Argonautica (Valerius Flaccus) Liber Quartus/Текст

(80) v. 1

(81)

Atque ea non oculis divum pater amplius aequis 1

sustinuit, natique pios miseratus amores

Iunonem* ardenti trepidam gravis increpat ira:

'ut nova nunc tacito se* pectore gaudia tollunt:

haeret inops solisque furit Tirynthius oris, 5

at comite immemores Minyae facilesque relicto

alta tenent. sic Iuno ducem fovet anxia curis

Aesonium, sic arma viro* sociosque ministrat.

iam quibus incertam bellis Scythicaeque paventem

gentis opes, quanta trepidam formidine cernam. 10

tum precibus, turn me lacrimis et supplice dextra

adtemptare veto; rerum mihi firma potestas.

i, Furias Veneremque move; dabit impia poenas

virgo, nec Aeetae gemitus patiemur inultos. '

dixit et arcano redolentem nectare rorem, 15

quem penes alta quies liquidique potentia somni,

detulit inque vagi libavit tempora nati.

ille graves oculos et Hylan resonantia semper

ora ferens, ut nulla deum superare potestas,

procumbit. tandem fessis pax* reddita silvis, 20

fluminaque et vacuis auditae montibus aurae.

(82)

Ecce puer summa se tollere visus ab unda

frondibus in croceis et iniquae munere Nymphae

stansque super carum talis caput edere voces:

'quid, pater, in vanos absumis* tempora questus? 25

hoc nemus ac* fatis mihi iam domus improba quo me

Nympha rapit saevae monitu lunonis, in amnes. *

nunc Iovis accessus et iam mihi limina* caeli

conciliat iungitque toros* et fontis honores.

o dolor, o dulces quas gessimus ante pharetrae. *

iam 30socii laetis rapuerunt vincula ventis,

hortator postquam furiis et voce nefanda

impulit Oenides. verum cum gente domoque

ista luet saevaeque aderunt tua numina matri.

surge age et in duris haut umquam defice; caelo 35

mox aderis teque astra ferent; tu semper amoris

sis memor et cari comitis ne abscedat imago. '

talibus orantem dictis visuque fruentem*

ille ultro petit et vacuis amplexibus instat

languentisque movet frustra conamina dextrae: 40

corpus hebet somno refugaque eluditur umbra.

tum lacrimis, turn voce sequi, turn rumpere questus,

cum sopor et vano spes maesta resolvitur actu.

fluctus ab undisoni ceu forte crepidine saxi

cum rapit halcyonis miserae fetumque laremque, 45

it super aegra parens queriturque* tumentibus undis

certa sequi, quocumque ferant, audetque pavetque,

icta fatiscit aquis done domus haustaque fluctu est;

illa dolens vocem dedit et se sustulit alis:

haut aliter somni maestus labor. exilit amens*

effusisque 50genas lacrimis rigat. 'ibimus' inquit, (83)

'solus et hos montes desertaque lustra tenebis,*

care puer, nec res ultra mirabere nostras. '

haec fatus relegitque vias et* vallibus exit

incertus, quid Iuno ferat, quas apparet iras. 55

nec minus et socios cernit procul aequore ferri

praecipites tacitumque pudet potuisse relinqui.

(83) v. 58

Iamque iter ad Teucros atque hospita moenia Troiae

flexerat Iliaci repetens promissa tyranni,

cum maesto Latona simul Dianaque vultu 60

ante Iovem stetit et supplex sic fatur Apollo:

'in quem alium Alciden, in quae iam tempora differs

Caucaseum, rex magne, senem? nullumne malorum

finem adeo poenaeque dabis? te cuncta precatur*

gens hominum atque ipsi iam te, pater optime,* montes 65

fessaque cum silvis orant iuga. sat tibi furtum

ignis et aetheriae defensa silentia mensae. '

dixit ubi,* e scopulis media inter pabula diri

vulturis ipse etiam gemitu maestaque fatigat

voce Iovem saevis relevans ambusta pruinis 70

lumina; congeminant amnes rupesque fragorem

Caucaseae; stupet ipse dei clamoribus ales.

tunc etiam superas Acheronte auditus* ad arces

Iapetus; gravis orantem procul arcet Erinys

respiciens celsi legem Iovis. ille dearum 75

fletibus et magno Phoebi commotus honore

velocem roseis demittit nubibus Irim.

'i, Phrygas Alcides et Troiae differat arma;

nunc' ait 'eripiat dirae Titana volucri. '

diva volat defertque* viro celeranda parentis 80

imperia atque alacrem laetis hortatibus implet.

Iam Minyae mediis clarae per sidera noctis

fluctibus intulerant placido cava lintea cursu (84)

multaque deserto memores super Hercule volvunt.

Thracius at summa sociis e puppe sacerdos*

fata 85deum et miserae solans incommoda vitae*

securum numeris agit et medicabile carmen;

quod simul adsumpta pulsum fide, luctus et irae

et labor et dulces cedunt e pectore nati.

Interea magni iam iam subeuntibus astris 90

Oceani genitale caput Titania frenis

antra sonant; Sol auricomis cingentibus* Horis

multifidum iubar et bisseno sidere textam

loricam induitur; ligat hanc qui nubila contra

balteus undantem variat mortalibus arcum. 95

inde super terras et eoi cornua montis

emicuit traxitque diem candentibus undis,

et Minyas viso liquerunt flamina Phoebo.

Proxima Bebrycii panduntur litora regni,

pingue solum et duris regio non invida tauris. 100

rex Amycus; regis fatis et nurnine freti

non muris cinxere domos, non foedera legum

ulla colunt placidas aut iura tenentia mentes.

quales Aetnaeis rabidi* Cyclopes in antris

nocte* sub hiberna servant freta, sicubi saevis 105

advectet ratis acta notis tibi pabula dira

et miseras, Polypheme, dapes: sic undique in omnes

prospiciunt cursantque* vias, qui corpora regi

capta trahant. ea Neptuno trux ipse parenti

sacrifici pro rupe iugi media aequora supra 110

torquet agens. sin* forma viris praestantior adsit,

tum legere arma iubet sumptisque occurrere contra

caestibus; haec miseri* sors est aequissima leti.

huc ubi devectam Neptunus gurgite puppem

sensit et extremum nati prospexit in oras 115(85)

et quondam laetos domini certamine campos,*

ingemit ac tales evolvit pectore questus:

'infelix imas quondam mihi rapta sub undas

nec potius magno Melie tum mixta Tonanti,

usque adeone meam quacumque ab origine prolem 120

tristia fata manent? sic te olim pergere sensi,

Iuppiter, iniustae quando mihi virginis armis

concidit infelix et nunc chaos implet Orion.

nec tibi nunc virtus aut det* fiducia nostri,

nate, animos opibusque ultra ne* crede paternis. 125

iam iam aliae* vires maioraque sanguine nostro

vincunt fata Iovis, potior cui cura suorum est.

atque ideo neque ego hanc tumidis* avertere ventis

temptavi tenuive ratem, nec iam mora morti

hinc erit ulla tuae. reges preme, dure,* secundos. ' 130

abstulit inde oculos, natumque et tristia linquens*

proelia sanguineo terras pater alluit aestu.

(85) v. 133

Principio fluvios gentemque et litora ductor

explorare iubet, paulumque egressus Echion

invenit obscura gemitus in valle trahentem 135

clam iuvenem et caesi maerentem nomen amici.

ille virum ut contra venientem umbrataque vidit

tempora Parrhasio patris de more galero

paciferaeque manu nequiquam insignia virgae,

'heu fuge', ait 'certo, quicumque es, perdite, passu, 140

dum datur. ' obstipuit visu Nonacria proles,

quid ferat admirans. postquam remeare monentem

ocius et dictis perstantem cernit in isdem,

abripit et sociis, quae sint ea, promere cogit.

ille manum tendens 'non haec' ait 'hospita* vobis 145

terra, viri, non hic ullos reverentia ritus

pectora; mors habitat saevaeque hoc litore pugnae.

(86)

iam veniet diros Amycus qui tollere caestus

imperet et* vasto qui vertice nubila pulset.

talis in advectos Neptuni credita proles 150

aeternum furit atque aequae virtutis egentes

ceu superum segnes ad iniqua altaria tauros

constituit, tandem ut misero lavet arma cerebro.

consulite atque fugae medium ne temnite tempus.

namque isti frustra quisquam concurrere* monstro 155

audeat; et quaenam talem vidisse voluptas? '

ductor ad haec 'Bebryxne venis diversaque regi

corda gerens* (melior vulgi nam saepe voluntas),

hostis an externis fato delatus ab oris?

et tua cur Amycus caestu nondum obruit ora? ' 160

'nomen' ait 'praedulce mihi †nomenque†* secutus

Otreos unanimi. decus ille et laeta suorum

gloria nec vestros comes aspernandus in actus,

Hesionam et Phrygiae peteret cum gaudia nuptae,

hic Amycum contra iussus stetit atque ego palmas 165

implicui; sed prima procul vixdum ora levantis

fulminea* frontem dextra disiectaque fudit

lumina. me numquam leto dignatus et armis,

sed lacrimis potius luctuque absumor* inerti.

spes tamen, his fando* si nuntius extitit oris 170

et Mariandynum patrias penetravit ad urbes,

unde genus fraterque viro — sed et ille quierit

oro* nec vanis cladem Lycus augeat armis. '

Haec ubi non ulla iuvenes* formidine moti

accipiunt, videt et dura sic pergere mente,*

terga 175sequi properosque iubet coniungere gressus.

litore in extremo spelunca apparuit ingens, (87)

arboribus super et dorso contecta minanti,

non quae dona deum, non quae trahat aetheris ignem,

infelix domus et sonitu tremibunda* profundi. 180

at varii pro rupe metus: hic* trunca rotatis

bracchia rapta viris strictoque immortua caestu,

ossaque taetra situ et capitum* maestissimus ordo.

respicias quibus adverso sub vulnere nulla

iam facies nec nomen erat; media ipsius arma 185

sacra metu** magnique aris imposta parentis.

hospitis hic primum monitus rediere Dymantis,*

et* pavor et monstri subiit absentis imago,

atque oculos cuncti inter se tenuere silentes,

done sidereo Pollux interritus ore 190

'te tamen, hac quicumque es' ait 'formidine, faxo*

iam tua silva ferat, modo sint tibi sanguis et artus. '

omnibus idem animus forti decernere pugna,

exoptantque virum contraque* occurrere poscunt.

qualiter ignotis spumantem funditus amnem*

195*

pandit iter, mox omne pecus formidine pulsa

pone subit iamque et mediis praecedit ab undis.

(87) v. 199

At procul e silvis sese gregibusque ferebat

saevos in antra gigans. quem nec* sua turba tuendo 200

it taciti secura metus. mortalia nusquam

signa manent; instar scopuli, qui montibus altis

summus abit longeque iugo stat solus ab omni.

devolat inde furens, nec quo via curve profecti

nec genus ante rogat, sed tali protonat ira: 205

'incipite, o* iuvenes. etenim fiducia, credo, (88)

huc tulit auditas et sponte lacessitis oras.

sin errore viae necdum mens gnara* locorum,

Neptuni domus haec,* egomet Neptunia proles.

hie mihi lex caestus* adversaque tollere contra 210

bracchia. sic ingens Asiae plaga quique per arcton

dexter et in laevum pontus iacet haec mea visit

hospitia; hoc cuncti remeant certamine reges. *

iam pridem caestus resides et frigida raris

dentibus aret humus. quis* mecum foedera iunget? 215

prima manu cui dona fero? * mox omnibus idem

ibit honos. fuga sub terras, fuga nulla per auras.

nec lacrimae (ne ferte* preces) superive vocati

pectora nostra movent; aliis rex Iuppiter oris.

faxo Bebrycium nequeat transcendere puppis 220

ulla fretum et ponto volitet Symplegas inani. '

Talia dicta dabat, cum protinus asper Iason

et simul Aeacidae* simul et Calydonis alumni

Nelidesque Idasque prior quae maxima surgunt

nomina; sed nudo steterat iam pectore Pollux. 225

tum* pavor et gelidus defixit Castora sanguis.

nam nec ad Elei pugnam videt ora parentis,

nec sonat Oebalius caveae favor aut iuga nota

Taygeti, lavitur* patrios ubi victor ad amnes,

nec pretium sonipes aut sacrae taurus harenae, 230

praemia sed manes reclusaque ianua leti.

illum Amycus nec fronte trucem* nec mole tremendum

vixdum etiam primae spargentem signa iuventae

ore renidenti lustrans obit et fremit ausum, (89)

sanguineosque rotat furiis ardentibus orbes. 235

non aliter iam regna poli, iam capta Typhoeus

astra ferens Bacchum ante acies primamque deorum*

pallada et oppositos doluit sibi virginis angues.

sic adeo insequitur rabidoque ita murmure terret:

'quisquis es, infelix celera puer; haut tibi pulchrae 240

manserit hoc ultra frontis* decus orave matri

nota feres. tune a sociis electus* iniquis?

tune* Amyci moriere manu? ' nec plura moratus

ingentes umeros spatiosaque pectoris ossa

protulit horrendosque toris informibus artus. 245

deficiunt visu Minyae,* miratur et ipse

Tyndarides; redit Alcidae iam sera cupido

et vocuo maestos* lustrarunt lumine montes.

at satus aequoreo fatur tunc talia rege:

'aspice et haec crudis durata volumina tauris; 250

nec peto* sortis opem, sed quos potes indue caestus. '

(89) v. 252

Dixit et urgentis per sera* piacula fati

nescius extremum hoc armis innectere palmas

dat famulis, dat et inde Lacon. odia aspera surgunt

ignotis prius atque incensa mente feruntur*

in 255medium sanguis Iovis et Neptunia proles.

hinc illinc dubiis intenta silentia votis,

et pater orantis caesorum Tartarus umbras

nube cava tandem ad meritae spectacula pugnae*

emittit; summi nigrescunt culmina montis. 260

continuo Bebryx, Maleae velut arce fragosae*

turbo rapax, vix ora virum, vix tollere passus

bracchia torrenti praeceps agit undique nimbo (90)

cursibus involvens, totaque immanis harena

insequitur. vigil ille metu cum pectore et armis 265

huc alternus et hue, semper cervice reducta,

semper et in digitis et summi pulvere campi,

proiectusque* redit. spumanti qualis in alto

Pliade capta ratis, trepidi* quam sola magistri

cura tenet, rabidum* ventis certantibus aequor 270

intemerata secat, Pollux sic providus ictus

servat et Oebalia dubium caput eripit* arte.

ut deinde urgentes effudit nubibus iras

ardoremque viri, paulatim insurgere fesso*

integer* et summos manibus deducere caestus. 275

ille dies aegros Amyci sudoribus artus

primus et arenti cunctantem vidit hiatu,

nec sua defessum noscunt loca nec sua regem

agmina. respirant ambo paulumque reponunt

bracchia, ceu Lapithas aut Paeonas* aequore in ipso 280

cum* refovet fixaque silet Gradivus in hasta.

vix steterant,* et iam ecce ruunt inflictaque late

terga sonant; nova vis iterum, nova corpora surgunt.

hunc pudor, hunc noto iam spes audentior hoste

instimulat. * fumant crebro praecordia pulsu; 285

avia responsant gemitu iuga: pervigil ut cum

artificum notat Aetna manus* et fulmina Cyclops

prosubigit, pulsis strepitant incudibus urbes.

emicat hie dextramque parat dextramque minatur

Tyndarides; redit huc oculis et pondere Bebryx 290

sic ratus, ille autem celeri rapit ora sinistra.

conclamant socii et subitas dant gaudia voces.

(91)

ilium insperata turbatum fraude furentemque

Oebalides prima refugit dum detonet ira,

territus ipse etiam atque ingentis conscius ausi. 295

saevit inops Amycus nullo discrimine sese

praecipitans* avidusque viri (respectat ovantes

quippe procul Minyas); tune caestu elatus* utroque

inruit. hos inter Pollux subit et trucis* ultro

advolat ora viri: nec spes effecta,* sed ambae 300

in pectus* cecidere manus. hoc saevior ille

ecce iterum vacuas agit inconsulta per auras

bracchia. sentit enim* Pollux rationis egentem...

dat genibus iunctis latus effusumque secutus*

baud revocare gradum patitur, turbatque premitque 305

ancipitem crebros et liber congerit ictus

desuper averso; sonat omni* vulnere vertex

inclinis ceditque malis. * iam tempora manant

sanguineaeque* latent aures, vitalia done

vincula, qua primo cervix committitur artu, 310

solvit dextra gravis. labentem propulit heros

ac super insistens 'Pollux ego missus Amyclis

et love natus' ait; 'nomen mirantibus umbris

hoc referes: sic et memori noscere sepulchro. '

(91) v. 315

Bebrycas extemplo spargit fuga; nullus adempti 315

regis amor; montem celeres silvamque capessunt.

haec sors, haec Amycum tandem manus arcuit* ausis

effera servantem Ponti loca vimque iuventae

continuam et magni sperantem tempora patris.

tenditur ille ingens hominum pavor arvaque late 320(92)

occupat, annosi veluti si decidat olim

pars Erycis vel totus Athos; qua mole iacentis*

ipse etiam expleri victor nequit oraque longo

comminus optutu mirans tenet. at manus omnis

heroum densis certatim amplexibus urgent, 325

armaque ferre iuvat fessasque* attollere palmas.

'salve vera Iovis, vera o Iovis' undique 'proles'

ingeminant, 'o magnanimis memoranda palaestris

Taygeta et primi felix labor ille magistri. '

dumque ea dicta ferunt, tenues tamen ire cruores 330

siderea de fronte vident; nec sanguine Pollux

territus averso siccabat vulnera caestu.

illius excelsum ramis caput armaque Castor

implicat et viridi conectit tempora lauro

respiciensque ratem 'patriis' ait 'has precor oris, 335

diva, refer frondes cumque hac freta* curre corona. '

dixerat. hinc valida caedunt armenta bipenni

perfusique* sacro placati gurgitis amne

graminea sternuntur humo; tunc liba dapesque

frondibus* adcumulant; exsortia terga Laconi 340

praecipiunt pecudum. toto mox tempore mensae

laetus ovat nunc laude virum nunc vatis honoro

carmine, victori geminans cratera parenti.

Iamque dies auraeque vocant, rursusque capessunt

aequora, qua rigidos eructat Bosporos amnes. 345

illos, Nile, tuis* nondum dea gentibus

transierat fluctus, unde haec data nomina ponto.

tum pius Oeagri claro de sanguine vates,

admonita genetrice, refert casusque locorum

Inachidosque vias pelagusque emensa iuvencae 350

exilia intentisque canit: 'videre priores

saepe Iovem in* terras Argivaque regna Pelasgum (93)

virginis Iasiae blandos descendere ad ignes.

sentit Iuno dolos curaque accensa iugali

aethere desiluit; dominam Lyrceia tellus 355

antraque deprensae tremuerunt conscia culpae.

tum trepida Inachiae* paelex subit ora iuvencae

sponte dei; plausu fovet hanc et pectora mulcet

Iuno renidenti* cohibens suspiria vultu.

mox ita adorta Iovem: "da quam modo ditibus Argis 360

campus alit primae referentem cornua Phoebes

indomitamque bovem, da carae* munera nuptae.

ipsa ego dilectae pecudi iam pascua digna

praecipuosque legam fontes. " qua fraude negaret

aut quos inventus finxisset Iuppiter astus? *

muneris 365illa potens custodem protinus Argum

adiungit; custos Argus placet, inscia somni

lumina non aliter toto cui vertice, quam si

Lyda nurus sparso telas maculaverit ostro.

Argus et in scopulos et monstris horrida lustra 370

ignotas iubet ire vias heu multa morantem

conantemque preces inclusaque pectore verba.

ultima tum patriae cedens dedit oscula ripae;

flevit Amymone, flerunt Messeides* undae,

flevit et effusis revocans Hyperia lacertis. 375

illa ubi vel fessi tremerent erroribus artus

vel rueret summo iam frigidus aethere vesper,

heu quotiens saxo posuit latus, aut ubi longa

aegra siti, quos ore lacus, quae pabula carpsit,*

verbere candentes quotiens exhorruit armos. 380

quin et ab excelso meditantem vertice saltus

audentemque mori valles citus egit in imas

Argus et arbitrio durus servavit erili, (94)

cum subito Arcadio sonuit cava fistula ritu

imperiumque patris celerans Cyllcnius ales 385

advenit et leni modulatur carmen avena*

'quo'que ait 'hinc diversus abis? heus respice cantus. '*

haud procul insectans Argum languentia*

lumina cuncta notat dulcesque sequentia somnos,

et celerem mediis in cantibus exigit harpen. 390

iamque refecta Iovi paulatim in imagine prisca

ibat* agris Io victrix lunonis et ecce

cum facibus spirisque et Tartareo ululatu

Tisiphonen videt: ac primo vestigia visu

figit* et in miserae rursus bovis ora recurrit, 395

nec qua valle memor nec quo se* vertice sistat.

Inachias errore etiam defertur ad undas

qualis et a prima quantum mutata iuvenca:

nec pater aut trepidae temptant accedere nymphae.

ergo iterum silvas, iterum petit invia retro 400

ceu Styga dilectum* fugiens caput; inde per urbes

raptatur* Graias atque ardua flumina ripis,

oblato donec paulum cunctata profundo

incidit: absistunt fluctus et gnara* futuri

dant pavida* alta viam; celsis procul ipsa refulget 405

cornibus ac summa palearia* sustinet unda.

ast Erebi* virgo ditem volat aethere Memphin

praecipere et Pharia venientem pellere terra.

contra Nilus adest et toto gurgite torrens

Tisiphonen agit atque imis inlidit harenis 410

Ditis opem ac saevi clamantem numina regni.

(95)

apparent sparsaeque faces disiectaque longe

verbera et abruptis excussi crinibus hydri.

nec Iovis interea cessat manus. intonat alto

insurgens caelo genitor curamque fatetur, 415

atque ipsa imperium Iuno pavet. haec procul

spectat ab arce Phari* iam divis addita iamque

aspide cincta* comas et ovanti persona sistro.

Bosporon hine veteres errantis nomine divae

vulgavere. iuvet nostros* nunc ipsa labores 420

immissisque ratem sua per freta provehat euris. '*

(95) v. 422

Dixerat, et placidi tendebant carbasa venti.

postera non cassae Minyis Aurora retexit

noctis iter; nova cuncta vident Thyneaque iuxta

litora fatidici poenis horrentia Phinei, 425

dura deum summo quem sors* urgebat in aevo.

quippe neque extorrem tantum nee lucis egentem

insuper Harpyiae Typhoides,* ira Tonantis,

depopulant ipsoque dapes praedantur ab ore.

talia prodigia et tales pro crimine poenas 430

perpetitur. spes una seni, quod pellere saevam

quondam fata luem dederant Aquilone creatis.

ergo ubi iam Minyas certamque accedere* Phineus

sentit opem, primas baculo defertur ad* undas

vestigatque ratem atque oculos attollit inanes. 435

tune tenuem spirans animam 'salve o mihi longum

exspectata manus nostrisque' ait 'agnita votis. *

novimus et divis geniti quibus et via* iussos (96)

quae ferat ac* vestri rebar sic tempora cursus

proxima quaeque legens,* quantum Vulcania Lemnos 440

traxerit, infelix tulerit quae Cyzicus arma.

sensi et* Bebrycio supremam in litore pugnam

iam propior iamque hoc animam solamine* mulcens.

non ego nunc, magno quod cretus Agenore Phineus,

aut memorem, mea quod vates insedit Apollo 445

pectora; praesentis potius miserescite fati.

nec mihi diversis erratum casibus orbem

amissas aut flere domos aut dulcia tempus

lumina; consuetis serum* est ex ordine fatis

ingemere. Harpyiae semper mea pabula servant, 450

fallere quas nusquam* misero locus: ilicet omnes

deveniunt niger intorto ceu turbine nimbus,*

iamque alis procul et sonitu mihi nota Celaeno;

diripiunt verruntque dapes foedataque turbant

pocula, saevit odor surgitque miserrima pugna, 455

parque mihi monstrisque fames. sprevere quod omnes

pollueruntque manu quodque unguibus excidit atris*

has mihi fert in luce moras. nec rumpere fata

morte licet; trahitur victu crudelis egestas.

sed vos o* servate precor, praedicta deorum 460

si non falsa mihi, vos finem imponite poenis.

nempe adsunt, qui monstra fugent, Aquilonia proles

non externa* mihi; nam rex ego divitis Hebri

iunctaque vestra meo quondam Cleopatra cubili. '*

Nomen ad Actaeae* Calais Zetesque sororis 465

prosiliunt, Zetesque prior 'quem cernimus? ' inquit.

'tune ille Odrysiae Phineus rex inclitus orae?

tu Phoebi comes et nostro dilecte parenti?

(97)

o ubi nunc regni generisque* ubi gloria? quam te

exedit labor et miseris festina senectus. 470

quin age, mitte preces; namque est tibi nostra voluntas,

si non ira deum vel si placabilis urget. '*

sustulit hic geminas Phineus ad sidera palmas

'te'que ait, 'invisum quae nunc premis, ira* Tonantis,

ante precor, nostrae tandem iam parce senectae; 475

sit modus, et fore credo equidem; nam vestra voluntas

quid,* iuvenes, sine pace deum? nec credite culpam

saevitiae scelerumve mihi nunc crimina pendi:

fata loquax mentemque Iovis quaeque abdita solus

consilia et terris subito ventura parabat 480

prodideram* miserans hominum genus; hinc mihi tanta

pestis et offusae media* inter dicta tenebrae.

iam tandem cessere irae, nec casus ab alto,

ipse volens nostris sed vos deus appulit oris. '

sic ait et, fatis ita iam cedentibus, omnes 485

impulit et durae commovit imagine poenae.

instituere toros mediisque tapetibus ipsum

accipiunt circumque iacent; simul aequora servant,

astra simul, vescique iubent ac mittere* curas:

cum subitus misero tremor et pallentia primae 490

ora senis fugere manus. nec prodita pestis

ante, sed in mediis dapibus videre volucres.

fragrat acerbus odor patriique* exspirat Averni

halitus; unum omnes incessere planctibus, unum

infestare manus; inhiat Cocytia nubes 495

luxurians* ipsoque ferens fastidia visu.

tum sola conluvie atque inlisis* stramina mensis

foeda rigant; stridunt alae, praedaque retenta (98)

saevit utrimque fames; nec solum horrenda Celaeno

Phinea sed miseras etiam prohibere sorores. 500

emicat hic subito seseque Aquilonia proles

cum clamore levat; genitor simul impulit alas.

hoste novo turbata lues, lapsaeque rapinae*

faucibus, et primum pavidae Phineia tecta

pervolitant, mox alta petunt; stant litore fixi 505

Haemonidae atque oculis palantia monstra sequuntur.

sic ubi prorupti tonuit cum forte Vesevi

Hesperiae letalis apex — vixdum ignea montem

torsit hiems, iamque eoas cinis induit* urbes:

turbine sic rapido* populos atque aequora longe 510

transabeunt, nullaque datur considere terra. *

iamque et ad Ionii metas atque intima* tendunt

saxa; vocat* magni Strophadas nunc incola ponti.

hic fessae letique metu propioris* anhelae

dum trepidant humilique graves timidoque volatu 515

implorant clamore patrem Typhona nefando,

extulit adsurgens noctem pater imaque summis

miscuit, et mediis vox exaudita tenebris:

'iam satis huc pepulisse deas. cur tenditis ultra

in famulas saevire Iovis, quas, fulmina quamquam 520

aegidaque ille gerens, magnas sibi legit in iras?

nunc quoque Agenoreis idem decedere tectis

imperat; adgnoscunt monitus iussaeque recedunt.

mox tamen et vobis similis fuga, cum premet arquos*

letifer. * Harpyiae numquam nova pabula quaerent, 525

done erunt divum meritae mortalibus irae. '

haesit uterque polo dubiisque elanguit alis;

mox abit et sociae victor petit agmina pubis. * (99)

(99) v. 529

Interea Minyae pulsa lue* prima Tonanti

sacra novant; tum vina* toris epulasque reponunt. 530

ipse inter medios ceu dulcis* imagine somni

laetus ad oblitae Cereris suspirat honores;

agnoscit Bacchi latices, agnoscit et undam

et nova non pavidae miratur gaudia mensae.

hunc ubi reclinem stratis et pace fruentem*

aspicit 535ac longae* ducentem oblivia poenae,

talibus appellat supplexque ita fatur Iason:

'vota, senex, perfecta tibi; nunc me quoque curis

eripe et ad nostros animum converte labores.

omnis adhuc sors laeta quidem, nec numine vano 540

(siqua fides curae superum) tantum aequor adorti

tendimus: ipsa mihi puppem Iovis optima proles

instituit, dedit et socios Saturnia reges.

fidere mens sed nostra nequit, quantumque propinquat

Phasis et ille operum summus labor, hoc magis angunt 545

proxima, nec vates sat iam mihi Mopsus et Idmon. '

ille ducem nec ferre preces nee dicere passus

amplius hic demum vittas laurumque capessit*

numina nota ciens. * stupet Aesonis inclita proles

Phinea ceu* numquam poenis nullaque gravatum 550

peste Iovis: tam largus honos, tam mira* senectae

maiestas infusa; vigor novus auxerat artus.

tum canit: 'o terras fama venture* per omnes,

quem sociis ducibusque deis atque arte benigna

Pallados ipse ultro Pelias ad sidera tollit 555

demens, dum profugi non sperat vellera Phrixi,

fata locosque tibi, possum quas reddere grates,

expediam rerumque vias finemque docebo.

(100)

ipse etiam, qui me prohibet sua pandere terris

saecula, te propter fandi mihi Iuppiter auctor. 560

hinc iter ad Ponti caput errantesque per altum

Cyaneas. furor his* medio concurrere ponto,

necdum ullas* videre rates: sua comminus actae

saxa premunt cautesque suas. ceu* vincula mundi

ima labent,* tremere ecce solum, tremere ipsa repente 565

tecta vides: illae redeunt, illae aequore certant.

di tibi progresso propius, di forsitan ipsi

auxilium mentemque dabunt. ast ipse iuvare

ausa quibus monitis possim tua? quippe per altum

tenditis, unde procul venti, procul unde volucres, 570

et pater ipse maris pavidas detorquet habenas.

siqua brevis scopulis fieret* mora, si semel orsis

ulla quies, fuga tune medio speranda* recursu:

vix repetunt primae celeres* confinia terrae,

iamque alio clamore ruont, omnisque tenetur 575

pontus et infestis anceps cum montibus errat.

verum animo redit illa meo sors cognita divum

(fabor enim nec spe dubios solabor inani):

cum mihi Tartareas saevo clangore volucres

protulit ira Iovis, vox haec simul excidit auris:*

"ne 580vanas impende preces finemque malorum

expete, Agenoride; pontum penetraverit ulla

cum ratis et rabidi steterint in gurgite montes,

tune sperare modum poenae veniamque licebit. "

sic deus. aut vobis ergo fera saxa* patescunt 585

aut mea iam saevae redeunt ad pabula Dirae.

verum inter medias dabitur si currere cautes

(certe digna* manus) vacuumque exibis in aequor, (101)

proxima regna Lyci, remeat qui victor ab oris

Bebryciis. toto non ullus litore Ponti 590

mitior. hic lecto comitum de robore siquem

perculerit vicina lues, ne defice* casus

praedicti memor atque animos accinge* futuris.

illic pestiferas subter iuga concava torquet

alter* aquas Acheron vastoque exundat hiatu 595

fumeus et saeva sequitur* caligine campos.

linque gravem fluvium et miseris sua fata colonis:

sic quoque non uno dabitur transcurrere luctu.

quid tibi nubifera surgentem rupe Carambin,*

quid memorem, quas Iris aquas aut* torqueat Ancon? 600

proxima Thermodon* hinc iam secat arva, memento:

inclita Amazonidum magnoque exorta Gradivo

gens ibi; femineas nee tu nunc crede catervas,

sed qualis, sed* quanta viris insultat Enyo

divaque Gorgonei gestatrix innuba monstri. 605

ne tibi tunc* horrenda rapax ad litora puppem

ventus agat, ludo volitans cum turma superbo

pulvereis exultat equis ululataque tellus

intremit et pugnas mota pater incitat basta.

non ita sit* metuenda tibi saevissima quamquam 610

gens Chalybum, duris patiens cui cultus in arvis

et tonat adflicta semper domus ignea massa.

inde omnem innumeri reges per litoris oram,

hospitii quis nulla fides; sed limite* recto

puppis et aequali transcurrat carbasus aura. 615

sic demum rapidi venies ad Phasidis amnem.

castra ibi iam Scythiae fraternaque surgit Erinys.

ipse truces illic Colchos hostemque iuvabis

auxiliis. nec plura equidem discrimina cerno.

(102)

fors etiam optatam dabitur contingere pellem. 620

sed te non animis nec solis viribus aequom

credere; saepe* acri potior prudentia dextra.

quam tulerit deus, arripe opem. * iamque ultima nobis

promere fata nefas; sileam,* precor. ' atque ita facto

fine dedit tacitis iterum responsa tenebris. 625

(102) v. 626

Tum subita resides socios formidine Iason

praecipitat rumpitque moras tempusque timendi.

ipse viros gradiens ad primi litoris undam

prosequitur Phincus. 'quaenam tibi praemia' dixit,

'quas, decus o Boreae, possem* persolvere grates? 630

me Pangaea super rursus iuga meque paterna

stare Tyro dulcesque iterum mihi surgere soles

nunc reor. exactae (verumne?*) abiere volucres,

nec metuam, tutaeque dapes? date tangere vultus,

dem sinite* amplexus, propiusque accedite dextrae. ' 635

dixerat. abscedunt terris et litora condunt.

Omnibus extemplo saeva sub imagine rupes

Cyaneae propiorque* labor. quando adfore quaque

parte putent? stant ora metu nec fessa recedunt

Iumina diversas circum servantibus undas, 640

cum procul auditi* sonitus insanaque saxa,

saxa neque illa viris sed praecipitata profundo

siderei pars visa poli. dumque ocius instant,*

ferre fugam maria ante ratem, maria ipsa repente

deficere* adversosque vident discedere montes, 645

omnibus et gelida rapti formidine remi.

ipse per arma volans et per iuga summa carinae

hortatur supplexque manus intendit Iason

nomine quemque premens. 'ubi nunc promissa superba (103)

ingentesque minae, mecum quibus ista secuti? 650

idem Amyci certe viso timor omnibus antro,*

perculerat; stetimus tamen et deus adfuit ausis.

quin iterum idem aderit, credo, deus. ' haec ubi fatus,

corripit abiecti remumque locumque Phaleri

et trahit; insequitur flammata pudore iuventus. 655

unda laborantes praeceps rotat ac fuga ponti

obvia; miscentur rupes, iamque aequore toto

Cyaneae iuga praecipites inlisa remittunt.

bis fragor infestas cautes adversaque saxis

saxa dedit, flamma expresso bis fulsit in imbri. 660

sic ubi multifidus ruptis e nubibus horror

effugit et tenebras nimbosque intermicat ignis

terrificique ruunt tonitrus elisaque noctem

lux dirimit, pavor ora virum, pavor occupat aures:

haud secus implevit pontum fragor; effluit imber 665

spumeus et magno puppem procul aequore vestit.

Advertere dei defixaque numina ponto,

quid scopulis praeclusa ratis, quid dura iuventus

expediat; pendet magnis favor ortus ab ausis.

prima coruscanti signum dedit aegide virgo 670

fulmineam iaculata facem. vixdum ardua cautes

cesserat, illa volans tenui per concita saxa

luce fugit; rediere* viris animique manusque,

ut videre viam: 'sequor, o quicumque deorum'

Aesonides 'vel fallis'* ait, praecepsque fragores 675

per medios ruit et fumo* se condidit atro.

coeperat hinc cedens* abductis montibus unda

ferre ratem pelagoque dies occurrere aperto.

sed neque permissis iam fundere rector habenis (104)

vela, nec eniti remis pote, cum super adsunt 680

Cyaneae. premit umbra ratem, scopulique feruntur

comminus. hic Iuno* praecepsque ex aethere Pallas

insiliunt pariter scopulos: hunc nata coercet,

hunc coniunx Iovis; ut valido qui robore tauros

sub iuga et invito detorquet in ilia cornu. 685

inde, velut mixtis Vulcanius ardor harenis*

verset aquas, sic ima fremunt, fluctuque coacto

angitur et clausum scopulos super effluit aequor.

contra omnes validis tenui discrimine remis

pergere iter mediosque ratem transferre per ictus;*

saxa 690* sed extremis tamen increpuere corymbis,

parsque (nefas) deprensa iugis; nam cetera caelo

debita. conclamant Minyae, latera utraque quippe

dissiluisse* putant. fugit ipse novissimus ictus

Tiphys et e* mediis sequitur freta rapta ruinis; 695

nec prius obsessum scopulis respexit ad aequor

aut sociis temptata quies, nigrantia quam iam

litora longinquique exirent flumina Rhebae. *

tunc fessas posuere manus, tunc arida anheli

pectora, discussa quales formidine Averni 700

Alcides Theseusque comes pallentia iungunt

oscula, vix primis* amplexi luminis oris.

(104) v. 703

Nec vero ipse metus curasque resolvere ductor,

sed maria aspectans 'heu qui datus iste deorum

sorte labor nobis. serum ut veniamus ad amnem 705

Phasidis et mites' inquit 'dent vellera Colchi,

unde per hos iterum montes fuga? ' talia fundit,

imperio fixos* Iovis aeternumque revinctos

nescius. id* fati certa nam lege manebat,

siqua per hos undis umquam ratis isset apertis. 710

(105)

Tum freta, quae longis fuerant impervia saeclis,

ad subitam stupuere ratem,* Pontique iacentis

omen solum regesque patent gentesque repostae.

non alibi effusis cesserunt longius undis

litora, nec tantas quavis* Tyrrhenus et Aegon 715

volvat aquas, geminis et desint Syrtibus undae.

nam super huc vastos tellus quoque congerit amnes.

non* septemgemini memorem quas exitus Histri,

quas Tanais flavusque* Tyres Hypanisque Novasque

addat opes, quantosque sinus Maeotia laxent 720

aequora. flumineo sic agmine fregit* amari

vim salis hinc Boreae cedens glaciantibus* auris

Pontus et exorta facilis concrescere bruma.

utque vel immotos ursae rigor invenit* amnes

vel freta versa vadis, hiemem sic unda per omnem 725

aut campo iacet aut tumido riget* ardua fluctu,

atque hac Europam curvis anfractibus urget,*

hac* Asiam Scytbicum specie sinuatus in arcum.

illic umbrosae semper stant aequore nubes

et non certa dies, primo nec sole profundum 730

solvitur aut vernis cum lux aequata tenebris,

sed redit extremo tandem in sua litora tauro.

Iam Mariandynis advertit puppis harenis,

atque celer terras regemque exquirit Echion

dicta ferens, lectos (fama est si nominis umquam) 735

Haemoniae subiisse viros, det litora fessis.

adproperat Lycus auditis laetatus Achivis,

ac simul Aesoniden omnemnque in regia turbam

tecta trahit modo Bebryciis praefixa tropaeis, (106)

mitis et in mediis effatur talia Grais: 740

'haud temere est: fato divum reor ad mea vectos

litora vos, odium quibus atque eadem ira* furentis

Bebryciae saevaque pares de gente triumphi.

certa fides animis, idem quibus incidit hostis. *

nos quoque, nos Amycum, tanto procul orbe remoti, 745

sensimus et saevis frater mihi fusus harenis.

ultor ego, atque illuc cunctis accensus in armis

tunc aderam, cum vos mediis contenta ferebant

vela fretis. ilium in sanie taboque recenti

vidimus aequoreo similem per litora monstro. 750

nec vero praecepta* mihi suprema tyranni

fata queror bellove magis laetarer et armis

procubuisse meis, quam lege quod occidit ultus*

ipse sua meritoque madent quod sanguine* caestus. '

excipit Aesonides 'tuus ergo in montibus ignis 755

ille? tuas acies medio de gurgite vidi? '

fatur, et ostentans prolem Iovis 'hic tibi Pollux

en' ait, 'inviso solvit cui* pectore poenas. '

ille virum circa mirantia Iumina volvit.

festa dehinc mediis ineunt convivia tectis 760

communesque vocant superos, quorum eruta nutu

Bebrycia, et votis pariter praedaque* fruuntur.