ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΔΕΥΤΕΡΟ ΤΜΗΜΑ) ΤΗΣ 6ΗΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1987. - OFFICE NATIONAL DES PENSIONS POUR TRAVAILLEURS SALARIES (O. N. P. T. S.) ΚΑΤΑ DOMENICA STEFANUTTI. - ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ ΤΟΥ COUR DU TRAVAIL ΤΗΣ ΜΟΝΣ. - ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗ - ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΘΝΙΚΩΝ ΑΠΑΓΟΡΕΥΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΣΩΡΕΥΣΕΩΣ ΚΑΝΟΝΩΝ - ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΑΞΕΩΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΑΛΛΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΜΕΛΟΥΣ. - ΥΠΟΘΕΣΗ 197/85.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1987 σελίδα 03855

Σουηδική ειδική έκδοση σελίδα 00201

Φινλανδική ειδική έκδοση σελίδα 00203



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

1 . Κοινωνική ασφάλιση διακινουμένων εργαζομένων - Παροχές - Εθνικοί κανόνες περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων - Δικαίωμα που παρέχεται από την εθνική και μόνο νομοθεσία - Εφαρμογή - 'Ορια - Κοινοτική ρύθμιση ευνοϊκότερη για τους εργαζομένους

( Κανονισμός 1408/71 του Συμβουλίου, άρθρα 12, παράγραφος 2, και 46 )

2 . Κοινωνική ασφάλιση διακινουμένων εργαζομένων - Παροχές - Εθνικοί κανόνες περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων - Μη εφαρμογή τους έναντι εκείνων που λαμβάνουν παροχές της ίδιας φύσεως καταβαλλόμενες σύμφωνα με τις διατάξεις του κανονισμού 1408/71 - Παροχές της ιδίας φύσεως - Κριτήρια - Προσωπική σύνταξη αναπηρίας και σύνταξη επιζώντος - Παροχές διαφορετικής φύσεως

( Κανονισμός 1408/71 του Συμβουλίου, άρθρα 12, παράγραφος 2, και 46 )

3 . Κοινωνική ασφάλιση διακινουμένων εργαζομένων - Παροχές - Εθνικοί κανόνες περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων - Χαρακτηρισμός συντάξεως αναπηρίας που χορηγείται από κράτος μέλος σε σχέση με τη νομοθεσία άλλου κράτους μέλους - Ζήτημα που αφορά το εθνικό δίκαιο

4 . Κοινωνική ασφάλιση διακινουμένων εργαζομένων - Παροχές - Εθνικοί κανόνες περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων - Λεπτομέρειες εφαρμογής - 'Αρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο β ), του κανονισμού 574/72 - Εφαρμογή στην περίπτωση σωρεύσεως συντάξεως επιζώντος με σύνταξη διαφορετικής φύσεως που χορηγείται σε άλλο κράτος μέλος

(( Κανονισμός 574/72 του Συμβουλίου, άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο β ) ))

Περίληψη

1 . 'Οταν ο εργαζόμενος λαμβάνει σύνταξη δυνάμει της εθνικής μόνο νομοθεσίας, οι διατάξεις του κανονισμού 1408/71 δεν εμποδίζουν την πλήρη εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας, περιλαμβανομένων των εθνικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως . Η ίδια διαπίστωση ισχύει και για τους επιζώντες του εργαζομένου οι οποίοι ζητούν σύνταξη επιζώντος . Ωστόσο, πρέπει να τονιστεί ότι αποτελεί επίσης πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ότι στην περίπτωση που η εφαρμογή της εθνικής μόνο νομοθεσίας αποδεικνύεται λιγότερο ευνοϊκή για το δικαιούχο από την εφαρμογή του συστήματος του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71, πρέπει να εφαρμόζονται οι διατάξεις του εν λόγω άρθρου .

2 . Οι παροχές κοινωνικής ασφαλίσεως πρέπει να θεωρούνται, κατά την έννοια του άρθρου 12, παράγραφος 2, τελευταία φράση, του κανονισμού 1408/71, ως της ιδίας φύσεως, όταν το αντικείμενο και ο σκοπός τους, καθώς και η βάση υπολογισμού και οι προϋποθέσεις χορηγήσεώς τους είναι ίδιες . Η προϋπόθεση αυτή δεν συντρέχει, εν πάση περιπτώσει, όταν οι παροχές συνδέονται με διαφορετικές επαγγελματικές σταδιοδρομίες και, συνεπώς, με χωριστές ασφαλιστικές περιόδους αυτό συμβαίνει μεταξύ, αφενός μεν, προσωπικής συντάξεως αναπηρίας που στηρίζεται στην επαγγελματική σταδιοδρομία του ίδιου του δικαιούχου σε κράτος μέλος, αφετέρου δε, συντάξεως επιζώντος που στηρίζεται στην επαγγελματική σταδιοδρομία του αποθανόντος συζύγου του δικαιούχου σε άλλο κράτος μέλος . Εφόσον δεν εφαρμόζεται η τελευταία φράση του άρθρου 12, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71, οι εθνικοί κανόνες περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων μπορούν, συνεπώς, δυνάμει της πρώτης φράσεως του εν λόγω άρθρου 12, παράγραφος 2, να εφαρμοστούν επί του δικαιούχου των παροχών και στο πλαίσιο του συστήματος του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71 .

3 . Ο χαρακτηρισμός, σε σχέση με τους κανόνες περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων κράτους μέλους στο οποίο χορηγείται σύνταξη επιζώντος βάσει της μόνης νομοθεσίας του, μιας συντάξεως αναπηρίας που χορηγείται από άλλο κράτος μέλος δεν εμπίπτει στη σφαίρα του κοινοτικού δικαίου, αλλά του εθνικού και μόνο δικαίου .

4 . Οι διατάξεις του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο β ), του κανονισμού 574/72 εφαρμόζονται σε περίπτωση σωρεύσεως συντάξεως επιζώντος που χορηγείται βάσει της μόνης νομοθεσίας κράτους μέλους με σύνταξη διαφορετικής φύσεως, αναπηρίας ή γήρατος, που χορηγείται βάσει της μόνης νομοθεσίας άλλου κράτους μέλους, όταν η εφαρμογή της μόνης εθνικής νομοθεσίας αποδεικνύεται, τελικά, λιγότερο ευνοϊκή για το δικαιούχο .

Διάδικοι

Στην υπόθεση 197/85,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Cour du travail της Mons προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογή του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ του

Office national des pensions pour travailleurs salaries ( ONPTS )

και

Domenica Stefanutti,

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία των άρθρων 48 και 51 της Συνθήκης ΕΟΚ καθώς και του άρθρου 12 του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και τις οικογένειές τους που διακινούνται εντός της Κοινότητος ( ΕΕ ειδ . έκδ . 05/001, σ . 73 ) και του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο β ), του κανονισμού 574/72 της Επιτροπής, της 21ης Μαρτίου 1972, περί του τρόπου εφαρμογής του κανονισμού 1408/71 περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και τις οικογένειές τους που διακινούνται εντός της Κοινότητος ( ΕΕ ειδ . έκδ . 05/001, σ . 138 ),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( δεύτερο τμήμα )

συγκείμενο από τους T . F . O' Higgins, πρόεδρο τμήματος,

Ο . Due και K . Bahlmann, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας : C . O . Lenz

γραμματέας : D . Louterman, υπάλληλος διοικήσεως

λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που κατέθεσαν :

- ο ΟΝΡΤS, εκπροσωπούμενος από τον R . Masyn και το δικηγόρο J . Peltot,

- η Stefanutti, εκπροσωπούμενη από τον D . Rossini,

- η Ιταλική Δημοκρατία, εκπροσωπούμενη από τον avvocato dello Stato, P . G . Ferri,

- η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τον J . Griesmar,

έχοντας υπόψη την έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση και κατόπιν της προφορικής διαδικασίας της 18ης Μαρτίου 1987,

αφού άκουσε το γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 10ης Ιουνίου 1987,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με απόφαση της 21ης Ιουνίου 1985, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 26 Ιουνίου 1985, το Cour du travail της Mons υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, τέσσερα προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία των άρθρων 48 και 51 της εν λόγω συνθήκης, καθώς και του άρθρου 12 του κανονισμού 1408/71 του Συμβουλίου, της 14ης Ιουνίου 1971, περί εφαρμογής των συστημάτων κοινωνικής ασφαλίσεως στους μισθωτούς και τις οικογένειές τους που διακινούνται εντός της Κοινότητος ( ΕΕ ειδ . έκδ . 05/001, σ . 73 ) και του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο β ), του κανονισμού 574/72 της Επιτροπής, της 21ης Μαρτίου 1972, περί του τρόπου εφαρμογής του κανονισμού 1408/71 ( ΕΕ ειδ . έκδ . 05/001, σ . 138 ), ενόψει του χαρακτηρισμού ιταλικής συντάξεως αναπηρίας στο πλαίσιο εφαρμογής των βελγικών κανόνων περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων .

2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ της Stefanutti, ιταλικής ιθαγενείας, κατοίκου Ιταλίας, η οποία λαμβάνει ιταλική σύνταξη αναπηρίας, και του βελγικού ασφαλιστικού φορέα, του Office national des pensions pour travailleurs salaries ( ONPTS ), ο οποίος αρνήθηκε να της χορηγήσει σύνταξη επιζώντος μετά το θάνατο, το Φεβρουάριο του 1977, του συζύγου της ο οποίος είχε εργαστεί επί 18 περίπου έτη στο Βέλγιο και επί 15 έτη στην Ιταλία .

3 Η άρνηση αυτή, η οποία στηρίχτηκε σε βελγική νομοθετική διάταξη περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων, σύμφωνα με την οποία δεν χορηγείται σύνταξη επιζώντος σε όσους λαμβάνουν σύνταξη αναπηρίας βελγική ή αλλοδαπή, αφορούσε μόνο την περίοδο από 1ης Φεβρουαρίου 1977 μέχρι 1ης Απριλίου 1979 για την οποία η Stefanutti έλαβε, εξάλλου, την καλούμενη αποζημίωση προσαρμογής . Από την τελευταία αυτή ημερομηνία χορηγήθηκε στη Stefanutti, η οποία συμπλήρωσε την ηλικία των 60 ετών, η αιτηθείσα σύνταξη επιζώντος, καθόσον η σύνταξη αναπηρίας θεωρείται στο Βέλγιο, για τις γυναίκες οι οποίες συμπλήρωσαν την ηλικία των 60 ετών που έχει οριστεί στο εν λόγω κράτος μέλος ως ηλικία συνταξιοδοτήσεως, σύνταξη λόγω γήρατος, η οποία μπορεί, καταρχήν, να χορηγηθεί σωρευτικώς με σύνταξη επιζώντος . Ωστόσο, ο ΟΝΡΤS εφάρμοσε μια άλλη βελγική διάταξη περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων, σύμφωνα με την οποία η σώρευση αυτή επιτρέπεται μέχρι ποσού ίσου προς το 110 % της χορηγουμένης συντάξεως επιζώντος .

4 Η Stefanutti άσκησε κατόπιν προσφυγή ενώπιον του Tribunal du travail του Charleroi υποστηρίζοντας ότι δικαιούται βελγική σύνταξη επιζώντος από το Φεβρουάριο του 1977, καθόσον η ιταλική της σύνταξη αναπηρίας, η οποία δεν μπορεί να μετατραπεί σε σύνταξη λόγω γήρατος, πρέπει να θεωρηθεί ως της ιδίας φύσεως με σύνταξη λόγω γήρατος, με συνέπεια να μην μπορεί να εφαρμοστεί ο πρώτος από τους προαναφερθέντες κανόνες περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως . Το Tribunal du travail έκρινε την προσφυγή βάσιμη ως προς το σημείο αυτό διευκρινίζοντας, ωστόσο, ότι η σύνταξη επιζώντος ( βελγική ) και η σύνταξη αναπηρίας ( ιταλική ), που εξομοιούται με σύνταξη λόγω γήρατος, είναι διαφορετικής φύσεως, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να χορηγηθούν σωρευτικώς, σύμφωνα με το άρθρο 12 του κανονισμού 1408/71, παρά μόνο μέχρι το ανώτατο όριο που καθορίζει ο δεύτερος από τους προαναφερθέντες κανόνες περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων .

5 Τόσο ο ΟΝΡΤS όσο και η Stefanutti άσκησαν έφεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Cour du travail της Μons, ο μεν πρώτος ισχυριζόμενος ότι η σύνταξη αναπηρίας δεν μπορεί να εξομοιωθεί με σύνταξη λόγω γήρατος πριν η Stefanutti συμπληρώσει την ηλικία των 60 ετών, η δε δεύτερη υποστηρίζοντας ότι η ιταλική της σύνταξη δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη, στο πλαίσιο του κατά το κοινοτικό δίκαιο υπολογισμού, παρά μόνο κατ' αναλογία των ασφαλιστικών περιόδων που συμπλήρωσε στο Βέλγιο ο αποθανών σύζυγός της, ως προς τη σώρευση με τη σύνταξη επιζώντος, δυνάμει του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο β ), του κανονισμού 574/72, και ότι δικαιούται να λάβει την ευνοϊκότερη σύνταξη επιζώντος μεταξύ αυτής που προκύπτει από την εφαρμογή των εθνικών κανόνων υπολογισμού και αυτής που προκύπτει από τον κατά το κοινοτικό δίκαιο υπολογισμό .

6 Στο πλαίσιο αυτό το Cour du travail της Μons υπέβαλε τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα :

"1 ) 'Οταν η χήρα διακινουμένου εργαζομένου απέκτησε σε κράτος μέλος, η ίδια ατομικά, δικαίωμα συντάξεως αναπηρίας χωρίς να εφαρμόζονται οι κοινοτικοί κανονισμοί, και προβάλλει σε άλλο κράτος μέλος δικαίωμα για σύνταξη επιζώντος, λόγω της δραστηριότητας του συζύγου της, χωρίς να εφαρμόζονται οι κοινοτικοί κανονισμοί, συμβιβάζεται με τα άρθρα 48 και 51 της Συνθήκης της Ρώμης το γεγονός ότι ο φορέας του δευτέρου αυτού κράτους, ο οποίος χορηγεί τη σύνταξη επιζώντος, λαμβάνει υπόψη τη σύνταξη αναπηρίας που χορηγήθηκε από το πρώτο κράτος, όπως λαμβάνει υπόψη τις παροχές αναπηρίας που χορηγήθηκαν από τη δική του νομοθεσία, κατ' εφαρμογή των κανόνων της εθνικής του νομοθεσίας περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων;

2 ) Σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, όταν η νομοθεσία κράτους μέλους ρυθμίζει κατά διαφορετικό τρόπο τη σώρευση της χορηγούμενης συντάξεως επιζώντος με παροχή αναπηρίας ή παροχή λόγω γήρατος, πώς πρέπει να χαρακτηριστεί η σύνταξη αναπηρίας που δεν μετατρέπεται σε σύνταξη λόγω γήρατος που χορηγήθηκε από άλλο κράτος μέλος : πρέπει να χαρακτηριστεί ως παροχή αναπηρίας ή ως παροχή λόγω γήρατος; Πρέπει ενδεχομένως να διακριθεί η περίπτωση ανάλογα με το αν ο δικαιούχος της συντάξεως αναπηρίας έχει ή όχι συμπληρώσει την ηλικία συντάξεως λόγω αποχωρήσεως ή λαμβάνει παροχή λόγω γήρατος;

3 ) Η ηλικία αυτή της αποχωρήσεως πρέπει να είναι η ηλικία που προβλέπει η νομοθεσία στην οποία εντάσσεται η διάταξη που ρυθμίζει τη σώρευση ή εκείνη της νομοθεσίας στην οποία εντάσσεται η μη μετατρέψιμη παροχή της οποίας ρυθμίζεται η σώρευση με άλλες παροχές;

4 ) Οι διατάξεις του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο β ), του κανονισμού 574/72 εφαρμόζονται στην περίπτωση σωρεύσεως έμμεσης συντάξεως ( συντάξεως επιζώντος ) με άμεση σύνταξη διαφορετικού χαρακτήρα ( σύνταξη αναπηρίας ή γήρατος );"

7 Στην έκθεση για την επ' ακροατηρίου συζήτηση αναπτύσσονται διεξοδικώς τα πραγματικά περιστατικά, το κανονιστικό πλαίσιο και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν στο Δικαστήριο . Τα στοιχεία αυτά του φακέλου δεν επαναλαμβάνονται πιο κάτω παρά μόνο καθόσον απαιτείται για να σχηματίσει κρίση το Δικαστήριο .

Επί του πρώτου ερωτήματος

8 Πριν εξεταστεί το ερώτημα αυτό, πρέπει να τονιστεί ότι στον τομέα της κοινωνικής ασφαλίσεως τα άρθρα 48 έως 51 της Συνθήκης ΕΟΚ συνιστούν το έρεισμα και το πλαίσιο των κανονισμών που λαμβάνονται προς εκτέλεσή τους, μεταξύ των οποίων ο κανονισμός 1408/71 .

9 Με το πρώτο ερώτημα το εθνικό δικαστήριο ζητεί κατ' ουσία να μάθει αν στην περίπτωση που η χήρα διακινουμένου εργαζομένου απέκτησε, δυνάμει της νομοθεσίας ενός μόνο κράτους μέλους, δικαίωμα συντάξεως αναπηρίας, η ίδια ατομικά, και ζητεί σε άλλο κράτος μέλος σύνταξη επιζώντος, δυνάμει της νομοθεσίας μόνο του δευτέρου αυτού κράτους μέλους, ο κανονισμός 1408/71 αποκλείει την εφαρμογή των εξωτερικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως του εν λόγω κράτους, των σχετικών με τη συρροή αυτών των συντάξεων .

10 Πρέπει σχετικώς να τονιστεί ότι, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, όταν ο εργαζόμενος λαμβάνει σύνταξη δυνάμει της εθνικής μόνο νομοθεσίας, οι διατάξεις του κανονισμού 1408/71 δεν εμποδίζουν την πλήρη εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας, περιλαμβανομένων των εθνικών κανόνων περί απαγορεύσεως της σωρεύσεως ( απόφαση της 5ης Μαΐου 1983, Van der Bunt-Craig, 238/81, Συλλογή 1981, σ . 1385 ). Η ίδια διαπίστωση ισχύει και για τους επιζώντες του εργαζομένου οι οποίοι ζητούν σύνταξη επιζώντος .

11 Ωστόσο, πρέπει να τονιστεί ότι αποτελεί επίσης πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ότι στην περίπτωση που η εφαρμογή της εθνικής μόνο νομοθεσίας αποδεικνύεται λιγότερο ευνοϊκή για το δικαιούχο από την εφαρμογή του συστήματος του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71, πρέπει να εφαρμόζονται οι διατάξεις του εν λόγω άρθρου ( απόφαση της 2ας Ιουλίου 1981, Celestre, συνεκδικασθείσες υποθέσεις 116, 117, 119 έως 121/80, Συλλογή 1981, σ . 1737 ).

12 Ως προς την εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 46 παρατηρείται ότι, όπως συνάγεται από την τελευταία φράση του άρθρου 12, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71, οι διατάξεις περί μειώσεως, αναστολής ή καταργήσεως που προβλέπονται από τη νομοθεσία κράτους μέλους σε περίπτωση σωρεύσεως μιας παροχής με άλλες παροχές κοινωνικής ασφαλίσεως δεν εφαρμόζονται όταν ο δικαιούχος λαμβάνει παροχές της ιδίας φύσεως για αναπηρία, γήρας ή θάνατο . Στο πλαίσιο αυτό, οι παροχές κοινωνικής ασφαλίσεως πρέπει να θεωρούνται, σύμφωνα με πάγια νομολογία του Δικαστηρίου ( απόφαση της 5ης Ιουλίου 1983, Valentini, 171/82, Συλλογή 1983, σ . 2157 ), ως της ιδίας φύσεως, όταν το αντικείμενο και ο σκοπός τους καθώς και η βάση υπολογισμού και οι προϋποθέσεις χορηγήσεώς τους είναι ίδιες .

13 Αρκεί σχετικώς να παρατηρηθεί ότι η προϋπόθεση αυτή δεν συντρέχει, εν πάση περιπτώσει, όταν οι παροχές συνδέονται με διαφορετικές επαγγελματικές σταδιοδρομίες και, συνεπώς, με χωριστές ασφαλιστικές περιόδους αυτό συμβαίνει μεταξύ, αφενός μεν, προσωπικής συντάξεως αναπηρίας που στηρίζεται στην επαγγελματική σταδιοδρομία του ίδιου του δικαιούχου σε κράτος μέλος, αφετέρου δε, συντάξεως επιζώντος που στηρίζεται στην επαγγελματική σταδιοδρομία του αποθανόντος συζύγου του δικαιούχου σε άλλο κράτος μέλος . Εφόσον δεν εφαρμόζεται η τελευταία φράση του άρθρου 12, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71, οι εθνικοί κανόνες περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων μπορούν, συνεπώς, δυνάμει της πρώτης φράσεως του εν λόγω άρθρου 12, παράγραφος 2, να εφαρμοστούν επί του δικαιούχου των παροχών και στο πλαίσιο του συστήματος του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71 .

14 Συνεπώς, στο πρώτο ερώτημα πρέπει να δοθεί ως απάντηση ότι όταν η χήρα διακινουμένου εργαζομένου αποκτά, δυνάμει της μόνης νομοθεσίας κράτους μέλους, προσωπική σύνταξη αναπηρίας και ζητεί, σε άλλο κράτος μέλος, σύνταξη επιζώντος βάσει της μόνης νομοθεσίας αυτού του κράτους μέλους, ο κανονισμός 1408/71 δεν εμποδίζει την εφαρμογή των εξωτερικών κανόνων περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων του τελευταίου αυτού κράτους .

Επί του δευτέρου και τρίτου ερωτήματος

15 Τα δύο αυτά ερωτήματα αναφέρονται αποκλειστικώς στα προβλήματα χαρακτηρισμού, σε σχέση με τους κανόνες περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων του κράτους μέλους στο οποίο χορηγείται σύνταξη επιζώντος βάσει της μόνης νομοθεσίας του, μιας συντάξεως αναπηρίας που χορηγείται από άλλο κράτος μέλος .

16 Πρέπει να τονιστεί ότι τα ζητήματα αυτά χαρακτηρισμού εμπίπτουν στο εθνικό δίκαιο . Συνεπώς, εναπόκειται στο εθνικό δικαστήριο να εκτιμήσει το περιεχόμενο και το νόημα των διατάξεων της δικής του νομοθεσίας ως προς τη σώρευση παροχών .

17 Συνεπώς, στο δεύτερο και τρίτο ερώτημα πρέπει να δοθεί ως απάντηση ότι ο χαρακτηρισμός, σε σχέση με τους κανόνες περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων κράτους μέλους στο οποίο χορηγείται σύνταξη επιζώντος βάσει της μόνης νομοθεσίας του, μιας συντάξεως αναπηρίας που χορηγείται από άλλο κράτος μέλος δεν εμπίπτει στη σφαίρα του κοινοτικού δικαίου .

Επί του τετάρτου ερωτήματος

18 'Οπως προκύπτει από το σκεπτικό της αποφάσεως περί παραπομπής, το εθνικό δικαστήριο με το τέταρτο ερώτημά του ζητεί κατ' ουσία να μάθει αν οι διατάξεις του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο β ), του κανονισμού 574/72 εφαρμόζονται επί σωρεύσεως συντάξεως επιζώντος που χορηγείται βάσει της μόνης νομοθεσίας κράτους μέλους με σύνταξη διαφορετικής φύσεως, αναπηρίας ή γήρατος, που χορηγείται βάσει της μόνης νομοθεσίας άλλου κράτους μέλους .

19 Πρέπει σχετικώς να παρατηρηθεί ότι εφόσον η σώρευση παροχών διαφορετικής φύσεως μπορεί να περιληφθεί στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 12, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71, δεν μπορεί να συμβαίνει διαφορετικά με το άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο β ), που θεσπίστηκε κατ' εφαρμογή του άρθρου 12 του βασικού κανονισμού . Το εν λόγω άρθρο 7, παράγραφος 1, στοιχείο β ), αφορά, ωστόσο, μόνο τις παροχές που χορηγούνται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 46, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 . 'Οπως, όμως, τονίστηκε σχετικά με την πρώτη ερώτηση, το ύψος της συντάξεως που χορηγείται βάσει της μόνης εθνικής νομοθεσίας κράτους μέλους καθορίζεται, καταρχήν, σύμφωνα με τη νομοθεσία αυτή, χωρίς να λαμβάνονται υποχρεωτικώς υπόψη οι περίοδοι ασφαλίσεως που συμπληρώθηκαν υπό τη νομοθεσία άλλων κρατών μελών .

20

Ωστόσο, όπως ήδη τονίστηκε σχετικά με την πρώτη ερώτηση, οι διατάξεις του άρθρου 46 του κανονισμού 1408/71 πρέπει να εφαρμόζονται όταν η εφαρμογή της εθνικής μόνο νομοθεσίας αποδεικνύεται λιγότερο ευνοϊκή για το δικαιούχο συντάξεως . Πρέπει σχετικώς να διευκρινιστεί ότι η σύγκριση που πρέπει να γίνει, δυνάμει του άρθρου 46, παράγραφος 1, εδάφιο 2, είναι η σύγκριση μεταξύ, αφενός μεν, της παροχής που υπολογίζεται σύμφωνα με μόνο την εθνική νομοθεσία και επί της οποίας εφαρμόζονται οι εθνικοί κανόνες περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων, αφετέρου δε, της παροχής που υπολογίζεται σύμφωνα με το κοινοτικό σύστημα που προβλέπει το άρθρο 46, παράγραφος 2, και επί της οποίας εφαρμόζεται ο κανόνας περί απαγορεύσεως των διακρίσεων που θέτει το άρθρο 12 του κανονισμού 1408/71, καθώς και η διάταξη που θεσπίστηκε προς εκτέλεσή του, δηλαδή το άρθρο 7 του κανονισμού 574/72 . Αν ο τελευταίος αυτός υπολογισμός είναι ευνοϊκότερος για το δικαιούχο, πρέπει να εφαρμοστεί αυτός με συνέπεια η εν λόγω παροχή να χορηγηθεί σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 46, παράγραφος 2, του κανονισμού 1408/71 .

21 Πρέπει, συνεπώς, να δοθεί ως απάντηση στο τέταρτο ερώτημα ότι οι διατάξεις του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο β ), του κανονισμού 574/72 εφαρμόζονται σε περίπτωση σωρεύσεως συντάξεως επιζώντος που χορηγείται βάσει της μόνης νομοθεσίας κράτους μέλους με σύνταξη διαφορετικής φύσεως, αναπηρίας ή γήρατος, που χορηγείται βάσει της μόνης νομοθεσίας άλλου κράτους μέλους, όταν η εφαρμογή της μόνης εθνικής νομοθεσίας αποδεικνύεται, τελικά, λιγότερο ευνοϊκή για το δικαιούχο .

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

22 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Ιταλική Δημοκρατία και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων οι οποίες υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο δεν αποδίδονται . Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης το χαρακτήρα παρεμπίπτοντος, που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων .

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ( δεύτερο τμήμα ),

κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε το Cour du travail της Μons, με απόφαση της 21ης Ιουνίου 1985, αποφαίνεται :

1 ) 'Οταν η χήρα διακινουμένου εργαζομένου αποκτά, δυνάμει της μόνης νομοθεσίας κράτους μέλους, προσωπική σύνταξη αναπηρίας και ζητεί σε άλλο κράτος μέλος σύνταξη επιζώντος βάσει της μόνης νομοθεσίας αυτού του κράτους μέλους, ο κανονισμός 1408/71 δεν εμποδίζει την εφαρμογή των εξωτερικών κανόνων περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων του τελευταίου αυτού κράτους .

2 ) Ο χαρακτηρισμός, σε σχέση με τους κανόνες περί απαγορεύσεως των σωρεύσεων κράτους μέλους στο οποίο χορηγείται σύνταξη επιζώντος βάσει της μόνης νομοθεσίας του, μιας συντάξεως αναπηρίας που χορηγείται από άλλο κράτος μέλος δεν εμπίπτει στη σφαίρα του κοινοτικού δικαίου .

3 ) Οι διατάξεις του άρθρου 7, παράγραφος 1, στοιχείο β ), του κανονισμού 574/72 εφαρμόζονται σε περίπτωση σωρεύσεως συντάξεως επιζώντος που χορηγείται βάσει της μόνης νομοθεσίας κράτους μέλους με σύνταξη διαφορετικής φύσεως, αναπηρίας ή γήρατος, που χορηγείται βάσει της μόνης νομοθεσίας άλλου κράτους μέλους, όταν η εφαρμογή της μόνης εθνικής νομοθεσίας αποδεικνύεται, τελικά, λιγότερο ευνοϊκή για το δικαιούχο .