ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (ΠΕΜΠΤΟ ΤΜΗΜΑ) ΤΗΣ 22ΑΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 1993. - MINISTERO DELLE FINANZE ΚΑΙ MINISTERO DELLA SANITA ΚΑΤΑ PHILIP MORRIS BELGIUM SA ΚΑΙ ΛΟΙΠΩΝ. - ΑΙΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΣ: CONSIGLIO DI STATO - ΙΤΑΛΙΑ. - ΣΗΜΑΝΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΠΝΟΥ - ΑΝΑΓΡΑΦΗ ΕΠΙ ΤΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΚΑΠΝΟΥ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΕΩΝ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. - ΥΠΟΘΕΣΗ C-222/91.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1993 σελίδα I-03469



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

++++

1. Προσέγγιση νομοθεσιών - Σήμανση των προϊόντων καπνού - Οδηγία 89/622 - Γενική προειδοποίηση σχετική με την υγεία η οποία πρέπει να αναγράφεται επί των μονάδων συσκευασίας των προϊόντων καπνού πλην των σιγαρέτων - Ευχέρεια των κρατών μελών να καθορίζουν, για την εσωτερική τους παραγωγή, ποσοστό της επιφανείας των μονάδων συσκευασίας το οποίο πρέπει να προορίζεται γι' αυτή - Δυνατότητα εισαχθείσα με την οδηγία 92/41

(Οδηγία 89/622 του Συμβουλίου, άρθρΑ 4 PAR 1 και 5, όπως τροποποιήθηκε με την οδηγία 92/41)

2. Προσέγγιση των νομοθεσιών - Σήμανση των προϊόντων καπνού - Οδηγία 89/622 - Ειδική προειδοποίηση σχετική με την υγεία η οποία πρέπει να αναγράφεται στα πακέτα σιγαρέτων - Δυνατότητα των κρατών μελών να επιβάλουν την αναγραφή περισσοτέρων ειδικών προειδοποιήσεων - Δεν υπάρχει

(Οδηγία 89/622 του Συμβουλίου, άρθρο 4 PAR 2)

Περίληψη

1. Το άρθρο 4, παράγραφος 5, της οδηγίας 89/622, περί σημάνσεως των προϊόντων καπνού, υπό την αρχική μορφή του, έχει την έννοια ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν τη δυνατότητα να επιβάλουν, όσον αφορά την εγχώρια παραγωγή τους, να καλύπτει στις μονάδες συσκευασίας των προϊόντων καπνού πλην των πακέτων σιγαρέτων η σχετική με την υγεία γενική προειδοποίηση της παραγράφου 1 του προαναφερθέντος άρθρου τουλάχιστον το 4% της επιφανείας επί της οποίας αναγράφεται. Εντούτοις, τη δυνατότητα αυτή δέχεται το κείμενο της προμνησθείσας παραγράφου το οποίο απορρέει από την τροποποιούσα την οδηγία 89/622 οδηγία 92/41.

2. Το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/622, περί σημάνσεως των προϊόντων καπνού, επιβάλλει την αναγραφή μιας μόνον σχετικής με την υγεία ειδικής προειδοποιήσεως σε κάθε πακέτο σιγαρέτων, τα δε κράτη μέλη δεν έχουν τη δυνατότητα να επιβάλουν περισσότερες, διότι δεν πρόκειται για ελάχιστη προδιαγραφή.

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-222/91,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Consiglio di Stato προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ

Ministero delle finanze,

Ministero della sanita

και

Philip Morris Belgium SA,

BAT (Deutschland) Export GmbH & Co.,

H. F. et Ph. F. Reemtsma GmbH & Co.,

Philip Morris Holland BV,

Philip Morris Products Inc.,

Arizona Tobacco Products GmbH & Co. Export KG,

Les Fabriques de Tabac Reunies SA,

R. J. Reynolds Tobacco GmbH

και Turmac Company BV,

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του άρθρου 4 της οδηγίας 89/622/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 13ης Νοεμβρίου 1989, για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με τη σήμανση των προϊόντων καπνού (ΕΕ L 359, σ. 1),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),

συγκείμενο από τους G. C. Rodriguez Iglesias, πρόεδρο τμήματος, R. Joliet, J. C. Moitinho de Almeida, F. Grevisse και D. A. O. Edward, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: C. O. Lenz

γραμματέας: Lynn Hewlett, υπάλληλος διοικήσεως,

λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:

* οι εταιρίες Philip Morris κ.λπ., εφεσίβλητες και εφεσείουσες παρεπιμπτόντως, εκπροσωπούμενες αντίστοιχα από τους Massimo Colarizi, δικηγόρο Ρώμης, Paolo Ferrari, δικηγόρο Μιλάνου, Ma Ssimo Severo Giannini, δικηγόρο Ρώμης, Riccardo Luzzatto, δικηγόρο Μιλάνου, Mario Siragusa, δικηγόρο Ρώμης, Romano Subiotto, solicitor παρά τω Supreme Court of England and Wales, και Giuseppe Scassellati Sforzolini, δικηγόρο Μπολώνιας,

* η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπουμένη από τον καθηγητή Luigi Ferrari Bravo, προϊστάμενο της υπηρεσίας διπλωματικών διαφορών του Υπουργείου των Εξωτερικών, επικουρούμενο από τον Oscar Fiumara, avvocato dello Stato,

* η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπουμένη από τη S. Lucinda Hudson, του Treaury Solicitor' s Department,

* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένη από τον Antonio Aresu και τη Marie Wolfcarius, μέλη της Νομικής Υπηρεσίας,

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις των εταιριών Philip Morris κ.λπ., εφεσίβλητες και εφεσείουσες παρεμπιπτόντως, της Ιταλικής Κυβερνήσεως, της Κυβερνήσεως του Ηνωμένου Βασιλείου, εκπροσωπουμένης από τον Richard Plender, Q. C., και την Elanor Sharpston, barrister, της Ιρλανδικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπουμένης από τον Richard Nesbitt, barrister at Law, και της Επιτροπής, κατά τη συνεδρίαση της 14ης Ιανουαρίου 1993,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 2ας Μαρτίου 1993,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Mε διάταξη της 27ης Αυγούστου 1991, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 4 Σεπτεμβρίου του ιδίου έτους, το Consiglio di Stato in sede guirisdizionale υπέβαλε, δυνάμει του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΟΚ, τρία προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του άρθρου 4 της οδηγίας 89/622/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 13ης Νοεμβρίου 1989, για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με τη σήμανση των προϊόντων καπνού (ΕΕ L 359, σ. 1, στο εξής: οδηγία).

2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο δύο προσφυγών που άσκησαν ενώπιον του Tribunale Amministrativo Regionale del Lazio οι εταιρίες Philip Morris Belgium, BAT (Deutschland) Export, HF et Ph. F. Reemtsma, Philip Morris Holland, Philip Morris Products Incorporated, Arizona Tobacco Products, Les Fabriques de Tabac Reunies, R. J. Reynolds Tobacco και Trimac Company (στο εξής: εταιρίες Philip Morris κ.λπ.). Aίτημα των προσφυγών αυτών είναι η ακύρωση του διατάγματος του Υπουργού Οικονομικών, κατόπιν συμφωνίας με τον Υπουργό Υγείας, της 31ης Ιουλίου 1990, το οποίο περιέχει ειδικές τεχνικές διατάξεις για τη συσκευασία και τη σήμανση των προϊόντων καπνού σύμφωνα με τις προδιαγραφές της οδηγίας του Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων 89/622 (Gazzetta Ufficiale della Repubblica Italiana, αριθ. 198, της 25ης Αυγούστου 1990, στο εξής: υπουργικό διάταγμα).

3 Προς υποστήριξη των προσφυγών τους, οι εταιρίες Philip Morris κ.λπ. προέβαλαν ότι το υπουργικό διάταγμα είναι παράνομο, δεδομένου ότι, σε αντίθεση προς την οδηγία, προβλέπει, αφενός, την υποχρέωση αναγραφής δύο ειδικών προειδοποιήσεων στα πακέτα σιγαρέτων, και, αφετέρου, την επέκταση σε όλες τις μονάδες συσκευασίας των προϊόντων καπνού, του ελαχίστου ποσοστού του 4% της επιφανείας, το οποίο καθορίζει η οδηγία για τα πακέτα σιγαρέτων. Επιπλέον, υποστήριξαν ότι το υπουργικό διάταγμα είχε εκδοθεί από τον Υπουργό των Οικονομικών, κατόπιν συμφωνίας με τον Υπουργό Υγείας, οι οποίοι ουδεμία προς τούτο αρμοδιότητα διαθέτουν.

4 Το Tribunale Amministrativo Regionale del Lazio απέρριψε τον ερειδόμενο επί της αναρμοδιότητας λόγο της προσφυγής καθώς και τον λόγο που αφορούσε την επέκταση, σε όλες τις μονάδες συσκευασίας των προϊόντων καπνού, του ελάχιστου ποσοστού του 4% της επιφανείας, το οποίο καθορίζει η οδηγία για τα πακέτα σιγαρέτων. Αντιθέτως, το Tribunale δέχθηκε τον σχετικό με την αναγραφή δύο ειδικών προειδοποιήσεων στα πακέτα σιγαρέτων λόγο και, κατά συνέπεια, ακύρωσε κατά το μέτρο αυτό το υπουργικό διάταγμα.

5 Επιληφθέν της εφέσεως που άσκησαν οι Υπουργοί Οικονομικών και Υγείας και της παρεμπίπτουσας εφέσεως που άσκησαν οι εταιρίες Philip Morris κ.λπ. κατά της αποφάσεως αυτής, το Consiglio di Stato αποφάσισε να αναστείλει τη διαδικασία μέχρις ότου το Δικαστήριο απαντήσει στα εξής προδικαστικά ερωτήματα:

"α) Έχει το άρθρο 4 της οδηγίας 89/622/ΕΟΚ της 13ης Νοεμβρίου 1989 την έννοια ότι οι εθνικές αρχές έχουν τη δυνατότητα να επιβάλουν την υποχρέωση να αναγράφουν σε όλες τις μονάδες συσκευασίας των προϊόντων καπνού, εκτός από εκείνες των πακέτων των σιγαρέτων, τη γενική προειδοποίηση στην οποία αναφέρεται η παράγραφος 1 του άρθρου, καλύπτοντας τουλάχιστον το 4% της επιφανείας στην οποία αυτή αναγράφεται;

β) Έχει το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/622/ΕΟΚ της 13ης Νοεμβρίου 1989 την έννοια ότι σε κάθε πακέτο σιγαρέτων πρέπει να αναγράφεται μία μόνον ειδική προειδοποίηση ή, αντιθέτως, επιβάλλει να αναγράφονται περισσότερες ειδικές προειδοποιήσεις;

γ) Σε περίπτωση κατά την οποία το δεύτερο ερώτημα έχει την έννοια ότι η κοινοτική οδηγία δεν επιβάλλει την υποχρέωση αναγραφής περισσοτέρων της μιας ειδικών προειδοποιήσεων σε κάθε πακέτο σιγαρέτων, έχουν ωστόσο οι εθνικές αρχές τη δυνατότητα να επιβάλουν την αναγραφή σε κάθε πακέτο μεγαλύτερου αριθμού ειδικών προειδοποιήσεων;"

6 Στην έκθεση ακροατηρίου εκτίθενται λεπτομερώς τα πραγματικά περιστατικά και το νομικό πλαίσιο της κύριας δίκης, η εξέλιξη της διαδικασίας καθώς και οι γραπτές παρατηρήσεις που κατατέθηκαν ενώπιον του Δικαστηρίου. Τα στοιχεία αυτά της δικογραφίας δεν επαναλαμβάνονται κατωτέρω παρά μόνον καθόσον απαιτείται για τη συλλογιστική του Δικαστηρίου.

Επί του πρώτου ερωτήματος

7 Πρέπει να υπομνηστεί ότι η οδηγία, εκδοθείσα βάσει του άρθρου 100 Α της Συνθήκης, αποσκοπεί στην εξάλειψη τυχόν εμποδίων στις συναλλαγές που μπορούν να δημιουργούν οι διαφορές των εθνικών διατάξεων όσον αφορά τη σήμανση των προϊόντων καπνού, εμποδίζοντας έτσι την εγκαθίδρυση και τη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Προς τούτο, η οδηγία περιέχει κοινούς κανόνες περί σχετικών με την υγεία προειδοποιήσεων που πρέπει να αναγράφονται στις μονάδες συσκευασίας των προϊόντων καπνού και περί ενδείξεων της περιεκτικότητας σε πίσσα και νικοτίνη που πρέπει να αναγράφονται στα πακέτα σιγαρέτων.

8 Οι κοινοί αυτοί κανόνες δεν είναι πάντοτε της ιδίας φύσεως.

9 Ορισμένοι κανόνες δεν αναγνωρίζουν στα κράτη μέλη καμιά ευχέρεια να επιβάλουν, όσον αφορά τη σήμανση των προϊόντων καπνού, δεσμευτικότερους ή ακόμη λεπτομερέστερους ή εν πάση περιπτώσει διαφορετικούς όρους από τους προβλεπομένους στην οδηγία.

10 Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το άρθρο 8, παράγραφος 1, της οδηγίας τα κράτη μέλη δεν μπορούν, για λόγους σημάνσεως, να απαγορεύουν ή να περιορίζουν το εμπόριο των προϊόντων που πληρούν τους όρους της οδηγίας. Κατά την παράγραφο 2 μάλιστα του ιδίου άρθρου, τα κράτη μέλη έχουν βεβαίως τη δυνατότητα να καθορίζουν, τηρουμένης της Συνθήκης, τις απαιτήσεις που κρίνουν αναγκαίες για την εξασφάλιση της προστασίας της υγείας των ατόμων κατά την εισαγωγή, την πώληση και την κατανάλωση των προϊόντων καπνού, εφόσον αυτό δεν συνεπάγεται τροποποιήσεις της σημάνσεώς τους σε σχέση με τις διατάξεις της οδηγίας.

11 'Αλλες διατάξεις της οδηγίας παρέχουν στα κράτη μέλη ορισμένη εξουσία εκτιμήσεως η οποία τους επιτρέπει να προσαρμόζουν τη σήμανση των προϊόντων καπνού στις απαιτήσεις της προστασίας της δημόσιας υγείας. Αυτό συμβαίνει με το άρθρο 4, παράγραφος 2, κατά το οποίο τα κράτη μέλη έχουν την ευχέρεια να καθορίζουν τις ειδικές προειδοποιήσεις που πρέπει να αναγράφονται στα πακέτα σιγαρέτων, επιλέγοντας από εκείνες που παρατίθενται στο παράρτημά της. Αυτό συμβαίνει επίσης με το άρθρο 4, παράγραφος 3, το οποίο παρέχει στα κράτη μέλη την ευχέρεια να προβλέπουν ότι η γενική προειδοποίηση "Βλάπτει σοβαρά την υγεία" καθώς και οι ειδικές προειδοποιήσεις πρέπει να συνοδεύονται από τη μνεία της αρχής η οποία τις συνέταξε.

12 Η ύπαρξη διατάξεων που περιέχουν ελάχιστες προδιαγραφές βρίσκει την εξήγησή της στο ψήφισμα του Συμβουλίου και των αντιπροσώπων των κυβερνήσεων των κρατών μελών συνερχομένων στα πλαίσια του Συμβουλίου, της 7ης Ιουλίου 1986, σχετικά με ένα πρόγραμμα δράσης των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά του καρκίνου (ΕΕ C 184, σ. 19), στο οποίο παραπέμπει η πέμπτη αιτιολογική σκέψη της οδηγίας. Σύμφωνα με το πρόγραμμα αυτό, τα μέτρα που πρέπει να λάβει η Κοινότητα για τον περιορισμό ή τη μείωση της καταναλώσεως καπνού πρέπει να στηρίζονται στην κτηθείσα πρακτική πείρα στα διάφορα κράτη μέλη και να συμβάλλουν στην ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των εθνικών προγραμμάτων και δράσεων.

13 Τα κράτη μέλη που έκαναν χρήση των εξουσιών που τους χορηγούν οι διατάξεις που περιέχουν ελάχιστες προδιαγραφές δεν μπορούν, σύμφωνα με το προμνησθέν άρθρο 8, να απαγορεύουν ή να περιορίζουν το εμπόριο, στο έδαφός τους, των εισαγομένων από άλλα κράτη μέλη προϊόντων, τα οποία πληρούν τους όρους της οδηγίας.

14 'Οσον αφορά την αναγραφή της ειδικής προειδοποιήσεως στις μονάδες συσκευασίας των προϊόντων καπνού πλην των σιγαρέτων, το άρθρο 4, παράγραφος 5, της οδηγίας, στην αρχική του μορφή, καθόριζε καθεστώς διαφορετικό από το ισχύον για τα πακέτα σιγαρέτων. Ενώ οι προειδοποιήσεις των παραγράφων 1 και 2 του άρθρου αυτού που πρέπει να αναγράφονται στα πακέτα σιγαρέτων πρέπει να καλύπτουν τουλάχιστον το 4% κάθε μεγάλης επιφανείας της μονάδας συσκευασίας, η γενική προειδοποίηση επί των προϊόντων καπνού πλην των σιγαρέτων πρέπει να εκτυπώνεται ή να αναγράφεται σταθερά σε εμφανές μέρος σε αντίθεση με τον φόντο ώστε να είναι ευκρινής, ευανάγνωστη και ανεξίτηλη. Δεν πρέπει με κανέναν τρόπο να αποκρύπτεται, να καλύπτεται ή να χωρίζεται από άλλες ενδείξεις ή εικόνες.

15 Επομένως, η εξουσία εκτιμήσεως που χορηγεί στα κράτη μέλη το άρθρο 4, παράγραφος 5, της οδηγίας, στην αρχική του μορφή, αφορούσε μόνον τους σ' αυτό παρατιθεμένους όρους τους οποίους πρέπει να πληροί η γενική προειδοποίηση. Προκειμένου όμως να διασφαλίζεται το ευκρινές και ευανάγνωστο της προειδοποιήσεως, τα κράτη μέλη δεν μπορούν να προβλέπουν κριτήριο όπως το επίμαχο εν προκειμένω, το οποίο δεν λαμβάνει υπόψη του τον συγκεκριμένο έλεγχο των όρων αυτών.

16 Το άρθρο 4, παράγραφος 5, τροποποιήθηκε με την οδηγία 92/41/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 1992, που τροποποιεί την οδηγία 89/622/ΕΟΚ για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με τη σήμανση των προϊόντων καπνού (ΕΕ L 158, σ. 30). Με την οδηγία αυτή προβλέπεται ότι στα προϊόντα καπνού πλην των σιγαρέτων κάθε προειδοποίηση, γενική και ειδική, πρέπει να καλύπτει τουλάχιστον το 1% της συνολικής επιφανείας της μονάδας συσκευασίας και ότι, εν πάση περιπτώσει, πρέπει να είναι ευκρινής, ευανάγνωστη και ανεξίτηλη.

17 'Οπως προκύπτει από την εκδοθείσα την ίδια ημέρα απόφαση Gallaher (C-11/92, Συλλογή 1993, σ. Ι-3545), η παράγραφος 3 του άρθρου 3 και η παράγραφος 4 του άρθρου 4 της οδηγίας παρέχουν στα κράτη μέλη εξουσία εκτιμήσεως η οποία τους επιτρέπει να επιβάλουν να καλύπτουν οι ενδείξεις της περιεκτικότητας σε πίσσα και νικοτίνη καθώς και κάθε γενική και ειδική προειδοποίηση επιφάνεια μεγαλύτερη από το 4% της αντίστοιχης επιφανείας. Το νέο κείμενο της παραγράφου 5 του άρθρου 4 της οδηγίας αποτελεί επίσης μινιμαλιστική διάταξη και, επομένως, δεν απαγορεύει σε ένα κράτος μέλος να επιβάλει στους παρασκευαστές προϊόντων καπνού να καλύπτει η γενική προειδοποίηση τουλάχιστον το 4% της επιφανείας της πλευράς επί της οποίας αναγράφεται. 'Οπως τονίστηκε ανωτέρω (σκέψη 12), τέτοιος όρος δεν μπορεί να επιβάλλεται στα εισαγόμενα προϊόντα που πληρούν τις προϋποθέσεις της οδηγίας.

18 Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να λάβει υπόψη του, προκειμένου να εκτιμήσει τη νομιμότητα του υπουργικού διατάγματος, το ένα ή το άλλο κείμενο της προμνησθείσας παραγράφου σύμφωνα με τους κανόνες του εσωτερικού του δικαίου.

19 Επομένως, στο εθνικό δικαστήριο πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 4, παράγραφος 5, της οδηγίας 89/622 έχει την έννοια ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν την ευχέρεια να επιβάλουν να καλύπτει, όσον αφορά την εγχώρια παραγωγή τους, στις μονάδες συσκευασίας των προϊόντων καπνού πλην των πακέτων σιγαρέτων, η γενική προεδοποίηση της παραγράφου 1 του προμνησθέντος άρθρου τουλάχιστον το 4% της επιφανείας της πλευράς επί της οποίας αναγράφεται. Εντούτοις, την ευχέρεια αυτή δέχεται το κείμενο της ανωτέρω παραγράφου το οποίο απορρέει από την τροποποιούσα την οδηγία 89/622 οδηγία 92/41.

Επί του δευτέρου και τρίτου ερωτήματος

20 Με το δεύτερο και τρίτο ερώτημα, το εθνικό δικαστήριο θέλει στην ουσία να πληροφορηθεί αν το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/622 επιβάλλει την αναγραφή μιας ή πολλών ειδικών προειδοποιήσεων σε κάθε πακέτο σιγαρέτων και, στην περίπτωση που επιβάλλεται η αναγραφή μιας μόνον ειδικής προειδοποιήσεως, αν τα κράτη μέλη έχουν εντούτοις την ευχέρεια να επιβάλουν πολλές ειδικές προειδοποιήσεις.

21 Κατά το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας:

"Στα πακέτα των τσιγάρων, στην άλλη μεγάλη επιφάνεια, αναγράφονται στην ή στις επίσημες γλώσσες της χώρας τελικής εμπορίας ειδικές προειδοποιήσεις που εναλλάσσονται σύμφωνα με τον ακόλουθο κανόνα:

* κάθε κράτος μέλος καταρτίζει πίνακα προειδοποιήσεων επιλέγοντας αποκλειστικά από εκείνες που αναφέρονται στο παράρτημα,

* οι επιλεγείσες ειδικές προειδοποιήσεις εκτυπώνονται στις μονάδες συσκευασίας με τρόπο που να εξασφαλίζει ότι όλες οι προειδοποιήσεις θα εμφανίζονται σε ίση ποσότητα μονάδων συσκευασίας, με όριο ανοχής περίπου 5 %."

22 Η υποστηριζόμενη από την Ιταλική Κυβέρνηση ερμηνεία, κατά την οποία η χρησιμοποίηση στο κείμενο της παραγράφου 2 του άρθρου 4 της οδηγίας της λέξεως "προειδοποίηση" στον πληθυντικό αριθμό σημαίνει ότι τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να επιβάλουν την εκτύπωση ή την αναγραφή μιας ή πολλών προειδοποιήσεων, δεν μπορεί να γίνει δεκτή.

23 'Οπως παρατηρεί η Επιτροπή, η χρησιμοποίηση της λέξεως "προειδοποίηση" στον πληθυντικό αριθμό απορρέει από τη δομή της φράσεως, η οποία αρχίζει με τις λέξεις "στα πακέτα των τσιγάρων (...)" και επομένως δεν υποδηλώνει την ευχέρεια των κρατών μελών να επιβάλουν περισσότερες της μιας ειδικές προειδοποιήσεις.

24 Ο αποκλεισμός αυτής της δυνατότητας απορρέει από το σύνολο των ερμηνευτικών στοιχείων που έχουν σχέση, αφενός, με το γράμμα της παραγράφου 2 του άρθρου 4 της οδηγίας και, αφετέρου, με το πλαίσιο της διατάξεως αυτής.

25 Καταρχάς, κατά την προπαρατεθείσα διάταξη οι ειδικές προειδοποιήσεις εναλλάσσονται "με τρόπο που να εξασφαλίζει ότι όλες οι προειδοποιήσεις θα εμφανίζονται σε ίση ποσότητα μονάδων συσκευασίας (...)", πράγμα που φαίνεται ότι αφορά μία μόνον ειδική προειδοποίηση.

26 'Επειτα, η παράγραφος 4 του ιδίου άρθρου ρυθμίζει καθ' όμοιο τρόπο την επιφάνεια που πρέπει να προορίζεται για τη γενική και την ειδική προειδοποίηση, ήτοι τουλάχιστον το 4% κάθε μεγάλης επιφανείας της μονάδας συσκευασίας, ενώ το ποσοστό αυτό αυξάνεται σε 6% για τις χώρες με δύο επίσημες γλώσσες και σε 8% για τις χώρες με τρεις επίσημες γλώσσες. Εάν όμως επιτρεπόταν στα κράτη μέλη να επιβάλουν τη χρησιμοποίηση πολλών ειδικών προειδοποιήσεων, οι προειδοποιήσεις αυτές θα έπρεπε να εκτυπώνονται στην προαναφερθείσα επιφάνεια του 4%, πράγμα που θα ήταν αντίθετο προς τον σκοπό της οδηγίας που είναι να προβάλλονται, κατά τρόπο που να εφιστά την προσοχή των ατόμων, οι κίνδυνοι για την υγεία που εγκυμονεί η κατανάλωση αυτών των προϊόντων.

27 Τέλος, η παράγραφος 2α του άρθρου 4, την οποία εισήγαγε η προμνησθείσα οδηγία 92/41 προβλέπει ότι οι μονάδες συσκευασίας των προϊόντων καπνού πλην των σιγαρέτων φέρουν μία μόνον ειδική προειδοποίηση. 'Οπως ορθώς παρατηρεί η Επιτροπή, δεν υπάρχει εξήγηση γιατί ο κανόνας αυτός πρέπει να έχει εφαρμογή μόνον στις μονάδες συσκευασίας προϊόντων που μερικές φορές είναι πιο επικίνδυνα από τα σιγαρέτα, όπως συμβαίνει με τα προϊόντα καπνού χωρίς καύση, στα οποία αναφέρεται η προμνησθείσα παράγραφος, στοιχείο γ'.

28 Δεδομένου ότι το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας προβλέπει τη χρησιμοποίηση μιας μόνον ειδικής προειδοποιήσεως και ότι αυτή η διάταξη δεν περιέχει ελάχιστη προδιαγραφή, δεν επιτρέπεται στα κράτη μέλη να επιβάλουν πολλές ειδικές προειδοποιήσεις.

29 Επομένως, στο δεύτερο και τρίτο ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/622 επιβάλλει την αναγραφή μιας μόνον ειδικής προειδοποιήσεως σε κάθε πακέτο σιγαρέτων και ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν τη δυνατότητα να επιβάλουν πολλές ειδικές προειδοποιήσεις.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

30 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Ιταλική Κυβέρνηση, η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, οι οποίες κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πέμπτο τμήμα),

κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με διάταξη της 27ης Αυγούστου το Consiglio di Stato in sede giurisdizionale, αποφαίνεται:

1) To άρθρο 4, παράγραφος 5, της οδηγίας 89/622/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 13ης Νοεμβρίου 1989, για την προσέγγιση των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων των κρατών μελών σχετικά με τη σήμανση των προϊόντων καπνού, στην αρχική του μορφή, έχει την έννοια ότι τα κράτη μέλη δεν έχουν τη δυνατότητα να επιβάλουν, όσον αφορά την εγχώρια παραγωγή τους, να καλύπτει η γενική προειδοποίηση της παραγράφου 1 του ιδίου άρθρου, στις μονάδες συσκευασίας των προϊόντων καπνού πλην των πακέτων σιγαρέτων, τουλάχιστον το 4% της επιφανείας της πλευράς επί της οποίας αναγράφεται. Η δυνατότητα αυτή γίνεται εντούτοις δεκτή από το κείμενο της προαναφερθείσας παραγράφου το οποίο απορρέει από την οδηγία 92/41/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 1992, που τροποποιεί την οδηγία 89/622.

2) Το άρθρο 4, παράγραφος 2, της οδηγίας 89/622 επιβάλλει την αναγραφή μιας μόνον ειδικής προειδοποιήσεως σε κάθε πακέτο σιγαρέτων και επομένως τα κράτη μέλη δεν έχουν τη δυνατότητα να επιβάλουν πολλές ειδικές προειδοποιήσεις.