτημα που τίθεται είναι το εξής: πρέπει να θεωρηθεί η δυνατότητα υποβολής αιτήσεως αλλαγής ονόματος δυνάμει του άρθρου 1 του νόμου περί αλλαγής ονόματος συμβατή με την αρχή της αποτελεσματικότητας;

73. Αμφιβάλλω.

74. Όπως ανέφερα στο σημείο 42 των παρουσών προτάσεων, από το γράμμα του σημείου 27, παράγραφος 1, του κανονισμού για τον νόμο περί αλλαγής ονόματος προκύπτει ότι η διαδικασία αλλαγής ονόματος, η οποία εμπίπτει στο δημόσιο διοικητικό δίκαιο, έχει εξαιρετικό χαρακτήρα. Το άρθρο 3, παράγραφος 1, του νόμου περί αλλαγής ονόματος προβλέπει ότι η αλλαγή επιτρέπεται μόνον αν δικαιολογείται από σοβαρό λόγο. Συνεπώς, έστω και αν η Γερμανική Κυβέρνηση υπογραμμίζει ότι η άρση ασάφειας ως προς το όνομα συνιστά σοβαρό λόγο κατά την έννοια της εν λόγω διατάξεως, από το σημείο 31 του κανονισμού για τον νόμο περί αλλαγής ονόματος προκύπτει ότι ο σοβαρός αυτός λόγος, εφόσον γίνει δεκτός, δεν παρέχει δικαίωμα αλλαγής ονόματος, διότι η αρμόδια αρχή διατηρεί τη διακριτική ευχέρεια να απορρίψει την αλλαγή.

75. Εντούτοις, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Γερμανική Κυβέρνηση υποστήριξε ότι το γεγονός ότι οι αρμόδιες γερμανικές αρχές έχουν, δυνάμει των εν λόγω διατάξεων, τη διακριτική ευχέρεια να απορρίψουν την αιτούμενη αλλαγή ονόματος δεν είναι ικανό να θέσει εν αμφιβόλω την άσκηση των δικαιωμάτων που αντλεί ο αιτών από τα άρθρα 18 και 21 ΣΛΕΕ. Πράγματι, σύμφωνα με το γερμανικό διοικητικό δίκαιο, η δημόσια αρχή πρέπει πάντα να τηρεί το καθήκον επιμέλειας που υπέχει κατά την άσκηση της διακριτικής της ευχέρειας και δεν πρέπει να υπερβαίνει τα νομικά όρια που της επιβάλλει, μεταξύ άλλων, το δίκαιο της Ένωσης. Κάθε εθνική αρχή πρέπει πάντοτε, κατά την επιμελή άσκηση της διακριτικής της ευχέρειας, να λαμβάνει υπόψη το δίκαιο της Ένωσης. Κατά συνέπεια, αν μια αρχή απορρίψει την αλλαγή ονόματος κατά παράβαση των απαιτήσεων των άρθρων 18 και 21 ΣΛΕΕ, θα υπόκειται σε έλεγχο πλήρους δικαιοδοσίας στη Γερμανία. Επομένως, η έννοια «σοβαρός λόγος» στο πλαίσιο του νόμου περί αλλαγής ονόματος πρέπει να ερμηνεύεται, κατά την άποψη της εν λόγω Κυβερνήσεως, τηρουμένων των άρθρων 18 και 21 ΣΛΕΕ.

76. Σε αυτό το πλαίσιο, αν, όπως υποστήριξε η Γερμανική Κυβέρνηση, η διακριτική ευχέρεια των αρμόδιων γερμανικών αρχών αναιρείται λόγω των άρθρων 18 και 21 ΣΛΕΕ και, επομένως, η διοικητική διαδικασία την οποία προβλέπει ο νόμος περί αλλαγής ονόματος δεν καθιστά αδύνατη ή εξαιρετικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων τα οποία απονέμουν τα εν λόγω άρθρα, τότε τηρείται η αρχή της αποτελεσματικότητας, πράγμα που εναπόκειται στο αιτούν δικαστήριο να εξακριβώσει.

77. Προτείνω, συνεπώς, να δοθεί στο αιτούν δικαστήριο η απάντηση ότι δεν αντιβαίνει στο άρθρο 21 ΣΛΕΕ η άρνηση των αρχών κράτους μέλους να αναγνωρίσουν αλλαγή ονόματος βάσει διατάξεως του εθνικού δικαίου που προβλέπει το δικαίωμα επιλογής ονόματος που αποκτήθηκε σε άλλο κράτος μέλος υπό την προϋπόθεση το όνομα αυτό να έχει αποκτηθεί κατά τη διάρκεια συνήθους διαμονής στο εν λόγω άλλο κράτος μέλος, εφόσον, αφενός, άλλες διατάξεις του εθνικού δικαίου επιτρέπουν στον αιτούντα να υποβάλει αίτηση αλλαγής ονόματος σε άλλη αρχή και, αφετέρου, οι διατάξεις αυτές δεν καθιστούν αδύνατη ή εξαιρετικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει το άρθρο 21 ΣΛΕΕ.

Πρόταση

78. Βάσει του συνόλου των προεκτεθέντων, προτείνω στο Δικαστήριο να δώσει την ακόλουθη απάντηση στο προδικαστικό ερώτημα που υπέβαλε το Amtsgericht Wuppertal (ειρηνοδικείο της περιφέρειας του Wuppertal, Γερμανία): Δεν αντιβαίνει στο άρθρο 21 ΣΛΕΕ η άρνηση των αρχών κράτους μέλους να αναγνωρίσουν αλλαγή ονόματος βάσει διατάξεως του εθνικού δικαίου που προβλέπει το δικαίωμα επιλογής ονόματος που αποκτήθηκε σε άλλο κράτος μέλος υπό την προϋπόθεση το όνομα αυτό να έχει αποκτηθεί κατά τη διάρκεια συνήθους διαμονής στο εν λόγω άλλο κράτος μέλος, εφόσον, αφενός, άλλες διατάξεις του εθνικού δικαίου επιτρέπουν στον αιτούντα να υποβάλει αίτηση αλλαγής ονόματος σε άλλη αρχή και, αφετέρου, οι διατάξεις αυτές δεν καθιστούν αδύνατη ή εξαιρετικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων που απονέμει το άρθρο 21 ΣΛΕΕ.

( 1 ) Γλώσσα του πρωτοτύπου: η γαλλική.

( 2 ) BGBl. 1994 I, σ. 2494 και διορθωτικό BGBl. 1997 I, σ. 1061.

( 3 ) Απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2008 (C-353/06, EU:C:2008:559).

( 4 ) Απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2008, Grunkin και Paul (C-353/06, EU:C:2008:559, σκέψη 39).

( 5 ) Το άρθρο 48 του EGBGB θεσπίστηκε με την έκδοση του Gesetz zur Anpassung der Vorschriften des Internationalen Privatrechts an die Verordnung (EU) Nr. 1259/2010 und zur Änderung anderer Vorschriften des Internationalen Privatrechts [νόμος για την εναρμόνιση των διατάξεων του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου με τον κανονισμό (ΕΕ) 1259/2010 και για την τροποποίηση άλλων διατάξεων του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου] της 23ης Ιανουαρίου 2013 (BGBl. 2013 I, σ. 101), που τέθηκε σε ισχύ στις 29 Ιανουαρίου 2013.

( 6 ) Απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2008 (C‑353/06, EU:C:2008:559).

( 7 ) Βλ., μεταξύ άλλων, απόφαση της 19ης Σεπτεμβρίου 2013, Betriu Montull (C‑5/12, EU:C:2013:571, σκέψη 40).

( 8 ) Απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2008 (C-353/06, EU:C:2008:559).

( 9 ) Η Γερμανική Κυβέρνηση υποστηρίζει με τις γραπτές παρατηρήσεις της ότι το άρθρο 48 του EGBGB είναι εφαρμοστέο δυνάμει του άρθρου 10, παράγραφος 1, του EGBGB, σε συνδυασμό με το άρθρο 5, παράγραφος 1, του EGBGB, εφόσον, αφενός, ο ενδιαφερόμενος έχει και τη γερμανική ιθαγένεια και, αφετέρου, έχει στενότερους δεσμούς με την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας λόγω της συνήθους διαμονής του στο εν λόγω κράτος μέλος. Βλ. σημείο 5 των παρουσών προτάσεων. Εξάλλου, όπως προκύπτει από τη δικογραφία που βρίσκεται στη διάθεση του Δικαστηρίου, το άρθρο 10, παράγραφοι 2 και 3, του EGBGB παρέχει τη δυνατότητα επιλογής του γερμανικού δικαίου για τον καθορισμό του ονόματος, ιδίως όταν ο ενδιαφερόμενος έχει τη συνήθη διαμονή του στο έδαφος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.

( 10 ) Απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2008 (C-353/06, EU:C:2008:559).

( 11 ) Πράγματι, η πρώτη εναλλακτική επιλογή, «η λιγότερο παρεμβατική έναντι του εθνικού δικαίου, ήταν να επιτρέπεται η αλλαγή ονόματος στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας την οποία προβλέπει ο [νόμος περί αλλαγής ονόματος]», ενώ η δεύτερη εναλλακτική επιλογή «αποσκοπούσε στη θέσπιση κανόνα ουσιαστικού δικαίου που θα καθιστούσε δυνατή την επίτευξη του επιβληθέντος αποτελέσματος». Βλ. Kohler, C., «Towards the Recognition of Civil Status in the European Union», Yearbook of Private International Law, τεύχος 15, 2013/2014, Sellier European Law Publishers, σ. 13 έως 30, ιδίως σ. 21.

( 12 ) Η τρίτη εναλλακτική επιλογή «συνίστατο στην τροποποίηση του κανόνα ιδιωτικού διεθνούς δικαίου σχετικά με το όνομα, δηλαδή του άρθρου 10 του EGBGB, προκειμένου να επιτρέπεται στον γονέα του ενδιαφερόμενου τέκνου να ορίζει ως εφαρμοστέο δίκαιο για τον καθορισμό του ονόματος του τέκνου το δίκαιο του κράτους συνήθους διαμονής ενός των γονέων. Προς τον σκοπό αυτό, θα αρκούσε να δοθεί «αμφίπλευρη» διάσταση στη διάταξη της παραγράφου 3, σημείο 2, της εν λόγω διατάξεως, η οποία, ως έχει σήμερα, επιτρέπει την επιλογή του γερμανικού δικαίου, αν ο ένας από τους γονείς έχει τη συνήθη διαμονή του στη Γερμανία» (βλ. Kohler, C., όπ.π., σ. 22). Εντούτοις, όπως προκύπτει από την αιτιολογική έκθεση του άρθρου 48 του EGBGB, ο Γερμανός νομοθέτης δεν προέβλεψε διεύρυνση των προβλεπομένων δυνατοτήτων επιλογής του δικαίου που διέπει το όνομα, διότι απορρίφθηκε ρητώς η δυνατότητα να δοθεί «αμφίπλευρη» διάσταση στην επιλογή του γερμανικού δικαίου σε περίπτωση συνήθους διαμονής του φέροντος το όνομα στη Γερμανία.

( 13 ) Η διάταξη αυτή «δεν ενσωματώθηκε στο κεφάλαιο “Ιδιωτικό διεθνές δίκαιο” [του EGBGB], αλλά στο επόμενο κεφάλαιο, που τιτλοφορείται “Προσαρμογή”, προστεθείσα στο άρθρο 47 του EGBGB, το οποίο διέπει την αλλαγή ονόματος προσώπου που αποκτήθηκε δυνάμει αλλοδαπού δικαίου, αλλά διέπεται πλέον από το γερμανικό δίκαιο». Σκοπός του άρθρου 47 του EGBGB είναι «να παράσχει τη δυνατότητα προσαρμογής στη γερμανική γλώσσα ή παράδοση, εφόσον το ζητεί ο ενδιαφερόμενος, του περιεχομένου ή της γραμματικής μορφής ονόματος που έχει διαμορφωθεί σε ξένη γλώσσα ή σύμφωνα με αλλοδαπό δίκαιο ή παράδοση». Βλ. Kohler, C., όπ.π., σ. 22.

( 14 ) Βλ. σημείο 66 των παρουσών προτάσεων.

( 15 ) Η θεωρία υπογραμμίζει ότι «είναι αληθές ότι χάρη στις παρεχόμενες από το άρθρο 10, παράγραφος 3, του EGBGB δυνατότητες επιλογής του δικαίου που διέπει το όνομα του τέκνου μπορεί να αποτραπούν τέτοιες καταστάσεις σε πολλές περιπτώσεις. Ωστόσο, ουδεμία λύση υπάρχει όταν το τέκνο δεν έχει τη γερμανική ιθαγένεια και το όνομα που αποκτήθηκε στο κράτος μέλος της συνήθους διαμονής διαφέρει από αυτό που προβλέπει το εθνικό δίκαιο. Κατά συνέπεια, σταματώντας στη μέση του δρόμου, η αντίδραση του Γερμανού νομοθέτη δεν καταφέρνει να σεβαστεί τη νομολογία του Δικαστηρίου σε μεγάλο αριθμό περιπτώσεων […]». Βλ. Kohler, C., όπ.π., σ. 22.

( 16 ) Βλ., συναφώς, και το ενημερωτικό σημείωμα των γερμανικών διπλωματικών και προξενικών αποστολών στη Γαλλία σχετικά με τη διοικητική διαδικασία αλλαγής ονόματος.

( 17 ) Βλ., συναφώς, σημεία 8 και 13 των παρουσών προτάσεων.

( 18 ) Αποφάσεις της 11ης Ιουλίου 2002, D’Hoop (C‑224/98, EU:C:2002:432, σκέψη 27), της 12ης Μαΐου 2011, Runevič-Vardyn και Wardyn (C‑391/09, EU:C:2011:291, σκέψη 59), και της 2ας Ιουνίου 2016, Bogendorff von Wolffersdorff (C‑438/14, EU:C:2016:401, σκέψη 28).

( 19 ) Αποφάσεις της 20ής Σεπτεμβρίου 2001, Grzelczyk (C‑184/99, EU:C:2001:458, σκέψη 31), της 12ης Μαΐου 2011, Runevič-Vardyn και Wardyn (C‑391/09, EU:C:2011:291, σκέψεις 60 και 61), και της 2ας Ιουνίου 2016, Bogendorff von Wolffersdorff (C‑438/14, EU:C:2016:401, σκέψεις 29 και 30).

( 20 ) Αποφάσεις της 20ής Σεπτεμβρίου 2001, Grzelczyk (C‑184/99, EU:C:2001:458, σκέψη 33), της 12ης Μαΐου 2011, Runevič-Vardyn και Wardyn (C‑391/09, EU:C:2011:291, σκέψη 62), και της 2ας Ιουνίου 2016, Bogendorff von Wolffersdorff (C‑438/14, EU:C:2016:401, σκέψη 31).

( 21 ) Αποφάσεις της 2ας Οκτωβρίου 2003, Garcia Avello (C‑148/02, EU:C:2003:539, σκέψη 25), της 14ης Οκτωβρίου 2008, Grunkin και Paul (C‑353/06, EU:C:2008:559, σκέψη 16), της 22ας Δεκεμβρίου 2010, Sayn-Wittgenstein (C‑208/09, EU:C:2010:806, σκέψεις 38 και 39), της 12ης Μαΐου 2011, Runevič-Vardyn και Wardyn (C‑391/09, EU:C:2011:291, σκέψη 63), και της 2ας Ιουνίου 2016, Bogendorff von Wolffersdorff (C‑438/14, EU:C:2016:401, σκέψη 32).

( 22 ) Απόφαση της 2ας Οκτωβρίου 2003, Garcia Avello (C‑148/02, EU:C:2003:539, σκέψη 27).

( 23 ) Αποφάσεις της 7ης Ιουλίου 1992, Micheletti κ.λπ. (C‑369/90, EU:C:1992:295, σκέψη 10), και της 2ας Οκτωβρίου 2003, Garcia Avello (C‑148/02, EU:C:2003:539, σκέψη 28).

( 24 ) Απόφαση της 2ας Οκτωβρίου 2003 (C‑148/02, EU:C:2003:539).

( 25 ) Απόφαση της 2ας Οκτωβρίου 2003, Garcia Avello (C‑148/02, EU:C:2003:539, σκέψη 15). Κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, «το επώνυμο των τέκνων έγγαμου ζεύγους [αποτελούνταν] από το πρώτο στοιχείο του επωνύμου του πατέρα τους, ακολουθούμενο από το επώνυμο της μητέρας τους».

( 26 ) Βλ. σημείο 56 των προτάσεων του γενικού εισαγγελέα F. G. Jacobs στην υπόθεση Garcia Avello (C‑148/02, EU:C:2003:311).

( 27 ) Απόφαση της 2ας Οκτωβρίου 2003, Garcia Avello (C‑148/02, EU:C:2003:539, σκέψη 36).

( 28 ) Απόφαση της 2ας Οκτωβρίου 2003, Garcia Avello (C‑148/02, EU:C:2003:539, σκέψη 45).

( 29 ) Απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2008 (C‑353/06, EU:C:2008:559).

( 30 ) Βάσει του δανικού δικαίου, το τέκνο είχε λάβει το διπλό σύνθετο επώνυμο «Grunkin-Paul», αποτελούμενο από τα επώνυμα του πατέρα και της μητέρας, το οποίο είχε επίσης καταχωρισθεί στη δανική ληξιαρχική πράξη γεννήσεώς του.

( 31 ) Απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2008, Grunkin και Paul (C‑353/06, EU:C:2008:559, σκέψη 7).

( 32 ) Απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 2008, Grunkin και Paul (C‑353/06, EU:C:2008:559, σκέψη 39). Αντιθέτως, στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 12ης Μαΐου 2011, Runevič‑Vardyn και Wardyn (C-391/09, EU:C:2011:291), το Δικαστήριο έθεσε όρια στην έννοια των «σοβαρών μειονεκτημάτων» και έκρινε ότι «η άρνηση των αρμοδίων αρχών κράτους μέλους, κατ’ εφαρμογή της ισχύουσας εθνικής νομοθεσίας, να τροποποιήσουν το πιστοποιητικό γάμου ενός πολίτη της Ένωσης ο οποίος έχει την ιθαγένεια άλλου κράτους μέλους προκειμένου τα [μικρά] ονόματα του πολίτη αυτού να μεταγραφούν στο εν λόγω πιστοποιητικό με διακριτικά σημεία, όπως ακριβώς είχαν αναγραφεί στις ληξιαρχικές πράξεις που είχαν εκδοθεί στο κράτος μέλος καταγωγής του, σύμφωνα με τους κανόνες γραφής της επίσημης γλώσσας του τελευταίου αυτού κράτους, δεν αποτελεί, σε περίπτωση όπως αυτή της υποθέσεως της κύριας δίκης, περιορισμό στην άσκηση των ελευθεριών που κατοχυρώνονται με το άρθρο 21 ΣΛΕΕ υπέρ όλων των πολιτών της Ένωσης» (σκέψη 82).

( 33 ) Απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2010 (C‑208/09, EU:C:2010:806). Η υπόθεση αυτή αφορούσε άρνηση αναγνωρίσεως του επωνύμου Αυστριακής υπηκόου, όπως είχε καθοριστεί στη Γερμανία, κράτος μέλος κατοικίας της, κατά την υιοθεσία της από Γερμανό υπήκοο, το οποίο περιελάμβανε τίτλο ευγενείας απαγορευόμενο στην Αυστρία βάσει του συνταγματικού της δικαίου.

( 34 ) Απόφαση της 2ας Ιουνίου 2016 (C‑438/14, EU:C:2016:401). Η υπόθεση αυτή αφορούσε την άρνηση των γερμανικών αρχών να αναγνωρίσουν το όνομα προσώπου με διπλή ιθαγένεια, γερμανική και βρετανική, που απέκτησε στο Ηνωμένο Βασίλειο όνομα το οποίο επέλεξε ελεύθερα και το οποίο περιείχε πλείονα στοιχεία δηλωτικά τίτλου ευγενείας που δεν γίνονταν δεκτά κατά το γερμανικό δίκαιο.

( 35 ) Επισημαίνεται ότι η γερμανική ρύθμιση την οποία αφορούσε η υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 2ας Ιουνίου 2016, Bogendorff von Wolffersdorff (C‑438/14, EU:C:2016:401), διαφοροποιείτο σε σχέση με τις διατάξεις του αυστριακού δικαίου που εξετάστηκαν στο πλαίσιο της υποθέσεως επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2010, Sayn-Wittgenstein (C‑208/09, EU:C:2010:806), καθόσον δεν προέβλεπε αυστηρή απαγόρευση της χρήσεως και της μεταβιβάσεως τίτλων ευγενείας, δεδομένου ότι αυτοί μπορούσαν να χρησιμοποιούνται ως αναπόσπαστο μέρος του ονόματος. Εντούτοις, το Δικαστήριο έκρινε ότι, στην πρώτη υπόθεση, έπρεπε επίσης να γίνει δεκτό ότι η γερμανική ρύθμιση, θεωρούμενη εντός του πλαισίου της λύσεως που προέκρινε το γερμανικό Σύνταγμα, ως στοιχείο της εθνικής ταυτότητας κράτους μέλους η οποία διαλαμβάνεται στο άρθρο 4, παράγραφος 2, ΣΕΕ, μπορούσε να ληφθεί υπόψη ως στοιχείο δικαιολογήσεως περιορισμού του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων που κατοχυρώνεται βάσει του δικαίου της Ένωσης (απόφαση της 2ας Ιουνίου 2016, Bogendorff von Wolffersdorff,C‑438/14, EU:C:2016:401, σκέψη 64).

( 36 ) Υπενθυμίζω ότι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, δεδομένου ότι το άρθρο 21 ΣΛΕΕ δεν κατοχυρώνει απλώς το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και διαμονής στο έδαφος των κρατών μελών αλλά επίσης απαγορεύει γενικώς τις δυσμενείς διακρίσεις λόγω ιθαγένειας, η κατάσταση του αιτούντος της κύριας δίκης πρέπει να εξετασθεί με γνώμονα αποκλειστικώς τη διάταξη αυτή. Βλ., κατ’ αναλογίαn, αποφάσεις της 12ης Μαΐου 2011, Runevič-Vardyn και Wardyn (C‑391/09, EU:C:2011:291, σκέψη 65), και της 2ας Ιουνίου 2016, Bogendorff von Wolffersdorff (C‑438/14, EU:C:2016:401, σκέψη 34).

( 37 ) Βλ. αποφάσεις της 22ας Δεκεμβρίου 2010, Sayn-Wittgenstein (C‑208/09, EU:C:2010:806, σκέψη 52 και παρατιθέμενη εκεί νομολογία), της 12ης Μαΐου 2011, Runevič-Vardyn και Wardyn (C‑391/09, EU:C:2011:291, σκέψη 66), και της 2ας Ιουνίου 2016, Bogendorff von Wolffersdorff (C‑438/14, EU:C:2016:401, σκέψη 35).

( 38 ) Αποφάσεις της 14ης Οκτωβρίου 2008, Grunkin και Paul (C‑353/06, EU:C:2008:559, σκέψη 21), της 22ας Δεκεμβρίου 2010, Sayn-Wittgenstein (C‑208/09, EU:C:2010:806, σκέψη 53), της 12ης Μαΐου 2011, Runevič-Vardyn και Wardyn (C‑391/09, EU:C:2011:291, σκέψη 68), και της 2ας Ιουνίου 2016, Bogendorff von Wolffersdorff (C‑438/14, EU:C:2016:401, σκέψη 36).

( 39 ) Αποφάσεις της 14ης Οκτωβρίου 2008, Grunkin και Paul (C‑353/06, EU:C:2008:559, σκέψη 22), και της 22ας Δεκεμβρίου 2010, Sayn-Wittgenstein (C‑208/09, EU:C:2010:806, σκέψη 54).

( 40 ) Βλ., συναφώς, αποφάσεις της 12ης Μαΐου 2011, Runevič-Vardyn και Wardyn (C‑391/09, EU:C:2011:291, σκέψη 76), και της 2ας Ιουνίου 2016, Bogendorff von Wolffersdorff (C‑438/14, EU:C:2016:401, σκέψη 38).

( 41 ) Βλ. απόφαση της 22ας Δεκεμβρίου 2010, Sayn-Wittgenstein (C‑208/09, EU:C:2010:806, σκέψη 70). Βλ, επίσης, απόφαση της 2ας Ιουνίου 2016, Bogendorff von Wolffersdorff (C‑438/14, EU:C:2016:401, σκέψη 40).

( 42 ) Βλ. επίσης σημείο 39 των παρουσών προτάσεων. Συναφώς, επισημαίνεται ότι, κατά τη γερμανική θεωρία, το άρθρο 48 του EGBGB αποτελεί «μινιμαλιστική ανταπόκριση» του Γερμανού νομοθέτη στις απαιτήσεις που απορρέουν από τη νομολογία του Δικαστηρίου. Από τις προπαρασκευαστικές εργασίες για την εν λόγω διάταξη προκύπτει ότι το Bundesrat (Ομοσπονδιακό Συμβούλιο, Γερμανία), με τη θέση που έλαβε, επεσήμανε τη διαφωνία του με την πρόταση της Ομοσπονδιακής Κυβερνήσεως, υπογραμμίζοντας ότι η νομολογία του Δικαστηρίου απαιτούσε αντίδραση όχι στο επίπεδο του ουσιαστικού δικαίου, αλλά του ιδιωτικού διεθνούς δικαίου. Πράγματι, το συμφέρον να αποτραπούν «χωλές» καταστάσεις και να επιτευχθεί ρύθμιση δυνάμενη να εφαρμοστεί ορθώς από τις ληξιαρχικές αρχές θα έπρεπε να οδηγήσει στην αναζήτηση λύσεως στο πλαίσιο του άρθρου 10 του EGBGB. Επίσης, το Ομοσπονδιακό Συμβούλιο απαρίθμησε τα ζητήματα που άφηνε ανοικτά η λύση την οποία πρότεινε η Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση. Βλ. συναφώς Kohler, C., «La reconnaissance de situations juridiques dans l’Union européenne: le cas du nom patronymique», La reconnaissance des situations en droit international privé, υπό τη διεύθυνση του Paul Lagarde, Actes du colloque international de la Haye du 18 janvier 2013, εκδόσεις Pedone, 2013, σ. 75.

( 43 ) Συναφώς, ο Μ. F. Freitag κλήθηκε να διευκρινίσει στο Δικαστήριο αν είχε υποβάλει αίτηση αλλαγής ονόματος δυνάμει του νόμου περί αλλαγής ονόματος και, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, ποια συνέχεια δόθηκε στην αίτηση αυτή. Ο Μ. F. Freitag απάντησε στην ερώτηση αυτή αρνητικά και εξήγησε ότι, στο πλαίσιο συζητήσεως στο ληξιαρχείο του Wuppertal, του είχε λεχθεί ότι η διαδικασία αλλαγής ονόματος δεν ήταν δυνατή στην περίπτωσή του, διότι είχε λάβει το επώνυμο Freitag με ρουμανική δικαστική απόφαση (βλ. απόφαση πολιτικού τμήματος 458/s του Πρωτοδικείου της περιφέρειας του Brașov, της 21ης Μαΐου 1997). Επομένως, δεν ήταν δυνατόν διοικητική απόφαση να ακυρώσει δικαστική απόφαση. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Γερμανική Κυβέρνηση εξέφρασε αμφιβολίες όσον αφορά την ακρίβεια των πληροφοριών που παρέσχε ο Μ. F. Freitag. Κατ’ αυτήν, το γεγονός ότι το όνομα που φέρει ο ενδιαφερόμενος σε άλλο κράτος μέλος προέρχεται από δήλωση δυνάμει του οικογενειακού δικαίου, διοικητική διαδικασία, δικαστική απόφαση ή κρατική πράξη δεν ασκεί επιρροή για την αποδοχή αιτήσεως δυνάμει του νόμου περί αλλαγής ονόματος.

( 44 ) Η θεωρία υπενθυμίζει ότι ο όρος «αναγνώριση», όπως έχει διαμορφωθεί με τη νομολογία του Δικαστηρίου, δεν πρέπει να νοείται υπό την έννοια ότι αναφέρεται, για παράδειγμα, στην αναγνώριση δικαστικών αποφάσεων. Αντιθέτως, ο όρος αυτός αναφέρεται στη «διαδικασία με την οποία το κράτος μέλος υποδοχής δέχεται το επώνυμο υπό τη μορφή που υφίσταται σε άλλο κράτος μέλος [καταγωγής] και παραιτείται του δικαιώματος να λάβει θέση όσον αφορά τη νομιμότητα του εν λόγω επωνύμου. Επομένως, το αντικείμενο της αναγνωρίσεως είναι η νομική κατάσταση η οποία, σε άλλο κράτος μέλος, άπτεται του ονόματος προσώπου». Βλ. Kohler, C., όπ.π., σ. 71. Βλ. επίσης, συναφώς, Mayer, P., «La reconnaissance: notions et méthodes», La reconnaissance des situations en droit international privé, όπ.π., σ. 27 έως 33.

( 45 ) Βλ., συναφώς, σημείο 41 των παρουσών προτάσεων.

( 46 ) Υπενθυμίζω στο σημείο αυτό ότι, σύμφωνα με το άρθρο 48 του EGBGB, «[…] [η] επιλογή του ονόματος ισχύει αναδρομικώς από τον χρόνο της καταχωρίσεως στο μητρώο προσωπικής καταστάσεως του άλλου κράτους μέλους, εκτός εάν το πρόσωπο δηλώσει ρητώς ότι η επιλογή αυτή θα ισχύει μόνο για το μέλλον. Η δήλωση πρέπει να έχει επικυρωθεί ή περιβληθεί τον τύπο δημοσίου εγγράφου […]». Αντιθέτως, όπως επιβεβαίωσε η Γερμανική Κυβέρνηση κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η διαδικασία αλλαγής ονόματος που προβλέπει ο νόμος περί αλλαγής ονόματος δεν έχει αναδρομικό χαρακτήρα, πράγμα που δεν αντιβαίνει στο δίκαιο της Ένωσης, όπως υπενθύμισε και η Επιτροπή κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, δεδομένου ότι το δίκαιο της Ένωσης δεν προβλέπει υποχρέωση αναδρομικότητας.

( 47 ) Βλ. μεταξύ άλλων, κατ’ αναλογίαν, απόφαση της 12ης Σεπτεμβρίου 2006, Eman και Sevinger (C‑300/04, EU:C:2006:545, σκέψη 67).