Υπόθεση T-279/02

Degussa AG

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων

«Ανταγωνισμός — Άρθρο 81 ΕΚ — Συμπράξεις — Αγορά της μεθειονίνης — Ενιαίος και διαρκής χαρακτήρας της παραβάσεως — Πρόστιμο — Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων — Σοβαρότητα και διάρκεια της παραβάσεως — Συνεργασία κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας — Άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17/62 — Τεκμήριο αθωότητας»

Απόφαση του Πρωτοδικείου (τρίτο τμήμα) της 5ης Απριλίου 2006

Περίληψη της αποφάσεως

1. Κοινοτικό δίκαιο — Γενικές αρχές του δικαίου — Ασφάλεια δικαίου — «Ουδεμία ποινή άνευ νόμου»

2. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15, § 2·ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

3. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα

(Άρθρα 81 ΕΚ, 82 ΕΚ, 83 §§ 1 και 2, στοιχεία α΄ και δ΄, ΕΚ, 202, τρίτη περίπτωση, ΕΚ και 211, πρώτη περίπτωση, ΕΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου)

4. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Απόφαση της Επιτροπής διαπιστώνουσα παράβαση

5. Κοινοτικό δίκαιο — Αρχές — Θεμελιώδη δικαιώματα — Τεκμήριο αθωότητας

(Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη, προοίμιο· Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, άρθρο 6 § 2· Χάρτης των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ενώσεως, άρθρο 47)

6. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Εναρμονισμένη πρακτική — Έννοια

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

7. Ανταγωνισμός — Συμπράξεις — Απαγόρευση — Παραβάσεις

(Άρθρο 81 § 1 ΕΚ)

8. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Απόφαση περί επιβολής προστίμων

(Άρθρο 253 ΕΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

9. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

10. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

11. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Αποτρεπτικός χαρακτήρας του προστίμου

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 A, εδ. 4, 5 και 6)

12. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής, σημείο 1 A, εδ. 6)

13. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Κριτήρια — Σοβαρότητα των παραβάσεων — Ελαφρυντικές περιστάσεις

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15)

14. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός

(Άρθρο 18 § 1 ΕΚ· κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2)

15. Ανταγωνισμός — Πρόστιμα — Ύψος — Καθορισμός — Μη επιβολή ή μείωση του προστίμου λόγω συνεργασίας της κατηγορουμένης επιχειρήσεως

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15 § 2· ανακοίνωση της Επιτροπής 96/C 207/04, τίτλος Δ, σημείο 1)

16. Κοινοτικό δίκαιο — Γενικές αρχές του δικαίου — Μη αναδρομικότητα των ποινικών διατάξεων

(Κανονισμός 17 του Συμβουλίου, άρθρο 15· ανακοίνωση 98/C 9/03 της Επιτροπής)

17. Ανταγωνισμός — Διοικητική διαδικασία — Επαγγελματικό απόρρητο

(Άρθρο 287 ΕΚ)

1. Η αρχή της νομικής προβλέψεως των ποινών είναι απόρροια της αρχής της ασφάλειας δικαίου, η οποία αποτελεί γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου και απαιτεί, μεταξύ άλλων, να είναι σαφείς και ακριβείς οι κοινοτικές ρυθμίσεις, ιδίως όταν αυτές επιβάλλουν ή επιτρέπουν την επιβολή κυρώσεων, ούτως ώστε να μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να γνωρίζουν σαφώς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις ρυθμίσεις αυτές και να λαμβάνουν τα ανάλογα μέτρα. Η αρχή αυτή, η οποία αποτελεί μέρος των κοινών συνταγματικών παραδόσεων των κρατών μελών και καθιερώνεται από διάφορες διεθνείς συνθήκες, μεταξύ άλλων από το άρθρο 7 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, ισχύει τόσο για τους ποινικού χαρακτήρα κανόνες όσο και για τις ειδικές διοικητικής φύσεως ρυθμίσεις οι οποίες επιβάλλουν διοικητικές κυρώσεις ή επιτρέπουν την επιβολή τους. Έχει εφαρμογή όχι μόνο στους κανόνες που προβλέπουν στα συστατικά στοιχεία μιας παραβάσεως, αλλά και στους κανόνες που καθορίζουν τις συνέπειες που απορρέουν από την παράβαση των πρώτων κανόνων. Συναφώς, από το άρθρο 7, παράγραφος 1, της εν λόγω Συμβάσεως προκύπτει ότι ο νόμος πρέπει να καθορίζει σαφώς τις παραβάσεις και τις ποινές με τις οποίες αυτές τιμωρούνται. Η προϋπόθεση αυτή πληρούται όταν ο διοικούμενος μπορεί να γνωρίζει, από το κείμενο της σχετικής διατάξεως και, εν ανάγκη, από την εκ μέρους των δικαστηρίων ερμηνεία της διατάξεως αυτής, ποιες πράξεις ή παραλείψεις συνεπάγονται την ποινική ευθύνη του.

Από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου προκύπτει ότι, για να ανταποκρίνονται στις επιταγές της διατάξεως αυτής, δεν είναι απαραίτητο να είναι οι όροι των διατάξεων δυνάμει των οποίων επιβάλλονται οι κυρώσεις αυτές τόσον ακριβείς ώστε οι συνέπειες που είναι δυνατόν να προκύψουν από την παράβαση των διατάξεων αυτών να μπορούν να προβλεφθούν με απόλυτη βεβαιότητα. Πράγματι, σύμφωνα με τη νομολογία αυτή, η ύπαρξη ασαφών όρων στη διάταξη δεν συνεπάγεται αναγκαστικά παράβαση του άρθρου 7 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και το γεγονός ότι ένας νόμος απονέμει εξουσία εκτιμήσεως δεν συνιστά, αυτό καθαυτό, μη τήρηση της προϋποθέσεως προβλεψιμότητας, υπό την προϋπόθεση ότι η έκταση και ο τρόπος ασκήσεως αυτής της εξουσίας καθορίζονται με επαρκή σαφήνεια, λαμβανομένου υπόψη του θεμιτού επιδιωκομένου σκοπού, ώστε να παρέχεται στον ιδιώτη προσήκουσα προστασία κατά της αυθαιρεσίας. Ως προς το θέμα αυτό, εκτός από το ίδιο το κείμενο του νόμου, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου λαμβάνει υπόψη το κατά πόσον οι χρησιμοποιούμενες αόριστες έννοιες έχουν διευκρινιστεί από πάγια και δημοσιευμένη νομολογία. Εξάλλου, η λήψη υπόψη των κοινών συνταγματικών παραδόσεων των κρατών μελών δεν οδηγεί σε διαφορετική ερμηνεία της αρχής της νομικής προβλέψεως των ποινών, γενικής αρχής του κοινοτικού δικαίου.

(βλ. σκέψεις 66-69, 71-73)

2. Έστω και στην περίπτωση που το άρθρο 7, παράγραφος 1, της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου θα εθεωρείτο ότι έχει εφαρμογή στις κυρώσεις που επιβάλλει η Επιτροπή σε περίπτωση παραβάσεως των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού, το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, που αφορά την επιβολή προστίμων στις επιχειρήσεις που έχουν παραβεί τους κοινοτικούς κανόνες ανταγωνισμού, δεν αντιβαίνει στην αρχή της νομικής προβλέψεως των ποινών, δεδομένου ότι:

– η Επιτροπή δεν διαθέτει απεριόριστο περιθώριο εκτιμήσεως κατά τον καθορισμό των προστίμων, καθόσον οφείλει να τηρεί το ανώτατο όριο που καθορίζεται σε συνάρτηση με τον κύκλο εργασιών των εμπλεκομένων επιχειρήσεων και να λαμβάνει υπόψη της τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως·

– η Επιτροπή υποχρεούται να τηρεί τις γενικές αρχές του δικαίου, ειδικότερα δε τις αρχές της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας·

– τα ίδια αυτά όρια ισχύουν και όσον αφορά την εκ μέρους της Επιτροπής άσκηση της διακριτικής της ευχέρειας προς επιβολή ή μη επιβολή προστίμου·

– ο έλεγχος που ασκεί ο κοινοτικός δικαστής επέτρεψε, με πάγια και δημοσιευμένη νομολογία, να διευκρινιστούν οι ασαφείς έννοιες που ενδεχομένως περιέχει το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17·

– η Επιτροπή έχει διαμορφώσει μια διοικητική πρακτική γνωστή και προσιτή η οποία, χωρίς να χρησιμεύει ως νομικό πλαίσιο για τον καθορισμό των προστίμων, μπορεί να χρησιμεύσει ως στοιχείο αναφοράς όσον αφορά την τήρηση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, εξυπακουομένου ότι η αύξηση του ύψους των προστίμων, εντός των ορίων που καθορίζει το προμνησθέν άρθρο 15, παράγραφος 2, είναι πάντοτε δυνατή αν αυτό απαιτεί η αποτελεσματική εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού·

– η Επιτροπή έχει θεσπίσει κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων, οπότε αυτοπεριορίζεται κατά την άσκηση της εξουσίας εκτιμήσεως, συμβάλλοντας στη δημιουργία ασφάλειας δικαίου, και οφείλει να τηρεί τις αρχές της ίσης μεταχειρίσεως και της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης·

– η Επιτροπή υποχρεούται, δυνάμει του άρθρου 253 ΕΚ, να αιτιολογεί τις αποφάσεις περί επιβολής προστίμου.

(βλ. σκέψεις 71, 74-84)

3. Η εξουσία επιβολής προστίμων σε περίπτωση παραβάσεως των άρθρων 81 ΕΚ και 82 ΕΚ δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ανήκε αρχικά στο Συμβούλιο, το οποίο τη μεταβίβασε ή ανέθεσε την κατ’ εξουσιοδότηση άσκησή της στην Επιτροπή, κατά την έννοια του άρθρου 202, τρίτη περίπτωση, ΕΚ. Σύμφωνα με τα άρθρα 83, παράγραφοι 1 και 2, στοιχεία α΄ και δ΄, ΕΚ και 211, πρώτη περίπτωση, ΕΚ, η εξουσία αυτή εντάσσεται στον ρόλο της Επιτροπής να μεριμνά για την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου, ρόλο ο οποίος διευκρινίστηκε, πλαισιώθηκε και σχηματοποιήθηκε, όσον αφορά την εφαρμογή των άρθρων 81 ΕΚ και 82 ΕΚ, με τον κανονισμό 17. Συνεπώς, η εξουσία επιβολής προστίμων την οποία ο κανονισμός αυτός απονέμει στην Επιτροπή απορρέει από τις διατάξεις της ίδιας της Συνθήκης και αποσκοπεί στην ουσιαστική εφαρμογή των απαγορεύσεων που προβλέπουν τα εν λόγω άρθρα.

(βλ. σκέψεις 86-87)

4. Η αρχή της ασφάλειας δικαίου, στην οποία πρέπει να μπορούν να στηρίζονται οι επιχειρηματίες, σημαίνει ότι, όταν υπάρχει διαφορά ως προς την ύπαρξη παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού, η Επιτροπή, η οποία φέρει το βάρος της αποδείξεως των παραβάσεων που διαπιστώνει, πρέπει να προσκομίζει επαρκή αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία να προκύπτουν τα πραγματικά περιστατικά που στοιχειοθετούν την παράβαση. Όσον αφορά τη διάρκεια μιας παραβάσεως, η ίδια αρχή της ασφάλειας δικαίου επιβάλλει στην Επιτροπή, όταν δεν έχει αποδεικτικά στοιχεία από τα οποία να προκύπτει άμεσα η διάρκεια της παραβάσεως, να επικαλείται, τουλάχιστον, στοιχεία σχετικά με πραγματικά περιστατικά χωρίς μεγάλη χρονική απόσταση μεταξύ τους, ώστε να μπορεί λογικά να γίνει δεκτό ότι η παράβαση συνεχίστηκε αδιάλειπτα μεταξύ δύο συγκεκριμένων ημερομηνιών.

(βλ. σκέψεις 114, 153)

5. Η αρχή του τεκμηρίου αθωότητας, όπως προκύπτει ιδίως από το άρθρο 6, παράγραφος 2, της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, αποτελεί μέρος των θεμελιωδών δικαιωμάτων τα οποία, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου –επιβεβαιωθείσα άλλωστε από το προοίμιο της Ενιαίας Ευρωπαϊκής Πράξεως και από το άρθρο 6, παράγραφος 2, της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς και από το άρθρο 47 του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ενώσεως–, προστατεύονται στην κοινοτική έννομη τάξη. Λαμβανομένων υπόψη της φύσεως των επιδίκων παραβάσεων καθώς και της φύσεως και του βαθμού αυστηρότητας των κυρώσεων τις οποίες επισύρουν, η αρχή του τεκμηρίου αθωότητας εφαρμόζεται και επί των διαδικασιών των σχετικών με παραβάσεις των ισχυόντων για τις επιχειρήσεις κανόνων ανταγωνισμού που μπορούν να οδηγήσουν στην επιβολή προστίμων ή χρηματικών ποινών.

(βλ. σκέψη 115)

6. Η έννοια της «εναρμονισμένης πρακτικής» συνίσταται σε μια μορφή συντονισμού μεταξύ επιχειρήσεων η οποία, χωρίς να έχει φθάσει μέχρι του σημείου συνάψεως μιας κατά κυριολεξία συμφωνίας, αντικαθιστά συνειδητά τους κινδύνους του ανταγωνισμού με πρακτική συνεργασία μεταξύ των επιχειρήσεων. Τα κριτήρια περί συντονισμού και συνεργασίας, μακράν του να απαιτούν την επεξεργασία ενός πραγματικού «σχεδίου», πρέπει να νοηθούν υπό το φως της αντιλήψεως που διέπει τις περί ανταγωνισμού διατάξεις της Συνθήκης ότι κάθε επιχειρηματίας πρέπει να καθορίζει αυτοτελώς την πολιτική που προτίθεται να ακολουθήσει στην κοινή αγορά. Ναι μεν η σχετική απαίτηση περί αυτοτελείας δεν αποκλείει το δικαίωμα των επιχειρηματιών να προσαρμόζονται ευφυώς στη διαπιστωθείσα ή αναμενόμενη συμπεριφορά των ανταγωνιστών τους, εμποδίζει όμως αυστηρά κάθε άμεση ή έμμεση επαφή μεταξύ των επιχειρηματιών σκοπούσα ή έχουσα ως αποτέλεσμα είτε τον επηρεασμό της συμπεριφοράς εντός της αγοράς ενός υπαρκτού ή δυνάμει ανταγωνιστή, είτε την εκ μέρους ενός επιχειρηματία αποκάλυψη σε ένα τέτοιο ανταγωνιστή της συμπεριφοράς που έχει αποφασίσει ή σχεδιάζει να ακολουθήσει ο ίδιος στην αγορά

Έτσι, για να στοιχειοθετηθεί εναρμονισμένη πρακτική δεν είναι αναγκαίο να αποδειχθεί ότι ένας επιχειρηματίας ανέλαβε επισήμως δέσμευση, έναντι ενός ή πλειόνων άλλων, να υιοθετήσει ορισμένη συμπεριφορά ή ότι οι ανταγωνιστές καθόρισαν από κοινού τη μελλοντική συμπεριφορά τους στην αγορά. Αρκεί ο επιχειρηματίας, μέσω της δηλώσεως περί των προθέσεών του, να έχει εξαλείψει ή, τουλάχιστον, μειώσει σημαντικά την αβεβαιότητα ως προς την αναμενόμενη συμπεριφορά του στην αγορά. Εξάλλου, καίτοι η αμοιβαία ανακοίνωση, εκ μέρους των συμμετεχόντων σε σύμπραξη, της προθέσεώς τους να θέσουν τέρμα στη σύμπραξη δεν αποτελεί προϋπόθεση του τερματισμού της, εφόσον μια επιχείρηση συμμετέχει, έστω και χωρίς να λαμβάνει ενεργό μέρος, σε συναντήσεις μεταξύ επιχειρήσεων που έχουν ως αντικείμενο τη βλάβη του ανταγωνισμού και δεν αποστασιοποιείται δημοσίως από το περιεχόμενο των συναντήσεων αυτών, δημιουργώντας έτσι την εντύπωση στους άλλους συμμετέχοντες ότι επικροτεί το αποτέλεσμα των συναντήσεων και ότι θα συμμορφωθεί προς αυτό, μπορεί να θεωρηθεί ότι αποδεδειγμένως συμμετέχει στη σύμπραξη που προκύπτει από τις εν λόγω συναντήσεις.

Επιπλέον, από τους όρους του ίδιου του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ προκύπτει μεν ότι η εναρμονισμένη πρακτική προϋποθέτει, πέραν της συνεννοήσεως μεταξύ των επιχειρήσεων, συμπεριφορά στην αγορά συνακόλουθη αυτής της συνεννοήσεως, καθώς και την ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ των δύο αυτών στοιχείων, πρέπει όμως να τεκμαίρεται –πλην αποδείξεως του εναντίου, που βαρύνει τους ενδιαφερομένους επιχειρηματίες– ότι οι μετέχουσες στη διαβούλευση επιχειρήσεις, που εξακολουθούν να δρουν στην αγορά, λαμβάνουν υπόψη τις πληροφορίες που έχουν ανταλλάξει με τους ανταγωνιστές τους για να καθορίσουν τη συμπεριφορά τους στην αγορά. Αυτό ισχύει κατά μείζονα λόγο όταν υπάρχει τακτική συνεννόηση επί μακρά περίοδο.

(βλ. σκέψεις 132-134, 136)

7. Παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ μπορεί να προκύπτει όχι μόνον από μεμονωμένη ενέργεια, αλλά και από σειρά ενεργειών ή ακόμη από διαρκή συμπεριφορά. Η ερμηνεία αυτή δεν μπορεί να αμφισβητηθεί για τον λόγο ότι ένα ή περισσότερα στοιχεία αυτής της σειράς ενεργειών ή η διαρκής αυτή συμπεριφορά θα μπορούσαν να συνιστούν και αφ’ εαυτών και μεμονωμένως κρινόμενα παράβαση της εν λόγω διατάξεως. Όταν οι διάφορες δράσεις εντάσσονται σε ένα «συνολικό σχέδιο», λόγω του ότι επιδιώκουν τον ίδιο σκοπό, ήτοι τη νόθευση του ανταγωνισμού στο εσωτερικό της κοινής αγοράς, η Επιτροπή δικαιούται να καταλογίσει την ευθύνη των δράσεων αυτών αναλόγως της συμμετοχής στην παράβαση θεωρούμενη ως εν όλον.

(βλ. σκέψη 155)

8. Όσον αφορά τον υπολογισμό του ποσού των προστίμων που επιβάλλει η Επιτροπή για παράβαση του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού, ο συνιστάμενος στην υποχρέωση αιτιολογήσεως ουσιώδης τύπος τηρείται εφόσον η Επιτροπή εκθέτει, με την απόφασή της, τα στοιχεία εκτιμήσεως τα οποία χρησιμοποίησε για να μετρήσει τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως. Εξάλλου, το περιεχόμενο της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως πρέπει να καθορίζεται με γνώμονα το ότι η σοβαρότητα των παραβάσεων πρέπει να αποδεικνύεται βάσει μεγάλου αριθμού στοιχείων, τούτο δε χωρίς να υφίσταται δεσμευτικός ή εξαντλητικός κατάλογος κριτηρίων τα οποία πρέπει οπωσδήποτε να λαμβάνονται υπόψη. Εξάλλου, η υποχρέωση αιτιολογήσεως δεν επιβάλλει στην Επιτροπή να αναφέρει με την απόφασή της τα αριθμητικά στοιχεία που αφορούν τον τρόπο υπολογισμού των προστίμων, αλλά μόνο τα στοιχεία εκτιμήσεως τα οποία χρησιμοποίησε για να υπολογίσει τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως.

(βλ. σκέψεις 193-194)

9. Κατά τον καθορισμό της σοβαρότητας της παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού, πρέπει να λαμβάνεται, μεταξύ άλλων, υπόψη το νομοθετικό και οικονομικό πλαίσιο της επιτιμώμενης συμπεριφοράς. Για να εκτιμήσει, όπως υποχρεούται οσάκις αυτό είναι δυνατόν, τον συγκεκριμένο αντίκτυπο μιας παραβάσεως στην αγορά, η Επιτροπή οφείλει να αναφερθεί στον ανταγωνισμό που θα υφίστατο υπό συνήθεις συνθήκες αν δεν είχε υπάρξει παράβαση. Επομένως, σε περιπτώσεις συμπράξεων ως προς τις τιμές, η εκ μέρους της Επιτροπής διαπίστωση ότι οι συμφωνίες πράγματι έδωσαν τη δυνατότητα στις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις να επιτύχουν ένα επίπεδο τιμών πωλήσεως ανώτερο από εκείνο που θα είχε επικρατήσει αν δεν είχε υπάρξει σύμπραξη επιτρέπει στην Επιτροπή να λάβει υπόψη της, κατά την επιμέτρηση του προστίμου, την έκταση βλαπτικών αποτελεσμάτων της παραβάσεως στην αγορά και, έτσι, να καθορίσει το ποσό του προστίμου σε συνάρτηση με τη σοβαρότητα της παραβάσεως σε επίπεδο ανώτερο εκείνου στο οποίο θα είχε καθορίσει το πρόστιμο αν δεν είχε προβεί σε μια τέτοια διαπίστωση. Στο πλαίσιο της εκτιμήσεως αυτής, η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει υπόψη όλες τις αντικειμενικές συνθήκες της σχετικής αγοράς, λαμβανομένου υπόψη του ισχύοντος οικονομικού και ενδεχομένως νομοθετικού πλαισίου. Πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η ύπαρξη, ενδεχομένως, «αντικειμενικών οικονομικών παραγόντων» από τους οποίους προκύπτει ότι, στο πλαίσιο «της ελεύθερης λειτουργίας του ανταγωνισμού», το επίπεδο των τιμών δεν θα είχε εξελιχθεί κατά τον ίδιο τρόπο με το επίπεδο των εφαρμοσθεισών τιμών.

(βλ. σκέψεις 216, 222-224)

10. Η σοβαρότητα μιας παραβάσεως των κανόνων του ανταγωνισμού μπορεί να αποδειχθεί σε σχέση με τη φύση και το αντικείμενο των καταχρηστικών συμπεριφορών. Τα στοιχεία που αφορούν το αντικείμενο μιας συμπεριφοράς μπορεί πράγματι να είναι σημαντικότερα για τον καθορισμό του ποσού του προστίμου από τα στοιχεία που αφορούν τις συνέπειες της εν λόγω συμπεριφοράς. Πράγματι, το αποτέλεσμα μιας θίγουσας τον ανταγωνισμό συμπεριφοράς δεν αποτελεί καθοριστικό κριτήριο για την εκτίμηση του προσήκοντος ύψους του προστίμου. Στοιχεία που αφορούν τη σχετική με την πρόθεση πτυχή και συνεπώς τον σκοπό μιας συμπεριφοράς μπορεί να έχουν μεγαλύτερη σημασία από εκείνα που αφορούν τα αποτελέσματά της, ιδίως όταν αφορούν καθαυτές σοβαρές παραβάσεις, όπως είναι ο καθορισμός των τιμών και η κατανομή των αγορών. Εξάλλου, οι οριζόντιες συμπράξεις σε θέματα τιμών θεωρήθηκαν πάντοτε ότι περιλαμβάνονται στις πολύ σοβαρές παραβάσεις του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού.

(βλ. σκέψεις 250-252)

11. Κατά την επιμέτρηση των προστίμων για παράβαση του δικαίου του ανταγωνισμού, η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει υπόψη της όχι μόνον τη σοβαρότητα της παραβάσεως και τις ιδιαίτερες περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η παράβαση και να εξασφαλίζει το αποτρεπτικό αποτέλεσμα της ενέργειάς της, κυρίως για τα είδη παραβάσεων που είναι ιδιαιτέρως επιζήμια για την εκπλήρωση των σκοπών της Κοινότητας.

Συναφώς, οι κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ προβλέπουν, εξάλλου, ότι, εκτός από την ίδια τη φύση της παραβάσεως, του αντίκτυπού της στην αγορά και τη γεωγραφική έκταση της τελευταίας, είναι αναγκαίο να λαμβάνεται υπόψη η πραγματική οικονομική δυνατότητα των αυτουργών της παραβάσεως να προξενήσουν σημαντική ζημία σε άλλους οικονομικούς παράγοντες, ιδίως στους καταναλωτές, και να καθορίζεται το ποσό του προστίμου σε επίπεδο που να του εξασφαλίζει επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα (σημείο 1 A, τέταρτο εδάφιο). Μπορεί επίσης να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις μεγάλου μεγέθους έχουν μεγαλύτερες δυνατότητες να αξιολογήσουν τον παράνομο χαρακτήρα της συμπεριφοράς τους και τις συνέπειές της (σημείο 1 A, πέμπτο εδάφιο).

Όσον αφορά το πρώτο από τα στοιχεία αυτά, ο σκοπός της αποτροπής που δικαιούται να επιδιώκει η Επιτροπή κατά τον καθορισμό του ποσού του προστίμου αποβλέπει στη διασφάλιση της εκ μέρους των επιχειρήσεων τηρήσεως των κανόνων του ανταγωνισμού που καθορίζονται στη Συνθήκη για την άσκηση των δραστηριοτήτων τους εντός της Κοινότητας ή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου. Ο σκοπός αυτός επιτυγχάνεται μόνον εφόσον λαμβάνεται υπόψη η κατάσταση της επιχειρήσεως την ημέρα κατά την οποία επιβάλλεται το πρόστιμο. Πράγματι, πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ, αφενός, της εκτάσεως της παραβάσεως στην αγορά και της ευθύνης καθενός των συμμετεχόντων στη σύμπραξη (στοιχεία που καλύπτονται από το σημείο 1 A, τέταρτο και έκτο εδάφιο, των κατευθυντηρίων γραμμών) και, αφετέρου, της αποτρεπτικής λειτουργίας την οποία πρέπει να επιτελεί η επιβολή του προστίμου.

Όσον αφορά την έκταση της παραβάσεως στην αγορά και του μεριδίου της ευθύνης καθενός των συμμετεχόντων στη σύμπραξη, το μέρος του κύκλου εργασιών που προέρχεται από τα εμπορεύματα που συνιστούν το αντικείμενο της παραβάσεως μπορεί να παράσχει ορθή ένδειξη για την έκταση της παραβάσεως στη σχετική αγορά. Ο πραγματοποιηθείς κύκλος εργασιών επί των προϊόντων που υπήρξαν αντικείμενο περιοριστικής πρακτικής συνιστά αντικειμενικό στοιχείο που παρέχει ένα ορθό μέτρο της νοσηρότητας της πρακτικής αυτής για την κανονική λειτουργία του ανταγωνισμού.

Ωστόσο, η ανάγκη εξασφαλίσεως επαρκούς αποτρεπτικού αποτελέσματος του προστίμου, όταν δεν αποτελεί την αιτιολογία μιας αυξήσεως του γενικού επιπέδου των προστίμων στο πλαίσιο της εφαρμογής μιας πολιτικής ανταγωνισμού, επιβάλλει την κλιμάκωση του ποσού του προστίμου ούτως ώστε να λαμβάνεται υπόψη ο επιδιωκόμενος αντίκτυπός του στην επιχείρηση στην οποία επιβάλλεται, και τούτο προκειμένου το πρόστιμο να μην είναι αμελητέο, ή αντιθέτως υπερβολικά υψηλό, ιδίως λαμβανομένης υπόψη της οικονομικής δυνατότητας της συγκεκριμένης επιχειρήσεως, σύμφωνα με επιταγές, αφενός, της ανάγκης εξασφαλίσεως της αποτελεσματικότητας του προστίμου και, αφετέρου, της τηρήσεως της αρχής της αναλογικότητας. Όμως, ιδίως λόγω πράξεων εκχωρήσεως ή συγκεντρώσεως, οι συνολικοί πόροι μιας επιχειρήσεως μπορούν να μεταβληθούν, σημειώνοντας σημαντική αύξηση ή μείωση σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, ιδίως μεταξύ του τερματισμού της παραβάσεως και της εκδόσεως της αποφάσεως περί επιβολής προστίμου.

Επομένως, οι εν λόγω πόροι πρέπει να εκτιμώνται, ώστε να επιτυγχάνεται το προσήκον αποτρεπτικό αποτέλεσμα, και τούτο τηρουμένης της αρχής της αναλογικότητας, την ημέρα κατά την οποία επιβάλλεται το πρόστιμο. Συναφώς, για τους ίδιους λόγους, πρέπει να σημειωθεί ότι, στο πλαίσιο του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, το ανώτατο όριο του προστίμου που έχει οριστεί στο 10 % του κύκλου εργασιών της ενδιαφερομένης επιχειρήσεως, καθορίζεται, στο πλαίσιο του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, σε συνάρτηση με τον συνολικό κύκλο εργασιών που έχει πραγματοποιηθεί παγκοσμίως κατά τη διάρκεια της προηγηθείσας της εκδόσεως της αποφάσεως διαχειριστικής περιόδου. Ομοίως, στο πλαίσιο του καθορισμού τυχόν προσαυξήσεως του προστίμου προς διασφάλιση της αποτρεπτικής λειτουργίας του, σημασία έχει να λαμβάνονται υπόψη η πραγματική οικονομική δυνατότητα και οι πραγματικοί πόροι της επιχειρήσεως κατά τον χρόνο κατά τον οποίο της επιβάλλεται το πρόστιμο και όχι η εκ φύσεως πλασματική εκτίμηση pro forma που έχει εγγραφεί στον ισολογισμό της, που προκύπτει από την εφαρμογή λογιστικών κανόνων τους οποίους η ενδιαφερόμενη επιχείρηση έχει επιβάλει στον εαυτό της.

Όσον αφορά το δεύτερο στοιχείο, ήτοι τα νομικοοικονομικά μέσα τα οποία διαθέτουν οι επιχειρήσεις προς αξιολόγηση του παράνομου χαρακτήρα της συμπεριφοράς τους, σκοπός του είναι η επιβολή βαρυτέρων κυρώσεων στις μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες τεκμαίρεται ότι διαθέτουν επαρκείς γνώσεις και υποδομές ώστε να έχουν επίγνωση του παράνομου χαρακτήρα της συμπεριφοράς τους και να αξιολογούν τα εξ αυτής πιθανά οφέλη. Προς τούτο, ο κύκλος εργασιών βάσει του οποίου η Επιτροπή καθορίζει το μέγεθος των εμπλεκομένων επιχειρήσεων και, συνεπώς, την ικανότητά τους να αντιληφθούν τον χαρακτήρα και τις συνέπειες της συμπεριφοράς τους πρέπει να αναφέρεται στην κατάστασή τους κατά τον χρόνο της παραβάσεως.

(βλ. σκέψεις 95-96, 272-274, 278-280, 283, 285, 289-290, 302)

12. Κατά την επιμέτρηση των προστίμων που επιβάλλονται σε κάθε μέλος μιας συμπράξεως, η προσέγγιση που συνίσταται στην κατάταξη των μελών σε πλείονες κατηγορίες, πράγμα που συνεπάγεται τον καθορισμό ενός κατ’ αποκοπήν αρχικού ποσού για όλες τις επιχειρήσεις που ανήκουν στην ίδια κατηγορία, καίτοι δεν λαμβάνει ουσιαστικά υπόψη τις διαφορές μεγέθους μεταξύ επιχειρήσεων της ίδιας κατηγορίας, δεν μπορεί, καταρχήν, να επικριθεί. Πράγματι, η Επιτροπή δεν υποχρεούται, όταν καθορίζει το ύψος των προστίμων, να εξασφαλίζει, σε περίπτωση που επιβάλλονται πρόστιμα σε πλείονες επιχειρήσεις εμπλεκόμενες στην ίδια παράβαση, ότι τα τελικά ποσά των προστίμων θα αντικατοπτρίζουν οιαδήποτε μεταξύ των εμπλεκομένων επιχειρήσεων διαφορά ως προς τον συνολικό κύκλο εργασιών τους.

Ωστόσο, μια τέτοια κατάταξη κατά κατηγορίες πρέπει να τηρεί την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, σύμφωνα με την οποία απαγορεύεται να αντιμετωπίζονται κατά διαφορετικό τρόπο συγκρίσιμες καταστάσεις και καθ’ όμοιο τρόπο διαφορετικές καταστάσεις, εκτός αν η μεταχείριση αυτή δικαιολογείται αντικειμενικώς. Στο πλαίσιο της ίδιας αυτής λογικής, οι κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ προβλέπουν, στο σημείο 1 A, έκτο εδάφιο, ότι μια «σημαντική» διαφορά ως προς το μέγεθος των επιχειρήσεων που διαπράττουν το ίδιο είδος παραβάσεως είναι, ιδίως, ικανή να δικαιολογήσει διαφοροποίηση κατά την εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως. Εξάλλου, το ποσό των προστίμων πρέπει, τουλάχιστον, να είναι ανάλογο σε σχέση προς τα στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη προς εκτίμηση της σοβαρότητας της παραβάσεως. Κατά συνέπεια, όταν η Επιτροπή κατατάσσει τις οικείες επιχειρήσεις σε κατηγορίες για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων, ο καθορισμός των ορίων εκκινήσεως για καθεμία από τις κατ’ αυτόν τον τρόπο προσδιοριζόμενες κατηγορίες πρέπει να είναι συνεπής και αντικειμενικώς δικαιολογημένος.

Λαμβανομένου υπόψη του σκοπού που επιδιώκει, ήτοι της προσαρμογής του ποσού του προστίμου αναλόγως των συνολικών πόρων της επιχειρήσεως και της δυνατότητάς της να κινητοποιήσει τα αναγκαία χρηματικά ποσά για την πληρωμή του εν λόγω προστίμου, ο καθορισμός του ποσοστού προσαυξήσεως του βασικού ποσού για τη διασφάλιση επαρκούς αποτρεπτικού αποτελέσματος στο πρόστιμο αποβλέπει περισσότερο στο να εξασφαλίσει την αποτελεσματικότητα του προστίμου παρά στο να αντικατοπτρίσει τον επιζήμιο χαρακτήρα της παραβάσεως για τη φυσιολογική λειτουργία του ανταγωνισμού και, συνεπώς, τη σοβαρότητα της εν λόγω παραβάσεως. Επομένως, η απαίτηση της αντικειμενικής δικαιολογήσεως της μεθόδου που συνίσταται στην κατάταξη των επιχειρήσεων κατά κατηγορίες πρέπει να ερμηνεύεται αυστηρότερα στην περίπτωση που η κατάταξη γίνεται όχι προς τον σκοπό του καθορισμού του προστίμου αναλόγως της σοβαρότητας της παραβάσεως, αλλά προς τον σκοπό του καθορισμού της προσαυξήσεως του βασικού σκοπού προκειμένου να εξασφαλιστεί επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα στο επιβαλλόμενο πρόστιμο.

Πράγματι, στο πλαίσιο του καθορισμού του ποσού του προστίμου σε συνάρτηση προς τη σοβαρότητα της παραβάσεως, ακόμα και αν, λόγω της διαιρέσεως σε ομάδες, σε ορισμένες επιχειρήσεις εφαρμόζεται το ίδιο βασικό ποσό, ενώ οι επιχειρήσεις αυτές είναι διαφορετικού μεγέθους, η εν λόγω διαφορά μεταχειρίσεως δικαιολογείται αντικειμενικώς από την προέχουσα σημασία που αποδίδεται στη φύση της παραβάσεως σε σχέση προς το μέγεθος των επιχειρήσεων κατά τον προσδιορισμό της σοβαρότητας της παραβάσεως. Ωστόσο, η δικαιολογία αυτή δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής στον καθορισμό του ποσοστού προσαυξήσεως του προστίμου προς εξασφάλιση σ’ αυτό επαρκούς αποτρεπτικού αποτελέσματος, δεδομένου ότι η προσαύξηση αυτή στηρίζεται κατ’ ουσίαν και αντικειμενικώς στο μέγεθος και τους πόρους των επιχειρήσεων και όχι στη φύση της παραβάσεως.

(βλ. σκέψεις 323-325, 328-331)

13. Στο πλαίσιο της επιμετρήσεως προστίμου που επιβάλλεται για παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού, ναι μεν είναι σημαντικό το ότι μια επιχείρηση έλαβε μέτρα για να εμποδίσει τη διάπραξη στο μέλλον και νέων παραβάσεων του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού από μέλη του προσωπικού της, το γεγονός όμως αυτό ουδόλως μεταβάλλει την πραγματικότητα της διαπιστωθείσας παραβάσεως. Επομένως, το γεγονός και μόνον ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η Επιτροπή έχει λάβει υπόψη, στην πρακτική των προηγουμένων αποφάσεών της, την κατάρτιση προγράμματος ευθυγραμμίσεως ως ελαφρυντική περίσταση δεν συνεπάγεται και υποχρέωσή της να ενεργήσει κατά τον ίδιο τρόπο και σε άλλη συγκεκριμένη περίπτωση. Επομένως, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να κάνει δεκτό ένα τέτοιο στοιχείο ως ελαφρυντική περίσταση εφόσον συμμορφούται προς την αρχή της ίσης μεταχειρίσεως, η οποία συνεπάγεται ότι δεν πρέπει να υπάρχει διαφορετική εκτίμηση ως προς το σημείο αυτό μεταξύ των επιχειρήσεων που είναι αποδέκτες της ίδιας αποφάσεως.

Επιπλέον, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η απλή υιοθέτηση, εκ μέρους μιας επιχειρήσεως, ενός προγράμματος συμμορφώσεως προς τους κανόνες του ανταγωνισμού δεν μπορεί να συνιστά έγκυρη και βέβαιη εγγύηση της μελλοντικής σταθερής τηρήσεως των εν λόγω κανόνων από την επιχείρηση αυτή, οπότε ένα τέτοιο πρόγραμμα δεν μπορεί να υποχρεώσει την Επιτροπή να μειώσει το πρόστιμο με την αιτιολογία ότι ο σκοπός της προλήψεως που επιδιώκεται με το πρόστιμο αυτό έχει ήδη, τουλάχιστον εν μέρει, επιτευχθεί.

(βλ. σκέψεις 350-351, 361)

14. Ναι μεν η απαγόρευση των λόγων γενικής προλήψεως εφαρμόζεται στην ιδιαίτερη περίπτωση των μέτρων που αποκλίνουν από την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας των πολιτών της Ενώσεως, την οποία καθιερώνει το άρθρο 18, παράγραφος 1, ΕΚ, και λαμβάνονται από τα κράτη μέλη για λόγους δημοσίας τάξεως, ουδόλως όμως αποτελεί γενική αρχή και, συνεπώς, δεν μπορεί αυτομάτως να εφαρμοστεί κατ’ αναλογίαν στο πλαίσιο των προστίμων που επιβάλλει η Επιτροπή στις επιχειρήσεις για παράβαση του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού. Αντιθέτως, είναι θεμιτό να λάβει η Επιτροπή υπόψη της ότι οι θίγουσες τον ανταγωνισμό πρακτικές, παρά το ότι έχουν κηρυχθεί παράνομες από την έναρξη της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού, εμφανίζονται ακόμα σχετικά συχνά λόγω του οφέλους που ορισμένες ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις μπορούν να αποκομίσουν και, ως εκ τούτου, να κρίνει ότι πρέπει να αυξήσει το ύψος των προστίμων προκειμένου να ενισχύσει το αποτρεπτικό αποτέλεσμά τους, πράγμα που ανταποκρίνεται, εν μέρει τουλάχιστον, στην ανάγκη προσδόσεως στα πρόστιμα αποτρεπτικού χαρακτήρα έναντι επιχειρήσεων άλλων από αυτές στις οποίες επιβάλλονται τα πρόστιμα αυτά.

(βλ. σκέψεις 359-360)

15. Η μείωση των προστίμων σε περίπτωση συνεργασίας των επιχειρήσεων που έχουν μετάσχει σε παραβάσεις του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού στηρίζεται στη σκέψη ότι μια τέτοια συνεργασία διευκολύνει το έργο της Επιτροπής.

Συναφώς, μια επιχείρηση που αρκέστηκε, κατά τη διοικητική διαδικασία, να μη λάβει θέση επί των πραγματικών ισχυρισμών της Επιτροπής, και άρα δεν αναγνώρισε το αληθές τους, δεν συμβάλλει στην ουσιαστική διευκόλυνση του έργου της Επιτροπής. Ομοίως, δεν αρκεί να δηλώσει γενικώς μια επιχείρηση ότι δεν αμφισβητεί τα προβαλλόμενα πραγματικά περιστατικά, σύμφωνα με την ανακοίνωση περί της συνεργασίας των επιχειρήσεων στις υποθέσεις συμπράξεων, αν, υπό τις περιστάσεις της συγκεκριμένης υποθέσεως, η δήλωση αυτή δεν εμφανίζει την παραμικρή χρησιμότητα για την Επιτροπή. Τέλος, μείωση βάσει της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας των επιχειρήσεων δικαιολογείται μόνον όταν τα παρασχεθέντα πληροφοριακά στοιχεία και, γενικότερα, η συμπεριφορά της ενδιαφερομένης επιχειρήσεως μπορούν συναφώς να θεωρηθούν ότι αποδεικνύουν μια πραγματική συνεργασία εκ μέρους της. Όπως προκύπτει από την ίδια την έννοια της συνεργασίας, όπως η έννοια αυτή διασαφηνίζεται στο κείμενο της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας των επιχειρήσεων και ειδικότερα στην εισαγωγή και στο κεφάλαιο Δ, σημείο 1, της ανακοινώσεως αυτής, μόνον όταν η συμπεριφορά της ενδιαφερομένης επιχειρήσεως μαρτυρεί ένα τέτοιο πνεύμα συνεργασίας μπορεί να χορηγηθεί μείωση βάσει της εν λόγω ανακοινώσεως.

(βλ. σκέψεις 380-383)

16. Για τον έλεγχο της τηρήσεως της αρχής της μη αναδρομικότητας, όσον αφορά τη μεταβολή της γενικής πολιτικής του ανταγωνισμού της Επιτροπής για τα πρόστιμα, η οποία προκύπτει, μεταξύ άλλων, από τις κατευθυντήριες γραμμές κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ, πρέπει να εξετάζεται κατά πόσον η εν λόγω μεταβολή μπορούσε ευλόγως να προβλεφθεί κατά τον χρόνο διαπράξεως των σχετικών παραβάσεων.

Συναφώς, η κύρια καινοτομία των κατευθυντηρίων γραμμών συνίσταται στο να λαμβάνεται ως σημείο αφετηρίας για τον υπολογισμό ένα βασικό ποσό, που καθορίζεται με βάση ανώτατα και κατώτατα όρια που προβλέπονται συναφώς και τα οποία αντανακλούν τους διαφορετικούς βαθμούς σοβαρότητας των παραβάσεων, αλλά τα οποία, αυτά καθαυτά, δεν έχουν σχέση με τον σχετικό κύκλο εργασιών. Η μέθοδος αυτή στηρίζεται συνεπώς κατ’ ουσίαν σε μια τιμολόγηση, καίτοι σχετική και εύκαμπτη, των προστίμων. Πρέπει συνεπώς να εξεταστεί αν η νέα αυτή μέθοδος υπολογισμού των προστίμων, έστω και αν υποτεθεί ότι είχε επιβαρυντικό αποτέλεσμα από πλευράς του επιπέδου των επιβαλλομένων προστίμων, μπορούσε ευλόγως να προβλεφθεί κατά τον χρόνο διαπράξεως των σχετικών παραβάσεων. Το γεγονός ότι η Επιτροπή έχει επιβάλει στο παρελθόν πρόστιμα ενός ορισμένου ύψους για διάφορες μορφές παραβάσεων δεν της στερεί τη δυνατότητα να αυξάνει το ύψος αυτό, εντός των ορίων που προβλέπει ο κανονισμός 17, αν αυτό είναι αναγκαίο προκειμένου να κατοχυρωθεί η εφαρμογή της κοινοτικής πολιτικής ανταγωνισμού, αλλά, αντιθέτως, η αποτελεσματική εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων ανταγωνισμού απαιτεί να μπορεί οποτεδήποτε η Επιτροπή να προσαρμόζει το επίπεδο των προστίμων στις ανάγκες της πολιτικής αυτής.

Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι οι επιχειρήσεις που εμπλέκονται σε διοικητική διαδικασία η οποία μπορεί να καταλήξει στην επιβολή προστίμου δεν μπορούν να έχουν δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στο ότι η Επιτροπή δεν θα υπερβεί το ύψος των προστίμων το οποίο εφάρμοζε προηγουμένως ούτε ότι θα εφαρμόσει ορισμένη μέθοδο υπολογισμού των προστίμων αυτών. Κατά συνέπεια, οι εν λόγω επιχειρήσεις πρέπει να λαμβάνουν υπόψη το ενδεχόμενο να αποφασίσει η Επιτροπή ανά πάσα στιγμή να αυξήσει το επίπεδο του ύψους των προστίμων σε σχέση με εκείνο που έχει εφαρμόσει στο παρελθόν. Τούτο ισχύει όχι μόνον όταν η Επιτροπή προβαίνει σε αύξηση του επιπέδου του ύψους των προστίμων επιβάλλοντας πρόστιμα με ατομικές αποφάσεις, αλλά και όταν η αύξηση αυτή πραγματοποιείται με την εφαρμογή, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, κανόνων συμπεριφοράς που έχουν γενική ισχύ όπως είναι οι κατευθυντήριες γραμμές. Εξάλλου, από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου προκύπτει ότι η προβλεψιμότητα του νόμου δεν εμποδίζει το ενδιαφερόμενο πρόσωπο να προσφύγει σε πεφωτισμένες συμβουλές για να αξιολογήσει, σε ένα βαθμό που είναι εύλογος με βάση τις συγκεκριμένες περιστάσεις, τις συνέπειες που μπορούν να προκύψουν από μια συγκεκριμένη πράξη. Τούτο ισχύει ειδικότερα όσον αφορά τους επαγγελματίες, οι οποίοι είναι συνηθισμένοι να επιδεικνύουν μεγάλη σύνεση κατά την άσκηση του επαγγέλματός τους. Γι’ αυτό μπορεί κανείς να αναμένει από αυτούς να λαμβάνουν ιδιαίτερη μέριμνα κατά την αξιολόγηση των κινδύνων που ενέχει το επάγγελμα αυτό.

Από τα ανωτέρω πρέπει να συναχθεί ότι οι κατευθυντήριες γραμμές και, ειδικότερα, η νέα μέθοδος υπολογισμού των προστίμων που αυτές προβλέπουν, έστω και αν υποτεθεί ότι είχε επιβαρυντικό αποτέλεσμα από πλευράς επιπέδου των επιβαλλομένων προστίμων, μπορούσαν ευλόγως να προβλεφθούν από επιχειρήσεις όπως η προσφεύγουσα κατά τον χρόνο της διαπράξεως της επίδικης παραβάσεως.

(βλ. σκέψεις 388-396)

17. Το άρθρο 287 ΕΚ επιβάλλει στα μέλη, στους υπαλλήλους και το λοιπό προσωπικό των οργάνων της Κοινότητας «να μη μεταδίδουν πληροφορίες που αποτελούν εκ φύσεως επαγγελματικά απόρρητα, ιδίως πληροφορίες σχετικές με επιχειρήσεις που αφορούν τις εμπορικές τους σχέσεις και τα κοστολογικά τους στοιχεία». Καίτοι η διάταξη αυτή αναφέρεται κυρίως στις πληροφορίες τις οποίες παρέχουν οι επιχειρήσεις, το επίρρημα «ιδίως» καταδεικνύει ότι πρόκειται για γενική αρχή που εφαρμόζεται και σε άλλες εμπιστευτικές πληροφορίες. Σε διαδικασίες που στηρίζονται στην αρχή της εκατέρωθεν ακροάσεως και οι οποίες μπορούν να καταλήξουν στην επιβολή κυρώσεων, η φύση και το ύψος της προτεινομένης κυρώσεως καλύπτονται, ως εκ της φύσεώς τους, από το επαγγελματικό απόρρητο, επί όσο χρόνο η κύρωση δεν έχει ακόμα οριστικώς εγκριθεί και ανακοινωθεί. Η αρχή αυτή απορρέει, ιδίως, από την ανάγκη σεβασμού της φήμης και της αξιοπρέπειας του ενδιαφερόμενου, όσο αυτός δεν έχει ακόμα καταδικαστεί.

Έτσι, το καθήκον της Επιτροπής να μην επιτρέπει διαρροή στον Τύπο πληροφοριών σχετικών με την ακριβή κύρωση που σχεδιάζεται να επιβληθεί δεν συμπίπτει απλώς με την υποχρέωσή της να σέβεται το επαγγελματικό απόρρητο, αλλά και με την υποχρέωσή της για εξασφάλιση της χρηστής διοικήσεως. Τέλος, η αρχή του τεκμηρίου αθωότητας εφαρμόζεται επί των διαδικασιών των σχετικών με παραβάσεις των κανόνων του ανταγωνισμού οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν στην επιβολή προστίμων ή χρηματικών ποινών. Η Επιτροπή προφανώς δεν σέβεται το τεκμήριο αυτό όταν αποκαλύπτει στον Τύπο, πριν από την τυπική καταδίκη της κατηγορουμένης επιχειρήσεως, τις ουσιαστικές διατάξεις της αποφάσεως που βρίσκεται υπό συζήτηση στη συμβουλευτική επιτροπή και στο σώμα των επιτρόπων.

Πάντως, αφενός, το υποστατό μιας παραβάσεως πράγματι αποδειχθείσας κατά τη διοικητική διαδικασία δεν μπορεί να αμφισβητηθεί λόγω της αποδείξεως της πρόωρης δημοσιοποιήσεως, εκ μέρους της Επιτροπής, της πεποιθήσεώς της ως προς την ύπαρξη της παραβάσεως και του ύψους του προστίμου που σχεδιάζει, ως εκ τούτου, να επιβάλει σε ορισμένη επιχείρηση. Επιπλέον, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι η αποκάλυψη, εκ μέρους της Επιτροπής, του περιεχομένου μιας αποφάσεως κατά το πέρας της διοικητικής διαδικασίας και την παραμονή της τυπικής εκδόσεώς της αρκεί, από μόνη της, προς απόδειξη του ότι η Επιτροπή προδίκασε την έκβαση της υποθέσεως ή ερεύνησε την υπόθεση με προκατάληψη.

Αφετέρου, μια πλημμέλεια μπορεί μεν να επιφέρει την ακύρωση της σχετικής αποφάσεως, υπό την προϋπόθεση, όμως, να αποδεικνύεται ότι, αν δεν είχε σημειωθεί αυτή η πλημμέλεια, η εν λόγω απόφαση θα είχε διαφορετικό περιεχόμενο.

Η προϋπόθεση αυτή δεν μπορεί να θεωρηθεί ως προσβολή του δικαιώματος αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας των δικαιωμάτων που αντλούν οι ιδιώτες από την κοινοτική έννομη τάξη, δικαιώματος που αποτελεί μέρος των γενικών αρχών του δικαίου οι οποίες απορρέουν από τις κοινές συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών και καθιερώνεται επίσης από τα άρθρα 6 και 13 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Πράγματι, η προστασία αυτή πρέπει να συμβιβάζεται με την αρχή της ασφάλειας δικαίου και το τεκμήριο νομιμότητας που ισχύει υπέρ των πράξεων των κοινοτικών οργάνων.

(βλ. σκέψεις 409-411, 414-416, 421-423)

ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟΥ (τρίτο τμήμα)

της 5ης Απριλίου 2006 ( )

«Ανταγωνισμός – Άρθρο 81 ΕΚ – Συμπράξεις – Αγορά της μεθειονίνης – Ενιαίος και διαρκής χαρακτήρας της παραβάσεως – Πρόστιμο – Κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων – Σοβαρότητα και διάρκεια της παραβάσεως – Συνεργασία κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας – Άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17/62 – Τεκμήριο αθωότητας»

Στην υπόθεση T-279/02,

Degussa AG, με έδρα το Ντύσσελντορφ (Γερμανία), εκπροσωπούμενη από τους R. Bechtold, M. Karl και C. Steinle, δικηγόρους,

προσφεύγουσα,

κατά

Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένης από τους A. Bouquet και W. Mölls, επικουρούμενους από τον H.‑J. Freund, δικηγόρο, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

καθής,

υποστηριζομένης από το

Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ενώσεως, εκπροσωπούμενο από την E. Karlsson και τον S. Marquardt,

παρεμβαίνον,

με αντικείμενο, κυρίως, αίτημα ακυρώσεως της αποφάσεως 2003/674/ΕΚ της Επιτροπής, της 2ας Ιουλίου 2002, σχετικά με διαδικασία δυνάμει του άρθρου 81 της Συνθήκης ΕΚ και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ (υπόθεση C.37.519 – Μεθειονίνη) (ΕΕ 2003, L 255, σ. 1), και, επικουρικώς, αίτημα μειώσεως του προστίμου που επιβλήθηκε στην προσφεύγουσα με την απόφαση αυτή,

ΤΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ (τρίτο τμήμα),

συγκείμενο από τους M. Jaeger, πρόεδρο, V. Tiili και O. Czúcz, δικαστές,

γραμματέας: K. Andová, υπάλληλος διοικήσεως,

έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία και κατόπιν της επ’ ακροατηρίου συζητήσεως της 27ης Απριλίου 2005,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Ιστορικό της διαφοράς

1 Η Degussa AG (Ντύσσελντορφ) είναι γερμανική εταιρία συσταθείσα το 2000 κατόπιν της συγκεντρώσεως μεταξύ των εταιριών SKW Trostberg και Degussa-Hüls, η τελευταία εκ των οποίων προήλθε από τη συγχώνευση, το 1998, των γερμανικών χημικών επιχειρήσεων Degussa AG (Φρανκφούρτη επί του Μάιν) και Hüls AG (Marl) (στο εξής: Degussa ή προσφεύγουσα). Ασκεί δραστηριότητα, μεταξύ άλλων, στον τομέα των ζωοτροφών και είναι η μόνη επιχείρηση που παράγει και τα τρία σημαντικότερα απαραίτητα αμινοξέα: τη μεθειονίνη, τη λυσίνη και τη θρεονίνη.

2 Τα απαραίτητα αμινοξέα είναι τα αμινοξέα που δεν μπορεί να συνθέσει μόνος του ο οργανισμός και τα οποία πρέπει, κατά συνέπεια, να προστίθενται στις ζωοτροφές. Το πρώτο αμινοξύ του οποίου η έλλειψη διακόπτει τη σύνθεση πρωτεϊνών από τα άλλα αμινοξέα καλείται «πρώτο περιοριστικό αμινοξύ». Η μεθειονίνη είναι ένα απαραίτητο αμινοξύ που προστίθεται στις σύνθετες ζωοτροφές και στα προμείγματα που προορίζονται για όλα τα ζωικά είδη. Χρησιμοποιείται κυρίως στις τροφές των πουλερικών (για τις οποίες αποτελεί το πρώτο περιοριστικό αμινοξύ) καθώς και, όλο και συχνότερα, στις τροφές για χοίρους και σε ειδικές ζωοτροφές.

3 Η μεθειονίνη εμφανίζεται υπό δύο κυρίως μορφές: την DL-μεθειονίνη (στο εξής: DLM) και το υδροξυλιωμένο ανάλογο μεθειονίνης (στο εξής: MHA). Η DLM παράγεται υπό κρυσταλλική μορφή και έχει ενεργό περιεχόμενο που προσεγγίζει το 100 %. Η MHA, που κυκλοφόρησε από την παραγωγό εταιρία Monsanto, προκάτοχο της Novus International Inc. κατά τη δεκαετία του 1980, εμφανίζει ονομαστικό ενεργό περιεχόμενο 88 %. Το 2002, η ΜΗΑ αντιπροσώπευε το 50 % περίπου της παγκόσμιας καταναλώσεως.

4 Κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, οι τρεις κύριοι παραγωγοί μεθειονίνης παγκοσμίως ήταν η Rhône-Poulenc (νυν Aventis SA), της οποίας η υπεύθυνη για την παραγωγή μεθειονίνης θυγατρική ήταν η Rhône-Poulenc Animal Nutrition (νυν Aventis Animal Nutrition SA), η Degussa και η Novus. Η Rhône-Poulenc παρήγε και τις δύο μορφές μεθειονίνης, ενώ η Degussa παρήγε μόνο DLM και η Novus μόνο MHA.

5 Στις 26 Μαΐου 1999, η Rhône-Poulenc υπέβαλε στην Επιτροπή δήλωση με την οποία αναγνώρισε ότι είχε συμμετάσχει σε σύμπραξη σχετική με τον καθορισμό των τιμών και την κατανομή ποσοστώσεων για τη μεθειονίνη και ζήτησε να υπαχθεί στις ευνοϊκές διατάξεις της ανακοινώσεως της Επιτροπής σχετικά με τη μη επιβολή ή τη μείωση των προστίμων σε περιπτώσεις συμπράξεων (ΕΕ 1996, C 207, σ. 4, στο εξής: ανακοίνωση περί της συνεργασίας των επιχειρήσεων).

6 Στις 16 Ιουνίου 1999, υπάλληλοι της Επιτροπής και της Bundeskartellamt (γερμανικής ομοσπονδιακής υπηρεσίας ανταγωνισμού) διενήργησαν ελέγχους, κατ’ εφαρμογήν του άρθρου 14, παράγραφος 3, του κανονισμού 17 του Συμβουλίου, της 6ης Φεβρουαρίου 1962, πρώτου κανονισμού εφαρμογής των άρθρων [81] και [82] της Συνθήκης (ΕΕ ειδ. έκδ. 08/001, σ. 25), όπως αυτός ίσχυε τότε, στα γραφεία της Degussa-Hüls, στη Φρανκφούρτη επί του Μάιν.

7 Κατόπιν των ελέγχων αυτών, η Επιτροπή απηύθυνε στην Degussa-Hüls, στις 27 Ιουλίου 1999, αίτηση παροχής πληροφοριών σύμφωνα με το άρθρο 11 του κανονισμού 17, σχετικά με τα έγγραφα που είχε συλλέξει. Η Degussa-Hüls απάντησε στην αίτηση αυτή στις 9 Σεπτεμβρίου 1999.

8 Η Επιτροπή απηύθυνε αιτήσεις παροχής πληροφοριών και στις Nippon Soda Co. Ltd (στο εξής: Nippon Soda), Novus International Inc. (στο εξής: Novus) και Sumitomo Chemical Co. Ltd (στο εξής: Sumitomo), στις 7 Δεκεμβρίου 1999, και στη Mitsui & Co. Ltd στις 10 Δεκεμβρίου 1999. Οι επιχειρήσεις αυτές απάντησαν κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου 2000, η δε Nippon Soda υπέβαλε συμπληρωματική δήλωση στις 16 Μαΐου 2000.

9 Την 1η Οκτωβρίου 2001, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση των αιτιάσεων κατά των πέντε παραγωγών μεθειονίνης, μεταξύ των οποίων και η προσφεύγουσα. Η ίδια ανακοίνωση των αιτιάσεων εστάλη και στην Aventis Animal Nutrition (στο εξής: AAN), κατά 100 % θυγατρική της Aventis.

10 Στην ανακοίνωση των αιτιάσεων, η Επιτροπή προσήπτε στις επιχειρήσεις αυτές ότι μετέσχαν από το 1986 έως, στις περισσότερες περιπτώσεις, τις αρχές του 1999 σε διαρκή συμφωνία αντιβαίνουσα στο άρθρο 81 ΕΚ και το άρθρο 53 της Συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (στο εξής: Συμφωνία για τον ΕΟΧ) και αφορώσα το σύνολο του ΕΟΧ. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η επίμαχη συμφωνία συνίστατο στον καθορισμό των τιμών της μεθειονίνης, στην εφαρμογή μηχανισμού συντονισμένης αυξήσεως των τιμών, στην κατανομή εθνικών αγορών και ποσοστώσεων όσον αφορά τα μερίδια αγοράς, καθώς και σε μηχανισμό παρακολουθήσεως και εφαρμογής των συμφωνιών αυτών.

11 Όλοι οι ενδιαφερόμενοι υπέβαλαν γραπτές παρατηρήσεις απαντώντας στην ανακοίνωση των αιτιάσεων της Επιτροπής. Ωστόσο, η Aventis και η AAN πληροφόρησαν την Επιτροπή ότι θα υπέβαλλαν μία μόνον απάντηση εξ ονόματος αμφοτέρων των εταιριών.

12 Η Επιτροπή παρέλαβε τις απαντήσεις μεταξύ 10ης και 18ης Ιανουαρίου 2002. Οι Aventis, AAN (στο εξής θα αναφέρονται συλλήβδην ως Aventis/AAN) και η Nippon Soda παραδέχθηκαν την παράβαση και αναγνώρισαν το υποστατό των πραγματικών περιστατικών στο σύνολό τους. Η Degussa επίσης παραδέχθηκε την παράβαση, μόνον όμως για την περίοδο 1992‑1997. Στις 25 Ιανουαρίου 2002 πραγματοποιήθηκε ακρόαση των εμπλεκομένων επιχειρήσεων.

13 Περατώνοντας τη διαδικασία, η Επιτροπή, θεωρώντας ότι οι Aventis/AAN, Degussa και Nippon Soda είχαν μετάσχει σε συμφωνία και/ή σε εναρμονισμένη πρακτική διαρκούς χαρακτήρα, αφορώσες το σύνολο του ΕΟΧ, στο πλαίσιο των οποίων συμφώνησαν τιμές-στόχους για το προϊόν, υιοθέτησαν και έθεσαν σε εφαρμογή μηχανισμό συντονισμένων αυξήσεων των τιμών, αντάλλαξαν πληροφορίες σχετικά με τους όγκους των πωλήσεων και τα μερίδια αγοράς και παρακολουθούσαν την πραγματική εφαρμογή των συμφωνιών τους, εξέδωσε την απόφαση 2003/674/ΕΚ, της 2ας Ιουλίου 2002, σχετικά με διαδικασία δυνάμει του άρθρου 81 της Συνθήκης και του άρθρου 53 της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ (υπόθεση C.37.519 – Μεθειονίνη) (ΕΕ 2003, L 255, σ. 1, στο εξής: απόφαση της Επιτροπής).

14 Στις αιτιολογικές σκέψεις 63 έως 81 της αποφάσεώς της, η Επιτροπή περιγράφει τη σύμπραξη ως αφορώσα τον καθορισμό φασμάτων τιμών και ελαχίστων τιμών. Κατά την Επιτροπή, τα μέλη της συμπράξεως συμφώνησαν ως προς την αναγκαιότητα αυξήσεως των τιμών τους και εξέτασαν τις τιμές που θα μπορούσαν να γίνουν δεκτές από την αγορά. Στη συνέχεια, οι αυξήσεις των τιμών οργανώνονταν με διάφορες διαδοχικές «εκστρατείες», η εφαρμογή των οποίων εξεταζόταν στις επόμενες συσκέψεις του καρτέλ. Εξάλλου, τα μέλη της συμπράξεως αντάλλασσαν πληροφορίες σχετικές με τους όγκους των πωλήσεων και τις ικανότητες παραγωγής καθώς και τις εκτιμήσεις καθενός όσον αφορά τον συνολικό όγκο της αγοράς.

15 Όσον αφορά την εφαρμογή των τιμών-στόχων, η Επιτροπή παρατήρησε ότι οι πωλήσεις αποτελούσαν αντικείμενο παρακολουθήσεως εκ μέρους των μελών της συμπράξεως, τα δε στοιχεία που ανταλλάσσονταν συγκεντρώνονταν και σχολιάζονταν σε τακτικές συσκέψεις, χωρίς ωστόσο να υφίσταται ένα σύστημα ελέγχου του όγκου των πωλήσεων σε συνδυασμό με μηχανισμό αντισταθμίσεως, καίτοι η Degussa είχε διατυπώσει σχετική πρόταση. Ουσιώδες στοιχείο της οργανώσεως της συμπράξεως ήταν οι τακτικές πολυμερείς (περισσότερες από 25 από το 1986 έως το 1999) και διμερείς συσκέψεις. Αυτές πραγματοποιούνταν είτε υπό τη μορφή συσκέψεων «κορυφής» είτε υπό τη μορφή συσκέψεων πιο τεχνικού χαρακτήρα σε επιτελικό επίπεδο.

16 Τέλος, στη λειτουργία της συμπράξεως μπορούσαν να διακριθούν τρεις περίοδοι. Η πρώτη, κατά τη διάρκεια της οποίας οι τιμές είχαν ανοδική πορεία, εκτεινόταν από τον Φεβρουάριο του 1986 έως το 1989 και έληξε με την αποχώρηση της Sumitomo από τη σύμπραξη και την είσοδο της Monsanto στην αγορά και την κυκλοφορία της MHA. Κατά τη δεύτερη περίοδο, από το 1989 έως το 1991, οι τιμές άρχισαν να σημειώνουν θεαματική πτώση. Τα μέλη του καρτέλ προβληματίστηκαν τότε ως προς το ποιος ήταν ο καλύτερος τρόπος αντιδράσεως στη νέα αυτή κατάσταση (να ανακτήσουν μερίδια αγοράς ή να επικεντρώσουν την προσοχή τους στις τιμές) και κατέληξαν, κατόπιν πολλών συσκέψεων που πραγματοποιήθηκαν το 1989 και το 1990, στην αναγκαιότητα να εστιάσουν τις προσπάθειές τους στην αύξηση των τιμών. Κατά την τρίτη και τελευταία περίοδο, από το 1991 έως τον Φεβρουάριο του 1999, η αύξηση των πωλήσεων MHA, που παρήγε η Monsanto (Novus από το 1991), οδήγησε τα μέλη της συμπράξεως να επιδιώξουν πρωτίστως τη διατήρηση του επιπέδου των τιμών.

17 Η απόφαση της Επιτροπής περιέχει, μεταξύ άλλων, τις εξής ουσιαστικές διατάξεις:

«Άρθρο 1

Η Aventis […] και η [AAN], αλληλεγγύως υπεύθυνες, η Degussa […] και η Nippon Soda […] παρέβησαν το άρθρο 81, παράγραφος 1, της Συνθήκης και το άρθρο 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ διά της συμμετοχής τους, κατά τον τρόπο και στον βαθμό που εκτίθενται στο σκεπτικό, σε πλέγμα συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών στον τομέα της μεθειονίνης.

Η διάρκεια της παράβασης έχει ως εξής:

– από τον Φεβρουάριο του 1986 έως το Φεβρουάριο του 1999.

[…]

Άρθρο 3

Τα ακόλουθα πρόστιμα επιβάλλονται στις επιχειρήσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1 σχετικά με την παράβαση που διαπιστώνεται στο ίδιο άρθρο:

– Degussa […], πρόστιμο ύψους 118 125 000 ευρώ,

– Nippon Soda […], πρόστιμο ύψους 9 000 000 ευρώ.

[…]»

18 Για τον υπολογισμό του προστίμου, η Επιτροπή εφάρμοσε –χωρίς να παραπέμψει ρητώς– τη μέθοδο που εκτίθεται στις κατευθυντήριες γραμμές για τον υπολογισμό των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και του άρθρου 65, παράγραφος 5, της Συνθήκης ΕΚΑΧ (ΕΕ 1998, C 9, σ. 3, στο εξής: κατευθυντήριες γραμμές), καθώς και την ανακοίνωση περί της συνεργασίας των επιχειρήσεων.

19 Προς καθορισμό του βασικού ποσού του προστίμου, η Επιτροπή εξέτασε, πρώτον, τη σοβαρότητα της παραβάσεως. Διαπίστωσε ότι, λαμβανομένης υπόψη της φύσεως της επίμαχης συμπεριφοράς, του αντικτύπου της στην αγορά της μεθειονίνης και της εκτάσεως της σχετικής γεωγραφικής αγοράς, οι επιχειρήσεις τις οποίες αφορά η απόφασή της διέπραξαν πολύ σοβαρή παράβαση του άρθρου 81, παράγραφος 1, ΕΚ και του άρθρου 53, παράγραφος 1, της Συμφωνίας για τον ΕΟΧ (αιτιολογικές σκέψεις 270 έως 293).

20 Εξάλλου, εκτιμώντας ότι επιβάλλονταν η διαφοροποίηση της μεταχειρίσεως που θα επιφυλασσόταν στις επιχειρήσεις, προκειμένου να ληφθεί υπόψη η πραγματική οικονομική δυνατότητά τους να προξενήσουν σημαντική ζημία στον ανταγωνισμό, και ο καθορισμός του προστίμου σε τέτοιο επίπεδο ώστε να έχει επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα, η Επιτροπή θεώρησε ότι, λαμβανομένων υπόψη των μεγάλων διαφορών μεγέθους μεταξύ των επιχειρήσεων, έπρεπε να ληφθούν ως βάση τα μερίδια που κατέχουν οι επιχειρήσεις αυτές στην παγκόσμια αγορά μεθειονίνης και, έτσι, οι Rhône-Poulenc και Degussa αποτελούσαν την πρώτη κατηγορία επιχειρήσεων, ενώ η Nippon Soda, μόνη της, αντιπροσώπευε μια δεύτερη κατηγορία. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή καθόρισε τα ποσά εκκινήσεως των προστίμων της Aventis/AAN και της Degussa σε 35 εκατομμύρια ευρώ και το ποσό εκκινήσεως του προστίμου της Nippon Soda σε 8 εκατομμύρια (αιτιολογικές σκέψεις 294 έως 302).

21 Τέλος, για να εξασφαλίσει επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα και να λάβει υπόψη της το γεγονός ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις διαθέτουν γνώσεις και νομικοοικονομικά μέσα ώστε να μπορούν να αξιολογήσουν τον παράνομο χαρακτήρα της συμπεριφοράς τους και τις συνέπειές της από πλευράς του δικαίου του ανταγωνισμού, η Επιτροπή θεώρησε ότι το υπολογισθέν βάσει της σχετικής σημασίας της επιχειρήσεως στην οικεία αγορά ποσό εκκινήσεως των προστίμων της Aventis/AAN και της Degussa έπρεπε να προσαυξηθεί ώστε να ληφθούν υπόψη το μέγεθος και οι συνολικοί πόροι καθεμιάς από τις δύο αυτές επιχειρήσεις. Η Επιτροπή αποφάσισε, συνεπώς, ότι το ποσό εκκινήσεως του προστίμου της Aventis/AAN και της Degussa έπρεπε να αυξηθεί κατά 100 % και να φθάσει τα 70 εκατομμύρια ευρώ (αιτιολογικές σκέψεις 303 έως 305).

22 Προκειμένου, δεύτερον, για τη διάρκεια της παραβάσεως, η Επιτροπή θεώρησε ότι οι Aventis/AAN, Degussa και Nippon Soda είχαν μετάσχει στην παράβαση συνεχώς από τον Φεβρουάριο του 1986 έως τον Φεβρουάριο του 1999, ήτοι επί δώδεκα έτη και δέκα μήνες. Τα ποσά εκκινήσεως των προστίμων που είχαν καθοριστεί βάσει της σοβαρότητας της παραβάσεως αυξήθηκαν, συνεπώς, κατά 10 % για κάθε έτος και κατά 5 % για κάθε εξάμηνο, ήτοι κατά 125 %. Το βασικό ποσό του προστίμου καθορίστηκε, συνεπώς, στα 157,5 εκατομμύρια ευρώ όσον αφορά τις Aventis/AAN και Degussa και σε 18 εκατομμύρια όσον αφορά τη Nippon Soda (αιτιολογικές σκέψεις 306 έως 312).

23 Τρίτον, η Επιτροπή θεώρησε ότι δεν μπορούσε να ληφθεί υπόψη καμία επιβαρυντική ή ελαφρυντική περίσταση για τις επιχειρήσεις που είχαν μετάσχει στην παράβαση (αιτιολογικές σκέψεις 313 έως 331).

24 Τέλος, τέταρτον, η Επιτροπή, εφαρμόζοντας την ανακοίνωση περί της συνεργασίας των επιχειρήσεων, μείωσε το πρόστιμο της Aventis/AAN κατά 100 % δυνάμει του τίτλου B της εν λόγω ανακοινώσεως. Αντιθέτως, έκρινε ότι οι Nippon Soda και Degussa δεν πληρούσαν ούτε τις προϋποθέσεις πολύ σημαντικής μειώσεως του προστίμου βάσει του τίτλου Β ούτε τις προϋποθέσεις σημαντικής μειώσεως του προστίμου βάσει του τίτλου Γ της ανακοινώσεως περί της συνεργασίας των επιχειρήσεων. Δέχθηκε, ωστόσο, ότι η Nippon Soda πληρούσε τις προϋποθέσεις του τίτλου Δ, σημείο 2, πρώτη και δεύτερη περίπτωση, της εν λόγω ανακοινώσεως και ότι η Degussa πληρούσε τις προϋποθέσεις του τίτλου Δ, σημείο 2, πρώτη περίπτωση, της ανακοινώσεως και, κατά συνέπεια, μείωσε το ποσό των προστίμων που επέβαλε στις επιχειρήσεις αυτές αντιστοίχως κατά 50 και κατά 25 % (αιτιολογικές σκέψεις 332 έως 355).

Διαδικασία και αιτήματα των διαδίκων

25 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Πρωτοδικείου στις 16 Σεπτεμβρίου 2002, η προσφεύγουσα άσκησε την υπό κρίση προσφυγή.

26 Στις 13 Δεκεμβρίου 2002, το Συμβούλιο ζήτησε να παρέμβει στη δίκη. Με διάταξη της 13ης Φεβρουαρίου 2003, ο πρόεδρος του τετάρτου τμήματος του Πρωτοδικείου επέτρεψε στο Συμβούλιο να παρέμβει υπέρ της Επιτροπής.

27 Με απόφαση του Πρωτοδικείου, ο εισηγητής δικαστής τοποθετήθηκε στο τρίτο τμήμα, στο οποίο, κατά συνέπεια, ανατέθηκε η υπό κρίση υπόθεση.

28 Στο πλαίσιο των μέτρων οργανώσεως της διαδικασίας που προβλέπει το άρθρο 64 του Κανονισμού Διαδικασίας του, το Πρωτοδικείο κάλεσε τους διαδίκους να απαντήσουν σε ορισμένες ερωτήσεις και να προσκομίσουν ορισμένα έγγραφα. Οι διάδικοι συμμορφώθηκαν προς το αίτημα αυτό.

29 Κατόπιν εκθέσεως του εισηγητή δικαστή, το Πρωτοδικείο (τρίτο τμήμα) αποφάσισε να προχωρήσει στην προφορική διαδικασία. Οι διάδικοι αγόρευσαν και απάντησαν στις ερωτήσεις του Πρωτοδικείου κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση της 27ης Απριλίου 2005.

30 Η προσφεύγουσα ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να ακυρώσει την απόφαση της Επιτροπής·

– επικουρικώς, να μειώσει το πρόστιμο που της επιβλήθηκε·

– να καταδικάσει την Επιτροπή στα δικαστικά έξοδα.

31 Η Επιτροπή ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να απορρίψει την προσφυγή·

– να καταδικάσει την προσφεύγουσα στα δικαστικά έξοδα.

32 Το Συμβούλιο ζητεί από το Πρωτοδικείο:

– να απορρίψει την προσφυγή·

– να αποφασίσει επί των δικαστικών εξόδων κατά νόμο.

Σκεπτικό

33 Η προσφεύγουσα επικαλείται, κατ’ ουσίαν, τέσσερις λόγους ακυρώσεως προς στήριξη της προσφυγής της. Ο πρώτος λόγος ακυρώσεως, στο πλαίσιο του οποίου η προσφεύγουσα προβάλλει ένσταση ελλείψεως νομιμότητας του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, αντλείται από την παραβίαση της αρχής της νομικής προβλέψεως των ποινών. Ο δεύτερος λόγος ακυρώσεως αντλείται από πλάνη εκτιμήσεως ως προς τον ενιαίο και διαρκή χαρακτήρα και τη διάρκεια της παραβάσεως στην οποία μετέσχε η προσφεύγουσα. Ο τρίτος λόγος ακυρώσεως αντλείται από πλάνη εκτιμήσεως, νομική πλάνη, πραγματική πλάνη, παραβίαση των αρχών της αναλογικότητας, της μη αναδρομικότητας των ποινών και της ίσης μεταχειρίσεως και από παράβαση της υποχρεώσεως αιτιολογήσεως όσον αφορά τον καθορισμό του ύψους του προστίμου. Τέλος, ο τέταρτος λόγος ακυρώσεως αντλείται από την παραβίαση των αρχών του «σεβασμού του επαγγελματικού απορρήτου», της χρηστής διοικήσεως και του τεκμηρίου αθωότητας.

I – Επί του πρώτου λόγου ακυρώσεως, που αντλείται από την παραβίαση της αρχής της νομικής προβλέψεως των ποινών

Α – Επί της ενστάσεως ελλείψεως νομιμότητας του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17

1. Επιχειρήματα των διαδίκων

34 Η προσφεύγουσα προβάλλει ένσταση ελλείψεως νομιμότητας κατά το άρθρο 241 ΕΚ και υποστηρίζει ότι το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, διάταξη η οποία παρέχει στην Επιτροπή την εξουσία να επιβάλλει πρόστιμα σε περίπτωση παραβάσεως του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού, παραβιάζει την αρχή της νομικής προβλέψεως των ποινών, η οποία απορρέει από την αρχή της ασφάλειας δικαίου, γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου, λαμβανομένου υπόψη ότι η διάταξη αυτή δεν προκαθορίζει επαρκώς την πρακτική λήψεως των αποφάσεων της Επιτροπής.

35 Προκαταρκτικώς, η προσφεύγουσα υπενθυμίζει ότι η αρχή της νομικής προβλέψεως των ποινών καθιερώνεται από το άρθρο 7, παράγραφος 1, της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών (στο εξής: ΕΣΔΑ), το οποίο προβλέπει ότι «[δεν] επιβάλλεται βαρυτέρα ποινή από εκείνην η οποία επεβάλλετο κατά την στιγμήν της διαπράξεως του αδικήματος». Προσθέτει ότι η ίδια αρχή (nulla poena sine lege) καθιερώνεται επίσης από το άρθρο 49, παράγραφος 1, του Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ενώσεως, που θεσπίστηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2000 στη Νίκαια (ΕΕ C 364, σ. 1) (στο εξής: Χάρτης) και αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των συνταγματικών παραδόσεων των κρατών μελών (βλ., π.χ., το άρθρο 103, παράγραφος 2, του Γερμανικού Συντάγματος). Από την αρχή αυτή απορρέουν, σύμφωνα με την ερμηνεία της από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και από το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, τόσο η αρχή της μη αναδρομικότητας όσο και η αρχή της νομικής προβλέψεως των ποινών (βλ., μεταξύ άλλων, ΕΔΔΑ, απόφαση S.W. κατά Ηνωμένου Βασιλείου της 22ας Νοεμβρίου 1995, σειρά A αριθ. 335, § 35, και απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Δεκεμβρίου 1996, C‑74/95 και C‑129/95, Χ, Συλλογή 1996, σ. I‑6609, σκέψη 25). Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, η αρχή της νομικής προβλέψεως των ποινών αποτελεί απόρροια της αρχής της ασφάλειας δικαίου, η οποία αναγνωρίζεται ως γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 12ης Νοεμβρίου 1981, 212/80 έως 217/80, Salumi κ.λπ., Συλλογή 1981, σ. 2735, σκέψη 10, και της 22ας Φεβρουαρίου 1984, 70/83, Kloppenburg, Συλλογή 1984, σ. 1075, σκέψη 11), και επιβάλλει, μεταξύ άλλων, να είναι η κοινοτική νομοθεσία σαφής και προβλέψιμη για τους διοικουμένους· οσάκις δε πρόκειται για διατάξεις που μπορούν να έχουν οικονομικές επιπτώσεις, η βεβαιότητα και η δυνατότητα προβλέψεως αποτελούν επιταγή που πρέπει να τηρείται με ιδιαίτερη αυστηρότητα, ούτως ώστε να μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να γνωρίζουν με ακρίβεια την έκταση των υποχρεώσεων που τους επιβάλλονται (βλ. την απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Μαρτίου 1990, C‑30/89, Επιτροπή κατά Γαλλίας, Συλλογή 1990, σ. I‑691, σκέψη 23, και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία).

36 Όσον αφορά τα κριτήρια που καθιστούν δυνατό να εκτιμηθεί ο επαρκώς βέβαιος και προβλέψιμος χαρακτήρας ενός «νόμου» κατά την έννοια του άρθρου 7, παράγραφος 1, της ΕΣΔΑ, η προσφεύγουσα υπενθυμίζει ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου απαιτεί να έχουν πρόσβαση στον νόμο τα πρόσωπα τα οποία αφορά και να είναι ο νόμος διατυπωμένος με επαρκή σαφήνεια ώστε να μπορούν τα πρόσωπα αυτά –βοηθούμενα, εν ανάγκη, από ενημερωμένους συμβούλους– να προβλέψουν, σε εύλογο βαθμό αναλόγως της περιπτώσεως, τις συνέπειες που είναι δυνατόν να προκύψουν από μια συγκεκριμένη πράξη. Ωστόσο, κατά το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ένας νόμος που αναγνωρίζει ευχέρεια εκτιμήσεως δεν αντίκειται, αυτός καθαυτόν, στην επιταγή αυτή, υπό τον όρο ότι η έκταση και ο τρόπος ασκήσεως αυτής της ευχέρειας έχουν καθοριστεί με επαρκή σαφήνεια, λαμβανομένου υπόψη του θεμιτού επιδιωκομένου στόχου, ώστε να παρέχεται στο άτομο προσήκουσα προστασία κατά των αυθαιρεσιών (ΕΔΔΑ, αποφάσεις Margareta και Roger Andersson κατά Σουηδίας της 25ης Φεβρουαρίου 1992, σειρά A αριθ. 226, § 75, και Malone κατά Ηνωμένου Βασιλείου της 2ας Αυγούστου 1984, σειρά A αριθ. 82, § 66).

37 Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η αρχή της νομικής προβλέψεως των ποινών έχει εφαρμογή τόσο στις ποινικές κυρώσεις όσο και στις μη έχουσες εν στενή εννοία ποινικό χαρακτήρα κυρώσεις και, ως εκ τούτου, και στο άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, ανεξαρτήτως του ζητήματος της νομικής φύσεως των προστίμων που επιβάλλει η Επιτροπή βάσει της διατάξεως αυτής. Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο έχει κρίνει ότι «μια κύρωση, έστω και αν δεν έχει ποινικό χαρακτήρα, μπορεί να επιβληθεί μόνο αν στηρίζεται σε σαφή και μη διφορούμενη νομική βάση» (αποφάσεις του Δικαστηρίου της 25ης Σεπτεμβρίου 1984, 117/83, Könecke, Συλλογή 1984, σ. 3291, σκέψη 11, και της 18ης Νοεμβρίου 1987, 137/85, Maizena, Συλλογή 1987, σ. 4587, σκέψη 15). Η ένδειξη που περιέχεται στο άρθρο 15, παράγραφος 4, του κανονισμού 17 και σύμφωνα με την οποία οι αποφάσεις της Επιτροπής με τις οποίες επιβάλλονται πρόστιμα λόγω παραβιάσεως του κοινοτικού δικαίου του ανταγωνισμού «δεν έχουν ποινικό χαρακτήρα», δεν ασκεί επιρροή εν προκειμένω, καθόσον ο προσδιορισμός της φύσεως μιας νομικής πράξεως δεν είναι καθοριστικός για την εκτίμησή της (ΕΔΔΑ, απόφαση Engel κ.λπ. κατά Κάτω Χωρών της 8ης Ιουνίου 1976, σειρά A αριθ. 22, § 81). Αντιθέτως, κατά την προσφεύγουσα, από τη βαρύτητα των επιβαλλομένων προστίμων και από την κατασταλτική και προληπτική λειτουργία τους προκύπτει ότι τα πρόστιμα έχουν, στην ουσία, οιονεί ή εν ευρεία εννοία ποινικό χαρακτήρα.

38 Η ερμηνεία αυτή είναι, εξάλλου, σύμφωνη με εκείνη που έδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην έννοια της ποινικής κατηγορίας (ΕΔΔΑ, αποφάσεις Belilos κατά Ελβετίας της 29ης Απριλίου 1988, σειρά A αριθ. 132, § 62 και 68· Öztürk κατά Γερμανίας της 21ης Φεβρουαρίου 1984, σειρά A αριθ. 73, § 46 επ.· και προμνησθείσα στη σκέψη 37 απόφαση Engel κ.λπ. κατά Κάτω Χωρών, § 80 επ.), σύμφωνα με την οποία ακόμα και τα μικρού ποσού πρόστιμα που επιβάλλονται στο πλαίσιο διοικητικών διαδικασιών είναι ποινικής φύσεως. Η προσφεύγουσα θεωρεί ότι, κατά μείζονα λόγο, αυτό ισχύει και για τα πρόστιμα που επιβάλλει η Επιτροπή λόγω παραβιάσεως του κοινοτικού δικαίου, λαμβανομένου υπόψη του μεγέθους των ποσών τους.

39 Η προσφεύγουσα υπενθυμίζει ότι, κατά το Δικαστήριο, η νομική σαφήνεια είναι «ιδιαιτέρως επιτακτική σ’ έναν τομέα όπου οποιαδήποτε αβεβαιότητα μπορεί να προκαλέσει […] την εφαρμογή ιδιαιτέρως αισθητών κυρώσεων» (απόφαση του Δικαστηρίου της 10ης Ιουλίου 1980, 32/79, Επιτροπή κατά Ηνωμένου Βασιλείου, Συλλογή τόμος 1980/ΙΙ, σ. 547, σκέψη 46), πράγμα το οποίο συμβαίνει στην περίπτωση των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17.

40 Εξάλλου, η προσφεύγουσα υπογραμμίζει ότι από την κατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ του Συμβουλίου και της Επιτροπής, την οποία προβλέπουν τα άρθρα 83 ΕΚ και 85 ΕΚ, προκύπτει ότι μόνο το Συμβούλιο είναι αρμόδιο να εκδίδει τους κανονισμούς ή τις οδηγίες προς εφαρμογή των αρχών που περιέχονται στα άρθρα 81 ΕΚ και 82 ΕΚ. Οι επιταγές που συνάγονται από την αρχή της νομικής προβλέψεως των ποινών συνεπάγονται, ως εκ τούτου, ότι το Συμβούλιο δεν έχει δικαίωμα να μεταβιβάσει στην Επιτροπή την εξουσία επιβολής προστίμων ελλείψει επαρκώς καθορισμένου συστήματος.

41 Η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η Επιτροπή διαθέτει ταυτοχρόνως εξουσίες έρευνας, διατυπώσεως κατηγορίας και κρίσεως. Οι εξουσίες αυτές, που δεν συμβιβάζονται με τις συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών, πρέπει να διέπονται από κανόνες σαφείς και επιδεχόμενους μία και μόνη ερμηνεία. Η προσφεύγουσα θεωρεί, ως εκ τούτου, ότι ο κανονισμός περί εφαρμογής των άρθρων 81 ΕΚ και 82 ΕΚ του Συμβουλίου πρέπει να καθορίζει επακριβώς το περιεχόμενο, τον σκοπό και την ένταση των κυρώσεων. Εξάλλου, η αρχή της νομικής προβλέψεως των ποινών επιβάλλει να προβλέπεται ανώτατο όριο, το οποίο δεν πρέπει να είναι υπερβολικά υψηλό ούτως ώστε το πρόστιμο να μην αποκτά ποινικό χαρακτήρα. Συγκεκριμένα, αν το ύψος του προστίμου μπορεί να είναι απεριόριστο, τελικά δεν καθορίζεται εκ των προτέρων από το Συμβούλιο, αλλά επιβάλλεται από την Επιτροπή ενεργούσα ως εκτελεστική αρχή.

42 Η προσφεύγουσα θεωρεί ότι το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 δεν ανταποκρίνεται στις ανωτέρω περιγραφείσες επιταγές της αρχής της νομικής προβλέψεως των ποινών.

43 Πρώτον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι ο κανονισμός 17 δεν προβλέπει περιπτώσεις στις οποίες για την παράβαση των άρθρων 81 ΕΚ και 82 ΕΚ πρέπει να επιβληθεί πρόστιμο, αφήνοντας στην Επιτροπή διακριτική ευχέρεια να αποφασίσει κατά πόσον είναι σκόπιμη η επιβολή προστίμου. Υπενθυμίζει, συναφώς, την απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Ιουλίου 1979, 32/78, 36/78 έως 82/78, BMW Belgium κ.λπ. κατά Επιτροπής (Συλλογή τόμος 1979/ΙΙ, σ. 177, σκέψη 53), σύμφωνα με την οποία η Επιτροπή διαθέτει απόλυτη ελευθερία κατά την άσκηση της διακριτικής ευχέρειάς της να αποφασίζει την επιβολή ή τη μη επιβολή προστίμου.

44 Δεύτερον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού δεν προβλέπει αριθμητικώς εκφρασμένο όριο. Η προσφεύγουσα θεωρεί, συνεπώς, ότι το πλαίσιο αυτό δεν συμβιβάζεται με την αρχή της νομικής προβλέψεως των ποινών και συνιστά μετάθεση στην Επιτροπή μιας αρμοδιότητας η οποία ανήκει, δυνάμει της Συνθήκης, στο Συμβούλιο. Στην πραγματικότητα, το ύψος του προστίμου δεν καθορίζεται εκ των προτέρων με τον κανονισμό, αλλά καθορίζεται αποκλειστικά από την Επιτροπή, και τούτο κατά τρόπο μη δυνάμενο να προβλεφθεί ούτε να ελεγχθεί (βλ. την προμνησθείσα στη σκέψη 35 απόφαση Επιτροπή κατά Γαλλίας, σκέψη 23 και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Η ανάγκη εξασφαλίσεως της αποτρεπτικής λειτουργίας του προστίμου δεν μπορεί να δικαιολογήσει αυτή την απουσία απολύτου ανωτάτου ορίου, καθόσον η επιταγή αυτή πρέπει να συμβιβάζεται με τη θεμελιώδη, ανώτερης νομικής ισχύος, αρχή του κοινοτικού δικαίου που αποτελεί η αρχή της νομικής προβλέψεως των ποινών (προμνησθείσες στη σκέψη 35 αποφάσεις Kloppenburg, σκέψη 11, και Salumi κ.λπ., σκέψη 10).

45 Τρίτον, η προσφεύγουσα παρατηρεί ότι δεν υφίστανται κριτήρια, θεσπισθέντα από τον νομοθέτη, για την επιμέτρηση του προστίμου, πέραν των κριτηρίων της σοβαρότητας και της διάρκειας της παραβάσεως. Όμως, τα δύο αυτά κριτήρια δεν έχουν, στην πράξη, κανένα περιοριστικό αποτέλεσμα στην εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής. Συγκεκριμένα, αφενός, η Επιτροπή δεν δεσμεύεται από κανένα δεσμευτικό ή εξαντλητικό κατάλογο κριτηρίων που πρέπει υποχρεωτικά να λαμβάνονται υπόψη (διάταξη του Δικαστηρίου της 25ης Μαρτίου 1996, C‑137/95 P, SPO κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1996, σ. I‑1611, σκέψη 54, και απόφαση του Δικαστηρίου της 17ης Ιουλίου 1997, C‑219/95 P, Ferriere Nord κατά Επιτροπής, Συλλογή 1997, σ. I‑4411, σκέψη 33· απόφαση του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002, T‑9/99, HFB κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II‑1487, σκέψη 443) και, αφετέρου, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη της διάφορους επιβαρυντικούς ή ελαφρυντικούς παράγοντες τους οποίους οι διοικούμενοι δεν μπορούν να γνωρίζουν εκ των προτέρων.

46 Εξάλλου, οι επιταγές της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως δεν μπορούν να αντισταθμίσουν αυτή την ασάφεια, δεδομένου ότι, κατά τη νομολογία, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να μεριμνά ώστε τα τελικά ποσά των προστίμων να αντικατοπτρίζουν οιαδήποτε διαφορά μεταξύ των εμπλεκομένων επιχειρήσεων όσον αφορά τον κύκλο εργασιών τους (απόφαση του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002, T‑23/99, LR AF 1998 κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II‑1705, σκέψη 278).

47 Η άποψη της προσφεύγουσας ενισχύεται και από μια απόφαση του Bundesverfassungsgericht (γερμανικού συνταγματικού δικαστηρίου), σύμφωνα με την οποία ένας ποινικός κανόνας που προβλέπει ως ανώτατο όριο της ποινής το μέγεθος της περιουσίας του καταδικαζομένου είναι ακυρωτέος ως αντιβαίνων στην αρχή της νομικής προβλέψεως των ποινών (απόφαση της 20ής Μαρτίου 2002, BvR 794/95, NJW 2002, σ. 1779). Αντίθετα προς τα υποστηριζόμενα από το Συμβούλιο, το άρθρο 81, παράγραφος 2, του γερμανικού νόμου περί των περιορισμών του ανταγωνισμού [Gesetz gegen Wettbewerbsbeschränkungen (GWB)] δεν περιλαμβάνει διάταξη ανάλογη του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, καθόσον ο νομοθέτης εκουσίως απέφυγε να θεσπίσει ένα τέτοιο πλαίσιο.

48 Τέταρτον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι η πρακτική λήψεως των αποφάσεων της Επιτροπής καταδεικνύει το βάσιμο της απόψεώς της. Η πρακτική αυτή χαρακτηρίζεται από σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των ποσών των επιβαλλομένων προστίμων και από μια απότομη και πρόσφατη αύξηση των εν λόγω ποσών. Η προσφεύγουσα παρατηρεί, μεταξύ άλλων, ότι οκτώ από τα δέκα μεγαλύτερα πρόστιμα επιβλήθηκαν μετά το 1998 και ότι ένα πρόστιμο ρεκόρ ύψους 855,23 εκατομμυρίων ευρώ, εκ των οποίων 462 εκατομμύρια σε μία μόνη επιχείρηση, επιβλήθηκε το 2001 στη λεγόμενη υπόθεση «βιταμίνες» [απόφαση της Επιτροπής C (2001) 3695 τελικό, της 21ης Νοεμβρίου 2001, υπόθεση COMP/Ε-1/37.512]. Το τελευταίο αυτό ποσό είναι δεκαπενταπλάσιο του μέσου όρου των προστίμων που επιβλήθηκαν από το 1994 έως το 2000, το δε δεύτερο υψηλότερο πρόστιμο [απόφαση της Επιτροπής C (2001) 4573 τελικό, COMP/E-1/36.212 – Papier autocopiant] για το 2001 αντιπροσωπεύει το εξαπλάσιο αυτού του μέσου όρου.

49 Πέμπτον, η προσφεύγουσα θεωρεί ότι το υπάρχον σύστημα δεν δικαιολογείται από την αναγκαία αποτρεπτική λειτουργία που πρέπει να επιτελούν τα πρόστιμα έναντι των επιχειρήσεων. Συγκεκριμένα, αφενός, η προσφεύγουσα αναγνωρίζει ότι, καίτοι το ακριβές ποσό του προστίμου δεν πρέπει να μπορεί να καθοριστεί εκ των προτέρων, ο αποτρεπτικός στόχος δεν επιτρέπει, ωστόσο, στο Συμβούλιο να μην «αναφέρει σαφώς τα όρια της αρμοδιότητας που απονέμεται στην Επιτροπή». Αφετέρου, η προσφεύγουσα παρατηρεί ότι η απουσία μιας ελάχιστης προβλεψιμότητας του προστίμου είχε, στην πραγματικότητα, ως αποτέλεσμα να αποτρέπει τις επιχειρήσεις να συνεργαστούν με την Επιτροπή. Η δυνατότητα εκτιμήσεως, έστω και κατά προσέγγιση, των πιθανών συνεπειών μιας συμπεριφοράς θα εξασφάλιζε, αντιθέτως, πολύ καλύτερα το επιδιωκόμενο αποτρεπτικό αποτέλεσμα, όπως συμβαίνει με τους εθνικούς ποινικούς νόμους.

50 Έκτον, η προσφεύγουσα υποστηρίζει ότι οι κατευθυντήριες γραμμές δεν μπορούν να θεωρηθούν ως θεραπεύουσες την έλλειψη νομιμότητας του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17. Αφενός, οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές δεν συνιστούν, κατά την προσφεύγουσα, νομική πράξη κατά την έννοια του άρθρου 249 ΕΚ και, αφετέρου, μόνο το Συμβούλιο έχει την εξουσία να νομοθετεί στον τομέα αυτόν, σύμφωνα με το άρθρο 83 ΕΚ. Η προσφεύγουσα θεωρεί, συνεπώς, ότι εναπόκειται στο Συμβούλιο να τηρεί την αρχή της νομικής προβλέψεως των ποινών. Για τους ίδιους λόγους, η αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας που αναγνωρίζεται στο Δικαστήριο από το άρθρο 17 του κανονισμού 17 δεν μπορεί να αντισταθμίσει την έλλειψη νομιμότητας του άρθρου 15, παράγραφος 2, του ίδιου κανονισμού. Συγκεκριμένα, η προσφεύγουσα υπενθυμίζει ότι, παρά την αρμοδιότητα αυτή, κατά πρώτον στην Επιτροπή εναπόκειται να καθορίσει το ύψος του προστίμου και να εξακριβώσει τα πραγματικά περιστατικά στο πλαίσιο της διοικητικής διαδικασίας. Επιπλέον, η προσφεύγουσα υπενθυμίζει ότι η ασάφεια του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και η έλλειψη κριτηρίων ελέγχου καθιστούν κενή περιεχομένου την αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας που απονέμεται στα κοινοτικά δικαιοδοτικά όργανα. Η προσφεύγουσα σημειώνει, τέλος, ότι δεν μπορεί να απαιτείται από τους διοικουμένους να ασκούν συστηματικά ένδικη προσφυγή λόγω του ότι το νομικό πλαίσιο επιβολής των προστίμων δεν είναι επαρκώς καθορισμένο. Προσθέτει ότι η εκ μέρους του κοινοτικού δικαστή αντιστάθμιση των σφαλμάτων του νομοθέτη βαίνει πέραν των καθηκόντων των δικαιοδοτικών οργάνων και είναι, συνεπώς, αμφισβητήσιμη από πλευράς του άρθρου 7, παράγραφος 1, ΕΚ.

51 Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα επιχειρήματα της προσφεύγουσας δεν είναι βάσιμα.

52 Τονίζει ότι το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 αποτελεί σαφή και απαλλαγμένη αμφισημιών νομική βάση η οποία επιτρέπει στις επιχειρήσεις να προβλέπουν τις πιθανές επιπτώσεις των πράξεών τους με επαρκή ακρίβεια.

53 Εξάλλου, υπενθυμίζει ότι η εξουσία εκτιμήσεως την οποία διαθέτει πρέπει να ασκείται τηρουμένων των κριτηρίων που θεσπίζει το άρθρο αυτό όσον αφορά τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παραβάσεως, των γενικών αρχών του κοινοτικού δικαίου, ειδικότερα δε των αρχών της αναλογικότητας και της ίσης μεταχειρίσεως, καθώς και της νομολογίας του Δικαστηρίου και του Πρωτοδικείου. Η Επιτροπή υποστηρίζει, συνεπώς, ότι οφείλει να τηρεί τις εν λόγω αρχές οσάκις κάνει χρήση της διακριτικής ευχέρειάς της (βλ., όσον αφορά την τήρηση της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 20ής Μαρτίου 2002, T‑15/99, Brugg Rohrsysteme κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II‑1613, σκέψεις 149 επ., και της 9ης Ιουλίου 2003, T‑224/00, Archer Daniels Midland και Archer Daniels Midland Ingredients κατά Επιτροπής, Συλλογή 2003, σ. II‑2597, σκέψεις 69, 207, 281 και 308· προτάσεις του γενικού εισαγγελέα D. Ruiz-Jarabo Colomer στις υποθέσεις C-204/00 P, C‑205/00 P, C-211/00 P, C-213/00 P, C-217/00 P και C‑219/00 P, Aalborg Portland κ.λπ. κατά Επιτροπής, απόφαση της 7ης Ιανουαρίου 2004, Συλλογή 2004, σ. I-123, I-133, σημεία 96 επ.).

54 Αντίθετα προς τα υποστηριζόμενα από την προσφεύγουσα, ως προς το θέμα αυτό δεν μπορεί να συναχθεί από την προμνησθείσα στη σκέψη 43 απόφαση BMW Belgium κ.λπ. κατά Επιτροπής ότι ο έλεγχος αυτός δεν εκτείνεται και στην απόφαση περί επιβολής ή μη επιβολής προστίμου. Συγκεκριμένα, στην υπόθεση εκείνη, το γεγονός ότι το Δικαστήριο δέχθηκε ότι η Επιτροπή είχε τη δυνατότητα να επιβάλει πρόστιμο στους μεταπωλητές ενώ δεν το είχε πράξει σε προγενέστερες υποθέσεις δεν σημαίνει ότι η εξουσία της Επιτροπής να επιβάλει ή όχι πρόστιμο είναι απεριόριστη, καθόσον η άσκηση της εξουσίας αυτής πρέπει να στηρίζεται σε αντικειμενικούς λόγους ανταποκρινόμενους στον σκοπό της διατάξεως η οποία απονέμει την εν λόγω εξουσία στην Επιτροπή.

55 Η προσφεύγουσα δεν μπορεί βασίμως να υποστηρίξει ότι η απόφαση της Επιτροπής ήταν «απόφαση έκπληξη», καθόσον η αποτρεπτική λειτουργία του προστίμου συνεπάγεται ότι οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να το υπολογίσουν εκ των προτέρων και να το συγκρίνουν με το προσδοκώμενο κέρδος. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, εν πάση περιπτώσει, η προσφεύγουσα δεν μπορούσε να στηρίξει δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στο γεγονός ότι δεν θα της επιβαλλόταν πρόστιμο ανώτερο των υψηλότερων προστίμων που επιβλήθηκαν κατά τη διάρκεια της τελέσεως της παραβάσεως (προμνησθείσα στη σκέψη 46 απόφαση LR AF 1998 κατά Επιτροπής, σκέψη 241, και προμνησθείσα στη σκέψη 53 απόφαση Archer Daniels Midland και Archer Daniels Midland Ingredients κατά Επιτροπής, σκέψεις 63 και 64).

56 Εξάλλου, η αρμοδιότητα πλήρους δικαιοδοσίας του Πρωτοδικείου, καθώς και η θέσπιση των κατευθυντηρίων γραμμών τον Ιανουάριο του 1998, οι οποίες κρίθηκαν σύμφωνες με το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, αναιρούν την άποψη της προσφεύγουσας ότι ο καθορισμός του προστίμου γίνεται κατά τρόπον αυθαίρετο και αδιαφανή.

57 Δεν μπορεί επίσης να προσαφθεί στο Συμβούλιο ότι μεταβίβασε αρμοδιότητά του στην Επιτροπή κατά παράβαση της Συνθήκης, δεδομένου ότι το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, λόγω των κριτηρίων, όπως αυτά έχουν ερμηνευθεί από τα κοινοτικά δικαιοδοτικά όργανα, τα οποία μνημονεύει και της τηρήσεως των γενικών αρχών του κοινοτικού δικαίου την οποία επιτάσσει, συνιστά επαρκώς σαφή νομική βάση από πλευράς του σκοπού που επιδιώκεται με την επιβολή προστίμων. Συνεπώς, η αιτίαση ότι οι κατευθυντήριες γραμμές δεν μπορούν να θεραπεύσουν την ασάφεια αυτής της διατάξεως είναι άνευ αντικειμένου. Οι κατευθυντήριες γραμμές βελτίωσαν εξάλλου την ασφάλεια δικαίου και τη διαφάνεια στη διαδικασία λήψεως των σχετικών αποφάσεων.

58 Τέλος, όσον αφορά την αύξηση του ποσού των προστίμων τα τελευταία έτη, η Επιτροπή παρατηρεί, αφενός, ότι η αύξηση του κύκλου εργασιών των επιχειρήσεων από τη δεκαετία του 1960 δικαιολογεί από μόνη της το περιθώριο ελιγμού που παρέχει στην Επιτροπή η διάταξη αυτή και, αφετέρου, ότι, σύμφωνα με πάγια νομολογία (απόφαση του Δικαστηρίου της 7ης Ιουνίου 1983, 100/80 έως 103/80, Musique diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 1983, σ. 1825, σκέψεις 108 και 109· προμνησθείσα στη σκέψη 46 απόφαση LR AF 1998 κατά Επιτροπής, σκέψη 237, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 12ης Ιουλίου 2001, T‑202/98, T‑204/98 και T‑207/98, Tate & Lyle κ.λπ. κατά Επιτροπής, Συλλογή 2001, σ. II‑2035, σκέψεις 144 και 145), η Επιτροπή πρέπει να έχει τη δυνατότητα να αυξάνει το ύψος των προστίμων προκειμένου να ενισχύει το αποτρεπτικό τους αποτέλεσμα. Η διακριτική αυτή ευχέρεια δεν είναι, ωστόσο, απεριόριστη, καθόσον το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο εξετάζουν κατά πόσον οι αυξήσεις τις οποίες αποφασίζει η Επιτροπή δικαιολογούνται από το συμφέρον το οποίο επικαλείται (αποφάσεις του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998, T‑334/94, Sarrió κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II‑1439, σκέψεις 323 έως 335, και της 20ής Μαρτίου 2002, T‑16/99, Lögstör Rör κατά Επιτροπής, Συλλογή 2002, σ. II‑1633, σκέψη 251). Η Επιτροπή σημειώνει, τέλος, ότι, παρά την άνοδο αυτή του επιπέδου των προστίμων, οι πρόδηλες, σοβαρές και μεγάλης διάρκειας παραβάσεις εξακολουθούν να είναι σχετικά συχνές.

59 Το Συμβούλιο, που παρεμβαίνει στη διαφορά, θεωρεί ότι ένσταση ελλείψεως νομιμότητας του άρθρου 15 του κανονισμού 17 πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμη. Το Συμβούλιο αναγνωρίζει ότι, έστω και αν πρόκειται για κύρωση η οποία δεν έχει ποινικό χαρακτήρα, το πρόστιμο πρέπει να στηρίζεται σε σαφή και μη διφορούμενη νομική βάση. Θεωρεί, ωστόσο, ότι το άρθρο 15 του κανονισμού 17 ανταποκρίνεται στην επιταγή αυτή. Υπενθυμίζει, εξάλλου, ότι η αρχή nulla poena sine lege έχει εφαρμογή μόνο στις ποινικές κυρώσεις, πράγμα το οποίο δεν συμβαίνει στην περίπτωση των προστίμων που επιβάλλονται δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 σύμφωνα με την παράγραφο 4 του ίδιου άρθρου. Συνεπώς, οι επιταγές της αρχής αυτής δεν μπορούν να τύχουν εφαρμογής στην υπό κρίση περίπτωση (προμνησθείσα στη σκέψη 37 απόφαση Maizena, σκέψη 14· ΕΔΔΑ, απόφαση Welch κατά Ηνωμένου Βασιλείου της 9ης Φεβρουαρίου 1995, σειρά A αριθ. 307).

60 Εξάλλου, το Συμβούλιο θεωρεί ότι το ύψος της κυρώσεως καθορίζεται επαρκώς, δεδομένου ότι το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 προβλέπει ένα ανώτατο όριο του προστίμου το οποίο αποτελεί συνάρτηση του κύκλου εργασιών της ενδιαφερομένης επιχειρήσεως. Ένα απόλυτο ανώτατο όριο δεν θα ήταν ενδεδειγμένο, δεδομένου ότι οι αποφάσεις της Επιτροπής αφορούν ατομικές περιπτώσεις. Άλλωστε, η εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής δεν είναι καθόλου απόλυτη, αλλά περιορίζεται από την υποχρεωτική λήψη υπόψη των κριτηρίων της διάρκειας και της σοβαρότητας της παραβάσεως τα οποία προβλέπει το εν λόγω άρθρο. Η Επιτροπή υποχρεούται επίσης να τηρεί τις αρχές της αναλογικότητας και της απαγορεύσεως των διακρίσεων.

61 Το Συμβούλιο θεωρεί ότι δύσκολα μπορεί να καθοριστεί ένα περιοριστικότερο πλαίσιο το οποίο να επιτρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε παραβάσεως και να εξασφαλίζεται επαρκές αποτρεπτικό αποτέλεσμα. Εξάλλου, το Πρωτοδικείο ουδέποτε αμφισβήτησε το κύρος του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, αντιθέτως δε μάλλον το έχει επιβεβαιώσει (προμνησθείσα στη σκέψη 58 απόφαση Tate & Lyle κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψεις 98 έως 101).

62 Όσον αφορά την αιτίαση που η προσφεύγουσα αντλεί από το ότι η πρακτική της Επιτροπής χαρακτηρίζεται από σημαντικότατες διαφορές ως προς το ύψος των προστίμων που επιβάλλει και από απότομη και πρόσφατη αύξησή του, το Συμβούλιο παρατηρεί ότι οι διαπιστώσεις αυτές απλώς αντικατοπτρίζουν το γεγονός ότι οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις έχουν διαφορετικούς κύκλους εργασιών και ότι το μέγεθος των εμπλεκομένων επιχειρήσεων αυξάνει.

63 Κατά το Συμβούλιο, είναι επίσης εσφαλμένος ο ισχυρισμός ότι η Επιτροπή συγκεντρώνει τις λειτουργίες της αρχής που διεξάγει την έρευνα, του κατηγόρου και του δικαστή, δεδομένου ότι υπόκειται σε έλεγχο πλήρους δικαιοδοσίας και δεν μπορεί να θεωρηθεί, συνεπώς, ως έχουσα ταυτοχρόνως τις ιδιότητες του δικαστή και του διαδίκου.

64 Το αυτό ισχύει και για τον ισχυρισμό ότι το Συμβούλιο έχει μεταβιβάσει στην Επιτροπή την αρμοδιότητά του προς επιβολή προστίμων. Συγκεκριμένα, το Συμβούλιο υπενθυμίζει ότι η προς την Επιτροπή δοθείσα εξουσιοδότηση αφορά μόνο την αρμοδιότητα λήψεως αποφάσεων βάσει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, το οποίο αποτελεί την έκφραση της αρμοδιότητας του Συμβουλίου. Αυτό είναι σύμφωνο προς το άρθρο 202, τρίτη παύλα, ΕΚ.

65 Τέλος, το Συμβούλιο παρατηρεί ότι, αντίθετα προς τα υποστηριζόμενα από την προσφεύγουσα, υπάρχουν σε επίπεδο κρατών μελών, μεταξύ άλλων στη Σουηδία και στη Γερμανία, αντίστοιχοι κανόνες.

2. Εκτίμηση του Πρωτοδικείου

66 Υπενθυμίζεται ότι από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι η αρχή της νομικής προβλέψεως των ποινών είναι απόρροια της αρχής της ασφάλειας δικαίου, η οποία αποτελεί γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου και απαιτεί, μεταξύ άλλων, να είναι σαφείς και ακριβείς οι κοινοτικές ρυθμίσεις, ιδίως όταν αυτές επιβάλλουν ή επιτρέπουν την επιβολή κυρώσεων, ούτως ώστε να μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να γνωρίζουν σαφώς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις ρυθμίσεις αυτές και να λαμβάνουν τα ανάλογα μέτρα (βλ., υπό την έννοια αυτή, απόφαση του Δικαστηρίου της 9ης Ιουλίου 1981, 169/80, Gondrand Frères και Garancini, Συλλογή 1981, σ. 1931, σκέψη 17· προμνησθείσα στη σκέψη 37 απόφαση Maizena, σκέψη 15· απόφαση της 13ης Φεβρουαρίου 1996, C‑143/93, van Es Douane Agenten, Συλλογή 1996, σ. I‑431, σκέψη 27, και προμνησθείσα στη σκέψη 35 απόφαση X, σκέψη 25).

67 Η αρχή αυτή, η οποία αποτελεί μέρος των κοινών συνταγματικών παραδόσεων των κρατών μελών και καθιερώνεται από διάφορες διεθνείς συνθήκες, μεταξύ άλλων από το άρθρο 7 της ΕΣΔΑ, ισχύει τόσο για τους ποινικού χαρακτήρα κανόνες όσο και για τις ειδικές διοικητικής φύσεως ρυθμίσεις οι οποίες επιβάλλουν διοικητικές κυρώσεις ή επιτρέπουν την επιβολή τους (βλ. την προμνησθείσα στη σκέψη 37 απόφαση Maizena, σκέψεις 14 και 15 και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία). Έχει εφαρμογή όχι μόνο στους κανόνες που προβλέπουν στα συστατικά στοιχεία μιας παραβάσεως, αλλά και στους κανόνες που καθορίζουν τις συνέπειες που απορρέουν από την παράβαση των πρώτων κανόνων (βλ., υπό την έννοια αυτή, προμνησθείσα στη σκέψη 35 απόφαση X, σκέψεις 22 και 25).

68 Συναφώς, πρέπει να παρατηρηθεί ότι το άρθρο 7, παράγραφος 1, της ΕΣΔΑ έχει ως εξής:

«Ουδείς δύναται να καταδικασθή διά πράξιν ή παράλειψιν η οποία, καθ’ ην στιγμήν διεπράχθη, δεν απετέλει αδίκημα συμφώνως προς το εθνικόν ή διεθνές δίκαιον. Ούτε και επιβάλλεται βαρυτέρα ποινή από εκείνην η οποία επεβάλλετο κατά την στιγμήν της διαπράξεως του αδικήματος.»

69 Κατά το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι ο νόμος πρέπει να καθορίζει σαφώς τις παραβάσεις και τις ποινές με τις οποίες αυτές τιμωρούνται. Η προϋπόθεση αυτή πληρούται όταν ο διοικούμενος μπορεί να γνωρίζει, από το κείμενο της σχετικής διατάξεως και, εν ανάγκη, από την εκ μέρους των δικαστηρίων ερμηνεία της διατάξεως αυτής, ποιες πράξεις ή παραλείψεις συνεπάγονται την ποινική ευθύνη του (ΕΔΔΑ, απόφαση Coëme κατά Βελγίου της 22ας Ιουνίου 2000, Recueil des arrêts et décisions, 2000-VII, § 145).

70 Το Συμβούλιο υποστηρίζει ότι το Πρωτοδικείο δεν μπορεί να εμπνευστεί από το άρθρο 7, παράγραφος 1, της ΕΣΔΑ και από τη σχετική με το άρθρο αυτό νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου προκειμένου να εξετάσει τη νομιμότητα του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, δεδομένου ότι το άρθρο 15, παράγραφος 4, του κανονισμού 17 ορίζει ότι οι αποφάσεις που λαμβάνει η Επιτροπή δυνάμει, μεταξύ άλλων, της παραγράφου 2 της διατάξεως αυτής δεν έχουν ποινικό χαρακτήρα.

71 Όμως, χωρίς να είναι απαραίτητο να κριθεί κατά πόσον, λόγω ιδίως της φύσεως και του βαθμού αυστηρότητας των προστίμων που επιβάλλει η Επιτροπή δυνάμει του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, το άρθρο 7, παράγραφος 1, της ΕΣΔΑ έχει εφαρμογή στις κυρώσεις αυτές, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, έστω και στην περίπτωση που το άρθρο 7, παράγραφος 1, της ΕΣΔΑ θα εθεωρείτο ότι έχει εφαρμογή στις κυρώσεις αυτές, από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου προκύπτει ότι, για να ανταποκρίνονται στις επιταγές της διατάξεως αυτής, δεν είναι απαραίτητο να είναι οι όροι των διατάξεων δυνάμει των οποίων επιβάλλονται οι κυρώσεις αυτές τόσον ακριβείς ώστε οι συνέπειες που είναι δυνατόν να προκύψουν από την παράβαση των διατάξεων αυτών να μπορούν να προβλεφθούν με απόλυτη βεβαιότητα.

72 Πράγματι, σύμφωνα με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η ύπαρξη ασαφών όρων στη διάταξη δεν συνεπάγεται αναγκαστικά παράβαση του άρθρου 7 της ΕΣΔΑ και το γεγονός ότι ένας νόμος απονέμει εξουσία εκτιμήσεως δεν συνιστά, αυτό καθαυτό, μη τήρηση της προϋποθέσεως προβλεψιμότητας, υπό την προϋπόθεση ότι η έκταση και ο τρόπος ασκήσεως αυτής της εξουσίας καθορίζονται με επαρκή σαφήνεια, λαμβανομένου υπόψη του θεμιτού επιδιωκομένου σκοπού, ώστε να παρέχεται στον ιδιώτη προσήκουσα προστασία κατά της αυθαιρεσίας (ΕΔΔΑ, προμνησθείσα στη σκέψη 36 απόφαση Margareta και Roger Andersson κατά Σουηδίας, § 75). Ως προς το θέμα αυτό, εκτός από το ίδιο το κείμενο του νόμου, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου λαμβάνει υπόψη το κατά πόσον οι χρησιμοποιούμενες αόριστες έννοιες έχουν διευκρινιστεί από πάγια και δημοσιευμένη νομολογία (απόφαση G. κατά Γαλλίας της 27ης Σεπτεμβρίου 1995, σειρά A αριθ. 325-B, § 25).

73 Εξάλλου, η λήψη υπόψη των κοινών συνταγματικών παραδόσεων των κρατών μελών δεν οδηγεί σε διαφορετική ερμηνεία της αρχής της νομικής προβλέψεως των ποινών, γενικής αρχής του κοινοτικού δικαίου. Όσον αφορά τα επιχειρήματα που αντλεί η προσφεύγουσα από την απόφαση του Bundesverfassungsgericht της 20ής Μαρτίου 2002 (ανωτέρω σκέψη 47), αν υποτεθεί ότι η απόφαση αυτή είναι προσφυής στο πλαίσιο της επιβολής προστίμων για παραβάσεις των κανόνων του ανταγωνισμού, καθώς και από το άρθρο 81, παράγραφος 2, του GWB, ο οποίος δεν περιέχει καμία διάταξη αντίστοιχη του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, πρέπει να υπογραμμιστεί ότι δεν μπορεί να συναχθεί κοινή συνταγματική παράδοση από τη νομική κατάσταση ενός και μόνον κράτους μέλους. Αντιθέτως, πρέπει να σημειωθεί συναφώς, όπως παρατήρησε το Συμβούλιο χωρίς να αντικρουσθεί ως προς το σημείο αυτό από την προσφεύγουσα, ότι στο σχετικό δίκαιο άλλων κρατών μελών απαντάται, για την επιβολή διοικητικών κυρώσεων όπως αυτές που επιβάλλονται για την παράβαση των εθνικών κανόνων ανταγωνισμού, επίπεδο οριοθετήσεως των κυρώσεων ανάλογο προς αυτό του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού, με κριτήρια παρεμφερή ή ταυτόσημα με εκείνα που προβλέπει αυτή η κοινοτική διάταξη. Το Συμβούλιο προβάλλει συναφώς ως παράδειγμα το Βασίλειο της Σουηδίας.

74 Όσον αφορά το κύρος του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 από πλευράς της αρχής της νομικής προβλέψεως των ποινών, όπως αυτή έχει αναγνωριστεί από τον κοινοτικό δικαστή σε συμφωνία με τα στοιχεία της νομολογίας του ΕΔΔΑ και τις συνταγματικές παραδόσεις των κρατών μελών, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι, αντίθετα προς τα υποστηριζόμενα από την προσφεύγουσα, η Επιτροπή δεν διαθέτει απεριόριστο περιθώριο εκτιμήσεως κατά τον καθορισμό των προστίμων για παράβαση των κανόνων του ανταγωνισμού.

75 Πράγματι, το ίδιο το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 περιορίζει την εξουσία εκτιμήσεως της Επιτροπής. Αφενός, διευκρινίζοντας ότι «[η] Επιτροπή δύναται να επιβάλλει με απόφαση στις επιχειρήσεις και ενώσεις επιχειρήσεων πρόστιμο ύψους [1 000 ευρώ] μέχρις [ενός εκατομμυρίου ευρώ], ή ποσό μεταλύτερο από αυτό μέχρι ποσοστού δέκα τοις εκατό του κύκλου εργασιών που επραγματοποιήθη κατά την προηγούμενη διαχειριστική περίοδο από μία των επιχειρήσεων, οι οποίες έχουν συνεργήσει στην παράβαση», προβλέπει ένα ανώτατο όριο των προστίμων σε συνάρτηση με τον κύκλο εργασιών των εμπλεκομένων επιχειρήσεων, ήτοι κατ’ εφαρμογήν ενός αντικειμενικού κριτηρίου. Έτσι, καίτοι, όπως επισημαίνει η προσφεύγουσα, δεν υπάρχει απόλυτο ανώτατο όριο που να ισχύει για το σύνολο των παραβάσεων των κανόνων ανταγωνισμού, υπάρχει για το πρόστιμο που είναι δυνατόν να επιβληθεί ένα ανώτατο όριο αριθμητικώς προσδιορίσιμο και απόλυτο, υπολογιζόμενο χωριστά για κάθε επιχείρηση και για κάθε περίπτωση παραβάσεως, οπότε το ανώτατο ποσό του προστίμου που μπορεί να επιβληθεί σε μια συγκεκριμένη επιχείρηση είναι δυνατόν να προσδιοριστεί εκ των προτέρων. Αφετέρου, η διάταξη αυτή επιβάλλει στην Επιτροπή να καθορίζει τα πρόστιμα σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση λαμβάνοντας «υπόψη, εκτός από τη σοβαρότητα της παραβάσεως, και [τη] διάρκειά της».

76 Είναι μεν αληθές ότι τα δύο αυτά κριτήρια αφήνουν στην Επιτροπή ευρύ περιθώριο εκτιμήσεως· πρόκειται, ωστόσο, για κριτήρια τα οποία έχουν προκριθεί και από άλλους νομοθέτες σε αντίστοιχες διατάξεις και τα οποία επιτρέπουν στην Επιτροπή να επιβάλλει κυρώσεις λαμβάνοντας υπόψη τον βαθμό του παρανόμου της συγκεκριμένης συμπεριφοράς. Επομένως, πρέπει να θεωρηθεί, προς το παρόν, ότι το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, μολονότι αφήνει στην Επιτροπή κάποιο περιθώριο εκτιμήσεως, καθορίζει τα κριτήρια και τα όρια που τη δεσμεύουν κατά την άσκηση της εξουσίας της στο πλαίσιο της επιβολής προστίμων.

77 Εξάλλου, πρέπει να παρατηρηθεί ότι, κατά τον καθορισμό του ύψους των προστίμων σύμφωνα με το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, η Επιτροπή υποχρεούται να τηρεί τις γενικές αρχές του δικαίου, ειδικότερα δε τις αρχές της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας, όπως αυτές έχουν διαμορφωθεί με τη νομολογία του Δικαστηρίου και του Πρωτοδικείου.

78 Αντίθετα προς τους ισχυρισμούς της προσφεύγουσας, τα όρια της εξουσίας εκτιμήσεως της Επιτροπής που περιγράφηκαν ανωτέρω ισχύουν και για την απόφαση περί επιβολής ή μη επιβολής προστίμου, ιδίως όταν η Επιτροπή εφαρμόζει την ανακοίνωση περί της συνεργασίας των επιχειρήσεων, το κύρος της οποίας εξάλλου δεν αμφισβητείται. Συναφώς, το ότι το Δικαστήριο δέχθηκε, με την απόφαση που παραθέτει η προσφεύγουσα (προμνησθείσα στη σκέψη 43 απόφαση BMW Belgium κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 53), ότι το γεγονός ότι, σε προγενέστερες ανάλογες υποθέσεις, η Επιτροπή έκρινε ότι δεν υπήρχε λόγος επιβολής προστίμου σε ορισμένους επιχειρηματίες δεν μπορούσε να της στερήσει μια τέτοια εξουσία την οποία ρητώς της απονέμει ο κανονισμός 17, εφόσον πληρούνταν οι απαιτούμενες για την άσκησή της προϋποθέσεις, δεν σημαίνει ότι η Επιτροπή διαθέτει διακριτική ευχέρεια να μην επιβάλει πρόστιμο χωρίς να υποχρεούται, αφενός, να σεβαστεί τον αυτοπεριορισμό της ασκήσεως της εξουσίας εκτιμήσεως ο οποίος απορρέει από τις κατευθυντήριες γραμμές και την ανακοίνωση περί της συνεργασίας των επιχειρήσεων και, κυρίως, αφετέρου, να τηρήσει τις γενικές αρχές του δικαίου, ιδίως τις αρχές της ίσης μεταχειρίσεως και της αναλογικότητας, καθώς και, γενικώς, να ενεργήσει με γνώμονα την πρακτική αποτελεσματικότητα των άρθρων 81 ΕΚ και 82 ΕΚ και της αρχής του ελεύθερου ανταγωνισμού που απορρέει από το άρθρο 4, παράγραφος 1, ΕΚ.

79 Πρέπει, επίσης, να προστεθεί ότι, δυνάμει του άρθρου 229 ΕΚ και του άρθρου 17 του κανονισμού 17, το Δικαστήριο και το Πρωτοδικείο αποφαίνονται κατά πλήρη δικαιοδοσία επί των προσφυγών που ασκούνται κατά των αποφάσεων της Επιτροπής που ορίζουν πρόστιμα και, επομένως, μπορούν όχι μόνο να ακυρώσουν τις αποφάσεις της Επιτροπής, αλλά επίσης και να άρουν, να μειώσουν ή να αυξήσουν το επιβληθέν πρόστιμο. Έτσι, η διοικητική πρακτική της Επιτροπής υπόκειται στον πλήρη έλεγχο του κοινοτικού δικαστή. Αντίθετα προς τους ισχυρισμούς της προσφεύγουσας, ο έλεγχος αυτός δεν οδηγεί τον κοινοτικό δικαστή να υπερβεί τις αρμοδιότητές του κατά παράβαση του άρθρου 7, παράγραφος 1, ΕΚ, δεδομένου ότι, αφενός, ο έλεγχος αυτός προβλέπεται ρητώς από τις προμνησθείσες διατάξεις, των οποίων το κύρος δεν αμφισβητείται, και, αφετέρου, ο κοινοτικός δικαστής τον ασκεί εφαρμόζοντας τα κριτήρια του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17. Επομένως, ακριβώς ο έλεγχος που ασκεί ο κοινοτικός δικαστής επέτρεψε, με πάγια και δημοσιευμένη νομολογία, να διευκρινιστούν οι ασαφείς έννοιες που ενδεχομένως περιέχει το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17.

80 Εξάλλου, βάσει των κριτηρίων που προβλέπει το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 και τα οποία διευκρινίστηκαν με τη νομολογία του Δικαστηρίου και του Πρωτοδικείου, η ίδια η Επιτροπή διαμόρφωσε μια διοικητική πρακτική γνωστή και προσιτή. Η πρακτική λήψεως αποφάσεων που εφαρμόζει η Επιτροπή δεν χρησιμεύει μεν, αυτή καθαυτήν ως νομικό πλαίσιο για τον καθορισμό των προστίμων στον τομέα του ανταγωνισμού (βλ. την απόφαση του Πρωτοδικείου της 18ης Ιουλίου 2005, T‑241/01, Scandinavian Airlines System κατά Επιτροπής, η οποία δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψη 87, και την εκεί παρατιθέμενη νομολογία), δυνάμει, ωστόσο, της αρχής της ίσης μεταχειρίσεως, η Επιτροπή δεν μπορεί να αντιμετωπίζει παρόμοιες καταστάσεις κατά τρόπο διαφορετικό ή διαφορετικές καταστάσεις καθ’ όμοιο τρόπο, εκτός εάν μια τέτοια αντιμετώπιση δικαιολογείται αντικειμενικά (απόφαση του Δικαστηρίου της 13ης Δεκεμβρίου 1984, 106/83, Sermide, Συλλογή 1984, σ. 4209, σκέψη 28, και απόφαση του Πρωτοδικείου της 14ης Μαΐου 1998, T‑311/94, BPB de Eendracht κατά Επιτροπής, Συλλογή 1998, σ. II‑1129, σκέψη 309).

81 Άλλωστε, κατά πάγια νομολογία, η Επιτροπή μπορεί οποτεδήποτε να αναπροσαρμόσει το επίπεδο των προστίμων αν αυτό απαιτεί η αποτελεσματική εφαρμογή των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού (προμνησθείσα στη σκέψη 58 απόφαση Musique diffusion française κ.λπ. κατά Επιτροπής, σκέψη 109, και προμνησθείσα στη σκέψη 46 απόφαση LR AF 1998 κατά Επιτροπής, σκέψεις 236 και 237), δεδομένου ότι μια τέτοια μεταβολή της διοικητικής πρακτικής μπορεί να θεωρηθεί ότι δικαιολογείται αντικειμενικά από τον σκοπό γενικής προλήψεως των παραβάσεων των κοινοτικών κανόνων του ανταγωνισμού. Η πρόσφατη αύξηση του ύψους των προστίμων, την οποία επικαλείται και επικρίνει η προσφεύγουσα, δεν μπορεί, συνεπώς, αυτή καθαυτήν, να θεωρηθεί παράνομη από πλευράς της αρχής της νομικής προβλέψεως των ποινών, εφόσον παραμένει εντός του νομίμου πλαισίου που καθορίζει το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, όπως αυτό έχει ερμηνευθεί από τα κοινοτικά δικαιοδοτικά όργανα.

82 Εξάλλου, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, για λόγους διαφάνειας και για τη βελτίωση της ασφάλειας δικαίου των ενδιαφερομένων επιχειρήσεων, η Επιτροπή δημοσίευσε κατευθυντήριες γραμμές, στις οποίες εκθέτει τη μέθοδο υπολογισμού που δεσμεύεται να εφαρμόζει σε κάθε περίπτωση. Συναφώς, το Δικαστήριο, άλλωστε, έχει θεωρήσει ότι, θεσπίζοντας τέτοιους κανόνες συμπεριφοράς και αναγγέλλοντας με τη δημοσίευσή τους ότι θα τους εφαρμόζει πλέον στις περιπτώσεις που οι κανόνες αυτοί αφορούν, η Επιτροπή αυτοπεριορίζεται κατά την άσκηση της εξουσίας εκτιμήσεως και δεν μπορεί να αποκλίνει από τους κανόνες αυτούς, διότι άλλως θα κινδυνεύει να ελεγχθεί λόγω παραβιάσεως γενικών αρχών του δικαίου, όπως είναι η ίση μεταχείριση και η προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης. Επιπλέον, οι κατευθυντήριες γραμμές, έστω και αν δεν συνιστούν τη νομική βάση της αποφάσεως της Επιτροπής, καθορίζουν ωστόσο κατά τρόπο γενικό και αφηρημένο τη μεθοδολογία που η Επιτροπή επέβαλε στον εαυτό της για τον καθορισμό του ύψους των προστίμων που επιβάλλονται με την εν λόγω απόφαση και κατοχυρώνουν, κατά συνέπεια, την ασφάλεια δικαίου των επιχειρήσεων (απόφαση του Δικαστηρίου της 28ης Ιουνίου 2005, C‑189/02 P, C‑202/02 P, C‑205/02 P έως C‑208/02 P και C‑213/02 P, Dansk Rørindustri κ.λπ. κατά Επιτροπής, η οποία δεν έχει ακόμα δημοσιευθεί στη Συλλογή, σκέψεις 211 και 213). Επομένως, αντίθετα προς τους ισχυρισμούς της προσφεύγουσας, η εκ μέρους της Επιτροπής θέσπιση των κατευθυντηρίων γραμμών, στο μέτρο που εντάσσεται στο νόμιμο πλαίσιο που επιβάλλει το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έγινε καθ’ υπέρβαση αρμοδιότητας, αλλ’ απλώς συνέβαλε στη διευκρίνιση των ορίων της ασκήσεως της εξουσίας εκτιμήσεως της Επιτροπής η οποία ούτως ή άλλως απορρέει από τη διάταξη αυτή.

83 Έτσι, λαμβανομένων υπόψη των διαφόρων στοιχείων που εκτέθηκαν ανωτέρω, ο ενημερωμένος επιχειρηματίας, επικουρούμενος εν ανάγκη από νομικό σύμβουλο, μπορεί να προβλέψει με επαρκή σαφήνεια τη μέθοδο υπολογισμού και την τάξη μεγέθους των προστίμων που μπορεί να του επιβληθούν για μια συγκεκριμένη συμπεριφορά. Το ότι ο επιχειρηματίας αυτός δεν μπορεί να γνωρίζει εκ των προτέρων με ακρίβεια το ύψος των προστίμων που η Επιτροπή θα επιβάλει σε κάθε περίπτωση δεν συνιστά παραβίαση της αρχής της νομικής προβλέψεως των ποινών, δεδομένου ότι, λόγω της σοβαρότητας των παραβάσεων που η Επιτροπή καλείται να κολάσει, οι στόχοι καταστολής και αποτροπής των παραβάσεων δικαιολογούν το να μην είναι οι επιχειρήσεις σε θέση να αξιολογήσουν τα οφέλη που θα μπορούσαν να αντλήσουν από τη συμμετοχή τους σε κάποια παράβαση λαμβάνοντας υπόψη, εκ των προτέρων, το ποσό του προστίμου που θα τους επιβληθεί λόγω αυτής της παράνομης συμπεριφοράς.

84 Συναφώς, έστω και αν οι επιχειρήσεις δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν εκ των προτέρων με ακρίβεια το ύψος των προστίμων που η Επιτροπή θα ορίσει σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, πρέπει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με το άρθρο 253 ΕΚ, στην απόφαση περί επιβολής προστίμου η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη, και τούτο παρά το γεγονός ότι το όλο πλαίσιο της αποφάσεως είναι γενικώς γνωστό, να παράσχει αιτιολογία, ιδίως όσον αφορά το ύψος του επιβαλλομένου προστίμου και την επιλεγείσα για τον υπολογισμό του μέθοδο. Από την αιτιολογία αυτή πρέπει να προκύπτει κατά τρόπο σαφή και μη επιδεχόμενο παρερμηνεία η συλλογιστική της Επιτροπής, έτσι ώστε να μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να γνωρίζουν τους λόγους που δικαιολογούν το ληφθέν μέτρο ώστε να κρίνουν κατά πόσον είναι σκόπιμο να προσφύγουν στον κοινοτικό δικαστή και, ενδεχομένως, να μπορεί ο τελευταίος να ασκήσει τον έλεγχό του.

85 Τέλος, όσον αφορά το επιχείρημα ότι το Συμβούλιο, καθορίζοντας το πλαίσιο του προστίμου σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17, μεταβίβασε εν τοις πράγμασι στην Επιτροπή μια αρμοδιότητα που του ανήκε δυνάμει της Συνθήκης, κατά παράβαση των άρθρων 83 ΕΚ και 229 ΕΚ, πρέπει να θεωρηθεί ότι το επιχείρημα αυτό στερείται ερείσματος.

86 Αφενός, όπως εκτίθεται ανωτέρω, το άρθρο 15, παράγραφος 2, του κανονισμού 17 αφήνει μεν στην Επιτροπή ευρεία εξουσία εκτιμήσεως, περιορίζει, ωστόσο, την άσκησή της θεσπίζοντας αντικειμενικά κριτήρια τα οποία οφείλει η Επιτροπή να τηρεί. Αφετέρου, πρέπει να υπομνησθεί ότι, όπως παρατήρησε το Συμβούλιο κατά την επ’ ακροατηρίου συζήτηση, ο κανονισμός 17 εκδόθηκε βάσει του άρθρου 83, παράγραφος 1, ΕΚ, το οποίο προβλέπει ότι «[ο]ι αναγκαίοι κανονισμοί ή οδηγίες για την εφαρμογή των αρχών που αναφέρονται στα άρθρα 81 [ΕΚ] και 82 [ΕΚ] θεσπίζονται από το Συμβούλιο […] προτάσει της Επιτροπής και κατόπιν διαβουλεύσεως με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο». Οι εν λόγω κανονισμοί ή οδηγίες έχουν, μεταξύ άλλων, ως σκοπό, σύμφωνα με το άρθρο 83, παράγραφος 2, στοιχεία α΄ και δ΄, ΕΚ, αντιστοίχως, «να εξασφαλίσουν την τήρηση των απαγορεύσεων του άρθρου 81, παράγραφος 1, [ΕΚ] και του άρθρου 82 [ΕΚ], με την πρόβλεψη προστίμων και χρηματικών ποινών» και «να οριοθετήσουν τα καθήκοντα της Επιτροπής και του Δικαστηρίου κατά την εφαρμογή των διατάξεων αυτής της παραγράφου». Υπενθυμίζεται, εξάλλου, ότι, δυνάμει του άρθρου 211, πρώτη παύλα, ΕΚ, η Επιτροπή «μεριμνά για την εφαρμογή της παρούσας Συνθήκης καθώς και των διατάξεων που θεσπίζονται δυνάμει αυτής από τα όργανα» και ότι διαθέτει, δυνάμει της τρίτης παύλας του ίδιου άρθρου, «ιδία εξουσία λήψεως αποφάσεων».

87 Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι η εξουσία επιβολής προστίμων σε περίπτωση παραβάσεως των άρθρων 81 ΕΚ και 82 ΕΚ δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ανήκε αρχικά στο Συμβούλιο, το οποίο τη μεταβίβασε ή ανέθεσε την κατ’ εξουσιοδότηση άσκησή της στην Επιτροπή, κατά την έννοια του άρθρου 202, τρίτη παύλα, ΕΚ. Σύμφωνα με τις ανωτέρω παρατεθείσες διατάξεις της Συνθήκης, η εξουσία αυτή εντάσσεται στον ρόλο της Επιτροπής να μεριμνά για την εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου, ρόλο ο οποίος διευκρινίστηκε, πλαισιώθηκε και σχηματοποιήθηκε, όσον αφορά την εφαρμογή των άρθρων 81 ΕΚ και 82 ΕΚ, με τον κανονισμό 17. Συνεπώς, η εξουσία επιβολής προστίμων την οποία ο κανονισμός αυτός απονέμει στην Επιτροπή απορρέει από