2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 1
Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθηµα τεκµηρίωσης και δεν δεσµεύει τα κοινοτικά όργανα
►B ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
της►C1 14ης Αυγούστου 2002 ◄
για εφαρµογή της οδηγίας 96 /23/EΚ του Συµβουλίου σχετικά µε την επίδοση των αναλυτικών
µεθόδων και την ερµηνεία των αποτελεσµάτων
[κοινοποιηθείσαυπότοναριθµόΕ(2002)3044]
(Κείµενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2002/657/ ΕΚ)
(ΕΕL 221 της 17.8.2002,σ. 8)
∆ιορθώνεται από:
►C1 ∆ιορθωτικό ΕΕ L 239 της 6.9.2002,σ. 66 (2002 /657/ ΕΚ)
▼B
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
της►C1 14ης Αυγούστου 2002 ◄
για εφαρµογή της οδηγίας 96 /23/EΚ του Συµβουλίου σχετικά µε
την επίδοση των αναλυτικών µεθόδων και την ερµηνεία των
αποτελεσµάτων
[κοινοποιηθείσαυπότοναριθµόΕ(2002)3044]
(Κείµενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2002/657/ ΕΚ)
ΗΕ ΠIΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟ IΝΟΤΗΤΩΝ,
Έχοντας υπόψη:
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας,
την οδηγία 96 /23/E Κ του Συµβουλίου,της 29ης Απριλίου 1996,
περί λήψεως µέτρων ελέγχου για ορισµένες ουσίες και τα
κατάλοιπά τους σε ζώντα ζώα και στα προϊόντα τους και περί
καταργήσεως των οδηγιών 85 /358/ ΕΟΚ και 86 /469/ ΕΟΚ και των
αποφάσεων 89 /187/ ΕΟΚ και 91 /664/ ΕΟΚ(1),και ιδίως το άρθρο
15 παράγραφος 1,
Εκτιµώντας τα ακόλουθα:
(1) Η παρουσία καταλοίπων στα προϊόντα ζωικής προέλευσης
είναι ένα ζήτηµα που αφορά τη δηµόσια υγεία.
(2) Η απόφαση 98 /179/E Κ της Επιτροπής,της 23ης Φεβρουα-
ρίου 1998,για τη θέσπιση λεπτοµερών κανόνων όσοναφορά την επίσηµη δειγµατοληψία για τον έλεγχο τηςανίχνευσης ορισµένων ουσιών και των καταλοίπων τους
σε ζώντα ζώα και στα προϊόντα τους (
2)προβλέπει ότι η
ανάλυση των δειγµάτων πρέπει να γίνεται αποκλειστικάαπό εργαστήρια που έχουν εγκριθεί από την αρµόδιαεθνική αρχή για τον επίσηµο έλεγχο καταλοίπων.
(3) Είναι αναγκαίο να εξασφαλιστεί η ποιότητα και η συγκρι-
σιµότητα των αναλυτικών αποτελεσµάτων των
εργαστηρίων που έχουν εγκριθεί για τον επίσηµο έλεγχοκαταλοίπων. Αυτό µπορεί να επιτευχθεί µε τη χρήσησυστηµάτων διασφάλισης της ποιότητας και συγκεκριµέναµε την εφαρµογή µεθόδων που έχουν επικυρωθεί σύµφωνα
µε κοινές διαδικασίες και κριτήρια επίδοσης,καθώς
επίσης και µε το να εξασφαλισθεί η δυνατότητα αναγωγήςσε κοινά πρότυπα ή πρότυπα που έχουν συµφωνηθεί απόκοινού.
(4) Σύµφωνα µε την οδηγία 93 /99/E ΟΚ του Συµβουλίου,της
29ης Οκτωβρίου 1993,σχετικά µε τα πρόσθετα µέτρα που
αφορούν τον επίσηµο έλεγχο των τροφίµων (3)και την
απόφαση 98 /179/E Κ,τα εργαστήρια που διενεργούν
επίσηµους ελέγχους πρέπει να είναι διαπιστευµένασύµφωνα µε το πρότυπο ISO 17025 (1) από τον Ιανουάριο
2002 και µετά. Σύµφωνα µε την απόφαση 98 /179/E Κ,τα
εγκεκριµένα εργαστήρια υποχρεούνται να συµµετάσχουν
σε ένα διεθνώς αναγνωρισµένο σύστηµα εξωτερικής αξιο-λόγησης του ελέγχου της ποιότητας και διαπίστευσης. Ταεγκεκριµένα εργαστήρια πρέπει να αποδείξουν τηνκαταλληλότητά τους µε κανονική και επιτυχή συµµετοχή
σε κατάλληλα συστήµατα δοκιµών ικανότητας τα οποία
αναγνωρίζονται ή οργανώνονται από τα εθνικά ή κοινοτικάεργαστήρια αναφοράς.
(5) Βάσει της οδηγίας 96 /23/E Κ λειτουργεί ένα δίκτυο κοινο-
τικών εργαστηρίων αναφοράς,εθνικών εργαστηρίων2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 2
(1)ΕΕL 125 της 23.5.1996,σ. 10 .
(2)ΕΕL6 5 της 5.3.1998,σ. 31 .
(3)ΕΕL 290 της 24.11.1993,σ. 14 .
▼B
αναφοράς και εθνικών εργαστηρίων ελέγχου µε σκοπό την
ενίσχυση του συντονισµού.
(6) Ως αποτέλεσµα της προόδου που έχει συντελεσθεί στηναναλυτική χηµεία µετά την έκδοση της οδηγίας 96 /23/E Κ,
η έννοια των συνήθων µεθόδων και των µεθόδων αναφοράςέχει αντικατασταθεί από την προσέγγιση βάσει κριτηρίωνσύµφωνα µε την οποία καθορίζονται κριτήρια επίδοσης καιδιαδικασίες για την επικύρωση µεθόδων διαλογής και
επιβεβαιωτικών µεθόδων.
(7) Είναι ανάγκη να καθοριστούν κοινά κριτήρια για την ερµη-
νεία των αποτελεσµάτων των δοκιµών των εργαστηρίωνεπίσηµου ελέγχου προκειµένου να εξασφαλισθεί η εναρµο-νισµένη εφαρµογή της οδηγίας 96 /23/E Κ.
(8) Είναι ανάγκη να προβλεφθεί µια διαδικασία για τον
σταδιακό καθορισµό ελάχιστων απαιτούµενων ορίωνεπίδοσης ( MRPL) των αναλυτικών µεθόδων για τις ουσίες
για τις οποίες δεν έχει καθοριστεί επιτρεπόµενο όριο καιιδίως για εκείνες τις ουσίες των οποίων δεν επιτρέπεται ηχρήση ή των οποίων η χρήση απαγορεύεται ρητώς στην
Κοινότητα,ώστε να εξασφαλισθεί η εναρµονισµένη εφαρ-
µογή της οδηγίας 96 /23/E Κ.
(9) Η απόφαση 90 /515/ ΕΟΚ της Επιτροπής,της 26ης Σεπτεµ-
βρίου 1990,για τη θέσπιση µεθόδων αναφοράς για τηναναζήτηση καταλοίπων βαρέων µετάλλων και αρσε-
νικού(
1),η απόφαση 93 /256/E ΟΚ της Επιτροπής,της 14ης
Απριλίου 1993,περί θεσπίσεως των µεθόδων ανίχνευσηςκαταλοίπων ουσιών µε ορµονική δράση ή θυρεοστατικήδράση(
2),και η απόφαση 93 /257/E ΟΚ της Επιτροπής,της
15ης Απριλίου 1993,περί θεσπίσεως των µεθόδων
αναφοράς και του καταλόγου των εθνικών εργαστηρίων
αναφοράς για την ανίχνευση καταλοίπων (3),όπως τροπο-
ποιήθηκε τελευταία φορά από την απόφαση 98 /536/ ΕΚ(4)
επανεξετάστηκαν κατά τρόπον ώστε να ληφθούν υπόψη οιεπιστηµονικές και τεχνικές εξελίξεις,κρίθηκαν παρωχη-µένες ως προς το σκοπό που εξυπηρετούν και τις
διατάξεις τους και είναι συνεπώς σκόπιµο να καταργηθούν
µε την παρούσα απόφαση.
(10) Για να είναι δυνατή η προσαρµογή των µεθόδων ανάλυσηςγια τα επίσηµα δείγµατα στις διατάξεις της παρούσαςαπόφασης,είναι σκόπιµο να προβλεφθεί µεταβατική
περίοδος.
(11) Τα µέτρα που προβλέπονται στην παρούσα απόφαση είναι
σύµφωνα µε τη γνώµη της µόνιµης επιτροπής για τηντροφική αλυσίδα και την υγεία των ζώων,
ΕΞΕ∆ΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Αντικείµενο και πεδίο εφαρµογής
Η παρούσα απόφαση προβλέπει κανόνες για τις αναλυτικές µεθό-
δους που χρησιµοποιούνται κατά τις δοκιµές ανάλυσης τωνεπίσηµων δειγµάτων που λαµβάνονται σύµφωνα µε το άρθρο 15παράγραφος 1 δεύτερη πρόταση της οδηγίας 96 /23/E Κ και καθο-
ρίζει κοινά κριτήρια για την ερµηνεία των αναλυτικών
αποτελεσµάτων των εργαστηρίων επίσηµου ελέγχου για αυτά ταδείγµατα.2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 3
(1)ΕΕL 286 της 18.10.1990,σ. 33 .
(2)ΕΕL 118 της 14.5.1993,σ. 64 .
(3)ΕΕL 118 της 14.5.1993,σ. 75 .
(4)ΕΕL 251 της 11.9.1998,σ. 39 .
▼B
Η παρούσα απόφαση δεν εφαρµόζεται στις περιπτώσεις στις
οποίες έχουν θεσπιστεί ειδικότεροι κανόνες µε άλλες κοινοτικέςνοµοθετικές πράξεις.
Άρθρο 2
Ορισµοί
Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης ισχύουν οι ορισµοί
της οδηγίας 96 /23/ΕΚ και του παραρτήµατος της παρούσας
απόφασης.
Άρθρο 3
Αναλυτικές µέθοδοι
Τα κράτη µέλη λαµβάνουν όλα τα αναγκαία µέτρα για να εξασ-
φαλίσουν ότι τα επίσηµα δείγµατα που λαµβάνονται σύµφωνα µε
την οδηγία 96 /23/E Κ υποβάλλονται σε ανάλυση µε µεθόδους οι
οποίες:
α) είναι τεκµηριωµένες στις οδηγίες των δοκιµών,κατά
προτίµηση σύµφωνα µε το ISO 78-2 (6)·
β) είναι σύµφωνες µε το κεφάλαιο 2 του παραρτήµατος της
παρούσας απόφασης ·
γ) έχουν επικυρωθεί σύµφωνα µε τις διαδικασίες που περιγρά-
φονται στο µέρος 3 του παραρτήµατος ·
δ) συµµορφώνονται µε τα σχετικά ελάχιστα απαιτούµενα όρια
επίδοσης που καθορίζονται συµφωνα µε το άρθρο 4.
Άρθρο 4
Ελάχιστα απαιτούµενα όρια επίδοσης
Η παρούσα απόφαση θα επανεξεταστεί για τον σταδιακό καθο-
ρισµό των ελάχιστων απαιτούµενων ορίων επίδοσης τωναναλυτικών µεθόδων που χρησιµοποιούνται για τις ουσίες γιατις οποίες δεν έχει καθοριστεί επιτρεπόµενο όριο.
Άρθρο 5
Έλεγχος της ποιότητας
Τα κράτη µέλη εξασφαλίζουν την ποιότητα των αποτελεσµάτων
της ανάλυσης των δειγµάτων που λαµβάνονται σύµφωνα µε τηνοδηγία 96 /23/ΕΚ,ιδίως µε δοκιµές παρακολούθησης ή /και αποτε-
λέσµατα διακρίβωσης σύµφωνα µε το κεφάλαιο 5.9 του ISO 17025
(1).
Άρθρο 6
Ερµηνεία των αποτελεσµάτων
1. Το αποτέλεσµα µιας ανάλυσης θεωρείται µη συµµορφού-
µενο εάν υπάρχει υπέρβαση του ορίου απόφασης της µεθόδουεπιβεβαίωσης για την αναλυτέα ουσία.
2. Εάν έχει καθοριστεί επιτρεπόµενο όριο για µια ουσία,το
όριο απόφασης είναι η συγκέντρωση πέραν της οποίας µπορείνα αποφασιστεί µε στατιστική βεβαιότητα 1 –α εάν έχει υπάρξει
αληθώς υπέρβαση του επιτρεπόµενου ορίου.
3. Εάν δεν έχει καθοριστεί επιτρεπόµενο όριο για µια ουσία,
το όριο απόφασης είναι η µικρότερη συγκέντρωση στην οποίαµία µέθοδος µπορεί να διακρίνει µε στατιστική βεβαιότητα 1 –
α εάν είναι παρούσα η συγκεκριµένη αναλυτέα ουσία.
4. Για τις ουσίες της οµάδας Α του παραρτήµατος Iτης
οδηγίας 96 /23/ΕΚ,το σφάλµα α είναι 1 %ή µικρότερο. Για όλες
τις άλλες ουσίες το σφάλµα α είναι 5 %ή µικρότερο.2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 4
▼B
Άρθρο 7
Κατάργηση
Καταργούνται οι αποφάσεις 90 /515/ ΕΟΚ,93 /256/ ΕΟΚ και 93 /257/
ΕΟΚ.
Άρθρο 8
Μεταβατικές διατάξεις
Για τις ουσίες της οµάδας Aτου παραρτήµατος Ι της οδηγίας 96 /
23/ΕΚ,οι µέθοδοι για την ανάλυση των επίσηµων δειγµάτων οι
οποίες πληρούν τα κριτήρια που έχουν καθοριστεί στις αποφά-
σεις 90/515/ ΕΟΚ,93 /256/ ΕΟΚ και 93 /257/ ΕΟΚ µπορούν να
χρησιµοποιούνται έως και δύο χρόνια µετά την έναρξη ισχύοςτης παρούσας απόφασης. Οι µέθοδοι που εφαρµόζονται σήµεραγια τις ουσίες της οµάδας Bτου παραρτήµατος Ι της οδηγίας 96 /
23/ΕΚ πρέπει να συµµορφωθούν µε την παρούσα απόφαση το
αργότερο πέντε χρόνια µετά την ηµεροµηνία εφαρµογής της
παρούσας απόφασης.
Άρθρο 9
Ηµεροµηνία εφαρµογής
Η παρούσα απόφαση αρχίζει να ισχύει την 1η Σεπτεµβρίου 2002.
Άρθρο 10
Αποδέκτες
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στα κράτη µέλη.2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 5
▼B
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
ΚΡΙΤΗΡΙΑΕΠΙ∆ΟΣΗΣ,ΑΛΛΕΣΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣΚΑΙ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΕΣΓΙΑ
ΤΙΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥΣ
1.ΟΡΙΣΜΟΙ
1.1. Ως ακρίβεια νοείται η εγγύτητα µεταξύ του αποτελέσµατος µιας
δοκιµής και της αποδεκτής τιµής αναφοράς (2). Προσδιορίζεται
µε τον προσδιορισµό ορθότητας και πιστότητας.
1.2. Ως σφάλµα άλφα (α) νοείται η πιθανότητα να είναι συµµορφού-
µενο το δοκιµασθέν δείγµα,ακόµα και αν η µέτρηση κατέληξε
σε µη συµµορφούµενα αποτελέσµατα ( «ψευδής απόφαση περί µη
συµµόρφωσης »).
1.3. Ως αναλυτέα ουσία νοείται η ουσία που πρέπει να ανιχνευθεί,να
ταυτοποιηθεί ή /και να προσδιοριστεί ποσοτικά καθώς και τα
παράγωγά της που σχηµατίζονται κατά τη διάρκεια της ανάλυσης.
1.4. Ως σφάλµα βήτα (β) νοείται η πιθανότητα να είναι αληθώς µη
συµµορφούµενο το δοκιµασθέν δείγµα,ακόµα και αν η µέτρηση
κατέληξε σε συµµορφούµενα αποτελέσµατα ( «ψευδής απόφαση
περί συµµόρφωσης »).
1.5. Ως συστηµατικό σφάλµα νοείται η διαφορά µεταξύ του αναµενό-
µενου αποτελέσµατος της δοκιµής και µιας αποδεκτής τιµής
αναφοράς (2).
1.6. Ως πρότυπο βαθµονόµησης νοείται µία διάταξη µετρήσεων η
οποία εκφράζει την ποσότητα της ουσίας που µας ενδιαφέρει
κατά τρόπον ώστε να συνδέεται η τιµή της ουσίας µε µία βάση
αναφοράς.
1.7. Ως πιστοποιηµένο υλικό αναφοράς ( CRM) νοείται ένα υλικό στο
οποίο έχει αποδοθεί συγκεκριµένη περιεκτικότητα σε αναλυτέα
ουσία.
1.8. Ως συγχρωµατογραφία νοείται µια διαδικασία κατά την οποία το
εκχύλισµα πριν από τη χρωµατογραφία µοιράζεται σε δύο µέρη.
Ένα µέρος υποβάλλεται σε χρωµατογραφία όπως είναι. Το
δεύτερο µέρος αναµειγνύεται µε την πρότυπη αναλυτέα ουσία
που πρόκειται να µετρηθεί. Αυτό το αναµεµειγµένο διάλυµα
εκχυλίσµατος και πρότυπης ουσίας υποβάλλεται σε χρωµατο-
γραφία. Η ποσότητα της προστιθέµενης πρότυπης αναλυτέας
ουσίας πρέπει να είναι όµοια µε την εκτιµώµενη ποσότητα της
αναλυτέας ουσίας στο εκχύλισµα. Hµέθοδος αυτή έχει σχεδια-
στεί για τη βελτίωση της ταυτοποίησης της αναλυτέας ουσίας
όταν χρησιµοποιούνται χρωµατογραφικές µέθοδοι,ειδικά όταν
δεν µπορεί να χρησιµοποιηθεί το κατάλληλο εσωτερικό πρότυπο.
1.9. Ως συλλογική µελέτη ( collaborative study) νοείται η ανάλυση του
ίδιου δείγµατος µε την ίδια µέθοδο ώστε να προσδιοριστούν τα
χαρακτηριστικά επίδοσης της µεθόδου. Η µελέτη καλύπτει και
το τυχαίο σφάλµα µέτρησης και το συστηµατικό εργαστηριακό
σφάλµα.
1.10. Ως µέθοδος επιβεβαίωσης νοείται η µέθοδος που παρέχει πλήρη
ή συµπληρωµατικά στοιχεία που επιτρέπουν την αδιαφιλονίκητη
ταυτοποίηση της αναλυτέας ουσίας και,εάν είναι αναγκαίο,τον
ποσοτικό προσδιορισµό της στο επίπεδο που ενδιαφέρει.
1.11. Ως όριο απόφασης ( CCα) νοείται το όριο στο οποίο και πάνω από
το οποίο µπορεί να αποφασισθεί ότι ένα δείγµα είναι µη συµµορ-
φούµενο µε πιθανότητα σφάλµατος α.
1.12. Ως ικανότητα ανίχνευσης ( CCβ) νοείται η µικρότερη περιεκτι-
κότητα σε ουσία που µπορεί να ανιχνευθεί,να ταυτοποιηθεί ή /
και να προσδιορισθεί ποσοτικώς σε ένα δείγµα µε πιθανότητα
σφάλµατος β. Στην περίπτωση ουσιών για τις οποίες δεν έχει
καθοριστεί επιτρεπόµενο όριο,η ικανότητα ανίχνευσης είναι η
χαµηλότερη συγκέντρωση για την οποία µια µέθοδος είναι σε
θέση να ανιχνεύσει αληθώς µολυσµένα δείγµατα µε στατιστική
βεβαιότητα 1 -β. Στην περίπτωση ουσιών για τις οποίες έχει
καθοριστεί επιτρεπόµενο όριο,αυτό σηµαίνει ότι η ικανότητα
ανίχνευσης είναι η συγκέντρωση στην οποία η µέθοδος είναι σε
θέση να ανιχνεύει συγκεντρώσεις στο επιτρεπόµενο όριο µε
στατιστική βεβαιότητα 1 -β.2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 6
▼B
1.13. Ως εµβολιασµένο υλικό δείγµατος νοείται ένα δείγµα εµπλουτι-
σµένο µε γνωστή ποσότητα της αναλυτέας ουσίας που πρόκειται
να ανιχνευθεί.
1.14. Ως διεργαστηριακή µελέτη (σύγκριση) νοείται η οργάνωση,
διεξαγωγή και αξιολόγηση δοκιµών επί του ιδίου δείγµατος από
δύο ή περισσότερα εργαστήρια σύµφωνα µε προκαθορισµένους
όρους για τον προσδιορισµό της επίδοσης των δοκιµών. Ανάλογα
µε τον σκοπό που εξυπηρετεί η µελέτη µπορεί να χαρακτηρισθεί
ως συλλογική µελέτη ή ως µελέτη ικανότητας.
1.15. Ως εσωτερικό πρότυπο ( IS)νοείται µία ουσία που δεν περιέχεται
στο δείγµα,µε φυσικές -χηµικές ιδιότητες όσο το δυνατόν παρό-
µοιες µε εκείνες της αναλυτέας ουσίας,που πρέπει να
ταυτοποιηθεί και η οποία προστίθεται σε κάθε δείγµα καθώς και
σε κάθε πρότυπο βαθµονόµησης.
1.16. Ως εργαστηριακό δείγµα νοείται ένα δείγµα παρασκευαζόµενο
για να σταλεί στο εργαστήριο προς έλεγχο ή δοκιµή.
1.17. Ως επίπεδο που ενδιαφέρει νοείται η συγκέντρωση ουσίας ή
αναλυτέας ουσίας σε ένα δείγµα,της οποίας έχει σηµασία να
προσδιορισθεί η συµµόρφωση µε τη νοµοθεσία.
1.18. Ως ελάχιστο απαιτούµενο όριο επίδοσης ( MRPL) νοείται η
ελάχιστη περιεκτικότητα ενός δείγµατος σε µια αναλυτέα ουσία,
η οποία πρέπει τουλάχιστον να ανιχνευθεί και να επιβεβαιωθεί.
Σκοπός είναι η εναρµόνιση της αναλυτικής επίδοσης των
µεθόδων που εφαρµόζονται για ουσίες για τις οποίες δεν έχει
καθοριστεί επιτρεπόµενο όριο.
1.19. Ως χαρακτηριστικό επίδοσης νοείται η λειτουργική ιδιότητα που
µπορεί να αποδοθεί σε µια αναλυτική µέθοδο. Μπορεί να είναι,
για παράδειγµα,η ειδικότητα,η ακρίβεια,η ορθότητα,η
πιστότητα,η επαναληψιµότητα,η αναπαραγωγιµότητα,η
ανάκτηση,η ικανότητα ανίχνευσης και η ανθεκτικότητα.
1.20. Ως κριτήρια επίδοσης νοούνται οι απαιτήσεις για ένα χαρακτηρι-
στικό επίδοσης σύµφωνα µε το οποίο µπορεί να κριθεί ότι η
αναλυτική µέθοδος είναι κατάλληλη για τον σκοπό για τον οποίο
επελέγη και παράγει αξιόπιστα αποτελέσµατα.
1.21. Ως επιτρεπόµενο όριο νοείται το ανώτατο όριο καταλοίπου,το
ανώτατο επίπεδο ή άλλο ανώτατο όριο ανοχής για ουσίες,τα
οποία έχουν καθοριστεί σε άλλα σηµεία της κοινοτικής νοµοθε-
σίας.
1.22. Ως πιστότητα νοείται η εγγύτητα µεταξύ των αποτελεσµάτων
ανεξάρτητων δοκιµών υπό ρητά καθορισµένες (προκαθορισµένες)
συνθήκες. Το µέτρο της πιστότητας εκφράζεται συνήθως µε
όρους µη πιστότητας και υπολογίζεται ως τυπική απόκλιση του
αποτελέσµατος της δοκιµής. Μικρότερη πιστότητα προσδιορί-
ζεται µε µια µεγαλύτερη τυπική απόκλιση (2).
1.23. Ως µελέτη ικανότητας νοείται η ανάλυση του ιδίου δείγµατος
κατά την οποία επιτρέπεται τα εργαστήρια να επιλέξουν τις µεθό-
δους τους,υπό την προϋπόθεση ότι οι µέθοδοι αυτές
χρησιµοποιούνται υπό συνήθεις συνθήκες. Η µελέτη πρέπει να
διεξάγεται σύµφωνα µε τον οδηγό ISO 43-1 (3) και 43-2 (4) και
µπορεί να χρησιµοποιείται για την εκτίµηση της αναπαραγωγι-
µότητας των µεθόδων.
1.24. Ως ποιοτική µέθοδος νοείται µια αναλυτική µέθοδος η οποία
ταυτοποιεί µια ουσία βάσει των χηµικών,βιολογικών ή φυσικών
ιδιοτήτων της.
1.25. Ως ποσοτική µέθοδος νοείται µια αναλυτική µέθοδος η οποία
προσδιορίζει την ποσότητα ή το κλάσµα µάζας µιας ουσίας κατά
τρόπον ώστε να µπορεί να εκφραστεί ως αριθµητική τιµή στις
κατάλληλες µονάδες.
1.26. Ως τυφλός προσδιορισµός αντιδραστηρίου νοείται η πλήρης
αναλυτική διαδικασία που εφαρµόζεται χωρίς τη δόση προς
ανάλυση ή µε τη χρήση ισοδύναµης ποσότητας του κατάλληλου
διαλύτη αντί της δόσης προς ανάλυση.
1.27. Ως ανάκτηση νοείται το ποσοστό της αληθούς συγκέντρωσης
µιας ουσίας που ανακτάται κατά την αναλυτική διαδικασία.
Προσδιορίζεται κατά την επικύρωση,εάν δεν διατίθεται πιστο-
ποιηµένο υλικό αναφοράς.2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 7
▼B
1.28. Ως υλικό αναφοράς νοείται το υλικό του οποίου µία ή περισσό-
τερες ιδιότητες έχουν επιβεβαιωθεί µε µία επικυρωµένη µέθοδο,
έτσι ώστε αυτό να µπορεί να χρησιµοποιηθεί για τη βαθµο-
νόµηση συσκευής ή για την επαλήθευση µιας µεθόδου µέτρησης.
1.29. Ως επαναληψιµότητα νοείται η πιστότητα υπό συνθήκες
επαναληψιµότητας (2).
1.30. Ως συνθήκες επαναληψιµότητας νοούνται οι συνθήκες υπό τις
οποίες τα αποτελέσµατα ανεξάρτητων δοκιµών αποκτώνται µε
την ίδια µέθοδο επί ταυτόσηµων τεµαχίων δοκιµής στο ίδιο εργα-
στήριο,µε τον ίδιο χειριστή που χρησιµοποιεί τον ίδιο
εξοπλισµό (2).
1.31. Ως αναπαραγωγιµότητα νοείται η πιστότητα υπό συνθήκες αναπα-
ραγωγιµότητας (2) (4).
1.32. Ως συνθήκες αναπαραγωγιµότητας νοούνται οι συνθήκες υπό τις
οποίες τα αποτελέσµατα δοκιµών αποκτώνται µε την ίδια µέθοδο
επί ταυτόσηµων τεµαχίων δοκιµής σε διαφορετικά εργαστήρια µε
διαφορετικούς χειριστές που χρησιµοποιούν διαφορετικό
εξοπλισµό (2) (4).
1.33. Ως ανθεκτικότητα νοείται η επιδεκτικότητα µιας αναλυτικής
µεθόδου σε αλλαγές των πειραµατικών συνθηκών που µπορούν
επίσης να πάρουν τη µορφή καταλόγου των υλικών του δείγµατος,
των αναλυτέων ουσιών,των συνθηκών αποθήκευσης,των περι-
βαλλοντικών συνθηκών ή /και των συνθηκών προετοιµασίας του
δείγµατος υπό τις οποίες η µέθοδος µπορεί να εφαρµοσθεί όπως
παρουσιάστηκε ή µε συγκεκριµένες ήσσονος σηµασίας µετα-
βολές. Για όλες τις πειραµατικές συνθήκες οι οποίες µπορεί
στην πράξη να υπόκεινται σε διακύµανση (π.χ. σταθερότητα των
αντιδραστηρίων,σύνθεση του δείγµατος, pH, θερµοκρασία),
πρέπει να αναφέρεται κάθε µεταβολή που θα µπορούσε να
επηρεάσει το αποτέλεσµα της ανάλυσης.
1.34. Ως τυφλός προσδιορισµός δείγµατος νοείται η πλήρης αναλυτική
διαδικασία που εφαρµόζεται σε µία δόση προς ανάλυση η οποία
λαµβάνεται από ένα δείγµα από το οποίο απουσιάζει η αναλυτέα
ουσία.
1.35. Ως µέθοδοι διαλογής ( screening) νοούνται οι µέθοδοι που χρησι-
µοποιούνται για την ανίχνευση της παρουσίας µιας ουσίας ή
µιας κατηγορίας ουσιών στο επίπεδο που ενδιαφέρει. Οι µέθοδοι
αυτές έχουν την ικανότητα επεξεργασίας µεγάλων ποσοτήτων και
χρησιµοποιούνται για τη διαλογή µεγάλου αριθµού δειγµάτων για
ενδεχόµενα µη συµµορφούµενα αποτελέσµατα. Είναι ειδικά
σχεδιασµένες για την αποφυγή ψευδώς συµµορφούµενων αποτε-
λεσµάτων.
1.36. Ως µελέτη ενός µόνο εργαστηρίου (εσωτερική επικύρωση)
νοείται µια αναλυτική µελέτη την οποία διενεργεί ένα µόνο
εργαστήριο χρησιµοποιώντας µια µέθοδο για την ανάλυση του
ιδίου ή διαφορετικών υλικών δοκιµής υπό διαφορετικές συνθήκες
σε δικαιολογηµένα µεγάλα χρονικά διαστήµατα.
1.37. Ως ειδικότητα νοείται η ικανότητα µιας µεθόδου να διακρίνει µια
µετρούµενη αναλυτέα ουσία από άλλες ουσίες. Αυτό το χαρακτη-
ριστικό είναι κατά κύριο λόγο συνάρτηση της
χρησιµοποιούµενης τεχνικής µέτρησης,µπορεί όµως να
ποικίλλει ανάλογα µε την κατηγορία της ένωσης ή της µήτρας.
1.38. Ως µέθοδος της σταθερής προσθήκης νοείται µια διαδικασία κατά
την οποία το δείγµα δοκιµής µοιράζεται σε δύο (ή περισσότερες)
δόσεις προς ανάλυση. Μια δόση αναλύεται όπως είναι και
γνωστές ποσότητες της πρότυπης αναλυτέας ουσίας προστίθενται
στις άλλες δόσεις προς ανάλυση πριν από την ανάλυση. Η
ποσότητα της πρότυπης αναλυτέας ουσίας που προστίθεται
πρέπει να είναι διπλάσια έως και πενταπλάσια από την εκτιµώ-
µενη ποσότητα της αναλυτέας ουσίας στο δείγµα. Η µέθοδος
αυτή έχει σχεδιαστεί για τον προσδιορισµό της περιεκτικότητας
µιας αναλυτέας ουσίας σε ένα δείγµα,λαµβάνοντας υπόψη την
ανάκτηση της αναλυτικής διαδικασίας.
1.39. Ως πρότυπη αναλυτέα ουσία νοείται µια αναλυτέα ουσία γνωστής
και πιστοποιηµένης περιεκτικότητας και καθαρότητας που θα
χρησιµοποιηθεί ως αναφορά στην ανάλυση.
1.40. Ως ουσία νοείται η ύλη µε ιδιαίτερη ή ορισµένη χηµική σύσταση
καθώς και οι µεταβολίτες της.2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 8
▼B
1.41. Ως δόση προς ανάλυση νοείται η ποσότητα υλικού που λαµβά-
νεται από το δείγµα δοκιµής επί της οποίας διεξάγεται η δοκιµή
ή παρατήρηση.
1.42. Ως δείγµα δοκιµής νοείται δείγµα παρασκευαζόµενο από το
εργαστηριακό δείγµα και από το οποίο θα ληφθούν δόσεις προς
δοκιµή.
1.43. Ως ορθότητα νοείται η εγγύτητα µεταξύ της τιµής του µέσου όρου
που λαµβάνεται από µια µεγάλη σειρά αποτελεσµάτων δοκιµών
και της αποδεκτής τιµής αναφοράς. Η ορθότητα εκφράζεται
συνήθως ως συστηµατικό σφάλµα (2).
1.44. Ως µονάδες νοούνται οι µονάδες που περιγράφονται στο ISO 31
(20)και στην οδηγία 71 /354/ ΕΚ (19).
1.45. Ως επικύρωση νοείται η επιβεβαίωση κατόπιν εξέτασης και η
προσκόµιση πραγµατικών τεκµηρίων για το ότι πληρούνται οι
ιδιαίτερες απαιτήσεις για µία συγκεκριµένη σκοπούµενη χρήση
(1).
1.46. Ως ενδοεργαστηριακή αναπαραγωγιµότητα νοείται η πιστότητα
στο ίδιο εργαστήριο υπό ρητώς καθορισµένες (προκαθορισµένες)
συνθήκες (σχετικά π.χ. µε µία µέθοδο,τα υλικά δοκιµής,τους
χειριστές,το περιβάλλον) σε δικαιολογηµένα µεγάλα χρονικά
διαστήµατα.
2.ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙ∆ΟΣΗΣ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ
ΑΝΑΛΥΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟ∆ΟΥΣ
Οι αναλυτικές µέθοδοι ή οι συνδυασµοί µεθόδων διαφορετικών από αυτές
που περιγράφονται στη συνέχεια µπορούν να χρησιµοποιούνται µόνο για
διαλογή ( screening) ή για επιβεβαιωτικούς σκοπούς,εάν µπορεί να
αποδειχθεί ότι πληρούν τις απαιτήσεις της παρούσας απόφασης.
2.1.ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ
2.1.1.Χειρισµός των δειγµάτων:
Hλήψη,ο χειρισµός και η επεξεργασία των δειγµάτων πρέπει να
γίνονται κατά τρόπο ώστε η δυνατότητα ανίχνευσης της αναλυ-
τέας ουσίας να είναι η µέγιστη. Οι διαδικασίες χειρισµού του
δείγµατος πρέπει να εµποδίζουν την τυχαία επιµόλυνση ή
απώλεια της αναλυτέας ουσίας.
2.1.2.Εκτέλεση των δοκιµών
2.1.2.1. Aνάκτηση
Κατά την ανάλυση δειγµάτων,η ανάκτηση πρέπει να προσδιορί-
ζεται σε καθεµία παρτίδα από τα δείγµατα,εάν χρησιµοποιείται
σταθερός διορθωτικός συντελεστής ανάκτησης. Εάν η ανάκτηση
βρίσκεται εντός των ορίων,µπορεί τότε να χρησιµοποιηθεί ο
σταθερός διορθωτικός συντελεστής. ∆ιαφορετικά πρέπει να
χρησιµοποιείται ο συντελεστής ανάκτησης που προκύπτει για τη
συγκεκριµένη παρτίδα,εκτός εάν εφαρµόζεται oειδικός συντελε-
στής ανάκτησης της αναλυτέας ουσίας στο δείγµα οπότε
χρησιµοποιείται η µέθοδος της σταθερής προσθήκης (βλέπε 3.5)
ή ένα εσωτερικό πρότυπο για τον ποσοτικό προσδιορισµό µιας
αναλυτέας ουσίας σε ένα δείγµα.
2.1.2.2.Ειδικότητα
Μια µέθοδος πρέπει να είναι σε θέση να διακρίνει την αναλυτέα
ουσία από άλλες ουσίες υπό πειραµατικές συνθήκες. Πρέπει να
γίνεται εκτίµηση σχετικά µε την έκταση στην οποία αυτό είναι
δυνατό να συµβεί. Πρέπει να χρησιµοποιούνται στρατηγικές για
την υπέρβαση τυχόν προβλεπτών παρεµποδίσεων µε ουσίες όταν
χρησιµοποιείται η προβλεφθείσα τεχνική µέτρησης,π.χ.
οµόλογες ουσίες,ανάλογες ουσίες,µεταβολίτες του καταλοίπου
που µας ενδιαφέρει. Έχει πρωταρχική σηµασία να διερευνάται η
παρεµπόδιση που µπορεί να προκληθεί από συστατικά της
µήτρας.
2.2.ΜΕΘΟ∆ΟΙ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ
Μόνον εκείνες οι τεχνικές ανάλυσης για τις οποίες µπορεί να καταδει-
χθεί µε τεκµηριωµένο και επαληθεύσιµο τρόπο ότι είναι επικυρωµένες
και έχουν ψευδώς συµµορφούµενο ποσοστό <5%( σφάλµα -β) στο
επίπεδο που ενδιαφέρει,πρέπει να εφαρµόζονται για διαλογή ( screening)
σύµφωνα µε την οδηγία 96 /23/ΕΚ. Στην περίπτωση που υπάρχουν υποψίες2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 9
▼B
για µη συµµορφούµενο αποτέλεσµα,το αποτέλεσµα αυτό πρέπει να
επιβεβαιώνεται µε µία µέθοδο επιβεβαίωσης.
2.3.ΜΕΘΟ∆ΟΙ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗΣ ΓΙΑ ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΚΑΤΑΛΟΙΠΑ ΚΑΙ
ΠΡΟΣΜΕΙΞΕΙΣ
Οι µέθοδοι επιβεβαίωσης για τα οργανικά κατάλοιπα ή τις προσµείξεις
πρέπει να παρέχουν πληροφορίες για τη χηµική δοµή της αναλυτέας
ουσίας. Συνεπώς,οι µέθοδοι που βασίζονται µόνο στη χρωµατογραφική
ανάλυση χωρίς να χρησιµοποιούν φασµατοµετρική ανίχνευση δεν είναι
κατάλληλες να χρησιµοποιούνται µόνες τους ως µέθοδοι επιβεβαίωσης.
Ωστόσο,εάν κάποια τεχνική δεν έχει επαρκή ειδικότητα,η επιθυµητή
ειδικότητα µπορεί να επιτευχθεί µε αναλυτικές διαδικασίες που συνί-
στανται σε κατάλληλους συνδυασµούς εκκαθάρισης,χρωµατογραφικού
διαχωρισµού (διαχωρισµών) και φασµατοµετρικής ανίχνευσης.
Οι ακόλουθες µέθοδοι ή συνδυασµοί µεθόδων θεωρούνται κατάλληλες
για την ταυτοποίηση των οργανικών καταλοίπων ή προσµείξεων για τις
εξής οµάδες ουσιών:
Πίνακας 1
Κατάλληλες µέθοδοι επιβεβαίωσης για τα οργανικά κατάλοιπα ή τις προσµείξεις
Τεχνική µέτρησηςΟυσίες του παραρτή-
µατος 1 96 /23/E ΚΠεριορισµοί
LCήGCµε φασµατοµε-
τρία µάζαςΟµάδαAκαιB Μόνο εφόσον προηγείται είτε ένας on-line
ήoff-line χρωµατογραφικός διαχωρισµός
Μόνο εφόσον χρησιµοποιούνται τεχνικές
πλήρους σάρωσης ή τουλάχιστον 3 (οµάδα
B)ή 4 (οµάδα A)µονάδες ταυτοποίησης
για τεχνικές οι οποίες δεν καταγράφουν
φάσµατα πλήρους σάρωσης
LCήGCµε φασµατοφω-
τοµετρία IRΟµάδαAκαιB Πρέπει να πληρούνται ειδικές απαιτήσεις
για την απορρόφηση στη φασµατοφωτοµε-
τρίαIR
LC πλήρους σάρωσης
(DAD)Οµάδα Β Πρέπει να πληρούνται ειδικές απαιτήσεις
για την απορρόφηση στην φασµατοφωτο-
µετρίαUV
LC-φθορισµοµετρία Οµάδα Β Εφαρµόζεται στα µόρια που εµφανίζουν
φυσική ικανότητα φθορισµού και σε µόρια
που εµφανίζουν φθορισµό ύστερα είτε από
µετατροπή είτε από παραγοντοποίηση.
2-D TLC- πλήρους
σάρωσης UV/VISΟµάδα Β Η HPTLC δύο διαστάσεων και η συγχρω-
µατογραφία είναι υποχρεωτικές.
GC-ανίχνευση σύλληψης
ηλεκτρονίωνΟµάδα Β Μόνο εάν χρησιµοποιούνται δύο στήλες
διαφορετικής πολικότητας
LC-ανοσογράφηµα Οµάδα Β Μόνο εάν χρησιµοποιούνται δύο διαφο-
ρετικά χρωµατογραφικά συστήµατα ή µια
δεύτερη,ανεξάρτητη µέθοδος ανίχνευσης.
LC-UV/VIS ( µονής
δέσµης)Οµάδα Β Μόνο εάν χρησιµοποιούνται δύο διαφο-
ρετικά χρωµατογραφικά συστήµατα ή µια
δεύτερη,ανεξάρτητη µέθοδος ανίχνευσης.
2.3.1.Κοινά κριτήρια επίδοσης και απαιτήσεις
Οι µέθοδοι επιβεβαίωσης πρέπει,σε όσο το δυνατόν µεγαλύτερο
βαθµό,να παρέχουν πληροφορίες για τη χηµική δοµή της αναλυ-
τέας ουσίας. Όταν περισσότερες της µίας ενώσεις δίνουν την ίδια
απάντηση,τότε η µέθοδος δεν µπορεί να κάνει διάκριση µεταξύ
αυτών των ενώσεων. Οι µέθοδοι που βασίζονται µόνο στη χρωµα-
τογραφική ανάλυση χωρίς να χρησιµοποιούν φασµατοµετρική
ανίχνευση δεν είναι κατάλληλες να χρησιµοποιηθούν µόνες τους
ως µέθοδοι επιβεβαίωσης.
Στις περιπτώσεις όπου χρησιµοποιείται στη µέθοδο ένα
κατάλληλο εσωτερικό πρότυπο,το πρότυπο αυτό πρέπει να
προστίθεται στη δόση προς ανάλυση στην αρχή της διαδικασίας
εκχύλισης. Ανάλογα µε το τι είναι διαθέσιµο,πρέπει να χρησιµο-
ποιούνται είτε σταθερές ραδιοεπισηµασµένες µορφές της
αναλυτέας ουσίας,που είναι ιδιαιτέρως κατάλληλες για την ανίχ-2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 10
▼B
νευση µε φασµατοµετρία µάζας,είτε ενώσεις που έχουν δοµική
σχέση µε την αναλυτέα ουσία.
Εάν δεν µπορεί να χρησιµοποιηθεί κατάλληλο εσωτερικό
πρότυπο,η ταυτοποίηση της αναλυτέας ουσίας πρέπει να επιβε-
βαιώνεται µε συγχρωµατογραφία. Στην περίπτωση αυτή πρέπει
να ληφθεί µία µόνο κορυφή,το δε ύψος (ή το εµβαδόν) τηςυψηλότερης κορυφής ισοδυναµεί µε την ποσότητα της προστιθέ-
µενης αναλυτέας ουσίας. Με την αέρια χρωµατογραφία ( GC) ή
την υγρή χρωµατογραφία ( LC), το εύρος της κορυφής στο ήµισυ
του µεγίστου ύψους πρέπει να κυµαίνεται στο 90 -110 % του
αρχικού εύρους,και οι χρόνοι κατακράτησης θα πρέπει να είναι
οι ίδιοι µε περιθώριο 5 %.Για τις µεθόδους TLC, µόνο η κηλίδα
που υποτίθεται ότι οφείλεται στην αναλυτέα ουσία πρέπει να
καθίσταται εντονότερη ·νέα κηλίδα δεν πρέπει να εµφανίζεται
και η εικόνα δεν πρέπει να µεταβάλλεται.
Το υλικό αναφοράς ή το εµβολιασµένο υλικό που περιέχει
γνωστές ποσότητες της αναλυτέας ουσίας στο επιτρεπόµενο όριο
ή στο όριο απόφασης ή πλησίον αυτών (µη συµµορφούµενο
δείγµα ελέγχου),καθώς και τα συµµορφούµενα υλικά ελέγχου
και τα τυφλά αντιδραστηρίου,πρέπει κατά προτίµηση να διοχε-
τεύονται καθ 'όλη τη διαδικασία ταυτόχρονα µε κάθε παρτίδα
των αναλυόµενων δειγµάτων δοκιµής. Η συνιστώµενη σειρά για
την έγχυση των εκχυλισµάτων στο όργανο της ανάλυσης έχει ως
εξής: τυφλό αντιδραστηρίου,συµµορφούµενο δείγµα ελέγχου,
δείγµα (δείγµατα) προς επιβεβαίωση,ξανά συµµορφούµενο
δείγµα ελέγχου και,τέλος,µη συµµορφούµενο δείγµα ελέγχου.
Κάθε παρέκκλιση από αυτήν τη σειρά πρέπει να αιτιολογείται.
2.3.2.Πρόσθετα κριτήρια επίδοσης και άλλες απαιτήσεις για τις ποσο-
τικές µεθόδους ανάλυσης
2.3.2.1.Ορθότητατωνποσοτικώνµεθόδων
Στην περίπτωση επαναλαµβανόµενων αναλύσεων πιστοποιηµένου
υλικού αναφοράς,το εύρος των αποκλίσεων του πειραµατικώς
προσδιοριζόµενου µέσου κλάσµατος µάζας µε διόρθωση
ανάκτησης από την πιστοποιηµένη τιµή είναι ως εξής:
Πίνακας 2
Ελάχιστη ορθότητα των ποσοτικών µεθόδων
Κλάσµα µάζας Εύρος
≤1µg/kg –50 % έως+2 0%
>1µg/kg έως 10 µ g/kg –30 % έως+1 0%
≥10µg/kg –20 % έως+1 0%
Όταν δεν υπάρχουν τέτοια CRM, είναι δεκτό να αξιολογείται η
ορθότητα των µετρήσεων µε την ανάκτηση προσθηκών γνωστών
ποσοτήτων της αναλυτέας ουσίας (ή των αναλυτέων ουσιών) σε
µία τυφλή µήτρα. Τα δεδοµένα που διορθώνονται µε τη µέση
ανάκτηση είναι αποδεκτά µόνον όταν εµπίπτουν στις τιµές
εύρους του πίνακα 2.
2.3.2.2.Πιστότητατωνποσοτικώνµεθόδων
Ο διεργαστηριακός συντελεστής µεταβλητότητας ( CV) για την
επαναλαµβανόµενη ανάλυση ενός υλικού αναφοράς ή εµβολια-
σµένου υλικού,υπό συνθήκες αναπαραγωγιµότητας,δεν πρέπει
να υπερβαίνει το επίπεδο που υπολογίζεται µε την εξίσωση
Horwitz. Η εξίσωση είναι η εξής:
CV = 2(1 - 0.5 log C)
όπουCτο κλάσµα µάζας εκφραζόµενο ως δύναµη του 10 (π.χ.
1mg/g = 10-3).Παραδείγµατα στον πίνακα 3:2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 11
▼B
Πίνακας 3
Παραδείγµατα CVαναπαραγωγιµότητας για ποσοτικές µεθόδους για ένα εύρος
κλασµάτων µάζας της αναλυτέας ουσίας
Κλάσµα µάζας CVαναπαραγωγιµότητας ( %)
1µg/kg (*)
10µg/kg (*)
100µg/kg 23
1 000 µg/kg (1 mg/kg) 16
(*)Για κλάσµατα µάζας µικρότερα από 100 µ g/kg η εφαρµογή της εξίσωσης Horwitz δίνει απαρά-
δεκτα υψηλές τιµές. Συνεπώς οι συντελεστές µεταβλητότητας για συγκεντρώσεις µικρότερεςαπό 100 µ g/kg πρέπει να είναι όσο το δυνατόν µικρότεροι.
Για αναλύσεις που γίνονται υπό συνθήκες επαναληψιµότητας,οι
τιµές του ενδοεργαστηριακού συντελεστή µεταβλητότητας κυµαί-
νονται τυπικά ανάµεσα στο ένα δεύτερο έως δύο τρίτα των
ανωτέρω τιµών. Για τις αναλύσεις που πραγµατοποιούνται υπό
συνθήκες ενδοεργαστηριακής αναπαραγωγιµότητας,ο ενδοερ-
γαστηριακός συντελεστής µεταβλητότητας δεν πρέπει να είναι
µεγαλύτερος του συντελεστή µεταβλητότητας της αναπαραγωγι-
µότητας.
Στην περίπτωση ουσιών για τις οποίες έχει καθοριστεί επιτρεπό-
µενο όριο,η µέθοδος πρέπει να επιτυγχάνει ενδοεργαστηριακή
αναπαραγωγιµότητα όχι µεγαλύτερη από τον συντελεστή
µεταβλητότητας αναπαραγωγιµότητας για συγκέντρωση της
τάξης του 0,5 ×το επιτρεπόµενο όριο.
2.3.3.Κριτήρια επίδοσης και άλλες απαιτήσεις για την ανίχνευση µε
φασµατοµετρία µάζας
Οι µέθοδοι φασµατοµετρίας µάζας είναι κατάλληλες για µέθοδοι
επιβεβαίωσης µόνο αφού προηγηθεί χρωµατογραφικός διαχωρι-
σµός είτε σε γραµµή ( on-line) είτε εκτός γραµµής ( off-line).
2.3.3.1.Χρωµατογραφικόςδιαχωρισµός
Για τις διαδικασίες GC-MS, ο χρωµατογραφικός διαχωρισµός
αέριας φάσης πρέπει να πραγµατοποιείται µε τριχοειδείς στήλες.
Για τις διαδικασίες LC-MS ο χρωµατογραφικός διαχωρισµός
πρέπει να πραγµατοποιείται µε τη χρήση των κατάλληλων
στηλών LC.Σε κάθε περίπτωση ο ελάχιστος αποδεκτός χρόνος
κατακράτησης για την αναλυτέα ουσία υπό εξέταση είναι διπλά-
σιος του χρόνου κατακράτησης που αντιστοιχεί στον κενό όγκο
της στήλης. Ο χρόνος κατακράτησης (ή ο σχετικός χρόνος
κατακράτησης) της αναλυτέας ουσίας στη δόση προς ανάλυση
πρέπει να συµφωνεί µε εκείνον του προτύπου βαθµονόµησης
εντός συγκεκριµένου χρονικού διαστήµατος κατακράτησης. Το
χρονικό διάστηµα κατακράτησης πρέπει να είναι ανάλογο µε τη
διακριτική ικανότητα του χρωµατογραφικού συστήµατος. Ο λόγος
του χρωµατογραφικού χρόνου κατακράτησης της αναλυτέας
ουσίας προς αυτόν του εσωτερικού προτύπου,δηλαδή ο σχετικός
χρόνος κατακράτησης της αναλυτέας ουσίας,πρέπει να αντι-
στοιχεί σε αυτόν του διαλύµατος βαθµονόµησης µε ανοχή ± 0,5 %
για τηGCκαι± 2,5 % για τηLC.
2.3.3.2. Aνίχνευσηµεφασµατοµετρίαµάζας
Η ανίχνευση µε φασµατοµετρία µάζας µπορεί να γίνει µε
τεχνικές MS,όπως η καταγραφή των φασµάτων πλήρους σάρωσης
ή η παρακολούθηση επιλεγµένου ιόντος ( SIM), καθώς και µε
τεχνικές MS-MSn,όπως η παρακολούθηση επιλεγµένης αντί-
δρασης ( SRM), ή άλλες κατάλληλες τεχνικές MSήMS-MSnσε
συνδυασµό µε τους κατάλληλους τρόπους ιονισµού. Στη φασµατο-
µετρία µάζας υψηλής διακριτικής ικανότητας ( HRMS), η
διακριτική ικανότητα, Rπρέπει τυπικά να είναι µεγαλύτερη από
10000 για όλο το εύρος τιµών της µάζας µε διακύµανση 10 %.
Πλήρης σάρωση :Όταν ο προσδιορισµός µε φασµατοµετρία
µάζας πραγµατοποιείται µε την καταγραφή φασµάτων πλήρους
σάρωσης,η παρουσία όλων των µετρούµενων διαγνωστικών
ιόντων (το µοριακό ιόν,οι χαρακτηριστικές ενώσεις προσθήκης
του µοριακού ιόντος,τα χαρακτηριστικά ιονικά θραύσµατα και
όλα ισότοπα ιόντα τους),µε σχετική ένταση πάνω από 10 %στο2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 12
▼B
φάσµα αναφοράς του προτύπου βαθµονόµησης,είναι υποχρεω-
τική.
SIM: Εάν ο προσδιορισµός µε φασµατοµετρία µάζας πραγµατο-
ποιείται µε θραυσµατογράφηµα,το µοριακό ιόν πρέπει κατά
προτίµηση να είναι ένα από τα επιλεγµένα διαγνωστικά ιόντα
(το µοριακό ιόν,οι χαρακτηριστικές ενώσεις προσθήκης του
µοριακού ιόντος,τα χαρακτηριστικά ιονικά θραύσµατα και όλα
ισότοπα ιόντα τους). Τα επιλεγµένα διαγνωστικά ιόντα δεν
πρέπει να προέρχονται αποκλειστικά από το ίδιο µέρος του
µορίου. Ο λόγος σήµατος προς θόρυβο για κάθε διαγνωστικό ιόν
πρέπει να είναι ≥3:1.
Πλήρης σάρωση και SIM: Οι σχετικές εντάσεις των ανιχ-
νευθέντων ιόντων,εκφραζόµενες ως ποσοστό της έντασης των
ιόντων ή των προϊόντων της µετάπτωσης µε τη µεγαλύτερη
ένταση,πρέπει να αντιστοιχούν σε εκείνες του προτύπου βαθµο-
νόµησης,είτε από διαλύµατα του προτύπου βαθµονόµησης είτε
από εµβολιασµένα δείγµατα,σε συγκρίσιµες συγκεντρώσεις,
µετρούµενες υπό τις ίδιες συνθήκες,εντός του εύρους των
ακόλουθων ανοχών:
Πίνακας 4
Μέγιστες επιτρεπόµενες τιµές ανοχής για σχετικές εντάσεις ιόντων µε τη χρήση
ορισµένων τεχνικών φασµατοµετρίας µάζας
Σχετική ένταση
(%της βασικής κορυφής)EI-GC-MS
(σχετικές)CI-CG-MS, CG-MSn
LC-MS, LC-MSn
(σχετικές)
>5 0% ±1 0% ±2 0%
>2 0% έως 50% ± 15 % ± 25 %
>1 0% έως 20% ± 20 % ± 30 %
≤10 % ± 50 % ± 50 %
Ερµηνεία των δεδοµένων της φασµατοµετρίας µάζας :Οι
σχετικές εντάσεις των διαγνωστικών ιόντων ή /και τα ζεύγη
µητρικό/παράγωγο ιόν πρέπει να ταυτοποιούνται µε τη σύγκριση
φασµάτων ή µε την ενσωµάτωση των σηµάτων µόνων των ιχνών
µάζας. Οποτεδήποτε εφαρµόζεται η διόρθωση υπόβαθρου
σήµατος (διόρθωση θορύβου),αυτή πρέπει να εφαρµόζεται οµοιό-
µορφα σε όλη την παρτίδα (βλέπε 2.3.1 παράγραφος 4) και να
δηλώνεται σαφώς.
Πλήρης σάρωση :Εάν φάσµατα πλήρους σάρωσης καταγρά-
φονται σε ένα µόνο φασµατογράφηµα µάζας,πρέπει να υπάρχουντουλάχιστον τέσσερα ιόντα µε σχετική ένταση ≥10 % της
βασικής κορυφής. Το µοριακό ιόν πρέπει να περιλαµβάνεται εάν
είναι παρόν στο φάσµα αναφοράς µε σχετική ένταση ≥10 %.
Τουλάχιστον τέσσερα ιόντα πρέπει να κείνται εντός των
µέγιστων επιτρεπόµενων τιµών ανοχής για τις σχετικές εντάσεις
ιόντων (πίνακας 5). Μπορεί να γίνει χρήση βιβλιογραφικής
έρευνας µε τη βοήθεια υπολογιστή. Στην περίπτωση αυτή,η
σύγκριση των δεδοµένων της φασµατοµετρίας µάζας στα δείγµατα
δοκιµής µε τα δεδοµένα του διαλύµατος βαθµονόµησης πρέπει να
υπερβαίνει έναν παράγοντα κρίσιµης αντιστοίχησης. O
παράγοντας αυτός θα προσδιοριστεί κατά τη διάρκεια της διαδι-
κασίας επικύρωσης για κάθε αναλυτέα ουσία βάσει των
φασµάτων για τα οποία πληρούνται τα ανωτέρω κριτήρια. Η
µεταβλητότητα στα φάσµατα που οφείλεται στη µήτρα του
δείγµατος και την επίδοση του ανιχνευτή πρέπει να ελέγχεται.
SIM: Εάν θραύσµατα µάζας µετρούνται µε τη χρήση τεχνικών
διαφορετικών από τις τεχνικές πλήρους σάρωσης,χρησιµο-
ποιείται ένα σύστηµα µονάδων ταυτοποίησης για την ερµηνεία
των δεδοµένων. Για την επιβεβαίωση των ουσιών της οµάδας A
του παραρτήµατος Iτης οδηγίας 96 /23/ΕΚ,απαιτούνται τουλάχι-
στον 4 µονάδες ταυτοποίησης. Για την επιβεβαίωση των ουσιών
της οµάδας Bτου παραρτήµατος Ι της οδηγίας 96 /23/ΕΚ,απαι-
τούνται τουλάχιστον 3 µονάδες ταυτοποίησης. Στον πίνακα που
ακολουθεί φαίνεται ο αριθµός των µονάδων ταυτοποίησης που
µπορεί να λάβει καθεµία από τις βασικές τεχνικές φασµατοµε-
τρίας µάζας. Ωστόσο,προκειµένου να µπορέσουν να δοθούν2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 13
▼B
µονάδες ταυτοποίησης που απαιτούνται για την επιβεβαίωση και
να υπολογιστεί το σύνολο των µονάδων ταυτοποίησης:
α) πρέπει να µετρηθεί τουλάχιστον ένας λόγος ιόντος και
β) όλοι οι σχετικοί µετρηθέντες λόγοι ιόντων πρέπει να πληρούν
τα ανωτέρω κριτήρια και
γ) κατ'ανώτατο όριο τρεις διαφορετικές τεχνικές µπορούν να
συνδυαστούν για να επιτευχθεί ο ελάχιστος αριθµός µονάδων
ταυτοποίησης.
Πίνακας 5
Σχέση µεταξύ ενός εύρους κατηγοριών θραυσµάτων µάζας και µονάδων ταυτοποίησης
TεχνικήMS Μονάδες ταυτοποίησης ανά ιόν
Φασµατοµετρία µάζας χαµηλής διακρι-
τικής ικανότητας ( LR)1,0
LR-MSnΜητρικό ιόν 1,0
LR-MSnΠροϊόντα µετάπτωσης 1,5
HRMS 2,0
HR-MSnΜητρικό ιόν 2,0
HR-MSnΠροϊόντα µετάπτωσης 2,5
Υποσηµειώσεις:
(1)Κάθε ιόν µπορεί να µετρηθεί µία µόνο φορά.
(2)ΗGC-MS µε τη χρήση ιονισµού µορίου µε σύγκρουση µε ηλεκτρόνιο θεωρείται διαφορετική
τεχνική από την GC-MS µε χρήση χηµικού ιονισµού.
(3)∆ιαφορετικές αναλυτέες ουσίες µπορούν να χρησιµοποιηθούν για να αυξηθεί ο αριθµός των
µονάδων ταυτοποίησης µόνον εάν τα παράγωγα χρησιµοποιούν διαφορετικούς µηχανισµούςαντίδρασης.
(4)Για τις ουσίες της οµάδας Α του παραρτήµατος 1 της οδηγίας 96 /23/ΕΚ,εάν χρησιµοποιείται
κάποια από τις ακόλουθες τεχνικές στην αναλυτική διαδικασία: HPLC σε συνδυασµό µε
φασµατοφωτοµετρία πλήρους σάρωσης µε συστοιχία διόδων ( DAD)· ήHPLC σε συνδυασµό
µε φθορισµοµετρική ανίχνευση ·ήHPLC σε συνδυασµό µε ανοσογράφηµα ·ήTLC δύο διαστά-
σεων σε συνδυασµό µε φασµατοµετρία ·µπορούν να συνεισφέρουν στο µέγιστο µιας µονάδας
ταυτοποίησης,υπό την προϋπόθεση ότι πληρούνται τα σχετικά κριτήρια για τις τεχνικέςαυτές.
(5)Τα προϊόντα µετάπτωσης περιλαµβάνουν θυγατρικά και θυγατρικά 2ης γενιάς προϊόντα.
Πίνακας 6
Παραδείγµατα αριθµού µονάδων ταυτοποίησης για ένα φάσµα τεχνικών και συνδυα-
σµών τους ( n=ακέραιος)
Τεχνική Αριθµός ιόντων Μονάδες ταυτοποίησης
GC-MS (EI ήCI) N n
GC-MS (EI καιCI) 2 (EI) + 2 (CI) 4
GC-MS (EI ήCI) 2
παράγωγα2(Παράγωγο A) + 2
(Παράγωγο B)4
LC-MS N n
GC-MS-MS 1 µητρικό και 2 θυγα-
τρικά4
LC-MS-MS 1 µητρικό και 2 θυγα-
τρικά4
GC-MS-MS 2 µητρικά ιόντα,καθένα
µε 1 θυγατρικό5
LC-MS-MS 2 µητρικά ιόντα,καθένα
µε 1 θυγατρικό5
LC-MS-MS-MS 1 µητρικό,1 θυγατρικό
και 2 θυγατρικά 2ης
γενιάς5,5
HRMS N 2 n
GC-MS καιLC-MS 2 + 2 4
GC-MS καιHRMS 2 + 1 42002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 14
▼B
2.3.4.Κριτήριαεπίδοσηςκαιάλλεςαπαιτήσειςγιατηχρωµατογραφίασε
συνδυασµό µε την ανίχνευση µε φασµατοφωτοµετρία υπερύθρου
Κατάλληλες κορυφές :κατάλληλες κορυφές είναι τα µέγιστα
απορρόφησης στο φάσµα υπερύθρου ενός προτύπου βαθµο-
νόµησης,εφόσον πληρούνται οι ακόλουθες απαιτήσεις.
2.3.4.1.Ανίχνευσηµεφασµατοφωτοµετρίαυπερύθρου
Μέγιστο απορρόφησης :πρέπει να βρίσκεται στο εύρος κυµα-
ταριθµών 4 000-500 cm-1.
Ένταση απορρόφησης :δεν πρέπει να είναι µικρότερη είτε
α) από την ειδική γραµµοµοριακή απορρόφηση 40 σε σχέση µε
τη γραµµή βάσης της κορυφής ·ή
β) από τη σχετική απορρόφηση 12,5 %της απορρόφησης της πιο
έντονης κορυφής στ oεύρος κυµαταριθµών 4 000-500 cm-1
όταν και οι δύο µετρούνται µε απορρόφηση µηδέν,και 5 %απορ-
ρόφηση της πιο έντονης κορυφής στην περιοχή 4 000-500 cm-1
όταν και οι δύο µετρούνται σε σχέση µε τη γραµµή βάσης των
κορυφών τους.
Σηµείωση: Μολονότι θεωρητικώς είναι προτιµότερες οι
κατάλληλες κορυφές σύµφωνα µε το στοιχείο α),στην πράξη
είναι ευκολότερος ο προσδιορισµός εκείνων σύµφωνα µε το στοι-
χείο β).
Ο αριθµός των κορυφών στο φάσµα υπερύθρου της αναλυτέας
ουσίας του οποίου οι συχνότητες αντιστοιχούν σε µία κατάλληλη
κορυφή στο φάσµα του προτύπου βαθµονόµησης,προσδιορίζεται
εντός περιθωρίου ±1c m-1.
2.3.4.2.Ερµηνείατωνδεδοµένωντηςφασµατοφωτοµετρίαςυπερύθρου
Η απορρόφηση πρέπει να σηµειώνεται σε όλες τις περιοχές του
φάσµατος της αναλυτέας ουσίας,που αντιστοιχούν σε κατάλληλη
κορυφή στο φάσµα αναφοράς του προτύπου βαθµονόµησης. Απαι-
τείται ένας ελάχιστος αριθµός έξι κατάλληλων κορυφών στο
φάσµα υπερύθρου του προτύπου βαθµονόµησης. Εάν υπάρχουν
λιγότερες από έξι κατάλληλες κορυφές (7),το εν λόγω φάσµα
δεν µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως φάσµα αναφοράς. Το αποτέ-
λεσµα («score»), δηλαδή το ποσοστό των κατάλληλων κορυφών
που βρέθηκαν στο φάσµα υπερύθρου της αναλυτέας ουσίας
πρέπει να είναι τουλάχιστον 50. Όπου δεν υπάρχει ακριβής αντι-
στοίχηση µε µια κατάλληλη κορυφή,η σχετική περιοχή του
φάσµατος της αναλυτέας ουσίας πρέπει να είναι συνεπής µε την
παρουσία µιας αντιστοιχούσας κορυφής. Η διαδικασία εφαρµό-
ζεται µόνον σε κορυφές απορρόφησης στο φάσµα του δείγµατος
µε ένταση τουλάχιστον τριπλάσια από το διακορυφικό θόρυβο.
2.3.5.Κριτήρια επίδοσης και άλλες απαιτήσεις για τον προσδιορισµό
µιας αναλυτέας ουσίας µε LCµαζί µε άλλες τεχνικές ανίχνευσης
2.3.5.1.Χρωµατογραφικόςδιαχωρισµός
Ένα εσωτερικό πρότυπο πρέπει να χρησιµοποιείται εάν
διατίθεται υλικό κατάλληλο για τον σκοπό αυτό. Πρέπει κατά
προτίµηση να είναι ένα συναφές πρότυπο µε χρόνο
κατακράτησης που να προσεγγίζει τον χρόνο κατακράτησης της
αναλυτέας ουσίας. Ο χρόνος έκλουσης της αναλυτέας ουσίας
πρέπει να είναι ο ίδιος µε τον τυπικό χρόνο κατακράτησης του
προτύπου βαθµονόµησης υπό τις ίδιες πειραµατικές συνθήκες. Ο
ελάχιστος αποδεκτός χρόνος κατακράτησης για µια αναλυτέα
ουσία πρέπει να είναι διπλάσιος του χρόνου κατακράτησης που
αντιστοιχεί στον κενό όγκο της στήλης. Ο λόγος του χρόνου
κατακράτησης της αναλυτέας ουσίας προς αυτόν του εσωτερικού
προτύπου,δηλαδή ο σχετικός χρόνος κατακράτησης της αναλυ-
τέας ουσίας,πρέπει να είναι ο ίδιος µε αυτόν του προτύπου
βαθµονόµησης στην κατάλληλη µήτρα,εντός περιθωρίου ± 2,5 %.
2.3.5.2.Ανίχνευσηµεφασµατοφωτοµετρία UV/VISπλήρουςσάρωσης
Πρέπει να πληρούνται τα σχετικά κριτήρια για τις µεθόδους LC.
Τα µέγιστα απορρόφησης στο φάσµα της αναλυτέας ουσίας
πρέπει να βρίσκονται στα ίδια µήκη κύµατος µε εκείνα του
προτύπου βαθµονόµησης εντός περιθωρίου που καθορίζεται από
τη διακριτική ικανότητα του συστήµατος ανίχνευσης. Για την
ανίχνευση µε συστοιχία διόδων,το περιθώριο αυτό κυµαίνεται
χαρακτηριστικά µεταξύ ± 2 nm. Το φάσµα της αναλυτέας ουσίας2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 15
▼B
σε µήκη κύµατος άνω των 220 nm,για εκείνα τα τµήµατα των δύο
φασµάτων όπου η σχετική απορρόφηση είναι ≥10 %, δεν πρέπει
να διαφέρει οπτικώς από το φάσµα του προτύπου βαθµονόµησης.
Το κριτήριο αυτό πληρούται όταν,πρώτον,υπάρχουν τα ίδια
µέγιστα και,δεύτερον,η διαφορά µεταξύ των δύο φασµάτων δεν
υπερβαίνει σε κανένα σηµείο το 10 %της απορρόφησης του
προτύπου βαθµονόµησης. Στην περίπτωση χρήσης βιβλιογρα-
φικής έρευνας µε τη βοήθεια του υπολογιστή και αντιστοίχησης,
η σύγκριση των δεδοµένων του φάσµατος στα δείγµατα δοκιµής
µε εκείνα του διαλύµατος βαθµονόµησης πρέπει να υπερβαίνει
έναν παράγοντα κρίσιµης αντιστοίχησης. Ο παράγοντας αυτός
θα προσδιορίζεται κατά τη διαδικασία επικύρωσης για κάθε
αναλυτέα ουσία βάσει των φασµάτων για τα οποία πληρούνται τα
ανωτέρω κριτήρια. Η µεταβλητότητα στα φάσµατα που οφείλεται
στη µήτρα του δείγµατος και την επίδοση του ανιχνευτή πρέπει
να ελέγχεται.
2.3.5.3.Κριτήριαεπίδοσηςγιατηνανίχνευσηµεφθορισµοµετρία
Πρέπει να πληρούνται τα σχετικά κριτήρια επίδοσης για τις
µεθόδους LC.
Εφαρµόζεται στα µόρια που εµφανίζουν φυσική ικανότητα φθορι-
σµού και σε µόρια που εµφανίζουν φθορισµό ύστερα είτε από
µετατροπή είτε από παραγοντοποίηση. Η επιλογή των µηκών
κύµατος διέγερσης και εκποµπής σε συνδυασµό µε τις χρωµατο-
γραφικές συνθήκες πρέπει να γίνεται κατά τρόπο ώστε να
ελαχιστοποιείται η εµφάνιση παρεµποδίσεων σε εκχυλίσµατα
τυφλών δειγµάτων.
Το πλησιέστερο µέγιστο κορυφής στο χρωµατογράφηµα πρέπει
να απέχει από την προκαθορισµένη κορυφή αναλυτέας ουσίας
τουλάχιστον κατά ένα πλήρες πλάτος στο 10 %του µέγιστου
ύψους κορυφής της αναλυτέας ουσίας.
2.3.5.4.Κριτήρια επίδοσης για τον προσδιορισµό µιας αναλυτέας ουσίας µε
ανοσογράφηµα -LC
Το ανοσογράφηµα LCδεν είναι κατάλληλο για να χρησιµο-
ποιείται µόνο του ως µέθοδος επιβεβαίωσης.
Πρέπει να πληρούνται τα σχετικά κριτήρια για τις µεθόδους LC.
Οι προκαθορισµένες παράµετροι ελέγχου της ποιότητας,δηλαδή
µη ειδική δέσµευση,η σχετική δέσµευση των δειγµάτων
ελέγχου,η τιµή της απορρόφησης του τυφλού,πρέπει να
βρίσκονται εντός των ορίων που ελήφθησαν κατά την επικύρωση
της δοκιµασίας.
Το ανοσογράφηµα πρέπει να παράγεται από πέντε τουλάχιστον
κλάσµατα.
Κάθε κλάσµα πρέπει να είναι µικρότερο από το µισό του εύρους
της κορυφής.
Το κλάσµα µε τη µέγιστη περιεκτικότητα της αναλυτέας ουσίας
πρέπει να είναι ίδιο για το ύποπτο δείγµα,το µη συµµορφούµενο
δείγµα ελέγχου και το πρότυπο.
2.3.5.5.Προσδιορισµόςµιαςαναλυτέαςουσίαςµε LCσεσυνδυασµόµεφασµα-
τοφωτοµετρίαυπεριώδους —ορατού( UV/VIS) (µονήςδέσµης)
ΗLCµαζί µε τη φασµατοφωτοµετρία UV/VIS ( µονής δέσµης) δεν
είναι κατάλληλη για να χρησιµοποιείται µόνη της ως µέθοδος
επιβεβαίωσης.
Το πλησιέστερο µέγιστο κορυφής στο χρωµατογράφηµα πρέπει
να απέχει από την προκαθορισµένη κορυφή αναλυτέας ουσίας
τουλάχιστον κατά ένα πλήρες πλάτος στο 10 %του µέγιστου
ύψους κορυφής της αναλυτέας ουσίας.
2.3.6.Κριτήρια επίδοσης και άλλες απαιτήσεις για τον προσδιορισµό
µιας αναλυτέας ουσίας µε 2 -D TLCσε συνδυασµό µε φασµατοφω-
τοµετρία UV/VISπλήρους σάρωσης
ΗHPTLC δύο διαστάσεων και η συγχρωµατογραφία είναι υποχ-
ρεωτικές.
Οι τιµές RFτης αναλυτέας ουσίας πρέπει να συµφωνούν µε τις
τιµέςRFτων προτύπων εντός περιθωρίου ±5% .
Η οπτική εµφάνιση της αναλυτέας ουσίας δεν πρέπει να διακρί-
νεται από εκείνη του πρότυπου υλικού.2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 16
▼B
Για κηλίδες του ιδίου χρώµατος,το κέντρο της πλησιέστερης
κηλίδας πρέπει να απέχει από το κέντρο της κηλίδας της αναλυ-
τέας ουσίας κατά το ήµισυ τουλάχιστον του αθροίσµατος των
διαµέτρων των κηλίδων.
Το φάσµα της αναλυτέας ουσίας δεν πρέπει οπτικά να διαφέρει
από το φάσµα της πρότυπης,όπως περιγράφεται για την ανίχ-
νευση µε UV/VIS πλήρους σάρωσης.
Στην περίπτωση χρήσης βιβλιογραφικής έρευνας µε τη βοήθεια
του υπολογιστή και αντιστοίχησης,η σύγκριση των δεδοµένων
του φάσµατος στα δείγµατα δοκιµής µε εκείνα του διαλύµατος
βαθµονόµησης πρέπει να υπερβαίνει έναν παράγοντα κρίσιµης
αντιστοίχησης. Ο παράγοντας αυτός θα προσδιορίζεται κατά τη
διαδικασία επικύρωσης για κάθε αναλυτέα ουσία βάσει των
φασµάτων για τα οποία πληρούνται τα ανωτέρω κριτήρια. Η
µεταβλητότητα στα φάσµατα που οφείλεται στη µήτρα του
δείγµατος και την επίδοση του ανιχνευτή πρέπει να ελέγχεται.
2.3.7.Κριτήρια επίδοσης και απαιτήσεις για τον προσδιορισµό µιας
αναλυτέας ουσίας µε GCσε συνδυασµό µε την ανίχνευση
σύλληψης ηλεκτρονίων ( ECD)
Ένα εσωτερικό πρότυπο πρέπει να χρησιµοποιείται εάν
διατίθεται υλικό κατάλληλο για το σκοπό αυτό. Πρέπει κατά
προτίµηση να είναι µία συναφής ουσία µε χρόνο κατακράτησης
που να προσεγγίζει αυτόν της αναλυτέας ουσίας. Ο χρόνος
έκλουσης της αναλυτέας ουσίας πρέπει να είναι ο ίδιος µε τον
τυπικό χρόνο κατακράτησης του προτύπου βαθµονόµησης υπό
τις ίδιες πειραµατικές συνθήκες. Ο ελάχιστος αποδεκτός χρόνος
κατακράτησης για µια αναλυτέα ουσία πρέπει να είναι διπλάσιος
του χρόνου κατακράτησης που αντιστοιχεί στον κενό όγκο της
στήλης. Ο λόγος του χρόνου κατακράτησης της αναλυτέας ουσίας
προς αυτόν του εσωτερικού προτύπου,δηλαδή ο σχετικός χρόνος
κατακράτησης της αναλυτέας ουσίας,πρέπει να είναι ο ίδιος µε
αυτόν του προτύπου βαθµονόµησης στην κατάλληλη µήτρα,εντός
περιθωρίου ± 0,5 %. Το πλησιέστερο µέγιστο κορυφής στο
χρωµατογράφηµα πρέπει να απέχει από την προκαθορισµένη
κορυφή αναλυτέας ουσίας τουλάχιστον κατά ένα πλήρες πλάτος
στο 10%του µέγιστου ύψους κορυφής της αναλυτέας ουσίας.
Για πρόσθετες πληροφορίες,πρέπει να γίνεται συγχρωµατο-
γραφία.
2.4.ΜΕΘΟ∆ΟΙ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΓΙΑ ΣΤΟΙ-
ΧΕΙΑ
Οι αναλύσεις επιβεβαίωσης για τα χηµικά στοιχεία πρέπει να βασίζονται
στην έννοια της αδιαφιλονίκητης ταυτοποίησης και του ακριβούς και
πιστού ποσοτικού προσδιορισµού µε τη βοήθεια των φυσικών -χηµικών
ιδιοτήτων που προσιδιάζουν στο εξεταζόµενο χηµικό στοιχείο (π.χ.
µήκος κύµατος της εκπεµπόµενης ή απορροφώµενης ακτινοβολίας,
ατοµική µάζα) στο επίπεδο που ενδιαφέρει.
Οι ακόλουθοι µέθοδοι ή συνδυασµοί µεθόδων θεωρούνται κατάλληλοι για
την ταυτοποίηση των χηµικών στοιχείων.
Πίνακας 7
Κατάλληλες µέθοδοι επιβεβαίωσης για χηµικά στοιχεία
Τεχνική Μετρούµενη παράµετρος
Ανοδική αναδιαλυτική βολταµετρία διαφο-
ρικού παλµούΗλεκτρικό σήµα
Φασµατοφωτοµετρία ατοµικής απορρόφησης
Φλογοφασµατοµετρία Μήκος κύµατος απορρόφησης
Με σχηµατισµό υβριδίων Μήκος κύµατος απορρόφησης
Ψυχρού ατµού Μήκος κύµατος απορρόφησης
Ηλεκτροθερµικής ατοµοποίησης (γραφι-
τικού κλιβάνου)Μήκος κύµατος απορρόφησης
Φασµατοφωτοµετρία ατοµικής εκποµπής
Επαγωγικώς συζευγµένο πλάσµα Μήκος κύµατος εκποµπής
Φασµατοµετρία µάζας
Επαγωγικώς συζευγµένο πλάσµα Λόγος µάζας προς φορτίο2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 17
▼B
2.4.1.Κοινά κριτήρια επίδοσης και άλλες απαιτήσεις για τις µεθόδους
επιβεβαίωσης
Το υλικό αναφοράς ή το εµβολιασµένο υλικό που περιέχει
γνωστές ποσότητες της αναλυτέας ουσίας,στο µέγιστο επιτρεπό-
µενο όριο ή στο όριο απόφασης ή πλησίον αυτών (µη
συµµορφούµενο δείγµα ελέγχου),καθώς και τα συµµορφούµενα
υλικά ελέγχου και τα τυφλά αντιδραστηρίου,πρέπει κατά
προτίµηση να διοχετεύονται καθ 'όλη τη διαδικασία ταυτόχρονα
µε κάθε παρτίδα των αναλυόµενων δειγµάτων δοκιµής. Η συνι-
στώµενη σειρά για την έγχυση των εκχυλισµάτων στο όργανο
της ανάλυσης είναι η εξής: τυφλό αντιδραστηρίου,συµµορφού-
µενο δείγµα ελέγχου,δείγµα προς επιβεβαίωση,συµµορφούµενο
δείγµα ελέγχου και τέλος µη συµµορφούµενο δείγµα ελέγχου.
Κάθε παρέκκλιση από τη σειρά αυτή πρέπει να αιτιολογείται.
Γενικά,οι περισσότερες αναλυτικές τεχνικές απαιτούν πλήρη
χώνευση της οργανικής µήτρας για τη λήψη διαλυµάτων πριν
από τον προσδιορισµό της αναλυτέας ουσίας. Αυτό µπορεί να
επιτευχθεί µε τη χρήση µικροκυµατικών διαδικασιών
αποδόµησης σε ανόργανες ύλες,που ελαχιστοποιούν τον κίνδυνο
απώλειας ή /και επιµόλυνσης των αναλυτέων ουσιών που ενδιαφέ-
ρουν. Πρέπει να χρησιµοποιούνται απολυµασµένα δοχεία Teflon
καλής ποιότητας. Εάν γίνει χρήση άλλης υγρής ή ξηράς µεθόδου
χώνευσης,πρέπει να υπάρχουν τα κατάλληλα τεκµηριωµένα
αποδεικτικά στοιχεία για να αποκλεισθεί η πιθανότητα
εµφάνισης φαινοµένων απώλειας ή επιµόλυνσης. Εναλλακτικά
µε τη χώνευση,µπορούν να επιλεγούν,υπό προϋποθέσεις,διαδι-
κασίες διαχωρισµού (π.χ. εκχύλιση) για το διαχωρισµό
αναλυτέων ουσιών από συστατικά µήτρας ή /και για τη
συγκέντρωση αναλυτέων ουσιών µε σκοπό την εισαγωγή τους
στον αναλυτικό εξοπλισµό.
Σε ό,τι αφορά τη βαθµονόµηση, είτε είναι εξωτερική διακρίβωση
είτε βασίζεται στη µέθοδο της σταθερής προσθήκης,πρέπει να
λαµβάνεται µέριµνα ώστε να µην γίνεται υπέρβαση του εύρους
εργασίας που έχει καθοριστεί για την ανάλυση. Στην περίπτωση
εξωτερικής διακρίβωσης,είναι υποχρεωτικό τα πρότυπα βαθµο-
νόµησης να ετοιµάζονται σε διάλυµα που αντιστοιχεί όσο το
δυνατόν περισσότερο στη σύνθεση του διαλύµατος του δείγµατος.
∆ιόρθωση υπόβαθρου σήµατος (διόρθωση θορύβου) πρέπει
επίσης να εφαρµόζεται εάν απαιτείται από ειδικές αναλυτικές
περιστάσεις.
2.4.2.Πρόσθετα κριτήρια επίδοσης και άλλες απαιτήσεις για τις ποσο-
τικές µεθόδους ανάλυσης
2.4.2.1.Ορθότητατωνποσοτικώνµεθόδων
Στην περίπτωση επαναλαµβανόµενων αναλύσεων ενός πιστοποιη-
µένου υλικού αναφοράς για στοιχεία,η απόκλιση του
πειραµατικώς προσδιορισµένου µέσου όρου περιεκτικότητας από
την πιστοποιηµένη τιµή δεν πρέπει να βρίσκεται εκτός των ορίων
±1 0% . Όταν δεν υπάρχουν τέτοια πιστοποιηµένα υλικά
αναφοράς,γίνεται δεκτό να αξιολογείται η ορθότητα των µετρή-
σεων µέσω ανάκτησης των προσθηκών των γνωστών ποσοτήτων
του στοιχείου σε άγνωστα δείγµατα. Εφιστάται η προσοχή στο
γεγονός ότι το προστιθέµενο στοιχείο δεν είναι χηµικώς δεσµευ-
µένο µε την πραγµατική µήτρα όπως είναι η αναλυτέα ουσία και
ότι συνεπώς τα αποτελέσµατα που λαµβάνονται από την προσέγ-
γιση αυτή έχουν µικρότερη εγκυρότητα από εκείνα που
λαµβάνονται µε τη χρήση πιστοποιηµένων υλικών αναφοράς. Τα
δεδοµένα της ανάκτησης είναι αποδεκτά µόνον εντός των ορίων
±1 0% της τιµής στόχου.
2.4.2.2.Πιστότητατωνποσοτικώνµεθόδων
Στην περίπτωση επαναλαµβανόµενης ανάλυσης ενός δείγµατος
που πραγµατοποιείται υπό συνθήκες ενδοεργαστηριακής αναπα-
ραγωγιµότητας, o ενδοεργαστηριακός συντελεστής
µεταβλητότητας ( CV) της µέσης τιµής δεν υπερβαίνει τις εξής
τιµές:2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 18
▼B
Πίνακας 8
Συντελεστές µεταβλητότητας ( CV)για ποσοτικές µεθόδους για ένα εύρος κλασµάτων
µάζας στοιχείων
Κλάσµα µάζας CV (%)
≥10µg/kg έως 100 µ g/kg 20
> 100 µg/kg έως1000 µg/kg 15
≥1 000 µg/kg 10
2.4.3.Ειδικές απαιτήσεις για την ανοδική αναδιαλυτική βολταµετρία
διαφορικού παλµού ( DPASV)
Η πλήρης καταστροφή της οργανικής ύλης των δειγµάτων πριν
τον προσδιορισµό µε DPASV είναι εξέχουσας σηµασίας. Στο
βολταµόγραµµα δεν πρέπει να βλέπουµε σήµατα ευρείας έκτασης
λόγω της παρουσίας οργανικής ύλης. Τα ανόργανα συστατικά της
µήτρας µπορεί να επηρεάσουν τα ύψη των κορυφών στην DPASV.
Εποµένως,ο ποσοτικός προσδιορισµός πρέπει να γίνει µε τη
µέθοδο της σταθερής προσθήκης. Μαζί µε τη µέθοδο πρέπει να
παρέχονται και δείγµατα τυπικών βολταµογραµµάτων ενός διαλύ-
µατος δείγµατος.
2.4.4.Ειδικές απαιτήσεις για τη φασµατοφωτοµετρία ατοµικής απορ-
ρόφησης ( AAS)
Η τεχνική αυτή είναι κατά βάση µονοστοιχειακή και εποµένως
απαιτείται αριστοποίηση των πειραµατικών συνθηκών ανάλογα
µε το συγκεκριµένο στοιχείο που πρόκειται να προσδιοριστεί
ποσοτικά. Όπου είναι δυνατόν,τα αποτελέσµατα πρέπει να ελέγ-
χονται ποιοτικά και ποσοτικά καταφεύγοντας σε εναλλακτικές
γραµµές απορρόφησης (στην ιδανική περίπτωση,πρέπει να
επιλέγονται δύο διαφορετικές γραµµές). Τα πρότυπα βαθµο-
νόµησης πρέπει να παρασκευάζονται σε διάλυµα -µήτρα που να
ταιριάζει όσο το δυνατόν περισσότερο µε το διάλυµα µέτρησης
του δείγµατος (π.χ. στη συγκέντρωση του οξέος ή τη σύσταση
του τροποποιητή). Για να ελαχιστοποιούνται τα σήµατα
υποβάθρου,όλα τα αντιδραστήρια πρέπει να έχουν την υψηλό-
τερη δυνατή καθαρότητα. Ανάλογα µε τον τρόπο που έχει
επιλεγεί για την εξάτµιση ή /και ατοµοποίηση του δείγµατος,
διακρίνονται διάφορα είδη AAS.
2.4.4.1.Ειδικέςαπαιτήσειςγιατηφλογοφασµατοµετρίαατοµικήςαπορρόφησης
Οι ενδεδειγµένες ρυθµίσεις των οργάνων πρέπει να αριστο-
ποιούνται για κάθε στοιχείο. Ιδιαίτερα πρέπει να ελέγχονται η
σύσταση και ο ρυθµός ροής των αερίων. Για να αποφεύγονται οι
παρεµποδίσεις που προκαλεί η απορρόφηση υποβάθρου πρέπει
να χρησιµοποιείται διορθωτής υπόβαθρου σήµατος (διορθωτής
θορύβου). Σε περίπτωση άγνωστων µητρών πρέπει να ελέγχεται
εάν απαιτείται διόρθωση υποβάθρου ή όχι.
2.4.4.2.Ειδικέςαπαιτήσειςγιατην AASγραφιτικούκλιβάνου
Συχνά η επιµόλυνση στο εργαστήριο επηρεάζει την ακρίβεια
όταν εργαζόµαστε σε επίπεδα υπερίχνους στον γραφιτικό
κλίβανο. Εποµένως πρέπει να χρησιµοποιούνται αντιδραστήρια
υψηλής καθαρότητας,απιονισµένο ύδωρ και αδρανή πλαστικά
σκεύη για το δείγµα καθώς και τυποποιηµένοι χειρισµοί. Οι ενδε-
δειγµένες ρυθµίσεις των οργάνων πρέπει να αριστοποιούνται για
κάθε στοιχείο. Ιδιαίτερα πρέπει να ελέγχονται οι συνθήκες
προεπεξεργασίας και ατοµοποίησης (θερµοκρασία,χρόνος) και
η τροποποίηση της µήτρας.
Η εργασία κάτω απο συνθήκες ισοθερµικής ατοµοποίησης [π.χ. ο
εγκάρσιος θερµαινόµενος σωλήνας γραφίτη µε ενσωµατωµένη
πλατφόρµα L′vov (8)] µειώνει την επίδραση της µήτρας σε σχέση
µε την ατοµοποίηση της αναλυτέας ουσίας. Σε συνδυασµό µε την
τροποποίηση της µήτρας και τη διόρθωση Zeeman του υποβάθρου
(9),επιτρέπεται ο ποσοτικός προσδιορισµός µε τη βοήθεια
καµπύλης βαθµονόµησης που βασίζεται στη µέτρηση προτύπων
υδατικών διαλυµάτων.2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 19
▼B
2.4.5.Ειδικές απαιτήσεις για τη φασµατοφωτοµετρία ατοµικής απορ-
ρόφησης µε σχηµατισµό υδριδίων
Οι οργανικές ενώσεις που περιέχουν στοιχεία όπως αρσενικό,
βισµούθιο,γερµάνιο,µόλυβδο,αντιµόνιο,σελήνιο,κασσίτερο
και τελούριο µπορεί να είναι πολύ σταθερές και χρειάζονται
οξειδωτική αποσύνθεση για να ληφθούν σωστά αποτελέσµατα
όσον αφορά τη συνολική περιεκτικότητα του στοιχείου.
Εποµένως συνιστάται χώνευση µε µικροκύµατα ή αποτέφρωση
σε υψηλή πίεση υπό ισχυρές οξειδωτικές συνθήκες. Μέγιστη
προσοχή πρέπει να δοθεί στην πλήρη και αναπαραγώγιµη µετα-
τροπή των στοιχείων στα αντίστοιχα υδρίδια.
Ο σχηµατισµός υδριδίου του αρσενικού σε διάλυµα υδροχλω-
ρικού οξέος µε NaBH4εξαρτάται από την οξειδωτική κατάσταση
τουAs [τρισθενές As (As III): ταχύς σχηµατισµός,πεντασθενές
As(As V): µακρότερη περίοδος σχηµατισµού]. Για να αποφεύγεται
η απώλεια ευαισθησίας κατά τον προσδιορισµό του As V µε την
τεχνική της έγχυσης δείγµατος σε ροή αντιδραστηρίου,που οφεί-
λεται στο σύντοµο χρόνο αντίδρασης στο σύστηµα αυτό,το As V
πρέπει να αναχθεί σε As III µε οξειδωτική αποσύνθεση. Για το
σκοπό αυτό είναι κατάλληλα το ιωδιούχο κάλιο /ασκορβικό οξύ
ή η κυστενη. Τα τυφλά,τα διαλύµατα βαθµονόµησης και τα
δείγµατα διαλύµατος πρέπει να έχουν την ίδια µεταχείριση. Η
εργασία µε σύστηµα παρτίδων επιτρέπει τον προσδιορισµό και
των δύο ειδών Asχωρίς να επηρεάζεται η ακρίβεια. Λόγω του
βραδύτερου σχηµατισµού του υδριδίου του πεντασθενούς Asη
βαθµονόµηση πρέπει να γίνεται µε ολοκλήρωση του εµβαδού
της κορυφής. Οι ενδεδειγµένες ρυθµίσεις των οργάνων πρέπει
να αριστοποιούνται. Πρέπει να ελέγχεται ιδίως η ροή αερίου,η
οποία µεταφέρει το υδρίδιο στον ατοµοποιητή.
2.4.6.Ειδικές απαιτήσεις για τη φασµατοφωτοµετρία ατοµικής απορ-
ρόφησης ψυχρού ατµού
Ο ψυχρός ατµός χρησιµοποιείται µόνο στην περίπτωση του
υδράργυρου. Λόγω των απωλειών κατά την ατµοποίηση και την
προσρόφηση του στοιχειακού υδραργύρου,απαιτείται ιδιαίτερη
φροντίδα σε όλη τη διάρκεια της ανάλυσης. Χρειάζεται προσοχή
για να αποφεύγονται επιµολύνσεις από τα αντιδραστήρια ή από
το περιβάλλον.
Οι οργανικές ενώσεις που περιέχουν υδράργυρο απαιτούν οξειδω-
τική αποσύνθεση για να λάβουµε σωστά αποτελέσµατα όσον
αφορά τη συνολική περιεκτικότητα σε υδράργυρο. Για την
αποσύνθεση συνιστώνται σφραγισµένα συστήµατα µε χώνευσηµε µικροκύµατα ή µε αποτεφρωτήρα υψηλής πίεσης. Ειδική
φροντίδα απαιτείται για τον καθαρισµό των οργάνων που είχαν
έρθει σε επαφή µε τον υδράργυρο.
Η εργασία µε την τεχνική της έγχυσης δείγµατος σε ροή αντι-
δραστηρίου παρουσιάζει πλεονεκτήµατα. Για τα κατώτερα όρια
απόφασης συνιστάται η προσρόφηση του στοιχειακού υδραρ-
γύρου να γίνεται σε προσροφητικό µέσο από χρυσό /λευκόχρυσο
ακολουθούµενη από θερµική εκρόφηση. Η επαφή του προσροφη-
τικού ή της κυψελίδας µε υγρασία διαταράσσει τη µέτρηση και
πρέπει να αποφεύγεται.
2.4.7.Ειδικές απαιτήσεις για τη φασµατοφωτοµετρία ατοµικής εκποµπής
επαγωγικώς συζευγµένου πλάσµατος ( ICP-AES)
Η φασµατοφωτοµετρία ατοµικής εκποµπής επαγωγικώς συζευ-
γµένου πλάσµατος (10) είναι µια πολυστοιχειακή µέθοδος,που
επιτρέπει την ταυτόχρονη µέτρηση διάφορων στοιχείων. Για να
χρησιµοποιηθεί η ICP-AES, τα δείγµατα πρέπει πρώτα να
χωνευθούν για να αποσυντεθούν οι οργανικές µήτρες. Συνι-
στώνται σφραγισµένα συστήµατα µε χώνευση µικροκυµάτων ή
αποτέφρωση σε υψηλή πίεση. Για να έχει αποτέλεσµα η
ανάλυση ICP-AES, η βαθµονόµηση των οργάνων και η επιλογή
του στοιχείου ή του µήκους κύµατος παίζουν ουσιαστικό ρόλο.
Για τη βαθµονόµηση των οργάνων,στην περίπτωση γραµµικώνκαµπυλών βαθµονόµησης,χρειάζεται συνήθως να µετρηθούν
διαλύµατα βαθµονόµησης τεσσάρων µόνο συγκεντρώσεων,επειδή
οι καµπύλες βαθµονόµησης ICP-AES γενικά είναι γραµµικές σε
τέσσερις έως έξι τάξεις µεγέθους συγκέντρωσης. Η βαθµονόµηση
του συστήµατος ICP-AES κανονικά πρέπει να γίνεται µε ένα
πολυστοιχειακό πρότυπο,το οποίο πρέπει να ετοιµάζεται σε
διάλυµα που έχει την ίδια συγκέντρωση οξέος µε το διάλυµα
µέτρησης. Για τη γραµµική καµπύλη πρέπει να ελέγχονται οι
συγκεντρώσεις των στοιχείων.2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 20
▼B
Η επιλογή των µηκών κύµατος για τη µέτρηση της εκποµπής από
τις αναλυτέες ουσίες γίνεται µε βάση τις συγκεντρώσεις των προς
προσδιορισµό στοιχείων. Όταν η συγκέντρωση της αναλυτέας
ουσίας δεν εµπίπτει στο εύρος εργασίας µιας γραµµής εκποµπής,
πρέπει να χρησιµοποιείται διαφορετική γραµµή εκποµπής.
Αρχικά πρέπει να επιλέγεται η πιο ευαίσθητη γραµµή εκποµπής
(χωρίς παρεµπόδιση) και ύστερα µια λιγότερο ευαίσθητη γραµµή.
Όταν εργαζόµαστε στο όριο ανίχνευσης ή κοντά σε αυτό,η πιο
ευαίσθητη γραµµή για την αντίστοιχη αναλυτέα ουσία συνήθως
αποτελεί την καλύτερη επιλογή. Οι φασµατικές παρεµποδίσεις
και οι παρεµποδίσεις του υποβάθρου προκαλούν τις κυριότερες
δυσκολίες στην ICP-AES. Πιθανές παρεµποδίσεις είναι π.χ. η
απλή µετατόπιση του υποβάθρου,η πλάγια µετατόπιση του
υποβάθρου,η άµεση φασµατική επικάλυψη και η σύνθετη µετα-
τόπιση του υποβάθρου. Η καθεµία από τις παρεµποδίσεις αυτές
έχει διαφορετική αιτία και τρόπο διόρθωσης. Ανάλογα µε τις
µήτρες,πρέπει να γίνουν οι κατάλληλες διορθώσεις των παρεµ-
ποδίσεων και αριστοποίηση των λειτουργικών παραµέτρων.
Ορισµένες παρεµποδίσεις µπορούν να αποφευχθούν µε αραίωση
ή µε προσαρµογή των µητρών. Με κάθε παρτίδα δειγµάτων
δοκιµής που αναλύονται,το υλικό αναφοράς και το εµβολιασµένο
υλικό που περιέχουν γνωστές ποσότητες της αναλυτέας ουσίας /
ουσιών,καθώς και το τυφλό υλικό,πρέπει να υπόκεινται στους
ίδιους χειρισµούς µε τα δείγµατα δοκιµής. Για τις δοκιµές
ολίσθησης,το πρότυπο πρέπει να ελέγχεται π.χ. ύστερα από 10
δείγµατα. Όλα τα αντιδραστήρια και το αέριο πλάσµα πρέπει να
έχουν την υψηλότερη δυνατή καθαρότητα.
2.4.8.Ειδικές απαιτήσεις για τη φασµατοµετρία µάζας επαγωγικώς
συζευγµένου πλάσµατος ( ICP-MS) (11)
Ο προσδιορισµός ιχνοστοιχείων µε µέση ατοµική µάζα,όπως το
χρώµιο,ο χαλκός και το νικέλιο,µπορεί να υπόκειται σε ισχυρές
παρεµποδίσεις από άλλα ισοβαρή και πολυατοµικά ιόντα. Αυτό
µπορεί να παρακαµφθεί µόνον όταν η διακριτική ικανότητα είναι
τουλάχιστον 7 000-8000. Οι δυσκολίες που συνδέονται µε τις
τεχνικές της φασµατοµετρίας µάζας περιλαµβάνουν την ολίσθηση
των οργάνων,τις επιδράσεις της µήτρας και την παρεµπόδιση
µοριακών ιόντων ( m/z<80). Για τη διόρθωση της ολίσθησης των
οργάνων και των επιδράσεων της µήτρας απαιτείται πολλαπλή
εσωτερική τυποποίηση που να καλύπτει το ίδιο εύρος µαζών µε
τα στοιχεία που πρόκειται να προσδιοριστούν.
Απαιτείται πλήρης αποσύνθεση του οργανικού υλικού στα
δείγµατα πριν από τις µετρήσεις µε ICP-MS. Όπως και στην
AAS, ύστερα από χώνευση σε σφραγισµένα δοχεία,τα πτητικά
στοιχεία όπως π.χ. το ιώδιο πρέπει να µεταπέσουν σε σταθερή
κατάσταση οξειδώσεως. Οι πιο σοβαρές παρεµποδίσεις προέρ-
χονται από συνδυασµούς µοριακών ιόντων αργού (αέριο του
πλάσµατος),υδρογόνου,άνθρακα,αζώτου και οξυγόνου (οξέα
διαλυτοποίησης,προσµείξεις των αερίων του πλάσµατος και
συµπαρασυρόµενα αέρια της ατµόσφαιρας) και από τη µήτρα του
δείγµατος. Συνιστώνται πλήρης χώνευση,µετρήσεις υποβάθρου,
σωστή επιλογή των αναλυτικών µαζών που µερικές φορές
συνδέονται µε µικρότερη αφθονία (χαµηλότερο όριο ανίχνευσης)
και των οξέων διαλυτοποίησης π.χ. νιτρικό οξύ για να αποφεύ-
γονται οι παρεµποδίσεις.
Όσον αφορά τα στοιχεία προς προσδιορισµό,οι παρεµποδίσεις
µπορούν να αποκλειστούν µε την κατάλληλη επιλογή ειδικών
αναλυτικών µαζών συµπεριλαµβανοµένης της επιβεβαίωσης της
αναλογίας των ισοτόπων. Η απόκριση των οργάνων λαµβάνοντας
υπόψη τους παράγοντες Fano πρέπει να ελέγχεται για κάθε
µέτρηση µε τη χρήση εσωτερικών προτύπων.
3.ΕΠΙΚΥΡΩΣΗ
Η επικύρωση πρέπει να καταδεικνύει ότι η αναλυτική µέθοδος συµµορ-
φώνεται µε τα κριτήρια που εφαρµόζονται στα σχετικά χαρακτηριστικά
επίδοσης.
∆ιαφορετικές κατηγορίες µεθόδων απαιτούνται για διαφορετικούς
σκοπούς ελέγχου. Στον ακόλουθο πίνακα ορίζεται ποιο χαρακτηριστικό
επίδοσης πρέπει να επαληθεύεται για κάθε είδος µεθόδου.2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 21
▼B
Πίνακας 9
Κατάταξη των αναλυτικών µεθόδων ανάλογα µε τα χαρακτηριστικά επίδοσης τα οποία πρέπει
να προσδιορίζονται
Όριο
ανίχ-
νευσης
CCβΌριο
απόφασης
CCαΟρθότητα /
ΑνάκτησηΠιστότητ-
αΕπιλεκτι-
κότητα/
Ειδι-
κότητα∆υνα-
τότητα
εφαρ-
µογής/
Ανθεκτι-
κότητα
Σταθε-
ρότητα
Ποιοτικές
µέθοδοιS+–––++
C++––++
Ποσο-
τικές
µέθοδοιS+––+++
C++++++
S=µέθοδοι διαλογής ·C= µέθοδοι επιβεβαίωσης ·+= ο προσδιορισµός είναι υποχρεωτικός.
3.1.∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΕΣ ΕΠΙΚΥΡΩΣΗΣ
Στο παρόν κεφάλαιο δίνονται παραδείγµατα ή /και αναφορές για τις διαδι-
κασίες επικύρωσης των αναλυτικών µεθόδων. Μπορούν να
χρησιµοποιηθούν και άλλες προσεγγίσεις για να καταδειχθεί ότι η
αναλυτική µέθοδος συµµορφώνεται µε τα κριτήρια που ισχύουν για τα
χαρακτηριστικά επίδοσης,υπό την προϋπόθεση ότι οι διαδικασίες αυτές
επιτυγχάνουν το ίδιο επίπεδο και την ίδια ποιότητα πληροφόρησης.
Η επικύρωση µπορεί επίσης να πραγµατοποιηθεί µε τη διεξαγωγή διερ-
γαστηριακής µελέτης όπως αυτή που καθορίζει ο Codex Alimentarius, ο
ISOήοIUPAC (12), ή σύµφωνα µε εναλλακτικές µεθόδους,όπως µελέτες
ενός µόνο εργαστηρίου ή εσωτερική επικύρωση (13) (14). Tο παρόν
κεφάλαιο επικεντρώνεται στις µελέτες ενός µόνο εργαστηρίου µε τη
χρήση µιας σπονδυλωτής προσέγγισης. Η εν λόγω προσέγγιση συνί-
σταται σε:
1.ένα σύνολο κοινών χαρακτηριστικών επίδοσης ανεξάρτητα από το
µοντέλο επικύρωσης που χρησιµοποιείται και
2.περισσότερο ειδικευµένες,εξαρτώµενες από το µοντέλο,διαδικασίες
όπως περιγράφεται στον πίνακα 10.
Πίνακας 10
Παράµετροι επίδοσης ανεξάρτητες και εξαρτώµενες από το µοντέλο
Επικύρωση
Παράµετροι επίδοσης
ανεξάρτητες από το µοντέλοΠαράµετροι επίδοσης εξαρτώµενες από το µοντέλο
Κοινά χαρακτηριστικά
επίδοσης (3.1.1)Προσέγγιση συµβατικής
επικύρωσης (3.1.2)Προσέγγιση εσωτερικής
επικύρωσης (3.1.3)
Ειδικότητα Ανάκτηση Ανάκτηση
Ορθότητα Επαναληψιµότητα Επαναληψιµότητα
Ανθεκτικότητα: µεταβολές
ήσσονος σηµασίαςΕνδοεργαστηριακή αναπα-
ραγωγιµότηταΕνδοεργαστηριακή αναπα-
ραγωγιµότητα
Σταθερότητα Αναπαραγωγιµότητα Αναπαραγωγιµότητα
Όριο απόφασης ( CCα) Όριο απόφασης ( CCα)
Ικανότητα ανίχνευσης
(CCβ)Ικανότητα ανίχνευσης ( CCβ)
Καµπύλες βαθµονόµησης Καµπύλες βαθµονόµησης
Ανθεκτικότητα: µεταβολές
µείζονος σηµασίαςΑνθεκτικότητα2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 22
▼B
3.1.1. Xαρακτηριστικά επίδοσης ανεξάρτητα από το µοντέλο
Ανεξάρτητα από την προσέγγιση επικύρωσης που επιλέγεται,
πρέπει να προσδιορίζονται τα παρακάτω χαρακτηριστικά
επίδοσης. Για την ελαχιστοποίηση του φόρτου εργασίας µπορεί
να χρησιµοποιείται µια προσεκτικά σχεδιασµένη και ορθή από
στατιστική άποψη προσέγγιση προκειµένου να συνδυάζονται τα
πειράµατα που διεξάγονται για τον προσδιορισµό διαφορετικών
παραµέτρων.
3.1.1.1.Ειδικότητα
Για τις αναλυτικές µεθόδους έχει σηµασία η ικανότητα διάκρισης
ανάµεσα στην αναλυτέα ουσία και σε συγγενικές ουσίες
(ισοµερή,µεταβολίτες,προϊόντα αποικοδόµησης,ενδογενείς
ουσίες,συστατικά της µήτρας,κ.λπ.). Είναι απαραίτητες δύο
προσεγγίσεις προκειµένου να ελέγξουµε για παρεµποδίσεις.
Πρέπει συνεπώς να επιλέγονται δυνητικά παρεµποδίζουσες
ουσίες και να αναλύονται τα σχετικά τυφλά δείγµατα για να ανιχ-
νεύεται η παρουσία ενδεχόµενων παρεµποδίσεων και να
υπολογίζεται η επίδρασή τους:
—Επιλέγετε µια σειρά χηµικώς συγγενών ενώσεων (µεταβο-
λίτες,παράγωγα κ.λπ.) ή άλλες ουσίες που ενδέχεται να
απαντηθούν σε συνδυασµό µε την ένωση που ενδιαφέρει και
που µπορεί να υπάρχουν στα δείγµατα.
—Αναλύετε τον κατάλληλο αριθµό αντιπροσωπευτικών τυφλών
δειγµάτων ( n≥20)και ελέγχετε για τυχόν παρεµποδίσεις
(σήµατα,κορυφές,ίχνη ιόντων) στην περιοχή που ενδιαφέρει
όπου αναµένεται να εκλουστεί η αναλυτέα ουσία.
—Επιπλέον,τα αντιπροσωπευτικά τυφλά δείγµατα πρέπει να
είναι εµβολιασµένα στην κατάλληλη συγκέντρωση µε µία ή
περισσότερες ουσίες που µπορεί να δηµιουργήσουν παρεµπο-
δίσεις κατά την ταυτοποίηση ή /και τον ποσοτικό
προσδιορισµό της αναλυτέας ουσίας.
—Μετά την ανάλυση εξετάζετε εάν:
—η παρουσία µπορεί να οδηγήσει σε ψευδή ταυτοποίηση,
—η ταυτοποίηση της αναλυτέας ουσίας -στόχου εµποδίζεται
από την παρουσία µιας ή περισσοτέρων παρεµποδίσεων ή
—ο ποσοτικός προσδιορισµός επηρεάζεται σε µεγάλο βαθµό.
3.1.1.2.Ορθότητα
Στην παράγραφο αυτή περιγράφεται πώς προσδιορίζεται η
ορθότητα (µία συνιστώσα της ακρίβειας). Η ορθότητα µπορεί να
εξακριβωθεί µόνο µέσω πιστοποιηµένου υλικού αναφοράς
(CRM). ΈναCRM µπορεί να χρησιµοποιείται όπου είναι διαθέ-
σιµο. Η διαδικασία περιγράφεται αναλυτικά στο ISO 5725-4 (5).
Παρακάτω δίνεται ένα παράδειγµα:
—Αναλύετε 6 αντίγραφα του πιστοποιηµένου υλικού αναφοράς
σύµφωνα µε τις οδηγίες δοκιµής για τη µέθοδο.
—Προσδιορίζετε τη συγκέντρωση της αναλυτέας ουσίας που
υπάρχει σε κάθε δείγµα των αντιγράφων.
—Υπολογίζετε τον µέσο όρο,την τυπική απόκλιση και τον
συντελεστή µεταβλητότητας ( %)για τις συγκεντρώσεις αυτές.
—Υπολογίζετε την ορθότητα διαιρώντας την ανιχνευθείσα µέση
συγκέντρωση µε την πιστοποιηµένη τιµή (που µετράται ως
συγκέντρωση) και πολλαπλασιάζοντας µε το 100,για να
εκφράσετε το αποτέλεσµα ως ποσοστό:
Ορθότητα ( %) = µέση ανιχνευθείσα συγκέντρωση διορθωµένη ως
προς την ανάκτηση × 100/ πιστοποιηµένη τιµή
Εάν δεν υπάρχει πιστοποιηµένο υλικό αναφοράς,αντί για την
ορθότητα,η ανάκτηση µπορεί να προσδιοριστεί όπως περιγρά-
φεται στο σηµείο 4.1.2.1.
3.1.1.3.∆υνατότηταεφαρµογής /ανθεκτικότητα(µεταβολέςήσσονοςσηµασίας)
Στις µελέτες αυτού του είδους τα εργαστήρια εισάγουν σκόπιµα
λογικές µεταβολές ήσσονος σηµασίας και παρατηρούν τις συνέ-
πειες.
Κατά τις προερευνητικές µελέτες πρέπει να επιλέγονται οι
παράγοντες προεπεξεργασίας,καθαρισµού και ανάλυσης του
δείγµατος,που µπορεί να επηρεάσουν τα αποτελέσµατα της
µέτρησης. Οι παράγοντες αυτοί µπορεί να περιλαµβάνουν τον
αναλυτή,την πηγή και την ηλικία των αντιδραστηρίων,τους2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 23
▼B
διαλύτες,τα πρότυπα και τα εκχυλίσµατα του δείγµατος,τον
ρυθµό θέρµανσης,τη θερµοκρασία,την τιµή του pHκαθώς και
πολλούς άλλους παράγοντες που µπορεί να εµφανιστούν στο
εργαστήριο. Οι παράγοντες αυτοί πρέπει να µετατρέπονται στην
τάξη µεγέθους που ταιριάζει στις αποκλίσεις που συναντάµε
συνήθως ανάµεσα στα εργαστήρια.
—Εντοπίζετε τους πιθανούς παράγοντες που µπορεί να επηρεά-
σουν τα αποτελέσµατα.
—Τροποποιείτε ελαφρώς τον κάθε παράγοντα.
—Χρησιµοποιώντας την προσέγγιση του Youden, διεξάγετε µια
δοκιµή ανθεκτικότητας (15)(16). (Στο σηµείο αυτό µπορούν
να χρησιµοποιηθούν και άλλες εγκεκριµένες µέθοδοι. Η
προσέγγιση Youden, ωστόσο,περιορίζει στο ελάχιστο τον
απαιτούµενο χρόνο και την απαιτούµενη προσπάθεια). Η
προσέγγιση Youden είναι ένας κλασµατικός παραγοντικός
σχεδιασµός. Οι αλληλεπιδράσεις ανάµεσα στους διάφορους
παράγοντες δεν µπορούν να εντοπιστούν.
—Εάν βρεθεί ότι κάποιος παράγοντας επηρεάζει σηµαντικά τα
αποτελέσµατα της µέτρησης,διεξάγετε περαιτέρω πειράµατα
για να αποφασίσετε ως προς τα όρια αποδοχής του παράγοντα
αυτού.
—Οι παράγοντες που επηρεάζουν σηµαντικά τα αποτελέσµατα
πρέπει να προσδιορίζονται σαφώς στο πρωτόκολλο της
µεθόδου.
Η βασική ιδέα δεν είναι να εξετάζουµε µία µεταβολή κάθε φορά
αλλά να εισαγάγουµε πολλές µεταβολές ταυτοχρόνως. Για
παράδειγµα ας υποθέσουµε ότι τα A, B, C, D, E, F, G παριστάνουν
τις ονοµαστικές τιµές επτά διαφορετικών παραγόντων που θα
µπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσµατα,εάν οι ονοµαστικές
τους τιµές µεταβληθούν ελαφρώς. Έστω ότι οι εναλλακτικές τους
τιµές παριστάνονται από τα αντίστοιχα µικρά γράµµατα a, b, c, d,
e, fκαιg.Υπάρχουν 27ή 128 διαφορετικοί δυνατοί συνδυασµοί.
Είναι δυνατόν να επιλέξουµε ένα υποσύνολο οκτώ συνδυασµών
από τους παραπάνω που περιλαµβάνουν ίσο αριθµό κεφαλαίων
και µικρών γραµµάτων (πίνακας 11). Πρέπει να γίνουν οκτώ
προσδιορισµοί που θα χρησιµοποιούν ένα συνδυασµό των επιλε-
γµένων παραγόντων ( A-G). Τα αποτελέσµατα των προσδιορισµών
παρουσιάζονται στον πίνακα 11 κατωτέρω ως S-Z.
Πίνακας 11
Σχεδιασµός πειράµατος για µελέτες ανθεκτικότητας (µεταβολές ήσσονος σηµασίας)
Τιµή
παράγοντα FΑριθµός συνδυασµού προσδιορισµών
12345678
A / a AAAAa a a a
B / b BBbBBBbb
C / c CcCcCcCc
D / d DDddddDD
E/e E e E e e E e E
F / f FffFFffF
G/g G g g G g G G g
Παρατη-
ρούµενο
αποτέ-
λεσµαRSTUV WXYZ
Για τους υπολογισµούς βλέπε παραδείγµατα για τις δοκιµές ανθεκτικότητας στο σηµείο 3.3.
3.1.1.4.Σταθερότητα
Έχει παρατηρηθεί ότι η ανεπαρκής σταθερότητα της αναλυτέας
ουσίας ή των συστατικών της µήτρας στο δείγµα κατά την αποθή-
κευση ή την ανάλυση µπορεί να προκαλέσει σηµαντικές
αποκλίσεις στο αποτέλεσµα της ανάλυσης. Επιπλέον,πρέπει να
ελέγχεται η σταθερότητα του προτύπου βαθµονόµησης στο
διάλυµα. Συνήθως η σταθερότητα της αναλυτέας ουσίας είναι2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 24
▼B
γνωστή για διάφορες συνθήκες αποθήκευσης. Η παρακολούθηση
των συνθηκών αποθήκευσης υπάγεται στο κανονικό σύστηµα
διαπίστευσης του εργαστηρίου. Παρακάτω δίνονται παραδείγµατα
του τρόπου προσδιορισµού της σταθερότητας,όταν δεν είναι
γνωστή.
Σταθερότητα του διαλύµατος της αναλυτέας ουσίας—Ετοιµάζετε φρέσκα διαλύµατα παρακαταθήκης της αναλυτέας
ουσίας/ουσιών και τα αραιώνετε όπως καθορίζεται στις
οδηγίες δοκιµής για να δηµιουργήσετε αρκετά υποπολ-
λαπλάσια δείγµατα (π.χ. 40) για κάθε επιλεγµένη
συγκέντρωση (γύρω στο ελάχιστο απαιτούµενο όριο επίδοσης
για τις ουσίες για τις οποίες δεν έχει καθοριστεί επιτρεπό-
µενο όριο ή γύρω στο επιτρεπόµενο όριο για άλλες ουσίες.
Ετοιµάζετε τα διαλύµατα της αναλυτέας ουσίας που θα χρησι-
µοποιηθούν για τ oν εµβολιασµό και το τελικό διάλυµα προς
ανάλυση,καθώς και οποιοδήποτε άλλο διάλυµα σάς ενδια-
φέρει (π.χ. παραγοντοποιηµένα πρότυπα).
—Υπολογίζετε τη συγκέντρωση της αναλυτέας ουσίας στο
διάλυµα που µόλις ετοιµάσατε σύµφωνα µε τις οδηγίες
δοκιµής.
—∆ιανέµετε τους κατάλληλους όγκους σε κατάλληλα δοχεία,
τοποθετείτε ετικέτες και τα αποθηκεύετε σύµφωνα µε το
σχέδιο:
Πίνακας 12
Σχέδιο για τον προσδιορισµό της σταθερότητας του διαλύµατος της αναλυτέας
ουσίας
–20 ºC + 4 ºC + 20 ºC
Σκοτάδι 10 υποπολ-
λαπλάσια
δείγµατα10 υποπολ-
λαπλάσια
δείγµατα10 υποπολ-
λαπλάσια
δείγµατα
Φως 10 υποπολ-
λαπλάσια
δείγµατα
—Ο χρόνος αποθήκευσης µπορεί να επιλεγεί ως 1,2,3 και 4
εβδοµάδες ή περισσότερο εάν χρειάζεται,π.χ. µέχρι να
παρατηρηθούν τα πρώτα φαινόµενα αποικοδόµησης κατά την
ταυτοποίηση ή /και τον ποσοτικό προσδιορισµό. Ο µέγιστος
χρόνος αποθήκευσης και οι άριστες συνθήκες αποθήκευσης
πρέπει να καταγράφονται.
—Ο υπολογισµός της συγκέντρωσης της αναλυτέας ουσίας /
ουσιών σε κάθε υποπολλαπλάσιο δείγµα πρέπει να γίνεται
χρησιµοποιώντας ως 100 %το διάλυµα της αναλυτέας ουσίας
που έχει µόλις παρασκευαστεί τη στιγµή της ανάλυσης.
Αναλυτέα ουσία που παραµένει (%) = Ci × 100/Cfresh
Ci=συγκέντρωση τη χρονική στιγµή i
Cfresh=συγκέντρωση του φρέσκου διαλύµατος
Σταθερότητα της αναλυτέας ουσίας( -ών) µέσα στη
µήτρα
—Όπου είναι δυνατόν,πρέπει να χρησιµοποιούνται δείγµατα
εργασίας. Εάν δεν υπάρχει υλικό εργασίας,να χρησιµο-
ποιείται η µήτρα εµβολιασµένη µε την αναλυτέα ουσία.
—Εάν υπάρχει υλικό εργασίας,η συγκέντρωση του υλικού
πρέπει να καθορίζεται όταν το υλικό είναι ακόµα νωπό.
Περαιτέρω υποπολλαπλάσια δείγµατα του υλικού µπορούν να
ληφθούν ύστερα από 1,2,4 και 20 εβδοµάδες και οι συγκεν-
τρώσεις πρέπει να προσδιορίζονται. Ο ιστός πρέπει να
αποθηκεύεται σε τουλάχιστον µείον 20 ºCή και λιγότερο
εφόσον απαιτείται.
—Εάν δεν διαθέτετε υλικό εργασίας,παίρνετε λίγο τυφλό υλικό
και το οµογενοποιείτε. Μοιράζετε το υλικό σε 5 υποπολ-
λαπλάσια δείγµατα. Εµβολιάζετε κάθε υποπολλαπλάσιο
δείγµα µε την αναλυτέα ουσία,η οποία κατά προτίµηση
πρέπει να προετοιµάζεται σε µικρή ποσότητα υδατικού διαλύ-
µατος. Αναλύετε ένα υποπολλαπλάσιο δείγµα αµέσως.
Αποθηκεύετε τα υπόλοιπα υποπολλαπλάσια δείγµατα σε2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 25
▼B
τουλάχιστον µείον 20 ºCκαι τα αναλύετε ύστερα από 1,2,4
και 20 εβδοµάδες.
3.1.1.5.Καµπύλεςβαθµονόµησης
Όταν οι καµπύλες βαθµονόµησης χρησιµοποιούνται για ποσοτικό
προσδιορισµό:
—Τουλάχιστον πέντε επίπεδα (συµπεριλαµβανοµένου του
µηδενός) πρέπει να χρησιµοποιούνται για τη χάραξη της
καµπύλης.
—Το εύρος εργασίας της καµπύλης πρέπει να περιγράφεται.
—Ο µαθηµατικός τύπος της καµπύλης και ο έλεγχος καλής
προσαρµογής των στοιχείων στην καµπύλη πρέπει να
περιγράφονται.
—Το εύρος αποδοχής για τις παραµέτρους της καµπύλης πρέπει
να περιγράφεται.
Εάν απαιτείται βαθµονόµηση σε σειρά βάσει ενός πρότυπου
διαλύµατος,πρέπει να αναφέρεται το αποδεκτό εύρος των παρα-
µέτρων της καµπύλης βαθµονόµησης,που µπορεί να ποικίλλουν
από σειρά σε σειρά.
3.1.2.Συµβατικές διαδικασίες επικύρωσης
Ο υπολογισµός των παραµέτρων σύµφωνα µε τις συµβατικές
µεθόδους απαιτεί τη διεξαγωγή αρκετών ξεχωριστών πειραµάτων.
Κάθε χαρακτηριστικό επίδοσης πρέπει να προσδιορίζεται για
κάθε σηµαντική µεταβολή (βλέπε ικανότητα εφαρµογής /ανθεκτι-
κότητα ανωτέρω). Για τις µεθόδους πολλαπλών αναλυτέων
ουσιών,αρκετές αναλυτέες ουσίες µπορούν να αναλυθούν ταυτόχ-
ρονα,αρκεί να αποκλειστούν προηγουµένως οι πιθανές σχετικές
παρεµποδίσεις. Αρκετά χαρακτηριστικά επίδοσης µπορούν να
καθοριστούν µε παρόµοιο τρόπο. Άρα,για την ελαχιστοποίηση
του φόρτου εργασίας συνιστούµε όσο το δυνατόν περισσότερο
τον συνδυασµό των πειραµάτων (π.χ. επαναληψιµότητα και
ενδοεργαστηριακή αναπαραγωγιµότητα µαζί µε ειδικότητα,
ανάλυση τυφλών δειγµάτων για τον προσδιορισµό του ορίου
απόφασης και δοκιµές για ειδικότητα).
3.1.2.1.Ανάκτηση
Εάν δεν είναι διαθέσιµο πιστοποιηµένο υλικό αναφοράς,η
ανάκτηση πρέπει να προσδιορίζεται µε πειράµατα που χρησιµο-
ποιούν εµβολιασµένη τυφλή µήτρα χρησιµοποιώντας π.χ. το
εξής σχέδιο:
—επιλέγετε 18 υποπολλαπλάσια δείγµατα ενός τυφλού υλικού
και εµβολιάζετε κάθε φορά 6 υποπολλαπλάσια δείγµατα µε 1
φορά,1, 5 φορά και 2 φορές το ελάχιστο απαιτούµενο όριο
επίδοσης ή 0,5 φορά, 1 φορά και 1,5 φορά το επιτρεπόµενο
όριο,
—αναλύετε τα δείγµατα και υπολογίζετε τη συγκέντρωση που
υπάρχει σε κάθε δείγµα,
—χρησιµοποιώντας την παρακάτω εξίσωση,υπολογίζετε την
ανάκτηση για κάθε δείγµα,
—υπολογίζετε τη µέση ανάκτηση και τον CVαπό τα 6 αποτελέ-
σµατα σε κάθε επίπεδο,
—% ανάκτησης = 100 x µετρηθείσα συγκέντρωση /επίπεδο εµβο-
λιασµού.
Αυτή η συµβατική µέθοδος για τον προσδιορισµό της ανάκτησης
αποτελεί παραλλαγή της µεθόδου της σταθερής προσθήκης που
περιγράφεται στο σηµείο 3.5 όταν:
—το δείγµα θεωρείται ως τυφλό αντί για δείγµα προς ανάλυση,
—θεωρείται ότι η απόδοση (1)και η ανάκτηση (2)είναι παρό-
µοιες για τις δύο δόσεις προς ανάλυση,
—τα δείγµατα δοκιµής έχουν ίσες µάζες και τα εκχυλίσµατα των
δόσεων προς ανάλυση έχουν ίσους όγκους,2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 26
(1)Απόδοση: το κλάσµα της µάζας της αναλυτέας ουσίας που περιέχεται στο
δείγµα,το οποίο είναι παρόν στο τελικό εκχύλισµα.
(2)Ανάκτηση (εδώ): το κλάσµα της µάζας της αναλυτέας ουσίας που περιέχεται
στο δείγµα,το οποίο είναι παρόν στο τελικό εκχύλισµα. Σε όλο το υπόλοιποκείµενο θεωρείται ότι απόδοση και ανάκτηση είναι ίσες και συνεπώς χρησιµο-
ποιείται µόνο ο όρος «ανάκτηση ».
▼B
—η ποσότητα του προτύπου βαθµονόµησης που προστίθεται στη
δεύτερη (εµβολιασµένη) δόση προς ανάλυση σηµειώνεται ως
xADD.( xADD=ρA.VA),
—x1 είναι η τιµή που µετρήθηκε για το τυφλό και x2η τιµή
που µετρήθηκε για τη δεύτερη (εµβολιασµένη) δόση προς
ανάλυση,
—τότε,το %ανάκτησης = 100 (x2 - x1)/xADD.
Εάν κάποια από τις παραπάνω συνθήκες δεν επιτυγχάνεται (ή
θεωρηθεί ότι δεν επιτυγχάνεται),τότε πρέπει να ακολουθηθεί η
πλήρης διαδικασία για τον προσδιορισµό της ανάκτησης µε τη
µέθοδο της σταθερής προσθήκης όπως περιγράφεται στο σηµείο
3.5.
3.1.2.2.Επαναληψιµότητα
—Ετοιµάζετε ένα σύνολο δειγµάτων µε τις ίδιες µήτρες,εµβο-
λιασµένα µε την αναλυτέα ουσία για να παράγετε
συγκεντρώσεις που ισοδυναµούν µε 1 φορά,1, 5 φορά και 2
φορές το ελάχιστο απαιτούµενο όριο επίδοσης ή µε 0,5 φορά,
1 φορά και 1,5 φορά το επιτρεπόµενο όριο.
—Σε κάθε επίπεδο η ανάλυση πρέπει να γίνεται µε έξι τουλάχι-
στον αντίγραφα.
—Αναλύετε τα δείγµατα.
—Υπολογίζετε τη συγκέντρωση που βρίσκετε σε κάθε δείγµα.
—Βρίσκετε τη µέση συγκέντρωση,την τυπική απόκλιση και τον
συντελεστή µεταβλητότητας ( %) των εµβολιασµένων
δειγµάτων.
—Επαναλαµβάνετε τα βήµατα αυτά τουλάχιστον άλλες δύο
φορές.
—Υπολογίζετε τις συνολικές µέσες συγκεντρώσεις και τους CV
των εµβολιασµένων δειγµάτων.
3.1.2.3.Ενδοεργαστηριακήαναπαραγωγιµότητα
—Ετοιµάζετε ένα σύνολο από δείγµατα συγκεκριµένων υλικών
δοκιµής (µε τις ίδιες ή διαφορετικές µήτρες),εµβολιασµένα
µε την αναλυτέα ουσία ή ουσίες για να παράγετε συγκεντρώ-
σεις που ισοδυναµούν µε 1 φορά,1, 5 φορά και 2 φορές το
απαιτούµενο όριο επίδοσης ή µε 0,5 φορά, 1 φορά και 1,5
φορά το επιτρεπόµενο όριο.
—Σε κάθε επίπεδο η ανάλυση πρέπει να γίνεται µε έξι τουλάχι-
στον αντίγραφα.
—Επαναλαµβάνετε τα βήµατα αυτά τουλάχιστον άλλες δύο
φορές µε διαφορετικούς χειριστές και διαφορετικές περιβαλ-
λοντικές συνθήκες,π.χ. διαφορετικές παρτίδες
αντιδραστηρίων,διαλυτών κ.λπ.,διαφορετικές θερµοκρασίες
περιβάλλοντος,διαφορετικά όργανα,κ.λπ. εάν είναι δυνατόν.
—Αναλύετε τα δείγµατα.
—Υπολογίζετε την ανιχνευθείσα συγκέντρωση σε κάθε δείγµα.
—Βρίσκετε τη µέση συγκέντρωση,την τυπική απόκλιση και το
συντελεστή µεταβλητότητας ( %) των εµβολιασµένων
δειγµάτων.
3.1.2.4.Αναπαραγωγιµότητα
Όταν πρόκειται να επαληθευτεί η αναπαραγωγιµότητα,τα εργα-
στήρια πρέπει να συµµετέχουν σε συλλογικές µελέτες σύµφωνα
µε τοISO 5725-2 (5).
3.1.2.5.Όριοαπόφασης( CCα)
Το όριο απόφασης πρέπει να καθοριστεί σύµφωνα µε τις απαιτή-
σεις σχετικά µε την ταυτοποίηση ή την ταυτοποίηση µαζί µε
ποσοτικό προσδιορισµό όπως ορίζονται στο «Κριτήρια επίδοσης
και άλλες απαιτήσεις για τις αναλυτικές µεθόδους »(µέρος 2
ανωτέρω).
Στην περίπτωση ουσιών για τις οποίες δεν έχει καθοριστεί
επιτρεπόµενο όριο,το CCα µπορεί να καθοριστεί:
—Είτε µε τη διαδικασία της καµπύλης βαθµονόµησης σύµφωνα
µε τοISO 11843 (17) ( που εδώ ονοµάζεται κρίσιµη τιµή της
µεταβλητής καθαρής κατάστασης). Στην περίπτωση αυτή
πρέπει να χρησιµοποιηθεί τυφλό υλικό,εµβολιασµένο στο
ελάχιστο απαιτούµενο επίπεδο επίδοσης και επάνω από αυτό
µε ισοαπέχοντα βήµατα. Αναλύετε τα δείγµατα. Ύστερα από
την ταυτοποίηση,χαράσσεται η καµπύλη «σήµα/προστεθείσα2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 27
▼B
συγκέντρωση ».Η συγκέντρωση που αντιστοιχεί στο σηµείο
τοµής του άξονα των yσυν 2,33 φορές την τυπική απόκλιση
της ενδοεργαστηριακής αναπαραγωγιµότητας του σηµείου
τοµής ισούται µε το όριο απόφασης. Αυτό ισχύει µόνο για
ποσοτικές αναλύσεις (α = 1 %).
—Είτε αναλύοντας τουλάχιστον 20 τυφλά υλικά ανά µήτρα για
να µπορέσετε να υπολογίσετε τ oν λόγο του σήµατος προς τον
θόρυβο το χρονικό διάστηµα κατά το οποίο αναµένεται η
αναλυτέα ουσία. Το τριπλάσιο του λόγου του σήµατος προς
τον θόρυβο µπορεί να χρησιµοποιηθεί ως όριο απόφασης.
Αυτό ισχύει για ποσοτικές και ποιοτικές αναλύσεις.
Στην περίπτωση ουσιών για τις οποίες έχει καθοριστεί επιτρεπό-
µενο όριο,το CCα µπορεί να καθοριστεί:
—Είτε µε τη διαδικασία της καµπύλης βαθµονόµησης σύµφωνα
µε τοISO 11843 (17) ( που εδώ ονοµάζεται κρίσιµη τιµή της
µεταβλητής καθαρής κατάστασης). Στην περίπτωση αυτή
πρέπει να χρησιµοποιηθεί τυφλό υλικό,εµβολιασµένο κοντά
στο επιτρεπόµενο όριο µε ισοαπέχοντα βήµατα. Αναλύετε τα
δείγµατα. Ύστερα από την ταυτοποίηση,χαράσσεται η
καµπύλη «σήµα/προστεθείσα συγκέντρωση ».Η συγκέντρωση
που αντιστοιχεί στο επιτρεπόµενο όριο συν 1,64 φορές την
τυπική απόκλιση της ενδοεργαστηριακής αναπαραγωγι-
µότητας ισούται µε το όριο απόφασης (α = 5 %).
—Είτε αναλύοντας τουλάχιστον 20 τυφλά υλικά ανά µήτρα εµβο-
λιασµένα µε την αναλυτέα ουσία ή ουσίες στο επιτρεπόµενο
όριο. Η συγκέντρωση στο επιτρεπόµενο όριο συν 1,64 φορές
την αντίστοιχη τυπική απόκλιση ισούται µε το όριο απόφασης
(α= 5 %).
Βλέπε επίσης τα άρθρα 5 και 3.2.
3.1.2.6.Ικανότηταανίχνευσης( CCβ)
Η ικανότητα ανίχνευσης πρέπει να καθορίζεται σύµφωνα µε τις
απαιτήσεις για τη διαλογή,την ταυτοποίηση ή την ταυτοποίηση
συν ποσοτικό προσδιορισµό,όπως ορίζονται (βλέπε κεφάλαιο 2
ανωτέρω).
Στην περίπτωση ουσιών για τις οποίες δεν έχει καθοριστεί
επιτρεπόµενο όριο,το CCβ µπορεί να καθοριστεί:
—Με τη διαδικασία της καµπύλης βαθµονόµησης σύµφωνα µε
τοISO 11843 (17) ( που εδώ ονοµάζεται ελάχιστη ανιχνεύσιµη
τιµή της µεταβλητής καθαρής κατάστασης). Στην περίπτωση
αυτή πρέπει να χρησιµοποιηθεί αντιπροσωπευτικό τυφλό
υλικό,που να είναι εµβολιασµένο στο ελάχιστο απαιτούµενο
επίπεδο επίδοσης και κάτω από αυτό µε ισοαπέχοντα βήµατα.
Αναλύετε τα δείγµατα. Ύστερα από την ταυτοποίηση,χαράσ-
σεται η καµπύλη «σήµα/προστεθείσα συγκέντρωση ».Η
συγκέντρωση που αντιστοιχεί στο όριο απόφασης συν 1,64
φορές την τυπική απόκλιση της ενδοεργαστηριακής αναπα-
ραγωγιµότητας της µέσης µετρηθείσας περιεκτικότητας στο
όριο απόφασης ισούται µε την ικανότητα ανίχνευσης (β = 5 %).
—Με την ανάλυση τουλάχιστον 20 τυφλών υλικών ανά µήτρα
εµβολιασµένων µε την αναλυτέα ουσία ή ουσίες στο όριο
απόφασης. Αναλύετε τα δείγµατα και ταυτοποιείτε τις αναλυ-
τέες ουσίες. Η τιµή του ορίου απόφασης συν 1,64 φορές την
τυπική απόκλιση της ενδοεργαστηριακής αναπαραγωγι-
µότητας της µετρηθείσας περιεκτικότητας ισούται µε την
ικανότητα ανίχνευσης (β = 5 %).
—Εάν δεν διαθέτετε ποσοτικά αποτελέσµατα,η ικανότητα ανίχ-
νευσης µπορεί να προσδιοριστεί µε την ανάλυση
εµβολιασµένου τυφλού υλικού στο όριο απόφασης και πάνω
από αυτό. Στην περίπτωση αυτή,το επίπεδο συγκέντρωσης,
όπου παραµένει µόνο ≤5% από τα ψευδώς συµµορφούµενα
αποτελέσµατα,ισούται µε την ικανότητα ανίχνευσης της
µεθόδου. Εποµένως πρέπει να γίνουν τουλάχιστον 20 αναλύ-
σεις για τουλάχιστον ένα επίπεδο συγκέντρωσης
προκειµένου να εξασφαλιστεί µια αξιόπιστη βάση για τον
προσδιορισµό αυτό.
Στην περίπτωση ουσιών για τις οποίες έχει καθοριστεί επιτρεπό-
µενο όριο,το CCβ µπορεί να καθοριστεί:
—Είτε µε τη διαδικασία της καµπύλης βαθµονόµησης σύµφωνα
µε τοISO 11843 (17) ( που εδώ ονοµάζεται ελάχιστη ανιχνεύ-
σιµη τιµή της µεταβλητής καθαρής κατάστασης). Στην
περίπτωση αυτή πρέπει να χρησιµοποιηθεί αντιπροσωπευτικό2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 28
▼B
τυφλό υλικό,που να είναι εµβολιασµένο κοντά στο επιτρεπό-
µενο όριο µε ισοαπέχοντα βήµατα. Αναλύετε τα δείγµατα και
ταυτοποιείτε την αναλυτέα ουσία ή ουσίες. Υπολογίζετε την
τυπική απόκλιση της µέσης µετρηθείσας περιεκτικότητας
στο όριο απόφασης. Η συγκέντρωση που αντιστοιχεί στην
τιµή του ορίου απόφασης συν 1,64 φορές την τυπική απόκλιση
της ενδοεργαστηριακής αναπαραγωγιµότητας ισούται µε την
ικανότητα ανίχνευσης (β = 5 %).
—Είτε αναλύοντας τουλάχιστον 20 τυφλά υλικά ανά µήτρα εµβο-
λιασµένα µε την αναλυτέα ουσία ή ουσίες στο όριο απόφασης.
Η τιµή του ορίου απόφασης συν 1,64 φορές την αντίστοιχη
τυπική απόκλιση ισούται µε την ικανότητα ανίχνευσης (β
= 5 %).
Βλέπε επίσης τµήµα 3.2.
3.1.2.7.Ανθεκτικότητα(µεταβολέςµείζονοςσηµασίας)
Η αναλυτική µέθοδος πρέπει να δοκιµάζεται υπό διαφορετικές
πειραµατικές συνθήκες,στις οποίες περιλαµβάνονται,για
παράδειγµα,διαφορετικά είδη,διαφορετικές µήτρες ή διαφορε-
τικές συνθήκες δειγµατοληψίας. Οι αλλαγές που εισάγονται
πρέπει να είναι µεγάλες. Η σηµασία των µεταβολών αυτών
µπορεί να αξιολογηθεί π.χ. µε τη βοήθεια της προσέγγισης
Youden, (15)(16). Κάθε χαρακτηριστικό επίδοσης πρέπει να
προσδιορίζεται για όλες τις µεταβολές µείζονος σηµασίας που
βρέθηκε ότι έχουν σηµαντική επίδραση στην επίδοση της
ανάλυσης.
3.1.3.Επικύρωση σύµφωνα µε εναλλακτικά µοντέλα
Εάν εφαρµοστούν εναλλακτικές διαδικασίες επικύρωσης,το
υποκείµενο µοντέλο και η υποκείµενη στρατηγική µε τις αντί-
στοιχες προϋποθέσεις,υποθέσεις και µαθηµατικούς τύπους
πρέπει να καθορίζονται στο πρωτόκολλο επικύρωσης ή τουλάχι-
στον πρέπει να υπάρχουν αναφορές στην ύπαρξή τους. Στη
συνέχεια δίνεται ένα παράδειγµα µιας εναλλακτικής προσέγ-
γισης. Όταν εφαρµόζουµε π.χ. το εσωτερικό µοντέλο
επικύρωσης,τα χαρακτηριστικά επίδοσης καθορίζονται µε τρόπο
που να επιτρέπει την επικύρωση για µεταβολές µείζονος σηµα-
σίας εντός της ίδιας διαδικασίας επικύρωσης. Αυτό απαιτεί το
σχεδιασµό ενός πειραµατικού σχεδίου για την επικύρωση.
3.1.3.1.Πειραµατικόσχέδιο
Τα πειραµατικά σχέδια πρέπει να σχεδιάζονται ανάλογα µε τον
αριθµό των διαφορετικών ειδών και των διαφορετικών παρα-
γόντων που εξετάζονται. Εποµένως,το πρώτο βήµα ολόκληρης
της διαδικασίας επικύρωσης πρέπει να είναι η εξέταση του
πληθυσµού των δειγµάτων που πρόκειται να αναλυθούν
µελλοντικά στο εργαστήριο,προκειµένου να επιλεγούν τα πιο
σηµαντικά είδη,και των συγκεκριµένων παραγόντων που µπορεί
να επηρεάσουν τα αποτελέσµατα της µέτρησης. Στη συνέχεια
πρέπει να επιλεγεί το εύρος συγκεντρώσεων µε τρόπο που να
εξυπηρετεί τον στόχο που τίθεται,ανάλογα µε το επίπεδο που
ενδιαφέρει.
Παράδειγµα:—Αρκετές αναλυτέες ουσίες µπορούν να εξεταστούν ταυτόχ-
ρονα µε την αναλυτική µέθοδο που επικυρώνεται.
—Έχουν εντοπιστεί δύο παραλλαγές του κύριου παράγοντα ( A
καιB).Οι κύριοι παράγοντες αποτελούν τη βάση για το
συνδυασµό των επιπέδων παραγόντων. Οι κύριοι παράγοντες
µπορεί να περιλαµβάνουν το είδος ή τη µήτρα. Στο
παράδειγµά µας ο κύριος παράγοντας ποικίλλει σε δύο
επίπεδα,δηλαδή εξετάζονται δύο διαφορετικά είδη ( AκαιB).
Γενικά,είναι δυνατόν οι κύριοι παράγοντες να ποικίλλουν σε
περισσότερα από δύο επίπεδα µε αποτέλεσµα να αυξάνεται ο
αριθµός των αναλύσεων που πρέπει να πραγµατοποιηθούν.
—Οι παράγοντες που επιλέγονται θα ποικίλλουν σε δύο επίπεδα
(που σηµειώνονται µε +ή-).2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 29
▼B
Πίνακας 13
Παραδείγµατα παραγόντωνπου θεωρούνται σηµαντικοί για µια διαδικασίαεπικύρωσης
Γένος του ζώου (παράγοντας 1)
Φυλή (παράγοντας 2)
Συνθήκες µεταφοράς (παράγοντας 3)
Συνθήκες αποθήκευσης (παράγοντας 4)
Νωπότητα του δείγµατος (παράγοντας 5)
Συνθήκες πάχυνσης (παράγοντας 6)
∆ιαφορετικοί χειριστές µε διαφορετική εµπειρία (παράγοντας 7)
Πίνακας 14
Πιθανό πειραµατικό σχέδιο του παραπάνω παραδείγµατος
ΕίδοςΠαράγ-
οντας 1Παράγ-
οντας 2Παράγ-
οντας 3Παράγ-
οντας 4Παράγ-
οντας 5Παράγ-
οντας 6Παράγ-
οντας 7Αριθµός
δείγµατ-
ος
A ++++–+– 1
A ++––+–– 2
A+ –+ –––+ 3
A +––++++ 4
A–+ + –+ + + 5
A –+–+––+ 6
A ––+++–– 7A–––––+ – 8
B +++++–+ 9
B+ + –––+ + 1 0
B+ –+ –+ + –1 1
B+ ––+ –––1 2
B–+ + ––––1 3
B –+–+++–1 4
B ––++–++1 5
B––––+ –+ 1 6
Καθώς κάθε δείγµα (κάθε επίπεδο συνδυασµού παραγόντων)
πρέπει να εµβολιασθεί µε 4 διαφορετικές συγκεντρώσεις κοντά
στο επίπεδο που ενδιαφέρει και πρέπει να αναλυθεί και ένα
τυφλό δείγµα για κάθε επίπεδο,συνολικά πρέπει να πραγµατοποι-
ηθούν 5 ×1 6=8 0 αναλύσεις για ολόκληρο το πείραµα
επικύρωσης.
Από αυτά τα 80 αποτελέσµατα µέτρησης είναι δυνατόν να υπολο-
γιστούν (13)(14):
Η ανάκτηση:
—η επαναληψιµότητα ανά επίπεδο συγκέντρωσης ( s
iR),
—η ενδοεργαστηριακή αναπαραγωγιµότητα ανά επίπεδο
συγκέντρωσης ( siR),
—το όριο απόφασης ( CCα),
—η ικανότητα ανίχνευσης ( CCβ),
—η καµπύλη ισχύος (ποσοστό σφάλµατος β ως προς τη
συγκέντρωση) (βλέπε 3.1.3.2.),
—η ανθεκτικότητα σε µεταβολές µείζονος σηµασίας ·η ανθεκτι-
κότητα σε µεταβολές ήσσονος σηµασίας µπορεί να
προσδιοριστεί σύµφωνα µε την παράγραφο 3.1.3.2,
—1 6 καµπύλες βαθµονόµησης που αφορούν το δείγµα,
—1 γενική καµπύλη βαθµονόµησης,
—το διάστηµα πρόβλεψης της γενικής καµπύλης βαθµονόµησης,2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 30
▼B
—οι αποκλίσεις που οφείλονται στη µήτρα ( Smat),
—οι αποκλίσεις που οφείλονται στην αναλυτική διαδικασία
(Srun),
—η επίδραση των µεµονωµένων παραγόντων στα αποτελέσµατα
της µέτρησης.
Αυτά τα χαρακτηριστικά επίδοσης επιτρέπουν τη συνολική αξιο-
λόγηση του επιπέδου επίδοσης της µεθόδου,καθώς δεν
διερευνάται µόνον η επίδραση του κάθε παράγοντα ξεχωριστά,
αλλά και των σχετικών συνδυασµών αυτών των παραγόντων. Με
τη βοήθεια του σχεδιασµού αυτού του πειράµατος είναι δυνατόν
να αποφασίσουµε εάν κάποιος από τους παράγοντες που επιλέ-
ξαµε πρέπει να εξαιρεθεί από τη γενική καµπύλη
βαθµονόµησης,επειδή διαφέρει σηµαντικά από τις τυπικές
αποκλίσεις των άλλων παραγόντων.
3.1.3.2.Καµπύληισχύος
Η καµπύλη ισχύος παρέχει πληροφορίες σχετικά µε την
ικανότητα ανίχνευσης της µεθόδου εντός του επιλεγµένου εύρουςσυγκέντρωσης. Αναφέρεται στον κίνδυνο σφάλµατος β κατά την
εφαρµογή της µεθόδου που εξετάζεται. Η καµπύλη ισχύος µας
επιτρέπει να υπολογίσουµε τις ικανότητες ανίχνευσης των αντί-
στοιχων κατηγοριών (διαλογή,επιβεβαίωση) ή ειδών (ποιοτικών
ή ποσοτικών) µεθόδων για ένα συγκεκριµένο σφάλµα β (π.χ. 5 %).2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 31
▼B
Σχήµα 1
Καµπύλη ισχύος
Το σχήµα 1 µας δίνει ένα παράδειγµα γραφικής παράστασης της
ικανότητας ανίχνευσης ( CCβ) µιας αναλυτικής µεθόδου. Αυτή η
ιδιαίτερη µέθοδος ενέχει τον κίνδυνο να ληφθεί ψευδής απόφαση
της τάξης του 5 %σε συγκέντρωση της τάξης του 0,50 µ g/kg. Σε
συγκέντρωση 0,55 µ g/kg πιθανότητα να ληφθεί ψευδής απόφαση
περί συµµόρφωσης του αποτελέσµατος µειώνεται σε 1 %.
3.1.3.3.Αναπαραγωγιµότητα
Ο προσδιορισµός της αναπαραγωγιµότητας µιας µεθόδου µε την
έννοια της µελέτης ενός µόνου εργαστηρίου (εσωτερική
επικύρωση) απαιτεί την κατ 'επανάληψη συµµετοχή σε µελέτες
ικανότητας σύµφωνα µε τους οδηγούς ISO 43-1 (3) και 43-2 (4).
Τα εργαστήρια επιτρέπεται να επιλέξουν τις δικές τους µεθόδους,
υπό την προϋπόθεση ότι οι µέθοδοι αυτές χρησιµοποιούνται υπό
συνήθεις συνθήκες. Η τυπική απόκλιση του εργαστηρίου µπορεί
να χρησιµοποιηθεί για την αξιολόγηση της αναπαραγωγιµότητας
της µεθόδου.2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 32
▼B
3.2.ΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ∆ΙΑΦΟΡΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΟΡΙΩΝ
Σχήµα 2
Ουσίες για τις οποίες δεν έχει καθοριστεί επιτρεπόµνο όριο
2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 33
▼B
Σχήµα 3
Ουσίες για τις οποίες έχει καθοριστεί επιτρεπόµενο όριο
2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 34
▼B
3.3.ΠΑΡΑ∆ΕΙΓΜΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ∆ΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΑΝΘΕ-
ΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΗΣΣΟΝΟΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ
ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ THΝ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ YOUDEN (16)
Σύγκριση των µέσων όρων ( A)
AA=Σ(Ai)/4
AB=Σ(Bi)/4
AC=Σ(Ci)/4
AD=Σ(Di)/4
AE=Σ(Ei)/4
AF=Σ(Ei)/4
AG=Σ(Gi)/4
Aa=Σ(ai)/4
Ab=Σ(bi)/4
Ac=Σ(ci)/4
Ad=Σ(di)/4
Ae=Σ(ei)/4
Af=Σ(fi)/4
Ag=Σ(gi)/4Συγκρίνετε τους µέσους όρους των κεφαλαίων γραµµάτων ( AAέωςAG)µε
τους µέσους όρους των αντίστοιχων µικρών γραµµάτων ( AaέωςAg).Εάν
κάποιος παράγοντας επηρεάζει,η διαφορά θα είναι σηµαντικά µεγαλύ-
τερη από τις διαφορές των άλλων παραγόντων.
Μια ανθεκτική µέθοδος δεν πρέπει να επηρεάζεται από τις αλλαγές που
υπάρχουν σχεδόν σίγουρα ανάµεσα στα εργαστήρια.
Εάν δεν υπάρχει σηµαντική διαφορά,το πιο ρεαλιστικό µέτρο του
τυχαίου σφάλµατος δίνεται από τις επτά διαφορές.
∆ιαφορές ( Di) Τετράγωνα των διαφορών ( Di2)
Da=A–a= Σ(Ai)–Σ(ai)
Db=B–b= Σ(Bi)–Σ(bi)
Dc=C–c= Σ(Ci)–Σ(ci)
Dd=D–d= Σ(Di)–Σ(di)
De=E–e= Σ(Ei)–Σ(ei)
Df=F–f= Σ(Fi)–Σ(fi)
Dg=G–g= Σ(Gi)–Σ(gi)Da2=τιµήa
Db2=τιµήb
Dc2=τιµήc
Dd2=τιµήd
De2=τιµήe
Df2=τιµήf
Dg2=τιµήg
Τυπικήαπόκλισητωνδιαφορών Di(SDi):
Εάν ηSDiείναι σηµαντικά µεγαλύτερη από την τυπική απόκλιση της
µεθόδου όταν διεξάγεται υπό συνθήκες ενδοεργαστηριακής αναπαραγωγι-
µότητας (βλέπε ανωτέρω),µπορούµε να προβλέψουµε µε βεβαιότητα ότι
όλοι οι παράγοντες µαζί επηρεάζουν το αποτέλεσµα ακόµα και αν ο κάθε
παράγοντας από µόνος του δεν παρουσιάζει σηµαντική επίδραση και ότι
η µέθοδος δεν είναι αρκετά ανθεκτική στις µεταβολές που επιλέχθηκαν.
3.4.ΠΑΡΑ∆ΕΙΓΜΑΤΑ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΙΑΣ ΕΣΩΤΕ-
ΡΙΚΗΣ ΕΠΙΚ YΡΩΣΗΣ
Παραδείγµατα και υπολογισµοί του εσωτερικού πρωτοκόλλου
επικύρωσης όπως περιγράφεται στο κεφάλαιο «Επικύρωση σύµφωνα µε
εναλλακτικά µοντέλα » (3.1.3) (13) (14).
3.5.ΠΑΡΑ∆ΕΙΓΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΘΟ∆Ο ΤΗΣ ΣΤΑΘΕΡΗΣ
ΠΡΟΣΘΗΚΗΣ
Ένα δείγµα δοκιµής µε περιεκτικότητα Tτης αναλυτέας ουσίας µοιρά-
ζεται σε δύο δόσεις προς ανάλυση 1 και 2 µε µάζες m1καιm2αντίστοιχα. Η δόση προς ανάλυση 2 εµβολιάζεται µε όγκο VAενός διαλύ-
µατος συγκέντρωσης ρAτης αναλυτέας ουσίας. ∆ύο εκχυλίσµατα της
δόσης προς ανάλυση µε όγκους V1καιV2αντίστοιχα λαµβάνονται ύστερα
από τα βήµατα εκχύλισης και καθαρισµού της µεθόδου. Η ανάκτηση της
αναλυτέας ουσίας θεωρείται ότι είναι rc.Τα δύο εκχυλίσµατα εξετάζονται
µε µία µέθοδο µέτρησης ευαισθησίας bκαι η αναλυτική τους απόκριση
είναιx1καιx2αντίστοιχα.
Εάν υποθέσουµε ότι rcκαιbείναι τα ίδια για την αναλυτέα ουσία στο
φυσικό δείγµα και στο εµβολιασµένο δείγµα,τότε η περιεκτικότητα T
µπορεί να υπολογιστεί ως:2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 35
▼B
T=x1.V1.ρA.VA/(x2.V2.m1-x1.V1.m2)
Η µέθοδος θα επιτρέψει τον προσδιορισµό της ανάκτησης rc.Τότε,εκτός
από τη δοκιµασία που περιγράφεται παραπάνω,ένα µέρος του εκχυλί-
σµατος της δόσης προς ανάλυση 1 (όγκος V3)εµβολιάζεται µε γνωστή
ποσότητα ρB.VBτης αναλυτέας ουσίας και αναλύεται. Η αναλυτική
απόκριση είναι x3και η ανάκτηση είναι:
rc = x2.V1.V2.ρB.VB/[x3.V1.V3(T.m2+ρA.VA)-x2.V2.T.m1(V3-VB)]
Επιπλέον,είναι δυνατόν να υπολογιστεί η ευαισθησία b,ως:
b= x1.V1/rc.T.m1
Περιγράφηκαν όλες οι συνθήκες εφαρµογής και όλες οι λεπτοµέρειες
(18).
4.ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ
AAS φασµατοφωτοµετρία ατοµικής απορρόφησης
AES φασµατοφωτοµετρία ατοµικής εκποµπής
AOAC-I ∆ιεθνής Ένωση Αναλυτικών Χηµικών
B δεσµευµένο κλάσµα (ανοσοβιολογική δοκιµασία)
CI χηµικός ιονισµός
CRM πιστοποιηµένο υλικό αναφοράς
CV συντελεστής µεταβλητότητας
2D δύο διαστάσεων
DAD ανίχνευση συστοιχίας διόδων
DPASV ανοδική αναδιαλυτική βολταµετρία διαφορικού παλµού
ECD ανίχνευση σύλληψης ηλεκτρονίων
EI ιονισµός (µορίου) µε σύγκρουση µε ηλεκτρόνιο
GC αέρια χρωµατογραφία
HPLC υγρή χρωµατογραφία υψηλής απόδοσης
HPTLC χρωµατογραφία λεπτής στιβάδας υψηλής απόδοσης
HRMS ( φασµατοµετρία µάζας) υψηλής διακριτικής ικανότητας
ICP-AES φασµατοφωτοµετρία ατοµικής εκποµπής επαγωγικώς συζευ-
γµένου πλάσµατος
ICP-MS φασµατοµετρία µάζας επαγωγικώς συζευγµένου πλάσµατος
IR υπερύθρου
ISO ∆ιεθνής Οργανισµός Τυποποίησης
LC υγρή χρωµατογραφία
LR(MS) ( φασµατοµετρία µάζας) χαµηλής διακριτικής ικανότητας
MRPL ελάχιστο απαιτούµενο όριο επίδοσης
MS φασµατοµετρία µάζας
m/z λόγος µάζας /φορτίου
RF σχετική µετακίνηση ως προς το µέτωπο του διαλύτη ( TLC)
RSDL σχετικές τυπικές αποκλίσεις του εργαστηρίου
SIM παρακολούθηση επιλεγµένου ιόντος
TLC χρωµατογραφία λεπτής στιβάδας
UV υπεριώδες φως
VIS ορατό φως
5.ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
(1) ISO 17025: 1999 General requirement for the competence of calibration
and testing laboratories
(2) ISO 3534-1: 1993 Statistics — Vocabulary and symbols — Part 1:
Probability and general statistical terms
(3) ISO Guide 43-1:1997 Proficiency testing by interlaboratory compari-
sons — Part 1: Development and operation of proficiency testing
schemes2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 36
▼B
(4) ISO Guide 43-2:1997 Proficiency testing by interlaboratory compari-
sons — Part 2: Selection and use of proficiency testing schemes by
laboratory accreditation bodies
(5) ISO 5725:1994 Accuracy (trueness and precision) of measurement
methods and results — Part 1: General principles and definitions; ISO
5725-2 Part 2: Basic method for the determination of repeatability and
reproducibility of a standard measurement method; Part 4: Basic
methods for the determination of the trueness of a standard measure-
ment method
(6) ISO 78-2:1999 Chemistry — Layouts for standards — Part 2: Methods
of chemical analysis
(7) W.G de Ruig and J.M Weseman «A new approach to confirmation by
infrared spectrometry» J. Chemometrics 4 (1990) 61-77.
(8) See e.g. May, T.W., Brumbaugh, W.G., 1982, Matrix modifier and
L'vov platform for elimination of matrix interferences in the analysis
of fish tissues for lead by graphite furnace atomic absorption spectro-
metry: Analytical Chemistry 54(7):1032-1037 (90353)
(9) Applications of Zeeman Graphite Furnace Atomic Absorption Spectro-
metry in the Chemical Laboratory and in Toxicology, C. Minoia, S.
Caroli (Eds.), Pergamon Press (Oxford), 1992, pp. xxvi + 675;
(10) Inductively Coupled Plasmas in Analytical Atomic Spectrometry, A.
Montaser, D. W. Golighty (Eds.), VCH Publishers, Inc. (New York),
1992;
(11) Plasma Source Mass Spectrometry Developments and Applications, G.
Holland, S. D. Tanner (Eds.), The Royal Society of Chemistry, 1997,
pp. 329
(12) IUPAC (1995), Protocol for the design, conduct and interpretation of
method-performance studies, Pure & Applied Chem, 67, 331
(13) Jülicher, B., Gowik, P. und Uhlig, S. (1998) Assessment of detection
methods in trace analysis by means of a statistically based in-house
validation concept. Analyst, 120, 173.
(14) Gowik, P., Jülicher, B. und Uhlig, S. (1998) Multi-residue method for
non-steroidal anti-inflammatory drugs in plasma using high perfor-
mance liquid chromatography-photodiode-array detection. Method
description and comprehensive in-house validation. J. Chromatogr.,
716, 221.
(15) OAC-I Peer Verified Methods, Policies and Procedures, 1993, AOAC
International, 2200 Wilson Blvd., Suite 400, Arlington, Virginia
22201-3301, USA.
(16) W.J. Youden; Steiner, E.H.; «Statistical Manual of the AOAC–Associa-
tion of Official Analytical Chemists», AOAC-I, Washington DC: 1975,
p. 35 ff
(17) ISO 11843: 1997 Capability of detection — Part 1: Terms and defini-
tions, Part 2: Methodology in the linear calibration case Part 2:
Methodology in the linear calibration case
(18) R.W. Stephany & L.A. van Ginkel: «Yield or recovery: a world of
difference». Proceedings 8th Euro Food Chem, Vienna, Austria
September 18-20 (1995) Federation of European Chemical Societies,
Event 206. ISBN 3-900554-17X, page 2-9.
(19) Council Directive 71/354/EEC of 18 October 1971 on the approxima-
tion of the laws of the Member States relating to units of measurement
Official Journal L 243, 29/10/1971 P.29
(20) ISO 31-0:1992 Quantities and units — Part 0: General principles2002D0657 — EL — 17.08.2002 — 000.001 — 37