Απόφαση του Δικαστηρίου (τρίτο τμήμα) της 16ης Οκτωβρίου 2003. - Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων κατά Instituto Tecnológico para a Europa Comunitária (ITEC). - Ρήτρα διαιτησίας - Μη εκτέλεση συμβάσεως - Επιστροφή των προκαταβληθέντων ποσών - Ερήμην δίκη. - Υπόθεση C-29/03.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 2003 σελίδα 00000



Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Διάδικοι

Στην υπόθεση C-29/03,

Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων, εκπροσωπούμενη από τους G. Braga da Cruz και C. Giolito, με τόπο επιδόσεων στο Λουξεμβούργο,

ενάγουσα,

κατά

Instituto Tecnolσgico para a Europa Comunitαria (ITEC), ιδιωτικού ιδρύματος με έδρα τη Λισσαβώνα (Πορτογαλία),

εναγομένου,

που έχει ως αντικείμενο αγωγή της Επιτροπής, δυνάμει του άρθρου 238 ΕΚ, για την επιστροφή ποσού 62 236,65 ευρώ που κατέβαλε η Επιτροπή στο εναγόμενο στο πλαίσιο της εκτελέσεως της συμβάσεως IN10278I 20364/0, πλέον τόκων υπερημερίας,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

(τρίτο τμήμα),

συγκείμενο από τους J.-P. Puissochet, πρόεδρο τμήματος, F. Macken και J. N. Cunha Rodrigues (εισηγητή), δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: S. Alber

γραμματέας: R. Grass

έχοντας υπόψη την έκθεση τoυ εισηγητή δικαστή,

αφού έλαβε υπόψη την απόφαση να εκδικάσει την υπόθεση χωρίς προτάσεις του γενικού εισαγγελέα, τον οποίο άκουσε προηγουμένως,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με δικόγραφο που κατέθεσε στη Γραμματεία του Δικαστηρίου στις 17 Ιανουαρίου 2003, η Επιτροπή των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων άσκησε, δυνάμει ρήτρας διαιτησίας βασιζομένης στο άρθρο 238 ΕΚ, αγωγή κατά του ιδιωτικού ιδρύματος ερευνών Instituto Tecnolσgico para a Europa Comunitαria (ITEC) (στο εξής: ITEC), με αντικείμενο την επιστροφή κεφαλαίου 62 236,65 ευρώ που είχε προκαταβάλει η Επιτροπή στο πλαίσιο της συμβάσεως IN10278I 20364/0 (στο εξής: σύμβαση), πλέον τόκων υπερημερίας 6 853,19 ευρώ, υπολογιζομένων με επιτόκιο 6,28 % από τις 31 Δεκεμβρίου 2002, ήτοι συνολικού ποσού 69 089,84 ευρώ, στο οποίο πρέπει να προστεθούν τόκοι 10,71 ευρώ, με το ίδιο επιτόκιο, για κάθε νέα ημέρα καθυστερήσεως από τις 31 Δεκεμβρίου 2002 και μέχρι ολοσχερούς εξοφλήσεως.

Τα πραγματικά περιστατικά και το νομικό πλαίσιο

2 Στις 18 Δεκεμβρίου 1996, η Ευρωπαϋκή Κοινότητα, εκπροσωπούμενη από την Επιτροπή, συνήψε την ως άνω σύμβαση με το ITEC, ως συντονιστή, την Associaηγo Nacional de Formaηγo Electrσnica Industrial - ANFEI, τη Novego, Lda, την OCT-ON Campus Technology SA, τη Sodit SA και την TMN - Telecomunicaηυes Mσveis Nacionais, SA.

3 Η σύμβαση προέβλεπε την εκτέλεση σχεδίου έρευνας αποκαλούμενου «TRIO», με χρηματοδοτική συνδρομή της Κοινότητας, στο πλαίσιο της αποφάσεως 94/917/ΕΚ του Συμβουλίου, της 15ης Δεκεμβρίου 1994, για τη θέσπιση ειδικού προγράμματος για τη διάδοση και την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων της έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένης της επίδειξης (1994-1998) (ΕΕ L 361, σ. 101).

4 Κατά το άρθρο 2, παράγραφος 1, της συμβάσεως, το σχέδιο είχε διάρκεια 27 μηνών από την 1η Ιανουαρίου 1997.

5 Βάσει του άρθρου 3, παράγραφος 1, της συμβάσεως, η Επιτροπή δεσμευόταν να συνδράμει οικονομικά για την ορθή εκτέλεση του σχεδίου, του οποίου τα συνολικά επιλέξιμα έξοδα ανέρχονταν σε 1 338 740 ECU και, βάσει της παραγράφου 2, η συνδρομή αυτή μπορούσε να καλύψει μέχρι το 50 % του συνόλου των επιλέξιμων εξόδων ή, ενδεχομένως, να ανέλθει στο 100 % των πρόσθετων εξόδων μέχρι ποσού 669 370 ECU.

6 Κατά το άρθρο 4 της συμβάσεως, η καταβολή της συνδρομής της Επιτροπής έπρεπε να πραγματοποιηθεί ως εξής:

- αρχική προκαταβολή 200 819 ECU, καταβλητέα εντός των δύο μηνών μετά την τελευταία υπογραφή των συμβαλλομένων μερών·

- περιοδικές καταβολές εντός δύο μηνών από την έγκριση των ενδιάμεσων εκθέσεων και των αντίστοιχων καταστάσεων εξόδων, υπό την προϋπόθεση ότι το συνολικό ποσό της αρχικής προκαταβολής και των περιοδικών καταβολών δεν θα υπερέβαινε το 90 % του ανώτατου προβλεπόμενου ποσού για τη χρηματοδοτική συνδρομή της Επιτροπής για το σχέδιο·

- το υπόλοιπο της συνολικής συνδρομής (10 %) εντός δύο μηνών από την έγκριση της τελευταίας εκθέσεως, των εγγράφων ή άλλων αποτελεσμάτων που υποβάλλονται για το σχέδιο και της καταστάσεως εξόδων της τελικής περιόδου.

7 Το άρθρο 9, παράγραφος 2.3, της συμβάσεως προβλέπει ότι όλες οι εκ μέρους της Επιτροπής πληρωμές πραγματοποιούνται μέσω του συντονιστή του σχεδίου, ο οποίος έχει επιπλέον την υποχρέωση να μεταβιβάσει πάραυτα το ποσό κάθε πληρωμής στον συμβαλλόμενο αποδέκτη.

8 Το άρθρο 2, παράγραφος 1, στοιχείο αα, του παραρτήματος ΙΙΙ της συμβάσεως ορίζει ότι το ITEC, ως συντονιστής, είναι ο μοναδικός συνομιλητής της Επιτροπής όσον αφορά τη διαβίβαση όλων των σχετικών με τη σύμβαση εγγράφων, ο οποίος δεσμεύεται επίσης να υποβάλλει περιοδικές εκθέσεις κάθε δώδεκα μήνες, εντός του μήνα που έπεται της εκάστοτε περιόδου, καθώς και τελική έκθεση εντός των δύο μηνών που ακολουθούν τη λήξη της συμβάσεως.

9 Κατά το άρθρο 23, παράγραφος 3, του παραρτήματος ΙΙ της συμβάσεως, τα συμβαλλόμενα μέρη δεσμεύονται, στην περίπτωση που η συνολική χρηματοδοτική συνδρομή για το σχέδιο είναι κατώτερη του συνολικού ποσού των πραγματοποιηθεισών πληρωμών, να επιστρέψουν αμέσως τη διαφορά στην Επιτροπή.

10 Βάσει του άρθρου 7 του παραρτήματος ΙΙ της συμβάσεως, τα συμβαλλόμενα μέρη συμφώνησαν να υποβάλλουν στο Πρωτοδικείο των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων κάθε διαφορά σχετική με το κύρος, την εκτέλεση και την ερμηνεία της συμβάσεως που, δυνάμει του άρθρου της 10, διέπεται από το πορτογαλικό δίκαιο.

11 Σύμφωνα με τα οριζόμενα στη σύμβαση, η Επιτροπή πραγματοποίησε στο ITEC τις ακόλουθες πληρωμές:

- 200 819 ECU τον Ιανουάριο του 1997, ως αρχική προκαταβολή·

- 48 849,12 ECU τον Σεπτέμβριο του 1997, κατόπιν υποβολής, στις 31 Ιουλίου 1997, της καταστάσεως των εξόδων για την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 1997 μέχρι 30 Ιουνίου 1997·

- 152 592,58 ECU, τον Απρίλιο του 1998, κατόπιν υποβολής, στις 31 Δεκεμβρίου 1997, της καταστάσεως των εξόδων για την περίοδο από 1ης Ιουλίου 1997 μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1997·

- 58 527,42 ECU τον Μάρτιο του 1999, κατόπιν υποβολής, στις 31 Ιουλίου 1998, της καταστάσεως των εξόδων για την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 1998 μέχρι 30 Ιουνίου 1998.

12 Προκειμένου να δικαιολογήσει την αρχική προκαταβολή της Επιτροπής, το ITEC προσκόμισε τα ακόλουθα έγγραφα:

- στις 31 Ιανουαρίου 1999 την τέταρτη περιοδική έκθεση για την περίοδο από 1ης Ιουλίου 1998 μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1998, για την οποία η συνδρομή που όρισε η Επιτροπή ανερχόταν σε 33 339,59 ECU·

- στις 31 Ιουλίου 1999 την πέμπτη έκθεση για την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 1999 μέχρι 30 Ιουνίου 1999, για την οποία η συνδρομή που όρισε η Επιτροπή ανερχόταν σε 68 988,13 ECU·

- στις 30 Σεπτεμβρίου 1999 την τελική έκθεση που περιελάμβανε κατάσταση των εξόδων που πραγματοποιήθηκαν από 1ης Ιουλίου 1999 μέχρι 30 Σεπτεμβρίου 1999, για την οποία η συνδρομή που όρισε η Επιτροπή ανερχόταν σε 36 254,63 ECU.

13 Στις 17 Μαρτίου 2000, η Επιτροπή απηύθυνε στο ITEC έγγραφο, ζητώντας να της επιστρέψει το ποσό των 62 236,65 ECU που αντιστοιχούσε στη διαφορά μεταξύ του ποσού των 460 788,12 ECU που είχαν όντως καταβληθεί και των 398 551,47 ECU που έπρεπε να είναι η συνολική συνδρομή της Επιτροπής βάσει των υποβληθεισών καταστάσεων εξόδων.

14 Ακολούθως, η Επιτροπή εξέδωσε, στις 13 Φεβρουαρίου 2001, κατά του ITEC το χρεωστικό σημείωμα αριθ. 3240210406 για 62 236,65 ECU, πληρωτέο μέχρι 31 Μαρτίου 2001. Υπό την επικεφαλίδα «Όροι πληρωμής», η Επιτροπή ανέφερε ότι, μετά την ημερομηνία αυτή, θα οφείλονταν τόκοι υπερημερίας, με το επιτόκιο που εφάρμοζε η Ευρωπαϋκή Κεντρική Τράπεζα για τις πράξεις αναχρηματοδοτήσεως σε ευρώ τον Μάρτιο του 2001, αυξημένου κατά 1,5 μονάδα. Προέβη σε δύο οχλήσεις στις 14 Μαου και στις 29 Ιουνίου 2001.

15 Στις 14 Δεκεμβρίου 2001, το ITEC απέστειλε στην Επιτροπή τηλεαντίγραφο δηλώνοντας το ενδιαφέρον του για την εξεύρεση λύσεως στο πρόβλημα αυτό. Η Επιτροπή του απάντησε, στις 14 Ιανουαρίου 2002, υπενθυμίζοντας τα ποσά που είχε καταβάλει στο πλαίσιο του σχεδίου και τον λόγο για τον οποίο ζητούσε την επιστροφή του αχρεωστήτως καταβληθέντος.

16 Δεδομένου ότι το ITEC δεν ικανοποίησε το αίτημα αυτό, η Επιτροπή άσκησε την παρούσα αγωγή.

Η ενώπιον του Δικαστηρίου διαδικασία

17 Σύμφωνα με το άρθρο 238 ΕΚ και την απόφαση 88/591/ΕΚΑΞ, ΕΟΚ, Ευρατόμ του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 1988, για την ίδρυση Πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου των Ευρωπαϋκών Κοινοτήτων (ΕΕ L 319, σ. 1), το Δικαστήριο είναι το μόνο αρμόδιο για να αποφαίνεται, δυνάμει ρήτρας διαιτησίας, επί αγωγών που ασκεί ένα από τα θεσμικά όργανα.

18 Το δικόγραφο αγωγής της Επιτροπής κοινοποιήθηκε νομοτύπως στο ITEC. Δεδομένου ότι το ITEC δεν υπέβαλε υπόμνημα αντικρούσεως εντός της ταχθείσας προθεσμίας, η Επιτροπή ζήτησε από το Δικαστήριο να δεχθεί τα αιτήματά της, σύμφωνα με το άρθρο 94, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας του Δικαστηρίου.

19 Το ITEC, μολονότι κλήθηκε νομοτύπως, δεν υπέβαλε εμπροθέσμως υπόμνημα αντικρούσεως, υπό την έννοια του άρθρου 40, παράγραφος 1, του Κανονισμού Διαδικασίας. Επομένως, το Δικαστήριο πρέπει να εκδικάσει την υπόθεση ερήμην του. Δεδομένου ότι το παραδεκτό της αγωγής είναι αναμφίβολο, το Δικαστήριο πρέπει, σύμφωνα με το άρθρο 94, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, να εξακριβώσει αν τα αιτήματα της ενάγουσας φαίνονται βάσιμα.

20 Η Επιτροπή ζητεί να υποχρεωθεί το ITEC:

- να καταβάλει στην ενάγουσα 69 089,84 ευρώ, ήτοι κεφάλαιο 62 236,65 ευρώ και τόκους υπερημερίας 6 853,19 ευρώ, παραχθέντες μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2002, προς 6,28 %·

- να καταβάλει τόκους 10,71 ευρώ ημερησίως, τρέχοντες από τις 31 Δεκεμβρίου 2002, με το ίδιο επιτόκιο μέχρι ολοσχερούς εξοφλήσεως·

- να καταβάλει τα δικαστικά έξοδα.

Επί της επιστροφής μέρους της προκαταβολής

21 Κατά το άρθρο 23, παράγραφος 3, του παραρτήματος ΙΙ της συμβάσεως, τα συμβαλλόμενα μέρη δεσμεύονται, στην περίπτωση που η συνολική χρηματοδοτική συνδρομή για το σχέδιο είναι κατώτερη του συνολικού ποσού των πραγματοποιηθεισών πληρωμών, να επιστρέψουν αμέσως τη διαφορά στην Επιτροπή.

22 Από τα πληροφοριακά στοιχεία που προσκόμισε η Επιτροπή προκύπτει, αφενός, ότι το ITEC έλαβε συνολικά 460 788,12 ECU και, αφετέρου, ότι, βάσει των διαφόρων καταστάσεων εξόδων που υπέβαλε, η συνολική συνδρομή της Επιτροπής έπρεπε να ανέρχεται μόνο σε 398 551,47 ECU, ποσό που αντιστοιχεί στο 50 % του συνολικού κόστους του σχεδίου.

23 Επομένως, τα αιτήματα της Επιτροπής πρέπει να γίνουν δεκτά όσον αφορά την επιστροφή του αχρεωστήτως καταβληθέντος ποσού των 62 236,65 ECU.

Επί των τόκων

24 Στο χρεωστικό σημείωμα που εκδόθηκε κατά του ITEC, η Επιτροπή διευκρίνισε ότι το ποσό αυτό έπρεπε να καταβληθεί μέχρι 31 Μαρτίου 2001 και ότι, μετά την ημερομηνία αυτή, θα οφείλονταν τόκοι υπερημερίας με το επιτόκιο που εφάρμοζε η Ευρωπαϋκή Κεντρική Τράπεζα για τις πράξεις αναχρηματοδοτήσεως σε ευρώ τον Μάρτιο του 2001, αυξημένου κατά 1,5 μονάδα.

25 Επιβάλλεται, πάντως, η διαπίστωση ότι το άρθρο 23, παράγραφος 3, του παραρτήματος ΙΙ της συμβάσεως, δεν προβλέπει την προσαύξηση του αχρεωστήτως καταβληθέντος από την Επιτροπή ποσού προς το ITEC με τόκους υπερημερίας.

26 Δεδομένου ότι η σύμβαση δεν προέβλεπε την καταβολή τόκων και διέπεται από το πορτογαλικό δίκαιο, πρέπει να εφαρμοστεί το άρθρο 806 του πορτογαλικού αστικού κώδικα, οι παράγραφοι 1 και 2 του οποίου προβλέπουν αντιστοίχως ότι, «σε περίπτωση οφειλής χρηματικών ποσών, η αποζημίωση αντιστοιχεί στους τόκους από την ημέρα οχλήσεως του οφειλέτη» και ότι «οι οφειλόμενοι τόκοι είναι οι νόμιμοι τόκοι εκτός αν [...] τα μέρη έχουν ορίσει διαφορετικό τόκο υπερημερίας».

27 Επομένως, εφόσον η Επιτροπή απηύθυνε έγγραφο οχλήσεως προς το ITEC, βασίμως ζητεί την καταβολή τόκων υπερημερίας, με το ισχύον στο πορτογαλικό δίκαιο επιτόκιο, από τις 31 Μαρτίου 2001.

28 H Portaria 263/99, της 12ης Απριλίου 1999 (Diαrio da Repϊblica I, σειρά Β, αριθ. 85, της 12ης Απριλίου 1999, στο εξής: υπουργική απόφαση 263/99), καθόρισε το επιτόκιο των νομίμων τόκων σε 7 %. Το επιτόκιο αυτό τροποποιήθηκε με την Portaria 291/2003, της 8ης Απριλίου 2003 (Diαrio da Repϊblica I, σειρά Β, αριθ. 83, της 8ης Απριλίου 2003, στο εξής: υπουργική απόφαση 291/2003), που όρισε επιτόκιο 4 % από 1ης Μαου 2003.

29 Κατ' εφαρμογήν του άρθρου 2, παράγραφος 1, του κανονισμού (ΕΚ) 1103/97 του Συμβουλίου, της 17ης Ιουνίου 1997, σχετικά με ορισμένες διατάξεις που αφορούν την εισαγωγή του ευρώ (ΕΕ L 162, σ. 1), πρέπει να αντικατασταθεί η αναφορά στο ECU με την αναφορά στο ευρώ, με αναλογία ενός ευρώ προς ένα ECU.

30 Κατά συνέπεια, το ITEC πρέπει να υποχρεωθεί να καταβάλει στην Επιτροπή το ποσό των 62 236,65 ευρώ, πλέον τόκων υπερημερίας με το προβλεπόμενο στο πορτογαλικό δίκαιο επιτόκιο, υπολογιζομένων, σύμφωνα με τις διατάξεις των υπουργικών αποφάσεων 263/99, μέχρι τις 30 Απριλίου 2003, και 291/2003, από 1ης Μαου 2003 και μέχρι ολοσχερούς εξοφλήσεως του χρέους.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

31 Σύμφωνα με το άρθρο 69, παράγραφος 2, του Κανονισμού Διαδικασίας, ο ηττηθείς διάδικος καταδικάζεται στα δικαστικά έξοδα, εφόσον υπήρχε σχετικό αίτημα του νικήσαντος διαδίκου. Επειδή το ITEC ηττήθηκε και υπήρχε σχετικό αίτημα της Επιτροπής, πρέπει αυτό να καταδικαστεί στα δικαστικά έξοδα.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ

(τρίτο τμήμα)

αποφασίζει:

1) Υποχρεώνει το Instituto Tecnolσgico para a Europa Comunitαria (ITEC) να καταβάλει στην Επιτροπή το ποσό των 62 236,65 ευρώ, πλέον τόκων υπερημερίας με το προβλεπόμενο στο πορτογαλικό δίκαιο επιτόκιο, υπολογιζομένων, σύμφωνα με τις διατάξεις των Portarias 263/99, της 12ης Απριλίου 1999, μέχρι τις 30 Απριλίου 2003, και 291/2003, της 8ης Απριλίου 2003, από 1ης Μαου 2003 και μέχρι ολοσχερούς εξοφλήσεως του χρέους.

2) Καταδικάζει το Instituto Tecnolσgico para a Europa Comunitαria (ITEC) στα δικαστικά έξοδα.