1983L0477 — EL — 04.07.1991 — 001.001 — 1
Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθηµα τεκµηρίωσης και δεν δεσµεύει τα κοινοτικά όργανα
►B Ο∆ΗΓΙΑΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
της 19ης Σεπτεµβρίου 1983
για την προστασία των εργαζοµένων από τους κινδύνους που οφείλονται στην έκθεσή τους στον
αµίαντοκατάτηδιάρκειατηςεργασίας(δεύτερηειδικήοδηγίακατάτηνέννοιατουάρθρου8της
οδηγίας 80/1107/ΕΟΚ)
(83/477/ΕΟΚ)
(ΕΕL263 της 24.9.1983, σ. 25)
Τροποποιείται από:
Επίσηµη Εφηµερίδα
αριθ. σελίδα ηµεροµηνία
►M1Οδηγία 91/382/ΕΟΚ του Συµβουλίου της 25ης Ιουνίου 1991 L206 16 29.7.1991
∆ιορθώνεται από:
►C1∆ιορθωτικό ΕΕ L337 της 2.12.1983, σ. 51 (83/477)
1983L0477 — EL — 04.07.1991 — 001.001 — 2
▼B
Ο∆ΗΓΙΑΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
της 19ης Σεπτεµβρίου 1983
γιατηνπροστασίατωνεργαζοµένωναπότουςκινδύνουςπουοφεί-
λονταιστηνέκθεσήτουςστοναµίαντοκατάτηδιάρκειατηςεργα-σίας (δεύτερη ειδική οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 8 της
οδηγίας 80/1107/ΕΟΚ)
(83/477/ΕΟΚ)
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,
Έχοντας υπόψη:
τη συνθήκη περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Οικονοµικής Κοι-
νότητας, και ιδίως το άρθρο 100,
την πρόταση της Επιτροπής (1),
τη γνώµη του Ευρωπαϊκού Κοιν οβουλίου (2),
τη γνώµη της Οικονοµικής και Κοινωνικής Επιτροπής (3),
Εκτιµώντας:ότι το ψήφισµα του Συµβουλίου της 29ης Ιουνίου 1978 περί προ-
γράµµατος δράσεως των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων σε θέµαταυγείας και ασφάλειας στον τόπο εργασίας (
4) προβλέπει την
εκπόνηση ειδικών εναρµονισµένων µέτρων σχετικά µε την προ-στασία των εργαζοµένων από τον αµίαντο·
ότι η οδηγία 80/1107/ΕΟΚ του Συµβουλίου της 27ης Νοεµβρίου
1980 περί π ροστασίας των εργαζοµένων από τους κινδύνους που
παρουσιάζονται συνεπεία εκθέσεώς τους, κατά τη διάρκεια τηςεργασίας, σε χηµικά, φυσικά ή βιολογικά µέσα (
5), θέσπιζε ορι-
σµένες διατάξεις που πρέπει να ληφθούν υπόψη για την εξασφά-λιση της προστασίας αυτής· ότι η οδηγία αυτή π ροβλέπει τον
καθορισµό, µε ειδικές οδηγίες, οριακών τιµών και ειδικών προ-διαγραφών για τα µέσα που απαριθµούνται στο παράρτηµα I,
µεταξύ των οποίων είναι ο αµίαντος·
ότι ο αµίαντος είναι τοξικός παράγων, που βρίσκεται σε µεγάλο
αριθµό καταστάσεων εργασίας και ότι, συνεπώς, πολλοί εργαζό-µενοι είναι εκτεθειµένοι σε ενδεχόµενο κίνδυνο της υγείας τους·ότι ο κροκιδόλιθος θεωρείται σαν ένα είδος αµιάντου ιδιαιτέρωςεπικίνδυνου·
ότι οι επιστηµονικές γνώσεις που είναι σήµερα διαθέσιµες δεν
επιτρέπουν τον ορισµό επιπέδου κάτω από το οποίο οι κίνδυνοιγια την υγεία δεν θα υπάρχουν πια, αλλά ελαττώνοντας τηνέκθεση στον αµίαντο θα ελαττωθεί ο κίνδυνος πρόκλησης ασθε-νειών που σχετίζονται µε τον αµίαντο· ότι η παρούσα οδηγίαπεριλαµβάνει τις ελάχιστες προδιαγραφές που θα επανεξετα-στούν βάσει της εµπειρίας που αποκτήθηκε και της εξέλιξης τηςτεχνικής στον τοµέα αυτό·
ότι η οπτική µικ ροσκοπία, αν και δεν επιτρέπει τη µέτρηση των
µικροτέρων ινών που είναι βλαπτικές για την υγεία, είναι η µέθο-δος που χρησιµοποιείται περι σσότερο για την κανονική µέτρηση
του αµιάντου·
ότι, έτσι, τα προληπτικά µέτρα για την π ροστασία της υγείας των
εργαζοµένων που εκτίθενται στον αµίαντο και η π ροβλεπόµενη
(1)ΕΕ αριθ. C262 της 9. 10. 1980, σ. 7 και
ΕΕ αριθ. C301 της 18. 11. 1982, σ. 6.
(2)ΕΕ αριθ. C310 της 30. 11. 1981, σ. 43.
(3)ΕΕ αριθ. C125 της 17. 5. 1982, σ. 155.
(4)ΕΕ αριθ. C165 της 11. 7. 1978, σ. 1.
(5)ΕΕ αριθ. L327 της 3. 12. 1980, σ. 8.
1983L0477 — EL — 04.07.1991 — 001.001 — 3
▼B
υποχρέωση για τα Κράτη µέλη στο θέµα της παρακολούθησης
της υγείας των εργαζοµένων αυτών έχουν µεγάλη σηµασία,
ΕΞΕ∆ΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ Ο∆ΗΓΙΑ:
Άρθρο 1
1. Η παρούσα οδηγία, η οποία αποτελεί τη δεύτερη ειδική
οδηγία κατά την έννοια του άρθρου 8 της οδηγίας 80/1107/ΕΟΚ,έχει ως αντικείµενο την π ροστασία των εργαζοµένων από τους
κινδύνους για την υγεία τους, περιλαµβανοµένης και τηςπρόληψης των κινδύνων αυτών, που προέρχονται ή µπ ορούν να
προέλθουν από την έκθεση, κατά τη διάρκεια της εργασίας, στοναµίαντο. Η οδηγία θεσπίζει οριακές τιµές και άλλες ειδικές δια-τάξεις.
2. Η παρούσα οδηγία δεν εφαρµόζεται:
—στη θαλάσσια ναυσιπλοΐα,
—στην αεροπλοΐα.
3. Η παρούσα οδηγία δεν θίγει την ευχέρεια των Κρατών
µελών να εφαρµόζουν ή να εισάγουν νοµοθετικές, κανονιστικές ήδιοικητικές διατάξεις οι οποίες θα εξασφαλίζουν ισχυρότερηπροστασία των εργαζοµένων, ιδίως όσον αφορά την αντικατά-
σταση του αµιάντου από υποκατάστατα λιγότερο επικίνδυνα.
Άρθρο 2
Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ο όρος αµίαντος
υποδηλώνει τα εξής ινώδη πυριτικά άλατα:
—τον ακτινόλιθο αριθ. 77536-66-4 (*) του CAS(
1),
—το γρουνερίτη αµίαντο (αµοσίτη) αριθ. 12172-73-5 (*) του
CAS(1),
—τον ανθοφυλλίτη αριθ. 77536-67-5 (*) του CAS(1),
—τον χρυσότιλο αριθ. 12001-29-5 του CAS(1),
—τον κροκιδόλιθο αριθ. 12001-28-4 του CAS(1),
—τον τρεµόλιθο αριθ. 77536-68-6(*) του CAS(1).
Άρθρο 3
1. Η παρούσα οδηγία εφαρµόζεται στις δραστηριότητες κατά
τις οποίες οι εργαζόµενοι εκτίθενται ή µπορεί να εκτεθούν κατάτην εργασία τους στη σκόνη που προέρχεται από τον αµίαντο ήαπό υλικά που περιέχουν αµίαντο.
2. Για κάθε δραστηριότητα που µπορεί να παρουσιάσει κίν-
δυνο έκθεσης στη σκόνη που προέρχεται από τον αµίαντο ή απόυλικά που περιέχουν αµίαντο, ο κίνδυνος αυτός πρέπει να εκτιµά-ται µε τρόπο που θα επιτρέπει να π ροσδιοριστεί η φύση και ο
βαθµός της έκθεσης τωνεργαζοµένων στη σκόνη που προέρχεταιαπό τον αµίαντο ή από υλικά που περιέχουν αµίαντο.
▼
M1
3. Αν, από την εκτίµηση που π ροβλέπεται στην παράγραφο 2,
προκύπτει ότι η συγκέντρωση ινών αµιάντου στον αέρα τουχώρου εργασίας, ευρίσκεται, ελλείψει κάθε ατοµικού π ροστατευ-
τικού εξοπλισµού, σε επίπεδο, που υπολογίζεται ή µετράται ανά-λογα µε την επιλογή των κρατών µελών,
α) για το χρυσότιλο:
—κατώτερο των 0,20 ινών/ cm
3επί µία οκτάωρη περίοδο ανα-
φοράς ή/και
—κατώτερο από σωρευµένη δόση 12,00 ινοηµερών/ cm3επί
τρίµηνη περίοδο;
(1) Chemical Abstract Service(CAS)- Αριθµός µητρώου .
1983L0477 — EL — 04.07.1991 — 001.001 — 4
▼M1
β) για όλες τις άλλες µορφές αµιάντου, είτε µεµονωµένες είτε σε
µείγµα, συµπεριλαµβανοµένων των µειγµάτων που περιέχουνχρυσότιλο:
—κατώτερο των 0,10 ινών/ cm
3επί µία οκτάωρη περίοδο ανα-
φοράς ή/και
—κατώτερο από σωρευµένη δόση 6 ινοηµερών/ cm3επί
τρίµηνη περίοδο,
δεν εφαρµόζονται τα άρθρα 4, 7 και 13, η παράγραφος 2 του
άρθρου 14 και τα άρθρα 15 και 16.
▼B
4. Η εκτίµηση που π ροβλέπεται στην παράγραφο 2 αποτελεί
το αντικείµενο διαβούλευσης µε τους εργαζόµενους ή/και µε τουςεκπροσώπους τους στην επιχείρηση ή την εγκατάσταση καιαναθεωρείται όταν υπάρχουν λόγοι να πιστεύεται ότι δεν είναισωστή ή όταν µεσολαβεί ουσιαστική µεταβολή στην εργασία.
Άρθρο 4
Με επιφύλαξη του άρθρου 3 παράγραφος 3, λαµβάνονται τα εξής
µέτρα:
1. Οι δραστηριότητες που αναφέρονται στο άρθρο 3 παράγραφος
1 πρέπει να καλύπτονται από ένα σύστηµα κοινοποιήσεως τοοποίο θα διαχειρίζεται η υπεύθυνη αρχή του Κράτους µέλους.
2. Η κοινοποίηση πρέπει να γίνεται από τον εργοδότη προς την
υπεύθυνη αρχή του Κράτους µέλους, σύµφωνα µε τις εθνικέςνοµικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις. Η κοινο-ποίηση αυτή πρέπει να περιλαµβάνει, το λιγότερο, µια συνο-πτική περιγραφή:
—των χρησιµοποιούµενων τύπων και π οσοτήτων αµιάντου,
—των δραστηριοτήτων και των µεθόδων που εφαρµόζονται,
—των παραγόµενων προϊόντων.
3. Οι εργαζόµενοι ή/και οι εκπ ρόσωποί τους στην ε πιχείρηση ή
την εγκατάσταση έχουν π ρόσβαση στο έγγραφο που αποτελεί
το αντικείµενο της κοινοποίησης που αφορά την επιχείρησήτους ή την εγκατάσταση σύµφωνα µε την εθνική νοµοθεσία.
4. Κάθε φορά που επέρχεται µια σηµαντική µετατροπή στη
χρησιµοποίηση του αµιάντου ή των υλικών που περιέχουναµίαντο, πρέπει να γίνεται νέα κοινοποίηση.
▼
M1
Άρθρο 5
Απαγορεύεται η εφαρµογή του αµιάντου µε ψεκασµό ( flocage)
καθώς και οι δραστηριότητες που συνεπάγονται την ενσωµάτωσηµονωτικών ή ηχοµονωτικών υλικών χαµηλής πυκνότητας (κατώ-τερη του 1 g/cm
3) που περιέχον αµίαντο.
▼B
Άρθρο 6
Για κάθε δραστηριότητα που αναφέρεται στο άρθρο 3 παράγρα-
φος 1, η έκθεση τωνεργαζοµένων στη σκόνη που προέρχεται απότον αµίαντο ή από υλικά που περιέχουν αµίαντο στο χώρο εργα-σίας πρέπει να ελαττωθεί στο χαµηλότερο επίπεδο που είναιεύλογα δυνατό, οπωσδήποτε δε σε επίπεδο κατώτερο από τιςοριακές τιµές που ορίζονται στο άρθρο 8, ιδίως µε τη λήψη τωνακόλουθων µέτρων, όταν τούτο κρίνεται κατάλληλο:
1. Η ποσότητα αµιάντου που χρησιµοποιείται σε κάθε περίπτωση
πρέπει να περιορίζεται στην ελάχιστη εύλογα δυνατήποσότητα.
2. Ο αριθµός των εργαζοµένων, που εκτίθενται ή είναι δυνατό να
εκτεθούν στη σκόνη που προέρχεται από τον αµίαντο ή απόυλικά που περιέχουν αµίαντο, πρέπει να περιορίζεται στοµικρότερο δυνατό.
1983L0477 — EL — 04.07.1991 — 001.001 — 5
▼B
3. Κατ’ αρχήν πρέπει να επινοούνται διαδικασίες εργασίας κατά
τέτοιο τρόπο ώστε να µην απελευθερώνεται σκόνη αµιάντουστην ατµόσφαιρα.
Αν αυτό δεν είναι εύλογα δυνατό να επιτευχθεί, η σκόνη
πρέπει να εξαλείφεται όσο το δυνατό πλησιέστερα στο σηµείοεκποµπής της.
4. ’Ολα τα κτίρια ή/και οι εγκαταστάσεις και εξοπλισµοί που
χρησιµεύουν για τη µεταποίηση ή την επεξεργασία του αµιά-ντου πρέπει να µπορούν να καθαρίζονται και να συντηρούνται
αποτελεσµατικά και τακτικά.
5. Ο ακατέργαστος αµίαντος πρέπει να αποθηκεύεται και να
µεταφέρεται σε κατάλληλες κλειστές συσκευασίες.
6. Τα απόβλητα των εργασιών πρέπει να συλλέγονται και να
αποµακρύνονται από το χώρο εργασίας το συντοµότερο δυνατόµέσα σε κατάλληλες κλειστές συσκευασίες οι οποίες ναφέρουν ειδική ετικέτα που να αναφέρει ότι περιέχουν αµίαντο.Το µέτρο αυτό δεν εφαρµόζεται στις εξορυκτικές δραστη-ριότητες.
Τα απόβλητα που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο πρέπει στη
συνέχεια να υφίστανται κατάλληλη επεξεργασία σύµφωνα µετην οδηγία 78/319/ΕΟΚ του Συµβουλίου της 20ής Μαρτίου1978 περί των τοξικών και επικινδύνων αποβλήτων (
1).
Άρθρο 7
Με την επιφύλαξη του άρθρου 3 παράγραφος 3, λαµβάνονται τα
ακόλουθα µέτρα:
1. Για να εξασφαλίζεται η τήρηση τωνοριακών τιµών που ορίζο-
νται στο άρθρο 8, η µέτρηση της περιεκτικότητας του αέρα σεαµίαντο στο χώρο της εργασίας πραγµατοποιείται σύµφωνα µετη µέθοδο αναφοράς που περιγράφεται στο παράρτηµα Ι ήκάθε άλλη µέθοδο που δίνει ισοδύναµα αποτελέσµατα. Ηµέτρηση αυτή πρέπει να προγραµµατίζεται και να πραγµατο-ποιείται τακτικά και η δειγµατοληψία πρέπει να είναι αντι-προσωπευτικήόσον αφορά την προσω πική έκθεση του εργα-
ζόµενου στη σκόνη που προέρχεται από αµίαντο ή από υλικάπου περιέχουν αµίαντο.
Για τη µέτρηση που αναφέρεται στο πρώτο εδάφιο λαµβάνο-
νται υπόψη µόνο ορισµένες ίνες οι οποίες παρουσιάζουνµήκος τουλάχιστον 5 µ mκαι πλάτος το πολύ 3 µ mκαι των
οποίων ο λόγος µήκους προς πλάτος είναι µεγαλύτερος του 3 :1.
▼
M1
Το Συµβούλιο, σύµφωνα µε το άρθρο 118 Α της συνθήκης,
λαµβάνοντας ιδίως υπόψη την π ρόοδο που σηµε ιώθηκε στις
επιστηµονικές γνώσεις και στην τεχνολογία και έχονταςυπόψη την πείρα που αποκτήθηκε από την εφαρµογή τηςπαρούσας οδηγίας, επανεξετάζει τις διατάξεις της πρώτηςφράσης του πρώτου εδαφίου πριν από τις 31 ∆εκεµβρίου 1995,προκειµένου να καθοριστεί µια µοναδική µέθοδος για τηµέτρηση της περιεκτικότητας του αέρα σε αµίαντο σε κοινο-τικό επίπεδο.
▼
B
2. Οι δειγµατοληψίες πραγµατοποιούνται αφού ζητηθεί η γνώµη
των εργαζοµένων ή/και των εκπ ροσώπων τους στην επι-
χείρηση ή την εγκατάσταση.
3. Η συλλογή δειγµάτων πρέπει να διεξάγεται από π ροσωπικό
που έχει τα απαιτούµενα π ροσόντα. Στη συνέχεια τα δείγµατα
αναλύονται σε εργαστήρια τα οποία έχουν τον κατάλληλο εξο-
(1)ΕΕ αριθ. L84 της 31. 3. 1978, σ. 43.
1983L0477 — EL — 04.07.1991 — 001.001 — 6
▼B
πλισµό για να τα αναλύσουν και τις αναγκαίες γνώσεις για την
εφαρµογή των απαραιτήτων τεχνικών π ροσδιορισµού.
4. Η περιεκτικότητα του αέρα σε αµίαντο µετράται κατά γενικό
κανόνα τουλάχιστον κάθε τρεις µήνες και πάντως κάθε φοράπου γίνεται κάποια τεχνική µετατροπή. Η συχνότητα τωνµετρήσεων µπορεί να µειώνεται στις περιπτώσεις που π ροβλέ-
πονται στο σηµείο 5.
5. Η συχνότητα των µετρήσεων µπορεί να µειώνεται µέχρι µία
φορά το χρόνο αν:
—δεν υπάρχει καµιά σηµαντική αλλαγή στις συνθήκες του
χώρου εργασίας και
—τα αποτελέσµατα των δύο προηγουµένων µετρήσεων δεν
υπερβαίνουν το µισό των οριακών τιµών που ορίζονται στοάρθρο 8.
’Oταν υπάρχουν οµάδες εργαζοµένων που εκτελούν ίδιες ή
ανάλογες εργασίες στον ίδιο χώρο και τωνοποίων η υγεία γιατο λόγο αυτό διατρέχει τον ίδιο κίνδυνο, η δειγµατοληψίαµπορεί να διενεργείται κατά οµάδα.
6. Η διάρκεια των δειγµατοληψιών είναι τόση, ώστε, είτε µε
µέτρηση είτε µε υπολογισµό χρονικώς σταθµισµένο, να είναιδυνατό να π ροσδιοριστεί η αντιπ ροσωπευτική έκθεση για µια
περίοδο αναφοράς 8 ωρών (µια βάρδια). Η διάρκεια των δια-φόρων δειγµατοληψιών καθορίζεται επίσης σύµφωνα µε τοσηµείο 6 του παραρτήµατος Ι.
▼
M1
Άρθρο 8
Ισχύουν οι ακόλουθες οριακές τιµές:
α) συγκέντρωση ινών χρυσότιλου στον αέρα του χώρου εργα-
σίας:
0,60 ίνες/ cm3µετρώµενες ή υπολογιζόµενες σε σχέση µε
οκτάωρη περίοδο αναφοράς;
β) συγκέντρωση, στον αέρα του χώρου εργασίας, ινών οποιασδή-
ποτε άλλης µορφής αµιάντου, είτε µεµονωµένων είτε σε µείγ-µατα, συµπεριλαµβανοµένων των µειγµάτων που περιέχουνχρυσότιλο:
0,30 ίνες/ cm
3µετρώµενες ή υπολογιζόµενες σε σχέση µε
οκτάωρη περίοδο αναφοράς.
Άρθρο 9
1. Υπό την επιφύλαξη του άρθρου 7 σηµείο 1 τρίτο εδάφιο, το
Συµβούλιο, σύµφωνα µε το άρθρο 118 Α της συνθήκης, επανεξε-τάζει τις διατάξεις της παρούσας οδηγίας πριν από τις 31 ∆εκεµ-βρίου 1995, λαµβάνοντας ιδίως υπόψη την π ρόοδο που σηµει-
ώθηκε στις επιστηµονικές γνώσεις και στην τεχνολογία και έχο-ντας υπόψη την αποκτηθείσα από την εφαρµογή της παρούσαςοδηγίας πείρα.
2. Οι τροποποιήσεις που είναι αναγκαίες για την π ροσαρµογή
των παραρτηµάτων της παρούσας οδηγίας στην τεχνική π ρόοδο
πραγµατοποιούνται µε τη διαδικασία των άρθρων 9 και 10 τηςοδηγίας 80/1107/ΕΟΚ του Συµβουλίου της 27ης Νοεµβρίου 1980περί προστασίας των εργαζοµένων από τους κινδύνους πουπαρουσιάζονται συνεπεία εκθέσεώς τους, κατά τη διάρκεια τηςεργασίας, σε χηµικά, φυσικά ή βιολογικά µέσα (5).
▼
B
Άρθρο 10
1. Σε περίπτωση υπέρβασης των οριακών τιµών που ορίζονται
στο άρθρο 8 πρέπει να προσδιορίζεται η αιτία της υπέρβασηςαυτής και να λαµβάνονται το συντοµότερο δυνατό τα κατάλληλαµέτρα για τη θεραπεία της κατάστασης.
1983L0477 — EL — 04.07.1991 — 001.001 — 7
▼B
Η εργασία στη µολυσµένη περιοχή µπορεί να συνεχιστεί µόνο αν
ληφθούν κατάλληλα µέτρα για την π ροστασία των εκεί εργαζο-
µένων.
2. Αµέσως µετά γίνεται νέος π ροσδιορισµός της περιεκτικότη-
τας του αέρα σε αµίαντο, ώστε να εξακριβώνεται η αποτελεσµατι-κότητα τωνµέτρων που αναφέρονται στο πρώτο εδάφιο της παρα-γράφου 1.
3. Στην περίπτωση που η έκθεση δεν µπορεί εύλογα να περιο-
ρισθεί µε άλλα µέσα και είναι απαραίτητη η χρήση ατοµικήςπροστατευτικής αναπνευστικής συσκευής, η χρήση της συσκευήςαυτής δεν επιτρέπεται να είναι µόνιµη και πρέπει να περιορίζε-ται, για κάθε εργαζόµενο, στον απολύτως αναγκαίο ελάχιστοχρόνο.
Άρθρο 11
1. Για ορισµένες δραστηριότητες κατά τις οποίες π ροβλέπεται
υπέρβαση των οριακών τιµών που ορίζονται στο άρθρο 8 και γιατις οποίες δεν είναι εύλογα εφικτό να ληφθούν προληπτικά τεχ-νικά µέτρα για να περιορισθεί η περιεκτικότητα του αέρα σεαµίαντο, ο εργοδότης ορίζει τα µέτρα π ροστασίας των εργαζο-
µένων κατά τις δραστηριότητες αυτές, και ιδίως:
α) οι εργαζόµενοι λαµβάνουν έναν κατάλληλο αναπνευστικό εξο-
πλισµό και άλλους ατοµικούς π ροστατευτικούς εξοπλισµούς
τους οποίους οφείλουν να φέρουν·
β) τοποθετούνται πινακίδες προειδοποίησης που επισηµαίνουν
ότι προβλέπεται η υπέρβαση των ορ ιακών τιµών που ορίζονται
στο άρθρο 8.
2. Πριν από τις δραστηριότητες αυτές, ζητείται η γνώµη των
εργαζόµενων ή/και τωνεκπ ροσώπων τους στην επιχείρηση ή την
εγκατάσταση για τα µέτρα αυτά.
Άρθρο 12
1. Πριν αρχίσουν οι εργασίες για την κατεδάφιση ή για την
αποµάκρυνση του αµιάντου ή/και υλικών που περιέχουν αµίαντοαπό κτίρια, κατασκευές, συσκευές και εγκαταστάσεις, καθώς καιαπό πλοία, καταρτίζεται σχέδιο εργασίας.
2. Το σχέδιο που αναφέρεται στην παράγραφο 1 πρέπει να
προβλέπει τα απαραίτητα µέτρα για την ασφάλεια και την υγεία
των εργαζοµένων στον χώρο εργασίας.
Το σχέδιο πρέπει ιδίως να π ροβλέπει:
—ότι ο αµίαντος ή/και τα υλικά που περιέχουν αµίαντο θα απο-
µακρύνονται στο µέτρο που είναι λογικό πριν από την εφαρ-µογή των τεχνικών κατεδάφισης,
—ότι θα χορηγείται ο ατοµικός εξοπλισµός π ροστασίας που
αναφέρεται στο άρθρο 11 παράγραφος 1 σηµείο α) εφ όσον
είναι αναγκαίο.
▼
M1
Κατόπιν αιτήσεως των αρµόδιων αρχών, το σχέδιο πρέπει ναπεριέχει πληροφορίες σχετικά µε τα ακόλουθα σηµεία:
—τη φύση και την πιθανή διάρκεια των εργασιών.
—τον τόπο εκτέλεσης των εργασιών.
—τις χρησιµοποιούµενες µεθόδους όταν οι εργασίες συνεπάγο-
νται το χειρισµό αµιάντου ή υλικών που περιέχουν αµίαντο.
—τα χαρακτηριστικά των εξοπλισµών που χρησιµοποιούνται
για:
—την προστασία και την απολύµανση του προσω πικού που
έχει αναλάβει τις εργασίες,
—την προστασία των λοιπών π ροσώπων που βρίσκονται στο
χώρο των εργασιών ή κοντά στο χώρο αυτό.
1983L0477 — EL — 04.07.1991 — 001.001 — 8
▼M1
3. Κατόπιν αιτήσεως των αρµόδιων αρχών, το σχέδιο που ανα-
φέρεται στην παράγραφο 1 πρέπει να τους κοινοποιείται πριν απότην έναρξη των προβλεπόµενων εργασ ιών.
▼
B
Άρθρο 13
1. Για κάθε δραστηριότητα που αναφέρεται στο άρθρο 3 παρά-
γραφος 1, και µε επιφύλαξη των διατάξεων του άρθρου 3 παρά-γραφος 3, λαµβάνονται τα κατάλληλα µέτρα ώστε:
α) οι χώροι όπου διεξάγονται οι δραστηριότητες αυτές:
i) να είναι σαφώς οριοθετηµένοι και να έχουν εµφανή
σήµανση µε πινακίδες προειδοποίησης,
ii) να µην είναι π ροσιτοί σε άλλους εργαζόµενους εκτός από
εκείνους οι οποίοι πρέπει να µπαίνουν στους χώρουςαυτούς, λόγω της εργασίας τους ή των καθηκόντων τους,
iii) να αποτελούν χώρους όπου απαγορεύεται το κάπνισµα·
β) να διευθετούνται κατάλληλοι χώροι όπου οι εργαζόµενοι µπο-
ρούν να τρώγουν και να πίνουν χωρίς κίνδυνο να µολυνθούναπό τη σκόνη αµιάντου·
γ)i) να τίθενται στη διάθεση των εργαζοµένων κατάλληλα
ενδύµατα εργασίας ή π ροστασίας,
ii) αυτά τα ενδύµατα εργασίας ή π ροστασίας να παραµένουν
στο χώρο της επιχείρησης. Να είναι όµως δυνατό να δίνο-νται για καθάρισµα σε πλυντήρια που διαθέτουν τον απαι-τούµενο για το σκοπό αυτό εξοπλισµό και βρίσκονται έξωαπό την επιχείρηση, εφ όσον η επιχείρηση δεν π ροβαίνει
η ίδια στον καθαρισµό· στην περίπτωση αυτή, η µεταφοράτων ενδυµάτων εκτελείται σε κλειστά κιβώτια,
iii) να παρέχονται ξεχωριστοί χώροι φύλαξης για τα ενδύµατα
εργασίας ή προστασίας αφενός και για τα κοινά ενδύµατααφετέρου,
iv) να τίθενται στη διάθεση των εργαζοµένων κατάλληλες και
επαρκείς εγκαταστάσεις υγιεινής, οι οποίες πρέπει ναπεριλαµβάνουν και ντους στην περίπτωση εργασιών πουπαράγουν σκόνη,
v) ο προστατευτικός εξοπλισµός να τοποθετείται σε καθορι-
σµένο σηµείο, να ελέγχεται και να καθαρίζεται µετά απόκάθε χρήση· και να λαµβάνονται τα κατάλληλα µέτραώστε ο ελαττωµατικός εξοπλισµός να επιδιορθώνεται ή νααντικαθίσταται πριν ξαναχρησιµοποιηθεί.
2. Το κόστος των µέτρων που λαµβάνονται κατ’ εφαρµογή των
διατάξεων της παραγράφου 1 δεν είναι δυνατό να βαρύνει τουςεργαζοµένους.
Άρθρο 14
1. Για κάθε δραστηριότητα που αναφέρεται στο άρθρο 3 παρά-
γραφος 1 λαµβάνονται τα κατάλληλα µέτρα ώστε, τόσο οι εργαζό-µενοι όσο και οι εκπρόσωποί τους στην ε πιχείρηση ή την εγκα-
τάσταση, να πληροφορούνται ικανοποιητικά:
—τους πιθανούς κινδύνους για την υγεία που συνεπάγεται η
έκθεση στη σκόνη που προέρχεται από τον αµίαντο ή απόυλικά που περιέχουν αµίαντο,
—την ύπαρξη κανονιστικών οριακών τιµών και την ανάγκη για
έλεγχο της ατµόσφαιρας,
—τις επιταγές των µέτρων υγιεινής, στις οποίες περιλαµβάνεται
και η απαγόρευση του καπνίσµατος,
—τις προφυλάξεις που πρέπει να λαµβάνονται όσον αφορά τη
χρήση προστατευτικού εξοπλισµού και ενδυµάτων,
—τις ειδικές προφυλάξεις που αποσκοπούν στην ελαχιστο-
ποίηση της έκθεσης στον αµίαντο.
1983L0477 — EL — 04.07.1991 — 001.001 — 9
▼B
2. Εκτός από τα µέτρα που αναφέρονται στην παράγραφο 1 και
µε την επιφύλαξη του άρθρου 3 παράγραφος 3, λαµβάνονταικατάλληλα µέτρα ώστε:
α) οι εργαζόµενοι ή/και οι εκπ ρόσωποί τους στην ε πιχείρηση ή
την εγκατάσταση να µπ ορούν να λαµβάνουν γνώση τωναποτε-
λεσµάτων των µετρήσεων της περιεκτικότητας του αέρα σεαµίαντο και να τους δίνονται εξηγήσεις σχετικά µε τη σηµα-σία των αποτελεσµάτων αυτών·
β) αν τα αποτελέσµατα υπερβαίνουν τις οριακές τιµές που ορίζο-
νται στο άρθρο 8, οι ενδιαφερόµενοι εργαζόµενοι καθώς και οιεκπρόσωποί τους στην ε πιχείρηση ή την εγκατάσταση να
πληροφορούνται το συντοµότερο δυνατό τις υπερβάσεις αυτέςκαι τις αιτίες τους και να ζητείται η γνώµη των εργαζοµένωνή/και των εκπ ροσώπων τους στην επιχείρηση ή την εγκατά-
σταση σχετικά µε τα µέτρα που πρέπει να ληφθούν, ή, αν ηκατάσταση είναι επείγουσα, να πληροφ ορούνται τα µέτρα που
ελήφθησαν.
Άρθρο 15
Με επιφύλαξη του άρθρου 3 παράγραφος 3, λαµβάνονται τα ακό-
λουθα µέτρα:
1. Για κάθε εργαζόµενο πρέπει να υπάρχει διαθέσιµη εκτίµηση
της κατάστασης της υγείας του πριν να αρχίσει να εκτίθεταιστη σκόνη που προέρχεται από αµίαντο ή από υλικά πουπεριέχουν αµίαντο.
Η εκτίµηση αυτή πρέπει να περιλαµβάνει ειδική εξέταση του
θώρακα. Στο παράρτηµα ΙΙ δίνονται επί πλέον συστάσεις πρα-κτικού χαρακτήρα στις οποίες µπ ορούν να αναφέρονται τα
Κράτη µέλη για την κλινική παρακολούθηση των εργαζο-µένων. Οι συστάσεις αυτές π ροσαρµόζο νται στην τεχνική
πρόοδο σύµφωνα µε τη διαδικασία που αναφέρεται στο άρθρο
10 της οδηγίας 80/1107/ΕΟΚ.
Πρέπει να διατίθεται νέα εκτίµηση µια τουλάχιστον φορά
κάθε τρία έτη για όσο διάστηµα διαρκεί η έκθεση στον αµία-ντο.
Για κάθε εργαζόµενο καταρτίζεται ατοµικός ιατρικός φάκελος
σύµφωνα µε την εθνική νοµοθεσία και πρακτική.
2. Με βάση την κλινική παρακολούθηση που αναφέρεται στο
σηµείο 1, ο γιατρός ή η αρχή που είναι υπεύθυνη για τηνιατρική παρακολούθηση των εργαζοµένων πρέπει σύµφωνα µετις εθνικές νοµοθεσίες να συµβουλεύει ή να π ροσδιορίζει τα
τυχόν ατοµικά π ροστατευτικά ή προληπτικά µέτρα που πρέπει
να ληφθούν. Τα µέτρα αυτά µπ ορούν να περ ιλαµβάνουν, ανά-
λογα µε την περίπτωση, την απαγόρευση της έκθεσης τουενδιαφεροµένου εργαζοµένου στη σκόνη που προέρχεται απότον αµίαντο ή από υλικά που περιέχουν αµίαντο.
3. Στους εργαζοµένους πρέπει να παρέχονται πληροφορίες και
συµβουλές όσον αφορά την ε κτίµηση της υγείας τους, η οποία
µπορεί να γίνεται µετά το πέρας της έκθεσής τους στον αµία-ντο.
4. Ο ενδιαφερόµενος εργαζόµενος ή ο εργοδότης µπ ορούν να
ζητήσουν την αναθεώρηση των εκτιµήσεων που αναφέρονταιστο σηµείο 2, σύµφωνα µε τις εθνικές νοµοθεσίες.
Άρθρο 16
Με επιφύλαξη του άρθρου 3 παράγραφος 3, λαµβάνονται τα ακό-
λουθα µέτρα:
1. Ο εργοδότης οφείλει να εγγράφει τους εργαζοµένους που
καλούνται να ασκήσουν τις δραστηριότητες που αναφέρονταιστο άρθρο 3 παράγραφος 1 σε µητρώο, αναφέροντας τη φύσηκαι τη διάρκεια των δραστηριοτήτων τους καθώς και τηνέκθεση στον αµίαντο την οποία έχουν υποστεί. Ο ιατρός ή/καιη υπεύθυνη για την ιατρική παρακολούθηση αρχή έχουν πρό-σβαση στο µητρώο αυτό. ►
C1Καθε εργαζόµενος έχει πρό-
1983L0477 — EL — 04.07.1991 — 001.001 — 10
▼B
σβαση στα αποτελέσµατα του µητρώου που σχετίζονται µεαυτόν προσωπικά.◄Οι εργαζόµενοι ή/και οι εκπ ρόσωποί
τους στην επιχείρηση ή την εγκατάσταση έχουν π ρόσβαση
στα συλλογικά και ανώνυµα στοιχεία που περιέχει το µητρώοαυτό.
2. Τα µητρώα που αναφέρονται στο σηµείο 1 και οι ατοµικοί
ιατρικοί φάκελοι που αναφέρονται στο άρθρο 15 σηµείο 1πρέπει να φυλά σσονται για τριάντα τουλάχιστον έτη µετά το
πέρας της έκθεσης στον αµίαντο, σύµφωνα µε τις εθνικέςνοµοθεσίες.
Άρθρο 17
Τα Κράτη µέλη τηρούν µητρώο των αναγνωρισµένων κρου-
σµάτων αµιάντωσης και µεσοθηλιώµατος.
Άρθρο 18
1. Τα Κράτη µέλη εκδίδουν τις αναγκαίες νοµοθετικές, κανονι-
στικές και διοικητικές διατάξεις για να συµµορφωθούν µε τηνπαρούσα οδηγία πριν από την 1η Ιανουαρίου 1987 και πληροφο-ρούν σχετικά αµέσως την Επιτροπή. Πάντως η ηµεροµηνία 1Ιανουαρίου 1987 µετατίθεται για την 1η Ιανουαρίου 1990, όσον
αφορά τις εξορυκτικές δραστηριότητες του αµιάντου.
2. Τα Κράτη µέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή τις διατάξεις
εσωτερικού δικαίου που εκδίδουν στον τοµέα που διέπεται απότην παρούσα οδηγία.
Άρθρο 19
Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα Κράτη µέλη.
1983L0477 — EL — 04.07.1991 — 001.001 — 11
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι
Μέθοδος αναφοράς που αναφέρεται στο άρθρο 7 σηµείο 1 για τη µέτρηση
της περιεκτικότητας του αέρα σε αµίαντο στο χώρο εργασίας
1. Τα δείγµατα λαµβάνονται στη ζώνη εισπνοής κάθε εργαζόµενου,
δηλαδή µέσα σε ένα ηµισφαίριο ακτίνας 300 mmπου καλύπτει το
χώρο εµπρός από το πρόσωπο και έχει κέντρο το µέσο µιας γραµµήςπου ενώνει τα δύο αυτιά.
2. Χρησιµοποιούνται φίλτρα από µεµβράνη (µίγµα εστέρων κυτταρίνης
ή νιτροκυτταρίνης), µε π όρουςδιαστάσεων 0,8 - 1,2 µ mµε τυπωµένα
τετραγωνίδια και διάµετρο 25 mm.
3. Χρησιµοποιείται ανοικτό στήριγµα του φίλτρου µε προεξέχοντα
κύλινδρο ο οποίος σχηµατίζει, εµπρός από το φίλτρο, προεξοχή πλά-τους 33-44 mmαφήνοντας εκτεθειµένη κυκλική ζώνη διαµέτρου του-
λάχιστον 20 mm. Όταν χρησιµοποιείται, ο κύλινδρος είναι στραµµέ-
νος προς τα κάτω.
4. Χρησιµοποιείται φορητή αντλία µε ηλεκτρικές στήλες, την οποία
φέρει ο εργαζόµενος στη ζώνη ή στην τσέπη του. Η παροχή τηςαντλίας, που πρέπει να είναι κανονική, ρυθµίζεται αρχικά στην τιµή1lit/min,±5 %. Κατά τη δειγµατοληψία, η παροχή αυτή διατηρείται
στην περιοχή του ±10 % της αρχικής τιµής.
5. Η παραδεκτή ανοχή κατά τη µέτρηση του χρόνου δειγµατοληψίας
είναι 2 %.
6. Η άριστη φόρτιση τωνφίλτρων µε ίνες κυµαίνεται µεταξύ 100 και 400
ινών ανά mm
2·
7. Το φίλτρο τοποθετείται κατά προτίµηση ολόκληρο, σε αντικειµενο-
φόρο µικροσκοπίου και διαφανοποιείται µε τη µέθοδο ακετόνης-τριο-
ξικής γλυκερίνης (τριακετίνης). Στη συνέχεια το φίλτρο καλύπτεταιµε καλυπτρίδα γυάλινη.
8. Για τη µέτρηση χρησιµοποιείται διοπτρικό µικ ροσκόπιο µε τα ακό-
λουθα χαρακτηριστικά:
—φωτισµός Koehler,
—η διάταξη που βρίσκεται κάτω από την τράπεζα του µικ ροσκοπίου
περιλαµβάνει ένα συµπυκνωτή του Abbeή έναν αχρωµατικό
συµπυκνωτή αντίθετης φάσης ενσωµατωµένο µέσα σε µια διάταξηεστίασης και κέντρωσης. Η κεντροθέτηση της αντίθετης φάσηςρυθµίζεται ανεξάρτητα από την κεντροθέτηση του συµπυκνωτή,
—ισοεστιακό αχρωµατικό αντικειµενικό φακό θετικής αντίθεσης
φάσης µε µεγέθυνση 40 x, µε αριθµητικό άνοιγµα µεταξύ 0,65 και
0,70 και δακτυλιακή απ ορρόφηση φάσης µε ταξύ 65 και 85 %,
—αντισταθµιστικούς π ροσοφθάλµιους µε µεγέθυνση 12,5 x· τουλάχι-
στον ένας από τους φακούς αυτούς πρέπει να δέχεται δίκτυο σταυ-ρονηµάτων και να είναι δυνατό να εστιάζεται,
—κυκλικό δίκτυο σταυρονηµάτων τύπου Walton-Beckettγια προσο-
φθάλµιο, µε φαινόµενη διάµετρο 100 µ m±2µmστο επίπεδο του
αντικειµένου, όταν χρησιµοποιούνται ο αντικειµενικός και ο προ-σοφθάλµιος που προδιαγράφονται. Η φαινόµενη αυτή διάµετροςελέγχεται µε τη βοήθεια µικροµέτρου που βρίσκεται στην τρά-πεζα του µικροσκοπίου.
9. Η εγκατάσταση του µικ ροσκοπίου γίνεται σύµφωνα µε τις οδηγίες του
κατασκευαστή και το όριο ανίχνευσης ελέγχεται µε µια «πρότυπηαντικειµενοφόρο αντίθεσης φάσης». Αν έχουν τηρηθεί οι οδηγίες τουκατασκευαστή, πρέπει να είναι ορατή περιοχή µέχρι τον κωδικόαριθµό 5 στις πρότυπες αντικειµενοφ όρους ΑΙΑ ή µέχρι το τετραγω-
νίδιο 5 στις πρότυπες αντικειµενοφ όρουςHSE/MPL Mark 2. Ο προσδιο-
ρισµός αυτός πρέπει να γίνεται στην αρχή κάθε ηµέρας χρήσης.
10. Η µέτρηση πραγµατοποιείται σύµφωνα µε τους ακόλουθους κανόνες:
—ως απαριθµήσιµη ίνα νοείται κάθε ίνα που αναφέρεται στο άρθρο
7 σηµείο 1 δεύτερο εδάφιο η οποία δεν εφάπτεται µε αντικείµενοτου οποίου η µεγαλύτερη διάµετρος να υπερβαίνει τα 3µ m,
—κάθε απαριθµήσιµη ίνα της οποίας και τα δύο άκρα βρίσκονται
µέσα στην επιφάνεια του δικτύου σταυρονηµάτων υπολογίζεται ωςµια ίνα· κάθε ίνα της οποίας µόνο το ένα άκρο βρίσκεται µέσα στοδίκτυο υπολογίζεται ως µισή ίνα,
—τα τετραγωνίδα του δικτύου σταυρονηµάτων που χρησιµοποιού-
νται για την καταµέτρηση επιλέγονται τυχαία στην εκτεθειµένηεπιφάνεια του φίλτρου,
1983L0477 — EL — 04.07.1991 — 001.001 — 12
▼B
—κάθε σωρός ινών που σε ένα ή περι σσότερα σηµεία του µήκους
του φαίνεται συµπαγής και αδιαίρετος αλλά σε άλλα σηµεία δια-σπάται σε χωριστά κοµµάτια (σχισµένη ίνα) θεωρείται ως µια ίνααν ανταποκρίνεται στο άρθρο 7 σηµείο 1 δεύτερο εδάφιο και στηνπρώτη περίπτωση του παρόντος σηµείου. Η διάµετρος που µετρά-ται είναι η διάµετρος του συµπαγούς τµήµατος και όχι η διάµετροςτου σχισµένου τµήµατος,
—σε κάθε άλλο σωρό ινών όπου µεµονωµένες ίνες εφάπτονται µε
άλλες ή διασταυρώνονται µεταξύ τους (δέσµη), η καθεµιά από τιςίνες αυτές υπολογίζεται χωριστά, αν διακρίνεται αρκετά ώστε ναείναι δυνατό να θεωρηθεί ότι ανταποκρίνεται στο άρθρο 7 σηµείο1 δεύτερο εδάφιο και στην πρώτη περίπτωση του παρόντοςσηµείου. Αν δεν διακρίνονται µεµονωµένες ίνες που ανταποκρίνο-νται στις διατάξεις αυτές, η δέσµη θεωρείται ωςµια απαριθµήσιµηίνα αν, ως σύνολο, ανταποκρίνεται στο άρθρο 7 σηµείο 1 δεύτεροεδάφιο και στην πρώτη περίπτωση του παρόντος σηµείου,
—αν περισσότερο από ένα όγδοο του δικτύου σταυρονηµάτων καλύ-
πτεται από σωρό ινών και/ή σωµατιδίων,το πεδίο αυτό απ ορρίπτε-
ται και πρέπει να χρησιµοποιηθεί ένα άλλο πεδίο για µέτρηση,
—πρέπει να µετρηθούν 100 ίνες σε 20 τουλάχιστον περιοχές του
δικτύου ή πρέπει να εξεταστούν 100 περιοχές του δικτύου.
11. Ο µέσος αριθµός ινών ανά δίκτυο υπολογίζεται διαιρώντας τον αριθµό
των ινών που µετρήθηκαν µε τον αριθµό των περιοχών δικτύου πουεξετάστηκαν. Η επίδραση στιγµάτων του φίλτρου ή ρύπανσης στηνκαταµέτρηση των ινών πρέπει να µην υπερβαίνει τις 3 ίνες/100τετραγωνίδια δικτύου. Ο αριθµός αυτός ελέγχεται µε χρήση παρθένωνφίλτρων.
Συγκέντρωση στον αέρα = (αριθµός ανά τετραγωνίδιο δικτύου x
εκτεθειµένη επιφάνεια φίλτρου) / (επιφάνεια τετραγωνιδίου δικτύου x
όγκο του ατµοσφαιρικού αέρα που συλλέχθηκε).
1983L0477 — EL — 04.07.1991 — 001.001 — 13
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ
Πρακτικέςσυστάσειςγιατηνκλινικήπαρακολούθησητωνεργαζοµένωνη
οποία αναφέρεται στο άρθρο 15 σηµείο 1
1. Σύµφωνα µε τις σηµερινές γνώσεις µας, η έκθεση σε ίνες αµιάντου
µπορεί να προκαλέσει τις ακόλουθες παθήσεις:
—αµιάντωση,
—µεσοθηλίωµα,
—καρκίνο του πνεύµονα,
—γαστρεντερικό καρκίνωµα.
2. Ο ιατρός και/ή η αρχή που είναι υπεύθυνη για την ιατρική παρακο-
λούθηση των εργαζοµένων που εκτίθενται στον αµίαντο πρέπει ναγνωρίζει τις συνθήκες και τις περιστάσεις κάτω από τις οποίες πραγµα-τοποιήθηκε η έκθεση κάθε εργαζοµένου.
3. Η κλινική παρακολούθηση των εργαζοµένων πρέπει να γίνεται
σύµφωνα µε τις αρχές και την πρακτική της ιατρικής της εργασίας.Πρέπει να περιλαµβάνει τουλάχιστον τα ακόλουθα µέτρα:
—κατάρτιση του ιατρικού και επαγγελµατικού φακέλου του εργαζό-
µενου,
—προσωπική συνέντευξη,
—κλινική εξέταση του θώρακα,
—εξέταση της αναπνευστικής λειτουργίας.
Είναι επιθυµητή η διενέργεια και άλλων εξετάσεων, στις οποίες περι-
λαµβάνονται ακτινογραφία θώρακα συνήθων διαστάσεων, καθώς καιεργαστηριακές αναλύσεις, όπως η κυτταρολογική εξέταση τωνπτυέλων. Οι εξετάσεις αυτές πρέπει να αποφασίζονται για κάθε εργα-ζόµενο που παρακολουθείται ιατρικά και σύµφωνα µε τις πιο π ρόσφα-
τες γνώσεις που αποκτώνται στον τοµέα της ιατρικής της εργασίας.