ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΥ (ΠΡΩΤΟ ΤΜΗΜΑ) ΤΗΣ 10ΗΣ ΜΑΡΤΙΟΥ 1992. - SOCIETA ITALIANA VETRO SPA, FABBRICA PISANA SPA ΚΑΙ PPG VERNANTE PENNITALIA SPA ΚΑΤΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ. - ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ - ΕΝΝΟΙΕΣ "ΣΥΜΦΩΝΙΑ" ΚΑΙ "ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΜΕΝΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ" - ΚΑΤΑΧΡΗΣΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗΣ ΔΕΣΠΟΖΟΥΣΑΣ ΘΕΣΕΩΣ - ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ. - ΣΥΝΕΚΔΙΚΑΣΘΕΙΣΕΣ ΥΠΟΘΕΣΕΙΣ T-68/89, T-77/89 ΚΑΙ T-78/89.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1992 σελίδα II-01403

Σουηδική ειδική έκδοση σελίδα II-00303

Φινλανδική ειδική έκδοση σελίδα II-00287



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

1. Ανταγωνισμός - Διοικητική διαδικασία - Γνωστοποίηση των αιτιάσεων - Κοινοποίηση στις επιχειρήσεις εγγράφων των οποίων το περιεχόμενο έχει παραμορφωθεί - Συνέπειες - Ιδιαίτερη προσοχή του δικαστή όσον αφορά τα αποδεικτικά στοιχεία που έγιναν δεκτά για να δικαιολογήσουν την απόφαση της Επιτροπής

2. Ανταγωνισμός - Συμπράξεις - Εναρμονισμένη πρακτική - Δεν αποτελούν απόδειξη ορισμένες μορφές επαφών μεταξύ παραγωγών

(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 85 PAR 1)

3. Ανταγωνισμός - Κοινοτικοί κανόνες - Απόφαση της Επιτροπής που διαπιστώνει παράβαση - Απόφαση στηριζόμενη σε στοιχεία που δεν έχουν όλα αποδειχθεί επαρκώς - Τροποποίηση από τον δικαστή - Αποκλείεται - Μερική ακύρωση - Προϋποθέσεις

(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρο 173 κανονισμός του Συμβουλίου 17 κανονισμός της Επιτροπής 99/63)

4. Ανταγωνισμός - Δεσπόζουσα θέση - Επιχείρηση - 'Εννοια - Συλλογική δεσπόζουσα θέση - 'Εννοια

(Συνθήκη ΕΟΚ, άρθρα 85 και 86)

Περίληψη

1. 'Οταν, στο πλαίσιο προσφυγής στρεφομένης κατά αποφάσεως της Επιτροπής που εφαρμόζει κανόνες ανταγωνισμού της Συνθήκης, από τις αποδείξεις που διεξήγαγε το Πρωτοδικείο προκύπτει ότι το περιεχόμενο των εγγράφων που κοινοποιήθηκαν στις επιχειρήσεις κατά τη διοικητική διαδικασία παραμορφώθηκε, χωρίς αυτό να δικαιολογείται αντικειμενικά, το Πρωτοδικείο πρέπει να ελέγχει εξονυχιστικά τη φύση και την έκταση των αποδείξεων που δέχθηκε η Επιτροπή στην απόφαση.

2. Οι κάθετες σχέσεις πωλητού προς αγοραστή μεταξύ δύο παραγωγών, όταν αφορούν ένα προϊόν που κατασκευάζεται αποκλειστικά από τον ένα από τους παραγωγούς αυτούς, δεν αποτελούν, από μόνες τους, απόδειξη αθέμιτης οριζόντιας συμπράξεως.

Δεν αποτελεί τέτοια απόδειξη ούτε το γεγονός ότι οι συνδιαχειριστές ενός κοινού μέσου παραγωγής εναρμονίζουν την πρακτική τους, ώστε να αποφευχθεί να οδηγήσουν οι απολήψεις καθενός από αυτούς από την παραγωγή του μέσου αυτού σε κατάσταση αθέμιτου ανταγωνισμού.

3. Στο πλαίσιο του δικαστικού ελέγχου των πράξεων της κοινοτικής διοικήσεως ο κοινοτικός δικαστής μπορεί να ακυρώσει μερικώς απόφαση της Επιτροπής στον τομέα του ανταγωνισμού, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι έχει αρμοδιότητα να τροποποιήσει την επίδικη απόφαση. Η ιδιοποίηση μιας τέτοιας αρμοδιότητας θα μπορούσε, αφενός, να διαταράξει τη μεταξύ των θεσμικών οργάνων ισορροπία που προβλέπει η Συνθήκη και θα έθετε, αφετέρου, σε κίνδυνο τα δικαιώματα του αμυνομένου, στερώντας από τις επιχειρήσεις που αφορά η απόφαση τις διαδικαστικές εγγυήσεις που προβλέπονται στους κανονισμούς 17 και 99/63.

Η ίδια η μερική ακύρωση προϋποθέτει ότι πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Πρέπει πράγματι ο δικαστής, αν σκοπεύει να προβεί σε μερική ακύρωση, να βεβαιωθεί προηγουμένως ότι το περιεχόμενο του διατακτικού της αποφάσεως, θεωρούμενο υπό το πρίσμα των αιτιολογικών της σκέψεων, μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο περιορισμού ως προς το καθ' ύλην, το προσωπικό ή το χρονικό

πεδίο εφαρμογής του, κατά τρόπον ώστε να περιοριστούν τα αποτελέσματά του χωρίς εντούτοις να μεταβληθεί η υπόστασή του ότι η απόδειξη της περιοριζόμενης με τον τρόπο αυτό παραβάσεως μπορεί να στηριχθεί σε επαρκή εκτίμηση της αγοράς που περιέχεται στην αιτιολογία της αποφάσεως, και ότι δόθηκε στην ενδιαφερόμενη επιχείρηση ή στις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις η δυνατότητα να απαντήσουν λυσιτελώς στη με τον τρόπο αυτό οριζόμενη αιτίαση.

4. 'Οπως και στο άρθρο 85 της Συνθήκης, η έννοια της επιχειρήσεως που αναφέρεται στο άρθρο 86 δηλώνει μια οικονομική μονάδα.

Δύο ή περισσότερες επιχειρήσεις μπορούν να κατέχουν δεσπόζουσα θέση κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης όταν δύο ή περισσότερες ανεξάρτητες οικονομικές ενότητες συνδέονται, σε μια συγκεκριμένη αγορά, με τέτοιους οικονομικούς δεσμούς ώστε, εκ του λόγου αυτού, να κατέχουν από κοινού δεσπόζουσα θέση σε σχέση με τους άλλους επιχειρηματίες της αγοράς. Αυτό θα μπορούσε ιδίως να συμβαίνει στην περίπτωση που δύο ή περισσότερες ανεξάρτητες επιχειρήσεις διαθέτουν από κοινού, βάσει συμφωνίας ή άδειας εκμεταλλεύσεως, ένα τεχνολογικό προβάδισμα που τους παρέχει τη δυνατότητα να συμπεριφέρονται σε σημαντική έκταση ανεξάρτητα έναντι των ανταγωνιστών, των πελατών τους, και τελικά των καταναλωτών.

Διάδικοι

Στις υποθέσεις Τ-68/89,

Societa Italiana Vetro SpA, εταιρία ιταλικού δικαίου με έδρα το San Salvo (Ιταλία), εκπροσωπούμενη από τους Luigi Citarella, δικηγόρο Ρώμης, και Crisanto Mandrioli, δικηγόρο Μιλάνου, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο το δικηγορικό γραφείο του δικηγόρου Ernest Arendt, 4, avenue Marie-Therese,

Τ-77/89,

Fabbrica Pisana SpA, εταιρία ιταλικού δικαίου, με έδρα το Μιλάνο (Ιταλία), εκπροσωπούμενη από τους Pierre van Ommeslaghe και Bernard van de Walle de Ghelcke, δικηγόρους Βρυξελλών, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο το δικηγορικό γραφείο του δικηγόρου Jean-Claude Wolter, 8, rue Zithe,

και Τ-78/89,

PPG Vernante Pennitalia SpA (πρώην Vernante Pennitalia SpA), εταιρία ιταλικού δικαίου, με έδρα τη Γένουα (Ιταλία), εκπροσωπούμενη από τους Gianni Manca και A. J. Manca Graziadei, δικηγόρους Ρώμης, και τους Michel Waelbroeck και Alexandre Vandencasteele, δικηγόρους Βρυξελλών, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο το δικηγορικό γραφείο του δικηγόρου Ernest Arendt, 4, avenue Marie-Therese,

προσφεύγουσες,

υποστηριζόμενες από το

Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και Βορείου Ιρλανδίας, εκπροσωπούμενο από τον J. E. Collins, μέλος του Treasury Solicitor' s Department, επικουρούμενο από τον δικηγόρο Stephen Richards, barrister of Gray' s Inn, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την έδρα της Πρεσβείας του Ηνωμένου Βασιλείου, 14, boulevard Roosevelt, ως προς τα αιτήματα των προσφευγουσών που αφορούν την εφαρμογή του άρθρου 86 της Συνθήκης ΕΟΚ,

παρεμβαίνον,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης από τους Enrico Traversa, Julian Currall και, κατά την έγγραφη διαδικασία, Hendrik van Lier, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας, επικουρούμενους από τους Alberto Dal Ferro, δικηγόρο Vicence, και Herve Lehman, δικηγόρο Παρισιού, με αντίκλητο στο Λουξεμβούργο τον Roberto Hayder, εκπρόσωπο της Νομικής Υπηρεσίας, Centre Wagner, Kirchberg,

καθής,

υποστηριζομένης από το

Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και Βορείου Ιρλανδίας, εκπροσωπούμενο από τον J. E. Collins, μέλος του Treasury Solicitor' s Department, επικουρούμενο από τον δικηγόρο Stephen Richards, barrister of Gray' s Inn, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο την έδρα της Πρεσβείας του Ηνωμένου Βασιλείου, 14, boulevard Roosevelt, ως προς τα αιτήματα των προσφευγουσών που αφορούν την εφαρμογή του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΟΚ,

παρεμβαίνον,

που έχουν ως αντικείμενο την ακύρωση της αποφάσεως 89/93/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 7ης Δεκεμβρίου 1988, σχετικά με τη διαδικασία εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης ΕΟΚ (IV/31.906-Επίπεδος ύαλος, ΕΕ L 33, σ. 44),

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ (πρώτο τμήμα),

συγκείμενο από τους D. A. O. Edward, Πρόεδρο, R. Garcia-Valdecasas, K. Lenaerts, H. Kirschner και R. Schintgen, δικαστές,

γραμματέας: H. Jung

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 12ης, 13ης, 14ης και 15ης Νοεμβρίου 1991,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

Τα πραγματικά περιστατικά στα οποία στηρίχθηκε η προσφυγή

1 Η παρούσα υπόθεση αφορά απόφαση της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, καθής η προσφυγή (στο εξής, αντιστοίχως: απόφαση και Επιτροπή), με την οποία επιβάλλεται στις τρεις προσφεύγουσες, που

είναι Ιταλοί παραγωγοί επιπέδου υάλου, πρόστιμο για παράβαση του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ και διαπιστώνεται ότι οι προσφεύγουσες παρέβησαν το άρθρο 86 της Συνθήκης. Οι τρεις εταιρίες αποδέκτριες της αποφάσεως είναι, πρώτον, η Societa Italiana Vetro (στο εξής: SIV), πλειοψηφούσα μέτοχος της οποίας είναι η Ente Finanziamento Industria Manifatturiera (στο εξής: EFIM) δεύτερον, η Fabbrica Pisana SpA (στο εξής: FP), θυγατρική του βιομηχανικού ομίλου Saint-Gobain (στο εξής: SG), και, τρίτον, η Vernante Pennitalia (στο εξής: VP), θυγατρική του ομίλου PPG-Industries Inc. του Pittsburg (στο εξής: PPG).

2 Στην απόφαση (σημείο 2) το εν λόγω προϊόν ορίζεται ως η "επίπεδος ύαλος κάθε μορφής". Διακρίνονται τρία είδη επιπέδου υάλου - η τραβηχτή ύαλος, η χυτή ύαλος και, το σημαντικότερο, το κρύσταλλο. Διευκρινίζεται ότι σήμερα το 90 % της επιπέδου υάλου παρασκευάζεται με μία μέθοδο καλούμενη float, μοντέρνα μέθοδο παραγωγής που προϋποθέτει, για κάθε μονάδα παραγωγής, επένδυση εκατό περίπου εκατομμυρίων ECU.

3 Στο εσωτερικό του τομέα της επιπέδου υάλου γενικώς η Επιτροπή διακρίνει δύο αγορές (σημείο 5): αφενός, την αγορά της υάλου που προορίζεται για τις βιομηχανίες των μεταφορών, και ιδίως τη βιομηχανία του αυτοκινήτου (στο εξής: αγορά του αυτοκινήτου) αφετέρου, την αγορά της υάλου που προορίζεται για τις άλλες βιομηχανίες, και ιδίως για τις οικοδομές και επιπλώσεις (στο εξής: αγορά των άλλων τομέων πλην του αυτοκινήτου). Στην αγορά του αυτοκινήτου οι κατασκευαστές αυτοκινήτων εφοδιάζονται άμεσα από τους παραγωγούς υάλου, οι οποίοι μεταποιούν οι ίδιοι την επίπεδο ύαλο κατά τρόπο ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των κατασκευαστών. Στην αγορά των άλλων τομέων πλην του αυτοκινήτου η επίπεδος ύαλος μπορεί να χρησιμοποιηθεί χωρίς μεταποίηση (παραδείγματος χάρη ως ύαλος υαλοπινάκων) ή μεταποιημένη. Σ' αυτούς τους τομείς οι καταναλωτές μπορούν να εφοδιάζονται είτε άμεσα από τους παραγωγούς είτε έμμεσα από χονδρεμπόρους, χονδρεμπόρους-μεταποιητές ή ανεξάρτητους μεταποιητές.

4 Στις 28 Σεπτεμβρίου 1981 η Επιτροπή απηύθυνε στις FP, SIV και VP, σε μία ένωση ιταλικών επιχειρήσεων ειδικευμένων στη χονδρική πώληση της επιπέδου υάλου καθώς και στα μέλη δύο αναλόγων ενώσεων που έχουν ήδη διαλυθεί απόφαση (81/881/ΕΟΚ, ΕΕ L 326, σ. 32, στο εξής: απόφαση του 1981), με την οποία διαπιστώθηκε η εκ μέρους τους παράβαση των διατάξεων του προαναφερθέντος άρθρου 85, παράγραφος 1. Πρώτον, η Επιτροπή διατύπωσε αιτιάσεις κατά των ενώσεων χονδρεμπόρων διότι περιέλαβαν στα καταστατικά τους, στους κανονισμούς εφαρμογής και στις αποφάσεις τους, ρήτρες που αφορούσαν:

- την υποχρέωση των μελών να αγοράζουν μέσω των ενώσεων

- την απαγόρευση εισαγωγής για τα μέλη και την υποχρέωση κατανομής των προϊόντων που ενδεχομένως εισήχθησαν, με προηγούμενη άδεια της ενώσεως, από χώρες κρατικού εμπορίου

- τη θέσπιση και την τήρηση κοινού τιμοκαταλόγου.

Δεύτερον, η Επιτροπή διατύπωσε αιτιάσεις κατά των παραγωγών και των χονδρεμπόρων διότι συνήψαν συμφωνίες που αφορούσαν:

- τον καθορισμό ποσοστών πωλήσεως

- τη χορήγηση διαφοροποιημένης εκπτώσεως

- τον έλεγχο της δραστηριότητας των μελών των ενώσεων.

Η απόφαση του 1981 κατέστη οριστική.

5 Κατά τον μήνα Μάρτιο 1986 η εταιρία Industria Vetraria Alfonso Cobelli (στο εξής: Cobelli), με έδρα το Reggio Calabria, ασχολούμενη

με το χονδρεμπόριο υάλου, προσέφυγε στο δικαστήριο της περιφέρειας αυτής κατά των εταιριών FP και SIV, κατηγορώντας τες ότι συνέβαλαν στην οικονομική της καταστροφή με μία συμπεριφορά την οποία θεωρούσε ως αθέμιτη και συνιστώσα κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης. Ειδικότερα, η Cobelli τις κατηγορούσε για μία "σιωπηρή συμφωνία", στην οποία συμμετείχε και η VP, "με την οποία επιδίωκαν να διατηρήσουν τη σταθερότητα της αγοράς υιοθετώντας τιμοκαταλόγους για την πώληση των προϊόντων τους". Στις 25 Ιουνίου 1986 ο δικηγόρος της VP απηύθυνε στην Cobelli επιστολή με την οποία κατήγγειλε την ανακρίβεια του ισχυρισμού αυτού, στο μέτρο που αφορούσε τη VP. Στις 15 Ιουλίου 1986 ο δικηγόρος της Cobelli του απάντησε εκφράζοντας την "έκπληξή του δεδομένου ότι η Industria Vetraria Cobelli και ο ιδιοκτήτης της ουδέποτε αμφισβήτησαν την ορθή συμπεριφορά και την προθυμία που επέδειξε η Vernante Pennitalia απέναντί τους".

6 Κατά τους μήνες Ιούλιο και Οκτώβριο 1986 η Επιτροπή, ενεργώντας δυνάμει του άρθρου 14, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτου κανονισμού εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25, στο εξής: κανονισμός 17) προέβη σε ελέγχους, αφενός, στις FP, SIV και VP και, αφετέρου, σε μία επιχείρηση ειδικευμένη στη χονδρική πώληση επιπέδου υάλου, τη Socover SpA (στο εξής: Socover), που περιλαμβανόταν στους αποδέκτες της αποφάσεως του 1981.

7 Με έγγραφο της 31ης Οκτωβρίου 1986, που πρωτοκολλήθηκε στην Επιτροπή στις 6 Νοεμβρίου 1986, ο Alfonso Cobelli, ιδιοκτήτης της επιχειρήσεως Cobelli, υπέβαλε στην Επιτροπή καταγγελία, δυνάμει του άρθρου 3 του κανονισμού 17, με σκοπό να διαπιστωθεί ότι οι SIV, FP και VP παρέβησαν του κανόνες ανταγωνισμού. Κατά την άποψη του Cobelli υφίστατο από καιρού συμφωνία μεταξύ των τριών παραγωγών "με σκοπό τον έλεγχο και τη σταθεροποίηση της αγοράς και την εξαφάνιση κάθε μορφής αμοιβαίου ανταγωνισμού, με την υιοθέτηση τιμοκαταλόγων, που είχαν συμφωνηθεί για την πώληση των προϊόντων τους οι κατάλογοι αυτοί, που προέβλεπαν όχι μόνο ταυτόσημες τιμές για ομογενείς κατηγορίες

προϊόντων, αλλά και ταυτόσημους όρους πωλήσεως και τρόπους πληρωμής, διαιρούσαν την πελατεία σε διαφορετικές ομάδες αναλόγως της εμπορικής σημασίας βάσει του κύκλου εργασιών και του τομέα δραστηριότητας, εφαρμόζοντας σε κάθε ομάδα διαφορετική τιμή πωλήσεως βάσει μιας 'σειράς εκπτώσεων' με προβλεπόμενη διαφορά περίπου 9 % μεταξύ της πρώτης και της τελευταίας ομάδας". Στη συνέχεια ο Cobelli κατηγορούσε τις FP και SIV (όχι όμως τη VP) ότι εφάρμοσαν, από το 1982 περίπου, "εμπορική στρατηγική που αποσκοπούσε στην απόκτηση του πλήρους ελέγχου όχι μόνο της παραγωγής, αλλά και της διανομής της υάλου, αποκλείοντας από την αγορά το μεγαλύτερο μέρος των σημερινών χονδρεμπόρων-διανομέων".

8 Στις 13, 14 και 15 Ιανουαρίου 1987 η Επιτροπή, ενεργώντας δυνάμει του άρθρου 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 17, προέβη εκ νέου σε ελέγχους στις FP, SIV και VP.

9 Με έγγραφο της 20ής Φεβρουαρίου 1987 η VP υπέβαλε στη Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού της Επιτροπής (στο εξής: ΓΔ IV) τις παρατηρήσεις της επί της καταγγελίας του Cobelli, της οποίας έλαβε για πρώτη φορά γνώση, επικαλούμενη ιδίως προς υπεράσπισή της τη διάψευση που της απηύθυνε ο δικηγόρος του Cobelli στις 15 Ιουλίου 1986.

10 Στις 3 Απριλίου 1987 ο Cobelli απηύθυνε στη ΓΔ IV υπόμνημα, που πρωτοκολλήθηκε στην Επιτροπή στις 10 Απριλίου 1987, απαντώντας στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν οι FP, SIV και VP κατόπιν της γνωστοποιήσεως της καταγγελίας του. Στο υπόμνημα αυτό ο Cobelli υποστήριζε ότι οι FP, SIV και, "σε ορισμένες περιπτώσεις και" η VP, είχαν συμμετάσχει σε περιοδικές συσκέψεις με τους χονδρεμπόρους, "άλλοτε υπό την αιγίδα των ενώσεων κατά κατηγορίες, άλλοτε με άμεση πρωτοβουλία των κατασκευαστών", και ότι οι τρεις παραγωγοί:

"εμφανίζονταν συνεχώς με απόλυτα ενιαίες θέσεις σε σχέση με τα αιτήματα των διανομέων: οι κατάλογοι των εμπορευομένων προϊόντων,

πάντοτε απολύτως ταυτόσημοι, δημοσιευόμενοι συγχρόνως ή σχεδόν συγχρόνως από τις τρεις επιχειρήσεις, αποστέλλονταν στους ίδιους τους διανομείς, πριν γίνουν αντικείμενο διευκρινίσεων κατά τη διάρκεια των συσκέψεων αυτών, χωρίς εντούτοις να υπάρχει η παραμικρή δυνατότητα να τεθούν υπό συζήτηση (...) κάθε φορά, αντιθέτως, που (οι υπόλοιποι συμμετέχοντες) επιχειρούσαν να επηρεάσουν τις αποφάσεις των κατασκευαστών ή να προτείνουν συμφωνίες που θα ελάμβαναν υπόψη τις δικές τους εμπορικές απαιτήσεις, οι κατασκευαστές αντέτασσαν ένα 'κοινό μέτωπο' (...)

Υπό τύπον παραδείγματος μπορούν να αναφερθούν μερικές από τις πολυάριθμες συσκέψεις που έλαβαν χώρα μεταξύ 1984 και 1986, στις περισσότερες από τις οποίες παρέστη ο υπογράφων: στις 19 Μαρτίου 1984 στη Νάπολη, με πρωτοβουλία της SIV, στον Barbato στις 10 Οκτωβρίου και στις 31 Οκτωβρίου 1984 στη Ρώμη, στο ξενοδοχείο Sheraton στις 19 Οκτωβρίου 1984 στην Caserta, στον Fontana στις 31 Οκτωβρίου 1984, άλλη σύσκεψη στη Μπολώνια, στη VIC SpA έγινε γνωστό ότι σημαντικές συσκέψεις μεταξύ των εμπορικών διευθυντών των τριών επιχειρήσεων έλαβαν χώρα στις 28 Φεβρουαρίου και στις 2 Μαρτίου 1985 στις 2 Μαΐου 1985 στη Ρώμη, στο ξενοδοχείο Sheraton στις 18 Φεβρουαρίου 1986 στην Κατάνη, αποκλειστικώς μεταξύ των Tortorici, Donato, Fontana, Milletti (FP), Baldi (SIV) και Bilotta της Callipo Vetro. Φυσικά οι συσκέψεις ήταν ακόμη περισσότερες από τις προαναφερθείσες, οι οποίες έρχονται αμέσως στη μνήμη του υπογράφοντος, και εξάλλου εξακολουθούν να λαμβάνουν χώρα μέχρι σήμερα, μόνο που ο υπογράφων έχει αυστηρώς αποκλειστεί από αυτές, διότι τόλμησε να αναλάβει πρωτοβουλίες έναντι των κατασκευαστών!

Προς υποστήριξη των προαναφερθέντων, και ως απόδειξη της υπάρξεως, μεταξύ των κατασκευαστών, συγκεκριμένων συμφωνιών με σκοπό την ενοποίηση των τιμών και των όρων πωλήσεως, αρκεί να εξεταστούν τα συνημμένα τιμολόγια που αναγράφουν, στις ίδιες ημερομηνίες και για τα ίδια προϊόντα, απολύτως ταυτόσημες τιμές (...)"

Μετά από μακροσκελή σχολιασμό της συμπεριφοράς των FP και SIV, ο Cobelli διατύπωνε στη συνέχεια ρητή επιφύλαξη όσον αφορά τη VP:

"η οποία συμμετείχε βέβαια στις συμφωνίες με τους άλλους κατασκευαστές όσον αφορά τους καταλόγους και τις σχετικές εκπτώσεις, η οποία όμως πάντοτε, χωρίς να υπάρξουν συγκρούσεις, διατήρησε, ιδίως έναντι του υπογράφοντος, απόλυτα ορθή εμπορική συμπεριφορά και δεν υπήρξε ποτέ υπεύθυνη καταχρήσεων ή κρυφών συμφωνιών με σκοπό να ευνοηθεί ένας επιχειρηματίας εις βάρος των άλλων (...)"

11 Στις 15 Οκτωβρίου 1987 η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 3, παράγραφος 1, του κανονισμού 17. Στις 28 Οκτωβρίου 1987 απηύθυνε στις FP, SIV και VP τη γραπτή γνωστοποίηση των αιτιάσεων που προβλέπεται στο άρθρο 19, παράγραφος 1, του κανονισμού αυτού και στο άρθρο 2, παράγραφος 1, του κανονισμού 99/63/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 25ης Ιουλίου 1963, περί των ακροάσεων που προβλέπονται στο άρθρο 19, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 17 του Συμβουλίου (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 37, στο εξής: κανονισμός 99/63). Με αυτή τη γνωστοποίηση των αιτιάσεων προσήπτετο στις αποδέκτριες επιχειρήσεις ότι παρέβησαν τα άρθρα 85 και 86 της Συνθήκης ΕΟΚ τόσο στον τομέα του αυτοκινήτου, σε σχέση με τις ιταλικές επιχειρήσεις Fiat και Piaggio, όσο και στους άλλους τομείς πλην του αυτοκινήτου. Οι FP, SIV και VP απήντησαν γραπτώς στη γνωστοποίηση αυτή.

12 Στις 9 και 10 Μαρτίου 1988 διεξήχθησαν οι ακροάσεις που προβλέπονται στα άρθρα 19, παράγραφοι 1 και 2, του κανονισμού 17, 7, 8 και 9 του κανονισμού 99/63. Εκπροσωπήθηκαν και ανέπτυξαν τις απόψεις τους οι FP, SIV, VP και Cobelli. Το σχέδιο των πρακτικών των ακροάσεων, συνοδευόμενο από τα σχετικά έγγραφα, διαβιβάστηκε στα μέλη της συμβουλευτικής επιτροπής επί συμπράξεων και δεσπουζουσών θέσεων. Απεστάλη στις επιχειρήσεις στις 25 Αυγούστου 1988. Τα οριστικά πρακτικά, που περιέχουν τις διορθώσεις, τα συμπληρώματα και τις διαγραφές κειμένων που ζήτησαν οι επιχειρήσεις, τους απεστάλησαν αργότερα.

13 Από τα προαναφερθέντα πρακτικά προκύπτει ότι, στον εκπρόσωπο της Πορτογαλικής Δημοκρατίας που ζήτησε να διευκρινιστεί αν η Επιτροπή είχε έλθει σε επαφή με τη Fiat, ένας από τους υπαλλήλους της ΓΔ IV απάντησε:

"Η Επιτροπή επιφυλάσσεται να απαντήσει στην ερώτηση αυτή αργότερα."

'Οταν ο εκπρόσωπος της Ιταλικής Δημοκρατίας επέμεινε να μάθει αν η Επιτροπή είχε πραγματοποιήσει ελέγχους στη Fiat, ο ίδιος υπάλληλος απάντησε:

"Δεν έχω τίποτε να προσθέσω σε ό,τι είπα προηγουμένως."

Από τα πρακτικά προκύπτει επίσης ότι ο Cobelli, καλούμενος να διευκρινίσει σε ποιες συσκέψεις είχε, κατά την άποψή του, συμμετάσχει η VP, ανέφερε μία μόνο σύσκεψη στην Tropea το 1986 και ότι στην προκειμένη περίπτωση επρόκειτο για μία εορτή υαλουργών στην οποία είχαν συμμετάσχει πεντακόσια άτομα, συμπεριλαμβανομένων των οικογενειών τους.

14 Μετά το πέρας της διαδικασίας αυτής η Επιτροπή εξέδωσε την επίδικη απόφαση στις 7 Δεκεμβρίου 1988. Η απόφαση είναι διαρθρωμένη σε δύο τμήματα που αφορούν αντίστοιχα την έκθεση των γεγονότων (σημεία 1 έως 58, στο εξής: τμήμα που αφορά τα πραγματικά περιστατικά) και τη νομική εκτίμηση (σημεία 59 έως 84, στο εξής: νομικό τμήμα), και ακολουθούνται από το διατακτικό. Ως προς τα ουσιώδη στοιχεία της η απόφαση επαναλαμβάνει το περιεχόμενο της γνωστοποιήσεως των αιτιάσεων.

15 Στο τμήμα που αφορά τα πραγματικά περιστατικά η απόφαση εξετάζει, καταρχάς, την αγορά της επιπέδου υάλου από την άποψη, διαδοχικώς, του προϊόντος, της προσφοράς και της ζητήσεως. Στη συνέχεια εξετάζει τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων όσον αφορά, πρώτον, τους άλλους τομείς πλην του αυτοκινήτου, δεύτερον, τον τομέα του αυτοκινήτου, και, τρίτον, τις μεταξύ των επιχειρήσεων ανταλλαγές υάλου.

16 'Οσον αφορά τους άλλους τομείς πλην του αυτοκινήτου, η απόφαση εξετάζει την επικρινόμενη συμπεριφορά των επιχειρήσεων σε πέντε κεφάλαια που αφορούν αντίστοιχα:

- την ταυτότητα των τιμολογίων

- την ταυτότητα των εκπτώσεων

- τη με ταυτόσημο τρόπο ταξινόμηση των σημαντικοτέρων πελατών

- τα στοιχεία εναρμονίσεως της πρακτικής των παραγωγών, και

- τις σχέσεις μεταξύ παραγωγών και χονδρεμπόρων.

17 Η απόφαση διαπιστώνει ότι "οι τρεις Ιταλοί παραγωγοί απέστειλαν σχεδόν ταυτοχρόνως και μερικές φορές μάλιστα την ίδια ημέρα (...) πανομοιότυπα τιμολόγια στην (ιταλική) πελατεία τους" (σημείο 18), ότι "πανομοιότυπες εκπτώσεις επί των τιμών σημειώθηκαν ανάλογα με τις κατηγορίες ή τα επίπεδα στα οποία ταξινομήθηκαν οι πελάτες" (σημείο 20) και ότι "οι σημαντικότεροι πελάτες (...) ταξινομούνται στην ίδια κατηγορία ή στο ίδιο επίπεδο όταν αγοράζουν από έναν ή άλλο παραγωγό (και αυτό ανάλογα με) τον κύκλο εργασιών του κάθε πελάτη με όλους τους παραγωγούς" (σημείο 22). Στη συνέχεια αναφέρει ότι "η ταυτότητα των τιμών και των εκπτώσεων καθώς και η ομοιομορφία ταξινόμησης των σημαντικοτέρων πελατών σε κατηγορίες ή επίπεδα είναι αποτέλεσμα συμφωνιών μεταξύ παραγωγών που συνήφθησαν άμεσα κατά τη διάρκεια συναντήσεων, συσκέψεων ή επαφών ή μέσω εκπροσώπων των σημαντικοτέρων πελατών (Socover)" (σημείο 24). Ακολουθούν οι "αποδείξεις των εν λόγω συμφωνιών" (σημεία 25 έως 32). Η απόφαση διαπιστώνει ακόμη ότι "οι ανταλλαγές προϊόντων μεταξύ των τριών ιταλών παραγωγών αποτελεί (1) επίσης ευκαιρία να γνωρίσουν τους τιμοκαταλόγους και τις τιμές που εφαρμόζουν οι ανταγωνιστές ή να συμφωνήσουν για τη συμπεριφορά που πρέπει να έχουν στην αγορά (...) Η τιμή των μεταβιβαζομένων προϊόντων οριζόταν και προσαρμοζόταν διαδοχικά πάντοτε βάσει των τιμολογιακών τροποποιήσεων που επέφεραν οι μεταβιβάζοντες παραγωγοί" (σημείο 33). Τέλος, η απόφαση διαπιστώνει ότι "οι τιμοκατάλογοι και οι εναρμονισμένες εκπτώσεις εφαρμόσθηκαν πραγματικά. Η εξέταση ορισμένων τιμολογίων απέδειξε ότι οι τρεις παραγωγοί πωλούσαν με τις ίδιες τιμές

και τις ίδιες εκπτώσεις σε έναν και τον αυτό πελάτη που αγόραζε εντελώς διαφορετικές ποσότητες". Ακολουθεί κατάλογος των εξετασθέντων τιμολογίων (σημείο 34).

18 'Οσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ παραγωγών και χονδρεμπόρων, η απόφαση αναφέρει ότι "οι τρεις παραγωγοί φρόντιζαν να εφαρμόζονται οι τιμές και οι εκπτώσεις τους στο στάδιο της διανομής". Η απόφαση δέχεται ότι δεν υπάρχουν άμεσες αποδείξεις για τις συσκέψεις που επικαλείται ο καταγγέλλων Cobelli "με τους χονδρεμπόρους προκειμένου οι τελευταίοι να δεχθούν τη μετακύλιση της αύξησης των τιμών", επιμένει όμως στο γεγονός ότι "ορισμένα έγγραφα δείχνουν, αφενός, ότι μερικές συσκέψεις συγκλήθηκαν με πρωτοβουλία των παραγωγών και ότι οι παραγωγοί επιτυγχάνουν να προσανατολίσουν, λαμβάνοντας υπόψη την ταυτότητα των τιμοκαταλόγων και των εκπτώσεων, τις εμπορικές επιλογές των χονδρεμπόρων και, αφετέρου, ότι οι πελάτες περίμεναν ίδιες τιμές από τους παραγωγούς" (σημείο 35). Στα σημεία 36 έως 42 εξετάζονται ορισμένα έγγραφα. Η απόφαση διαπιστώνει, ειδικότερα, βάσει ενός από τα έγγραφα αυτά, ότι "η Socover αποτελεί το μέσο διαβίβασης των μηνυμάτων από τους χονδρέμπορους προς τους παραγωγούς και τανάπαλιν" (σημείο 36).

19 'Οσον αφορά τον τομέα του αυτοκινήτου, η απόφαση βεβαιώνει ότι "σύμφωνα με τα προαναφερθέντα έγγραφα των εταιριών, οι SIV και FP συμφώνησαν για τις τιμές και για την κατανομή των ποσοστών τουλάχιστον από το 1982. Η εταιρία VP συμμετείχε επίσης στις εν λόγω πράξεις από το 1983, αν και όχι τόσο ενεργά όσο οι δύο προηγούμενες" (σημείο 43). Στη συνέχεια η απόφαση εξετάζει τα στοιχεία που δέχθηκε η Επιτροπή ως αποδείξεις των συμφωνιών και των εναρμονισμένων πρακτικών που αφορούν, αντίστοιχα, τον όμιλο Fiat (σημεία 44 έως 51) και τον όμιλο Piaggio (σημείο 52). 'Οσον αφορά τον όμιλο Fiat, αφού εξετάσει το ζήτημα των τιμών και των ποσοστώσεων, η απόφαση διαπιστώνει ότι "οι τρεις παραγωγοί προέβησαν σε αμοιβαίες ανταλλαγές προϊόντων (...) με στόχο να διατηρήσει καθένας τις ποσοστώσεις διείσδυσης στην αγορά ή να επιτύχει τις ποσοστώσεις που συμφωνήθηκαν με τους ανταγωνιστές" (σημείο 48)

και, αναφερόμενη στο επιχείρημα των παραγωγών σύμφωνα με το οποίο η Fiat ήταν "αγοραστής που κατέχει δεσπόζουσα θέση", ότι "εν πάση περιπτώσει, όποιες και αν είναι οι σχέσεις μεταξύ ενός αγοραστή που κατέχει δεσπόζουσα θέση και των προμηθευτών του, αποδείχθηκε ότι η SIV, η FP και η VP συμφώνησαν μεταξύ τους προκειμένου να υιοθετήσουν κοινή στάση απέναντι στον όμιλο Fiat" (σημείο 51, στοιχείο iii, δεύτερο εδάφιο (2)). 'Οσον αφορά τον όμιλο Piaggio, η απόφαση διαπιστώνει ότι "η SIV και η FP συμφώνησαν, τουλάχιστον από το 1983, για την κατανομή του εφοδιασμού και τον καθορισμό τιμών στην Piaggio" (σημείο 52). Καμιά αιτίαση δεν έγινε δεκτή σε βάρος της VP όσον αφορά τις σχέσεις της με τον όμιλο Piaggio.

20 'Οσον αφορά τις ανταλλαγές υάλου μεταξύ των παραγωγών, η απόφαση αναφέρει ότι "σημαντικές ποσότητες υάλου ανταλλάσσονται με συμβάσεις μεταξύ των τριών παραγωγών. Οι ανταλλαγές αυτές επιτρέπουν στους παραγωγούς να έχουν στη διάθεσή τους κάθε μορφή προϊόντων, ακόμη και αυτά που δεν κατασκευάζουν, και να διατηρήσουν τις ποσοστώσεις τους στην αγορά. Αποτελούν, επίσης, μέσο για την κατανομή των αγορών και των πελατών καθώς και γνώση των τιμοκαταλόγων και των τιμών που εφαρμόζουν οι ανταγωνιστές (...)" (σημείο 53). Ακολουθεί εξέταση των εγγράφων (σημεία 54 έως 56) και των επιχειρημάτων των παραγωγών (σημεία 57 και 58). Η απόφαση διευκρινίζει ότι "δεν προτίθεται να αμφισβητήσει τις αμοιβαίες πωλήσεις προϊόντων σε περίπτωση παροχής συνδρομής μεταξύ των παραγωγών (ανανέωση των μηχανημάτων παραγωγής, παύσεις για συντήρηση των φούρνων, ικανοποίηση συγκεκριμένης χρονικά ζήτησης), αλλά (...) μόνον τις συστηματικές ανταλλαγές προϊόντων που συμφωνούνται για μεγάλες χρονικές περιόδους και που αποτελούν επιλογή στα πλαίσια βιομηχανικής ή εμπορικής πολιτικής, επιλογή η οποία πραγματοποιείται από τους παραγωγούς σε συνάρτηση με άλλες συνεννοήσεις ή/και άλλες συμφωνίες περιοριστικές του ανταγωνισμού" (σημείο 58, στοιχείο i, πρώτο εδάφιο). Από οικονομική άποψη, η απόφαση διαπιστώνει ότι "οι αμοιβαίες πωλήσεις εξαλείφουν το πλεονέκτημα της εξειδίκευσης και επιδιώκουν να τοποθετήσουν τεχνητά όλους τους παραγωγούς στο αυτό επίπεδο, εμποδίζοντας έτσι τους πελάτες να επωφεληθούν οικονομικά

από την προνομιούχο θέση που κατέχει ο κάθε παραγωγός από άποψη παραγωγής και εμπορίας. Πράγματι, οι αμοιβαίες πωλήσεις οδηγούν, όπως αποδείχθηκε και με την ταυτότητα των τιμών και των εκπτώσεων των τριών παραγωγών, σε επιπεδοποίηση και ενοποίηση της αγοράς" (σημείο 58, στοιχείο i, τρίτο εδάφιο). Τέλος, η απόφαση επιμένει στο γεγονός ότι οι ανταλλαγές είναι "συστηματικές" και "δεν γίνονται για ελάχιστες αλλά για τεράστιες ποσότητες" (σημείο 58, στοιχείο iii).

21 Στο νομικό τμήμα η απόφαση εξετάζει τη συμπεριφορά των επιχειρήσεων υπό το πρίσμα των άρθρων 85 (σημεία 59 έως 73) και 86 της Συνθήκης (σημεία 74 έως 82).

22 Στους άλλους τομείς πλην του αυτοκινήτου η απόφαση διαπιστώνει ότι "η δημοσίευση ταυτόσημων τιμών σε μικρό χρονικό διάστημα, αν όχι την ίδια ημερομηνία, η ύπαρξη ταυτόσημων κλιμάκων εκπτώσεων και η ύπαρξη καταλόγων και ταυτόσημων κατηγοριών πελατών που ευνοούνται από αυτούς τους όρους είναι το αποτέλεσμα των συμφωνιών και των εναρμονισμένων πρακτικών μεταξύ των εν λόγω παραγωγών. Πράγματι, τα έγγραφα και οι σημειώσεις (...) αποδεικνύουν ότι οι FP, SIV και VP συνήψαν συμφωνίες ή προέβησαν τουλάχιστον σε εναρμονισμένες πρακτικές, τουλάχιστον από το 1983 και μέχρι το 1986, για να εφαρμόσουν ενιαίες τιμές και όρους πώλησης" (σημείο 61). Αφού εξετάσει τα επιχειρήματα των επιχειρήσεων όσον αφορά την έννοια της συμφωνίας, η απόφαση θεωρεί ότι "ακόμα και αν δεν χαρακτηρισθεί ως συνεννόηση το περιεχόμενο των σημειώσεων και εγγράφων (...) δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτές οι σημειώσεις και τα έγγραφα αποδεικνύουν την ύπαρξη συμπαιγνίας μεταξύ των τριών παραγωγών, ανεξάρτητα από τη συγκεκριμένη μορφή που έλαβε η συνεννόησή τους σε κάθε περίπτωση (...)" (σημείο 63, πέμπτο εδάφιο (3)). 'Οσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ παραγωγών και χονδρεμπόρων, η απόφαση θεωρεί ότι "οι συσκέψεις μεταξύ των πιο σημαντικών χονδρεμπόρων, τις οποίες υποσχέθηκαν (4) ή/και διοργάνωσαν οι παραγωγοί, αποτελούν το αποτέλεσμα (...) συνεννοήσεων ή εναρμονισμένων πρακτικών μεταξύ των FP, SIV και VP, που είχαν ως σκοπό να κατευθύνουν σύμφωνα με τα εναρμονισμένα συμφέροντά τους τις πολιτικές αγοράς και πώλησης

των χονδρεμπόρων, οι οποίοι λόγω της οικονομικής τους εξάρτησης δεν μπορούν να απαλλαγούν από την εξουσία και τη συντονισμένη δράση των παραγωγών" (σημείο 64).

23 Τέλος, στους άλλους τομείς πλην του αυτοκινήτου, η απόφαση καταλήγει ως εξής:

"Αυτές οι συμφωνίες και οι εναρμονισμένες πρακτικές μεταξύ επιχειρήσεων που κατασκευάζουν ομοειδή προϊόντα συνιστούν σοβαρούς περιορισμούς του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1. Μέσω αυτών των συμφωνιών και πρακτικών, οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις ανέλαβαν πράγματι τη δέσμευση να περιορίσουν ουσιαστικά την αυτονομία τους όσον αφορά τη συμπεριφορά τους έναντι των πελατών και έδρασαν κατά τρόπο ώστε οι πιο σημαντικοί πελάτες να συμμορφωθούν με τις αποφάσεις τους και να μην έχουν τη δυνατότητα να προβούν ελεύθερα στη λήψη αποφάσεων σχετικά με την εμπορική πολιτική. Τα αποτελέσματα αυτών των περιορισμών είναι ιδιαίτερα αισθητά δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις FP, SIV και VP ελέγχουν περίπου το 79 % της εγχώριας ιταλικής αγοράς. Με την αμφισβητούμενη συμπεριφορά, οι επιχειρήσεις περιόρισαν τη δυνατότητα να υπάρξει ανταγωνισμός μεταξύ των τοπικών παραγωγών, λαμβανομένου υπόψη του συνολικού μεριδίου τους στην αγορά παρά τις εισαγωγές. Εξάλλου, λαμβανομένων υπόψη των κινδύνων που υπάρχουν όσον αφορά την τακτικότητα των προμηθειών, οι πιο σημαντικοί αγοραστές, χονδρέμποροι και μεταποιητές, δεν μπορούν εύκολα να αγνοήσουν τις προμήθειες των παραγωγών που είναι εγκατεστημένοι στην Ιταλία" (σημείο 66).

24 Στον τομέα του αυτοκινήτου, όσον αφορά τις σχέσεις με τον όμιλο Fiat, η απόφαση διαπιστώνει ότι "οι επιχειρήσεις FP και SIV από το 1982 έως το 1986 και οι FP, SIV και VP από το 1983 έως το 1986 συνήψαν συμφωνία ή, τουλάχιστον, συμφώνησαν να ακολουθήσουν εναρμονισμένη πρακτική στο θέμα των τιμών που επρόκειτο να εφαρμοστούν για τον όμιλο Fiat και από το 1982 έως το 1987 στο θέμα της κατανομής της αγοράς, καταργώντας τοιουτοτρόπως κάθε αβεβαιότητα όσον αφορά την αμοιβαία συμπεριφορά τους. Οι συμφωνίες και οι αναγνωρισμένες πρακτικές μεταξύ των επιχειρήσεων FP και SIV (...) αποτελούν παραβάσεις πολύ πιο σοβαρές από εκείνες που πραγματοποιήθηκαν με τη συνεργασία της VP. Πάντως και η συμπεριφορά της VP συνιστά παράβαση (...) (διότι) η VP συμμετείχε σε συνεννοήσεις ή εναρμονισμένες πρακτικές σχετικά με τις τιμές (...) (διότι) εφάρμοσε με ακριβή τρόπο τις αλλαγές των τιμών (...) (διότι) η VP συμμετείχε σε συμφωνίες σχετικές με την κατανομή των προμηθειών

(...) και (...) κατασκεύασε και κατασκευάζει προϊόντα μεταποιημένα και μη για λογαριασμό των ανταγωνιστών της" (σημείο 67).

25 'Οσον αφορά τις σχέσεις με τον όμιλο Piaggio, η απόφαση διαπιστώνει ότι "οι FP και SIV συνήψαν συμφωνία ή ακολούθησαν εναρμονισμένες πρακτικές, από το τέλος του 1982 έως του 1986, σχετικά με τις τιμές που επρόκειτο να επιβληθούν στην Piaggio και σχετικά με τις ποσότητες και τα κομμάτια που όφειλε να προμηθεύσει καθεμία από αυτές τις επιχειρήσεις. Με αυτές τις συμφωνίες και πρακτικές, οι οποίες αποτελούν παραβάσεις, οι δύο παραγωγοί έθεσαν σε εφαρμογή μια μακροπρόθεσμη στρατηγική που είχε σαν σκοπό να παρακινήσει τον συγκεκριμένο πελάτη να κατανείμει τις παραγγελίες του σε συνάρτηση με την απόφασή τους, αποστερώντας κατ' αυτόν τον τρόπο την Piaggio, με το σύστημα των διαφοροποιημένων τιμών, από κάθε οικονομική δυνατότητα να επιλέξει τις πηγές προμήθειάς της. Μια τέτοια συμπεριφορά καθίσταται ακόμα πιο σοβαρή αν ληφθεί υπόψη ότι οι επιχειρήσεις FP και SIV έθεσαν πράγματι σε εφαρμογή της συμφωνίες τους, τις προσάρμοσαν κατά τη διάρκεια της εκτέλεσής τους ανάλογα με τις συνθήκες της στιγμής και τις παρέτειναν πέραν της αρχικά προβλεπόμενης περιόδου" (σημείο 68).

26 'Οσον αφορά γενικώς τον τομέα του αυτοκινήτου, η απόφαση καταλήγει ως εξής:

"Οι προαναφερόμενες συμφωνίες και πρακτικές αποτελούν περιορισμούς που εμποδίζουν τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1. Με αυτές τις συμφωνίες και πρακτικές, οι εν λόγω παραγωγοί δημιούργησαν μια τέτοια κατάσταση αγοράς που να αποκλείει ή τουλάχιστον να μειώνει στο ελάχιστο κάθε μορφή ανταγωνισμού μεταξύ τους. Αυτές οι συμφωνίες και οι πρακτικές επέτρεψαν, πράγματι, στους ενδιαφερόμενους να επιδιώξουν και να επιτύχουν μια ισορροπία τιμών και αγορών σε διαφορετικό επίπεδο από εκείνο που θα μπορούσε να υπάρξει σε κανονική κατάσταση ανταγωνισμού και τους επέτρεψε επίσης να διαμορφώσουν τις αντίστοιχες θέσεις στην αγορά. Τα αποτελέσματα των περιορισμών που επεβλήθηκαν από τους εν λόγω παραγωγούς είναι αισθητά από το γεγονός ότι οι FP και SIV ελέγχουν άνω του 80 % της ιταλικής αγοράς υάλου για αυτοκίνητα οχήματα και οι επιχειρήσεις FP, SIV και VP ελέγχουν το 95 % περίπου της εν λόγω αγοράς. Λόγω της αμφισβητούμενης συμπεριφοράς, οι καταναλωτές απώλεσαν τη δυνατότητα να επωφεληθούν από τον ανταγωνισμό μεταξύ των τοπικών παραγωγών, δεδομένης της υπεροχής των πωλήσεων αυτών των τελευταίων στη συγκεκριμένη αγορά παρά τις εισαγωγές. Εξάλλου,

πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι, για να εξασφαλιστεί η σταθερότητα των προμηθειών, οι χρήστες δεν μπορούν να αγνοήσουν τις προμήθειες παραγωγών εγκατεστημένων στην Ιταλία" (σημείο 69).

27 'Οσον αφορά τις ανταλλαγές υάλου, η απόφαση καταλήγει ως εξής:

"Οι συμφωνίες και οι συμβάσεις (...) σχετικά με τις συστηματικές ανταλλαγές υάλου μεταξύ των τριών παραγωγών αποτελούν αισθητούς περιορισμούς του ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 85, παράγραφος 1, επειδή αφαιρούν από τους συμβαλλόμενους την αυτονομία συμπεριφοράς και τη δυνατότητα να προσαρμοστούν μεμονωμένα στις περιστάσεις. Πράγματι, με αυτές τις συμφωνίες και συμβάσεις, κάθε παραγωγός παραιτείται από την προσπάθειά του να αντλήσει όφελος, μέσω της αύξησης των απευθείας πωλήσεων στους πελάτες, από την έλλειψη του προϊόντος που παρατηρείται στους άλλους κατασκευαστές, από την παραγωγική του ικανότητα, από την εξειδίκευσή του και την τεχνική ικανότητα μεταποίησης που διαθέτει, προστατεύοντας, με τη σειρά του, τον εαυτό του από έναν τέτοιο κίνδυνο σε αντίθετη περίπτωση (...) Αυτές οι συμφωνίες και οι συμβάσεις αποσκοπούν στην κατανομή των αγορών και της πελατείας μεταξύ των συγκεκριμένων παραγωγών και στην προσπάθεια να αποφευχθεί (5) κάθε αλλαγή των αντίστοιχων θέσεων των εν λόγω παραγωγών στα διάφορα τμήματα της αγοράς και οι ενδεχόμενες πιέσεις των καταναλωτών. Στον τομέα της υάλου που προορίζεται για αυτοκίνητα, η κατανομή της αγοράς και της πελατείας αποκτά μερικές φορές πολύ μεγάλες διαστάσεις. Ορισμένοι παραγωγοί συμφωνούν να εργάζονται με υπεργολαβία για τους ανταγωνιστές τους, οι οποίοι διαθέτουν την τεχνική και τα εργοστάσια μεταποίησης, με μόνο σκοπό να επιτύχουν την κατανομή των ποσοστώσεων των προμηθειών σε κάθε πελάτη" (σημείο 70).

28 Στη συνέχεια, η απόφαση διαπιστώνει ότι οι συγκεκριμένοι περιορισμοί του ανταγωνισμού είναι σε θέση να επηρεάσουν αισθητά το ενδοκοινοτικό εμπόριο λόγω του ότι "οι συμφωνίες σχετικά με τις τιμές αφορούν επίσης τα προϊόντα που εισάγονται από τη SIV από άλλα κράτη μέλη, από την FP από άλλες εταιρίες του ομίλου Saint-Gobain, από τη VP από τη θυγατρική γαλλική εταιρία Boussois" (6) ότι "οι συμφωνίες οι σχετικές με τις ανταλλαγές υάλου αφορούν επίσης τα προϊόντα των τριών (...) επιχειρήσεων που προορίζονται να εξαχθούν" ότι οι συμφωνίες αυτές "επηρεάζουν τις πωλήσεις που πραγματοποιούνται στην Ιταλία χάρη

στις εισαγωγές προϊόντων που παράγονται σε γειτονικές χώρες" ότι "αυτές οι πρακτικές δημιουργούν μια διάρθρωση ενιαίων εμπορικών όρων διαφορετική από τη διάρθρωση διαφοροποιημένων όρων, η οποία θα επικρατούσε κανονικά αν δεν είχε περιοριστεί ο ανταγωνισμός και, ως εκ τούτου, μεταβάλλουν την πορεία των εμπορικών ροών μεταξύ κρατών αντίθετα με ό,τι θα συνέβαινε στην περίπτωση που θα εξέλειπαν αυτές οι πρακτικές", και ότι "αυτές οι συμφωνίες και συνεννοήσεις έχουν αισθητά αποτελέσματα στις ανταλλαγές προϊόντων μεταξύ κρατών μελών παγιώνοντας τις διαιρέσεις εθνικού χαρακτήρα που αποτελούν εμπόδιο στην οικονομική αλληλοδιείσδυση που επιδιώκει η Συνθήκη" (σημείο 71).

29 Αφού απέκλεισε την εφαρμογή στην προκειμένη περίπτωση της παραγράφου 3 του άρθρου 85 της Συνθήκης (σημεία 72 και 73), η απόφαση αρχίζει την εξέταση των προϋποθέσεων εφαρμογής του άρθρου 86 προβαίνοντας, καταρχάς, στον ορισμό της οικείας αγοράς. Διαπιστώνει, από την άποψη του προϊόντος, ότι η επίπεδος ύαλος πρέπει να θεωρηθεί ως ειδική αγορά και, από γεωγραφική άποψη, ότι η Ιταλία πρέπει να θεωρηθεί ως η κατάλληλη αγορά για να αξιολογηθεί ο ανταγωνισμός. Η απόφαση δέχεται ότι "η γεωγραφική τοποθεσία των μονάδων παραγωγής αποτελεί παράγοντα ζωτικής σημασίας για τη βιομηχανία υάλου" ότι το κόστος μεταφοράς "αποτελεί σίγουρα έναν πολύ σημαντικό παράγοντα" ότι "αν (ο παραγωγός) επιθυμεί να εξασφαλίσει την αποδοτικότητα της επιχείρησης, προορίζει για εξαγωγή εκτός των συνόρων μόνο τις ποσότητες που έχουν παραχθεί με οριακό κόστος" και ότι "οι εθνικοί παραγωγοί (...) παραμένουν κύριοι του μεγαλύτερου μέρους της εσωτερικής αγοράς" (σημείο 77, πρώτο εδάφιο). Επομένως, σύμφωνα με την απόφαση, "η ευχέρεια ανεφοδιασμού και η οικονομική σημασία της γεωγραφικής τοποθεσίας των μονάδων παραγωγής έχει σαν συνέπεια ότι οι χρήστες μπορούν ουσιαστικά να στηρίζονται, για να εξασφαλίσουν τακτικές προμήθειες, μόνο στους εγχώριους παραγωγούς" (σημείο 77, δεύτερο εδάφιο).

30 Στη συνέχεια η απόφαση εξετάζει αν υπήρξε "συλλογική δεσπόζουσα θέση". Αναφέρει ότι "οι FP, SIV και VP, σαν επιχειρήσεις που συμμετέχουν σε ένα στενό ολιγοπώλιο, διαθέτουν έναν βαθμό ανεξαρτησίας σε σχέση με τις ανταγωνιστικές πιέσεις, ο οποίος τους παρέχει τη δυνατότητα να εμποδίζουν τη διατήρηση πραγματικού ανταγωνισμού και τις απαλλάσσει, κυρίως, από την υποχρέωση να λαμβάνουν υπόψη τη συμπεριφορά των άλλων συμμετεχόντων στην αγορά" (σημείο 78).

31 Διαπιστώνει ότι "η συλλογική δεσπόζουσα θέση των FP, SIV και VP" προκύπτει από το ότι "τα μερίδια της αγοράς ύψους 79 % για την ύαλο που δεν προορίζεται για τον τομέα των αυτοκινήτων και 95 % περίπου για την ύαλο που προορίζεται για τον τομέα των αυτοκινήτων (...) επαρκούν για να εξασφαλίσουν στις επιχειρήσεις FP, SIV και VP δεσπόζουσα θέση στην ιταλική αγορά επιπέδου υάλου" ότι "ο άμεσος έλεγχος της εσωτερικής προσφοράς και ο έμμεσος έλεγχος της προσφοράς που προέρχεται από το εξωτερικό παρέχουν στις τρεις εν λόγω επιχειρήσεις τη δυνατότητα να ασκούν εμπορική πολιτική ανεξάρτητη από την εξέλιξη της αγοράς και των όρων του ανταγωνισμού" ότι "παρά τις προσπάθειές τους, οι ανταγωνίστριες επιχειρήσεις δεν πέτυχαν να αποδυναμώσουν τη θέση των τριών επιχειρήσεων στην ιταλική αγορά" ότι "αυτές οι επιχειρήσεις εμφανίζονται στην αγορά σαν μία ενότητα και όχι η καθεμία χωριστά" ότι "οι τρεις παραγωγοί διατηρούν από κοινού ιδιαίτερους δεσμούς με έναν όμιλο χονδρεμπόρων, οι οποίοι είναι οι πιο σημαντικοί διανομείς υάλου στην Ιταλία, συγκαλούν συσκέψεις, καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για να τους υποχρεώσουν να δεχτούν τις αναπροσαρμογές τιμών και για να εφαρμοστούν οι αλλαγές" ότι "οι οικονομικές αποφάσεις των τριών παραγωγών φανερώνουν έναν μεγάλο βαθμό αλληλοεξάρτησης όσον αφορά τις τιμές και τους όρους πώλησης, τις σχέσεις με την πελατεία και τις εμπορικές στρατηγικές", και ότι "οι τρεις επιχειρήσεις έχουν επίσης δημιουργήσει μεταξύ τους, στο επίπεδο της παραγωγής, διαρθρωτικούς δεσμούς διά μέσου των συστηματικών ανταλλαγών προϊόντων" (σημείο 79).

32 Η απόφαση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η συμπεριφορά των επιχειρήσεων, όπως αναλύθηκε, συνιστά καταχρηστική εκμετάλλευση συλλογικής δεσπόζουσας θέσης, αφενός, "επειδή περιορίζει, από την άποψη των καταναλωτών, τη δυνατότητα επιλογής όσον αφορά τις πηγές προμήθειας και περιορίζει τις αγορές των άλλων κοινοτικών παραγωγών επιπέδου υάλου" (σημείο 80) και, αφετέρου, "επειδή είναι ασυμβίβαστη με τον στόχο που επιδιώκεται από το άρθρο 3, στοιχείο στ, της Συνθήκης, το οποίο προβλέπει καθεστώς ανόθευτου ανταγωνισμού στο εσωτερικό της κοινής αγοράς" (σημείο 81, πρώτο εδάφιο). Η απόφαση διαπιστώνει,

ειδικότερα, ότι "οι τρεις παραγωγοί στέρησαν τους πελάτες τους από τη δυνατότητα να εκμεταλλευθούν τον ανταγωνισμό των προμηθευτών όσον αφορά τις τιμές και τους όρους πώλησης και περιόρισαν τις αγορές με τον καθορισμό ποσοστώσεων πώλησης για την ύαλο που προορίζεται για τον τομέα των αυτοκινήτων παγιώνοντας, τοιουτοτρόπως, τις κεκτημένες θέσεις στην αγορά και περιορίζοντας την πρόσβαση στην αγορά των ανταγωνιστών παραγωγών" (σημείο 81, δεύτερο εδάφιο).

33 Τέλος, η απόφαση αναφέρει τις σκέψεις που οδήγησαν στον καθορισμό των προστίμων. Δέχεται ότι δεν πρέπει να επιβληθεί πρόστιμο βάσει του άρθρου 86, λόγω του ότι "θα πρέπει να επιβληθούν μόνο τα πρόστιμα για την πλέον βαρεία παράβαση των επιχειρήσεων" και ότι "η έννοια της συλλογικής δεσπόζουσας θέσης χρησιμοποιείται για πρώτη φορά" (σημείο 84, στοιχείο α). Διαπιστώνει ότι "οι παραβάσεις ήταν μακράς σχετικά διάρκειας" (σημείο 84, στοιχείο β), ότι "είναι της καθιερωμένης μορφής και δεν υπάρχουν αμφιβολίες ότι υπάγονται στο άρθρο 85" και ότι είναι "ιδιαίτερα σοβαρές" (σημείο 84, στοιχείο γ). Εντούτοις, "για να μετριασθεί το ποσό των προστίμων, η Επιτροπή έλαβε υπόψη το γεγονός (...) (ότι) υπήρξαν περίοδοι πτώσης της ζήτησης και ότι, συνεπώς, οι επιχειρήσεις υπέστησαν ζημίες" (σημείο 84, στοιχείο δ). Τέλος, η απόφαση διαπιστώνει ότι "ο ρόλος τον οποίο διαδραμάτισε η VP ήταν πολύ λιγότερο σημαντικός από εκείνον των επιχειρήσεων FP και SIV" (σημείο 85).

34 Βάσει όλων των προηγουμένων παρατηρήσεων η Επιτροπή εξέδωσε την ακόλουθη απόφαση:

"'Αρθρο 1

Οι επιχειρήσεις Fabbrica Pisana SpA, Societa Italiana Vetro-SIV SpA και Vernante Pennitalia SpA παρέβησαν τις διατάξεις του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης ΕΟΚ συμμετέχοντας:

α) οι επιχειρήσεις Fabbrica Pisana SpA, Societa Italiana Vetro-SIV SpA και Vernante Pennitalia SpA, από την 1η Ιουνίου 1983 έως τις 10 Απριλίου 1986, σε συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές σχετικά με τις τιμές και τους

όρους πώλησης και σε συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές που είχαν σαν σκοπό να προσανατολίσουν την πολιτική αγοράς και πώλησης των πιο σημαντικών χονδρεμπόρων στον τομέα της επιπέδου υάλου που δεν προορίζεται για τον τομέα των αυτοκινήτων

β) οι επιχειρήσεις Fabbrica Pisana SpA και Societa Italiana Vetro-SIV SpA, από τις 26 Οκτωβρίου 1982 έως την 1η Δεκεμβρίου 1986, οι Fabbrica Pisana SpA, Societa Italiana Vetro-SIV SpA και Vernante Pennitalia SpA, από τις 11 Μαΐου 1983 έως την 1η Δεκεμβρίου 1986, σε συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές σχετικά με τις τιμές που έπρεπε να επιβληθούν στον όμιλο Fiat στον τομέα της επιπέδου υάλου που προορίζεται για τον τομέα των αυτοκινήτων

γ) οι επιχειρήσεις Fabbrica Pisana SpA, Societa Italiana Vetro-SIV SpA και Vernante Pennitalia SpA, από την 1η Ιανουαρίου 1982 έως τις 30 Ιουνίου 1987, σε συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές σχετικά με την κατανομή των ποσοστώσεων για τις προμήθειες στον όμιλο Fiat στον τομέα της επιπέδου υάλου που προορίζεται για τον τομέα των αυτοκινήτων

δ) οι επιχειρήσεις Fabbrica Pisana SpA και Societa Italiana Vetro-SIV SpA, από την 1η Ιανουαρίου 1983 έως την 1η Μαΐου 1986, σε συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές σχετικά με τις τιμές και τις ποσοστώσεις των προμηθειών που έπρεπε να ισχύσουν για τον όμιλο Piaggio στον τομέα της επιπέδου υάλου που προορίζεται για τον τομέα των αυτοκινήτων

ε) οι επιχειρήσεις Fabbrica Pisana SpA, Societa Italiana Vetro-SIV SpA και Vernante Pennitalia SpA, από την 1η Ιανουαρίου 1982 έως τις 31 Δεκεμβρίου 1986, σε συμφωνίες για τις ανταλλαγές προϊόντων στον τομέα της επιπέδου υάλου με στόχο να καταλήξουν σε κατανομή της αγοράς.

'Αρθρο 2

Οι επιχειρήσεις Fabbrica Pisana SpA, Societa Italiana Vetro-SIV SpA και Vernante Pennitalia SpA παρέβησαν τις διατάξεις του άρθρου 86 της Συνθήκης ΕΟΚ καταχρώμενες της συλλογικής δεσπόζουσας θέσης τους μέσω της συμπεριφοράς τους με την οποία αφαιρούσαν από τους πελάτες τη δυνατότητα να υποχρεώσουν τους προμηθευτές να ανταγωνισθούν μεταξύ τους όσον αφορά τις τιμές και τους όρους πώλησης και με την οποία περιόριζαν τις αγορές με τον καθορισμό ποσοστώσεων για την ύαλο που προορίζεται για τον τομέα των αυτοκινήτων:

α) οι επιχειρήσεις Fabbrica Pisana SpA, Societa Italiana Vetro-SIV SpA και Vernante Pennitalia SpA, από την 1η Ιουνίου 1983 έως τις 10 Απριλίου 1986, για την επίπεδο ύαλο που δεν προορίζεται για τον τομέα των αυτοκινήτων

β) οι επιχειρήσεις Fabbrica Pisana SpA και Societa Italiana Vetro-SIV SpA, από τις 26 Οκτωβρίου 1982 έως την 1η Δεκεμβρίου 1986, οι Fabbrica Pisana SpA, Societa Italiana Vetro-SIV SpA και Vernante Pennitalia SpA, από τις 11 Μαΐου 1983 έως την 1η Δεκεμβρίου 1986, για τις τιμές της επιπέδου υάλου που χρησιμοποιείται στον τομέα των αυτοκινήτων η οποία προοριζόταν για τον όμιλο Fiat

γ) οι επιχειρήσεις Fabbrica Pisana SpA, Societa Italiana Vetro-SIV SpA και Vernante Pennitalia SpA, από την 1η Ιανουαρίου 1982 έως τις 30 Ιουνίου 1987, για τις ποσοστώσεις των προμηθειών επιπέδου υάλου για τον τομέα των αυτοκινήτων που προορίζονταν για τον όμιλο Fiat

δ) οι επιχειρήσεις Fabbrica Pisana SpA και Societa Italiana Vetro-SIV SpA, από την 1η Ιανουαρίου 1983 έως την 1η Μαΐου 1986, για τις τιμές και τις ποσοστώσεις των προμηθειών επιπέδου υάλου για τον τομέα των αυτοκινήτων που προορίζονταν για τον όμιλο Piaggio.

'Αρθρο 3

Οι επιχειρήσεις Fabbrica Pisana SpA, Societa Italiana Vetro-SIV SpA και Vernante Pennitalia SpA παύουν αμέσως τις παραβάσεις που αναφέρονται στα άρθρα 1 και 2 (αν δεν το έχουν ήδη πράξει), και απέχουν στο μέλλον, στο πλαίσιο του τομέα τους που είναι η επίπεδος ύαλος, από κάθε συμφωνία ή εναρμονισμένη πρακτική ικανή να έχει το ίδιο ή παρόμοιο αντικείμενο ή αποτέλεσμα, συμπεριλαμβανόμενης της ανταλλαγής πληροφοριών που καλύπτονται γενικά από το επαγγελματικό απόρρητο, η οποία θα τους επέτρεπε να συνεχίσουν την εκτέλεση κάθε συμφωνίας, ρητής ή σιωπηρής, ή κάθε εναρμονισμένης πρακτικής σχετικής με τις τιμές ή την κατανομή της αγοράς.

'Αρθρο 4

Τα ακόλουθα πρόστιμα επιβάλλονται στις επιχειρήσεις στις οποίες απευθύνεται η παρούσα απόφαση, λόγω των παραβάσεων που διαπιστώθηκαν στο άρθρο 1:

- Fabbrica Pisana SpA πρόστιμο ύψους 7 000 000 ECU

- Societa Italiana Vetro-SIV SpA πρόστιμο ύψους 4 700 000 ECU

- Vernante Pennitalia SpA πρόστιμο ύψους 1 700 000 ECU.

'Αρθρα 5 και 6

(παραλείπονται)"

Η διαδικασία

35 Υπό τις συνθήκες αυτές, οι προσφεύγουσες, με δικόγραφα που κατέθεσαν, αντιστοίχως, στις 10 Μαρτίου 1989 (SIV), στις 22 Μαρτίου 1989 (FP) και στις 23 Μαρτίου 1989 (VP), άσκησαν ενώπιον του Δικαστηρίου τις παρούσες προσφυγές ζητώντας την ακύρωση της αποφάσεως. Οι προσφυγές πρωτοκολλήθηκαν στη Γραμματεία του Δικαστηρίου υπό τους αριθμούς, αντιστοίχως, 75/89 (SIV), 97/89 (FP) και 98/89 (VP).

36 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 8 Σεπτεμβρίου 1989, το Ηνωμένο Βασίλειο ζήτησε να παρέμβει στην παρούσα υπόθεση προς υποστήριξη των αιτημάτων της Επιτροπής, στο μέτρο που αφορούν την εφαρμογή του άρθρου 85 της Συνθήκης ΕΟΚ, και προς υποστήριξη των αιτημάτων των προσφευγουσών, στο μέτρο που αφορούν την εφαρμογή του άρθρου 86 της Συνθήκης ΕΟΚ.

37 Με Διάταξη της 4ης Οκτωβρίου 1989, το Δικαστήριο δέχθηκε να παρέμβει το Ηνωμένο Βασίλειο στις τρεις υποθέσεις 75/89, 97/89 και 98/89. Το Δικαστήριο δεν επέβαλε κανένα περιορισμό στην παρέμβαση αυτή.

38 Προτού περατωθεί η έγγραφη διαδικασία, το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 3, παράγραφος 1, της αποφάσεως του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 1988, περί ιδρύσεως Πρωτοδικείου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, παρέπεμψε με Διατάξεις της 15ης Νοεμβρίου 1989 τις τρεις υποθέσεις ενώπιον του Πρωτοδικείου, όπου πρωτοκολλήθηκαν υπό τους αριθμούς Τ-68/89 (SIV), Τ-77/89 (FP) και Τ-78/89 (VP). Στη συνέχεια η έγγραφη διαδικασία διεξήχθη ενώπιον του Πρωτοδικείου.

39 Με υπόμνημα που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 4 Φεβρουαρίου 1990, το παρεμβαίνον Βασίλειο υπέβαλε γραπτές παρατηρήσεις όμοιες σε καθεμία από τις τρεις υποθέσεις, διότι, κατά την άποψή του, τα επιχειρήματα που σκόπευε να επικαλεστεί αφορούσαν ζητήματα αρχής που δεν διέφεραν αναλόγως των ειδικών περιστάσεων κάθε υποθέσεως ή των επιχειρημάτων καθεμίας από τις προσφεύγουσες. Διευκρίνισε εξάλλου ότι:

"'Οσον αφορά το άρθρο 85, το Ηνωμένο Βασίλειο παρενέβη με αποκλειστικό σκοπό να διευκρινίσει ότι η παρέμβασή του υπέρ των αιτημάτων των προσφευγουσών όσον αφορά το άρθρο 86 δεν πρέπει

σε καμία περίπτωση να θεωρηθεί ως υποστήριξη των προσφευγουσών όσον αφορά το άρθρο 85. Το Ηνωμένο Βασίλειο συμμερίζεται τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξε η Επιτροπή στην απόφασή της όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 85. Αναγνωρίζει επίσης ότι το ύψος των επιβληθέντων προστίμων είναι το ενδεδειγμένο. Δεν σκοπεύει να υποβάλει καμία συμπληρωματική παρατήρηση ως προς το ένα ή το άλλο από τα ζητήματα αυτά."

Στην ανταπάντησή της σε καθεμία από τις τρεις υποθέσεις η Επιτροπή ζήτησε από το Πρωτοδικείο να υποχρεώσει το Ηνωμένο Βασίλειο να επιλέξει τον διάδικο τον οποίο σκόπευε να εξακολουθήσει να υποστηρίζει.

40 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο, με Διατάξεις της 7ης Μαΐου 1991, αποφάσισε να προχωρήσει σε διεξαγωγή αποδείξεων και σε οργάνωση της διαδικασίας, αναθέτοντάς τες στον εισηγητή δικαστή. Ο εισηγητής δικαστής προήδρευσε σε μία άτυπη σύσκεψη με τους διαδίκους που έλαβε χώρα στις 29 και 30 Μαΐου 1991.

41 Κατά τη σύσκεψη αυτή ο εισηγητής δικαστής εξήγησε στους διαδίκους ότι, για να διευκολύνει τη μελέτη των δικογραφιών και τη διεξαγωγή της επ' ακροατηρίου συζητήσεως, επιθυμούσε να παρουσιάσει για τη λήψη αποφάσεως, κατόπιν της συσκέψεως αυτής, εκθέσεις ακροατηρίου, το περιεχόμενο των οποίων να μπορεί να γίνει δεκτό από κάθε διάδικο ως πλήρης και λεπτομερής περίληψη της θέσεώς του, καθώς και μία μόνο κοινή δικογραφία για όλες τις υποθέσεις, περιέχουσα όλα τα στοιχεία που οι διάδικοι θεωρούν σημαντικά για την κρίση της υποθέσεώς τους. Κάλεσε τους διαδίκους να του υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους για τα σχέδια εκθέσεως ακροατηρίου που τους κοινοποίησε καθώς και για τον κατάλογο των εγγράφων που επρόκειτο να περιληφθούν στην κοινή δικογραφία. Κάλεσε επίσης την Επιτροπή να προσκομίσει τα ευρισκόμενα στη διάθεσή της πρωτότυπα των εγγράφων αποδείξεων, στις οποίες στηρίχθηκε για να εκδώσει την απόφασή της.

42 'Οσον αφορά την παρέμβαση του Ηνωμένου Βασιλείου, ο εκπρόσωπός του επιβεβαίωσε τη θέση που είχε διατυπωθεί στο υπόμνημά του της 4ης

Φεβρουαρίου 1990, όπως εξετέθη προηγουμένως στη σκέψη 39. Ανακοίνωσε ότι επρόκειτο επομένως να περιοριστεί, στην αγόρευσή του, να εκθέσει την άποψή του προς υποστήριξη των αιτημάτων των προσφευγουσών που αφορούν την εφαρμογή του άρθρου 86 ΕΟΚ. Η Επιτροπή δήλωσε ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, δεν είχε πλέον αντίρρηση ως προς το παραδεκτό της παρεμβάσεως αυτής.

43 'Οσον αφορά την εκτίμηση της αγοράς, οι διάδικοι συμφώνησαν από κοινού να περιλάβουν στην κοινή δικογραφία όλες τις στατιστικές που είναι απαραίτητες για την εκτίμηση της λειτουργίας της ιταλικής και ευρωπαϊκής αγοράς επιπέδου υάλου. Συμφώνησαν ότι, κατά συνέπεια, δεν θα ήταν αναγκαίο να διαταχθεί σχετικά πραγματογνωμοσύνη.

44 'Οσον αφορά τους ελέγχους που διενήργησε, η Επιτροπή δήλωσε ότι οι μόνες έρευνες που διεξήγαγε, όσον αφορά τους χονδρεμπόρους, ήταν αυτές που πραγματοποιήθηκαν στη Socover και ότι ήταν γνωστή η προέλευση όλων των εγγράφων που ανευρέθησαν με την ευκαιρία αυτή. Εξάλλου, δήλωσε ότι, όσον αφορά τον τομέα του αυτοκινήτου, δεν είχε προβεί σε έλεγχο ή άλλη έρευνα στις Fiat ή Piaggio και δεν τους είχε απευθύνει αίτηση πληροφοριών.

45 'Οσον αφορά την ένσταση που άσκησε κατά ορισμένων εγγράφων που προσήγαγαν οι διάδικοι, η Επιτροπή δήλωσε ότι εξακολουθούσε να αντιτίθεται στην προσαγωγή του σχεδίου "Mazzucca", που αφορούσε σύμπραξη χονδρεμπόρων, δέχθηκε όμως τη δυνατότητα του Πρωτοδικείου να αποφανθεί στην απόφαση επί του ζητήματος αυτού, στο μέτρο που είναι αναγκαίο.

46 'Οσον αφορά την αίτηση της VP, της 19ης Νοεμβρίου 1990, να προσαγάγει μια εσωτερική ανακοίνωση των υπηρεσιών της, της 25ης Φεβρουαρίου 1985, καθώς και τον συνημμένο στην ανακοίνωση αυτή κατάλογο, η Επιτροπή και η VP συμφώνησαν ότι τα έγγραφα αυτά μπορούν

να περιληφθούν στη δικογραφία με αναφορά του γεγονότος ότι προσήχθησαν εκπρόθεσμα και ότι το Πρωτοδικείο θα δύναται, στο μέτρο που είναι αναγκαίο, να αποφανθεί στην απόφαση αν μπορούν να ληφθούν υπόψη. Τα έγγραφα αυτά κοινοποιήθηκαν στη συνέχεια στην Επιτροπή που υπέβαλε σχετικά γραπτές παρατηρήσεις. Το σχέδιο σχετικά με τη σύμπραξη των χονδρεμπόρων, τα δύο έγγραφα που προσήγαγε η VP καθώς και οι σχετικές παρατηρήσεις της Επιτροπής περιελήφθησαν στην κοινή δικογραφία, υπό την επιφύλαξη της κρίσεως του Πρωτοδικείου σχετικά με το παραδεκτό τους.

47 Εξάλλου, η Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι οι σελίδες 47 και 50 του υπομνήματος που υπέβαλε η FP ως απάντηση στη γνωστοποίηση των αιτιάσεων που της είχε απευθύνει η Επιτροπή δεν κοινοποιήθηκαν στις VP και SIV κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας και επομένως δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν έναντι των εταιριών αυτών.

48 'Οσον αφορά τις αιτήσεις κλητεύσεως και εξετάσεως μαρτύρων, η VP παραιτήθηκε από το αίτημά της να εξεταστεί ο Borgonovo, υπάλληλος της Socover, ως μάρτυρας σχετικά με την έννοια των σημειωμάτων που συνέταξε και τα οποία επικαλέστηκε η απόφαση ως αποδεικτικά στοιχεία σε βάρος της VP. Περιορίστηκε να αναφερθεί σε μία έγγραφη δήλωση του Borgonovo, την οποία προσήγαγε. Η VP παραιτήθηκε επίσης από το αίτημά της να διαταχθεί η εξέταση, ως μάρτυρα, ενός αρμοδίου εκπροσώπου της Fiat, για να καταθέσει σχετικά με τη συμπεριφορά της VP έναντι της Fiat.

49 Η Επιτροπή προσήγαγε το σύνολο των χειρογράφων σημειωμάτων του Benvenuti, υπαλλήλου της FP, πολλά αποσπάσματα των οποίων περιλαμβάνονταν ήδη στη δικογραφία. Στη συνέχεια η FP συνεννοήθηκε με την Επιτροπή για να καταστεί δυνατή στο Πρωτοδικείο και στους λοιπούς διαδίκους η πρόσβαση στις κρίσιμες σελίδες. Οι διάδικοι συμφώνησαν να αντιγραφούν τα σημειώματα αυτά.

50 Σε ερώτηση του εισηγητή δικαστή, η Επιτροπή δήλωσε ότι η φράση που αναφέρεται στο σημείο 79, έκτο εδάφιο, της αποφάσεως, "αυτές οι επιχειρήσεις εμφανίζονται στην αγορά σαν μια ενότητα και όχι η καθεμία χωριστά", αποτελεί ουσιώδες στοιχείο της θέσεώς της όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 86 της Συνθήκης, το βάσιμο του οποίου οφείλει να αποδείξει.

51 Οι διάδικοι συμφώνησαν για ενδεχόμενη συνεκδίκαση των τριών υποθέσεων προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας.

52 'Επειτα από τη σύσκεψη αυτή, οι διάδικοι προσήγαγαν συμπληρωματικά έγγραφα και υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τα σχέδια εκθέσεως ακροατηρίου. Κληθείσα από τον εισηγητή δικαστή, η Επιτροπή προσκόμισε κατάλογο ο οποίος κατατέθηκε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 14 Ιουνίου 1991 και ανέφερε τα έγγραφα τα οποία, κατά την άποψή της, περιείχαν ρητή ή σιωπηρή αναφορά στη VP. Ο εισηγητής δικαστής συνέταξε την οριστική έκθεση ακροατηρίου για κάθε υπόθεση και κοινή δικογραφία που περιέχει τα έγγραφα - συμπεριλαμβανομένων, κατά περίπτωση, των κειμένων που αντιγράφηκαν και μεταφράστηκαν κατόπιν συμφωνίας των διαδίκων - βάσει των οποίων οι διάδικοι συμφώνησαν να προβούν στις αγορεύσεις. (Η παραπομπή στα έγγραφα της κοινής δικογραφίας γίνεται στο εξής με το σημείο ακολουθούμενο από τον αριθμό της σελίδας.)

53 Με Διάταξη της 4ης Ιουνίου 1991 το Πρωτοδικείο αποφάσισε την ένωση και συνεκδίκαση των υποθέσεων Τ-68/89, Τ-77/89 και Τ-78/89 προς διευκόλυνση της προφορικής διαδικασίας.

54 Οι διάδικοι αγόρευσαν και απάντησαν στις ερωτήσεις που υπέβαλε το Πρωτοδικείο κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση που διεξήχθη από τις 12 έως τις 15 Νοεμβρίου 1991.

55 Κατά την προφορική διαδικασία το Πρωτοδικείο κάλεσε τους διαδίκους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με ενδεχόμενη συνεκδίκαση των υποθέσεων Τ-68/89, Τ-77/89 και Τ-78/89 προς έκδοση

κοινής αποφάσεως. Οι διάδικοι δεν προέβαλαν αντιρρήσεις κατά μιας τέτοιας συνεκδικάσεως.

56 Δεδομένου ότι οι υποθέσεις Τ-68/89, Τ-77/89 και Τ-78/89 είναι συναφείς ως προς το αντικείμενό τους, πρέπει, βάσει του άρθρου 50 του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, να συνεκδικαστούν προς έκδοση κοινής αποφάσεως.

Τα αιτήματα των διαδίκων

57 Η προσφεύγουσα SIV ζητεί από το Πρωτοδικείο:

1) να ακυρώσει την απόφαση της Επιτροπής της 7ης Δεκεμβρίου 1988, σχετικά με τη διαδικασία εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης ΕΟΚ (IV/31.906-Επίπεδος ύαλος), για μη τήρηση των κανόνων της διαδικασίας και, εν πάση περιπτώσει, της γενικής αρχής της εκατέρωθεν ακροάσεως και, ειδικότερα, των δικαιωμάτων του αμυνομένου

2) να ακυρώσει την απόφαση της Επιτροπής για παράβαση και εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, σε συνδυασμό με το άρθρο 2, της Συνθήκης καθώς και με τη διάταξη του άρθρου 3, στοιχείο στ

3) επικουρικώς, να ακυρώσει την απόφαση όσον αφορά την προβαλλόμενη παράβαση του άρθρου 86 της Συνθήκης

4) επικουρικώς, να ακυρώσει το άρθρο 4 του διατακτικού της αποφάσεως, σχετικά με τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν στη SIV, λόγω ελλείψεως αιτιολογίας όσον αφορά τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων και/ή λαμβάνοντας υπόψη τις συνέπειες που μπορεί να επισύρει η καταβολή των προστίμων αυτών

5) όλως επικουρικώς, να μειώσει, βάσει της αρχής της επιεικείας, το ύψος των προστίμων που επιβλήθηκαν στη SIV.

58 Απαντώντας στην προσφεύγουσα SIV, η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

1) να απορρίψει την προσφυγή ως αβάσιμη

2) να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.

59 Η προσφεύγουσα FP ζητεί από το Πρωτοδικείο:

1) να ακυρώσει τα άρθρα 1, 2 και 3 της προσβαλλομένης αποφάσεως, στο μέτρο που αφορούν την προσφεύγουσα

2) να ακυρώσει το άρθρο 4 της προσβαλλομένης αποφάσεως, στο μέτρο που επιβάλλει στην προσφεύγουσα πρόστιμο επικουρικώς, να μειώσει ουσιωδώς το ύψος του προστίμου αυτού

3) να καταδικάσει την καθής στα δικαστικά έξοδα.

60 Απαντώντας στην προσφεύγουσα FP, η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

1) να απορρίψει την προσφυγή ως αβάσιμη

2) να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.

61 Η προσφεύγουσα VP ζητεί από το Πρωτοδικείο: ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΠΤΙΚΟΥ ΣΤΟ ΕΓΓΡΑΦΟ : 689A0068.1

1) να ακυρώσει την απόφαση της Επιτροπής της 7ης Δεκεμβρίου 1988, σχετικά με τη διαδικασία εφαρμογής των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης ΕΟΚ στην υπόθεση IV/31.906-Επίπεδος ύαλος, στο μέτρο που η απόφαση αυτή διαπιστώνει ότι:

α) η VP συμμετείχε από την 1η Ιουνίου 1983 έως τις 10 Απριλίου 1986 σε συμπράξεις και εναρμονισμένες πρακτικές σχετικά με τις τιμές και τους όρους πωλήσεως και σε συμπράξεις και εναρμονισμένες πρακτικές που είχαν σαν σκοπό να προσανατολίσουν την πολιτική αγοράς και πωλήσεως των πιο σημαντικών χονδρεμπόρων στον τομέα της επιπέδου υάλου που δεν προορίζεται για τον τομέα του αυτοκινήτου

β) η VP συμμετείχε από τις 11 Μαΐου 1983 έως την 1η Δεκεμβρίου 1986 σε συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές σχετικά με τις τιμές που έπρεπε να επιβληθούν στον όμιλο Fiat στον τομέα της επιπέδου υάλου που προορίζεται για τον τομέα του αυτοκινήτου

γ) η VP συμμετείχε από την 1η Ιανουαρίου 1982 έως τις 30 Ιουνίου 1987 σε συμφωνίες και εναρμονισμένες πρακτικές σχετικά με την κατανομή των ποσοστώσεων για τις προμήθειες στον όμιλο Fiat στον τομέα της επιπέδου υάλου που προορίζεται για τον τομέα του αυτοκινήτου

δ) η VP συμμετείχε από την 1η Ιανουαρίου 1982 έως τις 31 Δεκεμβρίου 1986 σε συμφωνίες για τις ανταλλαγές προϊόντων στον τομέα της επιπέδου υάλου με στόχο την κατανομή της αγοράς

και επιβάλλει για τους λόγους αυτούς πρόστιμο στη VP

2) να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

62 Απαντώντας στην προσφεύγουσα VP, η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

1) να απορρίψει την προσφυγή ως αβάσιμη

2) να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.

63 Σε κάθε υπόθεση, το παρεμβαίνον Βασίλειο ζητεί από το Πρωτοδικείο:

1) να ακυρώσει το άρθρο 2 της προσβαλλομένης αποφάσεως, καθώς και το άρθρο 3 στο μέτρο που αναφέρεται στο άρθρο 2

2) να απορρίψει κατά τα λοιπά την προσφυγή ως αβάσιμη, στο μέτρο που αφορά την εφαρμογή του άρθρου 85 της Συνθήκης και το ύψος των επιβληθέντων προστίμων.

Επί των αιτιάσεων που επικαλέστηκε η SIV σχετικά με τη διαδικασία και την αιτιολογία της αποφάσεως

Επιχειρήματα της SIV

64 Προτού εκθέσει τους λόγους ακυρώσεως που αφορούν την ουσία, η SIV προβάλλει πολλές αιτιάσεις που αφορούν την τήρηση των κανόνων της διαδικασίας, συγκεκριμένα τον σεβασμό της αρχής της εκατέρωθεν ακροάσεως και, γενικότερα, των δικαιωμάτων του αμυνομένου.

65 Η SIV επικρίνει το γεγονός ότι η Επιτροπή της χορήγησε, για να εκθέσει τις απόψεις της, πολύ σύντομη προθεσμία, ενώ η δραστηριότητα της Επιτροπής επεξετάθη σε πολύ μακρά χρονική περίοδο. Επικαλείται σχετικά τις αποφάσεις της 7ης Ιουνίου 1983, 100/80 έως 103/80, Musique Diffusion francaise κατά Επιτροπής (Συλλογή 1983, σ. 1825), και της 13ης Φεβρουαρίου 1979, 85/76, Hoffmann-La Roche κατά Επιτροπής (Rec. 1979, σ. 461), στις οποίες το Δικαστήριο υπογράμμισε τη σημασία του δικαιώματος του αμυνομένου να εκθέσει αποτελεσματικά τις απόψεις του σχετικά με την ύπαρξη και την επίδραση που ασκούν τα περιστατικά και οι συνθήκες που προβάλλονται, καθώς και σχετικά με τα έγγραφα στα οποία στηρίζει η Επιτροπή τον ισχυρισμό της ότι παραβιάστηκε η Συνθήκη.

66 Η SIV, υπογραμμίζοντας την ενεργό και καθοριστική επίδραση που μπορεί να είχε η επιχείρηση Cobelli επί της συμπεριφοράς της Επιτροπής, υποστηρίζει ότι η Επιτροπή κράτησε μυστικά τα έγγραφα τα σχετικά με

την Cobelli. Κατά συνέπεια, η SIV ζητεί από το Πρωτοδικείο να υποχρεώσει την Επιτροπή να προσαγάγει, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, όλα τα σημειώματα, την αλληλογραφία, τις πράξεις τις σχετικές με τις σχέσεις του Alfonso Cobelli και/ή της επιχειρήσεώς του και των δικηγόρων του με την Επιτροπή, που συνδέονται με τη διαδικασία που διεξήχθη ενώπιον της Επιτροπής.

67 Κατά την άποψη της SIV, η Επιτροπή συνέλεξε πληροφορίες από τη Fiat σχετικά με τις εμπορικές σχέσεις μεταξύ του ομίλου αυτού και των παραγωγών υάλου, τις οποίες δεν γνωστοποίησε ούτε στους ενδιαφερομένους ούτε στα μέλη της συμβουλευτικής επιτροπής. Η SIV ζητεί από το Πρωτοδικείο να διατάξει την προσαγωγή των πρακτικών που αφορούν τη γνώμη που εξέφερε η συμβουλευτική επιτροπή, καθώς και όλων των εγγράφων και της αλληλογραφίας που αντηλλάγη μεταξύ της επιτροπής αυτής ή των μελών της και της Επιτροπής.

68 Ως προς την αιτιολογία, η SIV θεωρεί ότι η απόφαση έχει σημαντικά συλλογιστικά κενά όσον αφορά τις αιτιολογίες που στηρίζουν τα συμπεράσματα. Παραδείγματος χάρη, η Επιτροπή βεβαιώνει ότι οι ιταλοί παραγωγοί υάλου χορήγησαν στους χονδρεμπόρους ταυτόσημες εκπτώσεις, επιλέγοντας αποσπασματικά εκείνες από τις (σπάνιες) αποδείξεις που μπορούν να στηρίξουν τέτοια θέση και χωρίς να εξετάσει αν η προβαλλόμενη θέση είναι γενικώς ορθή και αντικειμενική. Η τάση αυτή βιασμού της συλλογιστικής πορείας ώστε αυτή να οδηγήσει σε ορισμένα συμπεράσματα αποτελεί απλώς αποτέλεσμα παθητικής αποδοχής εκ μέρους της Επιτροπής των θέσεων που υιοθέτησαν και της υπέβαλαν τρίτοι.

69 Τέλος, η SIV υποστηρίζει ότι η Επιτροπή στην πράξη αγνόησε τα επιχειρήματα που προέβαλαν και τα έγγραφα που προσήγαγαν οι τρεις ενδιαφερόμενοι παραγωγοί, μεταφέροντας στην απόφαση το ουσιώδες τμήμα του περιεχομένου της γνωστοποιήσεως των αιτιάσεων.

70 Στο υπόμνημα απαντήσεώς της, η SIV κατηγορεί εξάλλου την Επιτροπή ότι είναι συγχρόνως κριτής και κρινόμενος. Παρ' όλον ότι το Δικαστήριο

είχε ήδη την ευκαιρία να απορρίψει την αιτίαση αυτή (αποφάσεις της 29ης Οκτωβρίου 1980, 209/78 έως 215/78 και 218/78, Van Landewyck κατά Επιτροπής, καλούμενη "Fedetab", Rec. 1980, σ. 3125, και της 7ης Ιουνίου 1983, Musique Diffusion francaise, που προαναφέρθηκε), η προσφεύγουσα κάλεσε το Πρωτοδικείο να επανεξετάσει τη νομολογία αυτή λαμβάνοντας υπόψη το άρθρο 6, παράγραφος 1, της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και το άρθρο 14, παράγραφος 1, του Διεθνούς Συμφώνου των Ηνωμένων Εθνών περί των Ατομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων. Κατά την άποψη της SIV, η αιτιολογία στην οποία είχε στηριχθεί το Δικαστήριο δεν είναι πλέον επαρκής η μεταρρύθμιση όλων των εθνικών διαδικασιών, συμπεριλαμβανομένης της λειτουργίας των διοικητικών δικαστηρίων, που υπαγορεύθηκε από την υποχρέωση προσαρμογής των εσωτερικών συστημάτων στις αρχές που καθιέρωσαν οι διεθνείς συμβάσεις, θα έπρεπε αναγκαστικά να επηρεάσει και το κοινοτικό σύστημα.

71 Εν πάση περιπτώσει, η SIV θεωρεί ότι η διπλή λειτουργία των ενεργειών της Επιτροπής, η οποία ασκεί ερευνητικές και ανακριτικές εξουσίες, σε συνδυασμό με εξουσία λήψεως αποφάσεως, επιβάλλει στην Επιτροπή ακόμη αυστηρότερη υποχρέωση σεβασμού των δικαιωμάτων του αμυνομένου (απόφαση της 7ης Ιουνίου 1983, Musique Diffusion francaise, που προαναφέρθηκε). Ειδικότερα, η Επιτροπή δεν πρέπει να έχει το δικαίωμα να εμποδίσει την πρόσβαση της υπερασπίσεως σε έγγραφα ή πληροφορίες που συνέλεξε.

Επιχειρήματα της Επιτροπής

72 Η Επιτροπή παρατηρεί καταρχάς ότι παρέσχε στη SIV περίοδο τριών μηνών (από τις 6 Νοεμβρίου 1987, ημερομηνία κατά την οποία κοινοποιήθηκε στη SIV η γνωστοποίηση των αιτιάσεων, μέχρι τις 2 Φεβρουαρίου 1988, ημερομηνία υποβολής του υπομνήματος με το οποίο η SIV απάντησε στη γνωστοποίηση των αιτιάσεων) για να εκθέσει τις απόψεις της, περίοδο που αποτελούσε απόλυτα επαρκή προθεσμία για να ετοιμάσει η SIV πλήρεις παρατηρήσεις σε απάντηση της γνωστοποιήσεως των αιτιάσεων. Εξάλλου, μεγάλο μέρος των συλλεγέντων στοιχείων προερχόταν

από την ίδια τη SIV ή της ήταν ήδη γνωστό. Τέλος, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, κατόπιν αιτήσεως της SIV, παρέτεινε την προθεσμία υποβολής του εν λόγω υπομνήματος.

73 Η Επιτροπή απορρίπτει την άποψη ότι έδωσε υπερβολικό βάρος στην καταγγελία του Cobelli. Οι έρευνες στις οποίες στηρίζεται η απόφαση διεξήχθησαν εν μέρει πριν την καταγγελία και, εν πάση περιπτώσει, ανεξαρτήτως της υποβολής της καταγγελίας.

74 'Οσον αφορά την επικοινωνία μεταξύ της επιχειρήσεως Cobelli και/ή των δικηγόρων της με την Επιτροπή, ως προς την οποία η SIV ζήτησε να προσκομιστούν στοιχεία, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα έγγραφα αυτά είναι τελείως ξένα προς την επίδικη απόφαση. Κάθε φορά που η Επιτροπή έλαβε, έστω εμμέσως, υπόψη δηλώσεις και/ή αποδεικτικά στοιχεία που προέρχονταν από την Cobelli, η απόφαση διευκρίνιζε ειδικά το γεγονός αυτό. Για τους ίδιους λόγους, η Επιτροπή απορρίπτει την αιτίαση σύμφωνα με την οποία "έλαβε από τη Fiat" πληροφορίες άλλες από αυτές που αναφέρονται στην απόφαση.

75 Η Επιτροπή απορρίπτει τον ισχυρισμό σύμφωνα με τον οποίο οι παρατηρήσεις των ενδιαφερομένων παραγωγών δεν ελήφθησαν υπόψη. Βεβαιώνει ότι τις αξιολόγησε συγκρίνοντάς τες με τις αποδείξεις που προσήχθησαν προς υποστήριξή τους καθώς και με τα πραγματικά περιστατικά στα οποία βασίστηκε η προσβαλλόμενη απόφαση.

76 Κατά την άποψη της Επιτροπής, όλα τα έγγραφα που αφορούν τη διαδικασία που κατέληξε στην προσβαλλόμενη απόφαση είχαν επισυναφθεί στη γνωστοποίηση των αιτιάσεων και απεστάλησαν στη SIV. Κανένας περιορισμός δεν της επιβλήθηκε όσον αφορά το δικαίωμα προσβάσεως στα αποδεικτικά στοιχεία στα οποία στηρίχθηκε η απόφαση.

77 'Οσον αφορά το αίτημα της SIV να διαταχθεί η προσαγωγή των εγγράφων που αφορούν τη συμβουλευτική επιτροπή, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα έγγραφα αυτά δεν έχουν καμία συνάφεια με την παρούσα υπόθεση.

78 Τέλος, η Επιτροπή απορρίπτει τον ισχυρισμό σύμφωνα με τον οποίο δεν προσήγαγε επαρκείς αποδείξεις προς υποστήριξη της αποφάσεώς της.

79 'Οσον αφορά τον πρόσθετο λόγο ακυρώσεως που προέβαλε η προσφεύγουσα στο υπόμνημα απαντήσεώς της, σχετικά με την προβαλλόμενη παραβίαση της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και του Διεθνούς Συμφώνου των Ηνωμένων Εθνών περί των Ατομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων, η Επιτροπή ισχυρίζεται ότι, υπό το πρίσμα της νομολογίας του Δικαστηρίου στις αποφάσεις του της 18ης Οκτωβρίου 1989, 374/87, Orkem κατά Επιτροπής (Συλλογή 1989, σ. 3283), της 17ης Οκτωβρίου 1989, 85/87, Dow Chemical Iberica κατά Επιτροπής (Συλλογή 1989, σ. 3165), της 29ης Οκτωβρίου 1980, Fedetab, που προαναφέρθηκε, και της 7ης Ιουνίου 1983, Μusique Diffusion francaise, που προαναφέρθηκε, η συμπεριφορά της κατά τη διάρκεια όλης της διαδικασίας έναντι της SIV υπερέβη κατά πολύ το ελάχιστο όριο εγγυήσεως των δικαιωμάτων του αμυνομένου που απαιτεί το Δικαστήριο.

80 Στην προσφυγή της η SIV επικαλέστηκε επίσης λόγο ακυρώσεως στηριζόμενο στα άρθρα 2 και 3, στοιχείο στ, της Συνθήκης ΕΟΚ. Η SIV θεωρεί ότι, αν ακολουθούνταν όλες οι αρχές που διατυπώνονται στην απόφαση, αυτό θα οδηγούσε, στο επίπεδο της βιομηχανίας και των εμπορικών ανταλλαγών, σε αντικειμενικά καταστροφικά αποτελέσματα, συγκεκριμένα στη ριζική εξαφάνιση κάθε μορφής ανταγωνισμού - λαμβανομένων υπόψη της τάξεως του μεγέθους των αναγκαίων επενδύσεων και του μακροπρόθεσμου σχεδιασμού τους -, στην ενθάρρυνση δημιουργίας ενός συστήματος παραγωγής και εμπορίας σε μονοπωλιακή βάση, στην παρότρυνση αυξήσεως των τιμών στα διάφορα στάδια της διανομής και της πωλήσεως και σε κρίση στον τομέα του εφοδιασμού.

81 Η Επιτροπή απορρίπτει τους ισχυρισμούς αυτούς ως γενικούς, αντιφατικούς και ασαφείς. Κατά την άποψή της, η απόφαση στηρίχθηκε σε σειρά αναμφισβήτητων γεγονότων και σημειωμάτων που επεξηγούν τα γεγονότα αυτά, η αποδεικτική αξία των οποίων δεν μπορεί να αμφισβητηθεί από τις υποθέσεις που διατυπώνει η SIV σχετικά με τη λειτουργία της αγοράς.

Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

82 Το Πρωτοδικείο υπενθυμίζει ότι το άρθρο 48, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας του Πρωτοδικείου, όπως και το άρθρο 42, παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, που εφαρμόζεται στη διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου και, μετά την παραπομπή των υποθέσεων, mutatis mutandis στη διαδικασία ενώπιον του Πρωτοδικείου, απαγορεύει την προβολή νέων ισχυρισμών κατά τη διάρκεια της δίκης, εκτός αν οι ισχυρισμοί αυτοί στηρίζονται σε νομικά και πραγματικά στοιχεία που ανέκυψαν κατά την έγγραφη διαδικασία. 'Οσον αφορά τον ισχυρισμό που στηρίζεται στην παράβαση του άρθρου 6 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και του άρθρου 14 του Διεθνούς Συμφώνου των Ηνωμένων Εθνών περί των Ατομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων, πρέπει να επισημανθεί ότι η προσφεύγουσα τον επικαλέστηκε για πρώτη φορά στο στάδιο της απαντήσεως και ότι ο ισχυρισμός αυτός δεν στηρίζεται σε νομικά και πραγματικά στοιχεία που ανέκυψαν κατά την έγγραφη διαδικασία επομένως, ο ισχυρισμός αυτός πρέπει να απορριφθεί.

83 Εξάλλου, το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι η προσφεύγουσα ουδόλως εκθέτει σε τι συνίσταται πράγματι η παραβίαση της αρχής της εκατέρωθεν ακροάσεως και των δικαιωμάτων του αμυνομένου από την Επιτροπή. Κατά συνέπεια, οι ισχυρισμοί που στηρίζονται στην παραβίαση της αρχής της εκατέρωθεν ακροάσεως και των δικαιωμάτων του αμυνομένου δεν μπορούν να γίνουν δεκτοί ως λόγοι ακυρώσεως της αποφάσεως στο σύνολό της. Στο μέτρο που οι ισχυρισμοί αυτοί δεν ελήφθησαν ήδη υπόψη και αφορούν ορισμένες ειδικές πλευρές της αποφάσεως, θα εξεταστούν κατά την κατ' ουσία εξέταση των πλευρών αυτών.

84 'Οσον αφορά τον ισχυρισμό που στηρίζεται στα άρθρα 2 και 3, στοιχείο στ, της Συνθήκης, το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι ο ισχυρισμός αυτός, τόσο γενικά διατυπωμένος και χωρίς λεπτομερή ιστορική βάση, στερείται νομικής βάσεως και δεν μπορεί, κατά συνέπεια, να προβληθεί ως λόγος ακυρώσεως της αποφάσεως.

Επί της ουσίας

85 Προς υποστήριξη των αιτημάτων της, η προσφεύγουσα SIV επικαλείται τους ακόλουθους λόγους ακυρώσεως:

- παράβαση και εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης, όσον αφορά την εκτίμηση της ενδεχομένης υπάρξεως συμφωνιών ή εναρμονισμένων πρακτικών μεταξύ των ιταλών παραγωγών υάλου

- παράβαση και εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 1, όσον αφορά τις προϋποθέσεις εφαρμογής του

- παράβαση και εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 86 της Συνθήκης

- παράβαση και εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, όσον αφορά τα επιβληθέντα πρόστιμα.

86 Προς υποστήριξη των αιτημάτων της, η προσφεύγουσα FP επικαλείται τους ακόλουθους λόγους ακυρώσεως:

Ως προς την εφαρμογή του άρθρου 85, παράγραφος 1, της Συνθήκης:

- όσον αφορά την αγορά της υάλου στους άλλους τομείς πλην του αυτοκινήτου:

- εσφαλμένες εκτιμήσεις ως προς τα πραγματικά περιστατικά και έλλειψη αποδείξεων

- εσφαλμένη εφαρμογή της εννοίας της εναρμονισμένης πρακτικής

- όσον αφορά την αγορά της υάλου στον τομέα του αυτοκινήτου:

- εσφαλμένες εκτιμήσεις ως προς τα πραγματικά περιστατικά και έλλειψη αποδείξεων

- εσφαλμένη εκτίμηση του οικονομικού και νομικού πλαισίου

- όσον αφορά τις πωλήσεις υάλου μεταξύ παραγωγών:

- εσφαλμένες εκτιμήσεις ως προς τα πραγματικά περιστατικά και έλλειψη αποδείξεων

- οι πωλήσεις αυτές δεν έχουν ως αντικείμενο ή ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού.

Ως προς το άρθρο 86 της Συνθήκης:

- παραβίαση της εννοίας της συλλογικής δεσπόζουσας θέσης

- εσφαλμένη εκτίμηση ως προς τα πραγματικά περιστατικά

- παράνομη σωρευτική εφαρμογή των άρθρων 85 και 86.

Ως προς τα πρόστιμα:

- παράβαση του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17.

87 Προς υποστήριξη των αιτημάτων της, η προσφεύγουσα VP επικαλείται τους ακόλουθους λόγους ακυρώσεως:

- έλλειψη αξιόπιστων αποδείξεων ικανών να αποδείξουν τη συμμετοχή της VP σε παράνομη σύμπραξη

- παράλειψη αναζητήσεως αποδεικτικών στοιχείων από ανεξάρτητες πηγές

- εσφαλμένη εκτίμηση του προϊόντος, της αγοράς και της συμπεριφοράς της VP στην αγορά.

88 Σε τελική ανάλυση, οι αιτιάσεις που προβάλλουν οι τρεις προσφεύγουσες μπορούν να ομαδοποιηθούν σε τρεις λόγους ακυρώσεως που αφορούν: την εκτίμηση της αγοράς (Α), τις διαπιστώσεις των πραγματικών περιστατικών και τις αποδείξεις (Β) και τη νομική εκτίμηση (Γ). Κατά την άποψη των προσφευγουσών, η απόφαση δεν περιέχει καμία οικονομική ανάλυση της αγοράς και αυτή η έλλειψη αναλύσεως πλήττει την απόφαση στο σύνολό της. 'Οσον αφορά τις αποδείξεις, οι προσφεύγουσες ισχυρίζονται ότι οι αποδείξεις που έγιναν δεκτές αποτελούν, στο μεγαλύτερο μέρος τους, εντελώς τμηματική επιλογή αποσπασμάτων που θα έπρεπε να εξεταστούν στο πλαίσιο τόσο του εγγράφου από το οποίο ελήφθησαν όσο και της πραγματικότητας της αγοράς. Κατά συνέπεια, είναι πλημμελής η νομική εκτίμηση που στηρίζεται στα θεωρούμενα ως αποδεδειγμένα πραγματικά περιστατικά, τόσο όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 85 όσο και την εφαρμογή του άρθρου 86.

89 'Οσον αφορά τον δεύτερο λόγο ακυρώσεως - που αφορά τις διαπιστώσεις των πραγματικών περιστατικών και τις αποδείξεις - πρέπει να καταστεί, ήδη από το παρόν στάδιο, σαφές ένα στοιχείο που αποκαλύφθηκε μόνον όταν, όπως εξετέθη προηγουμένως (σκέψη 41), η Επιτροπή κλήθηκε να επισυνάψει στη δικογραφία τα ευρισκόμενα στη διάθεσή της πρωτότυπα των εγγράφων αποδείξεων, στις οποίες στηρίχθηκε για να εκδώσει την απόφασή της.

90 Κατά το άρθρο 14, παράγραφος 1, στοιχείο β, του κανονισμού 17 η Επιτροπή έχει μόνο την εξουσία, κατά τη διάρκεια των ελέγχων τους οποίους διεξάγει στις επιχειρήσεις, να λαμβάνει αντίγραφα ή αποσπάσματα των βιβλίων και επαγγελματικών εγγράφων. Στην παρούσα υπόθεση ένας μεγάλος αριθμός των εγγράφων στα οποία αναφέρεται η Επιτροπή στις γνωστοποιήσεις αιτιάσεων, και φωτοτυπίες των οποίων κοινοποίησε στις επιχειρήσεις, είναι χειρόγραφα σημειώματα, συχνά δυσανάγνωστα, σε ιταλική γλώσσα. Σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν προφανές, από τη μορφή του κοινοποιηθέντος από την Επιτροπή στις επιχειρήσεις εγγράφου, ότι επρόκειτο για ένα τμήμα μόνο του πρωτοτύπου εγγράφου. 'Αλλα έγγραφα ήταν εσωτερικά έγγραφα των επιχειρήσεων ή των θυγατρικών τους. Και στην περίπτωση αυτή, ήταν προφανές, από τη μορφή του εγγράφου, ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, επρόκειτο μόνο για τμήμα του πρωτοτύπου. Σε άλλες περιπτώσεις αυτός ο αποσπασματικός χαρακτήρας δεν προέκυπτε σαφώς από το κοινοποιηθέν έγγραφο.

91 Από τις αποδείξεις που διεξήγαγε το Πρωτοδικείο προέκυψε ότι κατά την προετοιμασία, από τις υπηρεσίες της Επιτροπής, των αποδεικτικών εγγράφων με σκοπό την κοινοποίησή τους στις επιχειρήσεις, διαγράφηκαν ή παραλείφθηκαν εσκεμμένα ορισμένα κρίσιμα αποσπάσματα, χωρίς να έχει τεθεί θέμα σεβασμού του επαγγελματικού απορρήτου. Αναφέρεται σχετικά, συγκεκριμένα, η διαγραφή χωρίς ίχνη εννέα λέξεων σε χειρόγραφο σημείωμα της SIV με ημερομηνία 30 Ιανουαρίου 1985 ( 374).

92 Στην απόφαση γίνεται τέσσερις φορές αναφορά σ' αυτό το σημείωμα της 30ής Ιανουαρίου 1985, το οποίο γίνεται δεκτό αφενός ως απόδειξη για την "ύπαρξη συμφωνιών μεταξύ των τριών παραγωγών για τις τιμές και τους όρους πωλήσεως" στους άλλους τομείς πλην του αυτοκινήτου (σημείο 62 του νομικού τμήματος, που επαναλαμβάνει τα σημεία 27 και 32 του τμήματος που αφορά τα πραγματικά περιστατικά) και αφετέρου ως απόδειξη των "συζητήσεων στον όμιλο Fiat για τον τρόπο αυξήσεως των τιμών" (σημείο 47 του τμήματος που αφορά τα πραγματικά περιστατικά). Στο σημείο 24, δεύτερο εδάφιο, η απόφαση βεβαιώνει ρητώς ότι το έγγραφο

αυτό κοινοποιήθηκε στις επιχειρήσεις με τη γνωστοποίηση των αιτιάσεων, και αναφέρεται στην παράγραφο 23 (σελίδα 17) της γνωστοποιήσεως των αιτιάσεων. Στο πρωτότυπο το κρίσιμο απόσπασμα έχει ως εξής:

"- Problema Fiat

- Scaroni (FP) pensa di non potersi battere per fermare PPG

- aumento fori e staffette

come cavallo di Troia in Fiat

per aumento prezzi"

(("Πρόβλημα Fiat - Ο Scaroni (της FP) θεωρεί ότι δεν μπορεί να αγωνιστεί για να σταματήσει τον PPG (VP) - αύξηση των μοχλών (ανυψωτικού μηχανισμού των πλαϊνών υαλοπινάκων) ώστε με τον τρόπο αυτό να επιτευχθεί αύξηση της τιμής")).

Στη φωτοτυπία που κοινοποιήθηκε με τη γνωστοποίηση των αιτιάσεων οι λέξεις "Scaroni pensa di non potersi battere per fermare PPG" ("ο Scaroni θεωρεί ότι δεν μπορεί να αγωνιστεί για να σταματήσει τον PPG") είχαν διαγραφεί. Στην ίδια τη γνωστοποίηση των αιτιάσεων, το απόσπασμα αναφέρεται ως εξής: "Problema Fiat - aumento fori e staffette come cavallo di Troia in Fiat per aumento prezzi", χωρίς να αναφέρεται η παράλειψη ορισμένων λέξεων.

93 Το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι είναι προφανές και αναμφισβήτητο ότι το περιεχόμενο του σημειώματος μεταβάλλεται πλήρως με την παράλειψη των εν λόγω εννέα λέξεων. Περιλαμβάνοντας τις εννέα αυτές λέξεις, το σημείωμα μπορεί να γίνει δεκτό ως απόδειξη αγώνα ανταγωνισμού μεταξύ της SIV και της FP, αφενός, και της VP, αφετέρου. Μάταια η Επιτροπή, κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, προσπάθησε να δώσει μια αντικειμενικά δικαιολογημένη εξήγηση για τη διαγραφή των λέξεων αυτών.

94 Το Πρωτοδικείο παρατηρεί ότι δεν πρόκειται για τη μόνη περίπτωση χρησιμοποιήσεως μιας τέτοιας μεθόδου, άλλα παραδείγματα της οποίας θα σχολιαστούν κατωτέρω (βλ. ιδίως κατωτέρω τις σκέψεις 214, 215, 224,

236 και 246). Το Πρωτοδικείο παρατηρεί εξάλλου ότι το σημείωμα της SIV της 30ής Ιανουαρίου 1985, που προαναφέρθηκε, και ένα άλλο σημείωμα της SIV της 24ης Ιουνίου 1985 ( 715) αναγράφονται στον κατάλογο των εγγράφων που αναφέρονται ρητώς ή σιωπηρώς στη VP, τον οποίο προσκόμισε στο Πρωτοδικείο η Επιτροπή, ως αναφερόμενα σιωπηρώς στη VP, ενώ από το πλήρες κείμενο των σημειωμάτων αυτών προκύπτει ότι αναφέρονται ρητώς στη VP. Το γεγονός αυτό φαίνεται να υποδηλώνει ότι όλες οι υπηρεσίες της Επιτροπής δεν είχαν στη διάθεσή τους το πλήρες κείμενο των εγγράφων αυτών.

95 Υπό τις συνθήκες αυτές το Πρωτοδικείο θεωρεί ότι πρέπει, όσον αφορά την εκτίμηση του δεύτερου λόγου ακυρώσεως που επικαλέστηκαν οι προσφεύγουσες, να ελέγξει εξονυχιστικά τη φύση και την έκταση των αποδείξεων που δέχθηκε η Επιτροπή στην απόφαση. Εντούτοις, λαμβανομένου υπόψη, αφενός, του γεγονότος ότι η φύση και η έκταση των αποδείξεων συνδέονται στενά με την ανάλυση της φύσεως και της λειτουργίας της οικείας αγοράς που περιέχεται στην απόφαση καθώς και, αφετέρου, του γεγονότος ότι οι διάδικοι αφιέρωσαν κατά κύριο λόγο τα επιχειρήματά τους στην ανάλυση της εν λόγω αγοράς, θα πρέπει, καταρχάς, να εξεταστεί υπό το πρίσμα των επιχειρημάτων αυτών η εκτίμηση της αγοράς που περιέχεται στην απόφαση. Στη συνέχεια θα εξεταστούν οι αποδείξεις που δέχθηκε η απόφαση και οι διαπιστώσεις των πραγματικών περιστατικών που η απόφαση στήριξε στις αποδείξεις αυτές. Τέλος, θα εξεταστεί η νομική εκτίμηση που πραγματοποιήθηκε υπό το πρίσμα των άρθρων 85 και 86 της Συνθήκης.

Α - Επί της εκτιμήσεως της αγοράς

α) Προσβαλλόμενη πράξη

96 Αυτό το τμήμα της αποφάσεως (σημεία 2 έως 17) διαρθρώνεται σε τρία κεφάλαια: το προϊόν, η προσφορά και η ζήτηση. Πρέπει εντούτοις να επισημανθεί εξ αρχής ότι η Επιτροπή, κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση, υποστήριξε ότι, δεδομένου ότι οι έγγραφες αποδείξεις των συμπράξεων

μεταξύ των τριών παραγωγών είναι σαφείς και ρητές, καθιστούν εντελώς περιττή οποιουδήποτε είδους έρευνα σχετικά με τη δομή της αγοράς. Αυτό το τμήμα της αποφάσεως πρέπει να θεωρηθεί περισσότερο ως περιγραφικό και λιγότερο ως αναλυτικό.

Το προϊόν

97 Τα ουσιώδη σημεία της περιγραφής του προϊόντος, όπως αυτή περιέχεται στα σημεία 2 έως 5 της αποφάσεως, αναφέρθηκαν στις προηγούμενες σκέψεις 1 έως 3. Η απόφαση αναφέρει ότι η ιταλική αγορά "αντιπροσωπεύει πράγματι το +/- 20 % της ευρωπαϊκής αγοράς υάλου αυτοκινήτων και το ίδιο περίπου ποσοστό της ευρωπαϊκής αγοράς εκτός αυτοκινήτου" (σημείο 6). Η εξέλιξη της ιταλικής αγοράς επιπέδου υάλου εκτίθεται στους πίνακες που περιέχονται στο παράρτημα Ι της αποφάσεως.

Η προσφορά

98 Η απόφαση διαπιστώνει ότι "κατά μέσο όρο, το 79 % της ιταλικής ζήτησης υάλου για τους υπόλοιπους τομείς πλην του αυτοκινήτου και το 95 % της ιταλικής ζήτησης υάλου για αυτοκίνητα καλύφθηκε (...) από τους τρεις (...) παραγωγούς" (σημείο 7 και παράρτημα ΙΙ). Ακολουθεί (στα σημεία 8 έως 10) μία περιγραφή των τριών παραγωγών.

99 Η FP είναι θυγατρική του ομίλου SG, που διαθέτει στην Ιταλία, μέσω της FP ή άλλων εταιριών του ομίλου, πολλές εταιρίες, μεταξύ των οποίων η Luigi Fontanta SpA, που είναι η μεγαλύτερη εταιρία χονδρικής πωλήσεως και μεταποιήσεως στην ιταλική αγορά. Η FP διαθέτει μονάδα παραγωγής float στην Πίζα και μονάδα παραγωγής float στο San Salvo, την οποία διαχειρίζεται από κοινού με τη SIV, και την οποία εκμεταλλεύεται η Flovetro, θυγατρική του ομίλου SG. Η FP είναι η μόνη παραγωγός χυτής υάλου στην Ιταλία (σημείο 8).

100 Η SIV, ελεγχόμενη από την κρατική εταιρία holding EFIM, διαθέτει δύο μονάδες παραγωγής float στο San Salvo, τη μία από τις οποίες εκμεταλλεύεται η Flovetro. Η SIV διαθέτει, εξάλλου, μία εταιρία στην Ιταλία και μία στην Ισπανία που παράγουν ύαλο για αυτοκίνητα, μία άλλη εταιρία στο San Salvo που παράγει κάτοπτρα και δύο εταιρίες εμπορίας

υάλου στη Φραγκφούρτη και στο Παρίσι. Το 1986 η SIV πήρε τον έλεγχο της Veneziana Vetro και της Splintex SpA και παραχώρησε στην Glaverbel τον έλεγχο της εταιρίας Ilved (σημείο 9).

101 Η VP, θυγατρική του ομίλου PPG, διαθέτει δύο μονάδες παραγωγής float, στο Cuneo και στο Salerno, και ελέγχει την εταιρία Pennitalia Securglass που παράγει ύαλο για αυτοκίνητα. Το 1982 ο όμιλος PPG αγόρασε την Boussois, εταιρία "με μεγάλη παράδοση στον τομέα της υάλου η οποία κατέχει ισχυρή θέση στη γαλλική αγορά υάλου για αυτοκίνητα και άλλους τομείς" (σημείο 10).

102 Το σημείο 11 περιλαμβάνει δύο πίνακες που εκθέτουν, αντιστοίχως, τα μερίδια αγοράς (δηλαδή της ιταλικής αγοράς) των τριών εταιριών, με βάση τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο παράρτημα ΙΙ, και τα μερίδιά τους στην ευρωπαϊκή αγορά. Στην ευρωπαϊκή αγορά επιπέδου υάλου δεσπόζει ολιγοπώλιο που περιλαμβάνει τους SG, SIV, PPG, Pilkington, Glaverbel (του ομίλου Asahi) και Guardian. Πρόκειται περί καθετοποιημένων ομίλων με προεκτάσεις επέκεινα της παραγωγής υάλου και πριν την παραγωγή (σημείο 12).

103 'Οσον αφορά τις παραγωγικές ικανότητες της αγοράς αυτής, η απόφαση στηρίζεται στις προβλέψεις που διατύπωσε το Groupement europeen des producteurs du verre plat (στο εξής: GEPVP) τον Ιούνιο 1986 (για την Κοινότητα των Δέκα, ισχύουσες μέχρι το 1996) και τον Ιούνιο 1987 (για την Κοινότητα των Δώδεκα, ισχύουσες μέχρι το 1989). Η κοινοτική παραγωγή ήταν υπεραρκετή για την κάλυψη της ζητήσεως στα έτη από το 1980 έως το 1987, οι δε εξαγωγές προς τρίτες χώρες ήταν πάντοτε περισσότερες από τις εισαγωγές από τρίτες χώρες. Εκτός αυτού, η κοινοτική ζήτηση υάλου δεν πρόκειται, κατά τις προβλέψεις αυτές, να αυξηθεί, στην καλύτερη περίπτωση, παρά μόνο κατά 1 έως 3 % ετησίως. Επομένως, το GEPVP προέβλεψε ότι η κατάσταση μεγάλης υπερεπάρκειας της ικανότητας παραγωγής των αρχών της δεκαετίας του 1980 θα συνεχιστεί κατά τα επόμενα χρόνια αν και μετριασμένη.

104 Κατά τις ενδείξεις της FP, η μέση επένδυση για μία μονάδα float 150 000 τόνων ετησίως υπολογίζεται περίπου σε 70,5 έως 86 εκατομμύρια ECU σε προϋπάρχουσες εγκαταστάσεις ενώ το ποσό διπλασιάζεται σε περίπτωση νέου εργοστασίου. Υπό τους όρους αυτούς, πρέπει να αποκλειστεί στο προβλεπόμενο μέλλον η είσοδος και άλλων παραγωγών στην εν λόγω αγορά (σημείο 12).

105 Στην αγορά του αυτοκινήτου, οι δραστηριότητες μεταποιήσεως απαιτούν διαφορετικές μονάδες παραγωγής για κάθε τεχνική, και κάθε μονάδα έχει σχεδιαστεί ειδικά ανάλογα με τους τύπους και τις τεχνικές προδιαγραφές που ορίζει η ζήτηση. Αποτέλεσμα αυτού είναι να καθίστανται σύντομα παρωχημένες οι χρησιμοποιούμενες τεχνικές, κάθε επτά έως οκτώ χρόνια, σε συνάρτηση με την τεχνική εξέλιξη στην αυτοκινητοβιομηχανία. Κατά την άποψη της FP, το κόστος μιας σειράς μεταποιήσεως για την κατασκευή εξαρτημάτων για 650 000 αυτοκίνητα ετησίως εκτιμάται σε 40 εκατομμύρια ECU. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι "ελάχιστες επιχειρήσεις είναι ικανές να αναλάβουν το κόστος και τον επιχειρηματικό κίνδυνο ενόψει της μεταποίησης υάλου για αυτοκίνητα" (σημείο 13).

Η ζήτηση

106 Η πελατεία των παραγωγών επιπέδου υάλου για τους λοιπούς τομείς πλην του αυτοκινήτου αποτελείται από χονδρεμπόρους και μεταποιητές. Περίπου 40 % της ζητήσεως περνά κατευθείαν από τους μεταποιητές στους παραγωγούς, ενώ τα 60 % περνούν από τους χονδρεμπόρους στους παραγωγούς. Οι χονδρέμποροι μεταποιούν μόνοι τους τουλάχιστον το ήμισυ της υάλου που έχουν αγοράσει, το δε υπόλοιπο πωλούν κατά ένα μέρος στους μικρούς μεταποιητές αλλά κατά το μεγαλύτερο μέρος κατευθείαν στους τελικούς καταναλωτές (σημείο 14, πρώτο εδάφιο). Οι μεταποιητές ευρίσκονται συχνά σε ανταγωνισμό με τους παραγωγούς επιπέδου υάλου που ασκούν δραστηριότητες μεταποιήσεως. Μερικές φορές οι μεταποιητές αυτοί εξαρτώνται από τη μεταφορά τεχνολογίας εκ μέρους των παραγωγών υάλου και, κατά συνέπεια, κατασκευάζουν τα μεταποιημένα προϊόντα με άδεια εκμεταλλεύσεως που τους παραχωρούν οι προμηθευτές τους (σημείο 14, δεύτερο εδάφιο (7)).

107 Η πελατεία των παραγωγών υάλου για αυτοκίνητα αποτελείται από κατασκευαστές αυτοκινήτων. Η απόφαση περιγράφει τις δύο φάσεις εξελίξεως του προϊόντος: τη φάση του πρωτοτύπου, στην οποία συμμετέχουν μόνον ένας ή δύο παραγωγοί, και τη φάση της εμπορικής εκμεταλλεύσεως, στην οποία ο κατασκευαστής απευθύνεται σε μεγαλύτερο αριθμό παραγωγών (σημείο 15).

108 Η απόφαση διαπιστώνει (σημείο 16) ότι η αγορά των λοιπών τομέων πλην του αυτοκινήτου "χαρακτηριζόταν, κατά την περίοδο από το 1979 έως το 1983, από μια πτώση της ζήτησης, παράλληλα με την ύφεση της ευρωπαϊκής οικονομίας. Μετά το 1984 σημειώθηκε αναθέρμανση της ζήτησης που επέτρεψε στους παραγωγούς, ιδίως μετά το δεύτερο εξάμηνο του 1985, να πραγματοποιήσουν σημαντικές αυξήσεις των τιμών. 'Οπως αναφέρθηκε στην παράγραφο 12, η ζήτηση υάλου θα πρέπει, σύμφωνα με τις προβλέψεις του κλάδου, να αυξηθεί κατά την επόμενη δεκαετία μεταξύ του 1 και 3 % ετησίως".

109 Η αγορά υάλου για αυτοκίνητα "συνδέεται αυστηρά με την εξέλιξη της παραγωγής αυτοκινήτων η οποία διήλθε στην Ευρώπη και στην Ιταλία, μετά τη δεύτερη πετρελαϊκή κρίση, μία φάση ύφεσης μέχρι το 1984. Από το 1985 και μετά σημειώθηκε ανάκαμψη της παραγωγής που εντάθηκε το 1986 και 1987. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, η αύξηση της ζήτησης υάλου για αυτοκίνητα την επόμενη δεκαετία θα πρέπει να είναι κατώτερη από τη ζήτηση υάλου για άλλους τομείς" (σημείο 17).

β) Επιχειρήματα των προσφευγουσών

110 Καθ' όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, τόσο ενώπιον της Επιτροπής όσο και ενώπιον του Πρωτοδικείου, οι προσφεύγουσες επέμειναν ότι η έλλειψη οικονομικής αναλύσεως της αγοράς πλήττει την απόφαση στο σύνολό της. Κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση προέβαλαν κοινή ανάλυση της αγοράς. Στη συνέχεια θα εκτεθούν τα ουσιώδη σημεία της αναλύσεως αυτής, προστιθεμένων ορισμένων στοιχείων που εξακολουθούν να αποτελούν ατομικές απόψεις των προσφευγουσών.

Το επιχείρημα αρχής

111 Οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι, παρά την παρουσίαση των δύο αγορών, της αγοράς του τομέα του αυτοκινήτου και της αγοράς των άλλων τομέων πλην του αυτοκινήτου, η απόφαση δεν αντλεί από αυτές τις συνέπειες που επιβάλλονται όταν αναλύει τις συμπεριφορές των διαδίκων και τα οικονομικά φαινόμενα που διαπιστώνει. Η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να λάβει υπόψη όλες τις συνθήκες, συμπεριλαμβανομένων των ειδικών χαρακτηριστικών της οικείας αγοράς, που αποτελούν το οικονομικό και νομικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η προσβαλλόμενη σύμπραξη ή πρακτική (απόφαση του Δικαστηρίου της 16ης Δεκεμβρίου 1975, 40/73 έως 48/73, 50/73, 54/73 έως 56/73, 111/73, 113/73 και 114/73, Suiker Unie κατά Επιτροπής, Rec. 1975, σ. 1663). 'Οσον αφορά τις εναρμονισμένες πρακτικές, η ύπαρξη των οποίων αμφισβητείται ρητώς, η ανάλυση της αγοράς θα έπρεπε να χρησιμεύει όχι μόνο για να αποδειχθεί ότι η συμπεριφορά των επιχειρήσεων είχε ως αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού, αλλά και, προπαντός, για να αποδειχθεί ότι η συμπεριφορά των επιχειρήσεων δεν μπορούσε να εξηγηθεί παρά μόνο με την ύπαρξη απαγορευμένης εναρμονίσεως, και όχι μόνο με τους κανόνες της αγοράς. Η ανάλυση της αγοράς ήταν επομένως διπλά απαραίτητη: αφενός, ελλείψει εγγράφων αποδείξεων, για να αποδειχθεί η ενδεχόμενη ύπαρξη των προβαλλομένων εναρμονισμένων πρακτικών και, αφετέρου, για να αποδειχθούν τα περιοριστικά τους αποτελέσματα.

Τα επιχειρήματα που αφορούν το προϊόν

112 Οι προσφεύγουσες, μολονότι δέχονται ότι διακρίνονται τρία είδη επιπέδου υάλου - δηλαδή η τραβηχτή ύαλος (ή ύαλος για υαλοπίνακες), η χυτή ύαλος (στα ιταλικά greggi) και το κρύσταλλο (που άλλοτε παρασκευαζόταν με διαρκή εκροή και σήμερα σχεδόν αποκλειστικά με τη μέθοδο float), επισημαίνουν το γεγονός ότι τα ποσοστά που αντιπροσωπεύουν στην ιταλική αγορά ανέρχονται, αντιστοίχως, σε 0,5 %, 4,5 % και 95 % (στοιχεία Assovetro, 227). Στο μέτρο που η απόφαση

αφορά την επίπεδο ύαλο γενικώς, αφορά επομένως σχεδόν αποκλειστικώς συμπεριφορές που αναφέρονται στην ύαλο float.

113 Η χυτή ύαλος διαφοροποιείται πλήρως από τα δύο άλλα είδη επιπέδου υάλου, τόσο όσο προς τα χαρακτηριστικά της (αφήνει το φως να περνά, χωρίς να είναι διαφανής) όσο και ως προς τις χρήσεις της. Προοριζόμενο αποκλειστικώς για ορισμένες εφαρμογές στον τομέα των οικοδομών και της διακοσμήσεως, το προϊόν αυτό ευρίσκεται σε παρακμή ( 188). Η κατασκευή αυτού του είδους υάλου με πολύ μικρή προστιθέμενη αξία δεν είναι πλέον αποδοτική λόγω των μαζικών εισαγωγών σε χαμηλή τιμή από τις ανατολικές χώρες και την Τουρκία ( 188, 235). Στην Ιταλία μόνον η FP διαθέτει ακόμη, από το 1983, μονάδα παραγωγής χυτής υάλου ( 229, 235). Η Επιτροπή αγνόησε τη διάκριση μεταξύ της χυτής υάλου και της υάλου float που προορίζεται για τις οικοδομές και χρησιμοποίησε έγγραφα που αφορούν τη χυτή ύαλο για να προσβάλει συμπεριφορές της FP και της SIV που αφορούσαν την ύαλο float.

114 'Οσον αφορά τη βασική ύαλο float, αυτή έχει γίνει ένα ομοιογενές σύνηθες προϊόν. Η ίδια τεχνολογία χρησιμοποιείται από όλους τους παραγωγούς για την κατασκευή των float οι τεχνικές παραγωγής της υάλου float είναι σχεδόν όμοιες σε όλη την Ευρώπη και μάλιστα παγκοσμίως οι προδιαγραφές και τα κριτήρια ποιότητας, η οργάνωση της εργασίας, το ποιοτικό επίπεδο είναι σε μεγάλο βαθμό ισοδύναμα σε όλα τα ευρωπαϊκά εργοστάσια. Κατά συνέπεια, στο στάδιο των βασικών προϊόντων, είναι εξαιρετικά δύσκολο για τους καταναλωτές να διακρίνουν τα προϊόντα των διαφόρων παραγωγών. Στην πραγματικότητα η βασική επίπεδος ύαλος έχει γίνει πραγματική πρώτη ύλη, μία "commodity" όπως ο χρυσός ή το αλουμίνιο. Για τον λόγο αυτό η τιμή της υάλου είναι σχεδόν η ίδια στο σύνολο των χωρών όπου ευρίσκονται οι σημαντικότεροι παραγωγοί υάλου. Οι διακυμάνσεις των τιμών, όταν υπάρχουν, οφείλονται σε συμπληρωματικές δαπάνες όπως οι δαπάνες μεταφοράς. Η διαπίστωση αυτή αποτελεί βασικό

στοιχείο για την κατανόηση της οργανώσεως της αγοράς καθώς και για την ακριβή εκτίμηση ορισμένων πρακτικών και ορισμένων συμπεριφορών των επιχειρήσεων.

115 Η ύαλος float παρασκευάζεται σε μεγάλη ποικιλία ως προς το χρώμα και το πάχος. Εκτός από την άχρωμη ύαλο, στην ευρωπαϊκή αγορά υπάρχουν, στους άλλους τομείς πλην του αυτοκινήτου, έξι χρώματα και, στον τομέα του αυτοκινήτου, τέσσερα χρώματα. Η παραγωγή χρωματιστής υάλου είναι πιο δύσκολη και πιο δαπανηρή από την παραγωγή άχρωμης υάλου λόγω των πρόσθετων μεταλλικών και χημικών συστατικών. Υπάρχουν εξάλλου περί τα δεκαπέντε διαφορετικά πάχη, που ξεκινούν από 2 χιλιοστόμετρα και ξεπερνούν τα 20 χιλιοστόμετρα.

116 Η ίδια η Επιτροπή, στην απόφαση του 1981, αναγνώρισε την ομοιογένεια του προϊόντος (σημείο ΙΙ.Α.3.α.1, στη σελίδα 39), ενώ στην παρούσα απόφαση αρνήθηκε ή παρέλειψε να τη λάβει υπόψη ως εξήγηση ορισμένων φαινομένων που διαπιστώνει στην αγορά.

117 Η βιομηχανία επιπέδου υάλου καλύπτει διάφορες δραστηριότητες και επαγγέλματα, μεταξύ των οποίων κυρίως: την παραγωγή βασικής υάλου (που εξετάστηκε ήδη προηγουμένως), τη μεταποίηση και την κατασκευή ειδικών προϊόντων.

118 Η απόφαση παρέβλεψε τη σημασία της μεταποιητικής δραστηριότητας. Περίπου το 78 % της συνολικής παραγωγής μεταποιείται (μονωτική ύαλος, ύαλος οικοδομών σε πολλαπλά στρώματα και αντανακλαστική ύαλος, ύαλος ασφαλείας οικοδομών, ύαλος για ηλεκτρικές οικιακές συσκευές, επαργύρωση), και στις μεθόδους μεταποιήσεως περιλαμβάνονται η ελασματοποίηση, το βάψιμο, η ενίσχυση, η κατασκευή διπλής υάλου, μονωτικής υάλου, υάλου σε πολλαπλά στρώματα κ.λπ. Στην Ιταλία το μεγαλύτερο τμήμα της δραστηριότητας αυτής ασκείται από ανεξάρτητες επιχειρήσεις μερικοί μεταποιητές ασκούν αποκλειστικά τη δραστηριότητα αυτή, ενώ άλλοι ασκούν συγχρόνως δραστηριότητες χονδρεμπόρου, εμπόρου και μεταποιητή. 'Οσοι ασκούν αποκλειστικά δραστηριότητα μεταποιητή

έχουν τη δική τους δυναμική και διαφορετικές προτεραιότητες από αυτές των χονδρεμπόρων, διότι επηρεάζονται λιγότερο από τις διακυμάνσεις των τιμών και δεν προβαίνουν σε κερδοσκοπικές αγορές, επειδή το κέρδος τους οφείλεται στην προστιθέμενη αξία της μεταποιήσεως και όχι απλώς στην αγορά και μεταπώληση των προϊόντων.

119 Πράγματι, οι προσβαλλόμενες στην απόφαση συμπεριφορές (ταυτότητα τιμολογίων και εκπτώσεων, συγχρονισμός των ενεργειών, κατάταξη των χονδρεμπόρων, συσκέψεις, κ.λπ.) αφορούν αποκλειστικώς τα βασικά προϊόντα float που διανέμονται μέσω των χονδρεμπόρων. Η συμπεριφορά αυτή αφορά μόνο το 30 % της συνολικής καταναλώσεως επιπέδου υάλου στην Ιταλία και όχι το 76 με 80 % όπως υποστηρίζεται στην απόφαση, με αποτέλεσμα να καθίσταται εσφαλμένη η εκτίμηση των αποτελεσμάτων και της βαρύτητας της συμπεριφοράς αυτής.

120 Τα ειδικά προϊόντα, τα οποία επίσης αγνοεί η απόφαση, είναι προϊόντα υψηλής τεχνολογίας με ιδιαίτερα υψηλές αποδόσεις και/ή ειδικές προδιαγραφές (παραδείγματος χάρη αντανακλαστική ύαλος, ύαλος σε πολλαπλά στρώματα, ύαλος με μικρή φωτογόνο ικανότητα, επαργύρωση). Τα προϊόντα αυτά διαφοροποιούνται σε μεγάλο βαθμό αναλόγως των παραγωγών, οι οποίοι δίνουν πραγματική τεχνολογική μάχη για να δημιουργούν και να βελτιώνουν συνεχώς νέα προϊόντα, τα οποία έχουν στρατηγική σημασία για τη θέση τους στην αγορά. Αυτά τα άκρως ανταγωνιστικά προϊόντα αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα τρίτο του κύκλου εργασιών των προσβαλλομένων επιχειρήσεων. Αποτελούν εξάλλου ένα όργανο ανταγωνισμού για τα άλλα προϊόντα, στο μέτρο που επιτρέπουν σε κάθε παραγωγό να ενισχύσει την εικόνα του στην αγορά, να εισέλθει σε νέες αγορές και να ενισχύσει έτσι τη θέση του στην αγορά της βασικής επιπέδου υάλου και της μεταποιημένης υάλου. Στα ειδικά προϊόντα οφείλεται εξάλλου η ανάκαμψη των άλλων τομέων πλην του αυτοκινήτου.

121 Οι αγορές του αυτοκινήτου και των άλλων τομέων πλην του αυτοκινήτου είναι οργανωμένες και λειτουργούν κατά εντελώς διαφορετικό τρόπο: η αγορά των άλλων τομέων πλην του αυτοκινήτου εφοδιάζεται κυρίως

μέσω των χονδρεμπόρων και μεταποιητών, στους οποίους οι παραγωγοί πωλούν τα προϊόντα τους είτε σε ακατέργαστη μορφή είτε μεταποιημένα σε μονάδες μεταποιήσεως, ενώ η αγορά του αυτοκινήτου είναι αποκλειστικά η αγορά της υάλου που έχει μεταποιηθεί σύμφωνα με τις ειδικεύσεις των κατασκευαστών αυτοκινήτων και παραδοθεί άμεσα από τους παραγωγούς στους κατασκευαστές αυτοκινήτων. Η έλλειψη ενδιαμέσων στην αγορά του αυτοκινήτου εξηγείται από τη σημασία και την πολυπλοκότητα της μεταποιητικής δραστηριότητας για την αγορά αυτή, το σημαντικό της κόστος, την απαίτηση στενών και μονίμων σχέσεων με τους κατασκευαστές αυτοκινήτων για την εξέλιξη και την τελειοποίηση των μοντέλων, την αρχή του "just in time" (παράδοση στη μονάδα συναρμολογήσεως, χωρίς αποθήκευση στον κατασκευαστή αυτοκινήτων).

122 Παρ' όλον ότι η Επιτροπή αναγνώρισε τη διάκριση μεταξύ αυτών των δύο αγορών στο πλαίσιο του άρθρου 85, αρνήθηκε να τη λάβει υπόψη στο πλαίσιο της εφαρμογής του άρθρου 86. Χωρίς να δώσει την παραμικρή εξήγηση, υποστήριξε ότι η αγορά που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι αυτή της επιπέδου υάλου γενικώς.

123 'Οσον αφορά τα χαρακτηριστικά της βιομηχανικής παραγωγής της υάλου float, οι προσφεύγουσες υποστηρίζουν ότι οι κλίβανοι float είναι πολύ βαριά όργανα παραγωγής, χωρίς καμιά ευκαμψία. Για να είναι αποδοτικοί, πρέπει να διαθέτουν μεγάλη παραγωγική ικανότητα (της τάξεως των 500 τόνων ημερησίως) και να χρησιμοποιούνται στον μέγιστο βαθμό (24 ώρες το εικοσιτετράωρο) και κατά τρόπο ορθολογικό. Η κατασκευή ενός float αποτελεί σημαντική επενδυτική απόφαση (περίπου 100 εκατομμύρια ECU), έτσι ώστε η βιομηχανία δεν μπορεί να προσαρμοστεί γρήγορα και ομαλά στις διακυμάνσεις της ζητήσεως. Μετά την εγκατάστασή του, το float πρέπει να λειτουργεί σε συνεχή βάση, πράγμα που επιφέρει αναγκαστικά αύξηση της παραγωγής και κινδύνους υπερεπάρκειας παραγωγικής ικανότητας.

124 Τα float δεν είναι επίσης εύκαμπτα ως προς τη λειτουργία τους, υπό την έννοια ότι ένας κλίβανος float μπορεί να παράγει μόνο ένα χρώμα και ένα πάχος κάθε φορά. Κάθε αλλαγή χρώματος απαιτεί χρόνο (περίπου 14 ημέρες) και συνεπάγεται σημαντική απώλεια παραγωγής (7 000 τόνους του προς πώληση προϊόντος για ένα κλίβανο 500 τόνων ημερησίως). Η διάρκεια των περιόδων παραγωγής πρέπει αναγκαστικά να είναι μακρά, αντιστοιχώντας σε μεγάλες ανάγκες, για να είναι οικονομικώς πρόσφορη, ενώ η ποικιλία των προϊόντων για τα οποία υπάρχει ζήτηση στην αγορά είναι πολύ μεγάλη. Επιπλέον, λόγω του όγκου της, δεν είναι οικονομική η αποθήκευση της επιπέδου υάλου ούτε σε μεγάλη ποσότητα ούτε για μακρές περιόδους.

125 Τέλος, οι επιδιορθώσεις και συντηρήσεις, που είναι περιοδικώς απαραίτητες, πρέπει να γίνονται εν ψυχρώ και έχουν ως συνέπεια παύσεις της παραγωγής μετά από πέντε ή έξι έτη. Θα πρέπει, για τις επιδιορθώσεις και συντηρήσεις αυτές, καθώς και για τεχνολογικές βελτιώσεις και ενδεχόμενες αυξήσεις της παραγωγικής ικανότητας, να παύει για πολλούς μήνες η λειτουργία των float.

126 'Ολοι αυτοί οι παράγοντες συμβάλλουν στην υπέρμετρη δυσκολία προσαρμογής της προσφοράς στη ζήτηση και στην αδυναμία, τόσο από τεχνική όσο και από οικονομική άποψη, κάθε παραγωγού να έχει στη διάθεσή του, σε κάθε στιγμή, το σύνολο της σειράς των προϊόντων. Αυτοί οι τεχνικοί περιορισμοί και οι οικονομικές επιταγές, που υποχρεώνουν σε συμβιβασμό της ανάγκης για όσο το δυνατόν περισσότερο ορθολογική χρησιμοποίηση των παραγωγικών ικανοτήτων με την ανάγκη συνεχούς παρουσίας στην αγορά, εξηγούν γιατί οι παραγωγοί έχουν αντικειμενικό συμφέρον, ανάλογα με τις συνθήκες, να αγοράζουν ή να πωλούν στους ανταγωνιστές τους.

127 Αν και είνα