ΠΡΟΤΆΣΕΙΣ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΫ ΕΙΣΑΓΓΕΛΈΑ

MELCHIOR WATHELET

της 13ης Σεπτεμβρίου 2016 ( 1 )

Υπόθεση C‑104/16 P

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

κατά

Front populaire pour la libération de la saguia-el-hamra et du rio de oro (Front Polisario)

«Αίτηση αναιρέσεως — Συμφωνία υπό μορφή ανταλλαγής επιστολών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Βασιλείου του Μαρόκου — Αμοιβαία ελευθέρωση για τα γεωργικά προϊόντα, τα μεταποιημένα γεωργικά προϊόντα, τα ψάρια και τα αλιευτικά προϊόντα»

Περιεχόμενα

I – Εισαγωγή II – Το ιστορικό της διαφοράς III – Η προσφυγή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση IV – Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου V – Επί του παραδεκτού της αιτήσεως αναιρέσεως Α – Τα επιχειρήματα των διαδίκων Β – Εκτίμηση VI – Επί της ουσίας της αιτήσεως αναιρέσεως Α – Κυρίως 1. Επί του πρώτου σκέλους του δεύτερου λόγου αναιρέσεως, σχετικά με την εφαρμογή της συμφωνίας ελευθερώσεως στη Δυτική Σαχάρα α) Τα επιχειρήματα των διαδίκων β) Εκτίμηση i) Το καθεστώς της Δυτικής Σαχάρας, όπως καθορίζεται από το άρθρο 73 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, και οι συνέπειές του ii) Η μη αναγνώριση, από την Ένωση και τα κράτη μέλη της, της κυριαρχίας του Βασιλείου του Μαρόκου στη Δυτική Σαχάρα iii) Tι θα πρέπει να ισχύει στην περίπτωση de facto εφαρμογής στο έδαφος της Δυτικής Σαχάρας, η οποία θα εξελισσόταν σε «μεταγενέστερη πρακτική»; iv) Η αρχή ότι οι συνθήκες δεσμεύουν μόνον τα συμβαλλόμενα μέρη (pacta tertiis nec nocent nec prosunt) Β – Επικουρικώς 1. Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως, που αφορά πλάνη περί το δίκαιό σχετικά με την ικανότητα του Front Polisario να είναι διάδικος ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης α) Τα επιχειρήματα των διαδίκων β) Εκτίμηση 2. Επί του δευτέρου λόγου αναιρέσεως, που αφορά πλάνη περί το δίκαιο ως προς την ενεργητική νομιμοποίηση του Front Polisario α) Επί του πρώτου σκέλους, σχετικά με τη φύση της επίμαχης αποφάσεως i) Τα επιχειρήματα των διαδίκων ii) Εκτίμηση β) Επί του δευτέρου σκέλους, σχετικά με τον άμεσο επηρεασμό του Front Polisario i) Τα επιχειρήματα των διαδίκων ii) Εκτίμηση – Επί του ζητήματος αν οι αποφάσεις του Συμβουλίου σχετικά με τη σύναψη διεθνών συμβάσεων μπορούν να «αφορούν άμεσα» μη προνομιούχους προσφεύγοντες – Επί των εννοιών του άμεσου επηρεασμού και του άμεσου αποτελέσματος γ) Επί του τρίτου σκέλους, σχετικά με τον ατομικό επηρεασμό του Front Polisario i) Τα επιχειρήματα των διαδίκων ii) Εκτίμηση 2. Επί του τετάρτου λόγου αναιρέσεως, με τον οποίο υποστηρίζεται ότι το Γενικό Δικαστήριο αποφάνθηκε ultra petita α) Τα επιχειρήματα των διαδίκων β) Εκτίμηση 3. Επί του πέμπτου λόγου αναιρέσεως, που αφορά πλάνη περί το δίκαιο σχετικά με την εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της αρχής της διαρκούς κυριαρχίας επί των φυσικών πόρων α) Επί του πρώτου σκέλους, σχετικά με την υποχρέωση εξετάσεως του ζητήματος του σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων i) Τα επιχειρήματα των διαδίκων ii) Εκτίμηση – Επί του παραδεκτού του λόγου που προβλήθηκε με την προσφυγή ακυρώσεως του Front Polisario και αφορούσε προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων – Επί της αιτιάσεως σχετικά με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων β) Επί του δευτέρου σκέλους, σχετικά με την υποχρέωση εξετάσεως της συμβατότητας της συμφωνίας ελευθερώσεως προς το άρθρο 73 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και προς την αρχή της διαρκούς κυριαρχίας επί των φυσικών πόρων 4. Επί του έκτου λόγου αναιρέσεως, που αφορά πλάνη περί το δίκαιο καθόσον η επίμαχη απόφαση ακυρώθηκε μόνον εν μέρει α) Τα επιχειρήματα των διαδίκων β) Εκτίμηση VII – Επί των δικαστικών εξόδων Α – Κυρίως και επικουρικώς Β – Όλως επικουρικώς VIII – Συμπέρασμα

I – Εισαγωγή

1. Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ζητεί, με την αίτηση αναιρέσεως που άσκησε, την αναίρεση της αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της 10ης Δεκεμβρίου 2015, Front Polisario κατά Συμβουλίου (T‑512/12, EU:T:2015:953, στο εξής: αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση), με την οποία το Γενικό Δικαστήριο ακύρωσε εν μέρει την απόφαση 2012/497/ΕΕ του Συμβουλίου, της 8ης Μαρτίου 2012, για τη σύναψη της συμφωνίας υπό μορφή ανταλλαγής επιστολών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Βασιλείου του Μαρόκου σχετικά με αμοιβαία μέτρα ελευθέρωσης για τα γεωργικά προϊόντα, τα μεταποιημένα γεωργικά προϊόντα, τα ψάρια και τα αλιευτικά προϊόντα, με την αντικατάσταση των πρωτοκόλλων αριθ. 1, 2 και 3 και των παραρτημάτων τους και με τις τροποποιήσεις της ευρωμεσογειακής Συμφωνίας Συνδέσεως μεταξύ των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των κρατών μελών τους, αφενός, και του Βασιλείου του Μαρόκου, αφετέρου ( 2 ) (στο εξής: επίμαχη απόφαση), «στον βαθμό που εγκρίνει την εφαρμογή της εν λόγω συμφωνίας επί της Δυτικής Σαχάρας».

2. Η παρούσα υπόθεση έχει μεγάλη σημασία, διότι θέτει πλείονα ακανθώδη ζητήματα. Πρώτον, το Δικαστήριο θα έχει την ευκαιρία να διευκρινίσει αν μια οργάνωση, όπως το Front populaire pour la libération de la saguia-el-hamra et du rio de oro (Front Polisario), έχει ικανότητα διαδίκου, έννομο συμφέρον και ενεργητική νομιμοποίηση υπό την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ. Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο θα πρέπει να εξετάσει το ζήτημα αν η Δυτική Σαχάρα εμπίπτει στο εδαφικό πεδίο εφαρμογής της ευρωμεσογειακής Συμφωνίας Συνδέσεως μεταξύ των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των κρατών μελών τους, αφενός, και του Βασιλείου του Μαρόκου, αφετέρου, που συνήφθη στις Βρυξέλλες στις 26 Φεβρουαρίου 1996 και ενεκρίθη εξ ονόματος των Κοινοτήτων με την απόφαση 2000/204/ΕΚ, ΕΚΑΧ του Συμβουλίου και της Επιτροπής, της 24ης Ιανουαρίου 2000 ( 3 ) (στο εξής: συμφωνία συνδέσεως) και της συμφωνίας υπό μορφή ανταλλαγής επιστολών μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Βασιλείου του Μαρόκου σχετικά με αμοιβαία μέτρα ελευθέρωσης για τα γεωργικά προϊόντα, τα μεταποιημένα γεωργικά προϊόντα, τα ψάρια και τα αλιευτικά προϊόντα, με την αντικατάσταση των πρωτοκόλλων αριθ. 1, 2 και 3 και των παραρτημάτων τους και με τις τροποποιήσεις της ευρωμεσογειακής Συμφωνίας Συνδέσεως μεταξύ των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και των κρατών μελών τους, αφενός, και του Βασιλείου του Μαρόκου, αφετέρου, που συνήφθη στις Βρυξέλλες στις 13 Δεκεμβρίου 2010 ( 4 ) (στο εξής: συμφωνία ελευθερώσεως).

3. Δεύτερον, το Δικαστήριο ενδέχεται να κληθεί να δώσει διευκρινίσεις ως προς την ένταση του δικαστικού ελέγχου τον οποίο ασκούν τα δικαστήρια της Ένωσης σε τομείς όπως αυτός των εξωτερικών οικονομικών σχέσεων, όπου το Συμβούλιο διαθέτει ευρεία εξουσία εκτιμήσεως, καθώς και να αποφανθεί επί των στοιχείων που το Συμβούλιο θα έπρεπε να λάβει υπόψη πριν εγκρίνει διεθνή συμφωνία με τρίτη χώρα. Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο θα πρέπει να υπεισέλθει σε περίπλοκα ζητήματα δημοσίου διεθνούς δικαίου, σχετικά με το καθεστώς της Δυτικής Σαχάρας και με το δικαίωμα αυτοδιαθέσεως του λαού της.

4. Δεν πρέπει επίσης να υποτιμηθεί η σημασία που έχει η παρούσα υπόθεση για τη διεθνή κοινότητα και το μέλλον των μαροκινών και των λοιπών επενδύσεων στη Δυτική Σαχάρα. Μάλιστα, και ο Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), Ban Ki-moon, αναφέρθηκε στα ζητήματα αυτά, στο τμήμα με τίτλο «Δικαιώματα του ανθρώπου» της από 19 Απριλίου 2016 εκθέσεώς του σχετικά με την κατάσταση στη Δυτική Σαχάρα ( 5 ).

II – Το ιστορικό της διαφοράς

5. Το Front Polisario αποτελεί, κατά το άρθρο 1 του καταστατικού του, «εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα, καρπό της μακράς αντιστάσεως του λαού των Σαχράουι κατά των διαφόρων μορφών ξένης κατοχής», το οποίο ιδρύθηκε στις 10 Μαΐου 1973.

6. Η ιστορική και διεθνής συγκυρία την εποχή της ιδρύσεώς του, καθώς και η μεταγενέστερη εξέλιξη της καταστάσεως στη Δυτική Σαχάρα εκτίθενται στις σκέψεις 1 έως 16 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

7. Όπως προκύπτει από τις σκέψεις αυτές, η Δυτική Σαχάρα αποτελεί περιοχή της βορειοδυτικής Αφρικής, η οποία αποικίστηκε από το Βασίλειο της Ισπανίας τον 19ο αιώνα πριν καταστεί ισπανική επαρχία, στη συνέχεια, ενεγράφη στον κατάλογο των μη αυτόνομων περιοχών υπό την έννοια του άρθρου 73 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών όπου περιλαμβάνεται μέχρι και σήμερα ( 6 ).

8. Στις 20 Δεκεμβρίου 1966, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ εξέδωσε το ψήφισμα 2229 (XXI) επί του ζητήματος του Ifni και της ισπανικής Σαχάρας, διακηρύσσοντας εκ νέου το «αναπαλλοτρίωτο δικαίωμα περί αυτοδιαθέσεως τ[ου] λα[ού] […] της ισπανικής Σαχάρας». Η Γενική Συνέλευση ζήτησε από το Βασίλειο της Ισπανίας, ως διοικούσα αρχή, να «[ρυθμίσει με πράξη του] το ταχύτερο δυνατόν, συμφώνως προς τις προσδοκίες του αυτόχθονος πληθυσμού της ισπανικής Σαχάρας και στο πλαίσιο διαβουλεύσεως με τις κυβερνήσεις του Μαρόκου και της Μαυριτανίας και με πάσα άλλη ενδιαφερόμενη πλευρά, τις λεπτομέρειες της διοργανώσεως δημοψηφίσματος το οποίο θα πραγματοποι[είτο] υπό την αιγίδα του [ΟΗΕ] προκειμένου να παρασχεθεί η δυνατότητα στον αυτόχθονα πληθυσμό να ασκήσει ελεύθερα το δικαίωμα του περί αυτοδιαθέσεως του».

9. Στις 20 Αυγούστου 1974, το Βασίλειο της Ισπανίας ενημέρωσε τον ΟΗΕ για την πρόθεσή του να διοργανώσει, υπό την αιγίδα του τελευταίου, δημοψήφισμα στη Δυτική Σαχάρα.

10. Στις 16 Οκτωβρίου 1975, το Διεθνές Δικαστήριο εξέδωσε την γνωμοδότηση για τη Δυτική Σαχάρα που του είχε ζητήσει η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ (CIJ, Recueil 1975, σ. 12), στο σημείο 162 της οποίας κατέληξε ως εξής: «Τα στοιχεία και οι πληροφορίες που τέθηκαν σε γνώση του [Διεθνούς] Δικαστηρίου τεκμηριώνουν την ύπαρξη, κατά τον χρόνο του ισπανικού εποικισμού, νομικών δεσμών πίστεως μεταξύ του Σουλτάνου του Μαρόκου και ορισμένων από τις φυλές που κατοικούν στο έδαφος της Δυτικής Σαχάρας. Τεκμηριώνουν, επίσης, την ύπαρξη δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων δικαιωμάτων σχετικά με το έδαφος, τα οποία συνιστούσαν νομικούς δεσμούς μεταξύ του συνόλου της Μαυριτανίας, όπως το αντιλαμβάνεται το [Διεθνές] Δικαστήριο, και του εδάφους της Δυτικής Σαχάρας. Αντιθέτως, το Δικαστήριο καταλήγει ότι τα στοιχεία και οι πληροφορίες που είχαν τεθεί σε γνώση του δεν τεκμηρίωναν την ύπαρξη κανενός δεσμού κυριαρχίας μεταξύ της Δυτικής Σαχάρας, αφενός, και του Βασιλείου του Μαρόκου ή του συνόλου της Μαυριτανίας, αφετέρου. Επομένως, το [Διεθνές] Δικαστήριο δεν διαπίστωσε την ύπαρξη νομικών δεσμών δυνάμενων να τροποποιήσουν την εφαρμογή [του ψηφίσματος 1514 (XV) της Γενικής Συνελεύσεως του ΟΗΕ, της 14ης Δεκεμβρίου 1960, περί παραχωρήσεως ανεξαρτησίας στις αποικιοκρατούμενες χώρες και λαούς (στο εξής: ψήφισμα 1514 (XV)] ως προς την αποαποικιοποίηση της Δυτικής Σαχάρας και, ιδίως, την εφαρμογή της αρχής της αυτοδιαθέσεως μέσω της ελεύθερης και αυθεντικής εκφράσεως της βουλήσεως των πληθυσμών της περιοχής.»

11. Στις 14 Νοεμβρίου 1975, το Βασίλειο της Ισπανίας, το Βασίλειο του Μαρόκου και η Ισλαμική Δημοκρατία της Μαυριτανίας υπέγραψαν διακήρυξη η οποία προέβλεπε τη μεταβίβαση των εξουσιών και ευθυνών του Βασιλείου της Ισπανίας, ως διοικούσας αρχής της Δυτικής Σαχάρας, σε μια προσωρινή τριμερή διοίκηση.

12. Κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου του 1975, η κατάσταση στη Δυτική Σαχάρα επιδεινώθηκε. Σε λόγο που εκφώνησε ακριβώς την ημέρα της δημοσιεύσεως της προαναφερθείσας γνωμοδοτήσεως του Διεθνούς Δικαστηρίου, ο Βασιλεύς του Μαρόκου Χασάν ΙΙ, εκτιμώντας ότι «σύμπας ο κόσμος» είχε αναγνωρίσει ότι η Δυτική Σαχάρα ανήκε στο Μαρόκο και ότι δεν απέμενε άλλο στους Μαροκινούς παρά να «καταλάβουν το έδαφός [τους]», ζήτησε να διοργανωθεί «ειρηνική πορεία» προς τη Δυτική Σαχάρα, στην οποία συμμετείχαν 350000 άνθρωποι.

13. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ (στο εξής: Συμβούλιο Ασφαλείας) κάλεσε τα εμπλεκόμενα και ενδιαφερόμενα μέρη να επιδείξουν αυτοσυγκράτηση και μετριοπάθεια. Εξέφρασε επίσης την ανησυχία του για τη σοβαρή κατάσταση στην περιοχή με τρία ψηφίσματα για τη Δυτική Σαχάρα, ήτοι τα ψηφίσματα 377 (1975), 379 (1975) και 380 (1975). Με το τελευταίο από τα ψηφίσματα αυτά, εξέφρασε τη λύπη του για την προαναγγελθείσα από τον Βασιλέα του Μαρόκου πορεία και ζήτησε από το Βασίλειο του Μαρόκου την άμεση απόσυρση από το έδαφος της Δυτικής Σαχάρας όλων όσων είχαν συμμετάσχει στην εν λόγω πορεία.

14. Στις 26 Φεβρουαρίου 1976, το Βασίλειο της Ισπανίας ενημέρωσε τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ ότι, από της ημερομηνίας αυτής, έπαυε η παρουσία του στο έδαφος της Δυτικής Σαχάρας και ότι θεωρούσε εαυτό απαλλαγμένο πλέον οποιασδήποτε ευθύνης διεθνούς χαρακτήρα ως προς τη διοίκησή της.

15. Εν τω μεταξύ, ξέσπασε ένοπλη σύρραξη μεταξύ του Βασιλείου του Μαρόκου, της Ισλαμικής Δημοκρατίας της Μαυριτανίας και του Front Polisario.

16. Στις 10 Αυγούστου 1979, η Ισλαμική Δημοκρατία της Μαυριτανίας συνήψε συμφωνία με το Front Polisario, δυνάμει της οποίας παραιτήθηκε από κάθε εδαφική διεκδίκηση στη Δυτική Σαχάρα.

17. Με το ψήφισμά της 34/37, της 21ης Νοεμβρίου 1979, επί του ζητήματος της Δυτικής Σαχάρας, η Γενική Συνέλευση διακήρυξε εκ νέου το «αναπαλλοτρίωτο δικαίωμα περί αυτοδιαθέσεως και ανεξαρτησίας του λαού της Δυτικής Σαχάρας» και εξέφρασε την ικανοποίησή της για τη συμφωνία Μαυριτανών και Σαχράουι, η οποία υπογράφηκε στο Αλγέρι στις 10 Αυγούστου 1979 μεταξύ της Ισλαμικής Δημοκρατίας της Μαυριτανίας και του Front Polisario. Περαιτέρω, εξέφρασε τη μεγάλη λύπη της «για την επιδείνωση της καταστάσεως λόγω της εξακολουθούμενης κατοχής της Δυτικής Σαχάρας από το Μαρόκο και την επέκταση της κατοχής αυτής στο έδαφος το οποίο είχε εκκενώσει προσφάτως η Μαυριτανία». Η Γενική Συνέλευση ζήτησε από το Βασίλειο του Μαρόκου να δεσμευτεί και αυτό ότι θα συμβάλει ενεργητικά στην επίτευξη ειρήνης και, προς τούτο, συνέστησε όπως το Front Polisario, ως «εκπρόσωπος του λαού της Δυτικής Σαχάρας, μετέχει πλήρως στην οποιαδήποτε αναζήτηση δίκαιης, βιώσιμης και οριστικής πολιτικής λύσεως του ζητήματος της Δυτικής Σαχάρας».

18. Η ένοπλη σύρραξη εξακολούθησε να μαίνεται μεταξύ του Front Polisario και του Βασιλείου του Μαρόκου μέχρις ότου, στις 30 Αυγούστου 1988, οι δύο πλευρές δέχτηκαν, κατ’ αρχήν, ορισμένες προτάσεις διευθετήσεως τις οποίες είχε διατυπώσει, μεταξύ άλλων, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ και, ιδίως, την κατάπαυση του πυρός καθώς και τη διοργάνωση δημοψηφίσματος περί αυτοδιαθέσεως υπό τον έλεγχο του ΟΗΕ.

19. Μέχρι σήμερα, το δημοψήφισμα αυτό δεν έχει ακόμη διεξαχθεί.

20. Επί του παρόντος, το μεγαλύτερο τμήμα του εδάφους της Δυτικής Σαχάρας ελέγχεται από το Βασίλειο του Μαρόκου, το οποίο θεωρεί ότι έχει κυριαρχικά δικαιώματα στη Δυτική Σαχάρα, ενώ το Front Polisario ελέγχει ένα μικρότερο και πιο αραιοκατοικημένο τμήμα του εδάφους, στα ανατολικά της περιοχής. Το έδαφος που ελέγχεται από το Front Polisario χωρίζεται από το έδαφος που ελέγχεται από το Βασίλειο του Μαρόκου μέσω ενός τείχους άμμου που έχει κατασκευαστεί από το τελευταίο και το οποίο φυλάσσεται από τον μαροκινό στρατό. Σημαντικός αριθμός προσφύγων προερχόμενων από τη Δυτική Σαχάρα διαβιεί σε καταυλισμούς διοικούμενους από το Front Polisario, οι οποίοι βρίσκονται στο έδαφος της Αλγερίας, πλησίον της Δυτικής Σαχάρας.

III – Η προσφυγή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου και η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση

21. Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Γενικού Δικαστηρίου στις 19 Νοεμβρίου 2012, το Front Polisario άσκησε προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της επίμαχης αποφάσεως και την καταδίκη του Συμβουλίου στα δικαστικά έξοδα.

22. Προς στήριξη του αιτήματός του, το Front Polisario προέβαλε ένδεκα λόγους ακυρώσεως που αφορούσαν, ο πρώτος παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως, ο δεύτερος μη τήρηση της «αρχής της διαβουλεύσεως», ο τρίτος προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ο τέταρτος «παραβίαση της αρχής της συνεκτικότητας της πολιτικής της Ένωσης», ο πέμπτος «προσβολή των αξιών στις οποίες βασίζεται η Ένωση […] και των αρχών που κατευθύνουν την εξωτερική δράση της», ο έκτος «μη επίτευξη του σκοπού της αειφόρου αναπτύξεως», ο έβδομος «αντίθεση» της προσβαλλομένης αποφάσεως «στις αρχές και τους σκοπούς της εξωτερικής δράσεως της Ένωσης στον τομέα της συνεργασίας για την ανάπτυξη», ο όγδοος παραβίαση της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, ο ένατος «αντίθεση της επίμαχης αποφάσεως με διάφορες συμφωνίες που είχε συνάψει η Ένωση», ο δέκατος παραβίαση του γενικού διεθνούς δικαίου και ο ενδέκατος παραβίαση του «δικαίου της διεθνούς ευθύνης της Ένωσης».

23. Με το υπόμνημα αντικρούσεως, το Συμβούλιο ζήτησε να απορριφθεί η προσφυγή ως απαράδεκτη ή, τούτου μη γενομένου, ως αβάσιμη, καθώς και να καταδικαστεί το Front Polisario στα δικαστικά έξοδα.

24. Με διάταξη του προέδρου του ογδόου τμήματος του Γενικού Δικαστηρίου της 6ης Νοεμβρίου 2013, επετράπη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρέμβει υπέρ του Συμβουλίου.

25. Με την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, το Γενικό Δικαστήριο εξέτασε, πρώτον, τα επιχειρήματα του Συμβουλίου και της Επιτροπής ότι η προσφυγή έπρεπε να απορριφθεί ως απαράδεκτη για τον λόγο, αφενός, ότι το Front Polisario δεν απέδειξε ότι είχε ούτε νομική προσωπικότητα ούτε ικανότητα διαδίκου, και, αφετέρου, ότι η επίμαχη απόφαση δεν το αφορούσε ούτε άμεσα ούτε ατομικά. Απέρριψε τους δύο αυτούς λόγους απαραδέκτου στις σκέψεις 34 έως 60 και 61 έως 114 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, αντιστοίχως.

26. Δεύτερον, το Γενικό Δικαστήριο ανέλυσε τους λόγους ακυρώσεως που προέβαλε το Front Polisario προς στήριξη του αιτήματός του, επισημαίνοντας εκ προοιμίου ότι, κατ’ ουσίαν, το προσφεύγον «επικαλ[ούνταν] την έλλειψη νομιμότητας της [επίμαχης] αποφάσεως, για τον λόγο ότι παραβίαζε το δίκαιο της Ένωσης καθώς και το διεθνές δίκαιο» ( 7 ). Το Γενικό Δικαστήριο προσέθεσε ότι «[τ]ο σύνολο των λόγων ακυρώσεως της προσφυγής θέτουν στην πραγματικότητα το ζήτημα της υπάρξεως ή μη απόλυτης απαγορεύσεως συνάψεως, εξ ονόματος της Ένωσης, διεθνούς συμφωνίας δυνάμενης να εφαρμοστεί σε περιοχή ελεγχόμενη εκ των πραγμάτων από τρίτη χώρα, χωρίς εντούτοις η κυριαρχία της χώρας αυτής επί της εν λόγω περιοχής να έχει αναγνωριστεί από την Ένωση και από τα κράτη μέλη της ή, εν γένει, από όλες τις λοιπές χώρες (στο εξής: διαφιλονικούμενη περιοχή), καθώς και, ενδεχομένως, το ζήτημα αν τα όργανα της Ένωσης διαθέτουν συναφώς εξουσία εκτιμήσεως, αν η εξουσία αυτή έχει όρια και αν η άσκησή της εξαρτάται από ορισμένες προϋποθέσεις» ( 8 ).

27. To Γενικό Δικαστήριο εξέτασε στη συνέχεια με τη σειρά τους ένδεκα λόγους ακυρώσεως τους οποίους προέβαλε το Front Polisario και τους απέρριψε όλους ως αβάσιμους, πλην μίας περίπτωσης ενός λόγου που απορρίφθηκε ως απαράδεκτος, στις σκέψεις 127, 139, 148, 158, 167, 172, 175, 178, 199, 211 και 214 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

28. Στο πλαίσιο της εξετάσεως αυτής έκρινε, μεταξύ άλλων, ότι κανένα από τα επιχειρήματα του Front Polisario «δεν οδηγεί στο συμπέρασμα ότι απαγορεύεται απολύτως, από το δίκαιο της Ένωσης ή από το διεθνές δίκαιο, η σύναψη με τρίτη χώρα συμφωνίας η οποία ενδέχεται να εφαρμοστεί επί διαφιλονικούμενης περιοχής» ( 9 ).

29. Ταυτόχρονα, το Γενικό Δικαστήριο επιφυλάχθηκε ως προς την εξέταση σειράς επιχειρημάτων του Front Polisario προς στήριξη του πρώτου, τρίτου, πέμπτου, έκτου, ένατου και δέκατου λόγου ακυρώσεως, τα οποία, κατά το Γενικό Δικαστήριο, ανάγονταν, κατ’ ουσίαν, στο επικουρικό ζήτημα υπό ποιες προϋποθέσεις τα θεσμικά όργανα της Ένωσης μπορούσαν να εγκρίνουν τη σύναψη συμφωνίας δυνάμενης να εφαρμοστεί επί διαφιλονικούμενης περιοχής ( 10 ).

30. Τέλος, το Γενικό Δικαστήριο ανέλυσε το συγκεκριμένο ζήτημα στις σκέψεις 223 έως 247 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως. Επ’ αυτού, έκρινε κατ’ ουσίαν ότι το Συμβούλιο, ενώ διαθέτει ευρεία εξουσία εκτιμήσεως στο πλαίσιο των εξωτερικών σχέσεων της Ένωσης, όφειλε, εφόσον επρόκειτο να εγκρίνει διεθνή συμφωνία η οποία θα εφαρμοζόταν σε διαφιλονικούμενη περιοχή και θα καθιστούσε ευχερέστερη την εξαγωγή προς την Ένωση προϊόντων που προέρχονται από την περιοχή αυτή, να εξετάσει προηγουμένως το σύνολο των κρίσιμων στοιχείων της υποθέσεως και, ειδικότερα, να βεβαιωθεί ότι η εκμετάλλευση των προϊόντων αυτών δεν ήταν εις βάρος του λαού της εν λόγω περιοχής και δεν είχε ως αποτέλεσμα την προσβολή των θεμελιωδών δικαιωμάτων του. Το Γενικό Δικαστήριο τόνισε επίσης ότι, εν προκειμένω, το Συμβούλιο παρέβη την υποχρέωση αυτή.

31. Οι σκέψεις αυτές είχαν ως συνέπεια να καταλήξει το Γενικό Δικαστήριο, με τη σκέψη 247 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, στο συμπέρασμα ότι το «Συμβούλιο παρέβη την υποχρέωσή του να εξετάσει, πριν από την έκδοση της [επίμαχης] αποφάσεως, όλα τα στοιχεία της υπό κρίση υποθέσεως» και, κατά συνέπεια, ότι έπρεπε να ακυρωθεί η απόφαση αυτή, «στον βαθμό που εγκρίνει την εφαρμογή της συμφωνίας [ελευθερώσεως] επί της Δυτικής Σαχάρας».

IV – Η διαδικασία ενώπιον του Δικαστηρίου

32. Με την αίτηση αναιρέσεως που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 19 Φεβρουαρίου 2016, το Συμβούλιο ζητεί από το Δικαστήριο: — να αναιρέσει την αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση, — να αποφανθεί οριστικώς επί της διαφοράς απορρίπτοντας την προσφυγή, και — να καταδικάσει το Front Polisario στα δικαστικά έξοδα στα οποία υποβλήθηκε το Συμβούλιο τόσο κατά την πρωτοβάθμια όσο και κατά την αναιρετική διαδικασία.

33. Με το υπόμνημα επί της αιτήσεως αναιρέσεως το οποίο κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 9 Μαΐου 2016, το Front Polisario ζητεί από το Δικαστήριο: — κυρίως, να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως ως απαράδεκτη· — επικουρικώς, να απορρίψει την αίτηση αναιρέσεως ως αβάσιμη· — όλως επικουρικώς, στην περίπτωση που το Δικαστήριο θα δεχόταν τα αιτήματα του Συμβουλίου περί αναιρέσεως της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, να αποφανθεί οριστικά επί της διαφοράς και να ακυρώσει την επίμαχη απόφαση επί τη βάσει των λόγων που απέρριψε το Γενικό Δικαστήριο και — να καταδικάσει το Συμβούλιο στα έξοδα που υποβλήθηκε το Front Polisario τόσο κατά την πρωτοβάθμια όσο και κατά την αναιρετική διαδικασία.

34. Με το υπόμνημα επί της αιτήσεως αναιρέσεως το οποίο κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 3 Μαΐου 2016, η Επιτροπή ζητεί από το Δικαστήριο να δεχθεί την αίτηση αναιρέσεως.

35. Με χωριστό δικόγραφο το οποίο κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου όταν άσκησε την αίτηση αναιρέσεως, το Συμβούλιο ζήτησε να εκδικαστεί η υπόθεση κατά την ταχεία διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 133 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.

36. Με διάταξη της 7ης Απριλίου 2016, ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου έκανε δεκτό το σχετικό αίτημα.

37. Με διατάξεις του Προέδρου του Δικαστηρίου, της 2ας, 13ης, 18ης και 24ης Μαΐου 2016, επετράπη στο Βασίλειο του Βελγίου, στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, στο Βασίλειο της Ισπανίας, στη Γαλλική Δημοκρατία και στην Πορτογαλική Δημοκρατία να παρέμβουν προς στήριξη του Συμβουλίου. Πάντως, η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας δεν κατέθεσε υπόμνημα παρεμβάσεως ούτε εκπροσωπήθηκε στην επ’ ακροατηρίου συζήτηση.

38. Με διάταξη του Προέδρου του Δικαστηρίου της 9ης Ιουνίου 2016, επετράπη στην Confédération marocaine de l’agriculture et du développement rural (μαροκινή συνομοσπονδία για την γεωργία και την ανάπτυξη της υπαίθρου, στο εξής: Comader) να παρέμβει προς στήριξη του Συμβουλίου.

39. Στις 19 Ιουλίου 2016, διεξήχθη επ’ ακροατηρίου συζήτηση κατά την οποία το Συμβούλιο, η Comader, το Βασίλειο της Ισπανίας, η Γαλλική Δημοκρατία, η Πορτογαλική Δημοκρατία, το Front Polisario και η Επιτροπή διατύπωσαν τις προφορικές παρατηρήσεις τους.

V – Επί του παραδεκτού της αιτήσεως αναιρέσεως

Τα επιχειρήματα των διαδίκων

40. Το Front Polisario αμφισβητεί το παραδεκτό της αιτήσεως αναιρέσεως, διατεινόμενο ότι το Συμβούλιο στερείται εννόμου συμφέροντος προς άσκησή της. Συναφώς επισημαίνει, πρώτον, ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση ακύρωσε την επίμαχη απόφαση μόνον «στον βαθμό που εγκρίνει την εφαρμογή της συμφωνίας [περί ελευθερώσεως] επί της Δυτικής Σαχάρας». Δεύτερον, υποστηρίζει ότι ούτε το Βασίλειο του Μαρόκου ούτε η Ένωση έχουν αρμοδιότητα να συνάψουν συμφωνία που να έχει εφαρμογή στη Δυτική Σαχάρα. Εκ των ανωτέρω συνάγει ότι το Συμβούλιο δεν μπορεί να αντλήσει κανένα όφελος από ενδεχόμενη επανένταξη της Δυτικής Σαχάρας στο πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας ελευθερώσεως.

41. Το Συμβούλιο και η Επιτροπή αμφισβητούν το βάσιμο της επιχειρηματολογίας αυτής, με κύριο επιχείρημα ότι τα θεσμικά όργανα της Ένωσης μπορούν να ασκήσουν αίτηση αναιρέσεως χωρίς να χρειάζεται να αποδείξουν έννομο συμφέρον, και επικουρικό επιχείρημα ότι η προϋπόθεση αυτή συντρέχει εν προκειμένω. Επιπλέον, κατά το Συμβούλιο, η επιχειρηματολογία του Front Polisario σχετικά με το απαράδεκτο της αιτήσεως αναιρέσεως είναι η ίδια απαράδεκτη, για τον λόγο ότι ισοδυναμεί με αίτημα μεταρρυθμίσεως της σκέψεως 220 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως και ότι, βάσει του άρθρου 174 του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, δεν έχει θέση σε υπόμνημα επί αιτήσεως αναιρέσεως.

Εκτίμηση

42. Κατά το άρθρο 56, δεύτερο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, «η αναίρεση μπορεί να ασκηθεί από τον εν όλω ή εν μέρει ηττηθέντα διάδικο».

43. Τούτο ισχύει σαφώς στην περίπτωση του Συμβουλίου, του οποίου η θέση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ήταν ότι η προσφυγή του Front Polisario ήταν απαράδεκτη ή, έστω, αβάσιμη.

44. Δεδομένου ότι το Γενικό Δικαστήριο απέρριψε τα επιχειρήματα του Συμβουλίου επί του παραδεκτού της προσφυγής του Front Polisario και ακύρωσε εν μέρει την επίμαχη απόφαση, το Συμβούλιο ηττήθηκε εν μέρει. Επομένως, έχει το δικαίωμα να ασκήσει αίτηση αναιρέσεως κατά της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

45. Εν πάση περιπτώσει, όπως έχει αποφανθεί το Δικαστήριο ως προς υποθέσεις εκτός του πλαισίου των υπαλληλικών διαφορών μεταξύ της Ένωσης και του προσωπικού της, τα θεσμικά όργανα της Ένωσης δεν οφείλουν να αποδείξουν ότι έχουν συμφέρον για την άσκηση αναιρέσεως κατά αποφάσεως του Γενικού Δικαστηρίου ( 11 ), με την εξαίρεση της περιπτώσεως κατά την οποία ζητούν υποκατάσταση της αιτιολογίας μιας αποφάσεως ( 12 ).

46. Βεβαίως, το Δικαστήριο έκρινε, με τη σκέψη 46 της αποφάσεως της 19ης Ιουλίου 2012, Συμβούλιο κατά Zhejiang Xinan Chemical Industrial Group (C‑337/09 P, EU:C:2012:471), ότι «[μπορούσε] να κρίνει μια αίτηση αναιρέσεως απαράδεκτη όταν η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου [είχε] παύσει να είναι βλαπτική για τον αναιρεσείοντα [εν προκειμένω το Συμβούλιο] λόγω γεγονότος μεταγενέστερου της εκδόσεως της αποφάσεως αυτής».

47. Πάντως, το Front Polisario δεν αναφέρει κανένα γεγονός μεταγενέστερο της εκδόσεως της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως το οποίο να αίρει τον βλαπτικό της χαρακτήρα. Φαίνεται απλώς να υποστηρίζει ότι το διατακτικό της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, κατά το οποίο η επίμαχη απόφαση ακυρώνεται «στον βαθμό που εγκρίνει την εφαρμογή της συμφωνίας [ελευθερώσεως] επί της Δυτικής Σαχάρας», δεν αντικρούει την άποψή του ότι ούτε τα θεσμικά όργανα της Ένωσης ούτε το Βασίλειο του Μαρόκου έχουν αρμοδιότητα συνάψεως συμφωνίας εφαρμοστέας στη Δυτική Σαχάρα ( 13 ).

48. Ακόμη και αν ουδόλως σκοπεί στην αμφισβήτηση της ορθότητας της σκέψεως 220 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ( 14 ) (πράγμα που θα ήταν, άλλωστε, αδύνατο εκτός του πλαισίου ανταναιρέσεως), η επιχειρηματολογία αυτή δεν μπορεί να θεμελιώσει την ένσταση απαραδέκτου του Front Polisario. Επομένως, η ένσταση απαραδέκτου του Front Polisario πρέπει να απορριφθεί.

VI – Επί της ουσίας της αιτήσεως αναιρέσεως

Κυρίως

49. Δεδομένου ότι ο πυρήνας του προβλήματος είναι η εφαρμογή ή όχι της συμφωνίας ελευθερώσεως στη Δυτική Σαχάρα, θα εξετάσω, πρώτον, το πρώτο σκέλος του δεύτερου λόγου αναιρέσεως, σχετικά με την εφαρμογή της εν λόγω συμφωνίας. Πράγματι, αν η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι αρνητική, θα πρέπει να αναιρεθεί η απόφαση του Γενικού Δικαστηρίου, το οποίο θα έχει τότε υποπέσει σε πλάνη περί το δίκαιο αφού στηρίχθηκε στην αντίθετη παραδοχή, και να κριθεί απαράδεκτη η προσφυγή του Front Polisario ελλείψει εννόμου συμφέροντος και ενεργητικής νομιμοποιήσεως.

1. Επί του πρώτου σκέλους του δεύτερου λόγου αναιρέσεως, σχετικά με την εφαρμογή της συμφωνίας ελευθερώσεως στη Δυτική Σαχάρα

α) Τα επιχειρήματα των διαδίκων

50. Το Συμβούλιο επισημαίνει ότι το Γενικό Δικαστήριο, για να αποφανθεί επί της ενεργητικής νομιμοποιήσεως του Front Polisario, εξέτασε ως προκαταρκτικό ζήτημα, στις σκέψεις 73 έως 103 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το κατά πόσον η συμφωνία ελευθερώσεως είχε εφαρμογή στη Δυτική Σαχάρα. Εκτιμά ότι, στη σκέψη 73 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο ήλεγξε το ζήτημα, στηριζόμενο στο τεκμήριο ότι μια θετική απάντηση στο ερώτημα αυτό θα σήμαινε αυτομάτως ότι η επίμαχη απόφαση θα μπορούσε να αφορά άμεσα και ατομικά το Front Polisario. Προσθέτει ότι το τεκμήριο αυτό είναι νομικώς εσφαλμένο, εφόσον η επίμαχη απόφαση δεν μπορεί να δημιουργήσει δικαιώματα και υποχρεώσεις των οποίων το περιεχόμενο θα υπερέβαινε το εδαφικό πεδίο εφαρμογής των Συνθηκών και, κατά συνέπεια, στερείται παντελώς εννόμων συνεπειών στο έδαφος της Δυτικής Σαχάρας.

51. Από την πλευρά της, η Επιτροπή θεωρεί, αφενός, ότι, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι η συμφωνία ελευθερώσεως εφαρμόζεται de facto στο έδαφος της Δυτικής Σαχάρας ( 15 ), τούτο δεν σημαίνει ότι υφίσταται «μεταγενέστερη πρακτική» κατά το άρθρο 31 της Συμβάσεως της Βιέννης, της 23ης Μαΐου 1969, για το δίκαιο των συνθηκών ( 16 ) (στο εξής: Σύμβαση της Βιέννης), η οποία να δικαιολογεί την ερμηνεία του άρθρου 94 της συμφωνίας συνδέσεως υπό την έννοια ότι καθιστά τη συμφωνία αυτή καθώς και τη συμφωνία ελευθερώσεως εφαρμοστέες στο έδαφος της Δυτικής Σαχάρας.

52. Αφετέρου, κατά την Επιτροπή, το συμπέρασμα ότι οι ως άνω συμφωνίες έχουν εφαρμογή στην περιοχή της Δυτικής Σαχάρας θα ήταν αντίθετο τόσο προς την αρχή ότι οι συνθήκες δεσμεύουν μόνο τα συμβαλλόμενα μέρη (pacta tertiis nec nocent nec prosunt), όπως κωδικοποιήθηκε στο άρθρο 34 της Συμβάσεως της Βιέννης, όσο και προς το δικαίωμα αυτοδιαθέσεως του λαού της Δυτικής Σαχάρας, ενώ δεν θα συμβιβαζόταν και με το γεγονός ότι οι ίδιες οι συμφωνίες δεν προβλέπουν ρητώς την επέκταση της εφαρμογής τους στην επίμαχη περιοχή.

53. Το Front Polisario αντιτείνει ότι το Γενικό Δικαστήριο δεν εξέτασε το ζήτημα της εφαρμογής της συμφωνίας ελευθερώσεως στη Δυτική Σαχάρα με σκοπό να αντλήσει οποιοδήποτε τεκμήριο ως προς το παραδεκτό της προσφυγής, αλλά προκειμένου να καθορίσει το πραγματικό και νομικό πλαίσιο εντός του οποίου έπρεπε να εκτιμηθεί η ενεργητική του νομιμοποίηση. Ειδικότερα, το Συμβούλιο και η Επιτροπή υποστήριξαν διά μακρών ότι η συμφωνία ελευθερώσεως δεν είχε εφαρμογή στην περιοχή αυτή, προτού αναγνωρίσουν ότι εφαρμοζόταν εν τοις πράγμασι στα προϊόντα που κατάγονταν από εκεί. Αυτό όμως ακριβώς το στοιχείο είναι ένα από εκείνα που διακρίνουν τη συγκεκριμένη συμφωνία από τις δύο παρεμφερείς συμφωνίες τις οποίες συνήψε το Βασίλειο του Μαρόκου με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, αφενός, και τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ζώνης Ελευθέρων Συναλλαγών (ΕΖΕΣ), αφετέρου.

β) Εκτίμηση

54. Το ζήτημα του εδαφικού πεδίου εφαρμογής της συμφωνίας ελευθερώσεως (που εξαρτάται από το εδαφικό πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας συνδέσεως την οποία τροποποίησε) είναι πρωταρχικής σημασίας στην παρούσα υπόθεση, επειδή διατρέχει το σύνολο της προσφυγής ακυρώσεως του Front Polisario, περιλαμβανομένων των ζητημάτων ουσίας ( 17 ), πέραν του δικονομικού ζητήματος της ενεργητικής του νομιμοποιήσεως (και του εννόμου συμφέροντός του).

55. Το Συμβούλιο υποστηρίζει συναφώς ότι το Γενικό Δικαστήριο, κρίνοντας με τη σκέψη 73 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ότι έπρεπε να εξετάσει αν η επίμαχη απόφαση μπορούσε να αφορά άμεσα και ατομικά το Front Polisario χρησιμοποιώντας ως κριτήριο την εφαρμογή ή μη της συμφωνίας ελευθερώσεως στη Δυτική Σαχάρα, «[ανήγαγε] την εφαρμογή της συμφωνίας που συνήφθη δυνάμει της [επίμαχης] αποφάσεως σε έδαφος εκτός της Ένωσης σε αναγκαία προϋπόθεση για να διαπιστωθεί ότι η εν λόγω απόφαση αφορά το [Front Polisario] άμεσα και ατομικά» ( 18 ). Κατά το Συμβούλιο, η ως άνω προσέγγιση αντιβαίνει στις σκέψεις 90, 91 και 94 της διατάξεως του Γενικού Δικαστηρίου, της 3ης Ιουλίου 2007, Commune de Champagne κ.λπ. κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (T‑212/02, EU:T:2007:194), όπου είχε κριθεί ότι η απόφαση περί εγκρίσεως διεθνούς συμφωνίας μπορούσε να παράγει αποτελέσματα μόνο στο έδαφος της Ένωσης.

56. Είμαι της γνώμης ότι το επιχείρημα αυτό πρέπει να απορριφθεί για τον απλούστατο λόγο ότι στην υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η διάταξη του Γενικού Δικαστηρίου, της 3ης Ιουλίου 2007, Commune de Champagne κ.λπ. κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (T‑212/02, EU:T:2007:194), η έκταση του εδαφικού πεδίου εφαρμογής της επίμαχης στην υπόθεση εκείνη συμφωνίας δεν ετίθετο εν αμφιβόλω. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο περιορίσθηκε να εξετάσει αν η απόφαση περί εγκρίσεως της συμφωνίας εκείνης παρήγε «υποχρεωτικές έννομες συνέπειες ικανές να επηρεάσουν τα συμφέροντα των προσφευγόντων μεταβάλλοντας κατά τρόπο σαφή τη νομική τους κατάσταση» ( 19 ).

57. Έστω και αν, με την ως άνω κρίση του, το Γενικό Δικαστήριο φαίνεται να συμπλέκει την έννοια της πράξεως που υπόκειται σε προσφυγή με την έννοια της ενεργητικής νομιμοποιήσεως, γεγονός παραμένει ότι, στην παρούσα υπόθεση, το Γενικό Δικαστήριο δεν θα μπορούσε να αποφανθεί επί του άμεσου και ατομικού επηρεασμού του Front Polisario χωρίς προηγουμένως να εξετάσει αν η Δυτική Σαχάρα αποτελούσε τμήμα του εδαφικού πεδίου εφαρμογή των συμφωνιών συνδέσεως και ελευθερώσεως. Είναι προφανές ότι αν η Δυτική Σαχάρα δεν ενέπιπτε στο εδαφικό πεδίο εφαρμογής των εν λόγω συμφωνιών, θα αποκλειόταν ο άμεσος και ατομικός επηρεασμός του Front Polisario, στο μέτρο που όλα τα επιχειρήματά του στηρίζονται εν προκειμένω στην εφαρμογή αυτή.

58. Επομένως, πρέπει να εξεταστεί το επιχείρημα της Επιτροπής ότι η επίμαχη απόφαση προδήλως δεν μετέβαλε τη νομική κατάσταση του Front Polisario διότι η συμφωνία συνδέσεως και, κατά συνέπεια, η συμφωνία ελευθερώσεως δεν είχαν εφαρμογή στη Δυτική Σαχάρα. Έτσι, η Επιτροπή θεωρεί ότι, στις σκέψεις 88 έως 104 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, το Γενικό Δικαστήριο προέβη σε εσφαλμένη ερμηνεία του άρθρου 94 της συμφωνίας συνδέσεως ( 20 ).

59. Σημειωτέον εκ προοιμίου ότι δεν είναι αναγκαίο να κριθεί αν το Βασίλειο του Μαρόκου μπορεί, χωρίς να παραβιάσει το διεθνές δίκαιο, να συνάψει διεθνή συμφωνία που να μπορεί να εφαρμοστεί στη Δυτική Σαχάρα, όπερ, κατά τη γνώμη μου, δεν αποδεικνύεται σαφώς ( 21 ) και αμφισβητείται, άλλωστε, έντονα από το Front Polisario.

60. Πράγματι, για τις ανάγκες της παρούσας υποθέσεως, αρκεί να δοθεί απάντηση στο ξεχωριστό ζήτημα αν οι επίδικες συμφωνίες τυγχάνουν εφαρμογής στη Δυτική Σαχάρα δυνάμει του άρθρου 94 της συμφωνίας συνδέσεως, το οποίο ορίζει ότι «[η συμφωνία συνδέσεως] εφαρμόζεται, αφενός, [στο έδαφος της Ένωσης] και, αφετέρου, στο έδαφος του Βασιλείου του Μαρόκου» ( 22 ).

61. Επισημαίνω στο σημείο αυτό ότι δεν ορίζεται στις επίδικες συμφωνίες τι αποτελεί «έδαφος του Βασιλείου του Μαρόκου».

62. Το άρθρο 29 της Συμβάσεως της Βιέννης ορίζει συναφώς ότι «[ε]κτός αν διαφορετική πρόθεση προκύπτει από τη συνθήκη ή άλλως στοιχειοθετείται, μια συνθήκη δεσμεύει καθένα από τα συμβαλλόμενα μέρη ως προς το σύνολο του εδάφους του» ( 23 ).

63. Ως προς το σημείο αυτό υπάρχουν δύο διαφορετικές θεωρήσεις.

64. Από τη μία πλευρά, παρότι καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα μέσω διαφορετικής οδού, το Front Polisario και η Επιτροπή συμφωνούν ότι η Δυτική Σαχάρα είναι μια μη αυτόνομη περιοχή υπό την έννοια του άρθρου 73 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και ότι, ως τέτοια, δεν μπορεί να αποτελεί τμήμα του εδάφους του Βασιλείου του Μαρόκου υπό την έννοια του άρθρου 94 της συμφωνίας συνδέσεως. Ουδείς εκ των δύο αναγνωρίζει την κυριαρχία του Βασιλείου του Μαρόκου στη Δυτική Σαχάρα.

65. Η Επιτροπή, μολονότι παραδέχεται ότι οι συμφωνίες συνδέσεως και ελευθερώσεως έχουν εφαρμοστεί σε προϊόντα προερχόμενα από τη Δυτική Σαχάρα, υπογράμμισε κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ότι επρόκειτο απλώς για ανοχή εκ μέρους της, την οποία δεν αμφισβήτησε, πράγμα που θα μπορούσε να πράξει επί τη βάσει του άρθρου 86 της συμφωνίας συνδέσεως, προσθέτοντας ότι το γεγονός ότι δεν προσέφυγε στο άρθρο αυτό δεν αποτελούσε απόδειξη ότι αποδέχεται την κατάσταση αυτή.

66. Από την άλλη πλευρά, το Συμβούλιο και το Βασίλειο του Μαρόκου εκτιμούν ότι η συμφωνία ελευθερώσεως δύναται να εφαρμοστεί στη Δυτική Σαχάρα, αλλά για διαφορετικούς λόγους. Όπως επισημαίνει το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 100 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, κατά «το Βασίλειο του Μαρόκου […], η Δυτική Σαχάρα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του εδάφους του».

67. Όσον αφορά το Συμβούλιο, καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας ενώπιον του Δικαστηρίου και κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, έχει υποστηρίξει αποκλίνουσες μεταξύ τους, έως δε και αντιφατικές απόψεις. Παραθέτω, στο σημείο αυτό, την τελευταία ερμηνεία που έδωσε το Συμβούλιο, με απάντησή του κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ως προς το ζήτημα του πεδίου εφαρμογής των επίδικων συμφωνιών. Συγκεκριμένα, «το Συμβούλιο ουδέποτε δέχθηκε σιωπηρά την ερμηνεία του [Βασιλείου του] Μαρόκου ότι η συμφωνία [ελευθερώσεως] είχε εφαρμογή στη Δυτική Σαχάρα ως τμήμα του εδάφους του, όπερ θα μπορούσε να συνιστά ένδειξη έμμεσης αναγνωρίσεως [της κυριαρχίας του]. Αποδέχθηκε σιωπηρώς ότι η συμφωνία [ελευθερώσεως] έχει εφαρμογή και […] σε μια μη αυτόνομη περιοχή την οποία το Βασίλειο του Μαρόκου διοικεί, όπερ δεν υποδηλώνει ούτε αναγνώριση, ούτε συναίνεση, ούτε αποδοχή. Το Βασίλειο του Μαρόκου και η Ένωση έχουν επίγνωση του γεγονότος ότι υιοθετούν διαφορετική ερμηνεία. They agree to disagree. Η αμοιβαία βάση από την οποία εκκινούν είναι ότι η Ένωση παραδέχεται την εφαρμογή της συμφωνίας στο έδαφος της Δυτικής Σαχάρας και το [Βασίλειο του] Μαρόκου δεν αντλεί από αυτήν επιχείρημα για να προβάλει κυριαρχικά δικαιώματα». Η άποψη του Συμβουλίου θα μπορούσε περιεκτικά να συνοψιστεί με τη φράση «εφαρμογή χωρίς αναγνώριση», το Συμβούλιο προσθέτει δε ότι «όταν συνήφθη η συμφωνία […], δεν υπήρχε καμία αμφιβολία μεταξύ των μελών [του] […] ως προς το ότι [το Βασίλειο του Μαρόκου θεωρούσε τη Δυτική Σαχάρα ως τμήμα του εδάφους του]». Πάντως, κατά το Συμβούλιο, το γεγονός ότι θεωρούσε αναμενόμενο ότι η συμφωνία θα εφαρμοζόταν στη Δυτική Σαχάρα δεν σημαίνει ότι το ίδιο έλαβε θέση επί του ζητήματος της κυριαρχίας επί του εδάφους της Δυτικής Σαχάρας.

68. Είμαι της γνώμης ότι, αν ως βάση της συλλογιστικής ληφθεί μόνον το άρθρο 94 της συμφωνίας συνδέσεως, η Δυτική Σαχάρα δεν αποτελεί τμήμα του εδάφους του Βασιλείου του Μαρόκου κατά την έννοια του άρθρου αυτού, τούτο δε για τους εξής λόγους.

i) Το καθεστώς της Δυτικής Σαχάρας, όπως καθορίζεται από το άρθρο 73 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, και οι συνέπειές του

69. Ομολογουμένως, όπως έχει κρίνει και το Δικαστήριο στη σκέψη 46 της αποφάσεως της 5ης Ιουλίου 1994, Αναστασίου κ.λπ. (C‑432/92, EU:C:1994:277), όσον αφορά τη συμφωνία συνδέσεως μεταξύ της Ένωσης και της Κυπριακής Δημοκρατίας ( 24 ), «[η Ένωση] πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτική έναντι του άλλου συμβαλλομένου μέρους της συμφωνίας, ως προς την ερμηνεία και την εφαρμογή αυτής».

70. Αυτό δεν σημαίνει, όμως, ότι η Ένωση πρέπει να δεχθεί οποιαδήποτε άποψη του αντισυμβαλλομένου της ως προς την ερμηνεία και την εφαρμογή της συμφωνίας συνδέσεως, ιδίως όταν ο αντισυμβαλλόμενός της υποστηρίζει θέσεις που η διεθνής κοινότητα και η Ένωση ουδέποτε αποδέχθηκαν.

71. Εν προκειμένω, δεδομένου ότι η Δυτική Σαχάρα είναι εγγεγραμμένη ήδη από το 1963, από τον ΟΗΕ, στον κατάλογο των μη αυτόνομων περιοχών υπό την έννοια του άρθρου 73 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών ( 25 ), έπεται ότι, υπό την ιδιότητα αυτή, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του ψηφίσματος 1514 (XV) για την άσκηση του δικαιώματος αυτοδιαθέσεως των αποικιοκρατούμενων λαών ( 26 ), όπως έκρινε το Διεθνές Δικαστήριο στο σημείο 162 της από 16 Οκτωβρίου 1975 γνωμοδοτήσεώς του σχετικά με τη Δυτική Σαχάρα ( 27 ).

72. Υπ’ αυτό το πρίσμα, δεν συμμερίζομαι τη διαπίστωση του Γενικού Δικαστηρίου στη σκέψη 56 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, την οποία επανέλαβε το Συμβούλιο κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ότι «η Δυτική Σαχάρα αποτελεί περιοχή της οποίας το διεθνές καθεστώς είναι επί του παρόντος αδιευκρίνιστο» ( 28 ). Αυτό που επί του παρόντος παραμένει αδιευκρίνιστο δεν είναι το καθεστώς της, αλλά το μέλλον της.

73. Δεν συμφωνώ ούτε με τον χαρακτηρισμό της Δυτικής Σαχάρας από το Γενικό Δικαστήριο ως «διαφιλονικούμενης περιοχής», στις σκέψεις 117, 141, 142, 165, 198, 205, 210, 211, 215, 217, 220, 222, 223 και 227 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

74. Σε αντιδιαστολή προς την υπόθεση επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 6ης Ιουλίου 1995, Οδηγήτρια κατά Συμβουλίου και Επιτροπής (T‑572/93, EU:T:1995:131) ( 29 ), όπου περιλαμβάνονται οι όροι «zone litigieuse» (επίδικη ζώνη) στη γαλλική αλλά «zone in dispute» στην αγγλική (πράγμα που θα μπορούσε να εξηγήσει το γλωσσικό ολίσθημα του Γενικού Δικαστηρίου στην παρούσα υπόθεση), εδώ δεν πρόκειται για σύγκρουση ως προς τη χάραξη των συνόρων αλλά για τον καθορισμό των συνεπειών που πρέπει να αντληθούν από το καθεστώς της Δυτικής Σαχάρας ως μη αυτόνομης περιοχής υπό την έννοια του άρθρου 73 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών ( 30 ).

75. Υπό την ιδιότητα αυτή, η Δυτική Σαχάρα έχει, δυνάμει του εν λόγω Χάρτη, «χωριστό και διακριτό καθεστώς από αυτό του εδάφους της χώρας η οποία ασκεί τη διοίκηση επ’ αυτής […] για όσο χρονικό διάστημα ο λαός […] της μη αυτόνομης περιοχής δεν ασκεί το δικαίωμά του αυτοδιαθέσεως συμφώνως προς τον Χάρτη [των Ηνωμένων Εθνών] και, ειδικότερα, συμφώνως προς τις αρχές και τους σκοπούς του» ( 31 ).

76. Κατά συνέπεια, όπως υποστήριξε η Επιτροπή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ( 32 ), το εδαφικό πεδίο εφαρμογής των συμφωνιών αυτών δεν μπορεί να καλύψει τη Δυτική Σαχάρα, χωρίς ρητή επέκταση, η οποία δεν υφίσταται εν προκειμένω ( 33 ).

77. Η πρακτική των κρατών που έχουν ή αναλαμβάνουν την ευθύνη της διοικήσεως των μη αυτόνομων περιοχών έχει ιδιαίτερη σημασία συναφώς, εφόσον είναι τα μόνα κράτη τα οποία μπορούν να αναπτύξουν πρακτική ως προς το ζήτημα αυτό ( 34 ).

78. Στο πλαίσιο αυτό, η πρακτική των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, της Νέας Ζηλανδίας, της Γαλλικής Δημοκρατίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία, εφόσον είναι τα τέσσερα κράτη ( 35 ) που περιλαμβάνονται στον κατάλογο του ΟΗΕ ( 36 ) με τις διοικούσες αρχές και διοικούν δεκαέξι από τις δεκαεπτά μη αυτόνομες περιοχές οι οποίες περιλαμβάνονται στον κατάλογο του παραρτήματος της εν λόγω εκθέσεως του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ ( 37 ).

79. Κατά την πρακτική των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, της Νέας Ζηλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας ( 38 ), των περισσότερων δηλαδή από τις υφιστάμενες διοικούσες αρχές, οι οποίες ασκούν τη διοίκηση επί της πλειονότητας των μη αυτόνομων περιοχών, οποιαδήποτε εφαρμογή συνθηκών ή συμφωνιών στις μη αυτόνομες περιοχές υπόκειται σε ρητή επέκταση κατά την κύρωσή τους ( 39 ).

80. Λαμβανομένου όμως υπόψη ότι η Ένωση θεωρεί τη Δυτική Σαχάρα ως μη αυτόνομη περιοχή, καμία ρητή επέκταση των συμφωνιών συνδέσεως και ελευθερώσεως σε σχέση με την περιοχή αυτή δεν προβλέφθηκε ούτε από τις συμφωνίες αυτές, ούτε, κατά την κύρωσή τους, από το Βασίλειο του Μαρόκου.

81. Εξάλλου, η άποψή μου επιρρωννύεται από τη θέση των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, της Δημοκρατίας της Ισλανδίας, του Βασιλείου της Νορβηγίας και της Ελβετικής Συνομοσπονδίας, οι οποίες θεωρούν επίσης ότι η Δυτική Σαχάρα δεν εμπίπτει στο εδαφικό πεδίο εφαρμογής των συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών τις οποίας συνήψαν με το Βασίλειο του Μαρόκου ( 40 ), έστω και αν αυτές οι συμφωνίες, όπως η συμφωνία συνδέσεως, δεν αποκλείουν ρητώς τη Δυτική Σαχάρα από το εδαφικό πεδίο εφαρμογής τους ( 41 ).

82. Εκ των ανωτέρω συνάγω ότι η Δυτική Σαχάρα δεν μπορεί να αποτελέσει μέρος του εδάφους του Βασιλείου του Μαρόκου υπό την έννοια του άρθρου 94 της Συμφωνίας συνδέσεως. Κατά συνέπεια, οι συμφωνίες συνδέσεως και ελευθερώσεως δεν έχουν εφαρμογή επ’ αυτής.

ii) Η μη αναγνώριση, από την Ένωση και τα κράτη μέλη της, της κυριαρχίας του Βασιλείου του Μαρόκου στη Δυτική Σαχάρα

83. Όπως υποστήριξαν το Συμβούλιο και η Επιτροπή ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ( 42 ), και εξακολουθούν να υποστηρίζουν ενώπιον του Δικαστηρίου, ουδέποτε η Ένωση και τα κράτη μέλη της αναγνώρισαν ότι η Δυτική Σαχάρα αποτελούσε τμήμα του εδάφους του Βασιλείου του Μαρόκου ή ότι ενέπιπτε στην κυριαρχία του.

84. Το Συμβούλιο όμως δεν εξηγεί πώς θα ήταν, από νομικής απόψεως, δυνατόν να εφαρμοστεί σε δεδομένη περιοχή μια συμφωνία που συνήφθη με τρίτη χώρα χωρίς να αναγνωρίζεται οποιαδήποτε αρμοδιότητα ή νομική εξουσία της χώρας αυτής επί της οικείας περιοχής, και μάλιστα χωρίς καν να επικαλείται τα άρθρα 34 έως 36 της Συμβάσεως της Βιέννης, ούτε να αποδεικνύει την εφαρμογή τους στη συγκεκριμένη περίπτωση.

85. Αντιθέτως, φρονώ ότι η δυνατότητα εφαρμογής συνεπάγεται, λογικά και αναπόφευκτα, αναγνώριση.

86. Εξάλλου, αδυνατώ να δεχθώ τη γραμμή «εφαρμογή χωρίς αναγνώριση», με την οποία το Συμβούλιο επιχειρεί να συγκεράσει τη δυνατότητα εφαρμογής ή την εφαρμογή των επίδικων συμφωνιών στη Δυτική Σαχάρα με τη βούληση να μη λάβει θέση ως προς το ζήτημα τυχόν αναγνωρίσεως από την Ένωση και τα κράτη μέλη ότι η Δυτική Σαχάρα αποτελεί τμήμα του Βασιλείου του Μαρόκου. Αυτή η μη αναγνώριση αποκλείει οριστικά και αμετάκλητα το ενδεχόμενο να είχε η Ένωση την πρόθεση, κατά τις διαπραγματεύσεις για τη σύναψη των συμφωνιών συνδέσεως και ελευθερώσεως, να τύχουν οι συμφωνίες αυτές εφαρμογής στη Δυτική Σαχάρα.

iii) Tι θα πρέπει να ισχύει στην περίπτωση de facto εφαρμογής στο έδαφος της Δυτικής Σαχάρας, η οποία θα εξελισσόταν σε «μεταγενέστερη πρακτική»;

87. Στη διαδικασία ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου, το Front Polisario επικαλέσθηκε την ύπαρξη πρακτικής, υπό την έννοια ότι οι συμφωνίες συνδέσεως και ελευθερώσεως εφαρμόζονταν de facto στο έδαφος της Δυτικής Σαχάρας, πράγμα που το Συμβούλιο και η Επιτροπή επιβεβαίωσαν κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου ( 43 ) και επανέλαβαν ενώπιον του Δικαστηρίου ( 44 ).

88. Εκτιμώ ότι αυτό δεν αρκεί για να επεκταθεί το πεδίο εφαρμογής των ως άνω συμφωνιών στη Δυτική Σαχάρα, όπως δέχθηκε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 103 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως.

89. Είναι αληθές ότι, παρά το γεγονός ότι μια «μεταγενέστερη πρακτική» υπό την έννοια του άρθρου 31, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της Συμβάσεως της Βιέννης ( 45 ) μπορεί να ληφθεί υπόψη ως συμπληρωματική ένδειξη για τον τρόπο που πρέπει να ερμηνευθεί το κείμενο συμφωνίας υπό το πρίσμα του αντικειμένου και του σκοπού της, η ίδια η πρακτική δεν έχει καθ’ εαυτήν αποφασιστική σημασία ( 46 ).

90. Όπως υποστηρίζει η Επιτροπή, τα στοιχεία σχετικά με την ακολουθούμενη από την Ένωση και από το Βασίλειο του Μαρόκου πρακτική ως προς την εφαρμογή των επίδικων συμφωνιών στη Δυτική Σαχάρα, τα οποία εξέτασε το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 78 έως 87 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, δεν καθιστούν την εφαρμογή αυτή «μεταγενέστερη πρακτική» υπό την έννοια του άρθρου 31, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της Συμβάσεως της Βιέννης ( 47 ).

91. Στο πλαίσιο αυτό, δεν συμφωνώ με την ερμηνεία του διεθνούς δικαίου στην οποία προέβη το Δικαστήριο με την απόφαση της 11ης Μαρτίου 2015, Oberto και O’Leary (C‑464/13 και C‑465/13, EU:C:2015:163), όπου έκρινε ότι, «όπως προκύπτει από τη νομολογία του Διεθνούς Δικαστηρίου, η κάθε μεταγενέστερη πρακτική που ακολουθείται κατά την εφαρμογή συνθήκης μπορεί να υπερισχύσει του σαφούς γράμματος της εν λόγω συνθήκης αν η πρακτική αυτή απηχεί τη συμφωνία των μερών [ΔΔ, υπόθεση temple de Préah Vihéar (Καμπότζη κατά Ταϊλάνδης), απόφαση της 15ης Ιουνίου 1962, Recueil 1962, σ. 6]» ( 48 ).

92. Επισημαίνω, κατ’ αρχάς, ότι η απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου στην υπόθεση του ναού Préah Vihéar είναι προγενέστερη της Συμβάσεως της Βιέννης, η οποία υπογράφηκε το 1969. Κατά συνέπεια, δεν θα ήταν δυνατό να αφορά άμεσα την ερμηνεία του άρθρου 31, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της Συμβάσεως αυτής, δηλαδή διατάξεως η οποία δεν υφίστατο κατά τον χρόνο εκείνο.

93. Στη συνέχεια, δεν διακρίνω κανένα σημείο της αποφάσεως αυτής από το οποίο να συνάγεται ότι το Διεθνές Δικαστήριο δέχθηκε, ρητώς ή σιωπηρώς, ότι η μεταγενέστερη πρακτική όσον αφορά την εφαρμογή συνθήκης μπορούσε να κατισχύσει του σαφούς γράμματός της.

94. Τέλος, ακόμη και αν η διάταξη αυτή συνιστά έκφραση ενός κανόνα του εθιμικού διεθνούς δικαίου, επιβάλλεται να τονιστεί ότι οι διαπιστώσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου δεν αφορούσαν το ζήτημα αν μεταγενέστερη πρακτική μπορούσε να κατισχύσει του σαφούς γράμματος μιας συνθήκης εφόσον απηχούσε τη συμφωνία των μερών.

95. Αντιθέτως, η συγκεκριμένη απόφαση είναι μία από τις βασικότερες αποφάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου σχετικά με τις έννοιες του estoppel ή της συγκαταθέσεως στο διεθνές δίκαιο ( 49 ), οι οποίες είναι εντελώς διαφορετικές από εκείνη της «μεταγενέστερης πρακτικής».

96. Εκτιμώ ότι είναι αδύνατον μια «μεταγενέστερη πρακτική», αντίθετη στη συνήθη έννοια του γράμματος μιας συμφωνίας, να υπερισχύσει του γράμματος αυτού, εκτός αν συνιστά πρακτική που γνωρίζουν και αποδέχονται τα μέρη, αρκούντως διαδεδομένη και μακράς διαρκείας ώστε να συνιστά καθ’ εαυτήν νέα συμφωνία. Τα στοιχεία, πάντως, τα οποία περιέχονται στον φάκελο της παρούσας υποθέσεως και εξετάστηκαν από το Γενικό Δικαστήριο στις σκέψεις 78 έως 87 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως δεν αρκούν για να αποδείξουν την ύπαρξη τέτοιας πρακτικής.

97. Πρώτον, η απάντηση η οποία δόθηκε εξ ονόματος της Επιτροπής από την Ύπατη Εκπρόσωπο της Ένωσης για τις Εξωτερικές Υποθέσεις και την Πολιτική Ασφάλειας, αντιπρόεδρο της Επιτροπής, Catherine Ashton, στις γραπτές ερωτήσεις των μελών του Κοινοβουλίου με στοιχεία αναφοράς E‑001004/11, P‑001023/11 και E‑002315/11 (ΕΕ 2011, C 286 E, σ. 1), και παρατίθεται στη σκέψη 78 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, δεν συνιστά, ως δήλωση, πρακτική, υπό την έννοια εφαρμογής των συμφωνιών συνδέσεως και ελευθερώσεως. Επιπλέον, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, το Συμβούλιο δεν υποστήριξε τη θέση που είχε διατυπωθεί στην απάντηση αυτή, ότι δηλαδή το Βασίλειο του Μαρόκου ήταν η de facto διοικούσα αρχή της Δυτικής Σαχάρας.

98. Δεύτερον, ούτε οι επισκέψεις του Γραφείου Τροφίμων και Κτηνιατρικών Θεμάτων της Επιτροπής στη Δυτική Σαχάρα, στις οποίες αναφέρεται το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 79 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, συνιστούν εφαρμογή των επίδικων συμφωνιών, εφόσον δεν προβλέπονταν στις συμφωνίες αυτές και δεν μπορούν, κατά την Επιτροπή, να ληφθούν υπόψη ως ένδειξη ερμηνείας, εφόσον αφορούν όλα τα προϊόντα που εισέρχονται στο έδαφος της Ένωσης, ανεξαρτήτως του εφαρμοστέου σε αυτά τελωνειακού καθεστώτος.

99. Τρίτον, ούτε το γεγονός, στο οποίο αναφέρθηκε το Γενικό Δικαστήριο με τη σκέψη 80 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι 140 από τους Μαροκινούς εξαγωγείς που έλαβαν έγκριση από την Επιτροπή δυνάμει της συμφωνίας συνδέσεως είναι εγκατεστημένοι στη Δυτική Σαχάρα, συνιστά εφαρμογή των επίδικων συμφωνιών, κατά μείζονα λόγο επειδή οι εξαγωγείς αυτοί έχουν εγκατάσταση και στο Μαρόκο, όπως αυτό αναγνωρίζεται από την Ένωση και τα κράτη μέλη της, οπότε έχουν ούτως ή άλλως το δικαίωμα να επωφελούνται των επίδικων συμφωνιών.

100. Τέλος, μολονότι το Συμβούλιο και η Επιτροπή παραδέχθηκαν, όπως επισήμανε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 87 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η συμφωνία ελευθερώσεως εφαρμοζόταν de facto στο έδαφος της Δυτικής Σαχάρας, η έκταση και η διάρκεια της εφαρμογής αυτής παραμένουν άγνωστες. Για να υπάρχει όμως «μεταγενέστερη πρακτική» υπό την έννοια του άρθρου 31, παράγραφος 3, στοιχείο βʹ, της Συμβάσεως της Βιέννης, «είναι αναγκαίο να υφίσταται αδιαμφισβήτητη σύγκλιση μεταξύ των απόψεων των μερών και οι απόψεις αυτές να έχουν καθορίσει την έννοια διατάξεως της Συνθήκης» ( 50 ). Εν προκειμένω, τέτοια σύγκλιση δεν φαίνεται να υπάρχει, εφόσον, όπως διαπίστωσε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 100 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, «το Βασίλειο του Μαρόκου έχει τελείως διαφορετική αντίληψη των πραγμάτων» σε σχέση με την Ένωση ( 51 ).

iv) Η αρχή ότι οι συνθήκες δεσμεύουν μόνον τα συμβαλλόμενα μέρη (pacta tertiis nec nocent nec prosunt)

101. Ελλείψει ρητής επεκτάσεως, η εφαρμογή των επίδικων συμφωνιών στη Δυτική Σαχάρα θα ήταν αντίθετη και προς τη γενική αρχή του διεθνούς δικαίου ότι οι συνθήκες δεσμεύουν μόνον τα συμβαλλόμενα μέρη (pacta tertiis nec nocent nec prosunt), η οποία, όπως έκρινε το Δικαστήριο στην απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2010, Brita (C‑386/08, EU:C:2010:91) ( 52 ), βρίσκει ειδική έκφραση στο άρθρο 34 της Συμβάσεως της Βιέννης.

102. Όπως ακριβώς το άρθρο 94 της επίδικης συμφωνίας συνδέσεως, το άρθρο 83 της Συμφωνίας Συνδέσεως ΕΕ-Ισραήλ ορίζει ότι «[ε]φαρμόζεται, αφενός, στ[ο] [έδαφος] [της Ένωσης] και, αφετέρου, στο έδαφος του Κράτους του Ισραήλ.».

103. Υπενθυμίζω ότι, όπως στην παρούσα υπόθεση και παρά τη διαφορετική γνώμη του κράτους του Ισραήλ ως προς το θέμα αυτό, η Ένωση και τα κράτη μέλη της δεν αναγνωρίζουν ούτε την κυριαρχία του κράτους του Ισραήλ στο έδαφος της Δυτικής Όχθης και της Λωρίδας της Γάζας ούτε την ικανότητά του να το εκπροσωπεί διεθνώς και να συνάπτει συμφωνίες για λογαριασμό του και εξ ονόματός του, ως κατοχική δύναμη σε σχέση με τις περιοχές αυτές ( 53 ).

104. Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι τα προϊόντα από τη Δυτική Όχθη δεν ενέπιπταν στο πεδίο εφαρμογής της Συμφωνίας Συνδέσεως ΕΕ-Ισραήλ, «λαμβάνοντας υπόψη του, αφενός, την αρχή του γενικού διεθνούς δικαίου περί δεσμευτικής ισχύος των συνθηκών μόνο σε σχέση με τα συμβαλλόμενα μέρη […] (pacta tertiis nec nocent nec prosunt) […] και, αφετέρου, το γεγονός ότι η Ένωση είχε προβεί στη σύναψη Συμφωνίας Συνδέσεως και με την [Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (ΟΑΠ)] εξ ονόματος της Παλαιστινιακής Αρχής της Δυτικής Όχθης και της Λωρίδας της Γάζας, της τελευταίας αυτής συμφωνίας ούσης εφαρμοστέας μεταξύ άλλων, βάσει των όσων όριζε, και επί του εδάφους της Δυτικής Όχθης» ( 54 ).

105. Η Δυτική Σαχάρα, δεδομένου ότι είναι μη αυτόνομη περιοχή υπό την έννοια του άρθρου 73 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, συνιστά τρίτο πρόσωπο (tertius) σε σχέση με την Ένωση και με το Βασίλειο του Μαρόκου.

106. Βεβαίως, η αρχή «pacta tertiis nec nocent nec prosunt» υπόκειται και σε εξαιρέσεις, ιδίως αυτές που έχουν κωδικοποιηθεί στα άρθρα 35 και 36 της Συμβάσεως της Βιέννης, σχετικά με τις συνθήκες οι οποίες προβλέπουν υποχρεώσεις ή δικαιώματα για τρίτα κράτη.

107. Εν προκειμένω, αν υποτεθεί ότι η συμφωνία ελευθερώσεως ήταν εφαρμοστέα στη Δυτική Σαχάρα, δεν θα δημιουργούσε υποχρέωση αλλά θα της παρείχε δικαίωμα, το οποίο θα συνίστατο στη δυνατότητα εξαγωγής προς την Ένωση, υπό το προτιμησιακό τελωνειακό καθεστώς της συμφωνίας αυτής, των προϊόντων που προέρχονται από το έδαφός της και καλύπτονται από την εν λόγω συμφωνία.

108. Όμως, κατά το άρθρο 36 της Συμβάσεως της Βιέννης, το οποίο αφορά τις συνθήκες που προβλέπουν δικαιώματα για τρίτους, δικαίωμα υπέρ τρίτου γεννάται μόνον εφόσον αυτός συναινεί, η δε συναίνεσή του μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη εφόσον δεν υπάρχει ένδειξη περί του αντιθέτου εκ μέρους του. Επιπλέον, πρέπει ο τρίτος να μπορεί να την εκφράσει, αλλά εφόσον η Δυτική Σαχάρα είναι μη αυτόνομη περιοχή και το Βασίλειο του Μαρόκου δεν θεωρεί ότι δεσμεύεται από το άρθρο 73 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, η συγκατάθεσή της δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη χωρίς προηγούμενη διαβούλευση με τον λαό της ή με τους εκπροσώπους της, όπερ δεν συνέβη εν προκειμένω.

109. Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι δεν έχει εφαρμογή στην προκειμένη περίπτωση η εξαίρεση την οποία εισάγει το άρθρο 36 της Συμβάσεως της Βιέννης από τη γενική αρχή του διεθνούς δικαίου ότι οι συνθήκες δεσμεύουν μόνον τα συμβαλλόμενα μέρη.

110. Κατά συνέπεια, κρίνοντας με τη σκέψη 97 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ότι «[ο]ι περιστάσεις της υπό κρίση υποθέσεως διαφέρουν, στον βαθμό που, εν προκειμένω, η Ένωση δεν συνήψε Συμφωνία Συνδέσεως για τα προϊόντα [καταγωγής] Δυτικής Σαχάρας ούτε με το Front Polisario ούτε με κάποια άλλη χώρα ή οντότητα», το Γενικό Δικαστήριο διέκρινε μεν την παρούσα υπόθεση από εκείνη επί της οποίας εκδόθηκε η απόφαση της 25ης Φεβρουαρίου 2010, Brita (C‑386/08, EU:C:2010:91) πλην όμως δεν άντλησε το συνακόλουθο συμπέρασμα ότι η εφαρμογή των επίδικων συμφωνιών στη Δυτική Σαχάρα θα ήταν αντίθετη προς τη γενική αρχή ότι οι συνθήκες δεσμεύουν μόνον τα συμβαλλόμενα μέρη.

111. Πάντως, βάσει του άρθρου 94 της Συμφωνίας Συνδέσεως και της αρχής ότι οι συνθήκες δεσμεύουν μόνον τα συμβαλλόμενα μέρη, το Γενικό Δικαστήριο δεν μπορούσε να στηριχθεί στο γεγονός ότι «η Συμφωνία Συνδέσεως […] δεν περιλαμβάνει καμία ερμηνευτική ρήτρα και καμία άλλη διάταξη η οποία θα είχε ως αποτέλεσμα να αποκλειστεί το έδαφος της Δυτικής Σαχάρας από το πεδίο εφαρμογής της» ( 55 ). Ούτε μπορούσε να αποφανθεί ότι το γεγονός ότι τα όργανα της Ένωσης δεν επέμειναν προκειμένου να περιληφθεί, «στο κείμενο της συμφωνίας που ενεκρίθη με την [επίμαχη] απόφαση […], ρήτρα περί αποκλεισμού μιας τέτοιας εφαρμογής […] καταδεικνύει ότι αποδέχονται […] την ερμηνεία της Συμφωνίας Συνδέσεως […] υπό την έννοια ότι οι συμφωνίες αυτές εφαρμόζονται εξίσου και επί του τμήματος της Δυτικής Σαχάρας που ελέγχεται από το Βασίλειο του Μαρόκου» ( 56 ).

112. Κατά συνέπεια, είμαι της γνώμης ότι πρέπει να γίνει δεκτό το πρώτο σκέλος του δεύτερου λόγου αναιρέσεως, σχετικά με την εφαρμογή της συμφωνίας ελευθερώσεως στη Δυτική Σαχάρα.

113. Ειδικότερα, καταλήγοντας με τη σκέψη 103 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι «η συμφωνία [ελευθερώσεως] εξεταζόμενη στο πλαίσι[ό της], εφαρμόζεται και επί του εδάφους της Δυτικής Σαχάρας ή, ακριβέστερα, επί του μεγαλύτερου τμήματος της περιοχής αυτής το οποίο ελέγχεται από το Βασίλειο του Μαρόκου» ( 57 ), το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, η οποία, κατ’ εμέ, επιφέρει την αναίρεση της αποφάσεώς του.

114. Σε μια τέτοια περίπτωση, δεδομένου ότι η διαφορά είναι ώριμη προς εκδίκαση υπό την έννοια του άρθρου 61, πρώτο εδάφιο, του Οργανισμού του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η προσφυγή ακυρώσεως του Front Polisario πρέπει να απορριφθεί ως απαράδεκτη λόγω ελλείψεως εννόμου συμφέροντος και ενεργητικής νομιμοποιήσεως, εφόσον, αν η συμφωνία ελευθερώσεως δεν τυγχάνει εφαρμογής στη Δυτική Σαχάρα, η ακύρωση της επίμαχης αποφάσεως δεν θα μπορούσε να της εξασφαλίσει κανένα όφελος ούτε να την επηρεάσει άμεσα και ατομικά.

115. Για την περίπτωση που το Δικαστήριο δεν ακολουθήσει την πρότασή μου ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας ότι οι συμφωνίες συνδέσεως και ελευθερώσεως δεν τυγχάνουν εφαρμογής στη Δυτική Σαχάρα, θα αναλύσω, στη συνέχεια, τους υπόλοιπους λόγους της αιτήσεως αναιρέσεως.

Επικουρικώς

1. Επί του πρώτου λόγου αναιρέσεως, που αφορά πλάνη περί το δίκαιό σχετικά με την ικανότητα του Front Polisario να είναι διάδικος ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης

α) Τα επιχειρήματα των διαδίκων

116. Το Συμβούλιο και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας, όπως προκύπτει από τη συλλογιστική του στις σκέψεις 34 έως 60 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι το Front Polisario έπρεπε να θεωρηθεί ως νομικό πρόσωπο που είχε την ικανότητα να ζητήσει από τον δικαστή της Ένωσης την ακύρωση της επίμαχης αποφάσεως.

117. Συγκεκριμένα, υπογραμμίζουν κατ’ αρχάς ότι το Front Polisario δεν έχει νομική προσωπικότητα δυνάμει του δικαίου είτε κάποιου κράτους μέλους είτε μιας τρίτης χώρας. Εν συνεχεία, εκφράζουν την άποψη ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ούτε ως υποκείμενο του διεθνούς δικαίου.

118. Τέλος, διατείνονται ότι, αν και η νομολογία ( 58 ) στην οποία στηρίχθηκε το Γενικό Δικαστήριο για να καταλήξει, με τις σκέψεις 48 έως 52 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι το Front Polisario είχε ικανότητα διαδίκου, αναγνωρίζει, κατ’ εξαίρεση, δυνατότητα προσβάσεως στον δικαστή της Ένωσης υπέρ οντοτήτων που δεν διαθέτουν νομική προσωπικότητα, εντούτοις εξαρτά το παραδεκτό του ενδίκου βοηθήματός τους από δύο σωρευτικές προϋποθέσεις, εκ των οποίων το Front Polisario δεν πληροί τη δεύτερη, δηλαδή να το αντιμετώπισαν η Ένωση και τα όργανά της ως διακριτό υποκείμενο που μπορεί να έχει δικά του δικαιώματα ή να υπόκειται σε υποχρεώσεις ή σε περιορισμούς (βλ. σκέψεις 52, 55 έως 59 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως) ( 59 ).

119. Κατά το Συμβούλιο και την Επιτροπή, το Γενικό Δικαστήριο θα έπρεπε να διαπιστώσει ότι δεν συνέτρεχε η δεύτερη προϋπόθεση, εφόσον ούτε οι πράξεις που εξέδωσαν τα όργανα της Ένωσης αφορούσαν το Front Polisario, ούτε είχε το τελευταίο «αναγνωρισθεί ως συνομιλητής επ’ ευκαιρία των διαπραγματεύσεων» ( 60 ) από τα όργανα αυτά.

120. Κατόπιν τούτου, ισχυρίζονται ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε, στη συνέχεια, σε πλάνη περί το δίκαιο, στηριζόμενο, στις σκέψεις 56 έως 59 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, στην ιδιότητα του εκπροσώπου του λαού της Δυτικής Σαχάρας, την οποία αναγνωρίζει στο Front Polisario η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, και στη συμμετοχή της οντότητας αυτής στις διαπραγματεύσεις σχετικά με το οριστικό καθεστώς της Δυτικής που διεξήχθησαν υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, για να καταλήξει στο παραδεκτό της προσφυγής.

121. Το Front Polisario αντιτείνει, πρώτον, ότι αποτελεί υποκείμενο του διεθνούς δικαίου, λαμβανομένης υπόψη της ιδιότητάς του ως εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος.

122. Δεύτερον, αμφισβητεί ότι το συμπέρασμα του Γενικού Δικαστηρίου σχετικά με την ικανότητά του να είναι διάδικος πάσχει πλάνη περί το δίκαιο. Συναφώς παρατηρεί, πρώτον, ότι το Συμβούλιο δεν θέτει εν αμφιβόλω τη διαπίστωση του Γενικού Δικαστηρίου ότι το Front Polisario διαθέτει βάσει του καταστατικού του εσωτερική δομή που του διασφαλίζει την αναγκαία αυτοτέλεια προκειμένου να δρα ως υπεύθυνη οντότητα στις έννομες σχέσεις.

123. Δεύτερον, εκτιμά, κατ’ ουσίαν, ότι ήταν δικαιολογημένο το συμπέρασμα του Γενικού Δικαστηρίου ότι η ικανότητα δικαίου του Front Polisario σήμαινε ότι είχε εν προκειμένω τη δυνατότητα να απευθυνθεί στον δικαστή της Ένωσης, εφόσον το ίδιο το Συμβούλιο και η ίδια η Επιτροπή αναγνώριζαν την ιδιότητά του ως εκπροσώπου του λαού της Δυτικής Σαχάρας, ως μέρους στις διαπραγματεύσεις του ΟΗΕ σχετικά με το μέλλον της περιοχής αυτής, καθώς και ως νόμιμου συνομιλητή της Ένωσης για το ζήτημα αυτό.

β) Εκτίμηση

124. Σημειώνω ότι το Συμβούλιο και η Επιτροπή αμφισβητούν εκείνο μόνον το τμήμα της συλλογιστικής του Γενικού Δικαστηρίου στο οποίο στηρίχθηκε η κρίση του ότι το Front Polisario είχε την ικανότητα διαδίκου, παρότι στερούνταν νομικής προσωπικότητας. Υπό την έννοια αυτή, δεν αμφισβητούν ότι το καταστατικό του Front Polisario του παρέχει τη δυνατότητα να ενεργεί ως οντότητα υπεύθυνη στις έννομες σχέσεις.

125. Υπενθυμίζω ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, το δίκαιο της Ένωσης αναγνωρίζει την ικανότητα διαδίκου σε οντότητες που δεν έχουν νομική προσωπικότητα. Όπως έκρινε το Δικαστήριο με τη σκέψη 144 της αποφάσεως της 18ης Ιανουαρίου 2007, PKK και KNK κατά Συμβουλίου (C‑229/05 P, EU:C:2007:32), «[κ]ατά τη θέσπιση των διατάξεων του Οργανισμού του Δικαστηρίου, και συγκεκριμένα του άρθρου του 21, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου, και συγκεκριμένα του άρθρου του [120], και του Κανονισμού Διαδικασίας του [Γενικού Δικαστηρίου], και συγκεκριμένα του άρθρου του [76], δεν προβλέφθηκε η περίπτωση άσκησης προσφυγής από οργανώσεις χωρίς νομική προσωπικότητα […]. Όταν συντρέχει η εξαιρετική αυτή περίπτωση, οι δικονομικοί κανόνες που διέπουν το παραδεκτό των προσφυγών ακύρωσης πρέπει να εφαρμόζονται κατόπιν της αναγκαίας προσαρμογής τους προς τις περιστάσεις της συγκεκριμένης περίπτωσης».

126. Δεν συμμερίζομαι, στο πλαίσιο αυτό, την άποψη την οποία διατυπώνει το Συμβούλιο στο σημείο 17 της αιτήσεως αναιρέσεως, όπου στηριζόμενο στη διάταξη της 3ης Απριλίου 2008, Landtag Schleswig-Holstein κατά Επιτροπής (T‑236/06, μη δημοσιευθείσα, EU:T:2008:91), ισχυρίζεται ότι «το δίκαιο της Ένωσης μπορεί να απονείμει αυτοτελώς την ικανότητα διαδίκου μόνον όταν η νομική κατάσταση του προσφεύγοντος διέπεται αποκλειστικά από το δίκαιο της Ένωσης» ( 61 ).

127. Σε αντίθεση προς τα όσα υποστηρίζει το Συμβούλιο, στη σκέψη 22 της ως άνω διατάξεως, η οποία επικυρώθηκε με τη διάταξη του Δικαστηρίου της 24ης Νοεμβρίου 2009, Landtag Schleswig-Holstein κατά Επιτροπής (C‑281/08 P, EU:C:2009:728), το Γενικό Δικαστήριο έκρινε απλώς ότι «στην περίπτωση προσφυγών που ασκήθηκαν από περιφερειακές αρχές, το Γενικό Δικαστήριο εκτιμά την ύπαρξη νομικής προσωπικότητας επί τη βάσει του εθνικού δημοσίου δικαίου».

128. Εν προκειμένω όμως, το Front Polisario δεν είναι περιφερειακή αρχή επί της οποίας θα μπορούσε να έχει εφαρμογή η νομολογία αυτή, ούτε άλλωστε στηρίζει την ικανότητά του να είναι διάδικος σε εθνικό δίκαιο.

129. Μολονότι το γεγονός ότι το Front Polisario διαθέτει καταστατικό και εσωτερική δομή που του διασφαλίζουν την αναγκαία αυτοτέλεια δράσεως ως υπεύθυνης οντότητας στις έννομες σχέσεις δεν αμφισβητείται πράγματι από τους διαδίκους, το ζήτημα είναι αν η Ένωση και τα όργανά της αντιμετώπισαν το Front Polisario ως διακριτό υποκείμενο που μπορεί να έχει δικά του δικαιώματα ή να υπόκειται σε υποχρεώσεις ή σε περιορισμούς υπό την έννοια της νομολογίας στην οποία αναφέρεται η σκέψη 52 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ( 62 ).

130. Επιβάλλεται να σημειωθεί εκ προοιμίου ότι το ζήτημα της ικανότητας διαδίκου ενός οργανισμού τον οποίο αναγνωρίζει ο ΟΗΕ ως εκπρόσωπο του λαού μη αυτόνομης περιοχής δεν έχει ακόμη τεθεί στη νομολογία του Δικαστηρίου σχετικά με την ικανότητα διαδίκου οντοτήτων που στερούνται νομικής προσωπικότητας. Επομένως, είναι φυσικό ότι, σε κάποιον βαθμό, η περίπτωση του Front Polisario δεν συμπίπτει απολύτως με εκείνες που έχουν απασχολήσει τη νομολογία αυτή.

131. Επισημαίνω συναφώς ότι η απόφαση της 28ης Οκτωβρίου 1982, Groupement des Agences de voyages κατά Επιτροπής (135/81, EU:C:1982:371) αφορούσε υπό σύσταση λουξεμβουργιανή εταιρία περιορισμένης ευθύνης, της οποίας την ικανότητα διαδίκου αμφισβήτησε η Επιτροπή. Με τη σκέψη 9 της αποφάσεώς του, το Δικαστήριο έκρινε ότι «[η Επιτροπή] δεν [ηδύνατο] […] να αμφισβητήσει την ικανότητα να είναι διάδικος μία de facto οντότης, στην οποία επέτρεψε να συμμετάσχει στον διαγωνισμό και στην οποία απηύθυνε απορριπτική απόφαση κατόπιν συγκριτικής εξετάσεως τού συνόλου των διαγωνιζομένων».

132. Στην παρούσα υπόθεση, το Συμβούλιο ουδέποτε δέχθηκε να συμμετάσχει το Front Polisario στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων της συμφωνίας ελευθερώσεως.

133. Ομοίως, η απόφαση της 18ης Ιανουαρίου 2007, PKK και KNK κατά Συμβουλίου (C‑229/05 P, EU:C:2007:32) αφορούσε, ειδικότερα, το «Kurdistan Workers’ Party (PKK)», στο οποίο η Ένωση είχε επιβάλει περιοριστικά μέτρα, ενώ αμφισβητούνταν η ίδια η ύπαρξή του.

134. Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι «αν ο κοινοτικός νομοθέτης έκρινε, […], ότι το PKK εξακολουθεί να έχει υπόσταση σε βαθμό επαρκή για να αποτελεί το αντικείμενο των περιοριστικών μέτρων του κανονισμού […], η συνέπεια και η δικαιοσύνη επιβάλλουν να γίνει δεκτό ότι η εν λόγω οντότητα εξακολουθεί να έχει υπόσταση σε βαθμό επαρκή για να προσβάλει το μέτρο αυτό. Οποιοδήποτε άλλο συμπέρασμα θα είχε ως αποτέλεσμα τη δυνατότητα εγγραφής μιας οργάνωσης στον επίδικο κατάλογο χωρίς να της παρέχεται η δυνατότητα άσκησης προσφυγής κατά της εγγραφής αυτής» ( 63 ).

135. Στην παρούσα υπόθεση, η επίμαχη απόφαση, η οποία εγκρίνει διεθνή συμφωνία συναφθείσα μεταξύ της Ένωσης και του Βασιλείου του Μαρόκου, δεν αναφέρεται στο Front Polisario.

136. Μολονότι η περίπτωση του Front Polisario δεν εντάσσεται στο ίδιο πλαίσιο με τις αποφάσεις της 28ης Οκτωβρίου 1982, Groupement des Agences de voyages κατά Επιτροπής (135/81, EU:C:1982:371), και της 18ης Ιανουαρίου 2007, PKK και KNK κατά Συμβουλίου (C‑229/05 P, EU:C:2007:32), ομοιάζει εντούτοις περισσότερο, κατά την άποψη μου, με την περίπτωση την οποία αφορούσε η απόφαση της 8ης Οκτωβρίου 1974, Union syndicale – Service public européen κ.λπ. κατά Συμβουλίου (175/73, EU:C:1974:95).

137. Στη σκέψη 12 της αποφάσεως εκείνης, η οποία εκδόθηκε επί προσφυγής που άσκησε συνδικαλιστική οργάνωση χωρίς νομική προσωπικότητα με αίτημα την ακύρωση αποφάσεων για τον διορισμό ορισμένων υπαλλήλων, το Δικαστήριο απαρίθμησε ορισμένα στοιχεία που έπρεπε να ληφθούν υπόψη κατά τον έλεγχο της ικανότητας διαδίκου της οργάνωσης αυτής, μεταξύ των οποίων το γεγονός ότι «τα θεσμικά όργανα [της Ένωσης] την [είχαν] αναγνωρίσει ως συνομιλήτρια επ’ ευκαιρία διαπραγματεύσεων σχετικών με τα προβλήματα που άπτονταν των συλλογικών συμφερόντων του προσωπικού», δηλαδή με πρόβλημα διαφορετικό (και ευρύτερο) από εκείνο το οποίο αφορούσε η προσφυγή.

138. Ομοίως, ακόμη και αν η προσφυγή ακυρώσεως του Front Polisario ενώπιον του Γενικού Δικαστηρίου αφορά μόνον την απόφαση του Συμβουλίου περί συνάψεως της συμφωνίας ελευθερώσεως, το Front Polisario είναι ο ένας εκ των δύο συνομιλητών τους οποίους αναγνωρίζει ο ΟΗΕ, και, επομένως, όλα τα κράτη μέλη και τα θεσμικά όργανα της Ένωσης ( 64 ), ενόψει του καθορισμού του μέλλοντος της Δυτικής Σαχάρας.

139. Επιπλέον, σκοπός της προσφυγής ακυρώσεως την οποία άσκησε το Front Polisario ήταν να προστατεύσει, ως αναγνωρισμένος από τον ΟΗΕ εκπρόσωπος του λαού της Δυτικής Σαχάρας, τα δικαιώματα που ο λαός αυτός αντλεί από το διεθνές δίκαιο, δηλαδή το δικαίωμά του για αυτοδιάθεση και για διαρκή κυριαρχία επί των φυσικών πόρων ( 65 ) της Δυτικής Σαχάρας ( 66 ).

140. Μέσω των αποφάσεων αυτών καθίσταται σαφές ότι το Δικαστήριο θέλησε να προσαρμόσει τη νομολογία του σε πολύ διαφορετικές περιστάσεις αντί να υιοθετήσει μια προσέγγιση τυπολατρική ή άκαμπτη, αφού η πραγματικότητα είναι πάντοτε πλουσιότερη από τη φαντασία των νομοθετών.

141. Η ως άνω ερμηνεία της νομολογίας του Δικαστηρίου δεν τίθεται εν αμφιβόλω από το επιχείρημα του Συμβουλίου και της Επιτροπής ότι ο πολιτικός χαρακτήρας των ζητημάτων που θέτει η παρούσα υπόθεση θα είχε ως συνέπεια να προβεί το Δικαστήριο σε πολιτικές μάλλον παρά σε νομικές αναλύσεις.

142. Συμμερίζομαι, επ’ αυτού, την απάντηση του Διεθνούς Δικαστηρίου σε αντίστοιχο επιχείρημα το οποίο προβλήθηκε ενώπιόν του σε ανάλογη περίπτωση: «το [Διεθνές] Δικαστήριο φρονεί ότι το γεγονός ότι ένα νομικό ζήτημα έχει και πολιτικές πτυχές, “όπως συμβαίνει, λόγω της φύσεως των πραγμάτων, σε πολλά ζητήματα που ανακύπτουν στον διεθνή βίο”, δεν αρκεί για να αναιρέσει τον χαρακτήρα του ως “νομικού ζητήματος” και να “στερήσει από το Δικαστήριο μια αρμοδιότητα που του παρέχει ρητώς το καταστατικό του […] Ανεξαρτήτως των πολιτικών πτυχών του ζητήματος που τίθεται, το [Διεθνές] Δικαστήριο δεν είναι δυνατό να μην αναγνωρίσει νομικό χαρακτήρα σε ένα ζήτημα το οποίο το καλεί να εκπληρώσει μια αποστολή ουσιωδώς δικαστική […]» ( 67 ).

143. Για τους λόγους αυτούς, το Front Polisario μπορεί να είναι διάδικος ενώπιον των δικαστηρίων της Ένωσης, υπό την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ.

144. Επομένως, δεν είναι αναγκαίο να εξεταστεί αν το Front Polisario έχει ικανότητα διαδίκου ως εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα με νομική προσωπικότητα και ικανότητα δικαίου κατά το διεθνές δίκαιο.

145. Πρέπει, πάντως, να τονιστεί ότι το γεγονός ότι το Front Polisario δεν έχει το ιδιαίτερο νομικό καθεστώς του εθνικοαπελευθερωτικού μετώπου εντός της Γενικής Συνελεύσεως του ΟΗΕ, όπως συνέβαινε με την Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (ΟΑΠ), δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην και αυτομάτως, όπως διατείνονται το Συμβούλιο και η Επιτροπή, ότι το Front Polisario στερείται νομικής προσωπικότητας κατά το διεθνές δίκαιο.

146. Αντιθέτως, η αναγνώρισή του ως εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος από πλείονα κράτη ( 68 ), ως εκπροσώπου του λαού της Δυτικής Σαχάρας από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ( 69 ), η προσχώρησή του ως μέλους στη διεθνή οργάνωση «Αφρικανική Ένωση», η σύναψη συμφωνιών με την Ισλαμική Δημοκρατία της Μαυριτανίας και το Βασίλειο του Μαρόκου ( 70 ) και η δέσμευσή του ότι θα σεβαστεί τις Συμβάσεις της Γενεύης της 12ης Αυγούστου 1949 για την προστασία των θυμάτων του πολέμου, που εκδόθηκαν σύμφωνα με το άρθρο 96, παράγραφος 3, του πρόσθετου πρωτοκόλλου για την προστασία των θυμάτων των διεθνών ενόπλων συρράξεων της 8ης Ιουνίου 1977, συνηγορούν μάλλον υπέρ της αναγνωρίσεως της νομικής προσωπικότητας την οποία το διεθνές δίκαιο επιφυλάσσει στα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα.

147. Επομένως, ο πρώτος λόγος αναιρέσεως είναι απορριπτέος.

2. Επί του δευτέρου λόγου αναιρέσεως, που αφορά πλάνη περί το δίκαιο ως προς την ενεργητική νομιμοποίηση του Front Polisario

148. Αυτός ο λόγος αναιρέσεως περιλαμβάνει τρία διαφορετικά σκέλη, εκ των οποίων ανέλυσα μερικώς το πρώτο. Η επικουρική συλλογιστική μου προϋποθέτει ότι το Δικαστήριο απέρριψε την πρότασή μου.

α) Επί του πρώτου σκέλους, σχετικά με τη φύση της επίμαχης αποφάσεως

i) Τα επιχειρήματα των διαδίκων

149. Το Συμβούλιο επισημαίνει ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, καθόσον έκρινε με τις σκέψεις 70 και 71 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ότι η επίμαχη απόφαση ήταν νομοθετική πράξη. Το Συμβούλιο εκτιμά ότι η επίμαχη απόφαση δεν είναι νομοθετική πράξη, εφόσον η νομική της βάση, δηλαδή το άρθρο 207, παράγραφος 4, πρώτο εδάφιο, σε συνδυασμό με το άρθρο 218, παράγραφος 6, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, δεν αναφέρεται ρητώς σε νομοθετική διαδικασία. Κατά το Συμβούλιο, δεν συνιστά ούτε κανονιστική πράξη, εφόσον δεν είναι γενικής εφαρμογής. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να αφορά φυσικό και νομικό πρόσωπο άμεσα και ατομικά.

150. Το Front Polisario αντιτείνει στην επιχειρηματολογία του Συμβουλίου ότι σκοπός του τελευταίου είναι να γίνει δεκτό ότι δεν ισχύουν για την επίμαχη απόφαση οι εγγυήσεις που παρέχει η έννομη τάξη της Ένωσης. Κατά το Front Polisario, αν η επίμαχη απόφαση δεν ήταν νομοθετική πράξη, θα ήταν οπωσδήποτε κανονιστική πράξη ως πράξη γενικής ισχύος.

ii) Εκτίμηση

151. Όπως παρατηρεί το Συμβούλιο, το άρθρο 207, παράγραφος 4, και το άρθρο 108, παράγραφος 6, στοιχείο αʹ, ΣΛΕΕ, τα οποία συνιστούν τις νομικές βάσεις της επίμαχης αποφάσεως, δεν αναφέρονται ρητώς σε νομοθετική διαδικασία, συνήθη ή ειδική, όπως συμβαίνει, αντιθέτως, με τα άρθρα 203, 349 και 352 ΣΛΕΕ.

152. Εντούτοις, η διαπίστωση αυτή δεν αρκεί για να γίνει δεκτό ότι η επίμαχη απόφαση, η οποία έχει ως συνέπεια την εισαγωγή γενικών κανόνων στην έννομη τάξη της Ένωσης, δεν είναι νομοθετική πράξη.

153. Το άρθρο 289, παράγραφος 3, ΣΛΕΕ ορίζει ως νομοθετικές «[τις] νομικές πράξεις που εκδίδονται με νομοθετική διαδικασία», δηλαδή τη συνήθη ή την ειδική νομοθετική διαδικασία.

154. Κατά το άρθρο 289, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ, η ειδική νομοθετική διαδικασία συνίσταται «στην έκδοση […] αποφάσεως […] από [το Συμβούλιο] με τη συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου».

155. Το άρθρο 218, παράγραφος 6, στοιχείο αʹ, σημείο i, ΣΛΕΕ ορίζει ότι «το Συμβούλιο εκδίδει απόφαση για τη σύναψη της συμφωνίας […] μετά από έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου [στην περίπτωση] [των] συμφων[ιών] σύνδεσης».

156. Δεν αντιλαμβάνομαι πώς είναι δυνατόν η απαίτηση προηγούμενης εγκρίσεως εκ μέρους του Κοινοβουλίου να μη θεωρείται συμμετοχή του Κοινοβουλίου στη διαδικασία.

157. Το γεγονός ότι στο άρθρο 289, παράγραφος 2, ΣΛΕΕ χρησιμοποιούνται οι όροι «[σ]τις ειδικές περιπτώσεις που προβλέπουν οι Συνθήκες» δεν σημαίνει, κατ’ ανάγκη, ότι κάθε διάταξη της Συνθήκης ΛΕΕ η οποία παραπέμπει σε εφαρμογή της ειδικής νομοθετικής διαδικασίας πρέπει να το εξαγγέλλει ρητώς. Αρκεί να πληρούνται τα στοιχεία του ορισμού που δίδεται με την ως άνω διάταξη.

158. Αυτό ισχύει κατά μείζονα λόγο διότι, όπως έκρινε το Δικαστήριο με τη σκέψη 55 της αποφάσεως της 24ης Ιουνίου 2014, Κοινοβούλιο κατά Συμβουλίου (C‑658/11, EU:C:2014:2025), «η Συνθήκη της Λισσαβώνας προέβλεψε την υποχρεωτική έγκριση του Κοινοβουλίου όσον αφορά τη σύναψη διεθνών συμφωνιών ακριβώς για τις συμφωνίες εκείνες που καλύπτουν τομείς ως προς τους οποίους, εσωτερικά, εφαρμόζεται η συνήθης νομοθετική διαδικασία του άρθρου 294 ΣΛΕΕ ή η ειδική νομοθετική διαδικασία, μόνον όμως όταν η τελευταία απαιτεί την έγκριση του Κοινοβουλίου».

159. Σε κάθε περίπτωση και αντιθέτως προς ό,τι διατείνεται το Συμβούλιο, αν η επίμαχη απόφαση δεν ήταν νομοθετική πράξη, θα έπρεπε βεβαίως να θεωρηθεί οπωσδήποτε κανονιστική πράξη υπό την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ όπως ερμηνεύθηκε από το Δικαστήριο στις σκέψεις 58 και 61 της αποφάσεως της 3ης Οκτωβρίου 2003, Inuit Tapiriit Kanatami κ.λπ. κατά Κοινοβουλίου και Συμβουλίου (C‑583/11 P, EU:C:2013:625), δεδομένου ότι πρόκειται για πράξη γενικής ισχύος (καθόσον εντάσσει μια διεθνή συμφωνία στην έννομη τάξη της Ένωσης ( 71 )) η οποία δεν είναι νομοθετική πράξη.

160. Αυτό ασφαλώς δεν εξυπηρετεί το Συμβούλιο, εφόσον το Front Polisario θα μπορούσε, ως εκ τούτου, να απαλλαγεί από την υποχρέωση να αποδείξει ότι η επίμαχη απόφαση το αφορά ατομικά, αν γινόταν δεκτό ότι αυτή δεν συνεπάγεται μέτρο εκτελέσεως.

161. Επομένως, το Γενικό Δικαστήριο δεν υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας με τις σκέψεις 70 και 71 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως ότι η επίμαχη απόφαση συνιστά νομοθετική πράξη εκδοθείσα βάσει ειδικής νομοθετικής διαδικασίας.

β) Επί του δευτέρου σκέλους, σχετικά με τον άμεσο επηρεασμό του Front Polisario

i) Τα επιχειρήματα των διαδίκων

162. Το Συμβούλιο και η Επιτροπή ισχυρίζονται ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, καθόσον έκρινε, με τις σκέψεις 106 έως 110 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η επίμαχη απόφαση αφορούσε άμεσα το Front Polisario για τον λόγο ότι η συμφωνία ελευθερώσεως περιείχε η ίδια σύνολο ρητρών οι οποίες παράγουν άμεσα αποτελέσματα στη νομική κατάσταση της Δυτικής Σαχάρας και αφορούν το Front Polisario ως συνομιλητή του Βασιλείου του Μαρόκου στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων που πρέπει να διεξαχθούν μεταξύ τους υπό την αιγίδα του ΟΗΕ προκειμένου να επιλυθεί η διαφορά σχετικά με την περιοχή αυτή.

163. Συναφώς το Συμβούλιο υποστηρίζει κατ’ ουσίαν ότι, ακόμη και αν θεωρηθεί αποδεδειγμένο, το άμεσο αποτέλεσμα ορισμένων ρητρών της συμφωνίας ελευθερώσεως σχετικά με τις προϋποθέσεις εισαγωγής στην Ένωση προϊόντων καταγωγής της περιοχής στην οποία τυγχάνει εφαρμογής η συμφωνία δεν σημαίνει ότι πρέπει να θεωρηθεί ότι η επίμαχη απόφαση αφορά άμεσα τη νομική κατάσταση του Front Polisario υπό την έννοια του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ, και τούτο κατά μείζονα λόγο επειδή το Γενικό Δικαστήριο τόνισε εν προκειμένω, στη σκέψη 203 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η εν λόγω συμφωνία δεν δέσμευε τη συγκεκριμένη οντότητα. Ειδικότερα, κατά την άποψη του Συμβουλίου, οι έννοιες «άμεσο αποτέλεσμα» και «άμεσος επηρεασμός» είναι διαφορετικές και η πρώτη στερείται σημασίας ή εν πάση περιπτώσει δεν είναι καθοριστική, στο πλαίσιο εξετάσεως υπό το πρίσμα της δεύτερης.

164. Επιπλέον, κατά την Επιτροπή, η συμφωνία ελευθερώσεως δεν έχει άμεσο αποτέλεσμα στην Ένωση, εφόσον χρειάστηκε να εκδοθεί ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 812/2012 της Επιτροπής, της 12ης Σεπτεμβρίου 2012 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) 747/2001 του Συμβουλίου όσον αφορά τις δασμολογικές ποσοστώσεις της Ένωσης για ορισμένα γεωργικά προϊόντα και μεταποιημένα γεωργικά προϊόντα καταγωγής Μαρόκου ( 72 ), προκειμένου να τεθεί η συμφωνία αυτή σε εφαρμογή.

165. Τέλος, τυχόν έννομες συνέπειες σε περιοχές εκτός του πεδίου εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης στερούνται σημασίας στο πλαίσιο του ελέγχου που απαιτεί το άρθρο 263, τέταρτο εδάφιο, ΣΛΕΕ.

166. Εν πάση περιπτώσει, στην αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση γίνεται απλώς λόγο για μια έμμεση σχέση μεταξύ, αφενός, των υποτιθεμένων εννόμων συνεπειών των ρητρών της συμφωνίας ελευθερώσεως επί της Δυτικής Σαχάρας, επί των προϊόντων που κατάγονται από την περιοχή αυτή, καθώς και επί των εξαγωγέων ή των εισαγωγέων τους, και, αφετέρου, της συμμετοχής του Front Polisario σε πολιτικές διαπραγματεύσεις οι οποίες αποσκοπούν στην επίλυση της διαφοράς σχετικά με την περιοχή αυτή. Στην πραγματικότητα, το Γενικό Δικαστήριο έπρεπε, κατά την άποψη της Επιτροπής, να καταλήξει ότι η επίμαχη απόφαση δεν μπορούσε, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου και της φύσεώς της, να αφορά άμεσα το Front Polisario και γενικότερα, οποιονδήποτε άλλο μη προνομιούχο προσφεύγοντα, έστω και αν επρόκειτο για οντότητα που διεκδικεί την περιοχή όπου προορίζεται να εφαρμοστεί η διεθνής συμφωνία η οποία εγκρίθηκε με την επίδικη απόφαση.

167. Σε απάντηση στα ανωτέρω, το Front Polisario φρονεί ότι, λαμβανομένου υπόψη ότι η συμφωνία ελευθερώσεως εφαρμόζεται στα προϊόντα καταγωγής Δυτικής Σαχάρας, ορθώς το Γενικό Δικαστήριο κατέληξε ότι η επίμαχη απόφαση το αφορούσε άμεσα. Στο πλαίσιο αυτό, υπογραμμίζει ιδίως ότι η απόφαση αυτή αποσκοπεί στην παραγωγή εννόμων αποτελεσμάτων και δεν είναι δυνατόν, κατά συνέπεια, να θεωρηθεί ότι δεν μπορεί, εκ φύσεως, να προσβληθεί δικαστικά. Στη συνέχεια υποστηρίζει ότι η επίμαχη απόφαση ενέκρινε τη συμφωνία ελευθερώσεως και ότι, ως εκ τούτου, παρήγαγε, λόγω της εκδόσεώς της και μόνον, έννομες συνέπειες σε σχέση με τους όρους εξαγωγής των προϊόντων καταγωγής Δυτικής Σαχάρας προς την Ένωση. Τέλος, ισχυρίζεται κατ’ ουσίαν ότι, εφόσον η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ του έχει αναγνωρίσει την ιδιότητα εκπροσώπου του λαού της Δυτικής Σαχάρας, εφόσον σκοπός των διαπραγματεύσεων του ΟΗΕ σχετικά με τη Δυτική Σαχάρα είναι να καταστεί δυνατή η άσκηση του δικαιώματος αυτοδιαθέσεως του λαού αυτού και εφόσον ο έλεγχος των φυσικών πόρων συνιστά θεμελιώδες στοιχείο του εν λόγω δικαιώματος, ορθώς το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η επίμαχη απόφαση επηρέαζε άμεσα τη νομική του κατάσταση.

ii) Εκτίμηση

– Επί του ζητήματος αν οι αποφάσεις του Συμβουλίου σχετικά με τη σύναψη διεθνών συμβάσεων μπορούν να «αφορούν άμεσα» μη προνομιούχους προσφεύγοντες

168. Διαφωνώ με την άποψη του Συμβουλίου ότι οι αποφάσεις που αφορούν τη σύναψη διεθνούς συμφωνίας και εκδίδονται με νομική βάση το άρθρο 218, παράγραφος 6, ΣΛΕΕ δεν μπορούν, εκ της ίδιας της φύσεως τους, να προσβληθούν από μη προνομιούχους προσφεύγοντες, όπως το Front Polisario.

169. Υποστηρίζοντας ότι, από τη φύση τους, τέτοιες αποφάσεις είναι αδύνατο να έχουν άμεσα αποτελέσματα και ότι, κατά συνέπεια, μόνον οι προνομιούχοι προσφεύγοντες, οι οποίοι δεν οφείλουν να αποδείξουν το έννομο συμφέρον τους, μπορούν να ασκήσουν προσφυγή ακυρώσεως κατ’ αυτών, το Συμβούλιο φαίνεται να συγχέει τις έννοιες της δεκτικής προσφυγής πράξεως και του εννόμου συμφέροντος.

170. Υπενθυμίζω ότι «[κ]ατά πάγια νομολογία, αποτελούν πράξεις δεκτικές προσφυγής, κατά την έννοια του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, όλες οι πράξεις που εκδίδονται από τα θεσμικά όργανα της Ένωσης, ανεξαρτήτως του είδους τους ή του τύπου τον οποίο έχουν περιβληθεί, και οι οποίες σκοπούν στην παραγωγή δεσμευτικών έννομων αποτελεσμάτων» ( 73 ).

171. Η διαπίστωση ότι οι αποφάσεις οι οποίες έχουν ως αντικείμενο τη σύναψη διεθνών συμφωνιών παράγουν τέτοια αποτελέσματα είναι προ πολλού παγιωμένη στη νομολογία του Δικαστηρίου ( 74 ), άλλως «η άσκηση των αρμοδιοτήτων που έχουν εκχωρηθεί στα όργανα της [Ένωσης], στο πεδίο των διεθνών σχέσεων, [θα εξαιρούνταν] από τον δικαστικό έλεγχο νομιμότητας που προβλέπεται από το άρθρο [263 ΣΛΕΕ]» ( 75 ).

172. Επομένως, φρονώ ότι η επίμαχη απόφαση είναι αναμφιβόλως δεκτική δικαστικής προσβολής.

173. Το ίδιο ισχύει και για το έννομο συμφέρον του Front Polisario.

174. Όπως έκρινε το Δικαστήριο με τη σκέψη 25 της αποφάσεως της 17ης Απριλίου 2008, Flaherty κ.λπ. κατά Επιτροπής (C‑373/06 P, C‑379/06 P και C‑382/06 P, EU:C:2008:230), «[κ]ατά πάγια νομολογία, το έννομο συμφέρον του [προσφεύγοντος] πρέπει, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της προσφυγής, να υφίσταται κατά τον χρόνο ασκήσεώς της, άλλως η προσφυγή κρίνεται απαράδεκτη. Το εν λόγω αντικείμενο της διαφοράς πρέπει να διατηρείται, όπως και το έννομο συμφέρον, μέχρι την έκδοση της δικαστικής αποφάσεως, άλλως παρέλκει η έκδοση αποφάσεως, πράγμα που προϋποθέτει ότι [το ένδικο βοήθημα] μπορεί, με το αποτέλεσμά τ[ου], να ωφελήσει τον διάδικο που τ[ο] άσκησε».

175. Στο μέτρο που οι συμφωνίες συνδέσεως και ελευθερώσεως τυγχάνουν εφαρμογής στη Δυτική Σαχάρα, είναι προφανές ότι η προσφυγή ακυρώσεως μπορεί να ωφελήσει το Front Polisario, το οποίο θεωρεί ότι η εφαρμογή των συμφωνιών αυτών στη Δυτική Σαχάρα είναι αντίθετη προς το δικαίωμα αυτοδιαθέσεως του λαού της, προς την αρχή της διαρκούς κυριαρχίας επί των φυσικών πόρων και προς το άρθρο 73 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

– Επί των εννοιών του άμεσου επηρεασμού και του άμεσου αποτελέσματος

176. Όπως έκρινε το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 105 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, «από πάγια νομολογία προκύπτει ότι, προκειμένου ένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο “να επηρεάζεται άμεσα” από την πράξη που αποτελεί το αντικείμενο της προσφυγής πρέπει να πληρούνται σωρευτικά δύο κριτήρια, ήτοι το επίμαχο μέτρο πρέπει, πρώτον, να επηρεάζει άμεσα τη νομική κατάσταση του εμπλεκόμενου προσώπου και, δεύτερον, να μην αφήνει καμία διακριτική ευχέρεια στους αποδέκτες του που είναι επιφορτισμένοι με την εφαρμογή του, δεδομένου ότι αυτή έχει καθαρά αυτόματο χαρακτήρα και απορρέει αποκλειστικά από αυτή καθ’ εαυτήν τη ρύθμιση της Ένωσης χωρίς εφαρμογή άλλων παρεμβαλλομένων κανόνων».

177. Το Συμβούλιο και η Επιτροπή παραδέχονται μεν ότι υπάρχει κάποια συνάφεια ανάμεσα στο δεύτερο κριτήριο της έννοιας του άμεσου επηρεασμού και στην έννοια του άμεσου αποτελέσματος ( 76 ), πλην όμως το Συμβούλιο αμφισβητεί ότι στην παρούσα υπόθεση συντρέχει το πρώτο κριτήριο, ενώ η Επιτροπή αμφισβητεί ότι συντρέχει το δεύτερο.

178. Όσον αφορά το πρώτο κριτήριο, κατά το οποίο το αμφισβητούμενο μέτρο πρέπει να παράγει άμεσα αποτελέσματα στη νομική κατάσταση του οικείου προσώπου, το Συμβούλιο υποστηρίζει ότι το κριτήριο του άμεσου επηρεασμού πρέπει να εξεταστεί σε σχέση με το οικείο πρόσωπο και όχι με την οικεία περιοχή. Στηρίζεται, με άλλα λόγια, στην παραδοχή ότι η νομική θέση μιας περιοχής δεν μπορεί να επηρεαστεί από τις διατάξεις διεθνούς συμφωνίας που έχουν μάλιστα άμεσο αποτέλεσμα, όπερ σημαίνει, κατά την άποψή του, ότι πρέπει να εξεταστούν οι συνέπειες για τη νομική θέση του οικείου προσώπου, και όχι της οικείας περιοχής.

179. Δεν συμφωνώ με την παραδοχή από την οποία εκκινεί η άποψη του Συμβουλίου.

180. Κατ’ αρχάς, το γεγονός ότι η νομική κατάσταση περιοχών ασφαλώς μπορεί να επηρεαστεί από τις διατάξεις διεθνούς συμφωνίας, και τούτο ανεξαρτήτως του ζητήματος αν οι διατάξεις αυτές παράγουν άμεσο αποτέλεσμα, καταδεικνύεται, και δη σε σχέση με την προκειμένη περίπτωση, από τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της 16ης Οκτωβρίου 1975 για τη Δυτική Σαχάρα ( 77 ), στο πλαίσιο της οποίας το Βασίλειο του Μαρόκου προσκόμισε ως απόδειξη της ασκήσεως της κυριαρχίας του στη Δυτική Σαχάρα ορισμένες πράξεις του διεθνούς δικαίου οι οποίες στοιχειοθετούσαν, κατά την άποψή του, αναγνώριση, από άλλα κράτη, της κυριαρχίας αυτής καθόσον αφορούσαν τη Δυτική Σαχάρα ( 78 ).

181. Όπως προκύπτει από το σημείο 108 της γνωμοδοτήσεως αυτής, το Διεθνές Δικαστήριο εξέτασε «αν η ανάλυσή του όσον αφορά τη νομική κατάσταση όπως αυτή απέρρεε από τη μελέτη των εσωτερικών πράξεων τις οποίες επικαλούνταν το [Βασίλειο του Μαρόκου είχε] επηρεαστεί ουσιωδώς από τις διεθνείς πράξεις, οι οποίες, κατ’ αυτό, αποδείκνυαν ότι η κυριαρχία του Σουλτάνου αναγνωριζόταν άμεσα ή έμμεσα ως καλύπτουσα τη [Δυτική Σαχάρα]» ( 79 ). Μεταξύ των πράξεων αυτών περιλαμβάνονταν πλείονες διεθνείς συμφωνίες συναφθείσες από το État chérifien (παλαιά ονομασία του Βασιλείου του Μαρόκου) ( 80 ), καθώς και διπλωματική αλληλογραφία για την ερμηνεία συγκεκριμένης διατάξεως μιας συνθήκης ( 81 ).

182. Κατά συνέπεια, όπως δέχεται η Επιτροπή, στο σημείο 30 του υπομνήματός της επί της αιτήσεως αναιρέσεως, η εφαρμογή των επίδικων συμφωνιών συνδέσεως και ελευθερώσεως στη Δυτική Σαχάρα θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως προσβολή του δικαιώματος αυτοδιαθέσεως ( 82 ) του λαού της και, υπό την έννοια αυτή, να θεωρηθεί ότι επηρεάζει τη νομική κατάσταση της περιοχής αυτής, εφόσον παρέχει κάποια νομιμοποίηση στη διεκδίκηση κυριαρχίας του Βασιλείου του Μαρόκου ( 83 ).

183. Πάντως, θα πρέπει να εξεταστεί και η επιχειρηματολογία του Συμβουλίου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η οποία συνίσταται στην αμφισβήτηση της υπάρξεως οποιασδήποτε σχέσεως μεταξύ του άμεσου επηρεασμού της περιοχής της Δυτικής Σαχάρας (ακόμη και αν θεωρηθεί αποδεδειγμένος) και του άμεσου επηρεασμού του Front Polisario. Η ύπαρξη τέτοιας σχέσεως διαπιστώθηκε από το Γενικό Δικαστήριο στη σκέψη 110 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, με βάση τη συμμετοχή του Front Polisario, μαζί με το Βασίλειο του Μαρόκου, στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, για το μέλλον της Δυτικής Σαχάρας.

184. Το Συμβούλιο διατείνεται συναφώς ότι «το Γενικό Δικαστήριο αυθαίρετα λαμβάνει ως δεδομένη την απόλυτη ταύτιση μεταξύ της περιοχής και ενός προσώπου […] το οποίο εγείρει διεκδικήσεις σε σχέση με αυτή». Κατά το Συμβούλιο, «η συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου θα είχε νόημα μόνον αν το Front Polisario είχε εγγενώς την ιδιότητα του εκπροσώπου των εμπορικών συμφερόντων της Δυτικής Σαχάρας, όπερ θα προϋπέθετε ότι πρόκειται για θεσμικό φορέα αναγνωρισμένο στο διεθνές δίκαιο ή τουλάχιστον στη διεθνή πρακτική».

185. Συμμερίζομαι την ως άνω κριτική του Συμβουλίου, υπό την έννοια ότι το Front Polisario αναγνωρίζεται από τον ΟΗΕ μόνον ως εκπρόσωπος του λαού της Δυτικής Σαχάρας στο πλαίσιο της πολιτικής ( 84 ) διαδικασίας που αποσκοπεί στην επίλυση του ζητήματος της αυτοδιαθέσεως του λαού της οικείας περιοχής. Στο πολιτικό αυτό πλαίσιο είναι ο εκπρόσωπος του λαού της Δυτικής Σαχάρας, δεδομένου ότι το Βασίλειο του Μαρόκου είναι το έτερο μέρος της διαφοράς και το Βασίλειο της Ισπανίας θεωρεί εαυτό απαλλαγμένο, από τις 26 Φεβρουαρίου 1976, οποιασδήποτε ευθύνης διεθνούς χαρακτήρα ως προς τη διοίκηση της Δυτικής Σαχάρας.

186. Όμως, η παρούσα ένδικη διαφορά δεν αποτελεί μέρος της πολιτικής διαδικασίας στο πλαίσιο της οποίας το Front Polisario ασκεί την αποστολή του εκπροσώπου του λαού της Δυτικής Σαχάρας, που του έχει αναγνωρίσει ο ΟΗΕ.

187. Εξάλλου, το Συμβούλιο αμφισβητεί την ιδιότητα του Front Polisario ως αποκλειστικού εκπροσώπου του λαού της Δυτικής Σαχάρας. Ακόμη και το ίδιο το Front Polisario εκτιμά ότι δεν είναι η μόνη οντότητα που έχει την ικανότητα εκπροσωπήσεως του λαού της Δυτικής Σαχάρας, εφόσον, κατά τη δική του άποψη, το Βασίλειο της Ισπανίας παραμένει η διοικούσα αρχή της Δυτική Σαχάρα ( 85 ).

188. Ομολογουμένως, το Βασίλειο της Ισπανίας θεωρεί εαυτό, από τις 26 Φεβρουαρίου 1976, απαλλαγμένο οποιασδήποτε ευθύνης διεθνούς χαρακτήρα ως προς τη διοίκηση της Δυτικής Σαχάρας. Πάντως, δεν μπορεί να αποκλειστεί κατηγορηματικά το ενδεχόμενο, παρά την παραίτησή του, το Βασίλειο της Ισπανίας να διατηρεί στο διεθνές δίκαιο την ιδιότητα της διοικούσας αρχής και, υπό την ιδιότητα αυτή, να είναι η μόνη οντότητα που έχει την ικανότητα, μάλιστα δε την υποχρέωση, να προστατεύσει, και σε νομικό επίπεδο, τα δικαιώματα του λαού της Δυτικής Σαχάρας, ιδίως το δικαίωμά του για αυτοδιάθεση και την κυριαρχία του επί των φυσικών πόρων της περιοχής αυτής.

189. Πράγματι και χωρίς να είναι αναγκαίο να επιλυθεί το ζήτημα αυτό στην παρούσα υπόθεση, οι όροι της αποστολής την οποία αναθέτει στις διοικούσες αρχές το άρθρο 73, στοιχεία αʹ και βʹ, του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών ( 86 ) είναι τέτοιοι που αμφιβάλλω αν αυτές μπορούν να απαλλαγούν από την αποστολή τους χωρίς να την έχουν εκπληρώσει εξυπηρετώντας τα συμφέροντα και τις ανάγκες του λαού της οικείας μη αυτόνομης περιοχής.

190. Η αμφιβολία αυτή ενισχύεται από το γεγονός ότι ο ΟΗΕ εξακολουθεί να θεωρεί ότι η υποχρέωση διαβιβάσεως στον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ των πληροφοριών για τη Δυτική Σαχάρα που προβλέπει το άρθρο 73, στοιχείο εʹ, του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών βαρύνει το Βασίλειο της Ισπανίας ( 87 ).

191. Επιπλέον, το Ministerio Fiscal (εισαγγελική αρχή) του Βασιλείου της Ισπανίας, καθώς και η Audencia Nacional (Κεντρικό Δικαστήριο, Ισπανία) αναγνωρίζουν ότι το Βασίλειο της Ισπανίας είναι η διοικούσα αρχή της Δυτικής Σαχάρας και, «υπό την ιδιότητα αυτή, διατηρεί, μέχρι τη λήξη της περιόδου της αποαποικιοποιήσεως, τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τα άρθρα 73 και 74 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η προστασία, συμπεριλαμβανομένης της νομικής προστασίας, των πολιτών της από παντός είδους καταχρήσεις» ( 88 ). Επ’ αυτής της βάσεως, το Βασίλειο της Ισπανίας έχει επεκτείνει τη διεθνή του δικαιοδοσία επί ποινικών υποθέσεων και στα εγκλήματα που διαπράττονται στη Δυτική Σαχάρα ( 89 ).

192. Επισημαίνω ότι, κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Ισπανική Κυβέρνηση δεν σχολίασε τη θέση των ισπανικών δικαστικών οργάνων, περιοριζόμενη να αναφέρει ότι σέβεται τις αποφάσεις των ισπανικών δικαστηρίων.

193. Συμπερασματικά, φρονώ ότι η σχέση μεταξύ της επίμαχης αποφάσεως και του Front Polisario είναι εντελώς έμμεση, οπότε δεν αρκεί για να θεμελιώσει άμεσο επηρεασμό του.

194. Κατά συνέπεια, εκτιμώ ότι η σκέψη 110 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως πάσχει πλάνη περί το δίκαιο, στο μέτρο που το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε ότι η επίμαχη απόφαση αφορά άμεσα το Front Polisario.

195. Λαμβανομένου υπόψη του συμπεράσματος αυτού, θα αναλύσω, για λόγους πληρότητας και μόνον, το δεύτερο κριτήριο άμεσου επηρεασμού, δηλαδή το ότι η επίμαχη απόφαση δεν πρέπει να καταλείπει καμία εξουσία εκτιμήσεως στους αποδέκτες της, οι οποίοι είναι επιφορτισμένοι με την εφαρμογή της. Ως προς το σημείο αυτό, δεν συμμερίζομαι την άποψη της Επιτροπής ότι το συγκεκριμένο κριτήριο δεν πληρούται στην παρούσα υπόθεση λόγω του εκτελεστικού κανονισμού 812/2012 τον οποίο εξέδωσε η ίδια για να θέσει σε εφαρμογή τη συμφωνία ελευθερώσεως.

196. Είμαι της γνώμης ότι η προσβαλλόμενη πράξη έχει όντως «αυτόματο χαρακτήρα και απορρέει αποκλειστικά από αυτή καθ’ εαυτήν τη ρύθμιση της Ένωσης χωρίς εφαρμογή άλλων παρεμβαλλομένων κανόνων» ( 90 ). Με την έναρξη της ισχύος της κατέστη δυνατή η άσκηση των δικαιωμάτων και η εκτέλεση των υποχρεώσεων που προβλέπει η συμφωνία ελευθερώσεως.

197. Ο εκτελεστικός κανονισμός 812/2012 επικαιροποιεί απλώς τον κανονισμό (ΕΚ) 747/2001 του Συμβουλίου, της 9ης Απριλίου 2001, περί διαχειρίσεως κοινοτικών δασμολογικών ποσοστώσεων και ποσοτήτων αναφοράς για προϊόντα δυνάμενα να υπαχθούν σε προτιμήσεις βάσει των συμφωνιών με ορισμένες Μεσογειακές χώρες, και περί καταργήσεως των κανονισμών (ΕΚ) 1981/94 και (ΕΚ) 934/95 ( 91 ), συνοψίζοντας απλώς (μία και μόνο διάταξη που συνοδεύεται από ανακεφαλαιωτικό πίνακα) ορισμένες από τις ουσιώδεις τροποποιήσεις που εισήγαγε η συμφωνία ελευθερώσεως.

198. Ειδικότερα, όπως προκύπτει από το άρθρο 2 του πρωτοκόλλου υπ’ αριθ. 1 της Συμφωνίας ελευθερώσεως, αυτή αφορά την εισαγωγή στην Ένωση «γεωργικών προϊόντων, μεταποιημένων γεωργικών προϊόντων, ψαριών και αλιευτικών προϊόντων καταγωγής Βασιλείου του Μαρόκου», ενώ ο εκτελεστικός κανονισμός 812/2012 αφορά μόνον ορισμένα από τα προϊόντα αυτά, τα οποία εισάγονται στην Ένωση υποκείμενα σε δασμολογικές ποσοστώσεις ( 92 ). Η απουσία εκτελεστικού κανονισμού ουδόλως εμπόδισε την εφαρμογή της συμφωνίας, τόσο ως προς τα προϊόντα αυτά όσο και ως προς άλλα.

199. Κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, η Επιτροπή δεν διευκρίνισε πώς ο εκτελεστικός κανονισμός 812/2012 θέτει σε εφαρμογή τη συμφωνία ελευθερώσεως σε σχέση με όλα τα άλλα προϊόντα.

200. Πάντως, ακόμη και στις περιπτώσεις των προϊόντων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του εκτελεστικού κανονισμού 812/2012 (για παράδειγμα τις τομάτες) ως υποκείμενα σε δασμολογική ποσόστωση της οποίας οι πρακτικές λεπτομέρειες ρυθμίζονται από τον κανονισμό αυτόν, επιβάλλεται να τονιστεί ότι το Front Polisario δεν διατείνεται, όπως θα το έπραττε ένας εισαγωγέας, ότι το αφορά άμεσα η δασμολογική ποσόστωση που προβλέπεται στη συμφωνία ελευθερώσεως. Η αιτίασή του αντλείται από την ίδια την εφαρμογή της συμφωνίας ελευθερώσεως στη Δυτική Σαχάρα, ζήτημα το οποίο ουδεμία σχέση έχει με το κατά πόσον ο ως άνω κανονισμός θέτει σε εφαρμογή την επίμαχη απόφαση.

201. Κατά συνέπεια, εκτιμώ ότι το δεύτερο κριτήριο του άμεσου επηρεασμού, όπως διατυπώνεται στη σκέψη 105 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, πληρούται στην παρούσα υπόθεση.

γ) Επί του τρίτου σκέλους, σχετικά με τον ατομικό επηρεασμό του Front Polisario

202. Αναλύω το τρίτο σκέλος μόνο για την περίπτωση που το Δικαστήριο καταλήξει ότι η επίμαχη απόφαση αφορά άμεσα το Front Polisario.

i) Τα επιχειρήματα των διαδίκων

203. Το Συμβούλιο και η Επιτροπή υποστηρίζουν ότι το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο, καθόσον έκρινε, με τις σκέψεις 111 και 113 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η επίμαχη απόφαση αφορούσε ατομικά το Front Polisario για τον λόγο ότι συμμετείχε στις διεθνείς διαπραγματεύσεις που αποσκοπούσαν στην επίλυση της διαφοράς σχετικά με τη Δυτική Σαχάρα και τελούσε, ως εκ τούτου, σε κατάσταση η οποία το διαφοροποιούσε σε σχέση με κάθε άλλο πρόσωπο. Ειδικότερα, ακόμη και αν γίνει δεκτό ότι υφίσταται τέτοια κατάσταση, δεν προκύπτει από τη συλλογιστική του Γενικού Δικαστηρίου γιατί η επίμαχη απόφαση, λαμβανομένου υπόψη του αντικειμένου της, θίγει με οποιονδήποτε τρόπο το Front Polisario υπό την έννοια της νομολογίας. Αντιθέτως, η συμμετοχή του στις διαπραγματεύσεις που διεξάγονται υπό την αιγίδα του ΟΗΕ πιστοποιεί ότι υπάρχει απλώς ένα γενικό συμφέρον πολιτικής φύσεως, στερούμενο οιουδήποτε ουσιαστικού ή δικονομικού δεσμού με την επίμαχη απόφαση και με τη συμφωνία ελευθερώσεως, δεδομένου ότι η τελευταία αυτή συμφωνία έχει αποκλειστικά ως αντικείμενο ζητήματα εμπορικού και τελωνειακού χαρακτήρα.

204. Το Front Polisario αντιτείνει ότι ορθώς το Γενικό Δικαστήριο δέχθηκε, με τις σκέψεις 111 και 113 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η επίμαχη απόφαση το αφορά ατομικά. Συναφώς, παρατηρεί, κατ’ αρχάς, ότι είναι σαφές και δεν αμφισβητείται ότι έχει την ιδιότητα του εκπροσώπου του λαού της Δυτικής Σαχάρας και ότι για τον λόγο αυτό συνιστά τον μοναδικό συνομιλητή του Βασιλείου του Μαρόκου στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων που διεξάγονται υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Στη συνέχεια, υποστηρίζει ότι αντικείμενο των διαπραγματεύσεων αυτών δεν είναι να βρεθεί απλώς πολιτική λύση σε μια εδαφική διαφορά, όπως διατείνονται το Συμβούλιο και η Επιτροπή, αλλά αντιθέτως να καταστεί δυνατή η άσκηση του δικαιώματος αυτοδιαθέσεως του λαού της Δυτικής Σαχάρας. Τέλος, υπογραμμίζει ότι η συμφωνία ελευθερώσεως έχει εφαρμογή στη Δυτική Σαχάρα και στους φυσικούς της πόρους, των οποίων ο έλεγχος αποτελεί τμήμα του εν λόγω δικαιώματος.

ii) Εκτίμηση

205. Παρότι η υπό κρίση υπόθεση δεν εντάσσεται στη νομολογία του Δικαστηρίου στην οποία παραπέμπει η Επιτροπή σχετικά με την ενεργητική νομιμοποίηση για την προσβολή αποφάσεως της Επιτροπής στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων από πρόσωπα εκτός του κράτους μέλους αποδέκτη της οικείας αποφάσεως ( 93 ), τίποτε δεν αποκλείει, κατ’ αρχήν, το ενδεχόμενο να πληροί το Front Polisario το κριτήριο του ατομικού επηρεασμού, ακόμη και αν, λόγω των ειδικών περιστάσεων που το χαρακτηρίζουν, η περίπτωσή του δεν ομοιάζει με κανένα νομολογιακό προηγούμενο από αυτά τα οποία το Δικαστήριο είχε ήδη την ευκαιρία να εξετάσει.

206. Στο πλαίσιο αυτό, δεν συμμερίζομαι την άποψη της Επιτροπής ότι η σκέψη 113 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως έρχεται σε αντίθεση προς την απόφαση της 10ης Απριλίου 2003, Επιτροπή κατά Ολλανδικών Αντιλλών (C‑142/00 P, EU:C:2003:217) ( 94 ), διότι η θέση του Front Polisario ουδόλως συγκρίνεται με τη θέση των Ολλανδικών Αντιλλών.

207. Πράγματι, με τις σκέψεις 66 έως 67 της αποφάσεως εκείνης, το Δικαστήριο έκρινε ότι, έστω και αν το μεγαλύτερο μέρος των εισαγωγών ρυζιού καταγωγής ΥΧΕ στην Ένωση προερχόταν από τις Ολλανδικές Αντίλλες, εντούτοις ο εν λόγω τομέας αντιπροσώπευε μόλις το 0,9 % του καθαρού εθνικού προϊόντος των Ολλανδικών Αντιλλών, ενώ, επιπλέον, οι Ολλανδικές Αντίλλες δεν ήταν η μοναδική ΥΧΕ παραγωγός ρυζιού την οποία αφορούσαν οι επίμαχοι κανονισμοί.

208. Επί της βάσεως αυτής, το Δικαστήριο έκρινε, με τη σκέψη 68 της ανωτέρω αποφάσεως, ότι ούτε οι επίμαχοι κανονισμοί είχαν δυσμενείς συνέπειες για ένα σημαντικό τομέα της οικονομίας των Ολλανδικών Αντιλλών εν αντιθέσει προς κάθε άλλη ΥΧΕ, ούτε οι οικείες διατάξεις έθιγαν τις Ολλανδικές Αντίλλες λόγω ιδιοτήτων που τις διακρίνουν σε σχέση με άλλες ΥΧΕ στις οποίες επίσης έχουν εφαρμογή οι ίδιοι κανονισμοί.

209. Η περίπτωση του Front Polisario πόρρω απέχει από να χαρακτηριστεί ανάλογη προς αυτή των Ολλανδικών Αντιλλών. Ναι μεν το Δικαστήριο έκρινε, με τη σκέψη 69 της αποφάσεως εκείνης, ότι «το γενικό συμφέρον που μια ΥΧΕ, ως αρμόδια οντότητα για τα ζητήματα οικονομικής και κοινωνικής φύσεως στο έδαφός της, μπορεί να έχει σχετικά με την επίτευξη ευνοϊκού αποτελέσματος για την οικονομική ευημερία της δεν αρκεί από μόνο του για να θεωρηθεί ότι [οι προσβαλλόμενες] διατάξεις […] την αφορούν […] ατομικά», πλην όμως η αποστολή του Front Polisario επ’ ουδενί άπτεται ζητημάτων οικονομικής και κοινωνικής φύσεως.

210. Πράγματι, η αποστολή του όπως προκύπτει από το άρθρο 8 του καταστατικού του είναι πολύ γενικότερη και συνίσταται κατ’ ουσίαν στην παρακίνηση του λαού της Δυτικής Σαχάρας, του οποίου αποτελεί τον αναγνωρισμένο από τον ΟΗΕ εκπρόσωπο ( 95 ), να ασκήσει το δικαίωμα αυτοδιαθέσεώς του.

211. Πάντως, για τους ίδιους λόγους με αυτούς που εξέθεσα στα σημεία 185 έως 194 των προτάσεών μου, φρονώ ότι τα προηγούμενα στοιχεία δεν αρκούν για να γίνει δεκτό ότι η επίμαχη απόφαση αφορά το Front Polisario ατομικά.

212. Κατά συνέπεια, το Γενικό Δικαστήριο υπέπεσε σε πλάνη περί το δίκαιο κρίνοντας, με τη σκέψη 113 της αναιρεσιβαλλομένης αποφάσεως, ότι η επίμαχη απόφαση αφορά το Front Polisario ατομικά.

213. Επομένως, πρέπει να αναιρεθούν οι σκέψεις 110 έως 114 της αποφάσεως του Γενικού Δικα