Απόφαση του Δικαστηρίου (πρώτο τμήμα) της 12ης Δεκεμβρίου 1996. - Ministero delle Finanze κατά Foods Import Srl. - Αίτηση για την έκδοση προδικαστικής αποφάσεως: Corte d'appello di Ancona - Ιταλία. - Κοινό Δασμολόγιο - Δασμολογικές κλάσεις - Ιχθύς του είδους "Molva molva". - Υπόθεση C-38/95.



Συλλογή της Νομολογίας του Δικαστηρίου 1996 σελίδα I-06543



Περίληψη

Διάδικοι

Σκεπτικό της απόφασης

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Διατακτικό



Λέξεις κλειδιά

1. Κοινό Δασμολόγιο * Δασμολογικές κλάσεις * Ιχθύς κοινώς καλούμενος μουρούνα (επιστημονική ονομασία Molva molva) * Αποκλείονται οι δασμολογικές διακρίσεις 03.02 Α Ι β' και 03.02 Α ΙΙ α' που αφορούν τον αποξηραμένο, αλατισμένο ή σε άλμη βακαλάο * Κατάταξη στις διακρίσεις 03.02 Α Ι ζ' και 03.02 Α Ι δ' * Αποκλείεται το ευεργέτημα της αναστολής των τελωνειακών δασμών

(Κανονισμός 3796/81 του Συμβουλίου, άρθρο 20, παράρτημα VI)

2. Ίδιοι πόροι των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων * Εκ των υστέρων είσπραξη των εισαγωγικών ή εξαγωγικών δασμών * Προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79 * Λάθος της διοικήσεως το οποίο δεν μπορούσε "λογικά να διαπιστωθεί από τον φορολογούμενο" * Κριτήρια εκτιμήσεως

Περίληψη

1. Οι δασμολογικές διακρίσεις 03.02 Α Ι β' και 03.02 Α ΙΙ α' του Κοινού Δασμολογίου, που αφορούν τους ολόκληρους, αποκεφαλισμένους ή τεμαχισμένους βακαλάους και τα φιλέτα αποξηραμένων, αλατισμένων ή εν άλμη βακαλάων, αντιστοίχως, όπως τροποποιήθηκαν με τον κανονισμό 3796/81, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των προϊόντων αλιείας, έχουν την έννοια, κατ' εφαρμογή του κανόνα που περιλαμβάνεται στο σημείο 1 των γενικών κανόνων για την ερμηνεία της ονοματολογίας του Κοινού Δασμολογίου, ότι η απαρίθμηση των ειδών των οποίων η επιστημονική ονομασία παρατίθεται εντός παρενθέσεων κατόπιν του όρου βακαλάοι είναι περιοριστική, οπότε η μουρούνα, η επιστημονική ονομασία της οποίας είναι Molva molva, δεν υπάγεται στις εν λόγω διακρίσεις και πρέπει, επομένως, να υπαχθεί στις γενικές διακρίσεις 03.2 Α Ι ζ' και 03.02 Α ΙΙ δ', πράγμα που έχει ως συνέπεια να αποκλείει στην περίπτωσή της την αναστολή των εισαγωγικών δασμών που προβλέπει το άρθρο 20 του κανονισμού.

2. Για να εκτιμηθεί αν το σφάλμα που διέπραξαν οι αρμόδιες αρχές "λογικά δεν μπορούσε να ανακαλυφθεί από τον φορολογούμενο", υπό την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79, περί της "εκ των υστέρων" εισπράξεως εισαγωγικών ή εξαγωγικών δασμών που δεν κατέστησαν απαιτητοί από τον φορολογούμενο, για εμπορεύματα που [διασαφήθηκαν] σε τελωνειακό καθεστώς συνεπαγόμενο την υποχρέωση καταβολής τέτοιων δασμών, πρέπει να ληφθεί υπόψη, μεταξύ άλλων, η φύση του σφάλματος, η επαγγελματική πείρα του οικείου επιχειρηματία και η επιμέλεια την οποία επέδειξε. Στα κρίσιμα στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη για να εκτιμηθεί η φύση του σφάλματος περιλαμβάνεται η σύγχυση που μπορεί να προέλθει από τη χρησιμοποιούμενη ορολογία, ο ελάχιστα εμφανής χαρακτήρας κανονιστικής τροποποιήσεως και ο χρόνος που χρειάστηκαν οι αρμόδιες αρχές για να αντιληφθούν την τροποποίηση αυτή. Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμήσει αν, βάσει της ερμηνείας αυτής, το σφάλμα συνεπεία του οποίου δεν εισπράχθηκαν οι δασμοί μπορούσε ή όχι να εντοπιστεί από τον φορολογούμενο.

Διάδικοι

Στην υπόθεση C-38/95,

που έχει ως αντικείμενο αίτηση του Corte d' appello di Ancona (Ιταλία) προς το Δικαστήριο, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, με την οποία ζητείται, στο πλαίσιο της διαφοράς που εκκρεμεί ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου μεταξύ

Ministero delle Finanze

και

Foods Import Srl,

η έκδοση προδικαστικής αποφάσεως ως προς την ερμηνεία του κανονισμού (ΕΟΚ) 3796/81 του Συμβουλίου, της 29ης Δεκεμβρίου 1981, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των προϊόντων αλιείας (ΕΕ L 379, σ. 1), και του άρθρου 5, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1697/79 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1979, περί της "εκ των υστέρων" εισπράξεως εισαγωγικών ή εξαγωγικών δασμών που δεν κατέστησαν απαιτητοί από τον φορολογούμενο, για εμπορεύματα που [διασαφήθηκαν] σε τελωνειακό καθεστώς συνεπαγόμενο την υποχρέωση καταβολής τέτοιων δασμών (ΕΕ ειδ. έκδ. 02/007, σ. 254),

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),

συγκείμενο από τους L. Sevon, πρόεδρο τμήματος (εισηγητή), P. Jann και M. Wathelet, δικαστές,

γενικός εισαγγελέας: N. Fennelly

γραμματέας: D. Louterman-Hubeau, κύρια υπάλληλος διοικήσεως,

λαμβάνοντας υπόψη τις γραπτές παρατηρήσεις που κατέθεσαν:

* η Foods Import Srl, εκπροσωπουμένη από τους Giuseppe Celona, δικηγόρο Μιλάνου, και Riccardo Stecconi, δικηγόρο Ancona,

* η Ιταλική Κυβέρνηση, εκπροσωπουμένη από τον καθηγητή Umberto Leanza, προϊστάμενο της υπηρεσίας διπλωματικών διαφορών του Υπουργείου Εξωτερικών, επικουρούμενο από τον Ivo M. Braguglia, avvocato dello Stato,

* η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, εκπροσωπουμένη από τον Antonio Aresu, μέλος της Νομικής Υπηρεσίας,

έχοντας υπόψη την έκθεση ακροατηρίου,

αφού άκουσε τις προφορικές παρατηρήσεις της Foods Import Srl, εκπροσωπουμένης από τον Giuseppe Celona, της Ιταλικής Κυβερνήσεως, εκπροσωπουμένης από τον Maurizio Fiorilli, avvocato dello Stato, και της Επιτροπής, εκπροσωπουμένης από τον Antonio Aresu, κατά την επ' ακροατηρίου συζήτηση της 27ης Ιουνίου 1996,

αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 19ης Σεπτεμβρίου 1996,

εκδίδει την ακόλουθη

Απόφαση

Σκεπτικό της απόφασης

1 Με διάταξη της 19ης Οκτωβρίου 1994, που περιήλθε στο Δικαστήριο στις 16 Φεβρουαρίου 1995, το Corte d' appello di Ancona υπέβαλε, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 177 της Συνθήκης ΕΚ, τρία προδικαστικά ερωτήματα ως προς την ερμηνεία του κανονισμού (ΕΟΚ) 3796/81 του Συμβουλίου, της 29ης Δεκεμβρίου 1981, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των προϊόντων αλιείας (ΕΕ L 379, σ. 1), και του άρθρου 5, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1697/79 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1979, περί της "εκ των υστέρων" εισπράξεως εισαγωγικών ή εξαγωγικών δασμών που δεν κατέστησαν απαιτητοί από τον φορολογούμενο, για εμπορεύματα που [διασαφήθηκαν] σε τελωνειακό καθεστώς συνεπαγόμενο την υποχρέωση καταβολής τέτοιων δασμών (ΕΕ ειδ. έκδ. 02/007, σ. 254).

2 Τα ερωτήματα αυτά ανέκυψαν στο πλαίσιο διαφοράς μεταξύ του Ministero delle Finanze και της Foods Import Srl (στο εξής: Foods Import).

3 Από τη δικογραφία της υποθέσεως της κύριας δίκης προκύπτει ότι η Foods Import ειδικεύεται στην εισαγωγή klippfisch (baccala), το οποίο είναι αλατισμένος και ενδεχομένως αποξηραμένος στον αέρα ιχθύς του είδους "βακαλάος". Με έγγραφο της 23ης Απριλίου 1985, το τελωνείο του San Benedetto del Tronto της ανακοίνωσε ότι είχε κινήσει τη διαδικασία επανεξετάσεως της βεβαιώσεως των δασμών για όλες τις εισαγωγές βακαλάου που είχε πραγματοποιήσει από τη Νορβηγία από τον Ιούνιο 1982 μέχρι τον Απρίλιο 1985. Με ανακοίνωση της 15ης Μαΐου 1985, το τελωνείο αυτό ζήτησε την καταβολή δασμών ανερχομένων στο ποσό των 508 260 820 ιταλικών λιρών (LIT), στο οποίο έπρεπε να προστεθεί το ποσόν των 4 046 331 800 LIT λόγω αποφυγής καταβολής των δασμών και το ποσό των 80 925 900 LIT λόγω φοροδιαφυγής. Κατά τις φορολογικές αρχές, ο κανονισμός 3796/81 τροποποίησε το Κοινό Δασμολόγιο (στο εξής: ΚΔ) καθόσον περιόρισε την αναστολή των δασμών σε ορισμένα είδη βακαλάων, στα οποία δεν περιλαμβάνεται το είδος που εισήγαγε η Foods Import (η μουρούνα, η επιστημονική ονομασία της οποίας είναι Molva molva).

4 Ο κανονισμός (ΕΟΚ) 100/76 του Συμβουλίου, της 19ης Ιανουαρίου 1976, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των προϊόντων αλιείας (ΕΕ ειδ. έκδ. 04/001, σ. 43), ο οποίος τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε στη συνέχεια, προέβλεπε, στο άρθρο 17, καθεστώς ολικής αναστολής των δασμών του ΚΔ για ορισμένα προϊόντα, μεταξύ των οποίων ο βακαλάος και τα φιλέτα βακαλάου, όπως ορίζονται στις διακρίσεις 03.02 Α Ι β' και 03.02 Α ΙΙ α' του ΚΔ, το κείμενο των οποίων τροποποιήθηκε ως εξής στο παράρτημα V:

"03.02 Ιχθύες απεξηραμένοι, ηλατισμένοι ή εν άλμη ιχθύες καπνιστοί, έστω και εψημένοι προ ή κατά την διάρκεια του καπνίσματος:

Α. Απεξηραμένοι, ηλατισμένοι ή εν άλμη:

Ι. ολόκληροι αποκεφαλισμένοι ή τεμαχισμένοι:

(...)

β) βακαλάοι

(...)

ΙΙ. φιλέτα:

α) βακαλάων".

5 Ο κανονισμός 3796/81 επιβεβαίωσε, με το άρθρο 20, το καθεστώς αναστολής των δασμών για τον βακαλάο και τα φιλέτα βακαλάου που περιλαμβάνονται στις διακρίσεις 03.02 Α Ι β' και 03.02 Α ΙΙ α' του ΚΔ τροποποιώντας το συγχρόνως, όπως προκύπτει από το παράρτημα VI, το οποίο ορίζει τα εξής:

"03.02 Ιχθύες απεξηραμένοι, ηλατισμένοι ή εν άλμη ιχθύες καπνιστοί, έστω και εψημένοι προ ή κατά την διάρκεια του καπνίσματος:

Α. Απεξηραμένοι, ηλατισμένοι ή εν άλμη:

Ι. ολόκληροι, αποκεφαλισμένοι ή τεμαχισμένοι:

(...)

β) βακαλάοι (Gadus morhua, Boreogadus saida, Gadus ogac)

(...)

II. φιλέτα

α) βακαλάων (Gadus morhua, Boreogadus saida, Gadus ogac)".

6 Οι τροποποιήσεις αυτές περιελήφθησαν στο κείμενο του ΚΔ όπως ίσχυε κατά τα έτη 1983, 1984 και 1985.

7 Μετά την απόρριψη διοικητικών προσφυγών, η Foods Import άσκησε αγωγή κατά του Ministero delle Finanze ενώπιον του Tribunale civile e penale di Ancona, το οποίο, με απόφαση της 18ης Ιουνίου 1991, έκρινε ότι δεν οφείλονταν δασμοί λόγω του ότι ο κοινοτικός κανονισμός αντιβαίνει προς τη Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου (στο εξής: ΓΣΔΕ) και, ειδικότερα, προς τον κατάλογο XXVII που εγκρίθηκε με το πρωτόκολλο του Annecy της 10ης Οκτωβρίου 1949, ο οποίος κατάλογος περιλαμβάνει τις παραχωρήσεις στις οποίες προέβη η Ιταλική Δημοκρατία προς τα άλλα κράτη που προσχώρησαν στην ΓΣΔΕ και, μεταξύ άλλων, την πλήρη απαλλαγή από δασμούς των "απλώς αλατισμένων, αποξηραμένων ή καπνιστών ιχθύων, μεταξύ των οποίων ο βακαλάος και οι συναφείς ιχθύες (haddock, klippfisch, stockfisch)".

8 Το Ministero delle Finanze άσκησε έφεση κατά της αποφάσεως αυτής ενώπιον του Corte d' appello di Ancona, το οποίο ανέστειλε την ενώπιόν του διαδικασία και υπέβαλε στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:

"1) Είναι περιοριστική ή απλώς ενδεικτική η απαρίθμηση που περιέχεται στον κανονισμό (ΕΟΚ) 3796/81 του Συμβουλίου, της 29ης Δεκεμβρίου 1981, όπου, στο παράρτημα VI, το οποίο αντιστοιχεί στο κεφάλαιο 3 του δασμολογίου, αναφέρονται, στη διάκριση 03.02 Α Ι, οι βακαλάοι και, στη διάκριση 03.02 Α ΙΙ, τα φιλέτα βακαλάων, με ειδικότερη αναφορά και στις δύο περιπτώσεις των Gadus morhua, Boreogadus saida και Gadus ogac, απαρίθμηση που επαναλαμβάνεται στον κανονισμό (ΕΟΚ) 3333/83 του Συμβουλίου, της 4ης Νοεμβρίου 1983, και εμπίπτει, επομένως, στην ανωτέρω απαρίθμηση ο βακαλάος του οποίου η επιστημονική ονομασία είναι Molva;

2) Σε περίπτωση κατά την οποία το Δικαστήριο κρίνει ότι η απαρίθμηση αυτή είναι περιοριστική: εφαρμόζεται το άρθρο 20 του κανονισμού 3796/81 του Συμβουλίου, το οποίο προβλέπει την αναστολή των δασμών μόνο στα τρία είδη βακαλάου που αναφέρονται στο σημείο 1 (Gadus morhua, Boreogadus saida και Gadus ogac) και όχι και στα άλλα είδη, όπως είναι το είδος Molva;

3) Ασχέτως της απαντήσεως στα ανωτέρω ερωτήματα: πρέπει το άρθρο 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79, της 24ης Ιουλίου 1979, το οποίο προβλέπει το δικαίωμα του οφειλέτη να αντιτάσσεται στην εκ των υστέρων είσπραξη (βλ. απόφαση του Δικαστηρίου της 22ας Οκτωβρίου 1987, 314/85, Foto-Frost, Συλλογή 1987, σ. 4199), να εφαρμοστεί και στην προκειμένη περίπτωση, κατά την οποία οι δασμοί δεν εισπράχθηκαν λόγω της παραλείψεως του τελωνείου, ενώ ο καθ' υπόθεση οφειλέτης είχε τηρήσει όλες τις διατάξεις της ισχύουσας νομοθεσίας περί τελωνειακής διασαφήσεως;"

Επί των δύο πρώτων προδικαστικών ερωτημάτων

9 Με τα δύο πρώτα ερωτήματα, τα οποία πρέπει να εξετασθούν από κοινού, το Corte d' appello di Ancona ζητεί κατ' ουσίαν από το Δικαστήριο να ερμηνεύσει τις δασμολογικές διακρίσεις 03.02 Α Ι β' και 03.02 Α ΙΙ α' προκειμένου να καθορίσει αν η μουρούνα, της οποίας η επιστημονική ονομασία είναι Molva molva, μπορεί να υπαχθεί στη διάκριση αυτή και, κατά συνέπεια, αν η εισαγωγή της απαλλασσόταν εισαγωγικών δασμών, σύμφωνα με το άρθρο 20 του κανονισμού 3796/81.

10 Η Foods Import επισημαίνει ότι η ορολογία που χρησιμοποιείται στα κοινοτικά κείμενα για τον προσδιορισμό του βακαλάου δεν είναι σαφής, ότι η μουρούνα ανήκει στην οικογένεια των ιχθύων Gadidae, το πλέον γνωστό είδος των οποίων είναι ο βακαλάος, και ότι, όσον αφορά το klippfisch ή baccala, καθοριστικό για την ποιότητα δεν είναι το χρησιμοποιούμενο είδος ιχθύος. Ισχυρίζεται επίσης ότι, κατά την νομολογία του Δικαστηρίου, τα εμπορεύματα που πρέπει να καταταγούν δασμολογικώς πρέπει να μπορούν να διαφοροποιηθούν σύμφωνα με τα αντικειμενικά τους χαρακτηριστικά και ιδιότητες, τα οποία πρέπει να μπορούν να ελεγχθούν κατά τη στιγμή του εκτελωνισμού. Η προϋπόθεση αυτή δεν πληρούται στην υπόθεση της κύριας δίκης, λαμβανομένης υπόψη της δυσκολίας διακρίσεως μεταξύ των αποξηραμένων και αλατισμένων φιλέτων των διαφορετικών ειδών. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, κατ' εφαρμογήν των ερμηνευτικών κανόνων του ΚΔ, η μουρούνα πρέπει να υπαχθεί στις διακρίσεις των οποίων ζητείται η ερμηνεία, διότι αυτές αφορούν το είδος που προσιδιάζει περισσότερο στη μουρούνα. Η Foods Import υπογραμμίζει άλλωστε ότι το klippfisch (baccala) πάντοτε απαλλασσόταν εισαγωγικών δασμών, ότι η τροποποίηση της ονοματολογίας μπορεί να εξηγηθεί μόνον από πολιτικούς λόγους, ότι τούτο δημιουργεί διακρίσεις μεταξύ πανομοιοτύπων προϊόντων, ότι υπήρξε κατάχρηση εξουσίας εφόσον η μεθόδευση έγινε για να χρησιμοποιηθεί ως αντάλλαγμα στο πλαίσιο μελλοντικών διαπραγματεύσεων στον τομέα της αλιείας και, τέλος, ότι μια κατάταξη που συνεπάγεται την επαναφορά εισαγωγικών δασμών αντιβαίνει προς τη ΓΣΔΕ.

11 Η Ιταλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή θεωρούν, αντιθέτως, ότι το είδος Molva molva δεν πρέπει να καταταγεί στις δασμολογικές διακρίσεις 03.02 Α Ι β' και 03.02 Α ΙΙ α', που απαριθμούν περιοριστικώς τα υπαγόμενα σ' αυτές είδη. Η Molva molva είναι είδος εντελώς διαφορετικό από τα είδη που απαριθμούνται στις διακρίσεις αυτές και η μη κατάταξή τους στην ίδια κλάση συνάδει προς τις επιστημονικές κατατάξεις. Εξάλλου, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι ορισμένα από τα επιχειρήματα που προέβαλε η Foods Import αφορούν τον νόμιμο χαρακτήρα του κανονισμού 3796/81 και όχι την ερμηνεία του.

12 Πρέπει να υπομνησθεί ότι οι γενικοί κανόνες για την ερμηνεία της ονοματολογίας του ΚΔ περιλαμβάνονται στους διαδοχικούς κανονισμούς του Συμβουλίου που τροποποίησαν τον κανονισμό (ΕΟΚ) 950/68, της 28ης Ιουνίου 1968 περί του Κοινού Δασμολογίου (JO L 172, σ. 1), ήτοι, για την επίδικη περίοδο, στους κανονισμούς (ΕΟΚ) 3300/81, της 16ης Νοεμβρίου 1981 (EE L 335, σ. 1), 3000/82, της 19ης Οκτωβρίου 1982 (EE L 318, σ. 1), 3333/83, της 4ης Νοεμβρίου 1983 (EE L 313, σ. 1), και 3400/84, της 27ης Νοεμβρίου 1984 (EE L 320, σ. 1).

13 Κατά τον γενικό ερμηνευτικό κανόνα που περιλαμβάνεται στο σημείο 1 του πρώτου μέρους, τίτλος Ι, Α, των κανονισμών αυτών, η δασμολογική κατάταξη καθορίζεται νόμιμα σύμφωνα με το κείμενο των κλάσεων και των σημειώσεων των τμημάτων ή των κεφαλαίων και σύμφωνα με τους παρακάτω κανόνες, εφόσον αυτοί δεν είναι αντίθετοι προς το κείμενο των εν λόγω κλάσεων και σημειώσεων. Ο γενικός κανόνας που θέτει το σημείο 3 αφορά την περίπτωση κατά την οποία ένα εμπόρευμα πρέπει, εκ πρώτης όψεως, να καταταγεί σε δύο ή περισσότερες κλάσεις, ενώ ο γενικός κανόνας που θέτει το σημείο 4 αφορά την περίπτωση κατά την οποία ένα εμπόρευμα δεν υπάγεται σε καμία κλάση του δασμολογίου. Πρέπει εν προκειμένω να ελεγχθεί αν, κατ' εφαρμογήν του ερμηνευτικού κανόνα που περιλαμβάνεται στο σημείο 1, η μουρούνα μπορεί να καταταγεί σε συγκεκριμένη κλάση ή είναι ανάγκη να εφαρμοσθούν οι λοιποί ερμηνευτικοί κανόνες για την κατάταξή της.

14 Από την εξέταση των κλάσεων του κεφαλαίου 3, το οποίο αφορά τους ιχθύς, τα μαλακόστρακα και τα μαλάκια, γενικώς, και του υποκεφαλαίου 03.02, το οποίο αφορά τους αποξηραμένους, αλατισμένους ή σε άλμη ιχθύς, ειδικότερα, προκύπτει ότι οι κλάσεις αυτές έχουν διατυπωθεί βάσει περισσοτέρων μεθόδων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αναφέρεται μόνο η συνήθης ονομασία του είδους, ενώ, σε άλλες περιπτώσεις, της συνήθους ονομασίας του είδους έπονται μία ή περισσότερες επιστημονικές ονομασίες στα λατινικά, εντός παρενθέσεων. Ενίοτε, της ονομασίας του είδους προηγείται η μνεία "ιχθύες του είδους". Ομοίως, της επιστημονικής ονομασίας μπορεί επίσης να έπεται η ένδειξη "sp. p." ή "spp.", για τον λατινικό όρο "species", που σημαίνει "είδος" (για την τελευταία αυτή συντομογραφία, βλ. μεταξύ άλλων το ΚΔ όπως ίσχυε με τον κανονισμό 3333/83).

15 Λαμβανομένων υπόψη των διαφορετικών αυτών δυνατοτήτων διατυπώσεως, πρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η απαρίθμηση των τριών επιστημονικών ονομασιών στα λατινικά δίπλα στην ονομασία του είδους "βακαλάος" πρέπει να ερμηνευθεί ως περιοριστική, οπότε στη διάκριση αυτή μπορούν να υπαχθούν μόνον οι ιχθύες των οποίων η επιστημονική ονομασία στα λατινικά αναφέρεται εντός παρενθέσεων. Αν ο νομοθέτης είχε διαφορετική πρόθεση, θα είχε πράγματι χρησιμοποιήσει την ένδειξη "ιχθύες του είδους" ή "sp. p." ή ακόμη θα είχε απλώς μνημονεύσει τη συνήθη ονομασία του είδους χωρίς άλλη διευκρίνιση.

16 Το συμπέρασμα αυτό επιρρωννύεται από την εξέταση των επιστημονικών πραγματειών που αφορούν την κατάταξη των ιχθύων. Όπως ακριβώς τα είδη που παρατίθενται στη διάκριση της οποίας ζητείται η ερμηνεία, η Molva molva ανήκει στην οικογένεια των ιχθύων Gadidae. Πρόκειται εντούτοις για ευρύτατη οικογένεια, η οποία υποδιαιρείται σε πολυάριθμες υποοικογένειες. Το είδος Molva molva ανήκει στην υποοικογένεια των Lotinae, σαφώς διαφορετική από τις υποοικογένειες των ιχθύων Gadidae στις οποίες ανήκουν οι ιχθύες των οποίων η επιστημονική ονομασία παρατίθεται στις υπό κρίση διακρίσεις. Κατά συνέπεια, δεν υφίσταται ασυμφωνία μεταξύ της δασμολογικής κατατάξεως και των αναγνωρισμένων επιστημονικών κατατάξεων.

17 Άλλωστε, το συμπέρασμα αυτό δεν αντιφάσκει προς την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, κατά την οποία, χάριν ασφαλείας δικαίου και προς διευκόλυνση των ελέγχων, το αποφασιστικό κριτήριο για τη δασμολογική κατάταξη των εμπορευμάτων πρέπει γενικά να αναζητείται στα αντικειμενικά τους χαρακτηριστικά και ιδιότητες, όπως ορίζονται στην κλάση του ΚΔ και στις σημειώσεις επί των τμημάτων ή των κεφαλαίων (βλ., μεταξύ άλλων, την απόφαση της 1ης Ιουνίου 1995, C-459/93, Thyssen Haniel Logistic, Συλλογή 1995, σ. Ι-1381, σκέψη 8). Πράγματι, το είδος στο οποίο ανήκει ένας ιχθύς αποτελεί μια αντικειμενική ιδιότητα, που ορίζεται από τη διατύπωση της κλάσεως του ΚΔ. Άλλωστε, η επιταγή ότι τα αντικειμενικά χαρακτηριστικά και ιδιότητες των εμπορευμάτων πρέπει να μπορούν να εξακριβωθούν κατά τη στιγμή του εκτελωνισμού (απόφαση της 8ης Φεβρουαρίου 1990, C-233/88, Van de Kolk, Συλλογή 1990, σ. Ι-265, σκέψη 12) δεν προϋποθέτει ότι οι διαφορές μεταξύ των εμπορευμάτων είναι εμφανείς. Ορισμένα χαρακτηριστικά ενός προϊόντος μπορούν να εντοπισθούν μόνο με το μικροσκόπιο (απόφαση της 17ης Μαρτίου 1983, 175/82, Dinter, Συλλογή 1983, σ. 969) ή με την ανάλυση διά των αισθήσεων (προπαρατεθείσα απόφαση Van de Kolk). Εξάλλου, η κατάταξη ενός προϊόντος μπορεί να εξαρτάται από τη μέθοδο παρασκευής του ή από τη γεωγραφική προέλευση ορισμένων συστατικών του, χαρακτηριστικά τα οποία δεν είναι κατ' ανάγκη εμφανή (απόφαση της 25ης Μαΐου 1989, 40/88, Weber, Συλλογή 1989, σ. 1395).

18 Ελλείψει δυνατότητας κατατάξεως της μουρούνας (Molva molva) στη διάκριση στην οποία υπάγονται οι βακαλάοι, αλλά και στις άλλες ειδικές διακρίσεις του υποκεφαλαίου 03.02 των αποξηραμένων, αλατισμένων ή σε άλμη ιχθύων, πρέπει να υπαχθεί στις διακρίσεις 03.02 Α Ι ζ' και 03.02 Α ΙΙ δ', "λοιποί".

19 Εφόσον ο γενικός ερμηνευτικός κανόνας του σημείου 1 παρέχει τη δυνατότητα κατατάξεως της μουρούνας (Molva molva) σε συγκεκριμένη κλάση του ΚΔ, παρέλκει η εφαρμογή των ερμηνευτικών κανόνων που μνημονεύονται στα σημεία 3 και 4, οι οποίοι αφορούν τις περιπτώσεις πολλαπλότητας ή ελλείψεως δασμολογικών κλάσεων για την κατάταξη εμπορεύματος.

20 Όσον αφορά τα λοιπά επιχειρήματα που προβάλλει η Foods Import, επιβάλλεται η διαπίστωση ότι αφορούν το κύρος του κανονισμού 3796/81, ερώτημα το οποίο δεν υποβλήθηκε στο Δικαστήριο από το εθνικό δικαστήριο. Τα στοιχεία αυτά θα είναι εντούτοις χρήσιμα στο πλαίσιο του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος, το οποίο θα εξετασθεί κατωτέρω.

21 Επομένως, στα δύο πρώτα προδικαστικά ερωτήματα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι οι δασμολογικές διακρίσεις 03.02 Α Ι β' και 03.02 Α ΙΙ α' του άρθρου 20 του κανονισμού 3796/81 έχουν την έννοια ότι η απαρίθμηση των ειδών των οποίων η επιστημονική ονομασία παρατίθεται εντός παρενθέσεων είναι περιοριστική και δεν περιλαμβάνει τη μουρούνα η επιστημονική ονομασία της οποίας είναι Molva molva, οπότε το εν λόγω είδος ιχθύος δεν μπορεί να εισαχθεί άνευ δασμών.

Επί του τρίτου ερωτήματος

22 Με το τρίτο ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να πληροφορηθεί αν το άρθρο 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79 πρέπει να εφαρμοστεί στην υπό κρίση περίπτωση κατά την οποία οι δασμοί δεν εισπράχθηκαν λόγω της παραλείψεως του τελωνείου, ενώ ο καθ' υπόθεση οφειλέτης είχε τηρήσει όλες τις διατάξεις της ισχύουσας νομοθεσίας περί τελωνειακής διασαφήσεως.

23 Το άρθρο 5, παράγραφος 2, πρώτη φράση, του κανονισμού 1697/79 ορίζει τα εξής:

"Οι αρμόδιες αρχές δύνανται να μην προβαίνουν σε ενέργειες εισπράξεως 'εκ των υστέρων' ποσού εισαγωγικών ή εξαγωγικών δασμών που δεν καταβλήθηκε συνεπεία λάθους αυτών των ιδίων των αρμόδιων αρχών που λογικά δεν ηδύνατο να ανακαλυφθεί από τον φορολογούμενο ο οποίος, από μέρους του, ενήργησε καλοπίστως και τήρησε όλες τις διατάξεις που προβλέπονται από την ισχύουσα νομοθεσία, όσον αφορά την κατάθεση της τελωνειακής διασαφήσεως."

24 Η διάταξη αυτή προβλέπει τρεις σωρευτικώς εφαρμοζόμενες προϋποθέσεις της ευχέρειας των αρμοδίων αρχών να μην προβούν στην εκ των υστέρων είσπραξη εισαγωγικών δασμών, ήτοι οι δασμοί να μην έχουν εισπραχθεί συνεπεία σφάλματος των αρμοδίων αρχών, ο υπόχρεος να έχει ενεργήσει καλοπίστως, δηλαδή να μη μπορούσε λογικά να διαπιστώσει το σφάλμα των αρμοδίων αρχών, και να έχει τηρήσει όλες τις διατάξεις της ισχύουσας νομοθεσίας όσον αφορά την τελωνειακή διασάφηση (απόφαση της 14ης Μαΐου 1996, C-153/94 και C-204/94, Faroe Seafood κ.λπ., Συλλογή 1996, σ. Ι-2465, σκέψη 83).

25 Από πάγια νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι, εφόσον συντρέχουν οι τρεις αυτές προϋποθέσεις, ο υπόχρεος έχει δικαίωμα να μην πραγματοποιηθεί η είσπραξη δασμών (αποφάσεις της 27ης Ιουνίου 1991, C-348/89, Mecanarte, Συλλογή 1991, σ. Ι-3277, σκέψη 12, και Faroe Seafood κ.λπ., προπαρατεθείσα, σκέψη 84).

26 Η Ιταλική Κυβέρνηση φρονεί ότι το ερώτημα αυτό πρέπει να κριθεί απαράδεκτο, λαμβανομένης υπόψη της ελλείψεως στοιχείων που παρέχουν τη δυνατότητα να καθοριστεί αν συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής της διατάξεως αυτής.

27 Πρέπει να υπομνησθεί, συναφώς, ότι στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εφαρμόσει το άρθρο 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79, εξακριβώνοντας αν συντρέχουν οι τρεις προϋποθέσεις τις οποίες προβλέπει και, επομένως, αν η Foods Import έχει δικαίωμα να μην πραγματοποιηθεί η είσπραξη των δασμών που δεν έχουν καταβληθεί. Εντούτοις, το Δικαστήριο είναι αρμόδιο να ερμηνεύσει τη διάταξη αυτή λαμβάνοντας υπόψη τα στοιχεία που του έχουν παρασχεθεί.

28 Από τις διαπιστώσεις του αιτούντος δικαστηρίου προκύπτει ότι οι δασμοί δεν εισπράχθηκαν λόγω της παραλείψεως του τελωνείου, ενώ η Foods Import είχε τηρήσει όλες τις διατάξεις της ισχύουσας νομοθεσίας όσον αφορά την τελωνειακή διασάφηση. Πρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι το ερώτημα αφορά την ερμηνεία της δεύτερης προϋποθέσεως, ήτοι αν το σφάλμα που διέπραξαν οι αρμόδιες αρχές "λογικά δεν μπορούσε να ανακαλυφθεί από τον φορολογούμενο".

29 Το Δικαστήριο έχει κρίνει κατ' επανάληψη ότι, για να εκτιμηθεί η συνδρομή της προϋποθέσεως αυτής, πρέπει να ληφθεί υπόψη, μεταξύ άλλων, η φύση του σφάλματος, η επαγγελματική πείρα του οικείου επιχειρηματία και η επιμέλεια την οποία επέδειξε.

30 Στην υπό κρίση υπόθεση, διάφορα στοιχεία παρέχουν τη δυνατότητα να εκτιμηθεί η φύση του διαπραχθέντος σφάλματος. Όπως υπογράμμισε ο γενικός εισαγγελέας στην παράγραφο 40 των προτάσεών του, το γεγονός ότι οι αρχές εξακολουθούσαν να σφάλλουν για περίοδο τριών περίπου ετών επιτρέπει το συμπέρασμα ότι δεν ήταν εύκολο να λυθεί το πρόβλημα περί του οποίου πρόκειται. Μπορεί να επισημανθεί συναφώς η σχετική με την ορολογία σύγχυση που προκύπτει από τις συνήθεις ονομασίες των ιχθύων και, ειδικότερα, από το γεγονός ότι οι όροι "βακαλάος", "stockfisch" ή "baccala" υποδηλούν γενικά όχι μόνο συγκεκριμένα είδη ιχθύων, αλλά οικογένειες ειδών ή ακόμα επεξεργασίες συντηρήσεως που εφαρμόζονται σε ορισμένα είδη.

31 Εξάλλου, ενώ επί πολλά έτη εφαρμόστηκε κοινή κατάταξη σε μεγάλη ποικιλία υποοικογενειών ενός είδους, ο κανονισμός 3796/81 ουδόλως εφιστά την προσοχή στην τροποποίηση της ονοματολογίας, η οποία έγκειται απλώς στην προσθήκη απαριθμήσεως επιστημονικών ονομασιών εντός παρενθέσεων δίπλα στη συνήθη ονομασία του είδους. Άλλωστε, οι αρμόδιες τελωνειακές αρχές δεν αντελήφθησαν την τροποποίηση αυτή παρά μετά την πάροδο πολλών ετών.

32 Ενόψει των στοιχείων αυτών, στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι, για να εκτιμηθεί αν το σφάλμα που διέπραξαν οι αρμόδιες αρχές "λογικά δεν μπορούσε να ανακαλυφθεί από τον φορολογούμενο", υπό την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 2, του κανονισμού 1697/79, πρέπει να ληφθεί υπόψη, μεταξύ άλλων, η φύση του σφάλματος, η επαγγελματική πείρα του οικείου επιχειρηματία και η επιμέλεια την οποία επέδειξε. Στα κρίσιμα στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη για να εκτιμηθεί η φύση του σφάλματος περιλαμβάνεται η σύγχυση που μπορεί να προέλθει από τη χρησιμοποιούμενη ορολογία, ο ελάχιστα εμφανής χαρακτήρας κανονιστικής τροποποιήσεως και ο χρόνος που χρειάστηκαν οι αρμόδιες αρχές για να αντιληφθούν την τροποποίηση αυτή. Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμήσει αν, βάσει της ερμηνείας αυτής, το σφάλμα συνεπεία του οποίου δεν εισπράχθηκαν οι δασμοί μπορούσε ή όχι να εντοπιστεί από τον φορολογούμενο.

Απόφαση για τα δικαστικά έξοδα

Επί των δικαστικών εξόδων

33 Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν η Ιταλική Κυβέρνηση και η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, που κατέθεσαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, δεν αποδίδονται. Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του εθνικού δικαστηρίου, σ' αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων.

Διατακτικό

Για τους λόγους αυτούς,

ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (πρώτο τμήμα),

κρίνοντας επί των ερωτημάτων που του υπέβαλε με διάταξη της 19ης Οκτωβρίου 1994 το Corte d' appello di Ancona, αποφαίνεται:

1) Οι δασμολογικές διακρίσεις 03.02 Α Ι β' και 03.02 Α ΙΙ α' του άρθρου 20 του κανονισμού (ΕΟΚ) 3796/81 του Συμβουλίου, της 29ης Δεκεμβρίου 1981, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα των προϊόντων αλιείας, έχουν την έννοια ότι η απαρίθμηση των ειδών των οποίων η επιστημονική ονομασία παρατίθεται εντός παρενθέσεων είναι περιοριστική και δεν περιλαμβάνει τη μουρούνα, η επιστημονική ονομασία της οποίας είναι Molva molva, οπότε το εν λόγω είδος ιχθύος δεν μπορεί να εισαχθεί άνευ δασμών.

2) Για να εκτιμηθεί αν το σφάλμα που διέπραξαν οι αρμόδιες αρχές "λογικά δεν μπορούσε να ανακαλυφθεί από τον φορολογούμενο", υπό την έννοια του άρθρου 5, παράγραφος 2, του κανονισμού (ΕΟΚ) 1697/79 του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1979, περί της "εκ των υστέρων" εισπράξεως εισαγωγικών ή εξαγωγικών δασμών που δεν κατέστησαν απαιτητοί από τον φορολογούμενο, για εμπορεύματα που [διασαφήθηκαν] σε τελωνειακό καθεστώς συνεπαγόμενο την υποχρέωση καταβολής τέτοιων δασμών, πρέπει να ληφθεί υπόψη, μεταξύ άλλων, η φύση του σφάλματος, η επαγγελματική πείρα του οικείου επιχειρηματία και η επιμέλεια την οποία επέδειξε. Στα κρίσιμα στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπόψη για να εκτιμηθεί η φύση του σφάλματος περιλαμβάνεται η σύγχυση που μπορεί να προέλθει από τη χρησιμοποιούμενη ορολογία, ο ελάχιστα εμφανής χαρακτήρας κανονιστικής τροποποιήσεως και ο χρόνος που χρειάστηκαν οι αρμόδιες αρχές για να αντιληφθούν την τροποποίηση αυτή. Στο εθνικό δικαστήριο εναπόκειται να εκτιμήσει αν, βάσει της ερμηνείας αυτής, το σφάλμα συνεπεία του οποίου δεν εισπράχθηκαν οι δασμοί μπορούσε ή όχι να εντοπιστεί από τον φορολογούμενο.