1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—1
Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθηµα τεκµηρίωσης και δεν δεσµεύει τα κοινοτικά όργανα
►B ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΟΚ) αριθ. 2568/91ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
της 11ης Ιουλίου 1991
σχετικά µε τον προσδιορισµό των χαρακτηριστικών των ελαιολάδων και των πυρηνελαίων
καθώς και µε τις µεθόδους προσδιορισµού
(ΕΕL248 της 5.9.1991, σ. 1)
Τροποποιείται από:
Επίσηµη Εφηµερίδα
αριθ. σελίδα ηµεροµηνία
►M1 Κανονισµός(ΕΟΚ) αριθ.3682/91 της Επιτροπής της 17ης ∆εκεµ-
βρίου 1991L349 36 18.12.1991
►M2 Κανονισµός(ΕΟΚ) αριθ.1429/92 της Επιτροπής της 26ης Μαΐου
1992L150 17 2.6.1992
►M3 Κανονισµός(ΕΟΚ) αριθ. 1683 /92της Επιτροπής της 29ης Ιουνίου
1992L176 27 30.6.1992
►M4 Κανονισµός(ΕΟΚ) αριθ. 1996 /92της Επιτροπής της 15ης Ιουλίου
1992L199 18 18.7.1992
►M5 Κανονισµός(ΕΟΚ) αριθ. 3288 /92της Επιτροπής της 12ης Νοεµ-
βρίου 1992L327 28 13.11.1992
∆ιορθώνεται από:
►C1 ∆ιορθωτικό ΕΕL108 της 25.4.1992, σ. 57 (2568 /91)
▼B
ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΟΚ) αριθ. 2568/91ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
της 11ης Ιουλίου 1991
σχετικά µε τον προσδιορισµό των χαρακτηριστικών των
ελαιολάδων και των πυρηνελαίων καθώς και µε τις µεθόδους
προσδιορισµού
Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,
Έχοντας υπόψη:
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής
Κοινότητας,
τον κανονισµό αριθ. 136/66/ ΕΟΚ του Συµβουλίου της 22ας
Σεπτεµβρίου 1966 περί δηµουργίας κοινής οργανώσεως αγοράςστον τοµέα των λιπαρών ουσιών (
1),όπως τροποποιήθηκε τελευ-
ταία από τον κανονισµό (ΕΟΚ) αριθ. 3577/90(2),και ιδίως το
άρθρο 35α,
Εκτιµώντας:
ότι στο παράρτηµα του κανονισµού αριθ. 136/66/ ΕΟΚ προβλέ-
πονται η περιγραφή και ο ορισµός των ελαιολάδων και τωνπυρηνελαίων που διατίθενται στο εµπόριο στο εσωτερικό κάθε
κράτους µέλους, καθώς και όσον αφορά τις ενδοκοινοτικές
συναλλαγές και τις συναλλαγές µε τις τρίτες χώρες ·
ότι, για να καταστεί δυνατός ο διαχωρισµός µεταξύ των διαφόρων
τύπων ελαίου, θα πρέπει να καθοριστούν τα φυσικοχηµικάχαρακτηριστικά κάθε ελαίου, καθώς και τα οργανοληπτικάχαρακτηριστικά των παρθένων ελαίων, κατά τρόπο που να διασ-φολίζεται η γνησιότητα και η ποιότητα των εν λόγω προϊόντων,
µε την επιφύλαξη των υπολοίπων διατάξεων, οι οποίες αφορούν
αυτό το θέµα·
ότι θα πρέπει να προσδιοριστούν κατά ενιαίο τρόπο σε
ολόκληρη την Κοινότητα τα χαρακτηριστικά των διαφόρων
τύπων ελαίου·ότι, προς το σκοπό αυτό, θα πρέπει να καθορι-
στούν οι µέθοδοι, χηµικής ανάλυσης και οργανοληπτικήςαξιολόγησης στην Κοινότητα ·ότι θα πρέπει, εντούτοις, να
επιτραπεί κατά τη διάρκεια µεταβατικής περιόδου η χρησιµο-
ποίηση άλλων µεθόδων ανάλυσης που εφαρµόζονται στα κράτη
µέλη, προβλέποντας παράλληλα ότι, σε περίπτωση που τα αποτε-λέσµατα παρουσιάζουν διαφορές, θα είναι καθοριστικά τααποτελέσµατα που έχουν ληφθεί µε βάση την ενιαία µέθοδο ·
ότι ο προσδιορισµός των φυσικοχηµικών χαρακτηριστικών του
ελαιολάδου και των µεθόδων ανάλυσης οδηγεί στην προσαρµογήτων συµπληρωµατικών επεξηγήσεων του κεφαλαίου 15 τηςσυνδυασµένης ονοµατολογίας ·
ότι στην µέθοδο αξιολόγησης των οργανοληπτικών χαρακτηρι-
στικών των παρθένων ελαίων περιλαµβάνεται η συγκρότηση
οµάδος δοκιµαστών που έχουν επιλεγεί και εξασκηθεί ειδικά γι '
αυτό·ότι είναι, εποµένως, σκόπιµο να προβλεφθεί η προθεσµία η
αναγκαία για την δηµιουργία µιας τέτοιας υποδοµής ·ότι, λαµβα-
νοµένων υπόψη των δυσκολιών που θα συναντήσουν ορισµένακράτη µέλη για την συγκρότηση οµάδων δοκιµαστών, είναισκόπιµο να δοθεί άδεια να καταφεύγουν στις υπάρχουσες οµάδες
άλλων κρατών µελλών ·
ότι, για να εξασφαλιστεί η ορθή λειτουργία του συστήµατος των
εισφορών που εφαρµόζονται κατά την εισαγωγή των ελαιοπυ-
ρήνων είναι σκόπιµο να προβλεφθεί µια ενιαία µέθοδος για τονκαθορισµό της περιεκτικότητας σε έλαιο των εν λόγω προϊόντων ·
ότι, για να µην προκληθεί ζηµιά στο εµπόριο, είναι σκόπιµο να
προβλεφθεί µια περιορισµένη περίοδος για την διάθεση του1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—2
(1)ΕΕ αριθ.L172 της 30. 9. 1966, σ. 3025 /66.
(2)ΕΕ αριθ.L353 της 17. 12. 1990, σ. 23 .
▼B
τυποποιηµένου ελαιολάδου πρό της ενάρξεως του παρόντος
κανονισµού·
ότι είναι σκόπιµο να καταργηθεί ο κανονισµός (ΕΟΚ) αριθ. 1058/
77της Επιτροπής(1),όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον
κανονισµό (ΕΟΚ) αριθ. 1858/88(2)·
ότι η Επιτροπή ∆ιαχείρισης Λιπαρών Ουσιών δεν διατύπωσε
γνώµη εντός της ταχθείσας προδεσµίας,
ΕΞΕ∆ΩΣΕ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ:
Άρθρο 1
1. Θεωρούνται παρθένα ελαιόλαδα, κατά την έννοια του
σηµείου 1 στοιχεία α), β) και γ) του παραρτήµατος του κανονι-σµού αριθ.136/66/ ΕΟΚ, τα έλαια των οποίων τα χαρακτηριστικά
είναι σύµφωνα µε εκείνα που αναφέρονται στο παράρτηµα I
σηµεία 1, 2 και 3 του παρόντος κανονισµού.
2. Θεωρείται µειονεκτικό παρθένο έλαιόλαδο, κατά την έννοια
του σηµείου 1 στοιχείο δ) του παραρτήµατος του κανονισµού
αριθ.136/66/ ΕΟΚ, το ελαιόλαδο του οποίου τα χαρακτηριστικά
είναι σύµφωνα µε εκείνα που αναφέρονται στο παράρτηµα I
σηµείο 4 του παρόντος κανονισµού.
3. Θεωρείται εξευγενισµένο ελαιόλαδο, κατά την έννοια του
σηµείου 2 του παραρτήµατος του κανονισµού αριθ. 136/66/ ΕΟΚ,
το έλαιο του οποίου τα χαρακτηριστικά είναι σύµφωνα µε εκείνα
που αναφέρονται στο παράρτηµα Iσηµείο 5 του παρόντος κανο-
νισµού.
4. Θεωρείται ελαιόλαδο, κατά την έννοια του σηµείου 3 του
παραρτήµατος του κανονισµού 136 /66/ΕΟΚ, το έλαιο του οποίου
τα χαρακτηριστικά είναι σύµφωνα µε εκείνα που αναφέρονταιστο παράρτηµαIσηµείο 6 του παρόντος κανονισµού.
5. Θεωρείται ακατέργαστο πυρηνέλαιο ελιάς, κατά την έννοια
του σηµείου 4 του παραρτήµατος του κανονισµού αριθ. 136/66/
ΕΟΚ, το πυρηνέλαιο του οποίου τα χαρακτηριστικά είναι
σύµφωνα µε εκείνα που αναφέρονται στο παράρτηµα Iσηµείο 7
του παρόντος κανονισµού.
6. Θεωρείται εξευγενισµένο πυρηνέλαιο, κατά την έννοια του
σηµείου 5 του παραρτήµατος του κανονισµού αριθ. 136/66/ ΕΟΚ,
το πυρηνέλαιο του οποίου τα χαρακτηριστικά είναι σύµφωνα µεεκείνα που αναφέρονται στο παράρτηµα Iσηµείο 8 του παρόντος
κανονισµού.
7. Θεωρείται πυρηνέλαιο κατά την έννοια του σηµείου 6 του
παραρτήµατος του κανονισµού αριθ. 136/66/ ΕΟΚ, το έλαιο του
οποίου τα χαρακτηριστικά είναι σύµφωνα µε εκείνα που αναφέ-ρονται στο παράρτηµα Iσηµείο 9 του παρόντος κανονισµού.
Άρθρο 2
1. Ο προσδιορισµός των χαρακτηριστικών των ελαίων που
προβλέπονται στο παράρτηµα Iτου παρόντος κανονισµού
πραγµατοποιείται σύµφωνα µε τις εξής µεθόδους ανάλυσης:
—για τον προσδιορισµό των ελευθέρων λιπαρών οξέων, εκπεφ-
ρασµένων σε ποσοστό ελαϊκού οξέος, η µέθοδος πουαναφέρεται στο παράρτηµα II,
—για τον προσδιορισµό του αριθµού υπεροξειδίων, η µέθοδος
που αναφέρεται στο παράρτηµα III,
—για τον προσδιορισµό των αλιφατικών αλκοολών, η µέθοδος
που αναφέρεται στο παράρτηµα IV,1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—3
(1)ΕΕ αριθ.L128 της 24. 5. 1977, σ. 6 .
(2)ΕΕ αριθ.L166 της 1. 7. 1988, σ. 10 .
▼B
—για τον προσδιορισµό των στερολών, η µέθοδος που αναφέ-
ρεται στο παράρτηµα V,
—για τον προσδιορισµό της ερυθροδιόλης, η µέθοδος που
αναφέρεται στο παράρτηµα VI,
—για τον προσδιορισµό των κεκορεσµένων λιπαρών οξεών στη
θέση 2 των τριγλυκεριδίων, η µέθοδος που αναφέρεται στο
παράρτηµαVII,
—για τον προσδιορισµό της συνθέσεως των τριγλυκεριδίων, η
µέθοδος που αναφέρεται στο παράρτηµα VIII,
—για την φασµατοφωτοµετρική ανάλυση, η µέθοδος που αναφέ-
ρεται στο παράρτηµα IX,
—για τον προσδιορισµό της συνθέσεως των λιπαρών οξέων, η
µέθοδος που αναφέρεται στα παραρτήµατα Α και Β.
—για τον προσδιορισµό των αλογονοµένων πτητικών υδρογονα-
νθράκων, η µέθοδος που αναφέρεται στο παράρτηµα XI,
—για την αξιολόγηση των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών
των παρθένων ελαιολάδων, η µέθοδος που αναφέρεται στο
παράρτηµαXII,που εφαρµόζεται σύµφωνα µε την παράγραφο
2,
—για την δοκιµή του έξευγενισµού, η µέθοδος που αναφέρεται
στο παράρτηµαXIII.
2.►M3Oαναλυτής, που είναι ειδικός στην εκτίµηση οργα-
νοληπτικών χαρακτηριστικών (γευσιολόγος) ή επικουρούµενοςαπό ειδικούς ◄,προβαίνει στην εκτίµηση των οργανοληπτικών
χαρακτηριστικών σύµφωνα µε τη διαδικασία που περιγράφεται
στο δελτίο δοκιµής που αναφέρεται στο παράρτηµα XII. Στην
περίπτωση κατά την οποία ο αναλυτής προσδιορίζει χαρακτηρι-στικά διαφορετικά από εκείνα της κατηγορίας του προϊόντος, τοδείγµα πρέπει να εξετάζεται από οµάδα δοκιµαστών σύµφωνα µετις διατάξεις του παραρτήµατος XII.
Η δεύτερη ανάλυση πραγµατοποιείται από την οµάδα δοκιµα-
στών σύµφωνα µε την προαναφερθείες διατάξεις.
Για την αξιολόγηση των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών στις
διαδικασίες που σχετίζονται µε το καθεστώς της παρέµβασης, ηοµάδα δοκιµαστών πραγµατοποιεί την αξιολόγηση σύµφωνα µετο παραρτήµαXII.
Άρθρο 3
Έως τις ►
M531∆εκεµβρίου 1992 ◄,η εισαγωγή των προβλε-
ποµένων στο άρθρο 2 µεθόδων ανάλυσης δεν εµποδίζει τα κράτη
µέλη να χρησιµοποιούν άλλες αποδεκτές και έγκυρες
επιστηµονικά µεθόδους, υπό τον όρο ότι δεν θα εµποδίζεται απόαυτό η ελεύθερη κυκλοφορία των προϊόντων ►
C1τα οποία είναι
σύµφωνα προς τις κοινοτικές µεθόδους του εν εφαρµογή κανονι-σµού◄.Τα ενδιαφερόµενα κράτη µέλη ανακοινώνουν αυτές τις
άλλες µεθόδους στην Επιτροπή πριν τις χρησιµοποιήσουν.
Στην περίπτωση κατά την οποία µια από τις άλλες αυτές µεθό-
δους δίνει αποτέλεσµα διαφορετικό από εκείνο που
προσδιορίσθηκε µέ την κοινοτική µέθοδο, θεωρείται ότι ισχύει
το αποτέλεσµα το οποίο επιτεύχθηκε µε την εφαρµογή τηςκοινοτικής µεθόδου.
Άρθρο 3α
Σε περίπτωση διαφορών ως προς τα οργανοληπτικά χαρακτηρι-
στικά ελαιολάδου το οποίο αποτελεί αντικείµενο εµπορικώνσυναλλαγών, τα ενδιαφερόµενα µέρη µπορούν να απευθυνθούνσε εγκεκριµένη επιτροπή δοκιµαστών της επιλογής τους.
Άρθρο 3β
Στην περίπτωση που διαπιστώνεται ότι τα οργανοληπτικά
χαρακτηριστικά ενός ελαιολάδου διαφέρουν από εκείνα που1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—4
▼M5
▼M5
προκύπτουν από την ονοµασία του, το ενδιαφερόµενο κράτος
µέλος επιβάλλει, µε την επιφύλαξη άλλων ενδεχοµένων κυρώ-σεων, διοικητικές χρηµατικές ποινές, το ποσό των οποίων
καθορίζεται ανάλογα µε την σοβαρότητα της διαπιστωθείσας
παρατυπίας.
Για την αξιολόγηση της παρατυπίας αυτής, λαµβάνεται υπόψη η
φυσική εξέλιξη των χαρακτηριστικών ενός ελαιολάδου πουδιατηρείται υπό κανονικές συνθήκες.
Τα κράτη µέλη ενηµερώνουν την Επιτροπή, στην αρχή κάθε
εξαµήνου, για τον αριθµό και τη φύση των διαπιστωθεισών παρα-
τυπιών καθώς και τις κυρώσεις που επέβαλαν στη διάρκεια του
προηγούµενου εξαµήνου.
Άρθρο 4
1. Για την αξιολόγιση των οργανοληπτικών χαρακτηριστικών,
τα κράτη µέλη συγκροτούν επιτροπές δοκιµαστών που αναλαµβά-νουν τον επίσηµο έλεγχο των χαρακτηρηστικών αυτών, και πουπρέπει να ανταποκρίνονται στους ακόλουθους όρους:
—αποτελούνται από δοκιµαστές που έχουν επιλεγεί και εξασκ-
ηθεί σύµφωνα µε τους προβλεπόµενους κανόνες στη µέθοδοτου παραρτήµατος XII,
—διαθέτουν τις εγκαταστάσεις και το υλικό που απαιτούνται για
την οργανοληπτική αξιολόγηση σύµφωνα µε τους κανόνες
που προβλέπονται στην προαναφερθείσα µέθοδο,
—χρησιµοποιούν το ειδικό λεξιλόγιο της οργανοληπτικής
ανάλυσης του ελαιολάδου, το φύλλο χαρακτηριστικών και
τον πίνακα βαθµολόγιας που προβλέπονται στην εν λόγωµέθοδο,
—δεσµεύονται να πραγµατοποιούν τις οργανοληπτικές αξιολο-
γήσεις που προβλέπονται σε κοινοτικό ή διεθνές επίπεδοκατά τη διάρκεια περιοδικών ελέγχων ή συνόδων εναρµό-νισης των κριτηρίων αντίληψης,
—υποχρεούνται να παρέχουν εητσίως στην Επιτροπή όλες τις
πληροφορίες όσον αφορά τις αλλαγές που πραγµατοποιούνταιστη σύσταση της επιτροπής και τον αριθµό αξιολογήσεωνπου πραγµατοποιούνται από την εγκεκριµένη επιτροπή.
Κάθε κράτος µέλος προβαίνει στην έγκριση των επιτροπών που
πληρούν τους όρους που περιγράφονται ανωτέρω και που έχουν
συσταθεί στην επικράτειά του. Επιλέγει από αυτές την (τις)επιτροπή (επιτροπές) που αναλαµβάνει (αναλαµβάνουν) τιςαναλύσεις επιθεώρησης.
Οι επιτροπές που συγκροτούνται από τα κράτη µέλη πριν από
την 1η Νοεµβρίου 1992, σύµφωνα µε τους κανόνες που προβλέ-
πονται από τη µέθοδο που αναφέρεται στο παράρτηµα XII,
θεωρούνται ως εγκεκριµένες κατά την έννοια του παρόντοςάρθρου.
Κάθε κράτος µέλος ανακοινώνει τον κατάλογο των εγκεκριµένων
επιτροπών στην Επιτροπή καθώς και στα κράτη µέλη.
2. Στην περίπτωση που ένα κράτος αντιµετωπίζει δυσκολίες
για να συγκροτήσει επιτροπή δοκιµαστών στην επικράτειά του,µπορεί να προσφύγει σε αναγνωρισµένη επιτροπή δοκιµαστών
σε ένα άλλο κράτος µέλος.
3. Κάθε κράτος µέλος καθορίζει τον κατάλογο των επιτροπών
δοκιµαστών που συγκροτούνται από τις επαγγελµατικές ή διεπαγ-γελµατικές οργανώσεις σύµφωνα µε τους όρους πουπεριγράφονται στην παράγραφο 1 και µεριµνά για την τήρησητων όρων αυτών.
Άρθρο 5
Οι συµπληρωµατικές επεξηγήσεις 2, 3 και 4 του κεφαλαίου 15
της συνδυασµένης ονοµατολογίας αντικαθίστανται από τις1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—5
▼B
▼B
συµπληρωµατικές εξηγήσεις 2, 3 και 4 που αναφέρονται στο
παράρτηµαXIV.
Άρθρο 6
1. Η περιεκτικότητα σε έλαιο των ελαιοπυρήνων και των
άλλων υπολειµµάτων εκχύλισης του ελαιολάδου (κωδικός ΣΟ
23069011 και23069019) προσδιορίζεται σύµφωνα µε τη µέθοδο
που αναφέρεται στο παράρτηµα XV.
2. Η περιεκτικότητα σε έλαιο που αναφέρεται στην
παράγραφο 1 είναι εκπεφρασµένη επί του 3 %κατά βάρος επί
ξηράς ουσίας.
Άρθρο 7
Εφαρµόζονται οι κοινοτικές διατάξεις οι σχετικές µε την
παρουσία ανεπιθύµητων ουσιών, εκτός των ουσιών που αναφέ-ρονται στο παράρτηµα XIτου παρόντος κανονισµού.
Άρθρο 8
1. Τα κράτη µέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή τα µέτρα που
έχουν λάβει για την εφαρµογή του παρόντος κανονισµού.
2. Τα κράτη µέλη κοινοποιούν στην Επιτροπή, στην αρχή
κάθε εξαµήνου τα αποτελέσµατα των αναλύσεων που πραγµατο-
ποιήθηκαν κατά το προηγούµενο εξάµηνο.
Τα αποτελέσµατα αυτά εξετάζονται από την Επιτροπή ∆ιαχεί-
ρισης Λιπαρών Ουσιών σύµφωνα µε τη διαδικασία πουπροβλέπεται από το άρθρο 39 του κανονισµού αριθ. 136/66/ ΕΟΚ.
Άρθρο 9
Ο κανονισµός (ΕΟΚ) αριθ. 1058/77 καταργείται.
Άρθρο 10
1. Ο παρών κανονισµός αρχίζει να ισχύει την τρίτη ηµέρα από
τη δηµοσίευσή του στην Επίσηµη Εφηµερίδα των Ευρωπαϊκών
Κοινοτήτων.
Η εφαρµογή της µεθόδου του παραρτήµατος XIIαρχίζει από την
►
M11η Νοεµβρίου 1992 ◄,εξαιρουµένων των διαδικασιών
των σχετικών µε την παρέµβαση.
Η µέθοδος αυτή δεν εφαρµόζεται στα παρθένα ελαιόλαδα που
συσκευάζονται πριν από την 1η Νοεµβρίου 1992.
2. Ο παρών κανονισµός δεν ισχύει για τα ελαιόλαδα και τα
πυρηνέλαια που συσκευάστηκαν έως την ηµεροµηνία έναρξης
ισχύος του παρόντος κανονισµού και τέθηκαν στο εµπόριο έως
τις 31 Οκτωβρίου 1992.
Ο παρών κανονισµός είναι δεσµευτικός ως προς όλα τα µέρη του
και ισχύει άµεσα σε κάθε κράτος µέλος.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—6
▼M5
▼B
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ
Σύνοψη
ΠαράρτηµαI: Χαρακτηριστικά των ελαιολάδων …
ΠαράρτηµαII: Προσδιορισµός οξύτητας …
ΠαράρτηµαIII: Προσδιορισµός του αριθµού υπεροξειδίων …
ΠαράρτηµαIV: Προσδιορισµός των περιεχοµένων αλειφατικών
αλκοολών δι'αερίου χρωµατογραφίας µε τριχοειδή
στήλη…
ΠαράρτηµαV: Προσδιορισµός της σύνθεσης και του περιεχοµένου
των στερολών δι 'αερίου χρωµατογραφίας µε
τριχοειδή στήλη …
ΠαράρτηµαVI: Προσδιορισµός ερυθροδιόλης και ουβαόλης …
ΠαράρτηµαVII: Προσδιορισµός λιπαρών οξέων στη 2 -δέση στα
τριγλυκερίδια ελαίων και λιπών …
ΠαράρτηµαVIII: Προσδιορισµός περιεκτικότητας τριγλυκερίδιων …
ΠαράρτηµαIX: Φασµατοφωτοµετρική ανάλυσις στο υπεριώδες …
ΠαράρτηµαXA: Ανάλυση µεθυλεστέρων λιπαρών οξέων δι 'αερίου
χρωµατογραφίας …
ΠαράρτηµαXB: Παρασκευή µεθυλεστέρων λιπαρών οξέων σύµφωνα
µε το παράρτηµα VI,σηµείαIκαιIIτου κανονισµού
(ΕΟΚ) αριθ.72/77 ή σύµφωνα µε τη µέδοδο που
περιγράφεται κατωτέρω …
ΠαράρτηµαXI: Προσδιορισµός της περιεκτικότητας του ελαιολάδου
σε αλογονούχους πτητικούς διαλύτες …
ΠαράρτηµαXII: Οργανοληπτική αξιολόγηση του παρθένου
ελαιολάδου…
ΠαράρτηµαXIII: ∆οκιµή εξευγενισµού …
ΠαράρτηµαXIV: Συµπληρωµατικές σηµειώσεις 2,3 και 4 του κεφα-
λαίου 15 της συνδυασµένης ονοµατολογίας …
ΠαράρτηµαXV: Περιεκτικότητα σε έλαιο των ελαιοπυρήνων …
ΠαράρτηµαXVI: Προσδιορισµός του αριθµού ιωδίου …1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—7
▼C1
▼B
▼C1
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I
ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΕΛΑΙΟΛΑ∆ΩΝ
ΚατηγορίαΟξύτητα
%►C1
Aριθµός
υπεροξει-
δίων
◄meq
O2/kg►C1
Αλογο-
νούχοι
πτητικοί
διαλύτε-
ς(1)
◄►C1
Αλειφα-
τικές
αλκοόλες
mg/kg
◄Κορε-
σµένα
λιπαρά
οξέα στη
θέση 2
►C1
των
τριγλυκε-
ριδίων
◄
%Ερυθρο-
διόλη
%
+
ΟυβαόληΤριλινο-
λεϊνη
%Χοληστε-
ρόλη
%Βρασικα-
στερόλη
%►C1
Kαµπεστε-
ρόλη
◄
%Στιγµα-
στερόλη
%Β-σιτο-
στερόλη
%(2)δ-7
στιγµα-
στερόλη
%Σύνολο
►C1
στερολών
◄mg/
kg
1.Εξαιρετικό
παρθένο ελαιό-
λαδο M1,0 M20 M0,20 M300 M1,3 M4,5 M0,5 M0,5 M0,2 M4,0 <Camp. m93,0 M0,5 m1000
2.Παρθένο ελαιό-
λαδο M2,0 M20 M0,20 M300 M1,3 M4,5 M0,5 M0,5 M0,2 M4,0 <Camp. m93,0 M0,5 m1000
3.Κουράντε
παρθένο ελαιό-
λαδο M3,3 M20 M0,20 M300 M1,3 M4,5 M0,5 M0,5 M0,2 M4,0 <Camp. m93,0 M0,5 m1000
4.Μειονεκτικό
παρθένο ελαιό-
λαδο >3,3 >20 >0,20 M400 M1,3 M4,5 M0,5 M0,5 M0,2 M4,0 — m93,0 M0,5 m1000
5.Εξευγενισµένο
ελαιόλαδο M0,5 M10 M0,20 M350 M1,5 M4,5 M0,5 M0,5 M0,2 M4,0 <Camp. m93,0 M0,5 m1000
6.Ελαιόλαδο M1,5 M15 M0,20 M350 M1,5 M4,5 M0,5 M0,5 M0,2 M4,0 <Camp. m93,0 M0,5 m1000
7.Ακάθαρτο πυρη-
νέλαιο m2,0 — — — M1,8 m12 M0,5 M0,5 M0,2 M4,0 — m93,0 M0,5 m2500
8.Εξευγενισµένο
πυρηνέλαιο M0,5 M10 M0,20 — M2,0 m12 M0,5 M0,5 M0,2 M4,0 <Camp. m93,0 M0,5 m1800
9.Πυρηνέλαιο M1,5 M15 M0,20 — M2,0 >4,5 M0,5 M0,5 M0,2 M4,0 <Camp. m93,0 M0,5 m1800
M= µέγιστο
m= ελάχιστο
(1)Συνολικό µέγιστο ανώτατο όριο για τις ενώσεις που ανιχνεύονται µε ανιχνευτή σύλληψης ηλεκτρονίων. Για τα στοιχεία που ανιχνεύονται µεµονωµένα, το α νώτατο όριο είναι 0,10 mg/kg.
(2)(δ-5-23- στιγµασταδιενόλη +Κλεροστερόλη+Σιτοστερόλη+Σιτοστανόλη+5-24- στιγµασταδιενόλη)
Σηµείωση: Αρκεί ένα χαρακτηριστικό να είναι εκτός των ενδεικνυοµένων τιµών για να µη θεωρηθεί το έλαιο γνήσιο ή να υποβαθµισθεί.
Στην περίπτωση ελαίων µε οξύτητα άνω του 3,3 %εάν µετά από διάβαση µέσω οργιλιοξειδίου ο συντελεστής K270 είναι µεγαλύτερος του 0,11, πρέπει να πραγµατοποιηθεί η δοκιµή εξευγενισµού που
αναφέρεται στο παράρτηµα XIII. Προκειµένου να καθοριστεί η γνησιότητά τους, όταν το K270 ξεπερνά το όριο της σχετικής κατηγορίας, πρέπει να πραγµατοποιηθεί ένας νέος προσδιορισµός του
K270 µετά από διάβαση µέσω αργιλοξειδίου.▼B1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—8
ΚατηγορίαΠεριεκτικότητα σε οξέα
Σύνολο
τωνtrans
ισοµερών
του
ελαϊκού
οξέως
%Σύνολο
τωνtrans
ισοµερών
του λινε-
λαϊκού
οξέως+των
trans
ισοµερών
του
%K232K270K270υπεράνω
αλουµίνας+∆έλταK Paneltest
Μυριστικό
%Λινολε-
νικό
%Αραχιδικό
%Εικοσα-
νικό
%Βεχενικό
%Λιγνοκη-
ρικό
%
1.Εξαιρετικό
παρθένο ελαιόλαδο M0,1 M0,9 M0,7 M0,5 M0,3 M0,5 <0,03 <0,03 M2,40 M0,20 M0,10 M0,01 ≥6,5
2.Παρθένο ελαιό-
λαδο M0,1 M0,9 M0,7 M0,5 M0,3 M0,5 <0,03 <0,03 M2,50 M0,25 M0,10 M0,01 ≥5,5
3.Κουράντε παρθένο
ελαιόλαδο M0,1 M0,9 M0,7 M0,5 M0,3 M0,5 <0,03 <0,03 M2,50 M0,25 M0,10 M0,01 ≥3,5
4.Μειονεκτικό
παρθένο ελαιόλαδο M0,1 M0,9 M0,7 M0,5 M0,3 M0,5 <0,10 <0,10 M3,70 >0,25 M0,11 — <3,5
5.Εξευγενισµένο
ελαιόλαδο M0,1 M0,9 M0,7 M0,5 M0,3 M0,5 <0,20 <0,30 M3,40 M1,20 — M0,16 —
6.Ελαιόλαδο M0,1 M0,9 M0,7 M0,5 M0,3 M0,5 <0,20 <0,30 M3,30 M1,00 — M0,13 —
7.Ακάθαρτο πυρηνέ-
λαιο M0,1 M0,9 M0,7 M0,5 M0,3 M0,5 <0,20 <0,10 —————
8.Εξευγενισµένο
πυρηνέλαιο M0,1 M0,9 M0,7 M0,5 M0,3 M0,5 <0,40 <0,35 M5,50 M2,50 — M0,25 —
9.Πυρηνέλαιο M0,1 M0,9 M0,7 M0,5 M0,3 M0,5 <0,40 <0,35 M5,30 M2,00 — M0,20 —▼M21991R2568—EL—01.11.1992—005.001—9
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II
ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΟΞΥΤΗΤΑΣ
1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Ο προσδιορισµός ελεύθερων λιπαρών οξέων σε ελαιόλαδα. Η
περιεκτικότητα σε ελεύθερα λιπαρά οξέα εκφράζεται ως οξύτητα
υπολογισθείσα µε συµβατικό τρόπο.
1.1.Αρχή
∆ιαλύεται το δείγµα σε µείγµα διαλυτών και τα περιεχόµενα
ελεύθερα λιπαρά οξέα ογκοµετρούνται χρησιµοποιώντας διάλυµα
υδροξείδιου του καλίου σε αιθανόλη.
1.2.Αντιδραστήρια
Όλα τα αντιδραστήρια πρέπει να είναι αναγνωρισµένης αναλυτικής
καθαρότητας και το χρησιµοποιούµενο νερό να είναι απεσταγµένο
ή ισοδύναµης καθαρότητας.
1.2.1.Μείγµαδιαιθυλαιθέροςαιθανόλης95 %[µεαναλογία1:1( V/V)].
Προσοχή: Ο διαιθυλαιθέρας είναι εξαιρετικά εύφλεκτος και µπορεί
να σχηµατίσει εκρηκτικά υπεροξείδια. Πρέπει να
λαµβάνεται ειδική µέριµνα κατά τη χρήση του.
Εξουδετερώνεται ακριβώς τη στιγµή χρησιµοποίησής του µε το
διάλυµα υδροξείδιου του καλίου (1.2.2), µε την προσθήκη 0,3 ml
διαλύµατος φαινολοφθαλεϊνης (1.2.3) ανά 100 mlµείγµατος.
Σηµείωση: Εάν δεν είναι δυνατό να χρησιµοποιηθεί διαιθυ-
λαιθέρας, µπορεί να χρησιµοποιηθεί µείγµα διαλυτών
που περιέχει αιθανόλη και τολουόλιο. Εάν χρειαστεί,
η αιθανόλη µπορεί να αντικατασταθεί από 2 -προπανόλη.
1.2.2. Πρότυπο διάλυµα υδροξειδίου του καλίου σε αιθανόλη, κανονι-
κότητας περίπου 0,1 mol/l ή, εάν χρειαστεί, περίπου 0,5 mol/l.
Η ακριβής συγκέντρωση του αιθανολικού διαλύµατος υδροξείδιου
του καλίου πρέπει να είναι γνωστή και να έχει ελεγχθεί ακριβώς
πριν χρησιµοποιηθεί. Χρησιµοποιείται διάλυµα παρασκευασµένο
τουλάχιστον πέντε ηµέρες πριν από τη χρήση και αποθηκευµένο
σε σκούρα (καστανή) γυάλινη φιάλη µε ελαστικό πώµα. Το διάλυµα
πρέπει να είναι άχρωµο ή χρώµατος αµυδρώς κίτρινου.
Σηµείωση: Ένα σταθερό άχρωµο διάλυµα υδροξείδιου του καλίου
µπορεί να παρασκευαστεί ως εξής:Φέρονται σε βρασµό
1000ml αιθανόλης µε 8gυδροξείδιου του καλίου και
0,5gρινισµάτων αργιλίου και συνεχίζεται επί µία ώρα
ο βρασµός µε κάθετο ψυκτήρα. Εκτελείται αµέσως
διήθηση. ∆ιαλύεται µέσα στο διήθηµα η απαιτούµενη
ποσότητα υδροξείδιου του καλίου. Αφήνονται επί
αρκετές ηµέρες και το διαυγές υπερκείµενο υγρό διαχω-
ρίζεται µε έκχυση από το ίζηµα ανθρακικού καλίου.
Το διάλυµα µπορεί επίσης να παρασκευαστεί χωρίς
διήθηση ως εξής:Σε 1000ml αιθανόλης προστίθενται
4mlβουτυλικού αργιλίου και το µείγµα αφήνεται επί
αρκετές ηµέρες. Το υπερκείµενο υγρό εκχύεται και
διαλύεται η απαιτούµενη ποσότητα υδροξείδιου του
καλίου. Το διάλυµα είναι έτοιµο προς χρήση.
1.2.3. Φαινολοφθαλεΐνη, διάλυµα 10 g/lσε αιθανόλη 95 -96 (V/V) ή
κυανούν της βρωµοφαινόλης (στην περίπτωση λιπών µε έντονο
χρώµα), διάλυµα 20 g/lσε αιθανόλη 95-96(V/V).
1.3.Όργανα
Συνηθισµένος εργαστηριακός εξοπλισµός, περιλαµβάνοντας:
1.3.1. Αναλυτικό ζυγό.
1.3.2. Κωνική φιάλη των 250 ml.
1.3.3. Προχοΐδα των 10 ml,βαθµονοµηµένη ανά 0,05 ml.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—10
▼B
1.4.∆ιαδικασία
1.4.1. Παρασκευή δείγµατος προς ανάλυση
Ο προσδιορισµός πραγµατοποιείπαι επί του διηθηµένου δείγµατος,
εάν η συνολική περιεκτικότητα σε υγρασία και ξένες προσµείξεις
είναι µικρότερη από 1 %,ο προσδιορισµός πραγµατοποιείται επί
που δείγµατος όπως έχει.
1.4.2. Ποσότης του δείγµατος δοκιµής
Η ποσότης του δείγµατος δοκιµής είναι ανάλογη µε την αναµενό-
µενη οξύτητα, σύµφωνα µε τον ακόλουθο πίνακα.
Αναµενόµενος δείκτης
οξύτηταςΜάζα δείγµατος
δοκιµήςΑκρίβεια ζύγισης
δείγµατος δοκιµής
<1 20 0,05
1µέχρι 4 10 0,02
4µέχρι 15 2,5 0,01
15µέχρι 75 0,5 0,001
>75 0,1 0,0002
Το δείγµα δοκιµής ζυγίζεται στην κωνική φιάλη (4.3.2).
1.4.3. Προσδιορισµός
Το δείγµα δοκιµής (1.4.2) διαλύεται σε 50 ως 150 mlτου προηγού-
µενα εξουδετερωµένου µείγµατος διαιθυλαιθέρος και αιθανόλης
(1.2.1).
Ογκοµετρείται µε ταυτόχρονη ανάδευση µε το διάλυµα 0,1 mol
υδροξείδιου του καλίου (1.2.2) (βλέπε σηµείωση 2) έως ότου
αλλάξει χρώµα ο δείκτης (το ρόδινο χρώµα της φαινολοφθαλεΐνης
επικρατεί επί τουλάχιστον 10 δευτερόλεπτα).
Σηµειώσεις: 1. Το τιτλοδοτηµένο αιθανολικό διάλυµα υδροξειδίου του
καλίου (1.2.2) δύναται να αντικατασταθεί από ένα
υδατικό διάλυµα υδροξειδίου του καλίου ή του
νατρίου, εφόσον ο όγκος του εισαχθέντος ύδατος δεν
επιφέρει διαχωρισµό των φάσεων.
2. Εάν η απαραίτητη ποσότητα διαλύµατος του υδροξει-
δίου του καλίου 0,1 mol/l υπερβαίνει τα 10 ml,
χρησιµοποιείται ένα διάλυµα 0,5 mol/l.
3. Εάν το διάλυµα θολώνει κατά την ογκοµέτρηση,
προστίθεται µια ικανοποιητική ποσότητα µείγµατος
διαλυτών προκειµένου να επιτευχθεί ένα διαυγές
διάλυµα.
1.5.Έκφραση της οξύτητας επί τοις %συγκέντρωσης ελαϊκού οξέος
Η οξύτητα, εκφρασµένη σε κατά βάρος εκατοστιαία αναλογία,
ισούται µε:
V/C2c/C2M
1000/C2100
m¼V/C2c/C2M
10/C2m
όπου:
Vείναι ο όγκος σε χιλιοστόλιτρα, του τιτλοδοτηµένου διαλύµατος
υδροξειδίου του καλίου που έχει χρησιµοποιηθεί,
cείναι η ακριβής συγκέντρωση, σε moles ανά λίτρο, του τιτλο-
δοτηµένου διαλύµατος υδροξειδίου του καλίου που έχει
χρησιµοποιηθεί,
Mείναι το γραµµοµοριακό βάρος, σε γραµµάρια ανά mole, του
οξέος που χρησιµοποιήθηκε για την έκφραση του αποτελέ-
σµατος (=282),
mείναι το βάρος, σε γραµµάρια, του δείγµατος δοκιµής.
Ως αποτέλεσµα λαµβάνεται ο αριθµητικός µέσος όρος των δύο
προσδιορισµών.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—11
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ III
ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ ΥΠΕΡΟΞΕΙ∆ΙΩΝ
1.ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Η προδιαγραφή αυτη περιγράφει µια µέθοδο προσδιορισµού του
αριθµού των υπεροξειδίων ελαίων και λιπών.
2.ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
►C1Η µέθοδος ◄αυτή είναι εφαρµόσιµη σε ζωικά και φυτικά
έλαια και λίπη.
3.ΟΡΙΣΜΟΣ
Ο αριθµός υπεροξειδίων εκφράζει την ποσότητα αυτών των συστα-
τικών του δείγµατος (εκφρασµένη σε χιλιοστοϊσοδύναµα ενεργού
οξυγόνου ανάkg)που οξειδώνουν το ιωδιούχο κάλιο κάτω από τις
περιγραφόµενες συνθήκες αναλύσεις.
4.ΑΡΧΗ
Το ληφθέν δείγµα διαλύεται σε µείγµα οξεικού οξέος και χλωροφόρ-
µιου και προστίθεται διάλυµα ιωδιούχου καλίου. Ογκοµέτρηση του
απελευθερούµενου ιωδίου µε πρότυπο διάλυµα θειοθειικού νατρίου.
5.ΟΡΓΑΝΑ
Όλος ο χρησιµοποιούµενος εξοπλισµός πρέπει να είναι απαλλα-
γµένος αναγωγικών ή οξειδωτικών ουσιών.
Σηµείωση: Να µην λιπαίνονται οι εσµυρισµένες επιφάνειες.
5.1.Γυάλινο κουτάλι των 3 ml.
5.2.Εσµυρισµένες φιάλες µε πώµατα, χωρητικότητας περίπου 250 ml,οι
οποίες προηγουµένως έχουν ξηρανθεί και στις οποίες έχει διαβιβά-
σθει αδρανές αέριο (άζωτο ή, προτιµότερα, διοξείδιο του άνθρακα).
5.3.Προχοΐδα των 25 ή 50 ml,βαθµολογηµένη ανά 0,1 ml.
6.ΑΝΤΙ∆ΡΑΣΤΗΡΙΑ
6.1.Χλωροφόρµιο, αναλυτικής καθαρότητος, απαλλαγµένο οξυγόνου µε
διοχέτευση υπό πίεση, µέσα από αυτό, ρεύµατος καθαρού, ξηρού
αδρανούς αερίου.
6.2.Κρυσταλλικό οξεικό οξύ, αναλυτικής καθαρότητος, απαλλαγµένο
οξυγόνου µε διοχέτευση, υπό πίεση, µέσα από αυτό, καθαρού, ξηρού
αερίου.
6.3.Κεκορεσµένο υδατικό διάλυµα ΚΙ προσφάτως παρασκευασθέν, απαλ-
λαγµένο από ιώδιο και ιωδικά.
6.4.Πρότυπο διάλυµα ►C1θειθειικού ◄νατρίου 0,01 ή 0,002 N,τιτλο-
δοτηµένο µόλις πριν χρησιµοποιηθεί.
6.5.Υδατικό διάλυµα αµύλου 10 g/l,πρόσφατα παρασκευασµένο από
φυσικό διαλυτό άµυλο.
7.∆ΕΙΓΜΑ
Να ληφθεί µέριµνα για την παραλαβή και διατήρηση του δείγµατος
µακριά από φώς, θερµότητα και σε εντελώς γεµάτα γυάλινα δοχεία,
ερµητικά σφραγισµένα µε πώµατα, από αδιαφανές γυαλί ή φελλό.
8.ΠΟΡΕΙΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ
Η ανάλυση πρέπει να γίνεται µε διάχυτο φυσικό ή µε τεχνητό
φωτισµό. Ζυγίζεται σε γυάλινο κουτάλι (5.1) ή εάν αυτό δεν υπάρχει,
σε φιάλη (5.2) µε ακρίβεια 0,001 g,ποσότης του δείγµατος σύµφωνα
µε τον ακόλουθο πίνακα, ανάλογα µε τον αναµενόµενο αριθµό υπερο-
ξειδίων.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—12
▼B
Αναµενόµενος αριθµός υπεροξει-
δίων
(mEq)Βάρος δείγµατος σε gr
(g)
0-12 5,0-2,0
12-20 2,0-1,220-30 1,2-0,830-50 0,8-0,550-90 0,5-0,3
Αποπωµατίζεται µία φιάλη (5.2) και εισάγεται το γυάλινο κουτάλι
που περιέχει τη ζυγισθείσα ποσότητα του δείγµατος. Προστίθενται
10mlχλωροφόρµιου (6.1). ∆ιαλύεται το δείγµα γρήγορα µε
ανάδευση. Προστίθενται 15 mlοξικού οξέος (6.2), κατόπιν 1 ml
διαλύµατος ιωδιούχου καλίου (6.3). Πωµατίζεται γρήγορα, γίνεται
ανάδευση επί ένα λεπτό, και αφήνεται για 5 λεπτά ακριβώς, µακριά
από το φώς σε θερµοκρασία 15 έως 25 ºC.
Προστίθενται περίπου 75 mlαπεσταγµένου νερού. Το απελευθερού-
µενο ιώδιο ογκοµετρείται µε το διάλυµα του θειοθειικού νατρίου
(6.4) (διάλυµα 0,002 Nγια αναµενόµενες τιµές µικρότερες από 12,
και διάλυµα 0,01 Nγια αναµενόµενες τιµές πάνω από 12) µε ζωηρή
ανάδευση, χρησιµοποιώντας διάλυµα αµύλου (6.5) σαν δείκτη.
Εκτελούνται δύο ποσδιορισµοί στο ίδιο δοκιµαστικό δείγµα.
Εκτελείται ταυτόχρονα λευκός προσδιορισµός (τυφλός). Εάν το
αποτέλεσµα του τυφλού ξεπερνά τα 0,05 mlδιαλύµατος 0,01 N
θειοθειικού νατρίου (6.4), αντικαθίστανται τα αντιδραστήρια.
9.ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ
Ο αριθµός υπεροξειδίων ( AY), εκπεφρασµένος σε χιλιοστοϊσοδύ-
ναµα ενεργού οξυγόνου ανά kg,δίνεται από τη σχέση:
AY¼
V/C2T/C21000
m
όπουVείναι ο αριθµός των mlτου προτύπου διαλύµατος
θειοθειικού νατρίου (6.4) χρησιµοποιούµενου για την
ογκοµέτρηση, µετά την αφαίρεση του λευκού,
Tείναι η ακριβής κανονικότητα του διαλύµατος
θειοθειικού νατρίου (6.4) που χρησιµοποιείται,
mείναι το βάρος του δείγµατος σε g.
Σαν αποτέλεσµα λαµβάνεται ο αριθµητικός µέσος των δύο εκτελε-
σθέντων προσδιορισµών.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—13
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV
ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΛΕΙΦΑΤΙΚΩΝ
ΑΛΚΟΟΛΩΝ ∆Ι 'ΑΕΡΙΟΥ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΜΕ ΤΡΙΧΟΕΙ∆Η
ΣΤΗΛΗ
1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Η µέθοδος περιγράφει διαδικασία προσδιορισµού των περιεχο-
µένων αλειφατικών αλκοολών µεµονωµένων και ολικών λιπαράς
ουσίας.
2. ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ
Η λιπαρή συσία, µε προσθήκη εικοσανόλης -1,ως εσωτερικό
πρότυπο, σαπωνοποιείται µε διάλυµα υδροξειδίου του καλίου σε
αιθανόλη, έπειτα τα ασαπωνοποίητα συστατικά εκχυλίζονται µε
αιθυλικό αιθέρα. Το κλάσµα των αλκοολών διαχωρίζεται από τα
σαπωνοποίητα συστατικά δια χρωµατογραφίας επί βασικής
πλάκαςsilicagel, οι ανακτώµενες αλκοόλες από το silicagel µετα-
τρέπονται σε τριµεθυλισιλαιθέρες και αναλύονται δια
χρωµατογραφίας αέριας φάσης σε τριχοειδή στήλη.
3. ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ
3.1. Σφαιρική φιάλη των 250 ml,εφοδιασµένη µε κάθετο ψυκτήρα µε
εσµυρισµένα άκρα.
3.2. ∆ιαχωριστική χοάνη των 500 ml.
3.3. Σφαιρική φιάλη των 250 ml.
3.4. Πλήρης εξοπλισµός για χρωµατογραφία λεπτής στοιβάδος µε
γυάλινες πλάκες των 20 ×20cm.
3.5. Λυχνία υπεριώδους φωτός, µήκους κύµατος 366 ή 254 nm.
3.6. Μικροσύριγγες των 100 και 500 µ l.
3.7. Κυλινδρική διηθητική χοάνη µε πορώδες φίλτρο G3( πορώδους
15 έως 40 µm)διαµέτρου περίπου 2 cmκαι ύψους 5cm,µε άκρο
κατάλληλο για διήθηση εν κενώ και εσµυρισµένο αρσενικό άκρο
12/21.
3.8. Κωνική φιάλη κενού των 50 mlµε εσµυρισµένο θηλυκό άκρο 12 /
21που µπορεί να προσαρµοστεί στη διηθητική χοάνη (3.7).
3.9. ∆οκιµαστικός σωλήνας των 10 mlµε κωνικό άκρο και πώµα
ασφαλείας.
3.10. Χρωµατογράφος αέριας φάσης κατάλληλος για λειτουργία µε
τριχοειδή στήλη, εξοπλισµένος µε σύστηµα κλασµατοποίησης,
αποτελούµενο από:
3.10.1. Θερµοστατούµενο θάλαµο για τη στήλη, που επιτρέπει να διατη-
ρείται η επιθυµητή θερµοκρασία µε ακρίβεια ±1ºC.
3.10.2. Σύστηµα εζαέρωσης µε ρυθµιζόµενη θερµοκρασία και µε γυάλινο
σιλανισµένο χώρο.
3.10.3. Ανιχνευτή ►C1ιονιζούσης φλογός ◄και µεταλλάκτη ενισχυτή.
3.10.4. Καταγραφέα-ολοκληρωτή κατάλληλο για λειτουργία µε
µεταλλάκτη ενισχυτή.
3.11. Τριχοειδής στήλη, γυάλινη ή από τετηγµένο οξείδιο του πυρι-
τίου, µήκους 20 -30 m, εσωτερικής διαµέτρου 0,25 -0,32 mm,
►C1καλυµµένη ◄εσωτερικώς από υγρό SE-52 ήSE-54 ή
ανάλογο, πάχους µεταξύ 0,10 και 0,30 µ m.
3.12. Μικροσύριγγα για χρωµατογραφία αέριας φάσης, των 10 µ l,µε
σκληρυµένη βελόνη.
4. ΑΝΤΙ∆ΡΑΣΤΗΡΙΑ
4.1. Αιθανολικό διάλυµα υδροξειδίου του καλίου περίπου 2 N:
διαλύονται, ψύχοντας ταυτόχρονα, 130 gυδροξειδίου του καλίου
(κατώτατου τίτλου 85 %)σε 200mlαπεσταγµένου ύδατος, και
συµπληρώνονται µε αιθανόλη µέχρι το ένα λίτρο. Το διάλυµα
διατηρείται σε σκοτεινές φιάλες, καλά κλεισµένες.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—14
▼B
4.2. Αιθυλικός αιθέρας, αναλυτικής καθαρότητας.
4.3. Άνυδρο θειικό νάτριο, αναλυτικής καθαρότητας.
4.4. Γυάλινες πλάκες καλυµµένες µε silica gel, χωρίς δείκτη φθορι-
σµού, πάχους 0,25 mm ( διατίθενται στο εµπόριο ήδη έτοιµες
προς χρήση).
4.5. Αιθανολικό διάλυµα, υδροξειδίου του καλίου 0,2 N:διαλύονται
13gυδροξειδίου του καλίου σε 20 mlαπεσταγµένου ύδατος και
συµπληρώνονται µε αιθανόλη µέχρι το ένα λίτρο.
4.6. Βενζόλιο, χρωµατογραφικής καθαρότητας (5.2.2).
4.7. Ακετόνη, χρωµατογραφικής καθαρότητας (5.2.2).
4.8. Εξάνιο, χρωµατογραφικής καθαρότητας (5.2.2).
4.9. Αιθυλικός αιθέρας, χρωµατογραφικής καθαρότητας (5.2.2).
4.10. Χλωροφόρµιο, αναλυτικής καθαρότητας.
4.11. ∆ιάλυµα αναφοράς για χρωµατογραφία λεπτής στοιβάδος.
►C1Ένα διάλυµα 5%◄µείγµατος αλκοολών C20έωςC28σε
χλωροφόρµιο.
4.12. Αιθανολικό διάλυµα 2 ′-7′διχλωροφλουορεσκεΐνης 0,2 %.Καθί-
σταται ελαφρώς αλκαλικό δια της προσθήκης µερικών σταγόνων
αλκοολικού διαλύµατος 2 Nυδροξειδίου του καλίου.
4.13. Άνυδρη πυριδίνη, χρωµατογραφικής καθαρότητας.
4.14. Εξαµεθυλοδισιλαζάνιο.
4.15. Τριµεθυλοχλωροσιλάνιο.
4.16. Πρότυπα διαλύµατα τριµεθυλσιλαιθέρων των αλειφατικών
αλκοολών απόC20έωςC28.Πρέπει να παρασκευάζονται κατά τη
στιγµή της χρήσης τους από µείγµατα καθαρών αλκοολών.
4.17. ∆ιάλυµα 0,1%(m/V) εικοσανόλης-1σε χλωροφόρµιο (εσωτερικό
πρότυπο).
4.18.— Φέρον αέριον:υδρογόνο ή ήλιο χρωµατογραφικής καθαρότητας.
4.19.— Βοηθητικά αέρια:υδρογόνο, χρωµατογραφικής καθαρότητας.
5. ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ
5.1. Παρασκευή των ασαπωνοποίητων συστατικών
5.1.1. Εισάγεται στη σφαιρική φιάλη των 250 ml,µε τη µικροσύριγγα
των 500 µl,όγκος διαλύµατος εικοσανόλης -1(1)0,1% σε χλωρο-
φόρµιο (4.17), που περιέχει ποσότητα εικοσανόλης -1που
αντιστοιχεί στο 10 %περίπου των περιεχοµένων αλειφατικών
αλκοόλων στο δείγµα που πρέπει να ληφθεί για τον προσδιο-
ρισµό. Για παράδειγµα, για 5 gδείγµατος, πρέπει να προστεθούν
250 µlτου διαλύµατος εικοσανόλης -1 0,1 % αν πρόκειται για
δείγµα ελαιόλαδου ή σπορέλαιου, και 1500 µl,αν πρόκειται για
έλαιο ελαιοπυρήνων.
Εξατµίζεται το χλωροφόρµιο σε ρεύµα αζώτου µέχρι να ξηρανθεί
και ζυγίζονται µε ακρίβεια 5 gξηρού διηθηµένου δείγµατος στην
ίδια σφαιρική φιάλη.
5.1.2. Προστίθενται 50 mlαιθανολικού διαλύµατος υδροξειδίου του
καλίου 2N,συνδέεται ο κάθετος ψυκτήρας, θερµαίνεται σε υδρό-
λουτρο µέχρις ελαφράς ζέσεως, εξακολουθώντας να
αναταράσσεται ισχυρώς έως ότου περατωθεί η σαπωνοποίηση
(το διάλυµα καθίσταται διαυγές). Εξακολουθεί η θέρµανση επί
20 λεπτά, έπειτα προστίθενται 50 mlαπεσταγµένου νερού από το
επάνω µέρος του ψυκτήρα, αποσυνδέεται ο ψυκτήρας και ψύχεται
η σφαιρική φιάλη περίπου σε 30 ºC:
5.1.3. Μεταγγίζεται ποσοτικώς το περιεχόµενο της σφαιρικής φιάλης
σε διαχωριστική χοάνη των 500 ml,µε τη βοήθεια απεσταγµένου
ύδατος, πολλές φορές, χρησιµοποιώντας συνολικά περίπου 50 ml.
Προστίθενται περίπου 80 mlαιθυλικού αιθέρα, αναταράσσεται
ισχυρώς επί 30 δευτερόλεπτα περίπου και αφήνεται να γίνει ο
διαχωρισµός (Σηµείωση 1).1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—15
(1)Μπορεί επίσης να χρησιµοποιηθεί ενεικοσανόλη -1.
▼B
∆ιαχωρίζεται η κάτω υδατική φάση συλλέγοντάς την σε άλλη
διαχωριστική χοάνη. Πραγµατοποιούνται δύο ακόµη εκχυλίσεις
στην υδατική φάση, κατά τον ίδιο τρόπο, χρησιµοποιώντας κάθε
φορά 60-70ml αιθυλικού αιθέρα.
Σηµείωση1: Τα γαλακτώµατα που ενδεχοµένως δηµιουργηθούν
καταστρέφονται προσθέτοντας πολύ µικρή ποσότητα
αιθυλικής ή µεθυλικής αλκοόλης.
5.1.4. Συγκεντρώνονται τα αιθερικά εκχυλίσµατα σε µία µόνο διακωρι-
στική χοάνη και πλένονται µε απεσταγµένο νερό (50 mlκάθε
φορά) µέχρις ουδέτερης αντίδρασης του νερού πλύσης.
Αποµακρύνεται το νερό της πλύσης, στεγνώνονται τα αιθερικά
εκχυλίσµατα µε άνυδρο θειικό νάτριο και διηθούνται, επί
άνυδρου θειικού νατρίου ·σε προζυγισµένη σφαιρική φιάλη
250mlπλένοντας φύσιγγα και φίλτρο µε µικρές ποσότητες αιθυ-
λικού αιθέρα.
5.1.5. Αποστάζεται ο αιθέρας έως ότου αποµείνει µικρή ποσότητα,
έπειτα ξηραίνεται υπό ελαφρό κενό ή σε ρεύµα αζώτου, ολοκλη-
ρώνεται η ξήρανση στον κλίβανο 100 ºCεπί ένα τέταρτο της ώρας
περίπου και ζυγίζεται αφού ψυχθεί σε ξηραντήρα.
5.2. ∆ιαχωρισµός του κλάσµατος των αλκοολών.
5.2.1. Προετοιµασία των βασικών πλακών:εµβαπτίζονται οι silica gel
πλάκες (4.4), τελείως, στο αιθανολικό διάλυµα 0,2 Nυδροξειδίου
του καλίου (4.5) επί 10 δευτερόλεπτα, έπειτα αφήνονται να
στεγνώσουν για ►C1δύο ώρες ◄σε σκοτινό θάλαµο και, τέλος,
τοποθετούνται οι πλάκες σε κλίβανο 100 ºCεπί µία ώρα.
Αποσύρονται από τον κλίβανο σε ξηραντήρα µε χλωριούχο ασβέ-
στιο έως ότου χρησιµοποιηθούν (οι πλάκες που έχουν
επεξεργαστεί κατ 'αυτόν τον τρόπο πρέπει να χρησιµοποιηθούν
εντός 15 ηµερών).
Σηµείωση2: Η χρήση βασικών πλακών silica gel για το διαχω-
ρισµό του κλάσµατος των αλκοολών καταργεί την
ανάγκη επεξεργασίας των ασαπωνοποίητων συστα-
τικών µε αλουµίνα. Κατ 'αυτόν τον τρόπο, όλα τα
όξινα συστατικά (λιπαρά οξέα και άλλα) συγκρα-
τούνται στη γραµµή ►C1εναπόθεσης ◄.
Λαµβάνεται έτσι η στοιβάδα των αλειφατικών και
►C1τερπενικών ◄αλκοολών που διαχωρίζεται
σαφώς από την στοιβάδα των στερολών.
5.2.2. Τοποθετείται στο θάλαµο αναπτύξεως µείγµα βενζολίου -ακετόνης
95/5(V/V) µέχρι περίπου το ύψος του 1 cm.Μπορεί αντ'αυτού να
χρησιµοποιηθεί και µείγµα εξανίου -αιθυλικού αιθέρα 65 /35(V/V).
Σκεπάζεται ο θάλαµος και αφήνεται τουλάχιστον µισή ώρα, ώστε
να αποκατασταθεί η ισοροπία υγρού /ατµού. Είναι δυνατόν να
τοποθετηθούν, στα εσωτερικά τοιχώµατα του θαλάµου, λωρίδες
διηθητικού χάρτου βυθισµένες στο υγρό αναπτύξεως. Με τον
τρόπο αυτό θα ελαττωθεί στο ένα τρίτο ο χρόνος µετακίνησης
του µετώπου του υγρού και θα επιτευχθεί πιο οµοιόµορφη
έκλουση.
Σηµείωση3: Προκειµένου να υπάρχουν συνθήκες έκλουσης που
να µπορούν να αναπαραχθούν, το µείγµα πρέπει να
αλλάζεται σε κάθε δοκιµή.
5.2.3. Παρασκευάζεται διάλυµα 5 %περίπου των ασαπωνοποίητων
συστατικών (5.1.5) σε χλωροφόρµιο. Με µικροσύριγγα των 100 ml
τοποθετείται επί της χρωµατογραφικής πλάκας (5.2.1), σε
απόσταση 2cmαπό το ένα άκρο, 0,3 mlτου προαναφερθέντος
διαλύµατος σε συνεχή γραµµή, όσο γίνεται πιο λεπτή και οµοιό-
µορφη. Στην ίδια ευθεία µε τη γραµµή εναπόθεσης,
τοποθετούνται, στο ένα άκρο της πλάκας, 2 -3ml του διαλύµατος
αναφοράς των αλειφατικών αλκοολών (4.11), προκειµένου να
προσδιοριστεί η σταιβάδα των αλειφατικών αλκοολών µετά το
πέρας της ανάπτυξης.
5.2.4. Τοποθετείται η πλάκα, που προετοιµάστηκε όπως περιγράφεται
στο 5.2.2, στο θάλαµο αναπτύξεως. Η θερµοκρασία του χώρου
πρέπει να διατηρείται µεταξύ 15 και 20 ºC.Κλείνεται αµέσως ο
θάλαµος µε το σκέπασµα και αφήνεται να αναπτυχθεί µέχρις
ότου το µέτωπο του διαλύτου ανέλθει σε ύψος 1 cmκάτω από το
άνω ακρό της πλάκας. Εξάγεται έπειτα η πλάκα από το θάλαµο
αναπτύξεως και ακολουθεί εξάτµιση του διαλύτη εντός ρεύµατος
θερµού αέρα ή αφήνοντας την πλάκα, για λίγο, σε απαγωγό.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—16
▼B
5.2.5. Ψεκάζεται η πλάκα ελαφρά και οµοιόµορφα µε το διάλυµα της 2 ′-
7′διχλωροφλουορεσκεϊνης. Ταυτοποιείται η στοιβάδα των αλει-
φατικών αλκοολών, χάρη στην ευθυγράµµιση µε την κηλίδα που
λαµβάνεται µε το διάλυµα αναφοράς ·σηµειώνεται µε µαύρο
µολύβι το σύνολο της στοιβάδας των αλειφατικών αλκοολών και
της αµέσως ανώτερης που αντιστοιχεί στις τερπενικές αλκοόλες.
Σηµείωση4: Η διευκρίνιση να ληφθεί µαζί µε τη στοιβάδα των
αλειφατικών αλκοολών, και η στοιβάδα των τερπε-
νικών, οφείλεται στο γεγονός ότι σε αυτή, υπό τις
συνθήκες της µεθόδου, συγκεντρώνονται σηµαντικές
ποσότητες αλειφατικών αλκοολών.
5.2.6. Ξύνεται µε µεταλλική σπάτουλα το silicagel που βρίσκεται στη
στοιβάδα που προσδιορίστηκε. Το υλικό που συλλέγεται λεπτά
κονιοποιηµένο, εσάγεται σε διηθητική χοάνη (3.7) ·προστίθενται
10mlθερµού χλωροφόρµιου, ανακατεύεται προσεκτικά µε τη
µεταλλική σπάτουλα και διηθείται εν κενώ ·έπειτα συλλέγεται
το διήθηµα στη φιάλη (3.8) που συνδέεται µε τη διηθητική χοάνη.
Ξεπλένεται το υπόλειµµα στη χοάνη τρεις φορές µε αιθυλικό
αιθέρα (περίπου 10 mlκάθε φορά) και συλλέγεται και πάλι το
διήθηµα στη φιάλη που έχει προσαρµοστεί στη διηθητική
χοάνη. Εξατµίζεται το διήθηµα µέχρι όγκου περίπου 4 -5 ml,
µεταγγίζεται το υπόλοιπο διάλυµα στον προζυγισµένο σωλήνα
των 10ml (3.9), ξηραίνεται, θερµαίνοντας ελαφρώς σε ελαφρύ
ρεύµα αζώτου, προστίθενται µερικές σταγόνες ακετόνης, ξηραί-
νεται και πάλι, τοποθετείται για 10 λεπτά περίπου σε κλίβανο
105ºCκαι έπειτα αφήνεται να ψυχθεί στον ξηραντήρα και ζυγί-
ζεται.
Το υπόλειµµα που µένει στο σωλήνα αποτελείται από το αλκοο-
λικό κλάσµα.
5.3. Παρασκευή των τριµεθυλοσιλιλαιθέρων
5.3.1. Προστίθεται, στο σωλήνα που περιέχει το αλκοολικό κλάσµα, το
αντιδραστήριο σιλανοποιήσεως, που αποτελείται από µείγµα
πυριδίνης-εξαµεθυλοδισιλαζανίου -τριµεθυλοχλωροσιλανίου 9 /3/1
(V/V/V)( Σηµείωση 5), σε αναλογία 50 mlανάmgαλειφατικών
αλκοολών, αποφεύγοντας οποιαδήποτε απορρόφηση υγρασίας
(Σηµείωση 6).
Σηµείωση5: Στο εµπόριο υπάρχουν διαλύµατα έτοιµα προς
χρήση·εξάλλου, άλλα αντιδραστήρια σιλανο-
ποίησης όπως είναι παραδείγµατος χάρη, η δις -
τριµεθυλισιλιτριφλουορ ακεταµίδη +1% τριµεθυ-
λοχλωροσιλάνιο που διαλύεται σε ίσο όγκο
άνυδρης πυριδίνης, είναι επίσης διαθέσιµα.
5.3.2. Κλείνεται ο σωλήνας, ανακινείται προσεκτικά (χωρίς να τον
αναστρέψουµε), µέχρι πλήρους διαλυτότητας των αλειφατικών
αλκοολών. Αφήνεται σε ηρεµία επί 15 λεπτά τουλάχιστον, σε
θερµοκρασία δωµατίου, έπειτα φυγοκεντρείται για µερικά λεπτά:
το διαυγές διάλυµα είναι έτοιµο για αεριαχρωµατογραφική
ανάλυση.
Σηµείωση6: Ο σχηµατισµός ελαφρού θολώµατος είναι φυσιολο-
γικός και δεν δηµιουργεί καµία επιπλοκή. Ο
σχηµατισµός άσπρων νιφάδων ή η εµφάνιση ροζ
χρώµατος οφείλονται στην παρουσία υγρασίας ή
στη φθορά του αντιδραστηρίου. Σ 'αυτή την
περίπτωση, η δοκιµή πρέπει να επαναληφθεί.
5.4. Ανάλυση δια χρωµατογραφίας αέριας φάσης
5.4.1. Προκαταρκτικές ενέργειες, ρύθµιση συνθηκών λειτουργίας της
στήλης.
5.4.1.1. Τοποθετείται η στήλη στο χρωµατογράφο αέριας φάσης,
συνδέοντας το άκρο εισόδου στον εξαερωτή που είναι συνδεδε-µένος µε το σύστηµα κλασµατοποίησης και το άκρο εξόδου προς
τον ανιχνευτή.
Ελέγχεται γενικά η µονάδα του αερίου χρωµατογράφου (διαρροές
στα κυκλώµατα των αερίων, διαχωριστική ικανότητα του ανιχ-
νευτή, διαχωριστική ικανότητα του συστήµατος
κλασµατοποίησης και του συστήµατος καταγραφής κ.λπ.).
5.4.1.2. Αν η στήλη χρησιµοποιείται για πρώτη φορά, συνιστάται να
πραγµατοποιηθεί κοντισιονάρισµα. Αφήνεται να διέλθει µια
ελαφρά ροή αερίου διαµέσου της στήλης, ανάβεται ο αέριος1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—17
▼B
χρωµατογράφος και θερµαίνεται σταδιακά έως ότου επιτευχθεί
θερµοκρασία τουλάχιστον 20 ºCµεγαλύτερη από εκείνη της
λειτουργίας (Σηµείωση 7). ∆ιατηρείται τη θερµοκρασία αυτή
τουλάχιστον επί δύο ώρες, έπειτα τίθεται το σύστηµα σε
λειτουργία (ρύθµιση της ροής αερίων και του splitting, άναµµα
της φλόγας, σύνδεση µε τον ηλεκτρονικό καταγραφέα, ρύθµιση
της θερµοκρασίας του θαλάµου για τη στήλη, του ανιχνευτή και
του συστήµατος έγχυσης κ.λπ.) και καταγράφεται το σήµα µε
ευαισθησία τουλάχιστον δύο φορές µεγαλύτερη από εκείνη που
προβλέπεται για την πραγµατοποίηση της ανάλυσης. Το ίχνος
της γραµµής βάσεως που λαµβάνεται πρέπει να είναι γραµµικό
χωρίς κορυφές οιασδήποτε φύσεως και δεν πρέπει να παρου-
σιάζει παρεκκλίσεις.
Ευθύγραµµη αρνητική παρέκκλιση αποτελεί ένδειξη διαρροής
στις συνδέσεις της στήλης ·θετική παρέκκλιση αποτελεί ένδειξη
ανεπαρκούς κοντισιοναρίσµατος της στήλης.
Σηµείωση7: Η θερµοκρασία κοντισιοναρίσµατος πρέπει να είναι
πάντα τουλάχιστον 20 ºCµιρότερη από τη µέγιστη
προβλεπόµενη θερµοκρασία για τη χρησιµοποιού-
µενη στατική φάση της στήλης.
5.4.2. Επιλογή των συνθηκών λειτουργίας
5.4.2.1. Οι προτεινόµενες συνθήκες λειτουργίας είναι οι ακόλουθες:
—θερµοκρασίες της στήλης:ισόθερµη εκκίνηση 8 ′σε 180ºC,
έπειτα προγραµµατισµός 5 ºC/λεπτό έως τους 260 ºC,έπειτα
15′στους 216ºC,
—θερµοκρασία του συστήµατος εξαέρωσης:280 ºC,
—θερµοκρασία του ανιχνευτή:290 ºC,
—γραµµική ταχύτητα του φέροντος αερίου:ήλιο, 20 έως 35 cm/s,
υδρογόνο 30 έως 50 cm/s,
—σχέση διαχωρισµού:από1/50έως1/100,
—ευαισθησία των οργάνων από 4 έως 16 φορές της ελάχιστης
ευαισθησίας,
—ευαισθησία καταγραφής:1 έως 2 mVστην βασική κλίµακα,
—ταχύτητα του χαρτίου:30 έως 60 cm/ώρα,
—ποσότητα της εγχεόµενης ουσίας: ►C10,5έως 1 µl◄του
διαλύµατος τωνTMSE.
Οι προϋποθέσεις αυτές µπορούν να τροποποιηθούν, ανάλογα µε
τα χαρακτηριστικά της στήλης της χρωµατογραφίας αέριας
φάσης, κατά τέτοιο τρόπο ώστε να λαµβάνονται χρωµατογραφή-
µατα που να πληρούν τους ακολουθους όρους:
—ο χρόνος κατακράτησης της αλκοόλης στο C26πρέπει να είναι
18±5λεπτά.
—η κορυφή της αλκοόλης στο C22πρέπει να είναι 80 ±20% της
πλήρους κλίµακας για ελαιόλαδα και, για το σπορέλαιο,
40±20% της κλίµακας.
5.4.2.2. Για να εξακριβωθούν οι προϋποθέσεις που αναφέρονται
παραπάνω, πραγµατοποιούνται επανειληµµένες εγχύσεις µε τα
δείγµατα του µείγµατος των TMSE των αλκοολών και βελτιώ-
νονται οι συνθήκες λειτουργίας έως ότου επιτευχθούν τα
καλύτερα αποτελέσµατα.
5.4.2.3. Οι παράµετροι ολοκλήρωσης των κορυφών πρέπει να τίθενται
κατά τέτοιο τρόπο ώστε να λαµβάνονται οι σωστές τιµές για τις
εξεταζόµενες κορυφές.
5.4.3. Εκτέλεση της ανάλυσης.
5.4.3.1. Λαµβάνεται, µε τη µικροσύριγγα των 10 µ lεξανίου, αναρρο-
φούνται 0,5 µlαέρα και έπειτα ►C10,5έως 1 µl◄του
διαλύµατος του δείγµατος ·επίσης, πρέπει να τραβηχτεί το
έµβολο της σύριγγας, ώστε η βελόνα να είναι άδεια. Εισάγεται
η βελόνα δια της µεµβράνης του συστήµατος έγχυσης και, µετά
από 1-2δευτερόλεπτα, πραγµατοποιείται η έγχυση γρήγορα και
βγαίνει η βελόνα αργά, µετά από 5 δευτερόλεπτα περίπου.
5.4.3.2. Προχωρεί η καταγραφή µέχρι πλήρους έκλουσης των TMSE των
υπαρχουσών αλειφατικών αλκοολών.
Η γραµµή βάσης πρέπει πάντα να πληροί τις απαιτούµενες
προϋποθέσεις (5.4.1.2).
5.4.4. Ταυτοποίηση των κορυφών.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—18
▼B
Η ταυτοποίηση των κορυφών πραγµατοποιείται µε βάση το χρόνο
κατακράτησης και σε σύγκριση µε το, µείγµα των TMSE των
αλειφατικών αλκοολών, που αναλύθηκε υπό τις ίδιες συνθήκες.
Το σχήµα 1 παρουσιάζει χρωµµατόγραµµα του αλκοολικού
κλάσµατος παρθένου ελαιολάδου.
5.4.5. Ποσοτική αξιολόγηση
5.4.5.1. Πραγµατοποιείται µε τον ολοκληρωτή ο υπολογισµός του
εµβαδού των κορυφών της εικοσανόλης -1και των αλειφατικών
αλκοολών από το C22ώς τοC28.
5.4.5.2. Υπολογίζεται η συγκέντρωση γιά κάθε αλειφατική αλκοόλη, σε
mg/100g της λιπαρής ουσίας, ως εξής:
αλκοόληx=Ax·ms·100
As·m
όπου:
Ax=εµβαδόν κορυφής της αλκοολης x,σε τετραγωνικά
χιλιοστά,
As=εµβαδόν κορυφής της εικοσανόλης -1,σε τετραγωνικά
χιλιοστά,
ms=βάρος εικοσανόλης -1που προστέθηκε, σε χιλιοστά του
γραµµαρίου,
m= βάρος του δείγµατος που λήφθηκε για τον προσδιορισµό,
σε γραµµάρια.
6. ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ
►C1Αναφέρονται οι συγκεντρώσεις σε µεµονωµένες αλειφα-
τικές αλκοόλες σε mg/100 gl λιπαρής ουσίας και το άθροισµα
αυτών ως ολικές αλειφατικές αλκοόλες. ◄1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—19
▼B
ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ
Προσδιορισµόςτηςγραµµικήςταχύτηταςτουαερίου.
Στο χρωµατογράφο αέριας φάσης, ο οποίος έχει ρυθµιστεί σε κανονικές
συνθήκες λειτουργίας, εγχέονται 1 έως 3 µ lµεθανίου (ή προπανίου) και
χρονοµετρείται ο χρόνος που χρειάζεται το αέριο για να διέλθει µέσω
της στήλης, από τη στιγµή της έγχυσης έως την εµφάνιση της κορυφής
(tM).
Η γραµµική ταχύτητα σε cm/s δίδεται από τοL/tM,όπουLείναι το µήκος
της στήλης σε εκατοστά και tMο χρόνος που έχει χρονοµετρηθεί σε
δευτερόλεπτα.
Σχήµα 1:Χρωµατόγραµµααλκοολικούκλάσµατοςπαρθένουελαιόλαδου
1= αλκοόληC20
2= αλκοόληC22
3= αλκοόληC23
4= αλκοόληC24
5= αλκοόληC25
6= αλκοόληC26
7= αλκοόληC27
8= αλκοόληC281991R2568—EL—01.11.1992—005.001—20
▼C1
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V
ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ
ΤΩΝ ΣΤΕΡΟΛΩΝ ∆Ι 'ΑΕΡΙΟΥ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΜΕ ΤΡΙΧΟΕΙ∆Η
ΣΤΗΛΗ
1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Η µέθοδος περιγράφει τη διαδικασία προσδιορισµού των περιε-
χοµένων στερολών, σε µια λιπαρή ουσία, µεµονωµένων και
ολικών.
2. ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ
Η λιπαρή ουσία στην οποία έχει προστεθεί α -χολεστανόλη ως
εσωτερικό πρότυπο, σαπωνοποιείται µε αιθανολικό διάλυµα υδρο-
ξειδίου του καλίου ·έπειτα τα ασαπωνοποίητα συστατικά
εκχυλίζονται µε αιθυλικό αιθέρα. Το στερολικό κλάσµα διαχωρί-
ζεται από τα ασαπωνοποίητα συστατικά δια χρωµατογραφίας επί
βασικής πλάκας silicagel· οι στερόλες που λαµβάνονται στο silica
gelµετατρέπονται σε τριµεθυλοσιλιλαιθέρες και αναλύονται µε
αέριο χρωµατογραφία µε τριχοειδείς στήλες.
3. ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ
3.1. Σφαιρική φιάλη των 250 mlεφοδιασµένη µε κάθετο ψυκτήρα µε
εσµυρισµένα άκρα.
3.2. ∆ιαχωριστική χοάνη των 100 ml.
3.3. Σφαιρικές φιάλες των 250 ml.
3.4. Πλήρης εξοπλισµός για χρωµατογραφία λεπτής στοιβάδος µε
γυάλινες πλάκες των 20 ×20cm.
3.5. Λυχνία υπεριώδους φωτός, µήκους κύµατος 366 ή 254 nm.
3.6. Μικροσύριγγες των 100 και 500 ml.
3.7. ∆ιηθητική κυλινδρική χοάνη µε πορώδες φίλτρο G3( πορώδους
15 έως 40 µm)διαµέτρου 2cmπερίπου και ύψους 5 cmµε άκρο
κατάλληλο για διήθηση σε κενό αέρος και εσµυρισµένο άκρο
αρσενικό 12/21.
3.8. Φιάλη εν κενώ των 50 mlµε εσµυρισµένο άκρο θηλυκό 12 /21
προσαρµόσιµο στη διηθητική χοάνη (3.7).
3.9. Σωλήνας µε κωνική βάση, των 10 ml,µε πώµα ασφαλείας.
3.10. Αέριος χρωµατογράφος κατάλληλος για λειτουργία µε τριχοειδή
στήλη εφοδιασµένος µε σύστηµα διαχωρισµού, αποτελούµενο
από:
3.10.1. Θερµοστατούµενο θάλαµο, για τη στήλη, ο οποίος επιτρέπει τη
διατήρηση της επιθυµητής θερµοκρασίας µε ακρίβεια ±1ºC.
3.10.2. Σύστηµα εξάτµισης µε ρυθµιζόµενη θερµοκρασία και µε σιλανι-
σµένο γυάλινο χώρο.
3.10.3. Ανιχνευτή ►C1ιονιζούσης φλογός ◄και µεταλλάκτη -ενισ-
χυτή.
3.10.4. Καταγραφέα-ολοκληρωτή κατάλληλο για λειτουργία µε
µεταλλάκτη-ενισχυτή.
3.11. Τριχοειδής στήλη από γυαλί ή τετηγµένο οξείδιο του πυριτίου,
µήκους 20 έως 30 m,εσωτερικής διαµέτρου 0,25 έως 0,32 mm,
καλυµµένη εσωτερικώς µε υγρό SE-52 ήSE-54 ή άλλο ανάλογο,
οµοιόµορφου πάχους µεταξύ 0,10 και 0,30 µ m.
3.12. Μικροσύριγγες για χρωµατογραφία αέριας φάσης των 10 µ lµε
σκληρυµένη βελόνα.
4. ΑΝΤΙ∆ΡΑΣΤΗΡΙΑ
4.1. Αιθανολικό διάλυµα υδροξειδίου του καλίου περίπου 2 N:
διαλύονται, ψύχοντας ταυτόχρονα, 130 gυδροξείδιου του καλίου
(κατώτατου τίτλου 85 %)µέσα σε 200mlαπεσταγµένου ύδατος,
έπειτα συµπληρώνονται µε αιθανόλη µέχρι το ένα λίτρο. Το1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—21
▼B
διάλυµα διατηρείται ►C1µέσα σε σκοτεινά και καλά κλεισµένα
µπουκάλια ◄.
4.2. Αιθυλικός αιθέρας αναλυτικής καθαρότητας.
4.3. Άνυδρο θειικό νάτριο, αναλυτικής καθαρότητας.
4.4. Γυάλινες πλάκες καλυµµένες µε silica gel χωρίς δείκτη φθορι-
σµού, πάχους 0,25 mm( διατίθενται στο εµπόριο έτοιµες ήδη για
χρήση).
4.5. Αιθανολικό διάλυµα υδροξειδίου του καλίου 0,2 N:διαλύονται
13gυδροξείδιου του κάλιου µέσα σε 20 mlαπεσταγµένου ύδατος,
έπειτα συµπληρώνονται µέχρι το ένα λίτρο µε µεθανόλη.
4.6. Βενζόλιο, χρωµατογραφικής καθαρότητας (5.2.2).
4.7. Ακετόνη, χρωµατογραφικής καθαρότητας (5.2.2).
4.8. Εξάνιο, χρωµατογραφικής καθαρότητας (5.2.2).
4.9. Αιθυλικός αιθέρας, χρωµατογραφικής καθαρότητας (5.2.2).
4.10. Χλωροφόρµιο, αναλυτικής καθαρότητας.
4.11. ∆ιάλυµα αναφοράς για χρωµατογραφία επί πλακός:χοληστερόλη
ή φυτοστερόλη, διάλυµα 0,5 %σε χλωροφόρµιο.
4.12. Αιθανολικό διάλυµα 2 ′-7′διχλωροφλονορεσκεΐνης 0,2 %.Έχει
γίνει ελαφρά αλκαλικό µε την προσθήκη µερικών σταγόνων
αλκοολικού διαλύµατος υδροξειδίου του καλίου, 2 N.
4.13. Άνυδρη πυριδίνη, χρωµατογραφικής καθαρότητας.
4.14. Εξαµεθυλοδισιλαζάνιο ( Hexamethyldisalazane).
4.15. Τριµεθυλοχλωροσιλάνιο.
4.16. ∆ιάλυµα αναφοράς των τριµεθυλοσιλιλαιθέρων των στερολών:
παρασκευάζεται τη στιγµή της χρήσης από τις στερόλες που
λαµβάνονται από τα έλαια που τις περιείχαν.
4.17. α-χολεστανόλη, διάλυµα 0,2 %(m/V) σε χλωροφόρµιο (εσωτερικό
πρότυπο).
4.18. Φέρον αέριον:υδρογόνο ή ήλιο, χρωµατογραφικής καθαρότητας.
4.19. Βοηθητικά αέρια:υδρογόνο ή ήλιον, χρωµατογραφικής καθα-
ρότητας.
5. ΜΕΘΟ∆ΟΣ
5.1. Παρασκευή των ασαπωνοποίητων συστατικών.
5.1.1. Εισάγεται στη σφαιρική φιάλη των 250 ml,δια µικροσύριγγας
των 500 µl,όγκος διαλύµατος α -χολεστανόλης 0,2 %σε χλωρο-
φόρµιο (4.17) που περιέχει ποσότητα ►C1α-χολεστανόλης ◄
που αντιστοιχεί σε 10 %περίπου των στερολών που περιέχονται
στο δείγµα που κρατήθηκε για τον προσδιορισµό. Για
παράδειγµα, για 5 gδείγµατος, πρέπει να προστεθούν 500 µ l
διαλύµατος α-χολεστανόλης 0,2 %,εάν πρόκειται για δείγµα
ελαιολάδου, και 1500 µl,εάν πρόκειται για σπορέλαιο ή πυρηνέ-
λαιο.
Εξατµίζεται τα χλωροφόρµιο σε ρεύµα αζώτου µέχρι να αποξηρα-
νθεί, έπειτα ζυγίζονται ακριβώς 5 gξηρού διηθηµένου δείγµατος
στην ίδια σφαιρική φιάλη.
Στην περίπτωση των ελαίων και ζωικών ή φυτικών λιπών τα
οποία περιέχουν σηµαντικές ποσότητες χοληστερόλης, µπορεί
να εµφανιστεί κορυφή η οποία έχει τον ίδιο χρόνο κατακράτησης
µε αυτόν της χολεστανόλης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, πρέπει να
αναλύεται το στερολικό κλάσµα εις διπλούν, µε και χωρίς εσωτε-
ρικό πρότυπο.
5.1.2. Προστίθενται 50 mlαιθανολικού διαλύµατος υδροξείδιου του
καλίου 2N,τίθεται σε λειτουργία ο κάθετος ψυκτήρας, θερµαί-
νεται σε υδατόλουτρο µέχρι ήπιο βρασµό, ανακινώντας
ταυτόχρονα δυνατά µέχρι να πραγµατοποιηθεί η σαπωνοποίηση
(το διάλυµα γίνεται διαυγές). Συνεχίζεται η θέρµανση για 20
λεπτά, έπειτα προστίθενται 50 mlαπεσταγµένου ύδατος τα οποία
ρίχνονται από το επάνω µέρος του ψυκτήρα, αποσυνδέεται ο
ψυκτήρας και ψύχεται η σφαιρική φιάλη στους 30 ºC.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—22
▼B
5.1.3. Μεταγγίζεται ποσοτικώς το περιεχόµενο της σφαιρικής φιάλης
σε διαχωριστική χοάνη των 500 ml,µε τη βοήθεια απεσταγµένου
ύδατος, πολλές φορές, χρησιµοποιώντας συνολικά περίπου 50 ml.
Προστίθενται περίπου 80 mlαιθυλικού αιθέρα, ανακινώντας
δυνατά για περίπου 30 δευτερόλεπτα, και αφήνεται να πραγµατο-
ποιηθεί ο διαχωρισµός (Σηµείωση 1).
∆ιαχωρίζεται η κάτω υδατική φάση συλλέγοντάς τη µέσα σε µια
άλλη φιάλη µετάγγισης. Πραγµατοποιούνται ακόµη δύο εκχυλί-
σεις της υδατικής φάσης, σύµφωνα µε τις ίδιες οδηγίες,
χρησιµοποιώντας κάθε φορά 60 -70ml αιθυλικού αιθέρα.
Σηµείωση1: Τα πιθανά γαλακτώµατα µπορούν να καταστραφούν
προσθέτοντας µικρές ποσότητες αιθυλικής ή µεθυ-
λικής αλκοόλης δια ψεκασµού.
5.1.4. Συγκεντρώνονται τα αιθερικά εκχυλίσµατα σε µια µόνο διαχωρι-
στική χοάνη και πλένονται µε απεσταγµένο ύδωρ (50 mlκάθε
φορά) µέχρι ουδέτερης αντίδρασης του ύδατος έκπλυσης.
Αφού αποµακρυνθεί το ύδωρ έκπλυσης, ξηραίνονται µε άνυδρο
θειικό νάτριο και διηθούνται, πάνω σε άνυδρο θειικό νάτριο, σε
προζυγισµένη σφαιρική φιάλη των 250 ml,πλένοντας φιάλη και
φίλτρο µε µικρές ποσότητες αιθυλικού αιθέρα.
5.1.5. Αποστάζεται ο αιθέρας µέχρις ότου να αποµείνει µικρή
ποσότητα, έπειτα αποξηραίνεται σε ελαφρό κενό ή σε ρεύµα
αζώτου, ολοκληρώνεται η ξήρανση στον κλίβανο στους 100 ºC
για ένα τέταρτο της ώρας περίπου και ζυγίζεται µετά από ψύξη
σε ξηραντήρα.
5.2. ∆ιαχωρισµός του στερολικού κλάσµατος.
5.2.1. Προετοιµασία των βασικών πλακών:βυθίζονται οι πλάκες από
silicagel(4.4), τελείως, µέσα σε µεθανολικό διάλυµα 0,2 Nυδρο-
ξείδιου του κάλιου (4.5) για 10 δευτερόλεπτα, αφήνονται στη
συνέχεια κλεισµένες σε σκοτεινό θάλαµο για δύο ώρες και
τοποθετούνται τελικά στον κλίβανο σε 100 ºCγια µία ώρα.
Βγαίνουν από τον κλίβανο και διατηρούνται µέσα σε ένα ξηραν-
τήρα µε χλωριούχο ασβέστιο µέχρι τη στιγµή της χρήσης (οι κατ '
αυτόν τον τρόπο επεξεργασµένες πλάκες πρέπει να χρησιµο-
ποιούνται µέσα σε δεκαπέντε µέρες).
Σηµείωση2: Η χρήση των βασικών πλακών silica gel για το
διαχωρισµό του στερολικού κλάσµατος καταργεί
την ανάγκη επεξεργασίας των ασαπωνοποίητων
συστατικών µε την αλουµίνα. Με αυτόν τον τρόπο,
όλα τα όξινα συστατικά (λιπαρά οξέα και άλλα)
συγκρατούνται στη γραµµή εναπόθεσης. Επιτυγχά-
νεται έτσι η ζώνη των στερολών καθαρά
διαχωρισµένη από την ταινία των αλειφατικών και
τερπενικών αλκοολών.
5.2.2. Εισάγεται στο θάλαµο ανάπτυξης ένα µείγµα βενζόλιου -ακετόνης
95/5(V/V) µέχρι ένα ύψος περίπου 1 cm.Είναι δυνατόν στη θέση
του να χρησιµοποιηθεί ένα µείγµα εξάνιου -αιθυλικού αιθέρα 65 /
35(V/V). Ο θάλαµος κλείνεται µε τη βοήθεια ενός κατάλληλου
σκεπάσµατος και αφήνεται έτσι για µισή ώρα τουλάχιστον, έτσι
ώστε να αποκατασταθεί ισορροπία µεταξύ υγρού και ατµού. Είναι
δυνατόν, να τοποθετηθούν στις εσωτερικές επιφάνειες του
θαλάµου λωρίδες από διηθητικό χαρτί βυθισµένες στο υγρό
ανάπτυξης:µε αυτό τον τρόπο θα µειωθεί στο ένα τρίτο περίπου
ο χρόνος µετακίνησης του µετώπου του υγρού και θα επιτευχθεί
περισσότερο οµοιόµορφη έκλουση.
Σηµείωση3: Για να υπάρξουν αναπαραγώγιµες συνθήκες
έκλουσης, το µείγµα πρέπει να αλλάζει κάθε φορά.
5.2.3. Παρασκευάζεται ένα διάλυµα 5 %περίπου ασαπωνοποίητων
συστατικών (5.1.5) µέσα σε χλωροφόρµιο και µε τη µικροσύριγγα
των 100 µlτοποθετείται στη χρωµατογραφική πλάκα (5.2.1), στα
2cmπερίπου από το ένα άκρο, 0,3 mlτου ανωτέρω διαλύµατος
σε µια συνεχή γραµµή, όσο το δυνατόν πιο λεπτή και οµοιό-
µορφη. Στην ευθεία της γραµµής εναπόδεσης, τοποθετείται στο
ένα άκρο της πλάκας 2 -3µlτου διαλύµατος αναφοράς των
στερολών (4.11), µε σκοπό να προσδιορισθεί η λωρίδα των
στερολών µετά το πέρας της ανάπτυξης.
5.2.4. Τοποθετείται η πλάκα µέσα στο θάλαµο ανάπτυξης, προετοιµα-
σµένη όπως περιγράφεται στην 5.2.2. Η θερµοκρασία
περιβάλλοντος πρέπει να διατηρείται ανάµεσα στους 15 και1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—23
▼B
20ºC.Κλείνεται αµέσως ο θάλαµος µε το σκέπασµα και αφήνεται
µέχρις ότου το µέτωπο του διαλυτή να ανέλθει σε ύψος 1 cmκάτω
από το άνω άκρο της πλάκας. Βγαίνει στη συνέχεια η πλάκα από
το θάλαµο ανάπτυξης και ο διαλύτης εξατµίζεται µέσα σε ρεύµα
ζεστού αέρα ή ακόµη αφήνοντας την πλάκα σε σκοτεινό θάλαµο
για λίγο.
5.2.5. Η πλάκα ψεκάζεται ελαφρά και µε οµοιόµορφο τρόπο µε το
διάλυµα της 2 ′7′διχλωροφλουοροσκεΐνης. Τοποθετείται η λωρίδα
των στερολών δια ευθυγράµµισης µε την κηλίδα που επιτεύχθηκε
µε το διάλυµα αναφοράς ·η λωρίδα οριοθετείται µε ένα µαύρο
µολύβι κατά µήκος των άκρων φθορισµού.
5.2.6. Τοsilicagel που περιέχεται στην οριοθετηµέη ζώνη ξύνεται µε
µια µεταλική σπάτουλα. Το υλικό που αφαιρείται, λεπτά κονιο-
ποιηµένο, εισάγεται σε µια διηθητική χοάνη (3.7). Προστίθενται
10mlθερµού χλωροφόρµιου, αναµιγνύονται προσεκτικά µε τη
µεταλλική σπάτουλα και διηθούνται εν κενώ ·έπειτα συλλέγεται
το διήθηµα στη φιάλη (3.8) που συνδέεται µε τη διηθητική χοάνη.
Πλένεται το υπόλειµµα στη χοάνη τρεις φορές µε αιθυλικό
αιθέρα (περίπου 10 mlκάθε φορά και συλλέγεται όµοια το
διήθηµα µεσα στη φιάλη την προσαρµοσµένη στη διηθητική
χοάνη Εξατµίζεται το διήθηµα µέχρι να φτάσει σ 'έναν όγκο
περίπου 4-5 ml, µεταγγίζεται το αποµένον διάλυµα µέσα στον
προζυγισµένο σωλήνα των 10 ml(3.9), ξεραίνεται θερµαίνοντας
ελαφρά σε ελαφρύ ρεύµα αζώτου, προστίθενται µερικές σταγόνες
ακετόνης, ξεραίνεται εκ νέου, τοποθετείται 10 λεπτά περίπου
στον κλίβανο στους 105 ºC,έπειτα αφήνεται να κρυώσει σε
ξηραντήρα και ζυγίζεται.
Το περιεχόµενο υπόλειµµα µέσα στο σωλήνα αποτελείται από το
στερολικό κλάσµα.
5.3. Παρασκευή των τριµεθυλοσιλιλαιθέρων.
5.3.1. Στο σωλήνα που περιέχει το στερολικό κλάσµα προστίθεται το
αντιδραστήριο σιλανοποίησης αποτελούµενο από µείγµα πυρι-
δίνης-εξαµεθυλοδισιλαζάνιου -τριµεθυλοχλωρισιλάνιον 9 /3/1 (V/
V/V)( Σηµείωση 4) σε αναλογία 50 µ lανά χιλιστό του γραµµαρίου
των στερολών, αποφεύγοντας κάθε απορρόφηση υγρασίας
(Σηµείωση 5).
Σηµείωση4: Υπάρχουν στο εµπόριο διαλύµατα έτοιµα προς
χρήση·επιπλέον, άλλα αντιδραστήρια σιλιλαιθερο-
ποίησης όπως, για παράδειγµα, το δις -
τριµεθυλοσιλιλακεταµίδιο +1% τριµεθυλοχλωρι-
σιλάνιο διαλυµένο µε τον ίδιο όγκο ανύδρης
πυριδίνης.
5.3.2. Κλείνεται ο σωλήνας, ανακινείται προσεκτικά (χωρίς να
αναστρέφεται) µέχρι την πλήρη διάλυση των στερολών.
Αφήνεται να ηρεµήσει για τουλάχιστον 15 λεπτά στη θερµο-
κρασία περιβάλλοντος, έπειτα φυγοκεντρείται για µερικά λεπτά:
το διαυγές διάλυµα είναι έτοιµο για την ανάλυση δια χρωµατο-
γραφίας αέριας φάσης.
Σηµείωση5: Ο σχηµατισµός ελαφρού θολώµατος είναι φυσιολο-
γικός και δεν δηµιουργεί καµία επιπλοκή. Ο
σχηµατισµός άσπρων νιφάδων ή η εµφάνιση ροζ
χρώµατος οφείλονται στην παρουσία υγρασίας ή
στη φθορά του αντιδραστηρίου. Σ 'αυτή την
περίπτωση, η δοκιµή πρέπει να επαναληφθεί.
5.4. Ανάλυση δια χρωµατογραφίας αέριας φάσης.
5.4.1. Προπαρασκευαστικές ενέργειες, ρύθµιση των συνθηκών λειτουρ-
γίας της στήλης.
5.4.1.1. Η στήλη εγκαθίσταται µέσα στο χρωµατογράφο αέριας φάσης,
συνδέοντας το άκρο της εισόδου µε τον εξαερωτή τον ενωµένοµε το σύστηµα κλασµατοποίησης και το άκρο της εξόδου µε τον
ανιχνευτή.
Ελέγχεται γενικά η µονάδα του αερίου χρωµατογράφου (διαρροές
στα κυκλώµατα των αερίων, διαχωριστική ικανοτήτα του ανιχ-
νευτή αποτελεσµατικότητα του συστήµατος κλασµατοποίησης
και του συστήµατος καταγραφής κ.λπ.).
5.4.1.2. Εάν η στήλη χρησιµοποιείται για πρώτη φορά, συνιστάται να
κοντισιοναρισθεί. Περνάται ένα ελαφρό ρεύµα αερίου δια µέσου
αυτής της στήλης, έπειτα ανάβεται το σύνολο της χρωµατογρα-1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—24
▼B
φίας αέριας φάσης και ξεκινά η βαθµιαία θέρµανση µέχρι να
φτάσει σε θερµοκρασία το λιγότερο 20 ºCµεγαλύτερη απ'αυτή
της λειτουργίας (Σηµείωση 6). ∆ιατηρείται αυτή η θερµοκρασία
για τουλάχιστον δύο ώρες, έπειτα η µονάδα τίθεται σε συνθήκες
λειτουργίας (ρύθµιση ροής αερίων και της κλασµατοποίησης,
άναµµα της φλόγας, σύνδεση µε τον ηλεκτρονικό καταγραφέα,
ρύθµιση της θερµοκρασίας του θαλάµου για τη στήλη, του ανιχ-
νευτή και του συστήµατος έγχυσης κ.λπ.) και καταγράφεται το
σήµα σε µια ευαισθησία τουλάχιστον δύο φορές µεγαλύτερη από
αυτή που προβλέπεται για την εκτέλεση της ανάλυσης. Η γραµµή
βάσεως που επιτεύχθηκε πρέπει να είναι ευθύγραµµη, χωρίς
κορυφές οιασδήποτε µορφής και παρεκκλίσεις.
Η αρνητική ευθύγραµµη παρέκκλιση δηλώνει διαρροή της
στήλης, µια θετική παρέκκλιση δηλώνει ανεπαρκή ρύθµιση της
στήλης (κοντισιονάρισµα).
Σηµείωση6: Η θερµοκρασία κοντισιοναρίσµατος, της στήλης
πρέπει να είναι πάντα µικρότερη, τουλάχιστον 20 ºC,
από τη µέγιστη προβλεπόµενη θερµοκρασία για τη
χρησιµοποιούµενη στατική φάση της στήλης.
5.4.2. Επιλογή των συνθηκών εργασίας
5.4.2.1. Οι προτεινόµενες συνθήκες εργασίας είναι οι ακόλουθες:
—θερµοκρασία της στήλης:260 ºC±5ºC,
—θερµοκρασία του συστήµατος εξαερωσης:280 ºC,
—θερµοκρασία του ανιχνευτή:290 ºC,
—γραµµική ταχύτητα του φέροντος αερίου:ήλιο, 20 έως 35 cm/s,
υδρογόνο, 30 έως 50 cm/s,
—σχέση διαχωρισµού:από 1 /50έως 1/100,
—ευαισθησία του οργάνου:4 έως 16 φορές της ελάχιστης ευαι-
σθησίας,
—ευαισθησία καταγραφής:1 -2mVf.s.,
—ταχύτητα του χαρτιού:30 -60cm/ ώρα,
—ποσότητα εγχεόµενης ουσίας:0,5 -1µlτου διαλύµατος των
TMSE.
Αυτές οι συνθήκες µπορούν να µεταβάλλονται σύµφωνα µε τα
χαρακτηριστικά της στήλης και του χρωµατογράφου αέριας
φάσης, έτσι ώστε να επιτυγχάνονται χρωµατογραφήµατα τα οποία
να ικανοποιούν τις ακόλουθες συνθήκες:
—ο χρόνος κατακράτησης της β -σιτοστερόλης πρέπει να είναι
20±5λεπτά,
—η κορυφή της καµπεστερόλης πρέπει να είναι:για το ελαιό-
λαδο (µέσο περιεχόµενο 3 %) 15 ± 5 % της πλήρους
κλιµακος, για το σογιέλαιο (µέσο περιεχόµενο 20 %)80±10%
της πλήρους κλίµακας,
—πρέπει να γίνεται διαχωρισµός όλων των υπαρχουσών
στερολών. Επιπροσθέτως, για να διαχωρισθούν οι κορυφές
πρέπει να έχουν ξεχωρίσει τελείως, πράγµα το οποίο
σηµαίνει ότι η καµπύλη κάθε κορυφής πρέπει να επιστρέψει
στη γραµµή βάσεως πριν ξεκινήσει για την καµπύλη της
επόµενης κορυφής. Ένας ατελής διαχωρισµός είναι, παρ 'όλα
αυτά, ανεκτός, υπό την προϋπόθεση, όµως, ότι θα είναι µετρή-
σιµος ποσοτικά η κορυφή TRR 1,02 χρησιµοποιώντας την
κάθετο.
5.4.3. Εκτέλεση της ανάλυσης
5.4.3.1. Λαµβάνεται, µε µια µικροσύριγγα των 10 µ l,1µlεξάνιο, αναρρο-
φούνται 0,5 µlαέρα και έπειτα 0,5 -1µlτου διαλύµατος του
δείγµατος·επίσης τραβιέται το έµβολο της σύριγγας έτσι ώστε η
βελόνα να είναι κενή. Εισάγεται η βελόνα µέσω της µεµβράνης
του συστήµατος έγχυσης και, µετά από 1 -2δευτερόλεπτα,
εγχύεται γρήγορα και ύστερα βγαίνει η βελόνα αργά, µετά από 5
δευτερόλεπτα περίπου.
5.4.3.2. Η καταγραφή προχωρά µέχρι την πλήρη έκλουση των TMSE των
παρουσών στερολών.
Η γραµµή βάσεως πρέπει πάντα να πληροί τις απαιτούµενες
προϋποθέσεις (5.4.1.2).
5.4.4. Ταυτοποίηση των κορυφών1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—25
▼B
Η ταυτοποίηση των κορυφών πραγµατοποείται µε βάση το χρόνο
κατακράτησης και σε σύγκριση µε το µείγµα των TMSE των
στερολών, αναλυόµενων υπό τις ίδιες συνθήκες.
Οι στερόλες εκλούονται µε την ακόλουθη σειρά:χοληστερόλη,
βρασικαστερόλη, ►C124-µεθυλενο ◄-χοληστερόλη, καµπε-
στερόλη, καµπεστανόλη, στιγµαστερόλη, ∆7 καµπεστερόλη, ∆5,
23 στιγµασταδιενόλη, ►C1κλεροστερόλη ◄,Β-σιτοστερόλη,
σιτοστανόλη, ∆5 -αβεναστερόλη, 5,24 στιγµασταδιενόλη, ∆7 -
στιγµαστενόλη, ∆7 -αβεναστερόλη.
Στον πίνακαIαναφέρονται οι χρόνοι κατακράτησης οι σχετικοί
µε τη σιτοστερόλη για τις στήλες SE52 καιSE54.
Τα σχήµατα 1 και 2 παρουσιάζουν τα τυπικά χρωµατογραφήµατα
µερικών ελαίων.
5.4.5. Ποσοτική αξιολόγηση
5.4.5.1. Πραγµατοποιείται, µε τον ολοκληρωτή, ο υπολογισµός του
εµβαδού των κορυφών της α -χολεστανόλης και των στερολών.
Να µην λαµβάνονται υπόψη οι πιθανές κορυφές των συστατικών
που δεν περιέχονται σε αυτά που αριθµούνται στον πίνακα I.Ο
ανάλογος συντελεστής για την α -χολεστανόλη πρέπει να είναι
ίσος µε 1.
5.4.5.2. Υπολογίζεται η συγκέντρωση κάθε στερόλης ξεχωριστά σε mg/
100g λιπαρής ουσίας, ως ακολούθως:
στερόληX=Ax·ms·100
As·m
όπου:
Ax=εµβαδόν της κορυφής της στερόλης x,σε τετραγωνικά
χιλιοστά,
As=εµβαδόν της κορυφής της α -χολεστανόλης, σε
τετραγωνικά χιλιοστά,
ms=βάρος της α-χολεστανόλης που προσετέθη, σε χιλιοστά
του γραµµαρίου,
µ=βάρος του δείγµατος που λήφθηκε για τον προσδιορισµό,
σε γραµµάρια.
6. ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ
6.1. Αναφέρονται οι συγκεντρώσεις για καθεµία από τις στερόλες
ξεχωριστά σεmg/100g λιπαρής ουσίας, και το άθροισµα τους ως
«ολικές στερόλες».
6.2. Υπολογίζεται η εκατοστιαία αναλογία κάθε µεµονωµένης
στερόλης από το λόγο του εµβαδού της αντίστοιχης κορυφής
προς το άθροισµα των εµβαδών των κορυφών των στερολών.
%στερόληςx=Ax
ΣA×100
όπου:
Ax=εµβαδόν της κορυφής x,
ΣA= άθροισµα των εµβαδών όλων των κορυφών.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—26
▼B
ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ I
Προσδιορισµόςτηςγοαµµικήςταχύτηταςτουαερίου
Στο χρωµατογράφο αέριας φάσης, ρυθµισµένο στς κανονικές συνθήκες
λειτουργί ας, εγχέονται 1 έως 3 µ lµεθάνιου (ή προπάνιου) και χρονο-
µετράται ο χρόνος που χρειάζεται το αέριο για να διασχίσει τη στήλη,
από τη στιγµή της έγχυσης έως την εµφάνιση της κορυφής ( tM).
Η γραµµική ταχύτητα σε cm/s δίνεται από τη σχέση L/tM, όπουLείναι το
µήκος της στήλης σε εκατοστά και tMο χρονοµετρηµένος χρόνος σε
δευτερόλεπτα.
Πίνακας I
Σχετικοί χρόνοι κατακράτησης των στερολών
Κορυ-
φήΤαυτοποίησηΣχετικός χρόνος
κατακράτησης
Στήλη
SE54Στήλη
SE52
1 χοληστερόλη ∆5 -χοληστεν-3β-ολη 0,67 0,63
2 ►C1χολεστανόλη ◄5α-χολησταν-3β-ολη 0,68 0,64
3 βρασσικαστερόλη [24S]-24- µεθυλ-∆5,22-χολεσταδιεν-
3β-ολη0,73 0,71
4 24- µεθυλένιο χοληστε-
ρόλη24-µεθυλένιο,∆5,24-χολεσταδιεν-3β-
ολη0,82 0,80
5 καµπεστερόλη [24R]-24- µεθυλ-∆5χοληστεν-3β-όλη0,83 0,81
6 καµπεστανόλη [24]24- µεθυλ-χολησταν-3β-ολη0,85 0,82
7 στιγµαστερόλη [24S]-24- αιθυλ-∆5,22-χολεσταδιεν-
3β-ολη0,88 0,87
8 ∆7-καµπεστερόλη [24R]-24- µεθυλ-∆7-χοληστεν-3β-ολη0,93 0,92
9 ∆5,23-στιγµασταδιε-
νόλη[24R,S]-24- αιθυλ-∆5,23-χολεσταδιεν-
3β-ολη0,95 0,95
10 ►C1κλεροστερ-
όλη◄[24S]-24- αιθυλ-∆5,25-χολεσταδιεν-
3β-ολη0,96 0,96
11 β-σιτοστερόλη [24R]-24- αιθυλ-∆5-χολεσταν-3β-ολη1,00 1,00
12 σιτοστανόλη 24-αιθυλ-χολησταν-3β-ολη 1,02 1,02
13 ∆5-αβεναστερόλη [24Z]-24- αιθυλιδεν-∆5-χολησταν-3β-
ολη1,03 1,03
14 ∆5,24 στιγµαστα-
διενόλη[24R,S]-24- αιθυλ-∆5,24-χολεσταδιεν-
3β-ολη1,08 1,08
15 ∆7-στιγµαστενόλη [24R,S]-24- αιθυλ-∆7,24-χολεσταδιεν-
3β-ολη1,12 1,12
16 ►C117-αβεναστε-
ρόλη◄[24Z]-24- αιθυλιδεν-∆7-χολεστεν-3β-
ολη1,16 1,161991R2568—EL—01.11.1992—005.001—27
▼B
Σχήµα 1
Χρωµατογραφία αέριας φάσης του στερολικού κλάσµατος ακατέργαστου
ελαιολάδου
1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—28
▼B
Σχήµα 2
Χρωµατογραφία αέριας φάσης του στερολικού κλάσµατος εξευγενισµένου
ελαιολάδου
1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—29
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VI
ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΡΥΘΡΟ∆ΙΟΛΗΣ ΚΑΙ ΟΥΒΑΟΛΗΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η ερυθροδιόλη (συνήθως γνωστή ως η διόλη ερυθροδιόλη µαζί µε
τη διόλη ουβαόλη) είναι ένα συστατικό του µη σαπωνοποιήσιµου
κλάσµατος, χαρακτηριστικού ορισµένων τύπων λιπαρών ουσιών.
Συναντάται σε σηµαντικά υφηλότερες συγκεντρώσεις σε ελαιόλαδο
εξ εκχυλίσεως από ό,τι σε άλλα έλαια, (όπως ελαιόλαδο εξ εκθλί-ψεως και έλαιο σταφυλόσπορου, τα οποία την περιέχουν επίσης)
και εποµένως η παρουσία της µπορεί να υποδηλώνει τη παρουσία
ελαιόλαδου εξ εκχυλίσεως.
1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Η µέθοδος περιγράφει µία διαδικασία ανίχνευσης ερυθροδιόλης σε
λιπαρές ουσίες.
2. ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ
Η λιπαρή ουσία σαπωνοποιείται µε υδροξείδιο του καλίου σε αιθα-
νολικό διάλυµα. Το µη σαπωνοποιήσιµο κλάσµα εκχυλίζεται
κατόπιν µε αιθυλικό αιθέρα και καθαρίζεται µε διέλευση µέσα
από στήλη αλουµίνας.
Τα µη σαπωνοποιήσιµα µέρη υπόκεινται σε χρωµατογραφία λεπτής
στοιβάδας σε πλάκα διοξείδιου του πυρίτιου έως ότου διαχωρι-
στούν οι στοιβάδες που αντιστοιχούν στα κλάσµατα στερολών και
ερυθροδιόλης. Οι επανακτούµενες από την πλάκα στερόλες και η
ερυθροδιόλη µετατρέπονται σε τριµεθυλοσιλυλοαιθέρες και το
µείγµα αναλύεται µε αέρια χρωµατογραφία.
Το αποτέλεσµα εκφράζεται ως το ποσοστό ερυθροδιόλης στο
µείγµα ερυθροδιόλης και στερολών.
3. ΟΡΓΑΝΑ
3.1. Τα όργανα περιγράφονται στο παράρτηµα V(προσδιορισµός της
περιεκτικότητας σε στερόλες).
4. ΑΝΤΙ∆ΡΑΣΤΗΡΙΑ
4.1. Τα αντιδραστήρια περιγράφονται στο παράρτηµα V(προσδιορι-
σµός της περιεκτικότητας σε στερόλες).
4.2. ∆ιάλυµα αναφοράς ερυθροδιόλης, διάλυµα 0,5 %σε χλωροφόρµιο.
5. ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ
5.1. Προπαρασκευή των ασαπωνοποιήτων.
Όπως περιγράφεται στη παράγραφο 5.1.2. του παραρτήµατος V.
5.2. ∆ιαχωρισµός της ερυθροδιόλης και των στερολών.
5.2.1. Βλέπε παράγραφο 5.2.1 της µεθόδου του παραρτήµατος V.
5.2.2. Βλέπε παράγραφο 5.2.2 της ανωτέρω µεθόδου.
5.2.3. Παρασκευάζεται διάλυµα 5 %των ασαπωνοποιήτων σε χλωρο-
φόρµιο. Χρησιµοποιώντας τη µικροσύριγγα του 0,1 ml,στρώνεται
µία χρωµατογραφική πλάκα µε 0,3 mlδιαλύµατος περίπου 1,5 cm
από το κατώτερο άκρο σε µία γραµµή κατά το δυνατό λεπτή και
οµοιόµορφη. Στη µία άκρη της πλάκας τοποθετούνται λίγα µικρο-
λίτρα από τα διαλύµατα χολεστερόλης και ερυθροδιόλης ως
αναφορά.
5.2.4. Η πλάκα τοποθετείται µέσα στο θάλαµο ανάπτυξης που έχει
προετοιµαστεί κατά τα καθοριζόµενα στην 5.2.1. Η θερµοκρασία
του περιβάλλοντος πρέπει να είναι περίπου 20 ºC.Ο θάλαµος κλεί-
νεται αµέσως µε το κάλυµµα και αφήνεται να γίνει έκλουση έως
ότου το µέτωπο του διαλύτη φτάσει σε απόσταση περίπου 1 cm
από το ανώτερο άκρο της πλάκας. Κατόπιν η πλάκα αποµακρύνεται
από το θάλαµο ανάπτυξης και ο διαλύτης εξατµίζεται σε ρεύµα
θερµού αέρα.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—30
▼B
5.2.5. Η πλάκα ψεκάζεται ελαφρά και οµοιόµορφα µε το αλκοολικό
διάλυµα της ►C12-7διχλωροφλουορεσκεΐνης ◄.Όταν η πλάκα
παρατηρείται υπό υπεριώδες φώς, οι στοίβαδες των στερολών και
της ερυθροδιόλης µπορούν να αναγνωρισθούν από την ευθυγράµ-
µισή τους µε τις κηλίδες αναφοράς. Τα όρια της περιοχής
φθορισµού σηµαίνονται µε ένα σηµάδι µόλις έξω από αυτά.
5.2.6. Χρησιµοποιώντας µία µεταλλική σπάτουλα, αποξέεται το πήγµα
διοξείδιου του πυρίτιου εντός των σηµανθέντων περιοχών από τη
πλάκα και µεταφέρεται σε φιάλη των 50 ml.Προστίθενται 15 ml
θερµού χλωροφόρµιου, αναδεύονται καλά και διηθούνται µέσα από
χωνί µε διάτρητο γυάλινο δίσκο, έτσι ώστε το πήγµα του διοξεί-
διου του πυρίτιου να µεταφερθεί στον ηθµό. Εκπλύεται τρείς
φορές µε θερµό χλωροφόρµιο (10 mlκάθε φορά), συλλέγοντας το
διήθηµα σε φιάλη των 100 ml.Το διήθηµα συµπυκνώνεται µέχρις
όγκου 4-5 ml, µεταφέρεται σε βαθµονοµηµένο σωλήνα φυγο-
κέντρησης των 10 ml,µε κωνικό πυθµένα, ξηραίνεται µε ήπια
θέρµανση σε ρεύµα αζώτου και ζυγίζεται.
5.3. Παρασκευή των τριµεθυλοσιλυλοαιθέρων.
Όπως περιγράφεται στη παράγραφο 5.3 της µεδόδου που παραρτή-
µατοςV.
5.4. Αέρια χρωµατογραφική ανάλυση.
Όπως περιγράφεται στη παράγραφο 5.4 της ανωτέρω µεθόδου.Οι συνθήκες εκτέλεσης της αέριας χρωµατογραφικής ανάλυσης
πρέπει να είναι τέτοιες ώστε να εκτελείται η ανάλυση των
στερολών και να διαχωρίζονται οι ΤΜΣΕ από την ερυθροδιόλη
και την ουβαόλη.
Από τη στιγµή που το δείγµα έχει εγχυθεί, η καταγραφή συνεχί-
ζεται έως ότου εκλουσθούν οι υπάρχουσες στερόλες, η
ερυθροδιόλη και η ουβαόλη. Μετά αναγνωρίζονται οι κορυφές (οι
χρόνοι κατακράτησης της ερυθροδιόλης και ουβαόλης αναφορικά
πρός τη β-σιτοστερόλη είναι περίπου 1,4 και 1,55 αντίστοιχα) και
υπολογίζονται τα εµβαδά σχετικά µε τις στερόλες.
6. ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ
Ερυθροδιόλη%=A
1+A2
A1+A2+ΣAστερολών×100
όπου:
A1=εµβαδό κορυφής ερυθροδιόλης, σε τετραγωνικά
χιλιοστόµετρα,
A2=εµβαδό κορυφής ουβαόλης, σε τετραγωνικά
χιλιοστόµετρα,
ΣAστερολών=ολικό εµβαδό κορυφών στερολών, σε
τετραγωνικά χιλιοστόµετρα.
Το αποτέλεσµα εκφράζεται µε ένα δεκαδικό ψηφίο.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—31
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VII
ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΤΗ 2 -ΘΕΣΗ ΣΤΑ ΤΡΙΓΛΥ-
ΚΕΡΙ∆ΙΑ ΕΛΑΙΩΝ ΚΑΙ ΛΙΠΩΝ
1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Το κείµενο αυτό περιγράφει µία ►C1µέθοδο προσδιορισµού της
συνθέσεως ◄αυτού του κλάσµατος των λιπαρών οξέων ενός
ελαίου ή λίπους που εστεροποιείται στη 2 -θέση (β, ή εσωτερική
θέση) της γλυκερίνης.
2. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
Η µέθοδος αυτή είναι εφαρµόσιµη σε έλαια και λίπη µε σηµείο
τήξης κάτω από 45 ºC,λόγω►C1εκλεκτικής δράσης ◄της
παγκρεατικής λιπάσης.
∆εν είναι απολύτως εφαρµόσιµη σε έλαια και λίπη περιέχοντα
σηµαντικές ποσότητες λιπαρών οξέων µε δώδεκα ή λιγότερα
άτοµα άνθρακα (έλαια κοκοφοίνικα και φοινικόψυχας, λίπος
βούτυρου), ή πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (µε περισσότερους από
τέσσερις διπλούς δεσµούς) περιέχοντα είκοσι ή περισσότερα
άτοµα άνθρακα (έλαια ψαριών και υδρόβιων ζώων), ή λιπαρά οξέα
περιέχοντα οξυγονωµένες οµάδες, εκτός από την όξινη οµάδα.
3. ΑΡΧΗ
Πιθανή εξουδετέρωση όξινων ελαίων και λιπών σε διαλύτη. Καθα-
ρισµός µε διέλευση από στήλη αλουµίνας. Μερική υδρόλυση τωντριγλυκεριδίων µε παγκρεατική λιπάση επί ένα καθορισµένο
χρονικό διάστηµα. ∆ιαχωρισµός των σχηµατιζόµενων µονογλυκερι-
δίων µε χρωµατογραφία λεπτής στοιβάδας και µεθανόλυση των
µονογλυκεριδίων αυτών. Ανάλυση των µεθυλεστέρων αυτών µε
►
C1αέρια χρωµατογραφία ◄.
4. ΟΡΓΑΝΑ
4.1. Φιάλη των 100mlµε στρογγυλή βάση.
4.2. Φιάλη των 25mlµε στρογγυλή βάση, και εσµήρυσµα.
4.3. Αεροψυκτήρας, µήκους ενός µέτρου, που µπορεί να προσαρµοστεί
στη φιάλη που αναφέρεται στο σηµείο 4.2.
4.4. Κωνική φιάλη των 250 ml.
4.5. Ποτήρι ζέσης των 50 ml.
4.6. ∆ιαχωριστική χοάνη των 500 ml.
4.7. Γυάλινη στήλη χρωµατογραφίας, εσωτερικής διαµέτρου 13 mm,
µήκους 400mm, εξοπλισµένη µε διάτρητο γυάλινο δίσκο και πώµα.
4.8. Σωλήνας φυγοκέντρησης των 10 ml,µε πώµα από αδιαφανές γυαλί.
4.9. Προχοΐδα των 5 ml,βαθµονοµηµένη ανά 0,05 ml.
4.10. Υποδερµική σύριγγα του 1 ml,εξοπλισµένη µε λεπτή βελόνα.
4.11. Μικροσύριγγα για παροχή σταγονών των 3 -4µl.
4.12. Επιστρωτής για χρωµατογραφία λεπτής στοιβάδας.
4.13. Γυάλινες πλάκες για χρωµατογραφία λεπτής στοιβάδας, (20 ×20cm).
4.14. Γυάλινη δεξαµενή ανάπτυξης για χρωµατογραφία λεπτής στοι-
βάδας, µε κάλυµµα από αδιαφανές γυαλί, κατάλληλο για τις πλάκες
των 20×20cm.
4.15. Ψεκαστήρας για χρωµατογραφία λεπτής στοιβάδας.
4.16. Φούρνος ρυθµισµένος στους 103 ±2ºC.
4.17. Θερµοστάτης µε δυνατότητα ρύθµισης µεταξύ 30 και 45 ºC,ανά
0,5ºC.
4.18. Περιστρεφόµενος εκαερωτής.
4.19. ∆ονούµενος ηλεκτρικός αναµείκτης, κατάλληλος για ζωηρή
ανατάραξη του σωλήνα της φυγοκέντρησης.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—32
▼B
4.20. Λυχνία υπεριώδους για την εξέταση των πλακών λεπτής στοιβάδας.
Γιατονέλεγχοτηςενεργότηταςτηςλιπάσης:
4.21. Πεχάµετρο.
4.22. Σπειροειδής αναδευτήρας.
4.23. Προχοΐδα των 5 ml.
4.24. Χρονόµετρο.
Γιατηνπιθανήπαρασκευήτηςλιπάσης:
4.25. Εργαστηριακός αναδευτήρας, κατάλληλος γιά τη διασπορά και
ανάµειξη ετερογενών υλικών.
5. ΑΝΤΙ∆ΡΑΣΤΗΡΙΑ
5.1. η-εξάνιο, ή, αν δεν υπάρχει, πετρελαϊκος αιθέρας (σ.ζ. 30 -50ºC),
χρωµατογραφικού βαθµού.
5.2. 2- προπανόλη (ή αιθανόλη), 95 %(V/V), αναλυτικού βαθµού.
5.3. 2- προπανόλη (ή αιθανόλη), υδατικό διάλυµα 1 /1.
5.4. ∆ιαιθυλικός αιθέρας, απηλλαγµένος, υπεροξειδίων.
5.5. Ακετόνη.
5.6. Μυρµηγκικό οξύ, τουλάχιστον 98 %(m/m).
5.7. ∆ιάλυµα ανάπτυξης:µείγµα η -εξανίου (5.1), διαιθυλικού αιθέρα (5.4)
και µυρµηγκικού οξέος (5.6) σε αναλογία 70 /30/1(V/V/V).
5.8. Ενεργή αλουµίνα για χρωµατογραφία, ουδέτερη, βαθµού Brockmann
1.
5.9. Σκόνη πυριτίου, µε συζευτικό, κατάλληλης ποιότητας για χρωµατο-
γραφία λεπτής στοιβάδας.
5.10. Παγκρεατική λιπάση, κατάλληλης ποιότητας (σηµειώσεις 1 και 2).
5.11. Υδροξείδιο νατρίου σε υδατικό διάλυµα (120 g/l).
5.12. Υδροχλωρικό οξύ σε υδατικό διάλυµα (6 N).
5.13. Χλωριούχο ασβέστιο ( CaCl2)σε υδατικό διάλυµα (220 g/l).
5.14. Χολικό νάτριο (ενζυµατική ποιότητα) σε υδατικό διάλυµα (1 g/l).
5.15. Ρυθµιστικό διάλυµα:υδατικό διάλυµα 1 Mτρί-υδροξυµεθυλαµινο-
µεθανίου φέρεται σε pH8 µε προσθήκη υδροχλωρικού οξέος (5.12)
(έλεγχος µε ποτενσιόµετρο).
5.16. Φαινολοφθαλεΐνη σε διάλυµα (10 g/l)σε 95%(V/V) αιθανόλη.
5.17.2′,7′∆ιχλωροφλουορεσκείνη σε διάλυµα (2 g/l)σε 95%(V/V) αιθα-
νόλη, καθιστάµενη ελαφρά αλκαλική, µε προσθήκη µιας σταγόνας
διαλύµατος 1Nυδροξειδίου νατρίου ανά 100 ml.
Καιγιατονέλεγχοτηςενεργότηταςτηςλιπάσης:
5.18. Εξουδετερωµένο έλαιο.
5.19. Υδροξείδιο νατρίου σε υδατικό διάλυµα (0,1 N).
5.20. Χολικό νάτριο (ενζυµατική ποιότητα) σε υδατικό διάλυµα (200 g/l).
5.21. Αραβικό κόµµι σε υδατικό διάλυµα (100 g/l).
6. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ ∆ΕΙΓΜΑΤΟΣ
Εάν το δείγµα έχει οξύτητα κάτω από 3 %,προσδιοριζόµενη
σύµφωνα µε το παράρτηµα IIκαθαρίζεται αµέσως µέσα από αλου-
µίνα όπως υποδεικνύεται στο σηµείο 6.2. Εάν το δείγµα έχει
οξύτητα πάνω από 3 %,προσδιοριζόµενη σύµφωνα µε το παράρτηµα
IIεξουδετερώνεται µε άλκαλι παρουσία διαλύτη κατά την 6.1,
κατόπιν διέρχεται από αλουµίνα όπως υποδεικνύεται στο σηµείο
6.2.
6.1. Εξουδετέρωση άλκαλι µε παρουσία διαλύτη
Σε διαχωριστική χοάνη (4.6) εισάγονται περίπου 10 gακατέργαστου
ελαίου και προστίθενται 100 mlεξανίου (5.1), 50 ml2- προπανόλης1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—33
▼B
(5.2), λίγες σταγόνες διαλύµατος φαινολοφθαλεΐνης (5.16) και µία
ποσότητα του διαλύµατος υδροξειδίου νατρίου (5.11) αντιστοιχούσα
στην ελεύθερη οξύτητα του ελαίου συν 0,3 %επιπλέον. ∆ονούνται
ζωηρά επί ένα λεπτό, προστίθενται 50 mlαπεσταγµένου νερού,
δονούνται ξανά και αφήνονται να ηρεµήσουν.
Μετά το διαχωρισµό, αποµακρύνεται το στρώµα σάπωνα του
πυθµένα. Επίσης αφαιρείται κάθε ενδιάµεσο στρώµα (γλίστρα,
αδιάλυτη ύλη). Το διάλυµα εξανίου του εξουδετερωµένου ελαίου
εκπλύεταιµε διαδοχικές δόσεις των 25 -30ml διαλύµατος 2-προπα-
νόλης (5.3) έως ότου το ρόδινο χρώµα της φαινολοφθαλεΐνης
εξαφανιστεί.
Το περισσότερο από το εξάνιο αποµακρύνεται µε απόσταξη υπό
κενό στον περιστρεφόµενο εξαερωτή (4.18), το έλαιο ξηραίνεται
στους 30-40ºC υπό κενό µε τη βοήθεια ρεύµατος καθαρού αζώτου
έως ότου το εξάνιο έχει τελείως αποµακρυνθεί.
6.2. Καθαρισµός µέσα από αλουµίνα
Παρασκευάζεται αιώρηµα 15 gενεργής αλουµίνας (5.8) σε 50 ml
εξανίου (5.1) και εισάγεται, µε ανάδευση, στη χρωµατογραφική
στήλη (4.7). Η αλουµίνα αφήνεται να κατακαθίσει οµοιόµορφα, και
το επίπεδο του διαλύτη αφήνεται να πέσει έως 1 -2mm πάνω από το
απορροφητικό. Εισάγεται προσεκτικά στη στήλη διάλυµα 5 g
ελαίου σε 25mlεξανίου (5.1)·συλλέγεται το σύνολο του εκλού-
σµατος από τη στήλη σε φιάλη στρογγυλής βάσης (4.1).
7. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΩΝ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΠΛΑΚΩΝ
Οι γυάλινες πλάκες (4.13) καθαρίζονται επιµελώς µε αιθανόλη,
πετρελαϊκο αιθέρα και ακετόνη για να εξαφανιστεί κάθε ίχνος
λιπαρής ουσίας.
Σε κωνική φιάλη (4.4) τοποθετούνται 30 gσκόνης πυριτίου (5.9).
Προστίθενται 60 ml απεσταγµένου νερού. Πωµατίζεται και
αναδεύεται ζωηρά επί ένα λεπτό. Ο πολτός µεταφέρεται αµέσως
στον επιστρωτή (4.12) και οι καθαρές πλάκες επιστρώνονται µε
στρώµα πάχους 0,25 mm. Οι πλάκες στεγνώνονται στον αέρα επί
15 λεπτά και µετά επί µία ώρα στο φούρνο (4.16) στους 103 ±2ºC.
Οι πλάκες ψύχονται σε ►C1ξηραντήρα ◄σε θερµοκρασία δωµα-
τίου πριν τη χρήση.
Παρασκευασµένες πλάκες είναι διαθέσιµες στο εµπόριο.
8. ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ
8.1. Υδρόλυση µε παγκρεατική λιπάση
Μέσα στο σωλήνα της φυγοκέντρησης (4.8) ζυγίζεται περίπου 0,1 g
του παρασκευασµένου δείγµατος ·εάν είναι στερεό λίπος, πρέπει να
διαλυθεί σε 0,2mlεξανίου (5.1) µε ελαφριά θέρµανση, εάν χρεια-
στεί.
Προστίθενται 20 mgλιπάσης (5.10) και 2 mlρυθµιστικού διαλύ-
µατος (5.15). Αναδεύονται καλά, αλλά προσεκτικά, και µετά
προστίθενται 0,5 mlδιαλύµατος χολικού νατρίου (5.14) και 0,2 ml
διαλύµατος χλωριούχου ασβεστίου (5.13). Ο σωλήνας κλείνεται µε
το πώµα, αναδεύεται προσεκτικά (αποφεύγεται η ύγρανση του
πώµατος) και τοποθετείται αµέσως στο θερµοστάτη (4.17), διατη-
ρούµενου στους 40 ±0,5ºC και αναδεύεται µε το χέρι επί ακριβώς
ένα λεπτό.
Ο σωλήνας αποµακρύνεται από το θερµοστάτη, και αναταράσσεται
ζωηρά µε τον ηλεκτρικό αναδευτήρα (4.19) επί ακριβώς δύο λεπτά.
Ψύχεται αµέσως σε τρέχον νερό ·προστίθεται 1mlυδροχλωρικού
οξέος (5.12) και 1 mlδιαιθυλικού αιθέρα (5.4). Πωµατίζεται και
αναµιγνύεται ζωηρά µε τον ηλεκτρικό αναδευτήρα. Αφήνεται να
ηρεµήσει και αποµακρύνεται η αιθερική στοιβάδα µε σύριγγα
(4.10), µετά από φυγοκέντρηση, εάν χρειαστεί.
8.2. ∆ιαχωρισµός των µονογλυκεριδίων µε χρωµατογραφία λεπτής στοι-
βάδας
Το εκχύλισµα τοποδετείται στη χρωµατογραφική πλάκα µε µικρο-
σύριγγα (4.11) περίπου 1,5 cmαπό την κάτω άκρη, σε µία λεπτή,
οµοιόµορφη γραµµή, στενή όσο γίνεται. Η πλάκα τοποθετείται σε
καλά κορεσµένο λουτρό αναπτύξεως (4.14) και αναπτύσσεται µε το
διάλυµα ανάπτυξης (5.7) στους 20 ºCπερίπου, µέχρι περίπου 1 cm
από την επάνω άκρη της πλάκας.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—34
▼B
Οι πλάκες ξηραίνονται στον αέρα, στη θερµοκρασία του λουτρού,
και ψεκάζονται µε διάλυµα 2 ′,7′διχλωροφλουορεσκεΐνης (5.17). Η
στοιβάς των µονογλυκεριδίων ( RFπερίπου 0,035) αναγνωρίζεται
κάτω από υπεριώδες φώς (4.20).
8.3. Ανάλυση των µονογλυκεριδίων µε ►C1αέρια◄χρωµατογραφία
Αποµακρύνεται η στοιβάδα που αποκτήθηκε στην 8.2 µε τη βοήθεια
σπάτουλας (αποφεύγεται η αποµάκρυνση συστατικών που αποµέ-
νουν στη γραµµή της βάσης) και µεταφέρεται στη φιάλη
µεθυλίωσης (4.2).
Το συλλεγµένο πυρίτιο επεξεργάζεται κατευθείαν όπως περιγρά-
φεται στο παράρτηµα X-B, έτσι ώστε να µετατραπούν τα
µονογλυκερίδια σε µεθυλεστέρες, και µετά οι εστέρες εξετάζονται
µε αέριο χρωµατογραφία, όπως περιγράφεται στο παράρτηµα X-A.
9. ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ
Υπολογίζεται η ►C1σύνθεση ◄των λιπαρών οξέων στη 2 -θέση
µε ακρίβεια ενός δεκαδικού (Σηµείωση 3).
10. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1.Έλεγχος της ενεργότητας της λιπάσης
Παρασκευάζεται ελαιώδες γαλάκτωµα µε ανάδευση µείγµατος
165mlδιαλύµατος αραβικού κόµµεως (5.21), 15 gκοµµατια-
σµένου πάγου και 20 mlεξουδετερωµένου έλαιου (5.18) σε
κατάλληλο αναδευτήρα.
Σε ένα ποτήρι ζέσης (4.5) τοποθετούνται 10 mlτου γαλακτώµατος
αυτού, ακολουθούµενα διαδοχικά από 0,3 mlδιαλύµατος χολικού
νατρίου (5.20) και 20 mlαπεσταγµένου νερού.
Το ποτήρι τίθεται σε θερµοστάτη διατηρούµενο στους 37 ±0,5ºC
(σηµείωση 4)·εισάγονται τα ηλεκτρόδια ενός πεχάµετρου (4.21)
και ένας σπειροειδής αναδευτήρας (4.22).
Με µία προχοΐδα (4.23) προστίθεται κατά σταγόνες το διάλυµα
υδροξειδίου νατρίου (5.19) έως ότου το pHγίνει 8.5.
Προστίθεται επαρκής ποσότης υδατικού αιωρήµατος λιπάσης
(βλέπε κατωτέρω). Οταν το πεχάµετρο δείξει τιµή pH8,3, τίθεται
σε λειτουργία το χρονόµετρο (4.24) και προστίθεται στάγδην
διάλυµα υδροξειδίου νατρίου (5.19) µε ρυθµό τέτοιο ώστε να
διατηρηθεί η τιµή του pHστο 8,3. Αναγιγνώσκεται ο όγκος του
διαλύµατος αλκάλεως που καταναλίσκεται κάθε λεπτό.
Καταγράφονται οι παρατηρήσεις σε µορφή διαγράµµατος, χρησι-
µοποιώντας τις µετρήσεις χρόνου σαν τετµηµένες και τα mlτου
αλκαλικού διαλύµατος, που απαιτούνται για να διατηρηθεί το rH
σταθερό, σαν τεταγµένες. Πρέπει να προκύψει µία ευθεία
γραµµή.
Το αιώρηµα της λιπάσης που αναφέρθηκε ανωτέρω είναι
αιώρηµα 1% (M/M) σε νερό. Για κάθε δοκιµή θα πρέπει να
χρησιµοποιείται αρκετό από το αιώρηµα αυτό έτσι ώστε περίπου
1mlτου αλκαλικού διαλύµατος να καταναλώνεται σε 4 µε 5
λεπτά. Συνήθως απαιτούνται περίπου 1 -5mg της σκόνης.
Σαν µονάδα λιπάσης ορίζεται η ποσότητα του ενζύµου που θα
ελευθερώσει 10 µ -ισοδύναµα οξέος ανά λεπτό. Μετά η ενερ-
γότητα Α της χρησιµοποιηθείσης σκόνης, εκφρασµένη σε
µονάδες λιπάσης ανά mg,δίνεται από τη σχέση:
A¼V/C210
m
όπουVείναι ο όγκος του διαλύµατος υδροξειδίου νατρίου (5.19)
που καταναλώνεται ανά λεπτό, υπολογιζόµενος από το
διάγραµµα,mείναι η µάζα, σε mg,της δοκιµαστικής δόσης της
σκόνης.
2.Παρασκευή της λιπάσης
Λιπάσες µε ικανοποιητική ενεργότητα λιπάσης διατίθενται στο
εµπόριο. Αλλά είναι επίσης δυνατό να παρασκευαστούν
εργαστηριακά ως εξής:
Ψύχονται 5kgνωπού παγκρέατος χοίρου στους 0 ºC·αποµακρύ-
νεται το περιβάλλον στερεό λίπος και συνδετικός ιστός και1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—35
▼B
ακολουθεί οµογενοποίηση σε οµογενοποιητή ώστε να αποκτηθεί
ένα ιξώδες υγρό (πάστα). Η πάστα αυτή αναδεύεται µε τον
αναδευτήρα (4.25) επί 4 -6ώρες µε 2,5lάνυδρης ακετόνης και
φυγοκεντρείται. Το υπόλειµµα εκχυλίζεται τρείς φορές ακόµα
µε τον (διο όγκο ακετόνης, µετά δύο φορές µε µείγµα I/I(V/V)
ακετόνης και διαιθυλικού αιθέρα, και δύο φορές µε διαιθυλικό
αιθέρα.
Το υπόλειµµα ξηραίνεται υπό κενό επί 48 ώρες έως ότου αποκτ-
ηθεί µία σταθερή σκόνη, που πρέπει να διατηρείται σε ψυγείο.
3.Σε κάθε περίπτωση, συνίσταται να προσδιοριστεί η σύσταση των
ολικών λιπαρών οξέων του ίδιου δείγµατος, αφού η σύγκριση µε
αυτή των οξέων στη 2 -θέση θα βοηθήσει στην ερµηνεία των
λαµβανοµένων στοιχείων.
4.Η θερµοκρασία της υδρόλυσης τίθεται στους 37 ºC,καθώς χρησι-
µοποιείται ένα υγρό έλαιο. Ωστόσο, τίθεται στους 40 ºCγια το
δείγµα προς ανάλυση, ώστε να επιτρέψει την εξέταση λιπών µε
σηµεία ζέσης µέχρι 45 ºC.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—36
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VIII
ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΡΙΓΛΥΚΕΡΙ∆ΙΩΝ
1.ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Προσδιορισµός της συνθέσεως των τριγλυκεριδίων σε υγρά φυτικά
έλαια εκπεφρασµένης σε ισοδύναµο αριθµό ατόµων άνθρακος. Το
παρόν κείµενο περιγράφει µέθοδο ποιοτικού και ποσοτικού προσδιο-
ρισµού της συνθέσεως των τριγλυκεριδίων φυτικών ελαίων
συναρτήσει του µοριακού βάρους και του βαθµού ακορεστότητας
αυτών, εκπεφρασµένου ως ισοδύναµο αριθµό ατόµων άνθρακος.
2.ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
Η µέδοδος αυτή είναι εφαρµόσιµη σε όλα τα φυτικά έλαια που
περιέχουν τριγλυκερίδια λιπαρών οξέων µακριάς αλύσου. Η µέθοδοςείναι ειδικά εφαρµόσιµη στην ανίχνευση της παρουσίας µικρών
ποσοτήτων ►
C1ηµιξηραινοµένων ◄ελαίων (πλούσιων σε λινε-
λαϊκό οξύ) σε φυτικά έλαια που περιέχουν ελαϊκό οξύ σαν το
κυρίως ακόρεστο λιπαρό οξύ, όπως το ελαιόλαδο.
3.ΑΡΧΗ
∆ιαχωρισµός των τριγλυκεριδίων ανάλογα µε τον ισοδύναµο αριθµό
ατόµων άνθρακα αυτών, µε υγρή χρωµατογραφία υψηλής απόδοσης
(πολικότητας ανάστροφης φάσης) και ερµηνεία των χρωµατο-
γραφηµάτων.
4.ΟΡΓΑΝΑ
4.1.Υγρός χρωµατογράφος υψηλής απόδοσης, µε θερµοστατικό έλεγχο
της θερµοκρασίας της στήλης.
4.2.Σύριγγα των 10ml.
4.3.Ανιχνευτής:διαφορικό διαθλασίµετρο. Η ευαισθησία πλήρους
κλίµακας πρέπει να είναι τουλάχιστον 10−4µονάδες δείκτη
διάθλασης.
4.4.Στήλη:Στήλη από ανοξείδωτο ατσάλι µήκους 250 mm και εσωτε-
ρικής διαµέτρου 4,5 mm, γεµισµένη µε σωµατίδια διοξειδίου του
πυριτίου µε 22-23% άνθρακα σε µορφή οκταδεκυλσιλανίου, διαµέ-
τρου 5mm( σηµείωση 2).
4.5.Καταγραφέας ή/και ολοκληρωτής.
5.ΑΝΤΙ∆ΡΑΣΤΗΡΙΑ
Τα αντιδραστήρια πρέπει να είναι αναλυτικού βαθµού. Οι διαλύτες
έκλουσης πρέπει να είναι ►C1απηλλαγµένοι οξυγόνου ◄,ώστε
να µπορούν να ανακυκλωθούν αρκετές φορές χωρίς επίδραση στους
διαχωρισµούς.
5.1.Χλωροφόρµιο.
5.2.Ακετόνη.
5.3.Ακετονιτρίλιο.
5.4.∆ιαλύτης έκλουσης:ακετονιτρίλιο +ακετόνη (οι αναλογίες προσαρ-
µόζονται προς απόκτηση του επιθυµητού διαχωρισµού ·αρχή µε
µείγµα 50:50).
5.5.∆ιαλύτης διαλυτοποίησης:ακετόνη ή µείγµα (1: 1) ακετόνης -χλωρο-
φόρµιου.
5.6.Τριγλυκερίδια αναφοράς:είτε µπορούν να χρησιµοποιηθούν τριγλυ-
κερίδια του εµπορίου (τριπαλµιτίνη, τριολεΐνη κ.λπ.) και οι χρόνοι
κατακράτησης αυτών να σχεδιαστούν σε διάγραµµα αντιστοιχίας µε
τον ισοδύναµο αριθµό άνθρακα, ή, εναλλακτικά, ένα χρωµα-
τογράφηµα αναφοράς από έλαιο σόγιας (βλέπε σηµειώσεις 3 και 4
και σχήµατα 1 και 2).1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—37
▼C1
▼B
▼B
6.ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΩΝ ∆ΕΙΓΜΑΤΩΝ
Ένα διάλυµα 5%των δειγµάτων προς ανάλυση παρασκευάζεται ζυγί-
ζοντας 0,5±0,001g του δείγµατος σε ογκοµετρική φιάλη των 10 ml
και συµπληρώνεται έως τα 10 mlµε το διαλύτη διαλυτοποίησης (5.5).
7.∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ
7.1.Τίθεται σε λειτουργία το χρωµατογραφικό σύστηµα. Ο διαλύτης
έκλουσης (5.4) αντλείται µε ρυθµό 1,5 ml/mm για να καθαριστεί
ολόκληρο το σύστηµα. Αναµένουµε µέχρις ότου µία σταθερή γραµµή
βάσης αποκτηθεί.
Ενίονται 10 µlτου δείγµατος παρασκευασµένου κατά την 6.
8.ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ
Χρησιµοποιείται η µέθοδος µε εσωτερικό πρότυπο, δηλαδή
υποτίθεται ότι το άθροισµα των εµβαδών των κορυφών που αντιστοι-
χούν στα διάφορα τριγλυκερίδια ισούται µε το 100 %.Η σχετική
ποσοστιαία περιεκτικότητα κάθε τριγλυκεριδίου υπολογίζεται
χρησιµοποιώντας την εξίσωση:
Ποσοστό του%τριγλυκερίδιου=εµβαδόν κορυφής
άθροισµα εµβαδών κορυφών×100,
µε το αποτέλεσµα να δίνεται µε ένα δεκαδικό.
Σηµείωση1: Η σειρά έκλουσης µπορεί να προσδιοριστεί υπολογί-
ζοντας τους ισοδύναµους αριθµούς άνθρακα, συχνά
καθοριζόµενους από τη σχέση ECN =CN − 2 η, όπου
CNείναι ο αριθµός άνθρακα και η είναι ο αριθµός των
διπλών δεσµών·µπορεί να υπολογιστεί µε πολύ µεγαλύ-
τερη ακρίβεια λαµβάνοντας υπόψη την προέλευση των
διπλών δεσµών. Εάν ηo,η1και η1ηείναι οι αριθµοί των
διπλών δεσµών που αποδίδονται στό ελαϊκό, λινελειϊκό
και λινολενικό οξύ αντίστοιχα, ο ισοδύναµος αριθµός
άνθρακα µπορεί να υπολογιστεί µέσα από µία σχέση
της µορφής:
ECN=CN−doηo−δ1η1−δ1ηη1η,
όπου οι συντελεστές δo,δ1και δ1ηµπορούν να υπολογι-
στούν µε χρήση των τριγλυκεριδίων αναφοράς. Κάτω
από τις συνθήκες που καθορίζονται σε αυτή τη µέθοδο,
η λαµβανόµενη σχέση θα είναι περίπου:
ECN=CN−(2,60 ηo)−(2,35 η1)−(2,17 η1η)
Σηµείωση2: Παραδείγµατα:Lichrosorb(Merck)RP18Art50333·
Lichrosphere(Merck)100CH18Art50377 η
παρόµοια,
Σηµείωση3: Με αρκετά τριγλυκερίδια αναφοράς είναι επίσης δυνατό
να υπολογιστεί η διακριτική ικανότητα αναφορικά µε
τη τριελαΐνη,
α=RT′/RT′ολεΐνης
χρησιµοποιώντας τον ανηγµένο χρόνο κατακράτησης
RT′=RT−RTδιαλύτη
Το διάγραµµα των τιµών του logα σε συνάρτηση του f
(αριθµός διπλών δεσµών) επιτρέπει τον προσδιορισµό
των τιµών κατακράτησης για όλα τα τριγλυκερίδια των
λιπαρών οξέων που περιέχονται στα τριγλυκερίδια
αναφοράς (βλέπε σχήµα 2).
Σηµείωση4: Η αποτελεσµατικότητα της στήλης πρέπει να επιτρέπει
σαφή διαχωρισµό της κορυφής της τριλινολεΐνης από
της κορυφές των τριγλυκεριδίων µε συνεχόµενο RT.
Σηµείωση5: Σε ό,τι αφορά τα ακατέργαστα πυρηνέλαια, για να
ληφθεί σαφής διαχωρισµός της κορυφής της τριλινο-
λεΐνης από τις γειτονικές κορυφές, πρέπει
προηγουµένως να καθαρίζεται το ελαιόλαδο σύµφωνα
µε το σηµείο 6.2 του παραρτήµατος VII,ή εναλλακτικώς
µε τον εξής τρόπο:1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—38
▼M4
▼M4
αφήνονται να απορροφηθούν 200 µ lελαιολάδου, χωρίς
να αραιωθούν, σε στήλη διοξειδίου του πυριτίου για
χρωµατογραφία υγρού -στερεού (τύπου SEP PAK silica
carriage-waters αριθµός51900).
Τα τριγλυκερίδια εκλούονται µε 20 mlάνυδρου εξανίου
για υψηλής αποδόσεως υγρή χρωµατογραφία (ΥΑΥΧ).
Το προϊόν της έκλουσης ξηραίνεται σε ρεύµα αζώτου
και παραλαµβάνει σε ισοπροπανόλη ή ακετόνη (5 ml).
Εκχέονται 10-20µlσε ΥΑΥΧ. Για τις δύο µεθόδους
καθαρισµού, πρέπει να ελέγχεται η περιεκτικότητα του
ελαιολάδου σε λιπαρά οξέα ώστε να είναι η ίδια πριν
και µετά τον καθαρισµό. Αν η περιεκτικότητα είναι
διαφορετική πρέπει να µειώσουµε προοδευτικά την
ποσότητα του χρησιµοποιουµένου απορροφητικού
υλικού.
Σχήµα 1
Χρωµατογράφηµαδείγµατοςσογιέλαιου
Σχήµα:P=Palmitinsäure;St=Stearinsäure;O=Ölsäure;L=Linolsäure;
Ln=Linolensäure.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—39
▼B
▼B
Σχήµα 2
∆ιάγραµµατου logασεσυνάρτησητου f(αριθµόςδιπλώνδεσµών)
Σχήµα:La=Laurinsäure;My=Myristinsäure;P=Palmitinsäure;St=
Stearinsäure;O=Ölsäure;L=Linolsäure;Ln=Linolensäure.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—40
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IX
ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ►C1ΑΝΑΛΥΣΗ ◄ΣΤΟ ΥΠΕΡΙΩ∆ΕΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η φασµατοφωτοµετρική εξέταση στο υπεριώδες µπορεί να δώσει
►C1πληροφορίες ◄ως προς την ποιότητα ενός λίπους, την
κατάσταση συντήρησής του και τις µεταβολές που έχουν επέλθει
►C1τις οφειλόµενες σε τεχνολογικές διαδικασίες ◄.
Η απορρόφηση στα µήκη κύµατος που καθορίζονται στη µέθοδο
οφείλεται στη παρουσία ►C1συζυγιακών συστηµάτων ◄διένιων
και τριένιων. Οι απορροφήσεις αυτές εκφράζονται ως ειδικές
αποσβέσειςE1cm1%( η απόσβεση διαλύµατος 1 %του λίπους στον
ορισµένο διαλύτη, σε πάχος 1 cm) συµβατικά παριστώµενες µε K
(που ονοµάζεται επίσης συντελεστής αποσβέσεως).
1.ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Η µέθοδος περιγράφει τη διαδικασία εκτέλεσης φασµατοφωτοµε-
τρικής εξέτασης λιπών στο υπεριώδες.
2.ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ
Το υπό εξέταση λίπος διαλύεται στον απαιτούµενο διαλύτη και µετά
προσδιορίζεται η απόσβεση του διαλύµατος στα καθοριζόµενα µήκη
κύµατος αναφορικά προς καθαρό διαλύτη. Οι ειδικές αποσβέσεις
υπολογίζονται από τις φασµατοφωτοµετρικές αναγνώσεις.
3.ΟΡΓΑΝΑ
3.1.Φασµατοφωτόµετρο πρός µέτρηση αποσβέσεων στο υπεριώδες
µεταξύ 220 και 360 nm,µε δυνατότητα ανάγνωσης αυτόνοµων νανο-
µετρικών µονάδων.
3.2.Ορθογώνιες κυψελίδες από χαλαζία, µε καλύµµατα, οπτικού µήκους
1cm.Όταν είναι γεµάτες µε νερό ή άλλο κατάλληλο διαλύτη, οι
κυψελίδες δεν πρέπει να εµφανίζουν διαφορά µεταξύ τους µεγαλύ-
τερη από 0,01 µονάδες απόσβεσης.
3.3.Ογκοµετρικές φιάλες των 25 ml.
3.4.Χρωµατογραφική στήλη µήκους 450 mm και διαµέτρου 35 mm µε
σωλήνα εκροής διαµέτρου περίπου 10 mm.
4.ΑΝΤΙ∆ΡΑΣΤΗΡΙΑ
4.1. — Φασµατοφωτοµετρικά καθαρό ισοοκτάνιο (2,2,4 -τριµεθυλο-
πεντάνιο). Αναφορικά προς απεσταγµένο νερό, αυτό δεν πρέπει
να έχει διαπερατότητα µικρότερη από 60 %στα 220nmκαι
µικρότερη από 95 %στα 250nm,
ή
—φασµατοφωτοµετρικά καθαρό κυκλοεξάνιο:αναφορικά προς
απεσταγµένο νερό, αυτό δεν πρέπει να έχει διαπερατότητα µικρό-
τερη από 40%στα 220nmκαι µικρότερη από 95 %στα 250nm,
ή
—άλλο κατάλληλο διαλύτη ικανό να διαλύει πλήρως το λίπος
(παραδείγµατος χάρη αιθυλική αλκοόλη για καστορέλαιο).
4.2.Βασική αλουµίνα για χρωµατογραφία στήλης, προετοιµασµένη και
ελεγµένη όπως περιγράφεται στο παράρτηµα I.
4.3.η-εξάνιο, για χρωµατογραφία.
5.∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ
5.1.Το υπό εξέταση δείγµα πρέπει να είναι εντελώς οµοιογενές και
χωρίς υποψία ακαθαρσιών. Έλαια τα οποία είναι υγρά σε θερµο-
κρασία περιβάλλοντος πρέπει να διηθηθούν ►C1µέσω διηθητικού
χάρτη◄σε θερµοκρασία περίπου 30 ºC,σκληρά λίπη πρέπει να
οµοιογενοποιηθούν και να διηθηθούν σε θερµοκρασία όχι µεγαλύ-
τερη από 10ºCπάνω από το σηµείο τήξης.
5.2.Ζυγίζονται µε σχετική ακρίβεια 0,25 gτου δείγµατος που
προετοιµάστηκε µε τον τρόπο αυτό σε ογκοµετρική φιάλη των 25 ml,
ο όγκος συµπληρώνεται έως τη χαραγή µε το καθοριζόµενο διαλύτη1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—41
▼B
και οµοιογενοποιείται. Το διάλυµα που προκύπτει πρέπει να είναι
εντελώς διαυγές. Αν υπάρχει αδιαφάνεια ή θολότητα διηθείται
γρήγορα ►C1µέσω διηθητικού χάρτη ◄.
5.3.Γεµίζεται µία κυψελίδα µε το αποκτηθέν διάλυµα και µετρώνται οι
απορροφήσεις σε κατάλληλο µήκος κύµατος µεταξύ 232 και 276 nm,
λαµβάνοντας το χρησιµοποιούµενο διαλύτη ως αναφορά.
Οι καταγραφόµενες τιµές απόσβεσης πρέπει να βρίσκονται µέσα στη
περιοχή 0,1-0,8. Εάν όχι, οι µετρήσεις πρέπει να επαναληφθούν,
χρησιµοποιώντας, κατά περίπτωση, πυκνότερα ή αραιότερα διαλύ-
µατα.
5.4.Όταν απαιτείται ένας προσδιορισµός ειδικής απόσβεσης µετά από
►C1διέλευση από αλουµίνα ◄,εκτελείται ως εξής:Τοποθετούνται
30gβασικής αλουµίνας σε αιώρηµα, σε εξάνιο, µέσα στη χρωµατο-
γραφική στήλη. Αφού το απορροφητικό κατακαθίσει, αποµακρύνεται
το πλεονάζον εξάνιο έως 1 cmπερίπου πάνω από την κορυφή της
αλουµίνας.
∆ιαλύονται 10gτου λίπους, οµοιογενοποιηµένου και διηθέντος όπως
περιγράφηκε στην 5.1, σε 100 mlεξάνιου και το διάλυµα εκχύεται
µέσα στη στήλη. Το έκλουσµα συλλέγεται και αποµακρύνεται όλος
ο διαλύτης υπό κενό σε θερµοκρασία κάτω από 25 ºC.
Χρησιµοποιώντας το λίπος που αποκτήθηκε µε το τρόπο αυτό,
προχωρούµε αµέσως όπως καθορίστηκε στην 5.2.
6.ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ
6.1.Καταγράφονται οι ειδικές αποσβέσεις (συντελεστές αποσβέσεως)
στα διάφορα µήκη κύµατος, υπολογιζόµενες ως εξής:
Kλ¼Eλ
c/C1s
όπου:
Kλ=ειδική απόσβεση σε µήκος κύµατος λ,
Eλ=απόσβεση µετρηθείσα σε µήκος κύµατος λ,
c= συγκέντρωση του διαλύµατος σε g/100ml,
σ=πάχος της κυψελίδας σε cm.
Τα αποτελέσµατα εκφράζονται µε δύο δεκαδικά ψηφία.
6.2.Η φασµατοφωτοµετρική ανάλυση ελαιόλαδου σύµφωνα µε την
επίσηµη µέθοδο των κανονισµών της ΕΟΚ καθορίζει τον προσδιο-
ρισµό της ειδικής απόσβεσης σε διάλυµα ισοοκτάνιου σε µήκη
κύµατος 232 και 270 nmκαι τον προσδιορισµό ∆ K,ο οποίος αποδί-
δεται ως:
∆K¼Km/C0Km/C04þKmþ4
2
όπουKmείναι η ειδική απόσβεση σε µήκος κύµατος m,το µήκος
κύµατος µέγιστης απορρόφησης γύρω από τα 270 nm.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—42
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I
Προετοιµασίατηςαλουµίναςκαιέλεγχοςτηςενεργότητάςτης
Α1.1. Προετοιµασία της αλουµίνας
Αλουµίνα, ►C1αλουµίνα προξηρανθείσα ◄σε φούρνο στους
380-400ºC επί 3 ώρες, τοποθετείται σε ερµητικά κλεισµένο δοχείο,
προστίθεται απεσταγµένο νερό σε αναλογία 5 mlανά 100gαλου-
µίνας, το δοχείο κλείνεται αµέσως, ανακινείται επανειληµµένα
και µετά αφήνεται όπως έχει επί τουλάχιστον 12 ώρες πριν από
τη χρήση.
Α1.2. Έλεγχος της ενεργότητας της αλουµίνας
Προετοιµάζεται χρωµατογραφική στήλη µε 30 gαλουµίνας. Ενερ-
γώντας όπως περιγράφεται στον παράγραφο 5.4, διοχετεύεται
µείγµα αποτελούµενο από:
—9 5% παρθένο ελαιόλαδο µε ειδική απόσβεση µικρότερη από
0,18 στα 268nm,
—5 % αραχιδέλαιο επεξεργασµένο σε αποχρωστικές γαίες, κατά
τον εξευγενισµό του και να έχει ειδική απόσβεση στα 268 nm
ανωτέρα ή ίση του 4.
Εάν µετά από διέλευση µέσα από τη στήλη το µείγµα έχει ειδική
απόσβεση µεγαλύτερη από 0,11 στα 268 nm, η αλουµίνα είναι
αποδεκτή, εάν όχι, πρέπει να αυξηθεί το επίπεδο
►C1ενυδατώσεως ◄.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—43
▼C1
▼B
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II
Ρύθµισητουφασµατοφωτόµετρου
Α2. Ο εξοπλισµός πρέπει να ελέγχεται κατά διαστήµατα (τουλάχιστον
κάθε 6 µήνες) για την ανταπόκριση στα µήκη κύµατος και για την
ακρίβεια της ανταπόκρισης.
Α2.1. Το µήκος κύµατος µπορεί να ελεγχθεί χρησιµοποιώντας λυχνία
ατµών υδραργύρου ή µε κατάλληλα φίλτρα.
Α2.2. Για να ελεγχθεί η ανταπόκριση του φωτοκύτταρου και του φωτο-
πολλαπλασιαστή, εκτελούνται τα ακόλουθα:ζυγίζονται 0,2 g
καθαρού χρωµικού καλίου για φασµατοφωτοµετρία, διαλύονται σε
διάλυµα 0,05Nυδροξείδιου του καλίου σε ογκοµετρική φιάλη των
1000ml και ο όγκος συµπληρώνεται έως τη χαραγή. Λαµβάνονται
ακριβώς 25mlαπό το αποκτηθέν διάλυµα, µεταφέρονται σε ογκο-
µετρική φιάλη των 500 mlκαι αραιώνονται, µε συµπλήρωση του
όγκου έως τη χαραγή, χρησιµοποιώντας το ίδιο διάλυµα υδροξεί-
διου του καλίου.
Μετράται η απόσβεση του διαλύµατος που αποκτήθηκε µε τον
τρόπο αυτό στα 275 nm,χρησιµοποιώντας το διάλυµα υδροξείδιου
του καλίου ως αναφορά. Η µετρηθείσα απόσβεση χρησιµοποιώντας
κυψελίδα του 1cmπρέπει να είναι 0,2 ±0,005.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—44
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ X«Α»
ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΕΘΥΛΕΣΤΕΡΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ∆Ι 'ΑΕΡΙΟΥ
ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ
1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
Το παρόν διεθνές πρότυπο παρέχει γενικές οδηγίες για την εφαρ-
µογή της αέριας χρωµατογραφίας, µε κοινές ►C1(packed) ◄ή
τριχοειδείς στήλες, στον προσδιορισµό της ποιοτικής και ποσο-
τικής σύστασης µείγµατος µεθυλεστέρων, οι οποίοι λαµβάνονται
από λιπαρά οξέα µε τη µέθοδο που καθορίζεται στο παράρτηµα
XB.
Η παρούσα µέθοδος δεν έχει εφαρµογή στα πολυµερισµένα
λιπαρά οξέα.
2. ΑΝΤΙ∆ΡΑΣΤΗΡΙΑ
2.1.Φέρον αέριο
Αδρανές αέριο (άζωτο, ήλιο, αργό, υδρογόνο, κ.λπ.) που έχει
πλήρως ξηρανθεί και περιέχει λιγότερο από 10 mg/kg οξυγόνου.
Σηµείωση1: Το υδρογόνο που χρησιµοποιείται ως φέρον αέριο
µόνο µε τριχοειδείς στήλες, µπορεί να έχει ως
αποτέλεσµα διπλάσια ταχύτητα ανάλυσης, αλλά
είναι επικίνδυνο. ∆ιατίθενται συστήµατα ασφαλείας.
2.2.Βοηθητικά αέρια
2.2.1. Υδρογόνο (καθαρότητας 99,9 %), απαλλαγµένο από οργανικές
προσµείξεις.
2.2.2. Αέρας ή οξυγόνο χωρίς ►C1οργανικές ◄προσµείξεις.
2.3.Πρότυπο αναφοράς
Μείγµα µεθυλεστέρων ►C1καθαρών ◄λιπαρών οξέων ή µεθυ-
λεστέρες λιπών γνωστής σύστασης, κατά προτίµηση ανάλογης µε
τη σύσταση της προς ανάλυση λιπαρής ύλης.
Λαµβάνεται πρόνοια ώστε να παρεµποδιστεί η οξείδωση των
πολυακόρεστων λιπαρών οξέων.
3. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΑ
Οι παρεχόµενες υποδείξεις αφορούν το συνήθη εργαστηριακό
εξοπλισµό αέριας χρωµατογραφίας, µε χρήση κοινών ή /και
τριχοειδών στηλών και ανιχνευτή ►C1ιονιζούσης φλογός ◄.
Οποιοσδήποτε εξοπλισµός, µε τον οποίο επιτυγχάνονται η
αποδοτικότητα και η διακριτική ικανότητα που καθορίζονται στο
σηµείο 4.1.2, είναι κατάλληλος.
3.1.Αέριος χρωµατογράφος
Ο αέριος χρωµατογράφος αποτελείται από τα παρακάτω
►C1τµήµατα ◄:
3.1.1. Σύστηµα έγχυσης του δείγµατος
Χρησιµοποιείται σύστηµα έγχυσης του δείγµατοςα) είτε µε κοινές στήλες, µε το λιγότερο δυνατό µη
►
C1ωφέλιµο ◄χώρο (στην περίπτωση αυτή, το σύστηµα
έγχυσης πρέπει να µπορεί να θερµαίνεται σε θερµοκρασία
20ºCέως 50ºCυψηλότερη από τη θερµοκρασία της στήλης)
β) είτε µε τριχοειδείς στήλες, οπότε το σύστηµα έγχυσης πρέπει
να είναι ειδικά σχεδιασµένο για χρήση µε στήλες του είδους
αυτού. Μπορεί να είναι σύστηµα µε οπή ( split) ή σύστηµα
έγχυσης πάνω στη στήλη χωρίς οπή ( splitless).
Σηµείωση2: Εφόσον δεν υπάρχουν στο δείγµα λιπαρά οξέα µε
λιγότερα από 16 άτοµα άνθρακα, µπορεί να χρησιµο-
ποιηθεί σύστηµα έγχυσης κινούµενης βελόνης.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—45
▼B
3.1.2. Κλίβανος
Ο κλίβανος πρέπει να θερµαίνει τη στήλη σε θερµοκρασία
τουλάχιστον 268 ºCκαι να διατηρεί την επιθυµητή θερµοκρασία
µε ακρίβεια±1ºC, προκειµένου για κοινές στήλες, ή ±0,1ºC
προκειµένου για τριχοειδείς. Η δεύτερη απαίτηση έχει ιδιαίτερη
σηµασία, όταν χρησιµοποιείται στήλη από συντετηγµένο
διοξείδιο του ►C1πυριτίου ◄.
Η χρήση προγραµµατισµού θερµοκρασίας για τη θέρµανση
συνιστάται σε όλες τις περιπτώσεις, αλλά ιδίως προκειµένου για
λιπαρά οξέα µε λιγότερα από 16 άτοµα άνθρακα.
3.1.3. Κοινή στήλη ►C1(packedcolumn) ◄
3.1.3.1. Στήλη κατασκευασµένη από υλικό υδρανές σε σχέση µε τις προς
ανάλυση ουσίες (δηλαδή από γυαλί ή ανοξείδωτο χάλυβα) µε τις
ακόλουθες διαστάσεις:
α) µήκος:1 έως 3 µέτρα. Παρουσία λιπαρών οξέων µε µακρά
άλυσο (άνω του C20),θα πρέπει να χρησιµοποιείται σχετικά
κοντή στήλη. Για την ανάλυση οξέων µε 4 ή 6 άτοµα άνθρακα,
συνιστάται η χρήση στήλης µήκους 2 µέτρων ·
β) εσωτερική διάµετρος:2 έως 4 mm.
Σηµείωση3: Με τις στήλες από ανοξείδωτο χάλυβα είναι δυνατόν
να επέλθει αποσύνθεση των πολυακόρεστων συστα-
τικών µε περισσότερους από τρεις διπλούς δεσµούς.
Σηµείωση4: Μπορεί να χρησιµοποιηθεί σύστηµα διπλών
στηλών.
3.1.3.2. Υλικό πληρώσεως της στήλης, που αποτελείται από τα ακόλουθα
στοιχεία:
α)υπόστρωµα: Γη διατόµων, που έχει υποβληθεί σε έκπλυση µε
οξύ και σιλανοποίηση ή άλλο κατάλληλο αδρανές υπόστρωµα,
µε στενό εύρος µεγέθους κόκκων (εύρος 25 µ mµεταξύ των
οριακών τιµών 125 µ mκαι 200 µm)·το µέσο µέγεθος κόκκων
εξαρτάται από την εσωτερική διάµετρο και το µήκος της
στήλης·
β)Στατική φάση: Πολική φάση πολυεστερικού τύπου (παραδεί-
γµατος χάρη πολυηλεκτρική διαιθυλενογλυκόλη,
πολυηλεκτρική βουτανοδιόλη, ►C1πολυαδιπική ◄αιθυλε-
νογλυκόλη κ.λπ.), κυανοσιλικόνες ή οποιαδήποτε άλλη φάση
επιτρέπει τον απαιτούµενο διαχωρισµό (βλέπει διάταξη 5). Η
►C1στατική ◄θα πρέπει να καταλαµβάνει ποσοστό 5 %
(m/m) έως 20%(m/m) του υλικού πληρώσεως. Για ορισµένους
διαχωρισµούς µπορεί να χρησιµοποιηθεί µη πολική στατική
φάση.
3.1.3.3. Προετοιµασία (κοντισιονάρισµα)
Με τη στήλη αποσυνδεδεµένη, αν είναι δυνατόν, από τον ανιχ-
νευτή, η θερµοκρασία του κλιβάνου φέρεται σταδιακά στους
185ºCκαι, κατόπιν, διοχετεύεται ρεύµα αδρανούς αερίου µέσω
της πρόσφατα παρασκευασµένης στήλης, µε ταχύτητα ροής
20ml/min έως 60ml/min, για 16 ώρες τουλάχιστον στην παραπάνω
θερµοκρασία και για ακόµη 2 ώρες στους 195 ºC.
3.1.4. Τριχοειδής στήλη
3.1.4.1. Στήλη κατασκευασµένη από υλικό υδρανές σε σχέση µε τις προς
ανάλυση ουσίες (συνήθως γυαλί ή συντετηγµένο διοξείδιο του
πυριτίου). Η εσωτερική διάµετρος κυµαίνεται µεταξύ 0,2 mmκαι
0,8mm. Η εσωτερική επιφάνεια υποβάλλεται σε κατάλληλη
κατεργασία (επιφανειακή προετοιµασία, αδρανοποίηση), πριν
επιστρωθεί µε την στατική φάση. Στις περισσότερες περιπτώσεις
αρκεί µήκος 25 µέτρων.
3.1.4.2. Στατική φάση, συνήθως τύπου πολυγλυκόλης
►C1(πολυαιθυλενογλυκόλη) 20000◄,πολυεστέρα (πολυηλεκ-
τρική βουτανοδιόλη) ή πολικού πολυσιλοξανίου
(κυανοσιλικόνες). Κατάλληλες είναι οι στήλες µε σταυροδε-
σµούς.
Σηµείωση4: Τα πολικά πολυσιλοξάνια υπάρχει κίνδυνος να
προκαλέσουν δυσχέρειες στην ταυτοποίηση και τον
διαχωρισµό του λινολενικού οξέος και των οξέων
C20.Οι επιστρώσεις πρέπει να είναι λεπτές, δηλαδή
πάχους 0,1 µmέως►C10,2µm◄.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—46
▼B
3.1.4.3. Συναρµολόγηση και προετοιµασία (κοντισιονάρισµα) της στήλης.
Κατά τη συναρµολόγηση των τριχοειδών στηλών τηρούνται οι
συνήθεις προφυλάξεις, δηλαδή διάταξη της στήλης στον κλίβανο
(στήριγµα), επιλογή και συναρµολόγηση των συνδέσµων (στεγα-
νότητα), σύνδεση των άκρων της στήλης µέ το σύστηµα έγχυσης
και τον ανιχνευτή (µείωση των µη ωφελίµων χώρων). Η στήλη
τοποθετείται κάτω από ρεύµα φέροντος αερίου [παραδείγµατος
χάρη 0,3bar (30 kPa), προκειµένου για στήλη µήκους
►C125m◄και εσωτερικής διαµέτρου 0,3 mm].
Το κοντισιονάρισµα της στήλης γίνεται µε προγραµµατισµό της
θερµοκρασίας του κλιβάνου ώστε να ανέρχεται 3 ºC/min από τη
θερµοκρασία περιβάλλοντος µέχρι µια θερµοκρασία 10 ºCχαµη-
λότερη από το σηµείο αντοχής της στατικής φάσης. Η
θερµοκρασία του κλιβάνου διατηρείται στην τιµή αυτή για µία
ώρα, µέχρι να σταθεροποιηθεί η γραµµή βάσεως, έπειτα επανα-
φέρεται στους 180 ºCγια εργασία σε ισόθερµες συνθήκες.
Σηµείωση5: Στο εµπόριο κυκλοφορούν κατάλληλα προετοιµα-
σµένες στήλες.
3.1.5. Ανιχνευτής, κατά προτίµηση επιδεχόµενος θέρµανση σε θερµο-
κρασία υψηλότερη από της στήλης.
3.2.Σύριγγα
Η σύριγγα πρέπει να έχει ανώτατη χωρητικότητα 10 µ lκαι να
είναι αριθµηµένη ανά 0,1 µ l.
3.3.Καταγραφέας
Αν για τον υπολογισµό της σύστασης του προς ανάλυση
µείγµατος πρόκειται να χρησιµοποιηθεί καµπύλη καταγραφέα,
απαιτείται ηλεκτρονικός καταγραφέας µεγάλης ακρίβειας,
συµβατός µε τις χρησιµοποιούµενες συσκευές. Ο καταγραφέας
πρέπει να έχει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
α) ταχύτητα απόκρισης µικρότερη από 1,5 s,κατά προτίµηση 1 s
(ταχύτητα απόκρισης είναι ο χρόνος που χρειάζεται η γραφίδα
του καταγραφέα για να καλύψει το διάστηµα 8 %έως 90%
µετά την ακαριαία είσοδο σήµατος 100 %)·
β) πλάτος χαρτιού 20 cmκατ'ελάχιστο όριο·
γ) ταχύτητα χαρτιού ρυθµιζόµενη σε διάφορες τιµές µεταξύ
►C10,4cm/min ◄και 2,5cm/min.
3.4.Ολοκληρωτής ή υπολογιστής (προαιρετικά)
Ταχείς και ακριβείς υπολογισµοί µπορούν να επιτευχθούν µε τη
βοήθεια ηλεκτρονικού ολοκληρωτή ή ηλεκτρονικού υπολογιστή ·
το όργανο αυτό πρέπει να παρέχει γραµµική απόκριση µε επαρκή
ευαισθησία, καθώς και ικανοποιητική διόρθωση, όσον αφορά την
απόκλιση της γραµµής βάσεως.
4. ΕΚΤΕΛΕΣΗ
Οι εργασίες που περιγράφονται στα σηµεία 4.1 έως 4.3 αφορούν
τη χρήση ανιχνευτή φλογός ιονισµού. Είναι δυνατόν να χρησιµο-
ποιηθεί, εναλλακτικά, αέριος χρωµατογράφος µε ανιχνευτή
θερµικής αγωγιµότητος (καθαρόµετρο). Στην περίπτωση αυτή, οι
συνθήκες της εργασίας τροποποιούνται όπως περιγράφεται στη
διάταξη 6.
4.1.Συνθήκες δοκιµής
4.1.1. Εκλογή των άριστων συνθηκών εργασίας
4.1.1.1. Κοινή στήλη
Για την εκλογή των συνθηκών δοκιµής, θα πρέπει να λαµβά-
νονται υπόψη οι ακόλουθες µεταβλητές:
α) το µήκος και η διάµετρος της στήλης ·
β) το είδος και η ποσότητα της στατικής φάσης ·
γ) η θερµοκρασία της στήλης ·
δ) η ταχύτητα ροής του φέροντος αερίου ·
ε) η απαιτούµενη διακριτική ικανότητα ·1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—47
▼B
ζ) η ποσότητα του δείγµατος δοκιµής, η οποία επιλέγεται µε
τρόπο ώστε η συνδεσµολογία ανιχνευτή και ηλεκτροµέτρου
να παρέχει γραµµική απόκριση ·
η) η διάρκεια της ανάλυσης.
Οι τιµές που παρατίθενται στους πίνακες 1 και 2 γενικά, οδηγούν
στα επιθυµητά αποτελέσµατα, δηλαδή αποτελεσµατικότητα
τουλάχιστον2000 θεωρητικών πλακών ανά µέτρο µήκους της
στήλης, για το στεατικό µεθυλεστέρα και έκλουσή του σε 15 min
περίπου.
Εφόσον το επιτρέπει ο χρησιµοποιούµενος εξοπλισµός, η θερµο-
κρασία του συστήµατος έγχυσης θα πρέπει να είναι περίπου
200ºCκαι του ανιχνευτή ίση ή υψηλότερη από τη θερµοκρασία
της στήλης.
Κατά κανόνα, ο λόγος της ταχύτητας ροής του υδρογόνου, που
διοχετεύεται στον ανιχνευτή φλογός ιονισµού προς την ταχύτητα
ροής του φέροντος αερίου κυµαίνεται από 1:2 έως 1:1, ανάλογα µε
τη διάµετρο της στήλης. Η ταχύτητα ροής του οξυγόνου είναι
περίπου πενταπλάσια έως δεκαπλάσια από του υδρογόνου.
Πίνακας1
Εσωτερική διάµετρος στήλης
mmΤαχύτητα ροής φέροντος αερίου
ml/min
21 5 έως 25
32 0 έως 40
44 0 έως 60
Πίνακας2
►C1Συγκέντρωση στατικής
φάσης ◄
%(m/m)Θερµοκρασία στήλης
ºC
5 175
10 180
15 185
20 185
4.1.1.2. Τριχοειδής στήλη
Τα χαρακτηριστικά αποδοτικότητας και δυνατότητας των
τριχοειδών στηλών σηµαίνουν ότι ο διαχωρισµός των συστατικών
και η διάρκεια της ανάλυσης εξαρτώνται σε µεγάλο βαθµό από
την ταχύτητα ροής του φέροντος αερίου στη στήλη. Κατά συνέ-
πεια, για την επίτευξη άριστων συνθηκών εργασίας, είναι
απαραίτητο να ρυθµιστεί αυτή η παράµετρος (ή, πιο απλά, το
ύψος απωλειών της στήλης), ανάλογα µε το αν επιδιώκεται καλύ-
τερος διαχωρισµός ή ταχύτερη ανάλυση.
4.1.2. Προσδιορισµός του αριθµού θεωρητικών πλακών (αποδοτικότητα)
και της διακριτικής ικανότητας (βλέπε σχήµα 1).
Εκτελείται ανάλυση µείγµατος στεατικού µεθυλεστέρα και
ελαϊκού µεθυλεστέρα σε ίσες περίπου αναλογίες (παραδείγµατος
χάρη µεθυλεστέρες από βούτυρο κακάου).
Η θερµοκρασία της στήλης και η ταχύτητα ροής του φέροντος
αερίου επιλέγονται µε τρόπο ώστε το µέγιστο της κορυφής που
αντιστοιχεί στο στεατικό µευθλεστέρα να καταγράφεται 15 min
περίπου µετά την κορυφή που αντιστοιχεί στο διαλύτη. Χρησιµο-
ποιείται αρκετή ποσότητα από το µείγµα των µεθυλεστέρων, έστε
η κορυφή που αντιστοιχεί στο στεατικό µεθυλεστέρα να κατα-
λαµβάνει περίπου τα 3 /4της πλήρους κλίµακας.
Ο αριθµός των θεωρητικών πλακών, n(αποδοτικότητα), υπολογί-
ζεται µε τον τύπο:1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—48
▼B
n¼16drðIÞ
ωðIÞ/C18/C192
ενώ η διακριτική ικανότητα, Rµε τον τύπο:
R¼2∆
ωðIÞþωðIIÞ
όπου:
dr(I)=είναι η απόσταση κατακράτησης, σε χιλιοστό-
µετρα, από την αρχή του χρωµατογραφήµατος
µέχρι το µέγιστο της κορυφής που αντιστοιχεί
στο στεατικό µεθυλεστέρα,
ω(I)και ω(II)=είναι τα πλάτη, σε χιλιοστόµετρα, των κορυφών
που αντιπροσωπεύουν το στεατικό µεθυλεστέρα
και τον ελαϊκό µεθυλεστέρα, αντίστοιχα, τα
οποία µετρώνται µεταξύ των σηµείων τοµής των
εφαπτοµένων στα σηµεία καµπής των καµπυλών
και της γραµµής βάσεως,
∆=είναι η απόσταση, σε χιλιοστόµετρα, µεταξύ
των µεγίστων των κορυφών που αντιστοιχούν
στο στεατικό µεθυλεστέρα και στον ελαϊκόµεθυλεστέρα,
και ο δείκτης διακριτικής ικανότητας µε τον τύπο
Ir¼a
b
όπου:
a= είναι το ύψος της χαµηλότερης κορυφής, µετρούµενο ως
προς τη γραµµή βάσεως και
b= είναι το ύψος του χαµηλότερου σηµείου της κοιλάδας της
περιλαµβανόµενης µεταξύ των δύο προσκείµενων κορυφών,
µετρούµενο ως προς τη γραµµή βάσεως.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—49
▼M2
▼B
Σχήµα 1
Χρωµατογράφηµα για τον προσδιορισµό του αριθµού θεωσητικών πλακών
(αποδοτικότητα) και της διαχωριστικής ικανότητας
Οι συνθήκες εργασίας που πρέπει να επιλέγονται είναι εκείνεςµε τις οποίες επιτυγχάνονται αποδοτικότητα τουλάχιστον 2000
θεωρητικών πλακών ανά µέτρο µήκους της στήλης, για το στεα-
τικό µεθυλεστέρα, και διακριτική ικανότητα τουλάχιστον 1,25.
4.2.∆είγµα δοκιµής
Με τη βοήθεια της σύριγγας (3.2), λαµβάνονται 0,1 µ lέως 2 µl
από το διάλυµα µεθυλεστέρων που έχει παρασκευαστεί σύµφωνα
µε το παράρτηµα XBκαι►
C1εγχύονται ◄στη στήλη.
Σε περίπτωση που οι εστέρες δεν είναι διαλυµένοι, παρασκευά-
ζεται διάλυµα συγκεντρώσεως περίπου 100 mg/ml σε επτάνιο
χρωµατογραφικής καθαρότητας, από το οποίο
►C1εγχύονται ◄0,1µlέως 1 µl.
Αν πρόκειται για ανάλυση συστατικών που περιέχονται µόνο σε
ίχνη, η ποσότητα του δείγµατος δοκιµής µπορεί να αυξηθεί (έως
10 φορές).
4.3.Ανάλυση
Οι συνθήκες εργασίας είναι γενικά εκείνες που καθορίζονται στο
σηµείο 4.1.1.
Η εργασία, ωστόσο, µπορεί να εκτελεστεί σε χαµηλότερη θερµο-
κρασία στήλης, όταν απαιτείται ο προσδιορισµός λιπαρών οξέωνµε λιγότερα από 12 άτοµα άνθρακα, ή σε υψηλότερη, προκει-
µένου για τον προσδιορισµό λιπαρών οξέων µε περισσότερα από
20 άτοµα άνθρακα. Όταν το επιτρέπουν οι περιστάσεις, είναι
δυνατόν να εφαρµοστεί προγραµµατισµός θερµοκρασίας και στις
δύο παραπάνω περιπτώσεις. Παράδειγµα:αν το δείγµα περιέχει
τους µεθυλεστέρες λιπαρών οξέων µε λιγότερα από 12 άτοµα
άνθρακα, το δείγµα εγχέεται στους 100 ºC (ή στους 50-60ºC
παρουσία βουτυρικού οξέος) και αµέσως η θερµοκρασία φέρεται
στην►
C1µέγιστη τιµή ◄µε ταχύτητα 4ºC/min έως 8ºC/min.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—50
▼B
Σε ορισµένες περιπτώσεις, µπορεί να γίνει συνδυασµός των δύο
τεχνικών.
Μετά τη θέρµανση µε προγραµµατισµό θερµοκρασίας, συνεχί-
ζεται η έκλουση σε σταθερή θερµοκρασία, µέχρι να εκλουσθούν
όλα τα συστατικά. Εάν το όργανο δεν επιτρέπει θέρµανση µε
προγραµµατισµό θερµοκρασίας, η εργασία εκτελείται σε δύο
καθορισµένες θερµοκρασίες µεταξύ 180 ºCκαι 195ºC.
Συνιστάται, εφόσον είναι απαραίτητο, η διεξαγωγή δύο αναλύ-
σεων µε στατικές φάσεις διαφορετικής πολικότητας, ώστε να
επιβεβαιωθεί η απουσία συγκαλυµµένων κορυφών, παραδείγµατος
χάρη στην περίπτωση της ταυτόχρονης παρουσίας συζυγών C18:3και►C1C20:0◄ήC18:3καιC18:2.
4.4.Καταγραφή του χρωµατογραφήµατος και των γραφικών παραστά-
σεων αναφοράς
Εκτελείται ανάλυση του πρότυπου µείγµατος αναφοράς (2.3), µε
τις ίδιες συνθήκες εργασίας όπως για το δείγµα, και µετρώνται
οι χρόνοι ή οι αποστάσεις κατακράτησης για τα λιπαρά οξέα
που το αποτελούν. Για κάθε βαθµό ακορέστου, σχεδιάζονται σε
ηµιλογαριθµικό χαρτί οι γραφικές παραστάσεις που απεικονίζουν
το λογάριθµο του χρόνου ή της απόστασης κατακράτησης συναρ-
τήσει του αριθµού ατόµων άνθρακα. Σε ισόθερµες συνθήκες, οι
καµπύλες για οξέα µε ευθεία άλυσο και τον ίδιο βαθµό ακορέ-
στου θα πρέπει να είναι ευθείες γραµµές, σχεδόν παράλληλες.
Είναι απαραίτητο να αποφεύγονται οι συνθήκες εκείνες, που
επιτρέπουν«συγκαλυµµένες κορυφές »,δηλαδή µε τις οποίες η
διακριτική ικανότητα είναι ανεπαρκής για το διαχωρισµό δύο
συστατικών.
5. ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ
5.1.Ποιοτική ανάλυση
Οι κορυφές που αντιστοιχούν στους µεθυλεστέρες του δείγµατος
ταυτοποιούνται από τις καµπύλες του σηµείου 4.4, αν είναι
απαραίτητο µε παρεµβολή.
5.2.Ποσοτική ανάλυση
5.2.1. Προσδιορισµός της σύστασης
Εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις, εφαρµόζεται η µέθοδος
εσωτερικής κανονικοποίησης, δηλαδή λαµβάνεται ως δεδοµένο
ότι στο χρωµατογράφηµα εµφανίζεται το σύνολο των συστατικών
του δείγµατος, µε τρόπο ώστε το συνολικό εµβαδόν που περι-
κλείεται από τις κορυφές να αντιπροσωπεύει το 100 %των
συστατικών (πλήρης έκλουση).
Εάν ο χρησιµοποιούµενος εξοπλισµός περιλαµβάνει
ολοκληρωτή, χρησιµοποιούνται οι αριθµοί που λαµβάνονται από
αυτόν. Σε αντίθετη περίπτωση, το εµβαδόν που περικλείεται από
κάθε κορυφή προσδιορίζεται πολλαπλασιάζοντας το ύψος της επί
το πλάτος της στο µέσον του ύψους, ενώ λαµβάνονται υπόψη,
κατά περίπτωση, οι διάφορες εξασθενήσεις του σήµατος κατά
την καταγραφή.
5.2.2. Τρόπος υπολογισµού
5.2.2.1. Γενική περίπτωση
Η περιεκτικότητα σε δεοµένο συστατικό i,εκφραζόµενη σε κατά
µάζα εκατοστιαία αναλογία µεθυλεστέρων, υπολογίζεται µε τον
προσδιορισµό του επί τοις εκατό ποσοστού που αντιπροσωπεύει
το εµβαδόν της αντίστοιχης κορυφής ως προς το άθροισµα των
εµβαδών όλων των κορυφών, εφαρµόζοντας τον τύπο:
AI
ΣA/C2100
όπου:
AI = είναι το εµβαδόν που περικλείεται από την κορυφή η
οποία αντιστοιχεί στο συστατικό i,1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—51
▼C1
▼B
▼B
►C1ΣΑ◄=είναι το άθροισµα των εµβαδών που περι-
κλείονται από όλες τις κορυφές.
Το αποτέλεσµα δίδεται µε ένα δεκαδικό φηφίο.
Σηµείωση6: Στη γενική αυτή περίπτωση, θεωρείται ότι το αποτέ-
λεσµα του υπολογισµού βάσει των σχετικών
εµβαδών αντιπροσωπεύει εκατοστιαία αναλογία
κατά µάζα. Για τις περιπτώσεις όπου η υπόθεση
αυτή δεν ευσταθεί, βλέιπε σηµείο 5.2.2.2.
5.2.2.2. Χρήση συντελεστών διορθώσεως
Σε ορισµένες περιπτώσεις, παραδείγµατος χάρη παρουσία
λιπαρών οξέων µε λιγότερα από 8 άτοµα άνθρακα ή οξέων µε
δευτερεύουσες οµάδες, όταν χρησιµοποιούνται ανιχνευτές
θερµικής αγωγιµότητας ή όταν απαιτείται οπωσδήποτε η µεγαλύ-
τερη δυνατή ακρίβεια, θα πρέπει να χρησιµοποιούνται
συντελεστές διορθώσεως για τη µετατροπή του επί τοις εκατό
ποσοστού των εµβαδών των κορυφών σε κατά µάζα εκατοστιαίες
αναλογίες συστατικών.
Οι συντελεστές διορθώσεως καθορίζονται µε τη βοήθεια χρωµα-
τογραφήµατος που προκύπτει από την ανάλυση µείγµατος
µεθυλεστέρων γνωστής σύστασης η οποία εκτελείται µε πανο-
µοιότυπες συνθήκες εργασίας όπως η ανάλυση του δείγµατος.
Για το εν λόγω µείγµα αναφοράς, η κατά µάζα εκατοστιαία
αναλογία του συστατικού iπαρέχεται από τον τύπο:
mi
Σµ/C2100
όπου
mi=είναι η µάζα του συστατικού iστο µείγµα αναφοράς,
Σm=είναι η συνολική µάζα των διαφόρων συστατικών του
µείγµατος αναφοράς.
Από το χρωµατογράφηµα του µείγµατος αναφοράς (4.4), υπολογί-
ζεται το επί τοις εκατό ποσοστό (εµβαδόν /εµβαδόν) για το
συστατικόiως εξής:
Ai
ΣΑ/C2100
όπου
Ai=είναι το εµβαδόν που περικλείεται από την κορυφή η
οποία αντιστοιχεί στο συστατικό i,
ΣA=είναι το άθροισµα των εµβαδών που περικλείονται από
όλες τις κορυφές.
Ο συντελεστής διορθώσεων υπολογίζεται τότε ος λόγος
Ki¼mi/C2ΣΑ
Ai/C2Σµ
Στην κοινή πρακτική, οι συντελεστές διορθώσεως εκφράζονται
σε σχέση µε το συντελεστή KC16οπότε προκύπτουν οι σχετικοί
συντελεστές
K0
i¼Ki
KC16
Όσον αφορά το δείγµα, η περιεκτικότητα σε κάθε συστατικό i
εκφραζόµενη ως κατά µάζα εκατοστιαία αναλογία µεθυλεστέρων,
είναι
K0
i/C2Ai
ΣK0
i/C2Ai/C0/C1 /C2100
Τα αποτελέσµατα δίδονται µε ένα δεκαδικό ψηφίο.
5.2.2.3. Χρήση εσωτερικού προτύπου
Σε ορισµένες αναλύσεις (παραδείγµατος χάρη όταν ο ποσοτικός
προσδιορισµός δεν αφορά όλα τα λιπαρά οξέα, όπως στην
περίπτωση ταυτόχρονης παρουσίας οξέων µε 4 και 6 ατοµα1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—52
▼B
άνθρακα και οξέων µε 16 και 18 άτοµα άνθρακα, ή όταν είναι
απαραίτητο να προσδιοριστεί η απόλυτη ποσότητα ενός λιπαρού
οξέος σε ένα δείγµα) απαιτείται η χρήση εσωτερικού προτύπου.
Χρησιµοποιούνται συνήθως λιπαρά οξέα µε 5, 15 ή 17 άτοµα
άνθρακα. Ο συντελεστής διορθώσεως (αν έχει εφαρµογή) θα
πρέπει να προσδιορίζεται και για το εσωτερικό πρότυπο.
Η κατά µάζα εκατοστιαία αναλογία του συστατικού i,εκφραζό-
µενη σε µεθυλεστέρες, παρέχεται από τον τύπο:
ms/C2K0
i/C2Ai
m/C2K0
s/C2As/C2100
όπου
Ai=είναι το εµβαδόν που περικλείεται από την κορυφή η
οποία αντιστοιχεί στο συστατικό i,
As=είναι το εµβαδόν που περικλείεται από την κορυφή η
οποία αντιστοιχεί στο εσωτερικό πρότυπο,
K′i=είναι ο συντελεστής διορθώσευς για το συσταρικό i
(σχετικός, ως προς τον KC16),
K′s=είναι ο συντελεστής διορθώσεως για το εσωτερικό
πρότυπο (σχετικός, ως προς τον KC16),
m= είναι η µάζα του δείγµατος δοκιµής, σε χιλιοστόγραµµα,
ms=είναι η µάζα του εσωτερικού προτύπου, σε χιλιοστό-
γραµµα.
Τα αποτελέσµατα δίδονται µε ένα δεκαδικό ψηφίο.
6. ΕΙ∆ΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΩΝ TRANS
ΙΣΟΜΕΡΩΝ
Είναι δυνατό να προσδιορισθεί η περιεκτικότητα σε trans
ισοµερή των λιπαρών οξέων µε αριθµό ατόµων άνθρακος µεταξύ
10 και 24, µε διαχωρισµό των µεθυλεστέρων και µε χρήση
τροχοειδών στηλών χρωµατογραφίας οι οποίες έχουν συγκεκρι-
µένη πολικότητα.
6.1. Τριχοειδής στήλη από οξείδιο του πυριτίου, εσωτερικής διαµέ-
τρου από 0,25 έως 0,32 mm και µήκους 50 m,µε επίχρισµα
κυανοπροπυλσιλικόνης πάχους µεταξύ 0,1 και 0,3 µm( τύπουSP
2340, τύπουSP2380,C.P.sil88,Silor10 και άλλων παροµοίων).
6.2. Οι µεθυλεστέρες παρασκευάζονται σύµφωνα µε τη µέθοδο Β του
άλλου παραρτήµατος (Χ /Β). Οι λιπαρές ουσίες των οποίων η
περιεκτικότητα σε ελεύθερα οξέα υπερβαίνει το 3 %πρέπει να
εξουδετερώνονται προληπτικά σύµφωνα µε το σηµείο 6.1. του
παραρτήµατος 7.
6.3. Οι συνθήκες εργασίας για τη χρωµατογραφία αέρος φάσεως είναι
συνολικά οι ακόλουθες:
—η θερµοκρασία της στήλης ρυθµίζεται στους 150 ºCέως 230ºC
(π.χ. 165ºCεπί 15 λεπτά και εν συνεχεία αυξάνεται κατά 5 ºC
ανά λεπτό µέχρι τη θερµοκρασία των 200 ºC),
—θερµοκρασία της διάταξης εγχύσεως:250 ºC όταν χρησιµο-
ποιείται το σύστηµα split ή η αρχική θερµοκρασία της
στήλης όταν χρησιµοποιείται το σύστηµα εγχύσεως πάνω
στη στήλη (oncolumn),
—θερµοκρασία του ανιχνευτή:260 ºC,
—παροχή του φέροντος αερίου (ήλιο και υδρογόνο):1,2 mlανά
λεπτό.
Η εισαγόµενη ποσότητα πρέπει να είναι τέτοια ώστε στις χρησι-
µοποιούµενες συνθήκες ευαισθησίας το ύψος της κορυφής που
αντιστοιχεί στο µεθυλεστέρα του αραχιδικού οξέος να είναι ίσο
ή να υπερβαίνει το 20 %του κάτω µέρος της κλίµακας.
6.4. Η αναγνώριση των διαφόρων µεθυλεστέρων γίνεται επί τη βάσει
των χρόνων συγκρατήσεως οι οποίοι συγκρίνονται προς εκείνους
των µειγµάτων αναφοράς. (Όπως αναφέρεται στο σηµείο 2.3).
Οι εστέρες των λιπαρών οξέων trans εκλύονται πριν από τα αντί-
στοιχα ισοµερή cis. Το σχήµα 2 εµφαίνει σχετικό
χρωµατογράφηµα.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—53
▼M2
▼M2
Σχήµα 2
Χρωµατογράφηµα για τον προσδιορισµό των ισοµερών trans των λιπαρών
οξέων µε τριχοειδή στήλη
6.5. Η αποδοτικότητα της στήλης, η προσδιοριζόµενη σύµφωνα µε το
σηµείο 4.1.2, πρέπει να επιτρέπει διαχωρισµό ορισµένων
κρίσιµων ζευγών, για παράδειγµα το ζεύγος που σχηµατίζεται
από τη ζώνη των trans ισοµερών του ισοελαϊκού οξέος και την
κορυφή του ελαϊκού οξέος, transC18:1/cisC18:1, µε δείκτη
διακριτικής ικανότητας ανώτερο του 2,
6.6. Το ποσοστό των διαφόρων οξέων trans υπολογίζεται µε τη
βοήθεια της σχέσεως ανάµεσα στο εµβαδόν της αντίστοιχης
κορυφής και το άθροισµα των εµβαδών όλων των κορυφών.
Λαµβάνονται υπόψη τα ποσοστά των οξέων:
—trans δεκαοκτανικών (T18:1) που αναφέρονται στο παράρτηµα
του παρόντος κανονισµού ως σύνολο των trans ισοµερών
ελαϊκού οξέος,
—cis-trans καιtrans-cis δεκαοκταδιενικών [( CT/TC) 8:2] που
αναφέρονται στο παράρτηµα του παρόντος κανονισµού ως
σύνολο τωνtrans ισοµερών λινελαϊκού οξέος,
—trans-cis-trans, cis-cis-trans, cis-trans-cis, trans-cis-cis, δεκαοκτα-
τριενικών [(TCT+CCT+CTC+TCC)18:3], που αναφέρονται
στο παράρτηµα του παρόντος κανονισµού ως σύνολο των trans
ισοµερών λινολενικού οξέος.
Σηµείωση8: Λαµβανοµένων υπόψη των ιδιαιτέρων χαρακτηρι-
στικών αυτής της µεθόδου, τα αποτελέσµατα να
δίδονται µε δύο δεκαδικούς.
►M27.◄ΕΙ∆ΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ —ΧΡΗΣΗ ΚΑΘΑΡΟΜΕΤΡΟΥ ΩΣ
ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ (ΠΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ ΒΑΣΕΙ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΤΩΝ
ΜΕΤΑΒΟΛΩΝ ΤΗΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΑΣ)
Για τον προσδιορισµό της ποιοτικής και ποσοτικής σύστασης
µείγµατος µεθυλεστέρων λιπαρών οξέων, µπορεί επίσης να
χρησιµοποιηθεί αέριος χρωµατογράφος µε ανιχνευτή που
λειτουργεί βάσει της αρχής των µεταβολών της θερµικής αγωγι-
µότητας (καθαρόµετρο). Στην περίπτωση αυτή, οι συνθήκες που
καθορίζονται στις διατάξεις 3 και 4 θα πρέπει να τροποποιούνται
όπως φαίνεται στον πίνακα 3.
Για την ποσοτική ανάλυση χρησιµοποιούνται οι συντελεστές
διορθώσεως που ορίζονται στο σηµείο 5.2.2.2.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—54
▼B
▼B
Πίνακας3
Μεταβλητή Τιµή /συνθήκη
Στήλη Μήκος:2 έως 4 µέτρα
Εσωτερική διάµετρος:4 mm
Υπόστρωµα Μέγεθος κόκκων από 160 µ m
έως 200 µm
Συγκέντρωση ακίνητης φάσης 15%(m/m) έως 25%(m/m)
Φέρον αέριο Ήλιο ή, ελλείψει αυτού, υδρο-
γόνο, µε τη χαµηλότερη
δυνατή περιεκτικότητα σε
οξυγόνο
Βοηθητικά Κανένα
Θερµοκρασία συστήµατος
έγχυσης40—60ºC υψηλότερη από της
στήλης
Θερµοκρασία στήλης Μεταξύ 180 ºCκαι 200ºC
Ταχύτητα ροής φέροντος
αερίουΣυνήθως µεταξύ 60 ml/min και
80ml/min
Με ποσότητα του εγχεόµενου
δείγµατος δοκιµήςΣυνήθως µεταξύ 0,5 µ lκαι 2 µl
►M28.◄►C1ΕΚΘΕΣΗ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ◄
►C1Στην έκθεση ανάλυσης περιγράφονται ◄οι µέθοδοι που
χρησιµοποιήθηκαν για παρασκευή των µεθυλεστέρων και για
την αεριοχρωµατογραφική ανάλυσή τους, καθώς και τα αποτελέ-
σµατα που προέκυψαν. Αναφέρονται επίσης όλες οι λεπτοµέρειες
των εργασιών, που δεν καθορίζονται στο παρόν διεθνές πρότυπο
ή θεωρούνται προαιρετικές, καθώς και των τυχόν συµβάντων,
που ενδέεται να έχουν επηρεάσει τα αποτελέσµατα.
Η έκθεση δοκιµής πρέπει να περιλαµβάνει όλα τα απαραίτητα
στοιχεία για την πλήρη ταυτοποίηση του δείγµατος.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—55
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΧ «Β»
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΜΕΘΥΛΕΣΤΕΡΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ
ΤΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ VI,ΣΗΜΕΙΑ Ι ΚΑΙ IIΤΟΥ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΥ (ΕΟΚ)
αριθ.72/77Ή ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟ∆Ο ΠΟΥ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΤΑΙ
ΚΑΤΩΤΕΡΩ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Η εκάστοτε τεχνική πρέπει να επιλέγεται ανάλογα µε τη σύνθεση ως
προς τα λιπαρά οξέα και µε την οξύτητα της προς ανάλυση λιπαρής
ύλης και σε συνάρτηση µε την αεριοχρωµατογραφική ανάλυση που
πρόκειται να εκτελεστεί.
Πιο συγκεκριµένα:
—για λιπαρές ύλες που περιέχουν λιπαρά οξέα µε λιγότερα από 12
άτοµα άνθρακα, µπορούν να χρησιµοποιηθούν µόνο οι τεχνικές
κλειστού φιαλιδίου ή θειικού διµεθυλεστέρα,
—για λιπαρές ύλες οξύτητας άνω του 3 %,µπορούν να χρησιµοποι-
ηθούν µόνον οι τεχνικές µεθανόλης -υδροχλωρικού οξέος ή
θειικού διµεθυλεστέρα,
—για τον αεριοχρωµατογραφικό προσδιορισµό των trans- ισοµερών,
µπορούν να χρησιµοποιηθούν µόνον οι τεχνικές µεθυλικού
νατρίου ή θειικού διµεθυλεστέρα,
—η τεχνική µεθανόλης -εξανίου θειικού οξέος πρέπει να χρησιµο-
ποιείται για την παρασκευή µεθυλεστέρων από µικρές
ποσότητες λιπαρών υλών, που προέρχονται από διαχωρισµούς µε
χρωµατογραφία λεπτής στοιβάδας.
Η παρουσία ασαπωνοποίητων συστατικών µπορεί να θεωρείται
αµελητέα, εκτός αν υπερβαίνει το 3 %,οπότε οι µεθυλεστέρες θα
πρέπει να παρασκευάζονται από τα λιπαρά οξέα.
1.ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Περιγράφονται πέντε τεχνικές παρασκευής µεθυλεστέρων από
λιπαρές ύλες:
α) µε µεθυλικό νάτριο ·
β) µε µεθυλικό νάτριο σε κλειστό φιαλίδιο ·
γ) µε µεθανόλη-υδροχλωρικό οξύ σε κλειστό φιαλίδιο ·
δ) µε θειικό διµεθυλεστέρα ·
ε) µε µεθανόλη-εξάνιο θειικό οξύ.
Τεχνική Α
2.ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ
Η προς ανάλυση λιπαρή ύλη θερµαίνεται µε κάθετο ψυκτήρα µε
µεθυλική αλκοόλη και µεθυλικό νάτριο. Οι λαµβανόµενοι µεθυλε-
στέρες εκχυλίζονται µε διαιθυλαιθέρα.
3.ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΑ
3.1.Σφαιρική φιάλη των 100 ml,η οποία φέρει κάθετο ψυκτήρα εφοδια-
σµένο στο άνω άκρο του µε σωλήνα νατρασβέστου, το σύνολο µε
εσµυρισµένους συνδέσµους.
3.2.Ογκοµετρικός κύλινδρος των 50 ml.
3.3.Βαθµολογηµένο σιφώνιο των 5 mlµε υποδιαιρέσεις 0,1 ml.
3.4.∆ιαχωριστικές χοάνες των 250 ml.
3.5.Σφαιρική φιάλη των 200 ml.
4.ΑΝΤΙ∆ΡΑΣΤΗΡΙΑ
4.1.Άνυδρη µεθανόλη.
4.2.Μεθυλικό νάτριο, µεθανολικό διάλυµα συγκεντρώσεως περίπου 1 %:
παρασκευάζεται µε διάλυση 0,34 gµεταλλικού νατρίου σε 100 ml
άνυδρης µεθανόλης.
4.3.∆ιαιθυλαιθέρας.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—56
▼B
4.4.Χλωριούχο νάτριο, διάλυµα συγκεντρώσεως 10 %.
4.5.Πετρελαϊκός αιθέρας σ.ζ. 40 -60ºC.
5.ΤΡΟΠΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
5.1.Στη σφαιρική φιάλη των 100 mlφέρονται 2gλιπαρής ύλης, που έχει
προξηρανθεί µε θειικό νάτριο και διηθηθεί. Προστίθενται 35 ml
µεθανόλης, συνδέεται ο ψυκτήρας και το σύνολο θερµαίνεται µέχρι
βρασµού µε κάθετο ψυκτήρα για λίγα λεπτά.
5.2.∆ιακόπτεται η θέρµανση, αποσυνδέεται ο ψυκτήρας και
προστίθενται µε ταχύτητα 3,5 mlδιαλύµατος µεθυλικού νατρίου ·
συνδέεται και πάλι ο ψυκτήρας και το σύνολο θερµαίνεται µέχριβρασµού µε κάθετο φυκτήρα για τρεις τουλάχιστον ώρες. Η µεθυ-
λίωση θεωρείται πλήρης, όταν όλη η ποσότητα της λιπαρής ύλης
έχει περάσει σε υγρή κατάσταση και το µείγµα της αντίδρασης είναι
απόλυτα διαυγές σε θερµοκρασία δωµατίου.
5.3.Το µείγµα της αντίδρασης ψύχεται και µεταγγίζεται σε διαχωριστική
χοάνη των 250 ml.Προστίθενται 35 -50 ml διαιθυλαιθέρα, 100 ml
νερού και 5-6 ml διαλύµατος χλωριούχου νατρίου 10 %.Η χοάνη
ανακινείται και αφήνεται σε ηρεµία για να διαχωριστούν οι στοι-
βάδες·η υδατική στοιβάδα µεταγγίζεται σε άλλη διαχωριστική
χοάνη και επαναλαµβάνεται η εκχύλιση µε 25 mlδιαιθυλαιθέρα.
Οι αιθερικές στοιβάδες ενώνονται και προστίθενται σ 'αυτές 50ml
πετρελαϊκού αιθέρα σ.ζ. 40 -60ºC· µε τον τρόπο αυτό διαχωρίζεται
το νερό, το οποίο και αποµακρύνεται.
Η αιθερική στοιβάδα εκπλύνεται τρεις φορές µε 10 -15ml νερού κάθε
φορά, ξηραίνεται µε θειικό νάτριο και διηθείται µε χάρτινο ηθµό. Το
διήθηµα συλλέγεται στη σφαιρική φιάλη των 200 ml.
Ο διαλύτης αποµακρύνεται µε απόσταξη και η διαδικασία αυτή
συµπληρώνεται σε υδατόλουτρο µε τη διοχέτευση ρεύµατος καθαρού
αζώτου.
Τεχνική Β
2.ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ
Η προς ανάλυση λιπαρή ύλη υποβάλλεται σε κατεργασία µε µεθανο-
λικό διάλυµα, µεθυλικού νατρίου, σε κλειστό φιαλίδιο, στους 85 -
90ºC.
3.ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΑ
3.1.Παχύτοιχο, γυάλινο φιαλίδιο, χωρητικότητας περίπου 5 ml(ύψος 40-
45mm, διάµετρος 14-16mm).
3.2.Βαθµονοµηµένο σιφώνιο του 1 mlµε υποδιαιρέσεις 0,1 ml.
4.ΑΝΤΙ∆ΡΑΣΤΗΡΙΑ
Μεθυλικό νάτριο, µεθανολικό διάλυµα συγκεντρώσεως 1,5 %
περίπου:παρασκευάζεται µε διάλυση 0,5 gµεταλλικού νατρίου σε
100mlάνυδρης µεθανόλης.
5.ΤΡΟΠΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
5.1.Στο γυάλινο φιαλίδιο φέρονται 2 gλιπαρής ύλης, που έχει προξηρα-
νθεί µε θειικό νάτριο και διηθηθεί. Προστίθενται 0,3 g(περίπου
0,4ml)διαλύµατος µεθυλικού νατρίου και το στόµιο του φιαλιδίου
κλείνεται µε τήξη σε φλόγα.
5.2.Το φιαλίδιο τοποθετείται σε λουτρό θερµοκρασίας 85 -90ºC για δύο
ώρες, ανακινούµενο κατά διαστήµατα. Η εστεροποίηση θεωρείται
ότι έχει περατωθεί, όταν το περιεχόµενο του φιαλιδίου είναι διαυγές
µετά την καθίζηση της γλυκερίνης και των υπολειµµάτων των αντι-
δραστηρίων.
5.3.Το φιαλίδιο ψύχεται σε θερµοκρασία περιβάλλοντος και ανοίγεται
µόνον όταν πρόκειται να χρησιµοποιηθούν οι µεθυλεστέρες. ∆εν
απαιτείται άλλη κατεργασία πριν από την εισαγωγή των µεθυλε-
στέρων στον αέριο χρωµατογράφο.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—57
▼B
Τεχνική Γ
2.ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ
Η προς ανάλυση λιπαρή ύλη υποβάλλεται σε κατεργασία µε µεθα-
νόλη-υδροχλωρικό οξύ, σε κλειστό φιαλίδιο, στους 100 ºC.
3.ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΑ
3.1.Παχύτοιχο, γυάλινο φιαλίδιο, χωρητικότητας περίπου 5 ml(ύψος 40-
45mm, διάµετρος 14-16mm).
3.2.Σιφώνια πληρώσεως των 1 και 2 ml.
4.ΑΝΤΙ∆ΡΑΣΤΗΡΙΑ
4.1.Μεθανολικό διάλυµα υδροχλωρικού οξέος συγκεντρώσεως 2 %:
παρασκευάζεται µε αέριο υδροχλώριο και άνυδρη µεθανόλη
(Σηµείωση 1).
4.2.Εξάνιο για αέριο χρωµατογραφία.
5.ΤΡΟΠΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
5.1.Στο γυάλινο φιαλίδιο φέρονται 0,2 gλιπαρής ύλης, που έχει
προξηρανθεί µε θειικό νάτριο και διηθηθεί, και 2 mlδιαλύµατος
υδροχλωρικού οξέος -µεθανόλης. Το στόµιο του φιαλιδίου κλείνεται
µε τήξη σε φλόγα.
5.2.Το φιαλίδιο τοποθετείται σε λουτρό 100 ºCγια 40 λεπτά.
5.3.Το φιαλίδιο ψύχεται µε τρεχούµενο νερό, ανοίγεται και
προστίθενται 2mlαπεσταγµένου νερού και 1 mlεξανίου. Ακολουθεί
φυγοκέντρηση και παραλαβή της εξανικής στοιβάδας, που είναι
έτοιµη για να χρησιµοποιηθεί.
Τεχνική ∆
2.ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ
Η προς ανάλυση λιπαρή ύλη σαπωνοποιείται µε διάλυµα υδροξειδίου
του καλίου σε µεθυλική αλκοόλη και, κατόπιν, υποβάλλεται σε
κατεργασία µε θειικό διµεθυλεστέρα. Με την προσθήκη υδροχλω-
ρικού οξέος, οι µεθυλεστέρες που έχουν σχηµατιστεί
►C1διαχωρίζονται ◄αυτόµατα. Με τη µετέπειτα κατεργασία µε
αλουµίνα, λαµβάνονται µεθυλεστέρες µεγάλης καθαρότητας.
3.ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΑ
3.1.Παχύτοιχος, γυάλινος δοκιµαστικός σωλήνας, χωρητικότητας 20 ml
περίπου, µε εσµυρισµένο πώµα 10 /19και περόνες ασφαλείας.
3.2.Κάθετος ψυκτήρας µε πέντε αφαιρικές διογκώσεις, εφοδιασµένος µε
εσµυρισµένο σύνδεσµο 10 /19.
3.3.Γυάλινοι ηθµοί µε πυθµένα από πορώδες γυαλί βαθµού G2, διαµέ-
τρου 20mm.
3.4.Γυάλινοι δοκιµαστικοί σωλήνες, κωνικοί, χωρητικότητας 10 ml
περίπου.
3.5.Σύριγγες των 1mlκαι 5ml.
4.ΑΝΤΙ∆ΡΑΣΤΗΡΙΑ
4.1.Υδροξείδιο του καλίου, διάλυµα συγκεντρώσεως 10 %σε µεθυλική
αλκοόλη για αέριο χρωµατογραφία.
4.2.∆είκτης πράσινο της βρωµοκρεσόλης:διάλυµα συγκεντρώσεως
0,05%σε µεθυλική αλκοόλη.
4.3.Θειικός διµεθυλεστέρας ( d=1,335 στους 15ºC).
4.4.Πυκνό υδροχλωρικό οξύ, d=1,19, το οποίο αραιώνεται σε αναλογία
1:1 µε µεθυλική αλκοόλη για αέρια χρωµατογραφία.
4.5.Οξείδιο του αργιλίου, τιτλοδοτηµένο κατά Brockmann για χρωµατο-
γραφία προσροφήσεως.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—58
▼B
5.ΤΡΟΠΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
5.1.Στο δοκιµαστικό σωλήνα των 20 mlφέρονται 2g(περίπου 2,2ml)
λιπαρής ύλης, που έχει προξηρανθεί µε θειικό νάτριο και διηθηθεί,
και προστίθενται 5 mlδιαλύµατος υδροξειδίου του καλίου και
µερικοί κόκκοι χαλαζία για τη ρύθµιση του βρασµού. Συνδέεται ο
κάθετος ψυκτήρας και ο σωλήνας θερµαίνεται πάνω από χαµηλή
φλόγα για πέντε λεπτά υπό ανάδευση:η σαπωνοποίηση θεωρείται
πλήρης όταν το διάλυµα είναι διαυγές. Μετά το τέλος της αντί-
δρασης, ο σωλήνας ψύχεται µε τρεχούµενο νερό και ο ψυκτήρας
αποµακρύνεται.
5.2.Προστίθενται δύο σταγόνες δείκτη και, µε σύριγγα αργά 1 mlθειικού
διµεθυλεστέρα. Ο δοκιµαστικός σωλήνας κλείνεται ερµητικά καιανακινείται 2-3λεπτά, ενώ ο πυθµένας του βυθίζεται τακτικά σε
ζέον υδατόλουτρο:η αντίδραση έχει περατωθεί όταν ο δείκτης
αλλάξει χρώµα, από κυανούν σε κίτρινο. Μετά το τέλος της αντί-
δρασης, ο δοκιµαστικός σωλήνας ψύχεται µε τρεχούµενο νερό και,
κατόπιν, ανοίγεται και προστίθενται 5 mlµεθανολικού διαλύµατος
υδροχλωρικού οξέος.
5.3.Μετά από ανάδευση λίγων δευτερολέπτων, ο δοκιµαστικός σωλήνας
στερεώνεται σε επικλινή θέση και κτυπάται ελαφρά ·τα κτυπήµατα
αυτά διευκολύνουν την άνοδο των µεθυλεστέρων στην επιφάνεια µε
τη µορφή ελαιώδους µάζας. (Σηµείωση 1).
Οι µεθυλεστέρες παραλαµβάνονται µε σύριγγα και φέρονται σε
κωνικό δοκιµαστικό σωλήνα. Προστίθεται όγκος αλουµίνας ίσος
προς το¼περίπου του όγκου των µεθυλεστέρων και ακολουθεί
ανάδευση και διήθηση σε χάρτινο ηθµό.
Σηµείωση1: Σε περίπτωση µη αυτόµατου διαχωρισµού των µεθυλε-
στέρων, προστίθενται στο δοκιµαστικό σωλήνα 5 ml
νερού και το µείγµα αναδεύεται.
Τεχνική Ε
2.ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥ
Η προς ανάλυση λιπαρή ύλη θερµαίνεται µε κάθετο ψυκτήρα µε
µεθανόλη—εξάνιο-θειικό οξύ. Οι λαµβανόµενοι µεθυλεστέρες
εκχυλίζονται µε πετρελαϊκό αιθέρα.
3.ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΣΚΕΥΗ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΑ
3.1.∆οκιµαστικός σωλήνας των 20 mlπερίπου, εφοδιασµένος µε κάθετο
αεροψυκτήρα µήκους 1 µέτρου περίπου, το σύνολο µε εσµυρισµένους
συνδέσµους.
3.2.Σιφώνιο πληρώσεως των 5 ml.
3.3.∆ιαχωριστική χοάνη των 50 ml.
3.4.Ογκοµετρικοί κύλινδροι των 10 και 25 ml.
3.5.∆οκιµαστικός σωλήνας των 15 mlµε κωνικό πυθµένα.
4.ΑΝΤΙ∆ΡΑΣΤΗΡΙΑ
4.1.Αντιδραστήριο µεθυλίωσης:άνυδρη µεθανόλη -εξάνιο πυκνό θειικό
οξύ (d=1,84) σε αναλογία 75:75:1 ( V/V/V).
4.2.Πετρελαϊκός αιθέρας σ.ζ. 40 -60ºC.
4.3.Άνυδρο θειικό νάτριο.
5.ΤΡΟΠΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
5.1.Στο δοκιµαστικό σωλήνα των 20 mlφέρεται το υλικό που έχει
ληφθεί από τη χρωµατογραφική πλάκα και προστίθενται 5 mlαπό
το αντιδραστήριο µεθυλίωσης.
5.2.Συνδέεται ο κάθετος ψυκτήρας και το σύνολο θερµαίνεται για 30
λεπτά σε ζέον υδατόλουτρο (Σηµείωση 2).
5.3.Το µείγµα µεταγγίζεται ποσοτικά σε διαχωριστική χοάνη των 50 ml,
µε τη βοήθεια 10 mlαποσταγµένου νερού και 10 mlπετρελαϊκού
αιθέρα. Η χοάνη ανακινείται ζωηρά και αφήνεται σε ηρεµία για να
διαχωριστούν οι στοιβάδες. Η υδατική στοιβάδα αποµακρύνεται,
ενώ η αιθερική εκπλύνεται δύο φορές µε 20 mlαποσταγµένου νερού.
Προστίθεται στη διαχωριστική χοάνη µικρή ποσότητα άνυδρου1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—59
▼B
θειικού νατρίου και το µείγµα αναδεύεται, αφήνεται σε ηρεµία λίγα
λεπτά και διηθείται ·το διήθηµα συλλέγεται σε κωνικό δοκιµαστικό
σωλήνα των 15ml.
Ο διαλύτης εξατµίζεται σε υδατόλουτρο µε τη διοχέτευση ρεύµατος
αζώτου.
Σηµείωση1: Μικρές ποσότητες αερίου υδροχλωρίου παρασκευά-
ζονται εύκολα στο εργαστήριο µε απλή εκτόπιση από
το διάλυµα του εµπορίου ( p=1,18) µε την ενστάλαξη
πυκνού θειικού οξέος ( p = 1,84). Το εκλυόµενο αέριο
ξηραίνεται εύκολα µε τη διοχέτευσή του µέσω πυκνού
θειικού οξέος. Καθώς το υδροχλωρικό οξύ απορροφάται
πολύ γρήγορα από τη µεθανόλη, συνιστάται να λαµβά-
νονται οι συνήθεις προφυλάξεις κατά τη διάλυσή του,
δηλαδή διοχέτευση του αερίου µέσω µικρού ανεστραµ-
µένου χωνιού, του οποίου τα χείλη µόλις εφάπτονται
µε την επιφάνεια του υγρού. Είναι δυνατό να παρα-
σκευαστούν εκ των προτέρων µεγάλες ποσότητες
µεθανολικού διαλύµατος υδροχλωρικού οξέος, δεδο-
µένου ότι το διάλυµα αυτό διατηρείται θαυµάσια µέσα
σε φιάλες µε γυάλινο πώµα, που πρέπει να φυλάσσονται
στο σκοτάδι.
Σηµείωση2: Για να επιτευχθεί οµαλός βρασµός, τοποθετείται µέσα
στο δοκιµαστικό σωλήνα γυάλινο ραβδί και η θερµο-
κρασία του υδατόλουτρου διατηρείται στους 90 ºC.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—60
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ XI
ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ►C1ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ◄ΤΟΥ ΕΛΑΙΟ-
ΛΑ∆ΟΥ ΣΕ ΑΛΟΓΟΝΟΥΧΟΥΣ ΠΤΗΤΙΚΟΥΣ ∆ΙΑΛΥΤΕΣ
1.ΑΡΧΗ
Αεριοχρωµατογραφική ανάλυση σύµφωνα µε την τεχνική «head
space».
2.ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ
2.1.Συσκευή αερίου χρωµατογραφίας, µε ανιχνευτή σύλληψης ηλεκτρο-
νίων (ECD).
2.2.Συσκευή«headspace».
2.3.Στήλη αερίου χρωµατογραφίας από γυαλί µήκους 2 µέτρων και
διαµέτρου 2mm,►C1µε στατική φάση ◄.OV101 ως 10%ή ισοδύ-
ναµο, που εµποτίζει γη διατόµων, η οποία έχει αποτεφρωθεί,
εκπλυθεί µε οξέα και µετατραπεί σε σιλάνιο, κοκκοµετρικού βαθµού
80 ως 100Mesh.
2.4.Φέρον αέριο και βοηθητικό αέριο:άζωτο για αέριο χρωµατογραφία,
►C1κατάλληλο για ανιχνευτή σύλληψης ηλεκτρονίων ◄.
2.5.Γυάλινα φιαλίδια 10 ώς 15 ml,µε επένδυση από τεφλόν και ένα πώµα
από αλουµίνιο εφοδιασµένο µε στόµιο, για δειγµατοληψία µε
σύριγγα.
2.6.Λαβίδες ερµητικού κλεισίµατος.
2.7.Σύριγγα για αέριο 0,5 ως 2 ml.
3.ΑΝΤΙ∆ΡΑΣΤΗΡΙΑ
3.1.Πρότυπα:αλογονούχοι πτητικοί διαλύτες ►C1χρωµατογραφικής
καθαρότητας ◄.
4.∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ
4.1.Ζυγίζουµε ακριβώς 3 gελαιολάδου περίπου σε ένα γυάλινο φιαλίδιο
(µιας χρήσεως), κλείνουµε το φιαλίδιο ερµητικά. Εισάγουµε το
φιαλίδιο σε θερµοστάτη σε 70 ºCγια µία ώρα. Λαµβάνουµε µε ακρί-
βεια, µε τη βοήθεια σύριγγας, όγκο 0,2 ώς 0,5 mlαπό το«head
space». Το εγχέουµε στη στήλη της συσκευής αερίου χρωµατογρα-
φίας που ρυθµίζεται ως εξής:
—θερµοκρασία έγχυσης:150 ºC,
—θερµοκρασία στήλης:70 ώς 80 ºC,
—θερµοκρασία ανίχνευσης:200 ως 250 ºC.
Είναι δυνατό να χρησιµοποιηθούν άλλες θερµοκρασίες στο βαθµό
που τα αποτελέσµατα είναι ισοδύναµα.
4.2.∆ιαλύµατα αναφοράς. Προετοιµάζουµε πρότυπα διαλύµατα, χρησιµο-
ποιώντας εξευγενισµένο ελαιόλαδο χωρίς ίχνη διαλυτών, σε
συγκεντρώσεις που κυµαίνονται µεταξύ 0,05 και 1 mg/kg και
ανάλογες µε την υπολογιζόµενη περιεκτικότητα του δείγµατος. Η
ενδεχόµενη διάλυση πρέπει να γίνεται µε πεντάνιο.
4.3.►C1Ποσοτικός προσδιορισµός ◄.Συγκρίνουµε τα εµβαδά ή τα
ύψη των κορυφών του φάσµατος που αντιστοιχούν στο δείγµα και
στο πρότυπο διάλυµα µε την υπολογιζόµενη πλησιέστερη
συγκέντρωση. Αν η σχετική απόκλιση είναι µεγαλύτερη από 10 %,
η ανάλυση πρέπει να επαναληφθεί, συγκρίνοντας µε ένα νέο
πρότυπο διάλυµα, µέχρι η σχετική συγκέντρωση να ανταποκρίνεται
στη σχετική απόκλιση που προαναφέρεται. Η περιεκτικότητα υπολο-
γίζεται µε βάση ένα µέσο όρο των στοιχειωδών εγχύσεων.
4.4.∆ιατύπωση αποτελεσµάτων. Τα αποτελέσµατα ►C1εκφράζονται ◄
σεmg/kg(ppm). Το όριο ανίχνευσης της µεθόδου είναι 0,01 mg/kg.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—61
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ XII
ΟΡΓΑΝΟΛΗΠΤΙΚΗΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΤΟΥΠΑΡΘΕΝΟΥΕΛΑΙΟΛΑ∆ΟΥ
1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Η παρούσα µέθοδος έχει στόχο τη θέσπιση των κριτηρίων εκείνων
που είναι απαραίτητα για την αξιολόγηση των χαρακτηριστικών
της γεύσης του παρθένου ελαιόλαδου και την ανάπτυξη της αναγ-
καίας µεθοδολογίας.
2. ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
Η περιγραφόµενη µέθοδος δεν ισχύει παρά για την οργανοληπτική
αξιολόγηση και την κατάταξη του παρθένου ελαιόλαδου που
µπορεί να χρησιµοποιηθεί για άµεση κατανάλωση. Περιορίζεται
στην κατάταξη του παρθένου ελαίου σε αριθµητική κλίµακα που
καταρτίζεται σε σχέση µε την αντίληψη των γευστικών
ερεθισµάτων, σύµφωνα µε την κρίση οµάδας επιλεγµένων δοκιµα-
στών που συγκροτούν εξεταστική επιτροπή.
3. ΓΕΝΙΚΟ ΒΑΣΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΟΛΗΠΤΙΚΗΣ
ΑΝΑΛΥΣΗΣ
Βλέπε προδιαγραφή που προβλέπεται στο κεφάλαιο «Οργανολη-
πτική ανάλυση:Γενικό βασικό λεξιλόγιο ».
4. ΕΙ∆ΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΑΙΟΛΑ∆Ο
4.1. Ευχάριστη αίσθηση που δηµιουργείται από τα ποιοτικά χαρακτηρι-
στικά των παρθένων ελαιολάδων:
Βαθµός ωρίµανσης ελαιοκάρπου: γευστικότητα που θυµίζει ταυτοχ-
ρόνως οσµή και γεύση υγειούς και νωπού ελαιοκάρπου του οποίου
η συγκοµιδή έγινε στο στάδιο της ωρίµανσης του.
Βαθµός ωρίµανσης ώριµου ελαιοκάρπου: γευστικότητα ελαιολάδου
παραχθέντος από ώριµο ελαιόκαρπο, κατά κανόνα χωρίς οσµή και
µε σακχαρώδη γεύση.
Βαθµός ωρίµανσης άωρου ελαιοκάρπου: γευστικότητα ελαιολάδου
παραχθέντος από άωρο ακόµη ελαιόκαρπο.
4.2. Αίσθηση κατά το µάλλον ή ήττον ευχάριστη ανάλογα µε το πόσο
έντονα γίνεται αντιληπτή, η οποία δεν πρέπει να θεωρείται ως
µειονέκτηµα και η οποία όµως επηρεάζει την αρµονία της έννοιας
του βαθµού ωρίµανσης:
Μήλο: γευστικότητα ελαιολάδου η οποία θυµίζει µήλο.
Γλυκεία γεύση: ευχάριστη γεύση, όχι ακριβώς σακχαρώδης, όπου
δεν κυριαρχούν η πικρή, η στυφή και η δριµεία γεύση.
Χόρτο: χαρακτηριστική οσµή ορισµένων ελαιολάδων η οποία
θυµίζει την οσµή που αναδίδει φρεσκοκοµένο χόρτο.
Πράσινα φύλλα (πικρίλα): γευστικότητα ελαιολάδου παραχθέντος
από πολύ άωρο ελαιόκαρπο ή από ελαιόκαρπο του οποίου η
άλεση έγινε µαζί µε φύλλα και κλώνους.
Πικρίλα: χαρακτηριστική γεύση ελαιολάδου παραχθέντος από
άωρο ελαιόκαρπο ή από ελαιόκαρπο που αρχίζει να ωριµάζει ·η
γεύση αυτή µπορεί να είναι κατά το µάλλον ή ήττον ευχάριστη
αναλόγως µε το πόσο έντονα γίνεται αντιληπτή.
Στυφότης: χαρακτηριστική αίσθηση που δηµιουργούν ορισµένα
ελαιόλαδα και κατά την οποία προκαλείται στο στόµα µια κιναι-
σθητική αντίδραση στυπτικότητας.
∆ριµύτης: γευστική αίσθηση νυγµού, χαρακτηριστική των
ελαιολάδων τα οποία παράγονται στην αρχή της παραγωγικής
περιόδου, από άωρο κυρίως ελαιόκαρπο. Η αίσθηση αυτή οφεί-
λεται στη δράση των φαινολικών ουσιών πάνω στις απολήξεις του
τρίδυµου νεύρου οι οποίες εκτείνονται σε ολόκληρη τη στοµατική
κοιλότητα.
Αµύγδαλο: η αντίστοιχη οργανοληπτική εντύπωση (γευστικότητα)
µπορεί να έχει δύο διαφορετικές µορφές ·µία, χαρακτηριστική του
νωπού αµυγδάλου και άλλη, χαρακτηριστική του υγειούς και ξηρού1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—62
▼M3
▼M3
αµυγδάλου η οποία µπορεί να εκληφθεί ως αρχή ταγγίσµατος. Μία
εντελώς µοναδική παραµένουσα γεύση γίνεται αντιληπτή όταν το
λάδι παραµένει σε επαφή µε τη γλώσσα και τον ουρανίσκο ·η
γεύση αυτή συνδέεται µε τα γλυκέα έλαια κα την άτονη οσµή.
Επίπεδη ή άτονη (ξεθυµασµένη): τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά
του ελαιολάδου που δηµιουργεί µία τέτοια εντύπωση είναι πολύ
αδύνατα επειδή έχουν ξεθυµάνει τα αρωµατικά συστατικά.
Άχυρο: χαρακτηριστική οσµή ορισµένων ελαιολάδων η οποία
θυµίζει την οσµή χόρτου λίγο ως πολύ αποξηραµένου.
4.3. Αίσθηση δυσάρεστη πάντοτε, ακόµα και όταν η έντασή της είναι
µόλις αντιληπτή, η οποία πρέπει να θεωρείται ως οργανοληπτικό
µειονέκτηµα.
Σπάρτο: χαρακτηριστική γευστικότητα ελαιολάδου παραχθέντος
από ελιές οι οποίες είχαν στοιβαχθεί σε καινούργιους σάκους από
σπάρτο. Η γευστικότητα µπορεί να διαφέρει αναλόγως του εάν
πρόκειται για σάκους φτιαγµένους από χλωρά σπάρτα ή από ξηρά
σπάρτα.
Χώµα: χαρακτηριστική γευστικότητα ελαιολάδου παραχθέντος από
ελιές οι οποίες µαζεύτηκαν µαζί µε χώµα ή λάσπη και δεν
πλύθηκαν. Σε ορισµένες περιπτώσεις, η γευστικότητα αυτή µπορεί
να συνδυάζεται και µε την αίσθηση της µούχλας.
Παλαιότης: χαρακτηριστική γευστικότητα ελαιολάδου το οποίο
παραµένει επί πάρα πολύ χρόνο µέσα στα δοχεία αποθήκευσης.
Μπορεί να δηµιουργηθεί και από ελαιόλαδα τα οποία παρέµειναν
συσκευασµένα επί παρατεταµένα χρονικά διαστήµατα.
Σκουλήκι: χαρακτηριστική γευστικότητα ελαιολάδου παραχθέντος
από ελιές οι οποίες υπέστησαν σοβαρή προσβολή από νύµφες του
δάκου (Dacusoleae).
Μεταλλική: οργανοληπτική εντύπωση που θυµίζει µέταλλα ·είνια
χαρακτηριστική ελαιολάδου το οποίο παρέµενε επί πολύ χρόνο σε
επαφή µε τρόφιµα ή µε µεταλλικές επιφάνειες, σε κατάλληλες
συνθήκες, κατά τη διάρκεια της άλεσης, της µάλαξης, της εκπίεσης
ή της αποθήκευσης.
Μούχλα -υγρασία: χαρακτηριστική γευστικότητα ελαιολάδου παρα-
χθέντος από ελιές προσβεβληµένες από ευρώτες και ζυµοµύκητες
κατόπιν παραµονής τους επί αρκετές ηµέρες στην υγρασία.
Τάγγισµα: χαρακτηριστική γευστικότητα κοινή για όλα τα έλαια
και λίπη τα οποία υπέστησαν αυτοοξείδωση κατόπιν παρατετα-
µένης επαφής τους µε τον ατµοσφαιρικό αέρα ·η αντίστοιχη
αίσθηση είναι δυσάρεστη και ανεξάλειπτη.
Οσµή κλεισούρας ( atojado): χαρακτηριστική γευστικότητα
ελαιολάδου παραχθέντος από ελιές στοιβαγµένες σε κατάσταση
προχωρηµένης ζύµωσης.
Άλµη: γευστικότητα ελαιολάδου παραχθέντος από ελιές διατηρη-
µένες σε αλµυρά διαλύµατα.
Πλακούντες: χαρακτηριστική γευστικότητα ανάλογη εκείνης των
λαιοπλακούντων.
Σαπωνοειδής: οργανοληπτική εντύπωση (όσφρηση -γεύση) που
παραπέµπει στο πράσινο σαπούνι.
Νερόβλάστησης: χαρακτηριστική γευστικότητα που αποκτά το λάδι
µετά από µετάγγιση και παρατεταµένη επαφή µε τα νερά της
βλαστήσεως.
Χαρακτηριστικά οίνου ή όξου: γευστικότητα ορισµένων ελαίων που
θυµίζει κρασί ή ξύδι ·τα χαραστηριστικά οφείλονται ουσιαστικά
στον σχηµατισµό οξεικού οξέος, οξεικού αιθυλίου και αιθανόλης,
σε ποσότητες µεγαλύτερες από αυτές που διαµορφώνουν το κανο-
νικό άρωµα του ελαιολάδου.
Αγγούρι: γευστικότητα η οποία προκύπτει ως αποτέλεσµα υπερ-
βολικά παρατεταµένης ερµητικής συσκευασίας, κυρίως µέσα σε
δοχεία από λευκοσίδηρο, και η οποία οφείλεται στο σχηµατισµό
της 2,6 εννεανοδιενάλης.
Ψηµένο ή καµένο: χαρακτηριστική γευστικότητα των ελαιολάδων η
οποία προκύπτει ως αποτέλεσµα υπερβολικής ή /και παρατεταµένης
θέρµανσης κατά την απόληψή του και ιδιαιτέρως κατά τη θερµοµά-1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—63
▼M3
λαξη της ελαιοµάζας εάν η τελευταία αυτή γίνεται σε ακατάλληλες
συνθήκες.
Μούργα: χαρακτηριστική γευστικότητα ελαιολάδου ανακτηθέντος
από κατακάθια που µεταγγίστηκαν σε υπόγειες στήλες και
αποθήκες.
Σάκος: χαρακτηριστική γευστικότητα ελαιολάδου παραχθέντος από
ελιές οι οποίες είχαν στοιβαχθεί σε σάκους λερωµένους από ζυµω-
µένα κατάλοιπα.
Λιπαντικά: οσµή ελαιολάδου παραχθέντος σε ελαιουργείο του
οποίου ο εξοπλισµός εξαγωγής ελαίου δεν υποβλήθηκε στον
κατάλληλο καθαρισµό από κατάλοιπα πετρελαίου, λίπους ή
ορυκτελαίου.
Χονροειδής: χαρακτηριστική εντύπωση προκαλούµενη από
ορισµένα ελαιόλαδα τα οποία δηµιουργούν µια αίσθηση πυκνής
και ζυµαρώδους ύλης.
5. ΠΟΤΗΡΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΕΥΣΗ ΤΩΝ ΕΛΑΙΩΝ
Αναφορά στο κεφάλαιο «Ποτήρι για την πρόγευση των ελαίων ».
6. ΑΙΘΟΥΣΑ ΠΡΟΓΕΥΣΗΣ
Αναφορά στο κεφάλαιο «Οδηγός για την εγκατάσταση αίθουσας
πρόγευσης».
7. ΕΡΓΑΛΕΙΑ
Κάθε θάλαµος πρέπει να διαθέτει τα απαραίτητα όργανα, που θα
είναι προσιτά στο δοκιµαστή, προκειµένου να εκτελέσει όπως
πρέπει τα καθήκοντά του, δηλαδή:
—Ποτήρια (σύµφωνα µε τις προδιαγραφές) που περιέχουν τα
δείγµατα, φέροντα διψήφιο κωδικό αριθµό που έχει επιλεγεί
τυχαία ή φέροντα αριθµούς και γράµµατα. Οι επιγραφές θα
γράφονται µε ανεξίτηλο και άοσµο µολύβι.
—Ύαλοι ωρολογίου, που φέρουν τις ίδιες επιγραφές, για να καλύ-
πτουν τα ποτήρια.
—Φύλλα βαθµολογίας (βλέπε σχήµα 2), συµπληρωµένα και µε
οδηγίες χρήσεως.
—Μολύβι ή στυλό διαρκείας.
—∆ίσκους µε κοµµάτια µήλου.
—Ένα ποτήρι νερό σε θερµοκρασία δωµατίου.
8. ΜΕΘΟ∆ΟΛΟΓΙΑ
Το τµήµα αυτό ορίζει τις γνώσεις που είναι αναγκαίες εκ των
προτέρων και που καθίστανται απαραίτητες για την πραγµατο-
ποίηση της οργανοληπτικής εξέτασης των παρθένων ελαιόλαδων
και στόχο έχει να θεσπίσει τους κανόνες συµπεριφοράς και τον
τρόπο εργασίας των δοκιµαστών που πρέπει να συµµετάσχουν στις
δοκιµές, οι οποίοι θα πρέπει να λάβουν γνώση τόσο των συστά-
σεων γενικού χαρακτήρα όσο και των ειδικών συστάσεων για την
πρόγευση των ελαιολάδων.
8.1.Ρόλος του οργανωτή ή υπεύθυνου της εξεταστικής επιτροπής (ή
οµάδας δοκιµαστών)
Ο οργανωτής της εξεταστικής επιτροπής πρέπει να είναι πολύ
καλά καταρτισµένος, όντας γνώστης και εµπειρογνώµονας, καλά
πληροφορηµένος για όλα τα είδη ελαίου µε τα οποία θα πρέπει να
ασχοληθεί στα πλαίσια της εργασίας του. Είναι το «κλειδί»της
εξεταστικής επιτροπής και υπεύθυνος για την οργάνωση και τη
λειτουργία της. Πρέπει να καλεί εγκαίρως τους δοκιµαστές και θα
προσπαθήσει να διευκρινίσει οποιαδήποτε αµφιβολία θα µπορούσε
να δηµιουργηθεί όσον αφορά την πραγµατοποίηση των δοκιµών,
αποφεύγοντας πάντα να υποβάλει τη γνώµη του επί του δείγµατος,
όποια κι αν είναι αυτή.
Είναι υπεύθυνος για την καταγραφή των εργαλείων, τον τέλειο
καθαρισµό τους, την προετοιµασία και κωδικοποίηση των
δειγµάτων, καθώς και για την παρουσίασή τους στους δοκιµαστές
σύµφωνα µε το πρωτόκολλο δοκιµής, για τη συλλογή των δεδο-
µένων και τη στατιστική τους επεξεργασία, προκειµένου να1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—64
▼B
▼B
επιτευχθούν τα καλύτερα αποτέλεσµατα µε τη λιγότερη
προσπάθεια.
Η εργασία του υπεύθυνου της εξεταστικής επιτροπής απαιτεί
επιδεξιότητα όσον αφορά τις αισθήσεις, σχολαστική προετοιµασία
των δοκιµών, αυστηρή τάξη για την εκτέλεσή τους, καθώς και
επιδεξιότητα και υποµονή για τον προγραµµατισµό και την
πραγµατοποίηση των δοκιµών. Ο υπεύθυνος της οµάδας έχει
επιπλέον ως αποστολή να ανυψώνει το ηθικό των µελών της
οµάδας, παρακινώντας τους το ενδιαφέρον, την περιέργεια και το
ανταγωνιστικό πνεύµα. Πρέπει να αποφεύγει να γίνεται γνωστή η
γνώµη του και να εµποδίζει να επιβάλλονται τα επικρατέστερα
κριτήρια των πιθανών «αρχηγών»στους υπόλοιπους δοκιµαστές.
Είναι επίσης στην αρµοδιότητά του να επιβλέπει την εκπαίδευση,
την επιλογή και τον έλεγχο των δοκιµαστών, ώστε να βεβαιώνεται
ότι διατηρούνται σ 'ένα τέλειο επίπεδο ικανότητας.
8.2.Συνθήκες δοκιµής
8.2.1. Μέγεθος του δείγµατος
Κάθε ποτήρι πρέπει να περιέχει 15 mlελαίου.
8.2.2. Θερµοκρασία της δοκιµής
Τα δείγµατα του προς πρόγευση ελαίου πρέπει να διατηρούνται
µέσα στα ποτήρια σε µια θερµοκρασία των 28 ºC,µε ανοχή±2ºC.
Αυτή η θερµοκρασία χρησιµοποιείται λόγω του ότι επιτρέπει να
διακρίνονται µε µεγαλύτερη ευκολία οι οργανοληπτικές διαφορές,
σε κανονική θερµοκρασία, όταν τα έλαια έχουν χρησιµοποιηθεί ως
καρύκευµα. Ένας άλλος λόγος που επιβεβαιώνει τη σωστή επιλογή
αυτής της θερµοκρασίας στηρίζεται στο γεγονός ότι θερµοκρασίες
πιο χαµηλές ή πιο υψηλές προκαλούν ασθενή εξάτµιση των αρωµα-
τικών συστατικών ή παράγονται πτητικές ουσίες που αποτελούν
ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των θερµαινόµενων ελαίων.
8.2.3. Ωράριο των δοκιµών
Για τη δοκιµή των ελαίων, οι άριστες ώρες εργασίας είναι οι
πρωινές:είναι αποδεδειγµένο ότι υπάρχουν περίοδοι κατά τη
διάρκεια της ηµέρας όπου η αντίληψη της γεύσης ή της οσµής
είναι καλύτερη.
Μία περίοδος αυξηµένης οσφρητικο -γευστικής οξύτητας
προηγείται των γευµάτων τα οποία ακολουθούνται από µια µείωση
της οξύτητας αυτής.
Εντούτοις, αυτό το κριτήριο δεν πρέπει να οδηγείται στα άκρα, στο
σηµείο που η πείνα θα µπορεί να αποτελεί παράγοντα απροσεξίας
για τους δοκιµαστές και να αποτελεί αιτία µείωσης της διακριτικής
τους ικανότητας και, κυρίως, των κριτηρίων τους της προτίµησης
και της αποδοχής.
9. ∆ΟΚΙΜΑΣΤΕΣ
Τα άτοµα που λαµβάνουν µέρος ως δοκιµαστές στις οργανολη-
πτικές δοκιµές των βρώσιµων ελαιολάδων πρέπει να είναι
εκπαιδευµένα και επιλεγµένα σύµφωνα µε την επιδεξιότητά τους,
να κάνουν το διαχωρισµό ανάµεσα σε οµοειδή δείγµατα ·δεν
πρέπει να ξεχνάµε ότι η ακρίβεια βελτιώνεται µε την εκπαίδευση
(βλέπε σχετικό κεφάλαιο).
Για κάθε δοκιµή πρέπει να διαθέτουµε 8 έως 12 δοκιµαστές. Εντού-
τοις, πρέπει να προβλέπουµε µερικούς επιπλέον δοκιµαστές, τους
οποίους θα µπορούµε να καλέσουµε σε περίπτωση πιθανών απου-
σιών.
9.1.Γενικοί κανόνες συµπεριφοράς που πρέπει να τηρούν οι υποψήφιοι
και οι δοκιµαστές
Οι παρούσες συστάσεις αποβλέπουν στη συµπεριφορά η οποία
πρέπει να ακολουθείται από τους υποψήφιους και τους δοκιµαστές
κατά τη διάρκεια της εργασίας τους.
Αµέσως µετά τη λήψη της ανακοίνωσης του υπεύθυνου της οµάδας,
που τον καλεί να λάβει µέρος σε οργανοληπτική δοκιµή, ο δοκιµα-
στής πρέπει να είναι ικανός να την πραγµατοποιήσει στις
ενδεδειγµένες ώρες και να τηρεί τους ακόλουθους κανόνες:
9.1.1. Να αποφεύγει να καπνίσει το λιγότερο 30 λεπτά πριν από την
καθορισµένη ώρα της δοκιµής.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—65
▼B
9.1.2. Να µην χρησιµοποιήσει άρωµα, καλλυντικό ή σαπούνι, των οποίων
η οσµή θα µπορούσε να διαρκεί κατά τη στιγµή της δοκιµής. Τα
χέρια πρέπει να είναι πλυµένα µε ένα µη αρωµατισµένο ή λίγο
αρωµατισµένοσαπούνι, έπειτα ξεβγαλµένα και καλά στεγνωµένα
όσες φορές αυτό είναι αναγκαίο για να εξαλειφθεί κάθε ίχνος
µυρωδιάς.
9.1.3. Να µη φάει τίποτα το λιγότερο µια ώρα πριν από την πρόγευση.
9.1.4. Σε περίπτωση που οι φυσικές του κανότητες θα ήταν προσποιητές,
κυρίως η αίσθηση του της όσφρησης και της γεύσης, ή αν
βρίσκεται υπό την επήρεια οποιουδήποτε ψυχολογικού γεγονότος,
το οποίο θα τον εµπόδιζε να συγκεντρωθεί, πρέπει να προειδο-
ποιήσει τον υπεύθυνο της οµάδας, έτσι ώστε αυτός να τον
αποσύρει της δοκιµής ή να πάρει κατάλληλες αποφάσεις, λαµβά-
νοντας υπόψη τη δυνατότητα που υπάρχει αυτός ο δοκιµαστής να
αποκλίνει από τις µέσες τιµές των υπόλοιπων µελών της οµάδας.
9.1.5. Εφόσον πληροί τους προηγούµενους κανόνες, ο δοκιµαστής πρέπει
να εγκατασταθεί στον καθορισµένο θάλαµο, µε τρόπο όσο το
δυνατόν πιο τακτικό και ήσυχο.
9.1.6. Αφού καθήσει, πρέπει να εξακριβώσει αν το υλικό, το οποίο έχει
ανάγκη, είναι καλά τοποθετηµένο και µε τάξη και αν η κωδικο-
ποιηµένη εγγραφή κάθε ποτηριού αντιστοιχεί σε αυτήν που είναι
τοποθετηµένη πάνω στην ύαλο ωρολογίου που το καλύπτει.
9.1.7. Πρέπει να διαβάσει προσεκτικά τις οδηγίες που βρίσκονται στο
φύλλο βαθµολογίας και να µην αρχίσει την εξέταση του δείγµατος,
παρά µόνο όταν θα είναι απολύτως ταυτισµένος και εξοικειωµένος
µε το έργο το οποίο πρέπει να εκπληρώσει. Σε περίπτωση αµφιβο-
λίας, πρέπει να απευθυνθεί στον υπεύθυνο της επιτροπής, για να
συζητήσει µαζί του ιδιαιτέρως τις δυσκολίες τις οποίες συναντά.
9.1.8. Ο δοκιµαστής πρέπει να πάρει το ποτήρι, κρατώντας το σκεπα-
σµένο µε τήν ύαλο ωρολογίου, έπειτα να το γείρει ελαφρά και σε
αυτή τη θέση θα το κάνει να περιστραφεί εξ ολοκλήρου, έτσι ώστε
να διαβρέξει όσο το δυνατόν περισσότερο την εσωτερική
επιφάνεια. Μετά από αυτή την ενέργεια πρέπει να βγάλει την
ύαλο ωρολογίου και να οσφρανθεί το δείγµα µε αργές, βαθιές
εισπνοές για να µπορέσει να κρίνει. Η διάρκεια της όσφρησης
δεν πρέπει να ξεπερνάει τα 30 δευτερόλεπτα. Εάν κατά τη διάρκεια
αυτού του χρόνου ο δοκιµαστής δεν κατέληξε σε κανένα συµπέ-
ρασµα, πρέπει να κάνει ένα διάλειµµα, πριν κάνει µια καινούρια
προσπάθεια. Εφόσον καταλήξει στην οσφρητική δοκιµή, προβαίνει
στην κρίση της γεύσης (σύνολο των αισθήσεων όσφρησης -γεύσης-
αφής). Για να το κάνει, παίρνει µια µικρή γουλιά ελαίου των 3 ml
τερίπου. Είναι σηµαντικό να µοιράσει το έλαιο σε όλη τη στοµα-
τική κοιλότητα, από το πρόσθιο τµήµα του στόµατος και της
γλώσσας, περνώντας από τα πλάγια και το οπίσθιο τµήµα έως τη
µαλθακή υπερώα ·καθώς γνωρίζουµε, οι τέσσερις βασικές γεύσεις
(γλυκιά, αλµυρή, όξινη και πικρή) γίνονται πράγµατι αντιληπτές
µε µιά διαφορετική ένταση, ανάλογα µε τις διαφορετικές ζώνες
της γλώσσας και του ουρανίσκου.
Πρέπει να επιµείνει στην αναγκαιότητα να διασκορπίσει το έλαιο,
σε επαρκή ποσότητα και πολύ αργά, από το οπίσθιο τµήµα της
γλώσσας µέχρι τη µαλθακή υπερώα και το λάρυγγα, συγκεντρώ-
νοντας την προσοχή στη σειρά εµφάνισης των ερεθισµών:
«πικρός»και«δριµύς»·εάν δεν έχει ενεργήσει έτσι, σε ορισµένα
έλαια αυτοί οι δύο ερεθισµοί µπορούν να περάσουν απαρατήρητοι,
ή ακόµη, ο πικρός ερεθισµός µπορεί να είναι καλυµµένος από το
δριµύ ερεθισµό.
Αναρροφήσεις µικρές και διαδοχικές, κάνοντας να διέρχεται ο
αέρας από το στόµα, επιτρέπουν όχι µόνο να διασκορπιστεί το
δείγµα σε όλη τη στοµατική κοιλότητα, αλλά και να αισθανθεί
όλα τα πεπτικά αρωµατικά συστατικά µε το πίσω µέρος της ρινικής
κοιλότητας.
Η αίσθηση της αφής πρέπει επίσης να λαµβάνεται υπόψη. Έτσι, η
ρευστότητα, το γλοιώδες και η φαγούρα ή το τσούξιµο, πρέπει να
σχολιαστούν µόλις ανακαλυφθούν και, αν η δοκιµή το απαιτεί,
πρέπει να µετρηθεί ποσοτικά η ένταση.
9.1.9. Η οργανοληπτική αξιολόγηση ενός παρθένου ελαιολάδου πρέπει
να αφορά ΕΝΑ ΜΟΝΟ ∆ΕΙΓΜΑ ανά συνεδρίαση, φροντίζοντας
να αποφεύγεται η αίσθηση της αντίθεσης, που θα µπορούσε να
προκαλέσει η άµεση πρόγευση άλλων δειγµάτων.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—66
▼B
∆εδοµένου ότι οι διαδοχικές προγεύσεις επηρεάζονται από την
κούραση ή από την απώλεια της οξύτητας, που προκαλούν οι
προηγούµενες δοκιµές, είναι ενδιαφέρον να χρησιµοποιηθεί ένα
προϊόν ικανό να εξαλείψει από το στόµα τα υπολείµµατα του
ελαιολάδου της πρόγευσης, που µόλις έχει πραγµατοποιηθεί.
Συνιστάται να χρησιµοποιείται ένα µικρό κοµµάτι µήλου, περίπου
15g,το οποίο, µετά το µάσηµα, µπορεί να πεταχτεί στο πτυελοδο-
χείο. Στη συνέχεια, ο δοκιµαστής ξεβγάζει το στόµα του µε λίγο
νερό σε θερµοκρασία περιβάλλοντος. Αφήνει να περάσουν το λιγό-
τερο 15 λεπτά πριν προβεί στην επόµενη πρόγευση.
9.2.Προεπιλογή των υποψήφιων
Ο υπεύθυνος της εξεταστικής επιτροπής, δια προσωπικών συνεν-
τεύξεων, προβαίνει σε αυτή την προεπιλογή, η οποία έχει ως
σκοπο να γνωρίσει την προσωπικότητα των υποψηφίων και τις
συνθήκες οι οποίες τους περιβάλλουν. Όσον αφορά τις φυσιολο-
γικές και ψυχολογικές συνθήκες, τις οποίες πρέπει να πληρούν οι
υποψήφιοι, δεν είναι πολύ αυστηρές, λόγω του ότι, καταρχήν, κάθε
φυσιολογικός άνθρωπος είναι ικανός να αναπτύξει αυτή τη δραστη-
ριότητα. Οι συνθήκες ως προς την ηλικία, το φύλο και ορισµένες
συνήθειες (κάπνισµα), κ.λπ. περνούν στις µέρες µας σε δεύτερο
πλάνο, µπροστά σε άλλα θέµατα όπως:η υγεία, το προσωπικό
ενδιαφέρον και το γεγονός να υπάρχει διαθέσιµος χρόνος για
αυτή την εργασία.
Κατά τη διάρκεια της συνοµιλίας, ο υπεύθυνος της επιτροπής
πρέπει να εξηγήσει στον υποψήφιο τα χαρακτηριστικά της εργα-
σίας την οποία θα αναλάβει και να του πει πόσο περίπου χρόνο
θα τον απασχολήσει. Στη συνέχεια, ο υπεύθυνος της επιτροπής
πρέπει να συγκεντρώσει από τον υποψήφιο τα δεδοµένα, επιτρέ-
ποντας του να αξιολογήσει ταυτόχρονα το ενδιαφέρον και το
κίνητρο, ζητώντας του να προσδιορίσει πόσο χρόνο θα µπορέσει
πράγµατι να αφιερώσει σ 'αυτή τη δραστηριότητα. Το ερωτηµατο-
λόγιο που ακολουθεί µπορεί να χρησιµεύσει ως υπόδειγµα.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—67
▼B
(1)
Στη βάση των δεδοµένων, που έχουν συλλεγεί µε αυτόν του τρόπο,
ο υπεύθυνος της οµάδας θα πραγµατοποιήσει την προεπιλογή. Οι
υποψήφιοι που δείχνουν λίγο ενδιαφέρον γι 'αυτό το είδος της
εργασίας, που έχουν λίγο διαθέσιµο χρόνο, ή δεν είναι ικανοί να
προσδιορίσουν επακριβώς τις ιδέες τους, θα διαγράφονται.
9.3.Ορισµός του «µέσου επίπεδου »της οµάδας για τις «χαρακτηριστικές
ιδιότητες »
∆ιαλέξτε προσεκτικά τέσσερα έλαια, έτσι ώστε καθένα απ 'αυτά να
θεωρείται ως αντιπροσωπευτικό των ιδιοτήτων:µουχλιασµένο,
οινώδες, ταγγισµένο και πικρό, εντάσεως όσο πιο σαφούς και
καθαρής γίνεται.
Αφαιρέστε ένα υποπολλαπλάσιο τµήµα από καθένα από τα έλαια
και ετοιµάστε δείγµατα σε διαφορετικές συγκεντρώσεις (λόγος 2),
δια διαδοχικών διαλύσεων µε το κατάλληλο υπόστρωµα µέχρις
ότου, στις δύο ή τρεις τελευταίες διαλύσεις, να µην είναι δυνατό
να ανιχνεύεται η διαφορά µε το ποτήρι το οποίο περιέχει µόνο το
υπόστρωµα. Ένα τελευταίο ζευγάρι πρέπει να συνίσταται από δύο
ποτήρια που περιέχουν το υπόστρωµα.
Η σειρά πρέπει να είναι συµπληρωµένη από ποτήρια µε υψηλό-
τερες συγκεντρώσεις, µέχρι 8 στο σύνολο.
Ετοιµάστε µια επαρκή ποσότητα δειγµάτων µε διαφορετικές
συγκεντρώσεις, έτσι ώστε να µπορέσετε να παραδώσετε
ολοκληρωµένες σειρές από κάθε ιδιότητα σε κάθε υποψήφιο.
Για να µπορέσετε να καθορίσετε το «µέσο όρο»των υποψήφιων σε
σχέση µε κάθε ιδιότητα, πρέπει να τους παρουσιάσετε ένα ποτήρι1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—68
(1)Παρακαλούµε να ορίσετε ακριβώς ποιο είναι, κατά τη γνώµη σας, το ενδια-
φέρον που µπορεί να παρουσιάζει η αξιολόγηση κάθε τροφίµου, ή ακόµη του
ελαιολάδου, υπό το πρίσµα των οργανοληπτικών του χαρακτηριστικών.
▼B
το οποίο περιέχει 15 mlµιας οιασδήποτε των ανωτέρω συγκεντρώ-
σεων συγχρόνως και ένα ποτήρι µε 15 mlτου«υποστρώµατος».
Μόλις πραγµατοποιηθεί η δοκιµή, ο υποψήφιος πρέπει να προσδιο-
ρίσει εάν το περιεχόµενο των ποτηριών είναι το ίδιο ή
διαφορετικό.
Η ίδια δοκιµή πρέπει να επαναληφθεί όσον αφορά τις υπόλοιπες
συγκεντρώσεις της µελετούµενης ιδιότητας.
Σηµειώστε τον αριθµό των σωστών απαντήσεων που επιτεύχθηκαν
σε σχέση µε κάθε συγκέντρωση, του συνόλου των υποψηφίων, και
εκφράσατε σε ποσοστό του αριθµού των δοκιµών που πραγµατο-
ποιήθηκαν.
Παρουσιάστε, κατ 'αύξουσα σειρά, στον άξονα των τετµηµένων, τις
δοκιµασθείσες συγκεντρώσεις και, στον άξονα των τεταγµένων, το
ποσοστό των ορθών χαρακτηρισµών που πραγµατοποιήθηκαν σε
σχέση µε την κάθε συγκέντρωση.
Το σχήµα 1 δίνει ένα πρακτικό παράδειγµα των αναπτύξεων που
προηγήθηκαν. Το κατώφλι ανίχνευσης ορίζεται στον άξονα των
τετµηµένων προεκτείνοντας από την καµπύλη το σηµείο του
άξονα των τεταγµένων που αντιστοιχεί στο 75 %των σωστών απαν-
τήσεων.
Αυτή η συγκέντρωση «κατώφλι»,η οποία µπορεί να είναι διαφορε-
τική για κάθε αρχικό έλαιο, γιατί είναι ανάλογη µε την ένταση της
παρούσας ιδότητας, πρέπει να είναι όµοια για τις διάφορες οµάδες
υποψηφίων των διαφόρων εξεταστικών επιτροπών, δεν εξαρτάται
από κανένα έθιµο, συνήθεια ή προτίµηση που έχει ορισµένη
κατεύθυνση. Πρόκειται, συνεπώς, για ένα κοινό σηµείο αναφοράς
σε κάθε κανονική ανθρώπινη οµάδα και µπορεί να χρησιµεύσει
στην οµογενοποίηση των διαφορετικών επιτροπών, µόνο λόγω της
οσφρητικο-γευστικής τους οξύτητας.
Ξεκινώντας από τη συγκέντρωση «κατώφλι»της οµάδας, που
επιτυγχάνεται µε αυτό τον τρόπο, ενεργήστε ως εξής:
Ετοιµάστε µια σειρά αυξουσών και φθινουσών συγκεντρώσεων, µε
τέτοιο τρόπο ώστε η «συγκέντρωση κατώφλι »να βρίσκεται στη
βαθµίδα 10 αυτής της κλίµακας.
Προκύπτει ότι οι συγκεντρώσεις αριθ. 11και 12 θα είναι περισσό-
τερο διαλυµένες και εποµένως θα είναι πολύ δύσκολο να
ανιχνεύσουµε σε αυτές την παρουσία του έλαιου µε την επιλε-
γµένη ιδιότητα.
Από την συγκέντρωση C10,τα υπόλοιπα δείγµατα µπορούν να παρα-
σκευάζονται εφαρµόζοντας τον ακόλουθο τύπο:
C10×αν,όπου:«α»είναι µία σταθερά, η οποία αντιστοιχεί στον
παράγοντα της διάλυσης, ίση µε 1,5 και «ν»ο εκθέτης, ο οποίος
ποικίλλει από 9 έως −2.
Παραδείγµατος χάρη:υποθέτοντας ότι το επίπεδο που επιτυγχά-
νεται για το ταγγισµένο έλαιο είναι ίσο µε 0,32, προκύπτει ότι C10είναι ίσο µε 0,32 και αφού «α»είναι ίσο µε 1,5, η σειρά των
δειγµάτων θα έχει τις ακόλουθες συγκεντρώσεις:
∆είγµα 1234567891 0 1 1 1 2
Συγκέντρωση12,30 8,20 5,47 3,65 2,43 1,62 1,08 0,72 0,48 0,32 0,21 0,14
Εάν χρησιµοποιήσουµε τον ίδιο τρόπο για τις άλλες τρεις
ιδιότητες, θα πάρουµε, ξεκινώντας από τα οµοίως υπολογισµένα
αντίστοιχα επίπεδα, όπως υποδείχθηκε παραπάνω, κλίµακες οι
οποίες θα παρουσιάζουν για όλα τα εργαστήρια όµοιες αρωµατικές
εντάσεις για κάθε ερεθισµό, αν και τα αρχικά έλαια θα έχουν
αντιληπτά µειονεκτήµατα σε διαφορετικές εντάσεις.
9.4.Επιλογή των δοκιµαστών µε τη µέθοδο της «κατάταξης της
έντασης »
Η επιλογή πρέπει να γίνεται από έναν αριθµό υποψήφιων δύο ή
τρεις φορές µεγαλύτερο από αυτόν ο οποίος κρίνεται αναγκαίος
για τη σύσταση της οµάδας των δοκιµαστών, έτσι ώστε να διευκο-
λύνεται η επιλογή των πιο ευαίσθητων ή αυτών οι οποίοι
παρουσιάζουν µια ικανότητα διάκρισης πιο αυξηµένη. Συνιστάται1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—69
▼B
πάντως να πραγµατοποιούνται οι δοκιµές µε το ίδιο προϊόν, το
οποίο θα είναι το αντικείµενο της ανάλυσης στη συνέχεια (σε
ειδική περίπτωση, πρέπει να χρησιµοποιείται πάντα ελαιόλαδο).
Σχήµα 1
Για την επιλογή της µεθόδου, πρέπει να λαµβάνεται υπόψη,
ανεξάρτητα από την αποτελεσµατικότητά της, ότι η διαδικασία
που θα γίνει αποδεκτή πρέπει να είναι η όσο το δυνατόν πιο οικο-
νοµική όσον αφορά την ποσότητα του ελαίου, τον αριθµό των
δειγµάτων που θα χρησιµοποιηθούν και το χρόνο ο οποίος αφιερώ-
νεται στην επιλογή. Η αποτελεσµατικότητα µιας διαδικασίας
επιλογής χαρακτηρίζεται από την εκλογή των άριστων επιπέδων
των τριών ανεξάρτητων µεταβλητών που ακολουθούν:α) «κόστος»
καθορισµένο από τον αριθµό των δοκιµών, β) «αναλογία»υποψη-
φίων δυνητικώς ικανών αλλά οι οποίοι, κατά τύχη διαγράφτηκαν,
δυστυχώς, κατά την επιλογή και γ) «αναλογία»των όχι ικανών
υποψήφιων αλλά οι οποίοι, κατά ευνοϊκή τύχη, έγιναν αποδεκτοί
ενώ δεν θα έπρεπε.
Η διαδικασία επιλογής η οποία γίνεται αποδεκτή είναι αυτή η
οποία περιγράφεται υπό τον τίτλο «TheIntensityRatingTest»( δοκι-
µασία ταξινόµησης της έντασης) στους κανονισµούς ASTM(1),
STP(1)αριθ.440, σελίδα 53, τροποποιηµένη σε τέσσερα σηµεία:
1.µείωση του αριθµού των δειγµάτων µέσα στη σειρά ·
2.επέκταση των ερεθισµών, έτσι ώστε να αυξηθεί ο αριθµός των
οσφρητικο-γευστικών ενδείξεων πάνω στις οποίες είναι βασι-
σµένη η επιλογή, προσπαθώντας να προσαρµοστούν στα πιο
κοινά αντιληπτά µειονεκτήµατα του ελαιόλαδου ·
3.µεταβολή της σχέσης συγκέντρωσης µέσα στη σειρά ·
4.στατιστική επεξεργασία των αποτελεσµάτων.
Αναγκαίουλικό:1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—70
(1) American Society forTesting andMaterials (ASTM),Special Technical Publication
(STP).
▼B
—µπουκάλια ή σφαιρικές γυάλινες φιάλες των 1500ml,
—σκουρόχρωµα ποτήρια πρόγευσης,
—δοκιµαστικοί σωλήνες των 10 ml,15ml,1000ml και1500ml.
Αναγκαίαπροϊόντα:
—ΠαραφίνηMerck( αριθµός αναφοράς:7.160, DAB8,USPXX)
ή ελαιώδες υπόστρωµα άοσµο και άγευστο (ελαιόλαδο ή
άλλο παρόµοιο, προσφάτως ραφιναρισµένο),
—έλαια:µουχλιασµένο, οινώδες, ταγγισµένο και πικρό.
9.4.1. Τρόπος εργασίας
Αφού έχετε παρασκευάσει τα διαλύµατα, περάστε στην επιλογή
ξεκινώντας από 25 υποψήφιους, σύµφωνα µε την µεθοδολογία που
θα εξηγηθεί παρακάτω για κάθε ερεθισµό:
1.Ετοιµάστε τις σειρές των 12 ποτηριών προς πρόγευση, σηµειω-
µένα µε κωδικό αριθµό (µια σειρά ανά υποψήφιο). Ρίξτε σε κάθε
ποτήρι 15mlαπό καθεµία από τις διαφορετικές συγκεντρώσεις,
οι οποίες παρασκευάστηκαν σύµφωνα µε τον τύπο C10×αν.
2.Αφού πληρωθούν και σκεπαστούν µε την ύαλο ωρολογίου, τα
ποτήρια πρέπει να µείνουν στην αίθουσα πρόγευσης σε µια
θερµοκρασία 20-22ºC για µία ώρα το λιγότερο πριν ξεκινήσουν
οι δοκιµές, έτσι ώστε να οµοιογενοποιηθεί η θερµοκρασία τους
µε τη θερµοκρασία περιβάλλοντος.
3.Έπειτα ο υπεύθυνος της δοκιµής θα τακτοποιήσει τα 12 ποτήρια
κάθε σειράς, κατά φθίνουσα τάξη συγκεντρώσεων.
Στη συνέχεια, κάθε υποψήφιος καλείται να πραγµατοποιήσει τη
δοκιµή ξεχωριστά, ακολουθώντας τις εξής οδηγίες:
9.4.2. Οδηγίες για τον υποψήφιο
Τα 12 ποτήρια τοποθετηµένα στη γραµµή µπροστά στον υποψήφιο
περιέχουν διαλύµατα του κάθε ερεθισµού:µουχλιασµένος, οινώδης,
ταγγισµένος ή πικρός, ανάλογα µε την περίπτωση. Τα ποτήρια
διακρίνονται µεταξύ τους από την ένταση της οσµής, δεδοµένου
ότι εκείνο που έχει την πιο έντονη οσµή είναι τοποθετηµένο στο
αριστερό άκρο, η ένταση της οσµής των υπόλοιπων ποτηριών µειώ-
νεται βαθµιαία προς τα δεξιά. Το τελευταίο ποτήρι στα δεξιά
µπορεί να παρουσιάζει µια οσµή τόσο αδύναµη που θα είναι ίσως
αδύνατο να την ανιχνεύσουµε.
Προχωρήστε ως εξής:εξοικειωθείτε µε τις οσµές που αναδύονται
από τα ποτήρια της σειράς. Για να γίνει αυτό, ξεκινήστε από αυτό
που βρίσκεται στα δεξιά (αριθ. 12)και προσπαθήστε να συγκρατή-
σετε την ένταση των οσµών, χωρίς εντούτοις να κουραστείτε.
Από τη στιγµή που εκτιµάτε ότι έχετε συνηθίσει την κλίµακα της
συγκέντρωσης των αναδινόµενων οσµών από τα ποτήρια της
σειράς, βγείτε από το δωµάτιο.
Στο µεταξύ, ο υπεύθυνος της δοκιµής θα διαλέξει ένα ποτήρι της
σειράς και θα το τοποθετήσει στο ίδιο επίπεδο µε το τελευταίο
δεξιά (αριθ.12), πλησιάζοντας ταυτόχρονα τα υπολοιπα ποτήρια
για να καλύψει το κενό το οποίο άφησε από εκείνο που διάλεξε.
Ξαναγυρίστε τότε στο δωµάτιο για να συνεχίσετε τη δοκιµή.
Η ζητούµενη απόδειξη είναι η ακόλουθη:
Το ποτήρι το οποίο επιλέχθηκε από τον υπεύθυνο της δοκιµής
πρέπει να ξανατοποθετηθεί στη σωστή του θέση στη σειρά. Για
να γίνει αυτό, µπορείτε να το οσφρανθείτε και να το συγκρίνετε
µε τα υπόλοιπα ποτήρια όσες φορές είναι απαραίτητο, δεδοµένου
ότι αν θέλετε να το ξανατοποθετήσετε στη σωστή του θεση στη
σειρά, δεν πρέπει να ξεχνάτε ότι η οσµή την οποία αναδίνει
πρέπει να είναι πιο έντονη από αυτή του ποτηριού του τοποθετη-
µένου αµέσως δεξιά και λιγότερο έντονη από αυτή του ποτηριού
του τοποθετηµένου αµέσως αριστερά. Η δοκιµή πρέπει να
επαναληφθεί µε άλλα τρία ποτήρια.
Με σκοπό να διευκολυνθεί η εργασία και η συλλογή των απαντή-
σεων, πρέπει να δοθεί σε κάθε υποψήφιο, εκτός από τις
προηγούµενες οδηγίες, και το ακόλουθο δελτίο:1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—71
▼B
9.4.3. Έκφραση των αποτελεσµάτων
Για να διευκολυνθεί η κατάταξη των δεδοµένων κάθε υποψήφιου, ο
υπεύθυνος της επιτροπής πρέπει να τα σηµειώσει µε τον ακόλουθο
τρόπο:
9.4.4. Στατιστική διαδικασία βαθµολογίας
Στην ειδική περίπτωση της πραγµατοποιηθείσας επιλογής τα
ποτήρια, που πρέπει να ξανατοποθετηθούν στη σωστή τους θέση,
πρέπει να είναι τα ίδια για όλους τους υποψήφιους. Σύµφωνα µε
τους στατιστικούς υπολογισµούς που έγιναν γι 'αυτό το σκοπό,
αυτά τα ποτήρια αντιστοιχούν στη τάξη της σειράς, στις ακόλουθες
θέσεις για κάθε ερεθισµό:
Μουχλιασµένος
(Μ)Οινώδης (Ο) Ταγγισµένος (Τ) Πικρός (Π)
Ποτήρι αριθ. Ποτήρι αριθ. Ποτήρι αριθ. Ποτήρι αριθ.
(10,5,7,2) (11,3,8,6) (7,4,10,2) (6,3,11,9)
Το νούµερο το οποίο αντιστοιχεί στη θέση που κατείχαν τα
ποτήρια ακολουθώντας τη σειρά δεν µπορεί να µεταβληθεί, δεδο-
µένου ότι οι στατιστικοί υπολογισµοί για τη δοκιµή έγιναν
παίρνοντας υπόψη την πιθανότητα ότι τα σηµειωµένα ποτήρια θα
ξανατοποθετηθούν στη σωστή τους θέση κατά τύχη.
Εντούτοις, προκειµένου να αποφευχθεί η διαρροή πληροφοριών
από τον έναν υποψήφιο στον άλλο, ο υπεύθυνος της επιτροπής
πρέπει να φροντίζει ώστε:
1)Να εµποδίζεται κάθε επικοινωνία µεταξύ των υποψήφιων. Να
µεταβάλλεται ο κώδικας για κάθε υποψήφιο.
2)Να εµποδίζεται να γνωρίζουν οι υποψήφιοι τη θέση την οποία
κατείχαν τα ποτήρια τα οποία έχουν αποσυρθεί.
3)Να µεταβάλλεται η σειρά της ανατοποθέτησης των ποτηριών,
σε κάθε υποψήφιο, αν και αυτά θα είναι τα ίδια για όλους.
Κάθε υποψήφιος θα πάρει στη συνέχεια µια βαθµολογία σύµφωνα
µε τα αποτελέσµατα που θα επιτευχθούν. Για να γίνει αυτό, ενερ-
γήστε ως εξής:
Ορίστε µε ε1i,ε2i,…ε12iτα 12 ποτήρια που περιέχουν τις 12 συγκεν-
τρώσεις, οι οποίες αντιστοιχούν σ 'έναν ερεθισµό «i» (i =
οποιοσδήποτε από τους τέσσερις ερεθισµούς:µουχλιασµένος,
οινώδης, ταγγισµένος και πικρός), παρατεταγµένα κατά φθίνουσα
τάξη έντασης του θεωρούµενου ερεθισµού.
Ορίστε µε εκiένα από τα διαλεγµένα ποτήρια και µε Κ ′τη θέση
που θα έχει δώσει ο υποψήφιος στο ποτήρια τη στιγµή της ξανατο-
ποθέτησής του στη σειρά. Οι τιµές των Κ και Κ ′είναι, κατά
συνέπεια, ακέραιοι αριθµοί µεταξύ του 1 και του 12, και αντιστοι-1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—72
▼B
χούν στην πραγµατική και την ορισµένη από τον υποψήφιο θέση,
αντιστοίχως.
Ορίστε µε Τ (µέγιστη αποδεκτή απόκλιση) µία τιµή, καθορισµένη
εκ των προτέρων, στην περίπτωση µας ίση µε 3, έτσι ώστε αν Κ ′−
Κ>Τ, ο υποψήφιος εξαιρείται αυτοµάτως (1).
Αντιθέτως, ανK′−K≤Τ, ο υποψήφιος, καταρχήν, δεν διαγρά-
φεται και µπορεί εποµένως να συνεχίσει τη δοκιµή, λόγω του ότι
αποδεικνύεται ικανός να ξανατοποθετήσει το θεωρούµενο
ερεθισµό στη σωστή του θέση ή το λιγότερο στις αµέσως πλησιέ-
στερες θέσεις.
Σε αυτή την περίπτωση, η ορισµένη βαθµολογία για έναν
υποψήφιο µόλις αξιολογεί έναν καθορισµένο ερεθισµό
(συγκέντρωση), για παράδειγµα της σειράς «µουχλιασµένος»(Μ),
είναι ίση µε το τετράγωνο της διαφοράς ανάµεσα στο νούµερο της
τάξης το οποίο αντιστοιχεί στη σωστή θέση, που κατέχει το
ποτήρι στη σειρά και στη θέση στην οποία ξανατοποθετήθηκε
από τον υποψήφιο, δηλαδή:
P(Μ)=(K′−K)2.
∆εδοµένου ότι αυτή η εργασία πρέπει να γίνει για κάθε υποψήφιο
σε τέσσερις συγκεντρώσεις της σειράς κάθε ερεθισµού, η µερική
βαθµολογία για το λεγόµενο ερεθισµό (Μ για παράδειγµα) θα είναι
η ακόλουθη:
ΖΜ=PµΜ+PοΜ+PιβΜ+PιγΜ
Προκειµένου να κατανοήσετε καλύτερα, παραθέτουµε τα εξής
παραδείγµατα:
Παράδειγµα αριθ. 1:
Ας υποθέσουµε ότι οι απαντήσεις του υποψήφιου Α όσον αφορά τις
τέσσερις συγκεντρώσεις του ερεθισµού ( i)οι οποίες αποσύρθηκαν
από τη σειρά είναι οι ακόλουθες:
Σωστή θέση του
ποτηριού στη
σειρά
(Κ)Θέση στην οποία
το ποτήρι τοποθε-
τήθηκε από τον
υποψήφιο
(K′)Απόκλιση από τη σωστή θέση
(K′−Κ)
7 7 7−7=0
4 5 4−5=−1
10 6 10−6=4(1)
2 4 2−4=−2
(1)Αυτός ο υποψήφιος εξαιρείται, λόγω του ότι η τιµή του Τ είναι µεγαλύ-
τερη από 3.
Παράδειγµα αριθ. 2:
Ας υποθέσουµε ότι ένας άλλος υποψήφιος ξανατοποθετεί τις
τέσσερις συγκεντρώσεις του αναφερόµενου ερεθισµού ως εξής:
Σωστή θέση του
ποτηριού στη
σειρά
(Κ)Θέση στην οποία
το ποτήρι τοποθε-
τήθηκε από τον
υποψήφιο
(Κ′)Απόκλιση από τη σωστή θέση
(Κ′−Κ)
7 7 7−7=0
4 4 4−4=0
10 7 10−7=3
2 3 2−3=−11991R2568—EL—01.11.1992—005.001—73
(1)Ο υπεύθυνος της εξεταστικής επιτροπής θα πρέπει να επιµείνει στον υποψήφιο,
έτσι ώστε η δοκιµή να γίνει λογικά, δηλαδή χωρίς να υπάρχει απώλεια της
οξύτητας από οσφρητική κούραση.
▼B
Αυτός ο υποψήφιος δεν εξαιρείται, η βαθµολογία η οποία του
ορίστηκε σε σχέση µε αυτό τον ερεθισµό είναι:
Ζi=O2+Ο2+32+(−1)2=10
Η τελική βαθµολογία του υποψήφιου µε σκοπό την επιλογή του ή
όχι ως δοκιµαστή, σύµφωνα µε τις απαντήσεις του ως προς τους 4
αναφερόµενους ερεθισµούς, παρουσιάζεται ως εξής:
PηΜ+PθΜ+PιβΜ+PιγΜ=ZΜ
Pηο+Pθο+Pιβο+Pιγο=ZΟ
Pητ+Pθτ+Pιβτ+Pιγτ=ZΤ
Pηπ+Pθπ+Pιβπ+Pιγπ=ZΠ
Zτελικό=ZΜ+…+ZΠ
όπου:
Μ=Μουχλιασµένος
Ο=Οινώδης
Τ=Ταγγισµένος
Π=Πικρός.
Πρόκειται τώρα να καθορίσουµε µέχρι ποια µέγιστη τιµή του Ζ
είναι δυνατό να θεωρηθεί ότι ο υποψήφιος έχει καλά επίπεδα
αντίληψης, οσφρητική µνήµη και νοητική οργάνωση για να δώσει
την ανάλογη απάντηση ως προς τους 4 αναφερόµενους ερεθισµούς.
Προφανώς, το Ζ είναι πάντα µη αρνητική τιµή και Ζ =0σηµαίνει
ότι ο υποψήφιος αναγνώρισε και µέτρησε ποσοτικά σωστά το
σύνολο των 16 εντάσεων οι οποίες του παρουσιάστηκαν (4 για
κάθε ερεθισµό). Τιµές του Ζ διάφορες από το 0 δηλώνουν ότι ο
υποψήφιος αναγνώρισε τις ζώνες των κλιµάκων που βρίσκονται οι
επιλεγµένες εντάσεις, αλλά ότι στο εσωτερικό τους δεν ήταν σε
θέση να ξανατοποθετήσει τον ερεθισµό στη σωστή του θέση,
λόγω του ότι δεν διαθέτει µια καλή ικανότητα διάκρισης, συνδεδε-
µένη µε το φάσµα έντασης, η οποία του παρουσιάστηκε για έναν ή
περισσότερους από τους αναφερόµενους ερεθισµούς.
Έτσι, λοιπόν, θα πρέπει να καθοριστεί µια κριτική τιµή Ζ τέτοια
ώστε, αν υποθέσουµε ότι ο υποψήφιος θα ξανατοποθετήσει τυχαία
όλα τα ποτήρια στο εσωτερικό των ζωνών, που αναγνώρισε πρωτύ-
τερα, η πιθανότητα µιας οριστικής βαθµολογίας Ζ, µικρότερης από
Zγ, να είναι µία αρκετά µικρή ποσότητα (α) η οποία θα µπορεί να
είναι ορισµένη εκ των προτέρων. Με άλλα λόγια, πρέπει να βεβαι-
ωθούµε ότι η πιθανότητα, µε αυτή τη διαδικασία, να επιλέξουµε
ένα δοκιµαστή για την οµάδα, ο οποίος δεν συγκεντρώνει επαρκείς
ικανότητες διάκρισης για τις εντάσεις των ερεθισµών των χρησιµο-
ποιούµενων για το σκοπό της επιλογής, θα είναι µικρότερη από α.
Αφού καθοριστεί η τιµή του α (στην περίπτωση µας = 0,05), η
επίτευξη τουZγεξαρτάται από την κατανοµή της πιθανότητας της
µεταβλητής Ζ, που και αυτή, µε τη σειρά της, εξαρτάται από τις
κατανοµές της πιθανότητας των µεταβλητών ρ ( K′).
Αφού πραγµατοποιήσουµε τους ανάλογους στατιστικούς υπολογι-
σµούς, η τιµή που παίρνουµε για το Ζγείναι ίση µε 34.
Μόλις επιτευχθεί η βαθµολογία Ζ για όλους τους υποψήφιους,
αυτοί των οποίων η βαθµολογία είναι µεγαλύτερη από 34 πρέπει
να εξαιρεθούν.
Βλέπε, παραδείγµατος χάρη, τις βαθµολογίες των υποψηφίων Α και
Β:
Ερεθισµός Υποψήφιος Α Υποψήφιος Β
Μουχλιασµένος (Μ) ΖΜ=10 ΖΜ=12
Οινώδης (Ο) ΖΟ=10 ΖΟ=11
Ταγγισµένος (Τ) ΖΤ=10 ΖΤ=15
Πικρός (Π) ΖΠ=4 ΖΠ=0
Σ=34 Σ=381991R2568—EL—01.11.1992—005.001—74
▼B
Οι τιµές τουZγια τους δύο υποτιθέµενους υποψήφιους είναι 34 και
38 αντίστοιχα·ο υποψήφιος Α θα παραµείνει, ενώ ο υποψήφιος Β
θα εξαιρεθεί. Αφού εξαιρεθούν όλοι οι υποψήφιοι οι οποίοι πήραν
µια βαθµολογία µεγαλύτερη από 34, οι υπόλοιποι θα καταταγούν
σύµφωνα µε τις τιµές τους Ζ µέχρι να συµπληρωθεί η οµάδα των
12 υποψήφιων που επιθυµούµε να συγκεντρώσουµε.
9.5.Εκπαίδευση
Η εκπαίδευση έχει για βασικό σκοπό:α) να εξοικειώσει τους δοκιµαστές µε τις πολλές ποικιλίες αισθή-
σεων όσφρησης -γεύσης-αφής, που προσφέρουν τα παρθένα
ελαιόλαδα·
β) να εξοικειώσει τους δοκιµαστές µε την ειδική µεθοδολογία
οργανοληπτικής αξιολόγησης ·
γ) να αυξήσει την ατοµική ικανότητα για την αναγνώριση, τον
προσδιορισµό και την ποσοτική µέτρηση των αισθητικών ερεθι-
σµών και
δ) να βελτιώσει την οξύτητα και τη µνήµη ως προς τους διαφορε-
τικούς αναφερόµενους ερεθισµούς, έτσι ώστε να καταλήξουν σε
ουσιαστικές κρίσεις.
Η περίοδος εκπαίδευσης αποτελείται συνήθως από µια σειρά
µαθηµάτων, σύµφωνα µε τις δυνατότητες της οµάδας και της
µελέτης, κατά τη διάρκεια των οποίων, αφού αναλύσουν ατοµικά
τα έλαια, οι δοκιµαστές συζητούν µαζί µε τον υπεύθυνο της
επιτροπής τις δυσκολίες που συνάντησαν και σχολιάζουν τους
χαρακτηρισµούς προκειµένου να ενοποιηθούν τα κριτήρια και οι
γνώµες.
Το επίπεδο εκπαίδευσης, το οποίο επιτυγχάνεται µετά από ένα
δεδοµένο αριθµό «µαθηµάτων»,αξιολογείται µε την αύξηση του
ποσοστού των σωστών απαντήσεων, σε περίπτωση που θα χρησιµο-
ποιούσαµε τις δοκιµές διάκρισης, ή αναλύοντας τις διακυµάνσεις
των µέσων ατοµικών χαρακτηρισµών της οµάδας, όταν πρόκειται
για δοκιµές µε τη βοήθεια µιας κλίµακας.
Η πρακτική χρησιµότητα αυτής της περιόδου εκπαίδευσης έχει
ευρέως συζητηθεί, αλλά σήµερα θεωρείται πολύ αποτελεσµατική
και απαραίτητη, αν θέλουµε να διαθέτουµε οργανοληπτικά δεδο-
µένα σωστά και ακριβή.
9.6.Έλεγχος
Οι οµάδες των«βετεράνων»δοκιµαστών πραγµατοποιούν συνήθως
τακτικές και συνεχείς προγεύσεις, µε οργανοληπτικές αποδείξεις,
που απαιτούν πολύ µεγάλες προσπάθειες από µέρους τους. Αποφά-
σεις που εµφανίζουν µεγάλη τεχνολογική και εµπορική σηµασία
εξαρτώνται, αρκετές φορές, από την κρίση τους και γι 'αυτό, αφού
έχουν επιλεχθεί και εκπαιδευτεί καλά, οι δοκιµαστές πρέπει να
υποβάλλονται σε ελέγχους οι οποίοι πρέπει να εγγυώνται την αξιο-
πιστία των αποτελεσµάτων.
Προφανώς, θα ήταν απαραίτητο, αφού συνταχθούν οι οµάδες και
αφού υποβληθούν σε δοκιµές ρουτίνας, να ελέγχεται κανονικά η
«απόδοσή»τους σε κατάλληλα χρονικά διαστήµατα.
10. ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ
ΟΡΓΑΝΟΛΗΠΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΟΥ ΕΛΑΙΟ-
ΛΑ∆ΟΥ
Μόλις πληρωθούν οι όροι που τίθενται στους παραπάνω κανόνες,
διατεθούν τα απαραίτητα µέσα και επιλεγεί η οµάδα των δοκιµα-
στών, καθένας από αυτούς πρέπει να οσφρανθεί, µετά να
προγευθεί(
1)το έλαιο το οποίο θα υποβληθεί σε εξέταση, το περιε-
χόµενο στο ποτήρι πρόγευσης, έτσι ώστε να αναλυθούν οι
αντιλήψεις όσφρησης, γεύσης, αφής και κιναίσθησης, µε τη
βοήθεια του δελτίου που παρουσιάζεται στο σχήµα 2, στο οποίο
πρέπει να σηµειώσει την εµφάνιση τους και την τιµή που αποδίδει
στην έντασή τους. Στη συνέχεια πρέπει να περάσει στη φάση της
βαθµολογίας της ποιότητας του ελαίου.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—75
(1)Μπορεί να απέχει από τη δοκιµή αυτή όταν παρατηρεί κάποια ιδιότητα εξαι-
ρετικά και έντονα δυσάρεστη, και να σηµειώσει στο φύλλο της βαθµολογίας
αυτή την εξαιρετική ►C1περίπτωση ◄.
▼B
10.1.Χρήση του φύλλου του σχήµατος 2 (περιγραφή της γευστικότητας
και βαθµολόγηση της ποιότητας)
Στο αριστερό τµήµα αυτού του φύλλου βρίσκονται µερικές από τις
πιο χαρακτηριστικές οργανοληπτικές αντιλήψεις που βρίσκουµε
πιο συχνά στα ελαιόλαδα και οι οποίες περιγράφουν τη γευστι-
κότητα. Στην περίπτωση που θα αντιληφθεί άλλους ερεθισµούς, οι
οποίοι δεν αντιστοιχούν στα αριθµηµένα ποιοτικά χαρακτηριστικά,
ο δοκιµαστής πρέπει να τους σηµειώσει κάτω από τον τίτλο
«άλλα»,χρησιµοποιώντας τον ή τους ποιοτικούς χαρακτηρισµούς
που τους περιγράφουν µε τη µεγαλύτερη ακρίβεια.
Οι αντιληπτοί ερεθισµοί πρέπει να αξιολογούνται ως προς την
έντασή τους ποσοστιαία µε την ένδειξη ενός συµβόλου ( +)στο
αντίστοιχο τετράγωνο, σύµφωνα µε το ακόλουθο κριτήριο:
1= µόλις αντιληπτός
2= ελαφρύς
3= µέσος
4= µεγάλος
5= ακραίος (έντονος)
Στο δεξιό τµήµα αυτού του φύλλου βρίσκεται µια κλίµακα από το 1
ως το 9 (9 για την εξαιρετική ποιότητα και 1 για τη χειρότερη), η
οποία πρέπει να χρησιµοποιηθεί από το δοκιµαστή για να δώσει
µια βαθµολογία ενιαία, συνολική, στα χαρακτηριστικά του έλαιου.
Αυτή η βαθµολογία πρέπει να είναι σύµφωνη µε τα πλεονεκτήµατα
και τα µειονεκτήµατα που παρατήρησε στο έλαιο και έχει, ήδη,
σηµειώσει στο αριστερό τµήµα του φύλλου.
Η πρώτη στήλη (µειονεκτήµατα) του πίνακα βαθµολογίας περιέχει
πέντε κλίµακες·άρα, η κατάταξη των ελαίων πρέπει να βασίζεται
κυρίως στην παντελή απουσία ή στην παρουσία της ελαττωµατικής
γευστικότητας, καθώς και στην περισσότερο ή λιγότερο µεγάλη
βαρύτητα ή ένταση των µειονεκτηµάτων ·εντούτοις, ►C1έχοντας
9 βαθµούς στην κλίµακα αξιολόγησης ◄,πρέπει να λαµβάνονται
υπόψη µερικές αποχρώσεις ή µερικές απόψεις, οι οποίες περιγρά-
φονται στη δεύτερη στήλη «χαρακτηριστικά»,τα οποία
συνεισφέρουν µε καθοριστικό τρόπο στη λήψη απόφασης πάνω
στην ολική βαθµολογία της ποιότητας.
10.2.Τελική βαθµολογία
Ο υπεύθυνος της οµάδας πρέπει να συγκεντρώσει τις αποδοθείσες
βαθµολογίες από κάθε δοκιµαστή, έπειτα να επαληθεύσει αν οι
ιδιότητες και οι εντάσεις µε τις οποίες τις αντιλήφθηκε και τις
βαθµολόγησε, στο «φύλλο χαρακτηρισµού »,συµφωνούν κατά
τρόπο αποδεκτό µε την αξιολόγηση που αποδόθηκε στο έλαιο
στον«πίνακα βαθµολογίας ».Στην περίπτωση µιας αισθητής
διαφοράς, ο υπεύθυνος θα πρέπει να ζητήσει από το δοκιµαστή να
ξαναµελετήσει το φύλλο της βαθµολογίας του.
Αν είναι απαραίτητο, ο δοκιµαστής πρέπει να επαναλάβει τη
δοκιµή.
Τέλος, ο υπεύθυνος της επιτροπής πρέπει να τοποθετήσει σε
πίνακα τις βαθµολογίες της οµάδας και να υπολογίσει το µέσο
όρο (αριθµητικά) που προκύπτει.
Μόνο στην περίπτωση µιας αναθεωρητικής ανάλυσης η οµάδα
οφείλει να επαναλαµβάνει τις δοκιµές έως ότου λάβει τρεις αξιο-
λογήσεις ανά δείγµα. Η τελική βαθµολογία είναι το αποτέλεσµα
των τριών βαθµολογιών που δόθηκαν στρογγυλεµένο στο πρώτο
δεκαδικό ψηφίο.
Εάν ο βαθµός της µέσης έντασης του πικρού ή /και δριµύος είναι
µεγαλύτερος από 2,5, πρέπει να δοθεί στο έλαιο η αντίστοιχη
βαθµολογία και να σηµειωθεί ότι είναι πικρό ή /και δριµύ.
Έκφραση των αποτελεσµάτων: ο υπεύθυνος της εξεταστικής
επιτροπής, βάσει του µέσου όρου της βαθµολογίας, καθορίζει την
κατηγορία στην οποία κατατάσσεται το δείγµα, σύµφωνα µε τα
όρια που προβλέπονται στο παράρτηµα I.Για το σκοπό αυτό ο
υπεύθυνος της εξεταστικής επιτροπής εφαρµόζει:
—κατά την περίοδο εµπορίας 1992 /93,ανοχή+1,5,
—κατά την περίοδο εµπορίας 1993 /94,ανοχή+1,
—κατά την περίοδο εµπορίας 1994 /95,ανοχή+0,5,1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—76
▼M5
▼M5
εάν η µέση βαθµολογία είναι ίση ή ανώτερη των 5 µονάδων.
Εντούτοις, για τα ελαιόλαδα για τα οποία υπάρχει παρέµβαση, η
ανοχή περιορίζεται, κατά τη διάρκεια των προαναφερθεισών
περιόδων εµπορίας σε +0,5.
Η στατιστική διαφορά σχετικά µε τις τιµές της επαναληψιµότητας
και της αναπαραγωγικότητας µεταξύ του αποτελέσµατος της αναλύ-
σεως και του κανονιστικού ορίου περιλαµβάνεται στην ανοχή που
αναφέρεται στα προηγούµενα εδάφια.
Στην περίπτωση κατά την οποία, κατά τη διάρκεια των προαναφε-
ρθεισών περιόδων εµπορίας, ο ενδιαφερόµενος κατατάσσει το
ελαιόλαδο χωρίς να εφαρµόσει την προβλεπόµενη ανοχή, µπορεί
να αναγράψει στην άµεση συσκευασία την ελάχιστη οργανολη-
πτική βαθµολόγηση του προϊόντος που µπορεί να εξακριβωθεί
κατά τη διάρκεια της περιόδου εµπορίας.
Ο υπεύθυνος της εξεταστικής επιτροπής αναφέρει στην έκθεση της
ανάλυσης µόνο την κατηγορία στην οποία κατατάσσεται το δείγµα.
Στην περίπτωση εξέτασης που πραγµατοποιεί ο αναλυτής, σύµφωνα
µε το άρθρο 2 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο, εφαρµόζει την ίδια
διαδικασία προσδιορισµού της κατηγορίας.
Σηµείωση: Τα δείγµατα πρέπει να διατηρούνται σε κλειστά δοχεία
και στο ψυγείο µέχρι τη στιγµή της ανάλυσης και
πρέπει να ξανατοποθετούνται εκεί µέχρι να συµπληρ-
ωθούν οι τρεις αξιολογήσεις.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—77
▼B
▼M3
Σχήµα 2
Παρθένο ελαιόλαδο
ΟΡΓΑΝΟΛΗΠΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ: ΓΕΝΙΚΟ ΒΑΣΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ
1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Το παρόν σύνολο κανόνων έχει ως στόχο τη συγκέντρωση των
γενικών όρων που χρησιµοποιούνται στην αισθητική ανάλυση και
να παρουσιάσει τους ορισµούς των όρων αυτών.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—78
▼B
▼B
2. ΛΕΙΞΙΛΟΓΙΟ
2.1.Γενική ορολογία
Οργανοληπτικήανάλυση (ουσιαστικό µε επιθετικό προσδιορισµό):
Εξέταση των οργανοληπτικών ιδιοτήτων ενός προϊόντος από τα
όργανα των αισθήσεων.
Αίσθηση(ουσιαστικό):
Αντίληψη, δια των αισθήσεων, εξωτερικών αντικειµένων ή γεγο-
νότων.
Οργανοληπτικός(επίθετο) (χαρακτήρας ή ιδιότητα):
Αποδίδεται σε οποιαδήποτε ιδιότητα ενός προϊόντος, η οποία
γίνεται αντιληπτή δια των αισθητηρίων οργάνων.
Εµπειρογνώµων(ουσιαστικό) (όσον αφορά την εξέταση των οργα-
νοληπτικών χαρακτήρων):
∆οκιµαστής, ειδικευµένος στην οργανοληπτική ανάλυση ενός
ορισµένου προϊόντος, διαθέτων τις βασικές γνώσεις όσον αφορά
την παρασκευή του εν λόγω προϊόντος και τις προτιµήσεις της
αγοράς.
∆οκιµαστής(ουσιαστικό):
Άτοµο οξυδερκές, ευαίσθητο, που έχει επιλεγεί και εκπαιδευτεί, το
οποίο αξιολογεί τους οργανοληπτικούς χαρακτήρες ενός προϊόντος
δια των οργάνων των αισθήσεων.
Εξεταστικήεπιτροπή (ουσιαστικό µε επιθετικό προσδιορισµό):
Οµάδα δοκιµαστών που έχουν αποτελέσει το αντικείµενο ειδικής
επιλογής και εκπαίδευσης, και συνέρχονται για να πραγµατοποιή-
σουν, υπό ελεγχόµενους όρους, την οργανοληπτική ανάλυση του
προϊόντος.
Αισθητικότητα(ουσιαστικό):
Υποκειµενικό φαινόµενο που προκύπτει από τον ερεθισµό του
συστήµατος των αισθήσεων. Το φαινόµενο αυτό µπορεί να αποτε-λέσει το αντικείµενο υποκειµενικής διάκρισης ή αντικειµενικού
ορισµού από το σχετικό όργανο των αισθήσεων, ανάλογα µε τη
φύση ή την ποιότητα του ερεθισµού, καθώς και µε την έντασή του.
Ευαισθησία(ουσιαστικό):
Ικανότητα των οργάνων των αισθήσεων να αντιλαµβάνονται, ποιο-
τικώς και ποσοτικώς, ερεθισµό πολύ χαµηλής εντάσεως, ή
ελάχιστες διαφορές µεταξύ ερεθισµών.
Πρόγευση(ουσιαστικό):
Ενέργεια που συνίσταται στην αντίληψη, ανάλυση και κρίση των
οργανοληπτικών χαρακτήρων και, ιδιαίτερα, των χαρακτήρων της
όσφρησης, γεύσης, αφής και κιναίσθησης ενός προϊόντος
διατροφής.
Αποδοχή(ουσιαστικό):
Πράξη που συνίσταται στην ευνοϊκή υποδοχή ενός προϊόντος από
ένα άτοµο ή τον πληθυσµό µιας περιοχής.
Αρµονία(ουσιαστικό):
Ποιότητα προϊόντος που δηµιουργεί αίσθηση ευχάριστου συνόλου.
Η αίσθηση αυτή οφείλεται στην αντίληψη των συστατικών στοι-
χείων του προϊόντος ως ερεθισµών της όσφρησης, της γεύσης, της
αφής και ►
C1κιναισθήσεως ◄,και τούτο λόγω του ότι παρουσιά-
ζονται µε σωστές αναλογίες συγκέντρωσης.
(το)Αποδεκτό(ουσιαστικοποιηµένο επίθετο):
Κατάσταση προϊόντος που γίνεται ευνοϊκά δεκτό από ένα άτοµο ή
πληθυσµό, ανάλογα µε τις οργανοληπτικές του ιδιότητες.
∆ιάκριση(ουσιαστικό):
Ποιοτική ή/και ποσοτική διαφοροποίηση µεταξύ δύο ή περισσό-
τερων ερεθισµών.
Αντιστάθµιση(ουσιαστικό):1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—79
▼B
Αποτέλεσµα της αλλεπάλληλης ►C1ενδοαντιδράσεως ◄
συνόλου ερεθισµών εις τρόπον ώστε κάθε ερεθισµός γίνεται
αντιληπτός µε λιγότερη ένταση από ό,τι αν ήταν αποµονωµένος.
Όψη(ουσιαστικό):
Σύνολο των οργανοληπτικών χαρακτήρων που γίνονται αντιληπτοί
µε το όργανο της όρασης:µέγεθος, µορφή, χρώµα, σχήµα, θολότης,
διαύγεια, ρευστότης, αφρός και παρουσία λεπτών φυσαλίδων.
Προτιµάται η χρησιµοποίηση αυτού του όρου αντί του όρου
«εµφάνιση».
Χαρακτηριστικό(ουσιαστικοποιηµένο επίθετο):
Χαρακτηριστική αντιληπτή ιδιότητα.
2.2.Ορολογία σχετική µε τη φυσιολογία
Ερεθισµός(ουσιαστικό):
Φυσικός ή χηµικός παράγοντας που προξενεί ειδικώς την ανταπό-
κριση των εξωτερικών ή εσωτερικών δεκτών των αισθήσεων.
Γεύση(ουσιαστικό) (αίσθηση της γεύσης):
Αίσθηση της οποίας οι δέκτες βρίσκονται στη στοµατική
κοιλότητα, κυρίως επί της γλώσσας, και οι οποίοι ενεργοποιούνται
από διάφορα συστατικά ►C1εν διαλύσει ◄.
Γευστικός(επίθετο):
Περιγράφει την ιδιότητα προϊόντος ικανού να ερεθίσει το µηχα-
νισµό της γεύσης, διεγείροντας τις αισθήσεις που αντιστοιχούν σε
►C1µία ή περισσότερες από τις τέσσερις βασικές γεύσεις ◄:
γλυκό, αλµυρό, ξινό και πικρό.
∆έκτης(ουσιαστικό):
Ειδική διάρθρωση οργάνου των αισθήσεων, ευερέθιστου και κανού
να δεχτεί ερέθισµα και να το µετατρέψει σε νευρικό ερεθισµό.
Σηµείωση: Οι δέκτες κατατάσσονται ανάλογα µε το είδος της ενέρ-
γειας που συνδέεται µε το ερέθισµα (φως, ζέστη, ήχος
κ.λπ.).
Όσφρηση(ουσιαστικό):
Λειτουργία του οργάνου της όσφρησης, για την αντίληψη και τη
διάκριση των µορίων που καταλήγουν, σε αέρια φάση από το
εξωτερικό, δια της ρινικής οδού αµέσως ή εµµέσως.
Ένταση(ουσιαστικό):
Βαθµός ενέργειας µιας ποιότητας που µπορεί να µετρηθεί, µε τη
βοήθεια ποσοτικής κλίµακας τιµών ανώτερων του κατωφλίου.
Οργανοληπτική προσαρµογή (ουσιαστικό µε επιθετικό προσδιο-
ρισµό):
Προσωρινή τροποποίηση της ικανότητας των αισθήσεων για την
αντίληψη των αισθητηριακών ερεθισµών, κατόπιν συνεχούς και
επανειληµµένης εκθέσεως στον ίδιο ή σε παρόµοιο ερεθισµό.
Αναστολή(ουσιαστικό):
Απουσία ανταπόκρισης οργάνου των αισθήσεων ή µέρους του εν
λόγω οργάνου, παρόλο που υποβάλλεται στη δράση κατάλληλου
ερεθισµού, του οποίου η ένταση είναι ανώτερη του κατωφλίου.
Ανταπόκριση(ουσιαστικό):
∆ράση δια της οποίας τα κύτταρα των αισθήσεων ανταποκρίνονται
στη δράση ενός ή περισσότερων ερεθισµών, σχετικών µε κάποια
ορισµένη αισθητηριακή ιδιότητα.
Σώµα(ουσιαστικό):
Αίσθηση της αφής που γίνεται αντιληπτή στη στοµατική
κοιλότητα και που παρέχει ένα βαθµό πυκνού, γλοιώδους,
σταθερού, συµπαγούς χαρακτήρα του προϊόντος διατροφής.
Ευωδία(ουσιαστικό):
∆ροσερή, ευχάριστη και απολαυστική µυρωδιά.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—80
▼B
Οσφραίνοµαι(ρήµα) (ενεργητική σηµασία σχετική µε την
όσφρηση):
Περιγράφει την ενέργεια αντίληψης µιας οσµής.
Αντικειµενικός(επίθετο):
α) Προσδιορίζει την αισθητικότητα που προκαλείται από την
πραγµατική και επαληθεύσιµη παρουσίαση του ακτικειµένου,
µειώνοντας στο ελάχιστο τους ανθρώπινους παράγοντες (όπως,
παραδείγµατος χάρη, την προτίµηση, τη συνήθεια, την αποτελε-
σµατικότητα).
β) Περιγράφει την τεχνική η οποία, δι 'αισθητηριακών ή τεχνικών
µεθόδων, επιτρέπει να µειωθούν στο ελάχιστο τα προσωπικά
λάθη.
Σηµείωση: Η χρησιµοποίηση του όρου «οργανικός»δεν
συνιστάται.
Υποκειµενικός(επίθετο):
Περιγράφει την αισθητικότητα που δηµιουργείται από την
αντίληψη, επηρεασµένη και από τις σκέψεις και τα συναισθήµατα
του καθενός και όχι µόνο από τον ερεθισµό.
►C1Κιναίσθησις ◄(ουσιαστικό):
Σύνολο αισθήσεων που προκαλούνται από πίεση που ασκείται στο
δείγµα ►C1διά της κινήσεως ◄ εντός της στοµατικής
κοιλότητας ή µε τα δάχτυλα (παραδείγµατος χάρη, πίεση µε τα
δάχτυλα στην περίπτωση του τυριού).
Κατώφλι(ουσιαστικό):
Απόλυτοκατώφλι:
Ελάχιστη τιµή ερεθίσµατος των αισθήσεων, απαραίτητη:
—για την αφύπνιση κάποιας αίσθησης (κατώφλι εµφάνισης ή
ανίχνευσης), ή
—για την αναγνώριση της αντιλαµβανόµενης αισθητικότητας
(κατώφλι αναγνώρισης).
Κατώφλιδιαφοροποίησης:
Ελάχιστη τιµή ερεθισµού των αισθήσεων ►C1που οδηγεί ◄σε
διαφορά αντιληπτή στην ένταση της αισθητικότητας.
Τελικόκατώφλι:
Μέγιστη τιµή ερεθισµού πάνω από την οποία δεν υπάρχει
αντιληπτή διαφορά στην ένταση της αισθητικότητας.
Προτιµησιακόκατώφλι:
Ελάχιστη ►C1ποσοτική τιµή ◄ερεθισµού ή κρίσιµη υπερω-
ριακή τιµή του ερεθισµού αυτού, που αντιστοιχεί στην εµφάνιση
έλξης ή απώθησης σε σχέση µε έναν ερεθισµό ουδέτερο, παραδεί-
γµατος χάρη η επιλογή µεταξύ σακχαρούχου διαλύµατος και νερού.
Σηµείωση: Πρέπει να γίνεται διάκριση µεταξύ του απόλυτου
προτιµησιακού κατωφλίου και του προτιµησιακού
κατωφλίου διαφοροποίησης.
Υπο-οριακός(επίθετο):
Περιγράφει ερεθισµό κατώτερο του απόλυτου κατωφλίου.
Υπερ -οριακός(επίθετο):
Περιγράφει ερεθισµό ανώτερο του απόλυτου κατωφλίου.
Αισθητηριακήκόπωση (ουσιαστικό µε επιθετικό προσδιορισµό):
Μορφή της οργανοληπτικής προσαρµογής που αντιστοιχεί σε
µείωση της ευαισθησίας.
Αντιστάθµιση(ουσιαστικό):
Αποτέλεσµα της αλλεπάλληλης ►C1ενδοαντιδράσεως ◄επί
συνόλου ερεθισµών, εις τρόπον ώστε κάθε ερεθισµός γίνεται
αντιληπτός µε λιγότερη ένταση από ό,τι αν ήταν αποµονωµένος.
Συνεργικός(επίθετο):1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—81
▼B
Επίπτωση ή συνδυασµένη δράση καθορισµένων ουσιών, κατά
τέτοιο τρόπο ώστε η ένταση των οργανοληπτικών χαρακτήρων
που προκύπτουν από το συνδυασµό τους είναι ανώτερη εκείνης
που αναµένεται από την απλή πρόσθεση των εντάσεων κάθε χαρα-
κτήρα όταν αποµονώνονται.
Αποτέλεσµααντίθεσης:Αύξηση της ανταπόκρισης στις διαφορές µεταξύ δύο ερεθισµών
ταυτόχρονων ή αλλεπάλληλων. Αντίθετο του αποτελέσµατος
σύγκλισης.
Αποτέλεσµασύγκλισης:Μείωση της ανταπόκρισης στις διαφορές µεταξύ δύο ερεθισµών
ταυτόχρονων ή αλλεπάλληλων. Αντίθετο του αποτελέσµατος
αντίθεσης.
2.3.Ορολογία σχετική µε τις οργανοληπτικές ιδιότητες
Όξινος(επίθετο):
α) Περιγράφει τη βασική γεύση που δηµιουργείται από αραιά
υδατικά διαλύµατα των περισσότερων οξέων (παραδείγµατος
χάρη νιτρικό οξύ, γαλακτικό οξύ και τρυγικό οξύ).
β) Περιγράφει την ιδιότητα καθαρών σωµάτων ή µειγµάτων των
οποίων η πρόγευση προκαλεί αυτό το γευστικό αίσθηµα.
Το αντίστοιχο ουσιαστικό είναι η οξύτητα.
∆ριµύς(επίθετο):
Περιγράφει την οσφρητικο -γευστική αισθητικότητα µε κυριαρχία
οξέων τα οποία συνήθως προέρχονται από ζυµώσεις, καθώς και τα
είδη διατροφής που παράγουν αυτή την αισθητικότητα.
Ορισµένοι παράγοντες, που συνεισφέρουν σε αυτήν την αισθητι-
κότητα, συνδέονται µε τη διαδικασία της ζύµωσης, παραδείγµατος
χάρη οξικής ή γαλακτικής, ενός προϊόντος διατροφής.
Πικρή(γεύση)(επίθετο):
α) Περιγράφει τη βασική γεύση που δηµιουργείται από αραιά
υδατικά διαλύµατα διαφόρων ουσιών, όπως είναι το κινίνο, η
καφεΐνη και ορισµένα συγκεκριµένα αλκαλοειδή.
β) Αποδίδεται στην ιδιότητα καθαρών σωµάτων και µειγµάτων των
οποίων η πρόγευση προκαλεί τη γεύση αυτή.
Το αντίστοιχο ουσιαστικό είναι η πικρότητα.Αλµυρή(γεύση)(επίθετο):
α) Χαρακτηριστική αισθητικότητα που γίνεται αντιληπτή µέσω της
αίσθησης της γεύσης ·εκείνη που προκαλείται από διάλυµα
χλωριούχου νατρίου αποτελεί το τυπικότερο παράδειγµα.
β) Περιγράφει την ιδιότητα καθαρών σωµάτων ή µειγµάτων των
οποίων η πρόγευση προκαλεί αυτή τη γεύση.
Το αντίστοιχο ουσιαστικό είναι η αλµυρότητα.
Γλυκιά(γεύση)(επίθετο):
α) Περιγράφει τη βασική γεύση που προκαλείται από υδατικά
διαλύµατα διαφόρων ουσιών, όπως είναι η σακχαρόζη.
β) Αποδίδεται στην ιδιότητα καθαρών σωµάτων ή µειγµάτων των
οποίων η πρόγευση προκαλεί αυτή τη γεύση.
Το αντίστοιχο ουσιαστικό είναι η γλυκύτητα.Στυφή(γεύση)(επίθετο):
α) Περιγράφει την πολύπλοκη αίσθηση που δηµιουργείται στο
στόµα από αραιό υδατικό διάλυµα ουσιών όπως οι ταννίνες
(παραδείγµατος χάρη οι ταννίες του λωτού ή του αγριο-
δαµάσκηνου).
β) Αποδίδεται στην ιδιότητα καθαρών σωµάτων ή µειγµάτων που
δηµιουργούν αυτή την αισθητικότητα.
Το αντίστοιχο ουσιαστικό είναι η στυπτικότητα.►
C1Γευστικοοσφραντική αίσθηση ◄(ουσιαστικό µε επιδετικό
προσδιορισµό):1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—82
▼B
Ως σύνθετη γεύση νοείται το σύνολο των αντιλαµβανόµενων ερεθι-
σµών όσφρησης-γεύσης, αφής και κιναίσθησης, που επιτρέπει σε
κάποιον να χαρακτηρίσει ένα προϊόν ►C1διατροφής και να
θέσει◄,να θέσει ένα κριτήριο, σε διαφορετικά επίπεδα, ευµενές
ή δυσµενές για το εν λόγω προϊόν.
Γεύση(ουσιαστικό):
α) Αισθητικότητα που γίνεται αντιληπτή από τις γευστικές θηλές
όταν ερεθίζονται από ορισµένες διαλυτές ουσίες.
β) Ποιότητα της ιδιαίτερης αισθητικότητας που προκαλείται από
τις ουσίες αυτές.
Βασικήγεύση(ουσιαστικό µε επιθετικό προσδιορισµό):
Καθεµία από τις τέσσερις αναγνωρισµένες γεύσεις:γλυκιά,
αλµυρή, ξινή πικρή.
Οσµή(ουσιαστικό):
α) Σύνολο αισθητικοτήτων που γίνονται αντιληπτές από το όργανο
της όσφρησης εισπνέοντας ορισµένες πτητικές ουσίες.
β) Ποιότητα της ιδιαίτερης αισθητικότητας που προκαλείται από
καθεµία από τις προαναφερθείσες ουσίες.
Άρωµα(ουσιαστικό):
α) Ευχάριστες αισθητικότητες που γίνονται αντιληπτές από το
όργανο της όσφρησης εµµέσως κατά την πρόγευση ενός
προϊόντος διατροφής.
β) Στην αρωµατοποιία και στην καθηµερινή γλώσσα ο όρος αυτός
ισχύει επίσης και για τις ίδιες αισθητικότητες που γίνονται
αντιληπτές δια της ρινικής οδού κατά τρόπο άµεσο.
Επίγευση(ουσιαστικό):
Σύνολο των αισθητικοτήτων που γίνονται αντιληπτές µετά την
εξάλειψη του ερεθισµού του στόµατος και οι οποίες διαφέρουν
από εκείνες που είχαν γίνει αντιληπτές προηγουµένως.
Αρωµατικός(επίθετο):
α) Αποδίδεται στην ιδιότητα καθαρών σωµάτων ή µειγµάτων, των
οποίων η πρόγευση προκαλεί αισθητικότητες που περιγρά-
φονται από τον όρο «άρωµα».
β) Περιγράφει τα προϊόντα διατροφής των οποίων η εξέταση δια
της άµεσης ρινικής οδού προκαλεί αισθητικότητες ευωδίας και
δροσιάς.
Υφή(ουσιαστικό):
Σύνολο των χαρακτηριστικών της στερεάς ή υγρής κατάστασης
ενός προϊόντος διατροφής ικανού να ερεθίσει τους µηχανικούς
δέκτες, κατά την πρόγευση, και ιδίως εκείνους που βρίσκονται
στην περιοχή του στόµατος.
Σηµείωση: Ο όρος αυτός ισχύει µόνο για τις αντικειµενικές
ιδιότητες και όχι για τις προκαλούµενες αισθητικότητες
και οι οποίες ορίζονται µε γενικούς όρους όπως είναι:
στερεές, ινώδεις, λιπαρές κ.λπ.
Γεύοµαι(ρήµα):
Ενέργεια κατά την οποία ένα προϊόν που βρίσκεται µέσα στο
στόµα έρχεται σε επαφή µε όλες τις ευαίσθητες περιοχές προκει-
µένου να γίνουν αντιληπτές οι αισθητικότητες που δηµιουργεί στο
στόµα.
Σηµείωση: Το λεξιλόγιο αυτό µπορεί να εµπλουτιστεί αφού
συµβουλευθείτε τους κανόνες ►C1ISO◄5492- Μέρη
Ι έωςV,και άλλα έργα, όπως εκείνο που συνέργαψε ο
J.L.Magnen«LescahierstechniquesduCentreNationalde
Coordination des Etudes et Recherches sur la Nutrition et
l'Alimentation».
ΠΟΤΗΡΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΕΥΣΗ ΤΩΝ ΕΛΑΙΩΝ
1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Η παρούσα προδιαγραφή έχει ως στόχο να περιγράψει τα χαρακτη-
ριστικά του ποτηριού για την οργανοληπτική ανάλυση των1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—83
▼B
βρώσιµων ελαίων (οσµή, γεύση, ►C1συνολική γευστικοοσφραν-
τική αίσθηση ◄).
►C1Επίσης ◄,περιγράφει τον ανάλογο µηχανισµό, τον
απαραίτητο για την επίτευξη και τη διατήρηση της κατάλληλης
θερµοκρασίας γι'αυτήν την ανάλυση.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΠΟΤΗΡΙΟΥ
Το σκίτσο του σχήµατος 1 σχεδιάστηκε για να βελτιστοποιήσει τα
επιθυµητά χαρακτηριστικά ενός οργάνου τέτοιας φύσης, του
οποίου οι ►C1βασικές ιδιότητες ◄καθορίζονται παρακάτω:
α) µέγιστη σταθερότητα, αποφεύγοντας την ταλάντευση του ποτη-
ριού και το αναποδογύρισµά του, µε αποτέλεσµα να χυθεί το
έλαιο που περιέχει ·
β) σχήµα που προσαρµόζεται εύκολα στις κοιλότητες µονάδας
θέρµανσης, ώστε να επιτρέπει την οµοιόµορφη θέρµανση της
βάσης του ποτηριού ·
γ) στένωµα του στοµίου, το οποίο ευνοεί τη συγκέντρωση των
οσµών και διευκολύνει ►C1τον προσδιορισµό ή ταυτο-
ποίηση ◄·
δ) από σκούρο γυαλί, έτσι ώστε ο δοκιµαστής να µην µπορεί να
αντιληφθεί το χρώµα του ελαίου, γεγονός το οποίο αποκλείει
κάθε προκατάληψη και τη δυνατότητα να σχηµατίσει γνώµες
ικανές να επηρεάσουν αρνητικά την αντικειµενικότητα του
προσδιορισµού.
2.1.∆ιαστάσεις
Το σκίτσο του ποτηριού ►C1δίδεται από το σχήµα 1 ◄,µε τις
ακόλουθες διαστάσεις:
—Ολική χωρητικότητα …...................... 130ml±10ml,
—Ολικό ύψος…................................ 60mm±1mm,
—∆ιάµετρος του στόµιου ….................... 50mm±1mm,
—∆ιάµετρος του ευρύτερου τµήµατος …....... 70mm±1mm,
—∆ιάµετρος της βάσης …...................... 35mm±1mm,
—Πάχος των πλαγίων τοιχωµάτων του ποτη-
ριού…........................................ 1,5mm±0,2mm,
—Πάχος του πυθµένα του ποτηριού …......... 5mm±1mm.
Κάθε ποτήρι πρέπει να συνοδεύεται από µια ύαλο ωρολογίου µε
διάµετρο η οποία υπερβαίνει κατά 10 mm περίπου αυτή του
στοµίου. Αυτή η ύαλος θα χρησιµεύσει ως καπάκι για να αποφευ-
χθεί η απώλεια του αρώµατος και η είσοδος της σκόνης.
2.2.Χαρακτηριστικά κατασκευής
Το ποτήρι πρέπει να είναι κατασκευασµένο απο ανθεκτικό γυαλί,
σκούρου χρώµατος, για να εµποδίζεται η εκτίµηση του χρώµατος
του περιεχοµένου, να µην είναι χαραγµένο και να µην έχει φυσα-
λίδες.
Το χείλος πρέπει να είναι κανονικό, λείο και να φέρει στεφάνη.Το ποτήρι πρέπει να είναι από γυαλί ξαναψηµένο, για να αντέχει
στις µεταβολές της θερµοκρασίας τις οποίες θα υποστεί κατά τη
διάρκεια των δοκιµών.
2.3.Κανόνες χρήσης
Ο καθαρισµός των ποτηριών πρέπει να γίνεται χρησιµοποιώντας
σαπούνι ή απορρυπαντικό όχι αρωµατισµένο και να ακολουθείται
από πολλά ξεβγάλµατα µέχρι την τέλεια εξάλειψη του χρησιµοποι-
ηθέντος προϊόντος. Τελικά, πρέπει να ξεβγάζονται µε απεσταγµένο
νερό, έπειτα, µετά από το στράγγισµα, να στεγνώνονται σε έναν
κλίβανο.
∆εν πρέπει να χρησιµοποιούνται συµπυκνωµένα οξέα, ούτε
µείγµατα χρωµικού οξέος.
Τα ποτήρια πρέπει να κρατούνται στον κλίβανο µέχρι τη χρησιµο-
ποίησή τους, ή να διατηρούνται καλά µέσα σ 'ένα ντουλάπι
προστατεύοντάς τα από ανεπιθύµητες οσµές.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—84
▼B
Πριν από κάθε χρήση, πρέπει να βεβαιώνεται µε την όσφρηση ότι
τα ποτήρια είναι απαλλαγµένα από αφύσικες οσµές. Κατά την
προετοιµασία της δοκιµής, φροντίζετε να σηµειώνετε τον κωδικό
κάθε ποτηριού και του αντίστοιχου ελαίου. Αυτή η αντιστοιχία
κωδικού και ελαίου δεν θα είναι γνωστή παρά µόνο στον υπεύθυνο
της δοκιµής.
3. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΘΕΡΜΑΝΣΗΣ ΤΩΝ ∆ΕΙΓΜΑΤΩΝ
Η οργανοληπτική εξέταση των δειγµάτων πρέπει να γίνεται σε µία
δεδοµένη θερµοκρασία που βρίσκεται για τα βρώσιµα έλαια, στους
28±2ºC. Για να επιτευχθεί η θερµοκρασία αυτή, πρέπει να εγκα-
ταστήσουµε στο εσωτερικό κάθε θαλάµου, µηχανισµό θέρµανσης
(βλέπε σχήµα 2), ευπρόσιτο για το δοκιµαστή. Αυτός ο µηχανισµός
αποτελείται από µία µονάδα αλουµινίου, βυθισµένη σε νερό, της
οποίας η θερµοκρασία ρυθµίζεται µε θερµοστάτη, έτσι ώστε να
επιτύχουµε µια οµοιόµορφη θερµοκρασία. Αυτή η µονάδα περιέχει
µια σειρά κοιλότητες, για να προσαρµόζεται ο πυθµένας των ποτη-
ριών. Η διαφορά θερµοκρασίας ανάµεσα στο µηχανισµό θέρµανσης
και στο περιεχόµενο έλαιο, στα ποτήρια τα τοποθετηµένα στις
κοιλότητες των διαφόρων µονάδων, δεν πρέπει να είναι µεγαλύ-
τερη από±2ºC.
Σχήµα 1 —Ποτήρι πρόγευσης
∆ιαστάσεις (σεmm)1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—85
▼B
Σχήµα 2 —∆ιάταξη θέρµανσης των δειγµάτων (∆ιαστάσεις σε mm)
Ο∆ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΙΘΟΥΣΑΣ ΠΡΟΓΕΥΣΗΣ
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η αίθουσα πρόγευσης έχει ως στόχο να δώσει στην οµάδα των
δοκιµαστών οι οποίοι συµµετέχουν στις οργανοληπτικές δοκιµές
ένα περιβάλλον κατάλληλο, άνετο και σύµφωνο µε τις προδια-
γραφές, το οποίο να µπορεί να διευκολύνει την εργασία τους και
να συµβάλει στη βελτίωση της επαναληπτικότητας και της αναπα-
ραγωγικότητας των αποτελεσµάτων.
2. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Η παρούσα προδιαγραφή έχει ως στόχο να καθορίσει τις κύριες
συνθήκες τις οποίες πρέπει να πάρουµε υπόψη µας για τη χωροτα-
ξική διευθέτηση αίθουσας πρόγευσης.
3. ΓΕΝΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
Κάθε δωµάτιο, όποια και αν είναι η επιφάνειά του (βλέπε 3.1),
πρέπει να πληροί τους ακόλουθους όρους:
Το δωµάτιο πρέπει να είναι ευχάριστο και αναλόγως φωτισµένο
(βλέπε 3.2), διατηρώντας συγχρόνως µια ουδέτερη όψη. Γι 'αυτό1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—86
▼B
το σκοπό, συνιστάται να χρησιµοποιείται για τους τοίχους ενιαίος
χρωµατισµός ξεκουραστικός και φωτεινός, έτσι ώστε να
δηµιουργεί µια ευχάριστη ατµόσφαιρα (1).
Το δωµάτιο πρέπει να µπορεί να καθαρίζεται εύκολα. Επιπλέον,
πρέπει να είναι µακριά από κάθε πηγή θορύβου ·εποµένως, θα
είναι, κατά προτίµηση, ηχητικά αποµονωµένο. Επίσης, πρέπει να
είναι µακριά από κάθε αφύσικη οσµή, λόγος για τον οποίο πρέπει,
αν είναι δυνατό, να εφοδιαστεί µε έναν αποτελεσµατικό µηχανισµό
εξαερισµού. Σε περίπτωση αισθητών διακυµάνσεων της θερµοκρα-
σίας του περιβάλλοντος, η αίθουσα πρόγευσης πρέπει να είναι
εφοδιασµένη µε εγκατάσταση κλιµατισµού, έτσι ώστε να διατη-
ρείται η θερµοκρασία γύρω στους 20 -22ºC.
3.1.∆ιαστάσεις
Οι διαστάσεις του δωµατίου εξαρτώνται συχνά από τις δυνατότητες
των εργαστηρίων ή των επιχειρήσεων. Γενικά, το δωµάτιο πρέπει
να είναι αρκετά ευρύχωρο για να επιτρέπει την εγκατάσταση
περίπου 10 θαλάµων, καθώς και ζώνης για την προετοιµασία των
δειγµάτων.
Προφανώς, θα ήταν ακόµη καλύτερα, ο διαθέσιµος χώρος για τις
εγκαταστάσεις να είναι πιο µεγάλος, γιατί έτσι θα µπορούσαν να
προβλεφθούν πρόσθετες βοηθητικές εγκαταστάσεις, για
παράδειγµα τον καθαρισµό του υλικού, την παρασκευή φαγητών,καθώς και για τις συσκέψεις σε «ανοικτή εξεταστική επιτροπή ».
3.2.Φωτισµός
Ο γενικός φωτισµός, είτε προέρχεται από το ηλιακό φως είτε από
λάµπες (για παράδειγµα λαµπτήρες τύπου «φως ηµέρας»)πρέπει να
είναι οµοιόµορφος, ρυθµιζόµενος και µε διάχυτο φως.
3.3.Θερµοκρασία και υγροµετρική κατάσταση
Ο χώρος πρέπει να διατηρείται συνεχώς σε ευχάριστες θερµικές
και υγροµετρικές συνθήκες. Εκτός από ειδικές περιστάσεις,
συνιστάται να διατηρείται µια θερµοκρασία των 20 -22ºC και µια
υγροµετρική κατάσταση 60 -70% σχετικής υγρασίας.
4. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΘΑΛΑΜΩΝ
4.1.Γενικά χαρακτηριστικά
Οι θάλαµοι για την οργανοληπτική ανάλυση πρέπει να είναι
τοποθετηµένοι στο δωµάτιο ο ένας δίπλα στον άλλο.
Πρέπει να είναι όµοιοι και χωρισµένοι µεταξύ τους µε διαχωρι-
στικά, αρκετά υψηλά και φαρδιά, για να αποµονώνονται οι
δοκιµαστές µόλις καθήσουν.
Οι θάλαµοι µπορούν να είναι κατασκευασµένοι από κάθε υλικό
κατάλληλο και εύκολο στη συντήρηση (για παράδειγµα, ξύλο,
υαλοποιηµένο κόντρα πλακέ, πλαστικοποιηµένες σανίδες κ.λπ.).
Σε περίπτωση χρησιµοποίησης χρωµάτων, αυτά πρέπει να είναι
εντελώς άοσµα µετά το στέγνωµα.
Τα προβλεπόµενα καθίσµατα σε κάθε θάλαµο πρέπει να είναι
άνετα και µε ρυθµιζόµενο ύψος.
Κάθε θάλαµος πρέπει να είναι εφοδιασµένος µε ανεξάρτητο ρυθµι-
ζόµενο φωτισµό, τόσο όσον αφορά τη διεύθυνση όσο και την
ένταση.
Θα ήταν επιθυµητό να εφοδιάζονται οι θάλαµοι µε διακόπτη που
θέτει σε λειτουργία ένα φωτεινό σηµατοδότη, που πρέπει να
επιτρέπει στο δοκιµαστή να επικοινωνεί µε το πρόσωπο το οποίο
ασχολείται µαζί του απ 'έξω, χωρίς εν τούτοις να αποσπά την
προσοχή των άλλων. Ο σηµατοδότης αυτός χρησιµοποιείται από
το δοκιµαστή ο οποίος ολοκλήρωσε τη δοκιµή και επιθυµεί να
του ξανατοποθετήσουν καινούργια δείγµατα, που χρειάζεται ένα
οποιοδήποτε εργαλείο ή παρατήρησε κάποια ανωµαλία ή, ακόµα,
αν επιθυµεί πληροφορίες κ.λπ.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—87
(1)Το χρώµα του δωµατίου και ο φωτισµός του µπορούν να έχουν κάποια επίπτωση
στα αποτελέσµατα της οργανοληπτικής ανάλυσης.
▼B
4.2.∆ιαστάσεις
Οι θάλαµοι πρέπει να είναι αρκετά ευρύχωροι και άνετοι.
Γενικά, πρέπει να είναι των παρακάτω διαστάσεων:Πλάτος:
0,75 µέτρα (χωρίς νεροχύτη)
0,85 µέτρα (µε νεροχύτη)
Μήκος:
0,50 µέτρα (τραπέζι)
0,20 µέτρα (περίσσευµα για το διαχωριστικό)
Ύψος των διαχωριστικών:
0,60 µέτρα το ελάχιστο, µετρηµένο από το τραπέζι
Ύψος του τραπεζιού:0,75 µέτρα
4.3.∆ιαρρύθµιση
Η επιφάνεια του τραπεζιού πρέπει να µπορεί να καθαρίζεται
εύκολα.
Ένα τµήµα αυτής της επιφανείας πρέπει να µένει ελεύθερο για την
τοποθέτηση νεροχύτη µε πόσιµο τρεχούµενο νερό. Σε περίπτωση
που αυτό δεν είναι δυνατό να γίνει, αυτός ο χώρος πρέπει να µένει
ελεύθερος για να τοποθετήσουµε µια λεκάνη, ένα δοχείο ή κάτι
παρόµοιο.
Όταν, κατά τη διάρκεια της δοκιµής, τα δείγµατα πρέπει να διατη-
ρούνται σε µια σταθερή θερµοκρασία µεγαλύτερη ή µικρότερη από
τη θερµοκρασία περιβάλλοντος, πρέπει να διαθέτουµε ανάλογο
εξοπλισµό γι'αυτό το σκοπό (υδρόλουτρο, θερµαντική πλάκα
κ.λπ.).
Μπορούµε επίσης να εγκαταστήσουµε ένα ράφι σε ύψος 1,10
µέτρου περίπου από το έδαφος, για να τακτοποιούµε τα διάφορα
εξαρτήµατα (ποτήρια, µικροεξαρτήµατα κ.λπ.).
Σε περίπτωση που η διαρρύθµιση των θαλάµων στην αίθουσα
πρόγευσης το επιτρέπει, θα αρκούσε να εγκαταστήσουµε ένα µηχα-
νισµό για τη διευκόλυνση της παρουσίασης των δειγµάτων. Αυτός
ο µηχανισµός µπορεί να έχει τη µορφή ανοίγµατος (Σχήµα 1),
συσκευής που περιστρέφεται καθέτως (Σχήµα 2), πράγµα το οποίο
ενδείκνυται ιδιαιτέρως για τα ψηλά ποτήρια η κύπελλα, ή «πάσου
οριζόντιου, εάν τα δοχεία στα οποία σερβίρουµε τα δείγµατα δεν
είναι πολύ ψηλά (Σχήµα 3). Απλώς, ο θάλαµος πρέπει να περιέχει
ένα άνοιγµα αρκετό, ώστε να επιτρέπεται το µοίρασµα των δίσκων
σερβιρίσµατος και των ποτηριών που περιέχουν τα δείγµατα προς
εξέταση.
5. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ ∆ΩΜΑΤΙΑ
Εάν ο διαθέσιµος χώρος το επιτρέπει, θα αρκούσε να προβλεφθούν
χωριστά δωµάτια για την παρασκευή των δειγµάτων (για σκοπούς
µαγειρικούς ή άλλους), την τακτοποίηση των ποτηριών ή των εργα-
λείων, καθώς και για τις συζητήσεις πριν ή µετά τις δοκιµές. Αν
αυτό συµβαίνει θα πρέπει να διασφαλιστεί ώστε αυτοί οι χώροι να
είναι πάντα καθαροί και να µην ενοχλούν, µε τις οσµές τους, τουςθορύβους ή τις συζητήσεις των προσώπων που συγκεντρώνονται,
την εργασία της επιτροπής στην αίθουσα πρόγευσης.
Το σχήµα 4 δίνει ένα σχηµατικό παράδειγµα µιας αίθουσας
πρόγευσης και των συµπληρωµατικών εγκαταστάσεων.
Σηµειώσεις: Οι συνθήκες που περιγράφηκαν παραπάνω είναι οι
ιδανικές. Παρ'όλα αυτά, σε περίπτωση που δεν θα
ήταν δυνατό να διατίθεται µια αίθουσα µόνο για τις
οργανοληπτικές αναλύσεις, οι δοκιµές θα µπορούσαν
να πραγµατοποιούνται σε ένα δωµάτιο το οποίο
συγκεντρώνει τις ελάχιστες συνθήκες που περιγρά-
φονται (φως, θερµοκρασία, θόρυβοι, οσµές),
εγκαθιστώντας κινητούς θαλάµους µε στοιχεία συναρ-
µολογούµενα ή πτυσσόµενα, έτσι ώστε να
διασφαλίζεται, τουλάχιστον, ο επιθυµητός διαχωρι-
σµός µεταξύ κάθε δοκιµαστή.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—88
▼B
∆ΙΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΛΑΜΟΥ
Σχήµα 1
1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—89
▼B
∆ΙΑΤΑΞΗ ΠΕΡΙΣΤΡΕΦΟΜΕΝΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥ-
ΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ∆ΕΙΓΜΑΤΩΝ
Σχήµα 2
1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—90
▼B
«ΠΑΣΟ»ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ∆ΕΙΓΜΑΤΩΝ
Σχήµα 3
1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—91
▼B
ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗΣ
Σχήµα 4
Παράδειγµα µιας αίθουσας πρόγευσης
1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—92
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ XIII
∆ΟΚΙΜΗ ΕΞΩΓΕΝΙΣΜΟΥ
1. ΕΞΟΥ∆ΕΤΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΑΠΟΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΛΑΙΟ-
ΛΑ∆ΟΥ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ
1.1.Α. Εξουδετέρωση του ελαίου
1.1.1. Εξοπλισµός
—γυάλινο ποτήρι 300 mlυψηλού σχήµατος,
—εργαστηριακή φυγόκεντρος µε σωλήνες των 100 ml.
—γυάλινο ποτήρι των 250 ml.
—σφαιρικές φιάλες των 100 ml.
—διαχωριστική χοάνη ενός λίτρου.
1.1.2. Αντιδραστήρια
—υδατικό διάλυµα 12 %υδρυξειδίου του νατρίου,
—αιθανολικό διάλυµα 1 %φαινολοφθαλεΐνης,
—εξάνιο καθαρό,p.a.,
—ισοπροπυλική αλκοόλη p.a.
1.1.3. Τρόπος εργασίας
α) Έλαια οξύτητος ►C1εκπεφρασµένης ◄σε ελαϊκό οξύ µέχρι
30%.
Τοποθετούµε 50gακατεργάστου ελαίου µέσα σε υψηλό ποτήριο
ζέσεως των 300 mlκαι θερµαίνουµε σε υδρόλουτρο µέχρι τους
65ºC.Αναδεύοντας αργά, προσθέτουµε ποσότητα διαλύµατος
υδροξειδίου του νατρίου 12 %αντιστοιχούσα στην ελεύθερη
οξύτητα του ελαίου, µε περίσσεια 5 %.Συνεχίζουµε την
ανάδευση για πέντε λεπτά διατηρώντας τη θερµοκρασία στους
65ºC.
Μεταφέρουµε το µείγµα στους δοκιµαστικούς σωλήνες της
φυγοκέντρου των 100 ml,και διαχωρίζουµε το σαπούνι µε φυγο-
κέντριση. Αποχύνουµε και µεταγγίζουµε το έλαιο σε ποτήρι
ζέσεως των 250 ml,το ξεπλένουµε µε 50 έως 60 mlζέοντος
απεσταγµένου υδάτος, αποµακρύνοντας συγχρόνως τη στοιβάδα
του ύδατος µε σιφώνιο. Επαναλαµβάνουµε τις εκπλύσεις µέχρις
ότου εξαφανισθούν τα ίχνη υπολειµµάτων σάπωνος (εξαφάνιση
της ροδαλής χροιάς της φαινολοφθαλεΐνης).
Φυγοκεντρούµε το έλαιο προκειµένου να αποµακρύνουµε τις
αποµένουσες µικρές ποσότητες νερού.
β) Έλαια οξύτητος εκπεφρασµένης σε ελαϊκό οξύ άνω του 30 %
Εντός διαχωριστικής χοάνης του ενός λίτρου διαβιβάζουµε 50 g
ακατεργάστου ελαίου, 200 mlεξανίου, 100mlισοπροπυλικής
αλκοόλης και ποσότητα διαλύµατος υδροξειδίου του νατρίου
12%αντιστοιχούσα στην ελεύθερη οξύτητα του ελαίου µε
περίσσεια 0,3%.
Αναδεύουµε ισχυρά για ένα λεπτό. Προσθέτουµε 100 ml
απεσταγµένου ύδατος, αναταράσσουµε εκ νέου και αφήνουµε
να ηρεµήσει.
Μετά τον διαχωρισµό των στοιβάδων, αφήνουµε να εκχυθεί η
κατώτερη στοιβάδα, που περιέχει τους σάπωνες. Μεταξύ των
δύο στοιβάδων (ελαιώδης προς τα άνω και υδατίνη προς τα
κάτω) δηµιουργείται συχνά µια ενδιάµεση στοιβάδα από µυκη-
λίωµα και αδιάλυτα συστατικά η οποία πρέπει επίσης να
αποµακρυνθεί.
1.2.Β. Αποχρωµατισµός του εξουδετερωµένου ελαίου
1.2.1. Εξοπλισµός
—σφαιρική φιάλη των 250 mlµε τρεις λαιµούς εσµυρισµένους για
την τοποθέτηση:
α) θερµοµέτρου βαθµολογηµένου σε βαθµούς και επιτρέποντος
τη λήψη ενδείξεων µέχρι τους 90 ºC.
β) µηχανικού αναδευτήρα πραγµατοποιούντος 250 έως 300
στροφές το λεπτό, καταλλήλου για εργασία εν κενώ ·1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—93
▼B
γ) συνδέσεως µε αντλία κενού.
—αντλία κενού εφοδιασµένη µε µανόµετρο, δυναµένη να δώσει
πιέσεις 15 έως 30 millibars.
1.2.2. Τρόπος εργασίας
Ζυγίζουµε περίπου 100 gεξουδετερωθέντος ελαίου έντος της
τριλαίµου σφαιρικής φιάλης. Εισάγουµε το θερµόµετρο και τον
αναδευτήρα, συνδέουµε την αντλία κενού και θερµαίνουµε στοις
90ºCαναδεύοντας συνεχώς. ∆ιατηρούµε τη θερµοκρασία αυτή,
πάντα υπο ανάδευση, µέχρις ότου το προς ανάλυση έλαιο απαλ-
λαγεί πλήρως, από την υγρασία, (περίπου για 30 λεπτά). Τότε
διακόπτουµε το κενό και προσθετουµε 2 έως 3 gενεργού γης.
Αποκαθιστούµε το κενό έως ότου η παραµένουσα πίεση φθάσει τα
15 έως 30millibars και, διατηρώντας τη θερµοκρασία στους 90 ºC
αναδεύουµε επί τριάντα λεπτά µε 250 στροφές ανά λεπτό περίπου.
Εν συνεχεία διηθούµε εν θερµώ εντός κλιβάνου ρυθµιζοµένης
θερµοκρασία (50 έως 60 ºC).1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—94
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ XIV
ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 2, 3 ΚΑΙ 4 ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ
15 ΤΗΣ ΣΥΝ∆ΥΑΣΜΕΝΗΣ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ
1.«Σηµείωση2Α. Για τους σκοπούς των κλάσεων ΣΟ 1509 και 1510, ως
“ελαιόλαδο”νοείται το έλαιο που παράγεται κατ '
αποκλειστικότητα από την επεξεργασία ελαιών, εξαι-
ρουµένου του επανεστεροποιηµένου ελαιολάδου και
των µειγµάτων ελαιολάδου µε άλλα έλαια.
Η παρουσία επανεστεροποιηµένου ελαιολάδου ή
άλλων ελαίων διαπιστώνεται µε τις µεθόδους που
αναφέρονται στα παραρτήµατα V,VII, IX,X καιXII.
Στον παρακάτω πίνακα παρατίθενται τα αναλυτικά
χαρακτηριστικά ►C1τα σχετικά µε την περιεκτι-
κότητα των λιπαρών οξέων και στερολών ◄.
ΠίνακαςΙ—Περιεκτικότητα σε οξέα
επί%►C1 ◄ΠίνακαςΙΙ—Περιεκτικότητα σε
στερόλες επί%►C1 ◄
Μυριστικό οξύ Μ 0,1, Χοληστερόλη Μ 0,5,
Λινολενικό οξύ Μ 0,9, Βρασικαστερόλη Μ 0,2,
Αραχιδικό οξύ Μ 0,7, ►C1Καµπεστε-
ρόλη◄Μ 4,0,
►C1 Εικοσε-
νοϊκό◄οξύΜ 0,5. Στιγµαστερόλη ≤►C1Καµπε-
στερόλη ◄
Βεχενικό οξύ Μ 0,3, β -Σιτοστε-
ρόλη(*)m93,0,
►C1 Λιγνοσε-
ρικό◄οξύΜ 0,5.7-Στιγµαστερόλη M0,5.
m= ελάχιστη
Μ=µέγιστη
(*) (►C1ε-5-23- Στιγµαστερόλη ◄+Κλεροστερόλη+β-Σιτοστερόλη+Σιτοστα-
νόλη+δ-5-Αβηναστερόλη+δ-5-24- Στιγµασταδιενόλη)
Σηµείωση2Β. ►C1Ως“παρθένα ελαιόλαδα ”νοούνται έλαια που
λαµβάνονται από ελιές αποκλειστικά µε µηχανικές
διαδικασίες ή άλλες, ιδιαίτερα θερµοκρασίας, που δεν
αλλοιώνουν το έλαιο και, δεν έχουν υποστεί άλλη
επεξεργασία πλην του πλυσίµατος, του στραγγίσµατος,
της φυγοκεντρήσεως ή διηθήσεως, εξαιρουµένων των
ελαίων που λαµβάνονται από ελιές µε τη βοήθεια
διαλυτών (1510), και τα οποία καθορίζονται κατωτέρω,
από τα σηµεία Ι και ΙΙ. ◄
Ι. Για τους σκοπούς της διάκρισης 15091010, νοείται
ως“µειονεκτικό (λαµπάντε) παρθένο ελαιόλαδο ”,
ανεξάρτητα από την οξύτητά του, το ελαιόλαδο µε:
α) περιεκτικότητα σε αλειφατικές αλκοόλες που δεν
υπερβαίνει τα 400 mg/kg·
β) περιεκτικότητα σε ερυθροδιόλη και συβαόλη όχι
ανώτερη του 4,5 %·
γ) περιεκτικότητα σε κορεσµένα λιπαρά οξέα στη
θέση 2 στα τριγλυκερίδια που να µην υπερβαίνει
το 1,3%·
δ) ή/και ένα από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
—δ1) δείκτη υπεροξειδίου άνω, των 20 meq02/kg,
—δ2) περιεκτικότητα σε πτητικούς αλογονωµέ-
νους διαλύτες που υπερβαίνει τα 0,2 mg/kg
συνολικά και τα 0,1 mg/kg για κάθε διαλύτη,
—δ3)►C1συντελεστή αποσβέσεως ◄K270µεγλύτερο του 0,25 και, µετά από επεξερ-
γασία του ελαίου µε ενεργοποιηθείσα
αλουµίνα, όχι µεγαλύτερο από 0,11.
►C1Έλαια τα οποία έχουν περιεκτι-
κότητα σε ελεύθερα λιπαρά οξέα1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—95
▼B
εκπεφρασµένη εις ελαϊκόν οξύ, µεγαλύτερη
του 3,3gανά 100g,µπορούν να έχουν, µετά
από διαβίβαση µέσω αλουµίνας, σύµφωνα
µε τη µέθοδο του παραρτήµατος XV, συντε-
λεστή αποσβέσεως Κ270 µεγαλύτερο από
0,11.◄Στην περίπτωση αυτή, µετά από
εξουδετέρωση και αποχρωµατισµό στο
εργαστήριο, πρέπει να έχουν τα ακόλουθα
χαρακτηριστικά:
—συντελεστή αποσβέσεως K270όχι µεγα-
λύτερο από 1,20,
—διακύµανση (∆Κ) ►C1(1)◄ του
συντελεστή αποσβέσεως στην περιοχή
των 270nmµεταξύ 0,01 και 0,16,
δηλαδή:∆K=K
m−0,5(Km−4+Km+4).
►C1TοKm προσδιορίζει ◄το συντε-
λεστή αποσβέσεως στο µήκος κύµατος του
µέγιστου σηµείου της καµπύλης αποσβέ-
σεως στην περιοχή των ►C1270 nm ◄,
ταKm−4καιKm+4αντιπροσωπεύουν τους
συντελεστές αποσβέσεως στα µήκη
κύµατος που είναι µικρότερα ή µεγαλύτερα
κατά 4nmαπό αυτά τουKm,
—δ4) οργανοληπτικά χαρακτηριστικά που να
περιλαµβάνουν ανιχνεύσιµα ελαττώµατα
που ξεπερνούν τα όρια αποδοχής, και
βαθµολογία της δοκιµασίας του panel
(οµάδας) χαµηλότερη του 3,5.
II.Για τους σκοπούς της διάκρισης 15091090, νοείται
ως“παρθένο ελαιόλαδο ”το ελαιόλαδο που έχει τα
εξής χαρακτηριστικά:
α) περιεκτικότητα σε οξέα, εκφραζόµενη ως ελαϊκό
οξύ, όχι µεγαλύτερη από 3,3 gανά 100g·
β) δείκτη υπεροξειδίου όχι µεγαλύτερο των 20 meq
02/kg·
γ) περιεκτικότητα σε αλειφατικές αλκοόλες όχι
µεγαλύτερη των 300 mg/kg·
δ) περιεκτικότητα σε πτητικούς αλογονωµένους
διαλύτες όχι µεγαλύτερη από 0,2 mg/kg συνολικά,
και όχι µεγαλύτερη του 0,1 mg/kg για κάθε
διαλύτη·
ε) συντελεστή αποσβέσεως K270(100) όχι µεγαλύ-
τερο από 0,25 και, µετά την επεξεργασία του
ελαίου µε ενεργοποιηθέν αργιλιοξείδιο, όχι µεγα-
λύτερο από 0,10(1)·
ζ) διακύµανση συντελεστή αποσβέσεως (∆Κ), στην
περιοχή των 270 nm,όχι υψηλότερη από 0,01 ·
η) οργανοληπτικά χαρακτηριστικά που δύνανται να
περιλαµβάνουν ανιχνεύσιµα ελαττώµατα εντός
των ορίων αποδοχής και βαθµολογία της δοκιµα-
σίας τουpanel υψηλότερη των 3,5 ·
θ) περιεκτικότητα σε ερυθροδιόλη και συβαόλη όχι
µεγαλύτερη του 4,5 %·
ι) περιεκτικότητα σε κορεσµένα λιπαρά οξέα στη
θέση 2 στα τριγλυκερίδια που να µην υπερβαίνει
το 1,3%.
Σηµείωση2Γ. Η διάκριση15099000 καλύπτει το ελαιόλαδο που
λαµβάνεται δι'επεξεργασίας ελαιολάδων που υπάγονται
στις διακρίσεις15091010 ή15091090, ανεξαρτήτως του
αν είναι αναµεµειγµένο µε παρθένο ελαιόλαδο, και το
οποίο έχει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
α) περιεκτικότητα σε οξέα, ►C1εκπεφρασµένη εις ◄
ελαϊκό οξύ, όχι µεγαλύτερη των 3,3 gανά 100g·1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—96
(1)Όταν τοK270είναι µεγαλύτερο από 0,25 θα πρέπει να προβούµε σε ένα νέο
προδιορισµό µετά από διάβαση µέσω αργιλιοξειδίου ·τοK270δεν πρέπει να
ξεπερνά το 0,10.
▼B
β) περιεκτικότητα σε αλειφατικές αλκοόλες όχι µεγα-
λύτερη των 350mg/kg·
γ) συντελεστή αποσβέσεως K270(100) υψηλότερο του
0,25 και όχι υψηλότερο του 1,1 και, µετά από επεξερ-
γασία του δείγµατος µε ενεργοποιηθέν αργιλιοξείδιο,
υψηλότερο του 0,10 ·
δ) διακύµανση του συντελεστή αποσβέσεως (∆Κ) στην
περιοχή των 270 nmυψηλότερο του 0,01 και όχι
υψηλότερο του 0,16 ·
ε) περιεκτικότητα σε ερυθροδιόλη και συβαόλη όχι
µεγαλύτερη του 4,5 %·
ζ) περιεκτικότητα σε ►C1κεκορεσµένα ◄λιπαρά
οξέα στη θέση 2, όχι µεγαλύτερη του 1,5 %.
Σηµείωση2∆. Για τους σκοπούς της διάκρισης 15100010, ως“ακατέρ-
γαστα έλαια”νοούνται έλαια, ιδίως πυρηνέλαια, που
έχουν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
α) περιεκτικότητα σε οξέα, ►C1εκπεφρασµένη εις ◄
ελαϊκό οξύ, µεγαλύτερη των 2 gανά 100g·
β) περιεκτικότητα σε ερυθροδιόλη και συβαόλη που
υπερβαίνει το 12 %·
γ) περιεκτικότητα σε ►C1κεκορεσµένα ◄λιπαρά
οξέα, στη θέση 2 στα τριγλυκερίδια, όχι µεγαλύτερη
του 1,8%.
Σηµείωση2Ε. Τα έλαια που υπάγονται στη διάκριση 15100090 περι-
λαµβάνουν έλαια που λαµβάνονται δι '
►C1επεξεργασίας ελαίων ◄ που υπάγονται στη
διάκριση15100010, ανεξαρτήτως του εάν είναι αναµε-
µειγµένα ή όχι µε παρθένο ελαιόλαδο, τα οποία δεν
έχουν τα χαρακτηριστικά των ελαίων που αναφέρονται
στα σηµεία Ι και II,εφόσον έχουν περιεκτικότητα σε
►C1κεκορεσµένα ◄λιπαρά οξέα στη θέση 2 στα
τριγλυκερίδια όχι µεγαλύτερη του 2 %.»
2.«Σηµείωση3. Οι διακρίσεις15220031 και15220099 δεν καλύπτουν:
α) υπολείµµατα ►C1προερχόµενα εκ της επεξεργα-
σίας◄λιπαρών υλών που περιέχουν έλαιο µε
δείκτη ιωδίου, ►C1προσδιοριζόµενο ◄σύµφωνα
µε τη µέθοδο που ορίζεται στο παράρτηµα XVI, χαµη-
λότερο του 70 και όχι υψηλότερο του 100 ·
β)►C1υπολείµµατα προερχόµενα εκ της επεξεργασίας
λιπαρών υλών που περιέχουν έλαιο µε δείκτη ιωδίου
µεταξύ 70 και 100, του οποίου το εµβαδόν της
καµπύλης, που έχει χρόνο κατακράτησης της β -σιτο-
στερόλης, προσδιοριζόµενης σύµφωνα µε τις
διατάξεις του παραρτήµατος Vτου κανονισµού που
αναφέρεται στην συµπληρωµατική σηµείωση 4 κατω-
τέρω, είναι µικρότερο του 93 %του εµβαδού της
συνολικής επιφάνειας των καµπυλών των στερο-
λών.◄»
3.«Σηµείωση4. Οι αναλυτικές µέθοδοι για τον ►C1προσδιορισµό ◄
των χαρακτηριστικών των προϊόντων που αναφέρονται
ανωτέρω είναι αυτές που ορίζονται στα παραρτήµατα
του κανονισµού (ΕΟΚ) αριθ. 2568/91.»1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—97
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ XV
1.ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΕΛΑΙΟ ΤΩΝ ΕΛΑΙΟΠΥΡΗΝΩΝ
1.1.Εξοπλισµός
—κατάλληλη συσκευή εκχυλίσεως εφοδιασµένη µε σφαιρική φιάλη
των 200 έως 250 ml,
—λουτρό ηλεκτρικής θερµάνσεως (αµµόλουτρο, υδρόλουτρο κ.λπ.)
θερµαινόµενη πλάκα,
—αναλυτικός ζυγός,
—φούρνος ρυθµισµένος στους 80 ºCτο µέγιστο,
—φούρνος ηλεκτρικής θερµάνσεως εφοδιασµένος µε θερµοστατικό
µηχάνηµα, ρυθµισµένος στους 103 ±2ºC µε µηχανισµό εµφυσή-
σεως αέρος η µειώσεως της πιέσεως,
—µηχανικός µύλος εύκολα καθαριζόµενος, που να επιτρέπει τη
σύνθλιψη, χωρίς να επιφέρει ανύψωση της θερµοκρασίας ή
αισθητή µεταβολή της περιεκτικότητος σε υγρασία και έλαιο,
—►C1φύσιγγα εκχυλίσεως και υδρόφιλος βάµβαξ ◄ή διηθη-
τικός χάρτης, απαλλαγµένα συστατικών εκχυλιζοµένων µε το
εξάνιο,
—ξηραντήρας,
—κόσκινο διαµέτρου οπών 1 mm,
—µικρά τεµαχίδια ξηρανθείσης ελαφρόπετρας.
1.2.Αντιδραστήρια
Κανονικό εξάνιο ( technicalgrade), το οποίο µετά από πλήρη εξάτµιση
να αφήνει υπόλειµµα το πολύ 0,002 gανά 100ml.
2.ΤΡΟΠΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
2.1.Παρασκευή του δείγµατος δοκιµής
Αλέθουµε το εργαστηριακό δείγµα εάν παρίσταται ανάγκη, µε µηχα-
νικό µύλο, καλά καθαρισµένο, ώστε νά λάβουµε τεµάχια που να
δύνανται να διέλθουν από το κόσκινο.
Χρησιµοποιούµε το εικοστό περίπου του δείγµατος για τον πλήρη
καθαρισµό του µύλου, απορρίπτουµε το άλεσµα αυτό, αλέθουµε την
υπόλοιπη ποσότητα, τη συλλέγουµε, την αναµειγνύουµε προσεκτικά
και την αναλύουµε αµέσως.
2.2.Ποσότης δοκιµής
Μόλις ολοκληρωθεί η εργασία λειοτριβήσεως, ζυγίζουµε 10 gτου
δείγµατος δοκιµής µε ακρίβεια 0,01 g.
2.3.Προετοιµασία των εκχυλιστικών δακτυλίων ( cartouche)
Τοποθετούµε το δείγµα δοκιµής εντός του δακτύλιου και πωµατί-
ζουµε µε ►C1υδρόφιλο βάµβακα ◄.Αν χρησιµοποιείται
διηθητικός χάρτης, το άλεσµα τυλίγεται µέσα σ 'αυτόν.
2.4.Προκαταρκτική ξήρανση
Αν ο ελαιοπυρήνας είναι πολύ υγρός (παραδείγµατος χάρη περιεκτι-
κότητα σε υγρασία και πτητικές ύλες άνω του 10 %),ξηραίνουµε
αυτόν προκαταρκτικώς διά τοποθετήσεως του ετοίµου δακτυλίου (ή
του διηθητικού χάρτου) επί τι χρονικό διάστηµα µέσα σε φούρνο
θερµανθέντα σε θερµοκρασία όχι ανώτερη των 80 ºCγιά να ελαττώ-
σουµε την περιεκτικότητα σε υγρασία και πτητικές ύλες κάτω του
10%.
2.5.Προετοιµασία της σφαιρικής φιάλης
Ζυγίζουµε, µε ακρίβεια 1 mg,φιάλη περιέχουσα ένα ή δύο τεµαχίδια
ελαφρόπετρας, προηγουµένως ξηρανθείσα µέσα σε φούρνο στούς
103±2º C και εν συνεχεία ψυχθείσα µέσα σε ξηραντήρα γιά
διάστηµα τουλάχιστον µίας ώρας.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—98
▼B
2.6.Πρώτη εκχύλιση
Μέσα στη συσκευή εκχυλίσεως εισάγουµε ►C1τη φύσιγγα ◄(ή
το διηθητικό χάρτη) που περιέχει την ποσότητα δοκιµής. Χύνουµε
εντός της σφαιρικής φιάλης την απαραίτητη ποσότητα εξανίου.
Συνδέουµε τη φιάλη µε τή συσκευή εκχυλίσεως και το σύνολο
τοποθετείται στο ηλεκτρικά θερµαινόµενο λουτρό. Ρυθµίζουµε τη
θέρµανση κατά τέτοιο τρόπο ώστε η ταχύτης επαναρροής να είναι
τουλάχιστον 3 σταγόνες το δευτερόλεπτο (βρασµός µέτριος, όχι
ισχυρός).
Μετά τέσσερις ώρες εκχυλίσεως ψύχουµε. Αποµακρύνουµε ►C1τη
φύσιγγα ◄από τη συσκευή εκχυλίσεως και το θέτουµε σε ρεύµα
αέρος για να αποµακρύνουµε τον εµποτισθέντα διαλύτη.
2.7.∆εύτερη εκχύλιση
Αδειάζουµε ►C1τη φύσιγγα ◄ εντός µικρο-αλεστήρος και
αλέθουµε σε όσο το δυνατό λεπτότερα τεµάχια Επαναφέρουµε το
µείγµα πάλι µέσα ►C1στη φύσιγγα ◄ποσοτικά και τοποθετούµέ
το δακτύλιο µέσα στη συσκευή εκχυλίσεως.
Συνεχίζουµε την εκχύλιση για δύο επιπλέον ώρες, χρησιµοποιώντας
την ίδια σφαιρικη φιάλη που περιέχει το πρώτο εκχύλισµα.
Το λαµβανόµενο στη φιάλη εκχυλίσεως διάλυµα πρέπει να είναι
διαυγές. Αν δεν είναι, το διηθούµε µε διηθητικό χάρτη και ξεπλέ-
νουµε την αρχική φιάλη και το διηθητικό χάρτη αρκετές φορές µε
εξάνιο. Συλλέγουµε το διήθηµα και το διαλύτη της πλύσεως εντός
δευτέρας σφαιρικής φιάλης, η οποία έχει προηγουµένως ξηρανθεί
και ζυγισθεί µε ακρίβεια 1 mg.
2.8.Αποµάκρυνση του διαλύτου και ζύγιση του εκχυλίσµατος
Αποµακρύνουµε το µεγαλύτερο µέρος του διαλύτου δι 'αποστάξεως
επί ηλεκτρικώς θερµαινοµένου λουτρού. Αποµακρύνουµε τα τελευ-
ταία ίχνη του διαλύτου θερµαίνοντας τη φιάλη µέσα σε φούρνο
στους 103º±2ºC για 20 λεπτά. ∆ιευκολύνουµε την αποµάκρυνση
αυτή είτε δι'εµφυσήσεως, κατά διαλείµµατα αέρος, ή προτιµότερο
αδρανούς αερίου, είτε διά µειώσεως της πιέσεως.
Αφήνουµε τη φιάλη να ψυχθεί µέσα σε ξηραντήρα επί µια τουλάχι-
στον ώρα και ζυγίζουµε µε ακρίβεια 1 mg.
Θερµαίνουµε εκ νέου για 10 λεπτά µε τις ίδιες συνθήκες, ψύχουµε
µέσα στον ξηραντήρα και ζυγίζουµε.
Η διαφορά µεταξύ των δύο ζυγίσεων δεν πρέπει να υπερβαίνει τα
10mg. Αν όχι, θερµαίνουµε εκ νέου για διάστηµα 10 λεπτών,
ψύχουµε και ζυγίζουµε, επαναλαµβάνοντας την εργασία µέχρις ότου
η διαφορά βάρους µεταξύ δύο ζυγίσεων να µην είναι µεγαλύτερη από
10mg.Λαµβάνουµε υπόψη την τελευταία ζύγιση της φιάλης.
Εκτελούµε δύο προσδιορισµούς επί του αυτού δείγµατος δοκιµής.
3.ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ
3.1.Τρόπος υπολογισµού και τύπος
α) Το εκχύλισµα εκπεφρασµένο επί τοις εκατό κατά µάζα του
προϊόντος ως έχει, ισούται µε:
S=m1×100
m0
όπου:
S= είναι το ποσοστό επί τοις %κατά µάζα του εκχυλίσµατος
του προϊόντος ως έχει,
m0=είναι η µάζα, σε γραµµάρια, της ποσότητος δοκιµής,
m1=είναι η µάζα, σε γραµµάρια, του εκχυλίσµατος µετά την
ξήρανση.
Λαµβάνουµε ως αποτέλεσµα τον αριθµητικό µέσο όρο των δύο
προσδιορισµών εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις επαναληπτι-
κότητος.
Εκφράζουµε το αποτέλεσµα µε ένα δεκαδικό ψηφίο.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—99
▼B
β) Το εκχύλισµα ανάγεται επί ξηράς ουσίας µε τον ακόλουθο τύπο:
S/C2100
100/C0U=εκχύλισµα επί τοις εκατό λιπαρό ξηρό.
όπου:
S= είναι το ποσοστό κατά µάζα του εκχυλίσµατος του
προϊόντος ως έχει [βλέπε στοιχείο α)],
U= είναι η περιεκτικότης σε υγρασία και πτητικές ύλες.
3.2.Επαναληπτικότης
Η διαφορά µεταξύ των αποτελεσµάτων των δύο προσδιορισµών, οι
οποίοι πραγµατοποιούνται συγχρόνως ή ταχέως ο ένας µετά τον
άλλο από τον ίδιο αναλύτη, δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 0,2 gεκχυ-
λίσµατος εξανίου ανά 100 gδείγµατος.
Σε αντίθετη περίπτωση, επαναλαµβάνουµε την ανάλυση µε δύο
άλλες ποσότητες δοκιµής. Αν και πάλι η διαφορά υπερβαίνει τα
0,2g,λαµβάνουµε ως αποτέλεσµα τον αριθµητικό µέσο όρο των
τεσσάρων πραγµατοποιηθέντων προσδιορισµών.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—100
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ XVI
ΠΡΟΣ∆ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΑΡΙΘΜΟΥ ΙΩ∆ΙΟΥ
1.ΠΕ∆ΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ
►C1Η διεθνής αυτή προδιαγραφή περιγράφει ◄µέθοδο προσδιο-
ρισµού του αριθµού ιωδίου στα ζωικά και φυτικά λίπη και έλαια το
οποία αναφέρονται στο εξής ως λιπαρές ουσίες.
2.ΟΡΙΣΜΟΣ
►C1Για τους σκοπούς της παρούσης διεθνούς προδιαγραφής ◄
εφαρµόζεται ο ακόλουθος ορισµός:
2.1.Αριθµός ιωδίου·η µάζα του ιωδίου που απορροφάται από το δείγµα
υπό τις συνθήκες εργασίας που καθορίζονται στο παρόν διεθνές
πρότυπο.
Ο αριθµός ιωδίου εκφράζεται σε γραµµάρια ιωδίου ανά 100 g
δείγµατος.
3.ΑΡΧΗ
∆ιάλυση του δείγµατος στο διαλύτη και προσθήκη αντιδραστήριου
Wijs. Προσθήκη µετά την πάροδο καθορισµένου χρόνου διαλύµατος
ιωδιούχου καλίου και νερού και τιτλοδότηση του ιωδίου που ελευθε-
ρώθηκε µε διάλυµα θειοθειικού νατρίου.
4.ΑΝΤΙ∆ΡΑΣΤΗΡΙΑ
Όλα τα αντιδραστήρια πρέπει να είναι ανεγνωρισµένης αναλυτική
καθαρότητας.
4.1.Ιωδιούχο κάλιο, διάλυµα 100 g/l,απαλλαγµένο ιωδικών ιόντων ή
ελευθέρου ιωδίου.
4.2.∆ιάλυµα αµύλου
Αναµειγνύονται 5 gδιαλυτού αµύλου µε 30 mlύδατος, το µείγµα
διαλύεται µε1000 ml ζέοντος ύδατος, ζέεται επί 3 λεπτά και
αφήνεται να ψυχθεί.
4.3.Θειοθειικό νάτριο, πρότυπο διάλυµα C(Na2S2O3·5H2O)=0,1mol/l, το
οποίο έχει τιτλοδοτηθεί το πολύ 7 ηµέρες πριν από τη χρήση.
4.4.∆ιαλύτης, για την παρασκευή του οποίου αναµείχθηκαν ίσοι όγκοι
κυκλοεξανίου και οξικού οξέος.
4.5.ΑντιδραστήριοWijs, ήτοι διάλυµα µονοχλωριούχου ιωδίου σε οξικό
οξύ. Χρησιµοποιείται αντιδραστήριο Wijs του εµπορίου.
Σηµείωση: Το αντιδραστήριο περιέχει 9 gICL3+9gI σε οξικό οξύ.
5.ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΣΚΕΥΗ
Συνήθη εργαστηριακά όργανα και σκεύη και ιδίως τα κατωτέρω:
5.1.Γυάλινα κοχλιάρια ζυγίσεως κατάλληλα για την ελεγχόµενη
ποσότητα και για την εισαγωγή της στις φιάλες (5.2).
5.2.Κωνικές φιάλες χωριτικότητας 500 mlµε εσµυρισµένα πώµατα και
τελείως ξηρές.
6.ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ∆ΕΙΓΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣ ΑΝΑΛΥΣΗ
Το οµογενοποιηµένο δείγµα ξηραίνεται µε θειικό νάτριο και
διηθείται.
7.ΤΡΟΠΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
7.1.Βάρος δείγµατος
Το βάρος του δείγµατος ποικίλλει ανάλογα µε τον αναµενόµενο
αριθµό ιωδίου όπως προκύπτει από τον πίνακα 1.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—101
▼B
ΠίνακαςΙ
Αναµενόµενος αριθµός ιωδίου Βάρος δείγµατος ( g)
µικρότερος από 5 3,00
5έως 20 1,00
21έως 50 0,40
51έως 100 0,20
101έως 150 0,13
151έως 200 0,10
Το δείγµα ζυγίζεται µε προσέγγιση 0,1 mgστο γυάλινο κοχλιάριο
ζυγίσεως (5.1).
7.2.Ποσοτικός προσδιορισµός
Το ζυγισθέν δείγµα φέρεται σε κωνική φιάλη των 500 ml (5.2).
Προστίθενται 20 mlδιαλύτη (4.4) για τη διάλυση της λιπαράς ουσίας.
Ακολούθως προστίθενται επακριβώς 25 mlαντιδραστηρίουWijs(4.5),
τοποθετείται το πώµα, η φιάλη ανακινείται και τοποθετείται σε
σκοτεινό µέρος. Για τη λήψη του αντιδραστηρίου Wijs δεν πρέπει
να χρησιµοποιηθεί σιφώνιο που απαιτεί αναρρόφηση µε το στόµα.
Κατά τον ίδιο τρόπο παρασκευάζεται το τυφλό διάλυµα µε διαλύτη
και αντιδραστήριο αλλά χωρίς δείγµα.
Για τα δείγµατα των οποίων η τιµή ιωδίου είναι µικρότερη από 150,
οι φιάλες αφήνονται σε σκοτεινό µέρος επί 1 ώρα. Όταν πρόκειται
για δείγµατα µε αριθµό ιωδίου µεγαλύτερο από 150 και για πολυµερι-
σµένα προϊόντα ή προϊόντα µε σηµαντικό βαθµό οξείδωσης, οι
φιάλες αφήνονται σε σκοτεινό µέρος επί 2 ώρες.
Μετά την πάροδο του απαιτούµενου χρόνου προστίθενται σε καθεµία
από τις φιάλες 20 mlδιαλύµατος ιωδιούχου καλίου (4.1) και 150 ml
νερού.
Ακολουθεί ογκοµέτρηση µε το πρότυπο διάλυµα θειοθειικού νατρίου
(4.3) έως ότου εξαφανισθεί σχεδόν τελείως το κίτρινο χρώµα που
οφείλεται στο ιώδιο. Προστίθενται λίγες σταγόνες διαλύµατος
αµύλου (4.2) και η ογκοµέτρηση συνεχίζεται µέχρι την πρώτη
εξαφάνιση του κυανού χρώµατος µετά από ισχυρή ανάδευση.
Σηµείωση: Ο ποτενσιοµετρικός προσδιορισµός του τέλους της
αντιδράσεως επιτρέπεται.
7.3.Αριθµός προσδιορισµών
Για κάθε δείγµα πραγµατοποιούνται δύο ποσοτικοί προσδιορισµοί.
8.ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ
Ο αριθµός ιωδίου δίδεται από τον ακόλουθο τύπο:
12;69c V1/C0V2 ðÞ
m
όπου:
c= η αριθµητική τιµή της ακριβούς συγκεντρώσεως, σε molανά
λίτρο, του προτύπου διαλύµατος θειοθειικού νατρίου (4.3) που
χρησιµοποιήθηκε,
V1=η αριθµητική τιµή του όγκου, σε ml,του προτύπου διαλύ-
µατος θειοθειικού νατρίου (4.3) που χρησιµοποιήθηκε για
την τυφλή δοκιµασία,
V2=η αριθµητική τιµή του όγκου, σε ml,του προτύπου διαλύ-
µατος θειοθειικού νατρίου (4.3) που χρησιµοποιήθηκε για
τον ποσοτικό προσδιορισµό,
m= η αριθµητική τιµή της µάζας, σε g,του δείγµατος (7.1).
Λαµβάνεται ως αποτέλεσµα ο αριθµητικός µέσος όρος των δύο
προσδιορισµών, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι απαιτήσεις
όσον αφορά την επαναληψιµότητα.1991R2568—EL—01.11.1992—005.001—102