Argonautica (Valerius Flaccus) (Liber Primus)

(1)

Prima deum magnis canimus freta pervia natis*

fatidicamque ratem, Scythici quae Phasidis oras

ausa sequi mediosque inter iuga concita cursus

rumpere flammifero tandem consedit Olympo.

Phoebe, mone, si Cymaeae mihi conscia vatis 5

stat casta cortina domo, si laurea digna

fronte viret; tuque o, pelagi cui maior aperti

fama, Caledonius postquam tua carbasa vexit

Oceanus Phrygios prius indignatus Iulos,

eripe me populis et habenti* nubila terrae, 10

sancte pater, veterumque fave veneranda canenti

facta virum. versam proles tua pandet* Idumen

(namque potest*): Solymo nigrantem pulvere fratrem

spargentemque faces et in omni turre furentem.

ille tibi cultusque deum delubraque gentis*

instituet, 15cum tu,* genitor, lucebis ab omni

parte poli, neque iam* Tyriis Cynosura carinis (2)

certior aut Grais Helice servanda magistris,*

sed tu signa dabis, sed* te duce Graecia mittet

et Sidon Nilusque rates. nunc nostra serenus 20

orsa iuves, haec ut Latias vox impleat urbes.

Haemoniam* primis Pelias frenabat ab annis,

iam gravis et longus populis metus:* illius amnes*

Ionium quicumque petunt, ille Othryn et Haemum

atque imum felix versabat vomere Olympum. 25

sed non ulla quies animo fratrisque paventi

progeniem divumque minas; hunc nam fore regi

exitio vatesque canunt pecudumque per aras

terrifici monitus iterant: super ipsius ingens

instat fama viri virtusque haut laeta tyranno. 30

ergo anteire metus iuvenemque exstinguere pergit

Aesonium letique vias ac tempora versat.

sed neque bella videt Graias neque monstra per urbes

ulla: Cleonaeo iam tempora clusus hiatu

Alcides; olim Lernae defensus ab angue 35

Areas, et ambobus iam cornua fracta iuvencis.

ira maris vastique placent discrimina ponti.

tum iuvenem tranquilla tuens* nec fronte timendus

occupat et fictis dat vultum et pondera dictis. *

'hanc mihi militiam, veterum quae pulchrior actis, 40

adnue daque animum. nostri de sanguine Phrixus

Cretheos ut patrias audis* effugerit aras.

hunc ferus Aeetes,* Scythiam Phasimque rigentem

qui colit (heu magni Solis pudor), hospita vina

nil nostri divumque memor. non nuntia tantum 45(3)

fama refert: ipsum iuvenem tam saeva gementem,

ipsum ego, cum serus fessos* sopor alligat artus,

aspicio; lacera adsiduis namque illius umbra*

questibus et magni numen maris excitat Helle. 50

si mihi quae quondam vires, vel pendere poenas

Colchida iam et regis caput hic atque arma videres.

olim annis ille ardor hebet, necdum mea proles

imperio et belli rebus matura marique.

tu, cui iam curaeque vigent animique viriles, 55

i,* decus, et pecoris Nephelaei vellera Graio

redde tholo ac tantis temet dignare periclis. '

talibus hortatur iuvenem, propiorque* iubenti

conticuit, certus* Scythico concurrere ponto

Cyaneas, tantoque silet possessa dracone 60

vellera, multifidas regis quem filia linguas

vibrantem ex adytis cantu dapibusque vocabat*

et dabat ex terno* liventia mella veneno.

Mox taciti patuere doli nec vellera curae

esse viro, sed sese odiis immania cogi 65

in freta. qua iussos sed tandem* quaerere Colchos

arte queat? nunc aerii plantaria vellet

Perseos* aut curru saevos frenasse dracones

ardet, ut* ignaras Cereris qui vomere terras

imbuit* et flava quercum damnavit arista. 70

heu quid agat? populumne levem veterique tyranno (4)

infensum atque olim miserantes Aesona patres

advocet? an socia Iunone et Pallade fretus

armisona superet magis et freta iussa capessat,

siqua operis tanti domito consurgere ponto 75

fama queat? tu sola animos mentesque peruris,

Gloria;* te viridem videt immunemque senectae

Phasidis in ripa stantem* iuvenesque vocantem.

tandem animi incertum* confusaque pectora firmat

relligio, tendensque pias ad sidera palmas 80

'omnipotens regina', inquit 'quam, turbidus atro

aethere* caeruleum quateret cum Iuppiter imbrem,

ipse ego praecipiti tumidum per Enipea nimbo

in campos et tuta tuli nec credere quivi

ante deam, quam te tonitru nutuque reposci 85

coniugis et subita raptam formidine vidi,

da Scythiam Phasimque mihi; tuque, innuba Pallas,

eripe me. vestris egomet tune vellera templis

illa dabo, dabit auratis et cornibus igni

colla* pater, niveique greges altaria cingent. ' 90

Accepere* deae celerique per aethera lapsu

diversas petiere vias. in moenia pernix

Thespia* et ad carum Tritonia devolat Argum.

moliri hunc puppem iubet et demittere ferro

robora, Peliacas et iam comes exit in umbras. *

at 95Iuno Argolicas pariter Macetumque* per urbes

spargit inexpertos temptare parentibus austros

Aesoniden; iam stare ratem remisque superbam

poscere quos revehat rebusque in saecula tollat.

(5)

Omnis avet* quae iam bellis spectataque fama 100

turba ducum, primae seu quos in flore iuventae

temptamenta tenent necdum data copia rerum:

at quibus arvorum studiumque insontis aratri,

hos stimulant magnaque ratem per lustra viasque

visi* laude canunt manifesto in lumine Fauni 105

silvarumque deae atque elatis cornibus Amnes.

Protinus Inachiis ultro Tirynthius Argis*

advolat, Arcadio cuius flammata veneno

tela puer facilesque umeris gaudentibus arcus

gestat Hylas: velit ille quidem, sed dextera nondum 110

par oneri clavaeque capax. quos talibus amens

insequitur solitosque novat Saturnia questus:

'o utinam Graiae rueret* non omne iuventae

in nova fata decus, nostrique Eurystheos haec nunc

iussa forent. imbrem et tenebras saevumque tridentem 115

iam iam ego et inviti torsissem* coniugis ignem.

nune quoque nec socium nostrae columenve carinae

esse velim, Herculeis nec me umquam fidere fas sit

auxiliis comiti et tantum debere superbo. '

(5) v. 120

Dixit et Haemonias oculos detorquet ad undas. 120

fervere cuncta virum coetu, simul undique cernit

delatum nemus et docta resonare bipenni

litora; iam pinus gracili dissolvere lamna

Thespiaden iungique* latus lentoque sequaces

molliri videt igne trabes, remisque paratis 125

Pallada velifero quaerentem bracchia malo.

constitit ut longo moles non pervia ponto

puppis, et ut tenues subiere latentia cerae

lumina, picturae varios superaddit honores.

hic sperata ...* Tyrrheni tergore piscis 130(6)

Peleos in thalamos vehitur Thetis; aequora delphin

corripit, illa sedet* deiecta in lumina palla

nec love maiorem nasci suspirat Achillen.

hanc Panope Dotoque soror laetataque fluctu

prosequitur nitidis* pariter Galatea lacertis 135

alta* petens: Siculo revocat de litore Cyclops.

contra ignis viridique* torus de fronde dapesque

vinaque et aequoreos inter cum coniuge divos

Aeacides, pulsatque chelyn post pocula Chiron.

parte alia Pholoe multoque insanus Iaccho 140

Rhoetus* et Atracia subitae de virgine pugnae.

crateres mensaeque volant araeque deorum

poculaque, insignis veterum labor. optimus hasta

hic Peleus, hic ense* furens agnoscitur Aeson;

fert gravis invito victorem Nestora tergo 145

Monychus, ardenti peragit Clanis Actora* quercu;

nigro Nessus equo fugit, adclinisque tapetis

in mediis* vacuo condit caput Hippasus auro.

Haec quamquam miranda viris stupet Aesone natus*

et* secum: 'heu miseros nostrum natosque patresque. 150

haccine nos animae faciles rate nubila contra

mittimur? in solum nunc saeviet Aesona pontus?

non iuvenem in casus eademnque pericula Acastum* (7)

abripiam? invisae Pelias freta tuta carinae

optet et exoret nostris cum matribus undas. ' 155

Talia cunctanti* laevum Iovis armiger aethra

advenit et validis fixam erigit* unguibus agnam.

at procul e stabulis trepidi clamore sequuntur

pastores fremitusque canum; citus occupat auras

raptor et Aegaei super effugit alta profundi. 160

accipit augurium Aesonides laetusque superbi

tecta petit Peliae. Drior huic turn regia proles

advolat amplexus fraternaque pectora iungens.

ductor ait: 'non degeneres, ut reris, Acaste,

venimus ad questus: socium te iungere coeptis 165

est animus; neque enim Telamon aut Canthus* et Idas

Tyndareusque puer mihi vellere dignior Helles.

o quantum terrae, quantum cognoscere caeli

permissum est, pelagus quantos aperimus in usus.

nunc forsan grave reris opus; sed laeta recurret 170

cum ratis et caram cum iam mihi reddet Iolcon,

quis pudor heu nostros tibi tune audire labores,

quam referam visas tua per suspiria gentes. '

Nec passus rex plura virum: 'sat* multa parato

in quaecumque vocas; nec nos' ait 'optume, segnes 175

credideris patriisve magis confidere regnis

quam tibi, si primos duce te virtutis honoris

carpere fraternae sedeatque* adcrescere famae.

quin ego, nequa metu nimio me cura parentis

impediat, fallam ignarum subitusque paratis* (8) 180

tunc adero, primas linquet cum puppis harenas. '

dixerat. ille animos promissaque talia laetus

accipit et gressus avidos ad litora vertit.

(8) v. 184

At ducis imperiis Minyae monituque frequentes

puppem umeris subeunt et tento poplite proni 185

decurrunt intrantque fretum. non clamor anhelis

nauticus aut blandus testudine defuit Orpheus.

tum laeti statuunt aras. tibi, rector aquarum,

summus honor, tibi caeruleis in litore vittis*

et Zephyris Glaucoque bovem Thetidique iuvencam*

deicit 190Ancaeus. non illo certior alter

pinguia* letifera perfringere colla bipenni.

ipse ter aequoreo libans carchesia patri

sic ait Aesonides: 'o qui spumantia nutu

regna quatis terrasque salo complecteris omnes, 195

da veniam. scio me cunctis e gentibus* unum

inlicitas temptare vias hiememque mereri:*

sed non sponte feror, nec nunc mihi iungere montes

mens tamen aut summo deposcere fulmen Olympo.

ne Peliae te vota trahant: ille aspera iussa 200

repperit et Colchos in me luctumque meorum:

†illumetu* tantum

non indignantibus undis

hoc caput accipias et pressam regibus alnum. '

sic fatus pingui cumulat libamine* flammam.

Protulit ut crinem* densis luctatus in extis 205

ignis et escendit* salientia viscera tauri, (9)

ecce sacer totusque dei per litora Mopsus

immanis visu vittamque comamque per auras

surgentem laurusque rotat. vox reddita tandem,

vox horrenda viris; tum facta silentia vati: 210

'heu quaenam aspicio. nostris modo concitus* ausis

aequoreos vocat ecce deos Neptunus et ingens

concilium. fremere et legem defendere cuncti

hortantur. sic amplexu,* sic pectora fratris,

Iuno, tene; tuque o puppem ne desere, Pallas: 215

nunc patrui nunc flecte minas. cessere ratemque

accepere* mari. per quot discrimina rerum

expedior. subita cur pulcher harundine crines

velat Hylas? unde urna umeris niveosque per artus*

caeruleae vestes? unde haec tibi vulnera, Pollux? 220

quantus 10 tumidis taurorum e naribus ignis?

tollunt se galeae sulcisque ex omnibus hastae

et iam iamque umeri. quem circum vellera Martem

aspicio? quaenam aligeris secat anguibus auras

caede madens? quos ense ferit? miser eripe parvos, 225

Aesonide. cerno et thalamos ardere iugales. '

Iamdudum... Minyas ambage ducemque*

terrificat; sed enim contra Phoebeius Idmon,*

non pallore viris, non ullo horrore comarum*

terribilis, plenus fatis Phoeboque quieto, 230

cui genitor tribuit monitu praenoscere divum

omina, seu flammas seu lubrica comminus exta*

seu plenum certis interroget aera pennis, (10)

sic sociis Mopsoque* canit: 'quantum augur Apollo

flammaque prima docet, praeduri plena laboris 235

cerno equidem, patiens sed quae ratis omnia* vincet.

ingentes durate animae dulcesque parentum

tendite ad amplexus. ' lacrimae cecidere canenti,

quod sibi iam clusos invenit in ignibus Argos.

(10) v. 240

Vix ea fatus erat, iungit cum talia ductor 240

Aesonius: 'superum quando consulta videtis,

o socii (quantisque datur spes maxima coeptis!)

vos quoque nunc vires animosque adferte paternos.

non mihi Thessalici pietas culpanda tyranni

suspective doli: deus haec, deus omine dextro 245

imperat; ipse suo voluit commercia mundo

Iuppiter et tantos hominum miscere labores.

ite, viri, mecum dubiisque evincite rebus,

quae meminisse iuvet* nostrisque nepotibus instent. *

hanc vero, socii, venientem litore laeti 250

dulcibus adloquiis ludoque educite noctem. '

paretur. molli iuvenes funduntur* in alga,

conspicuusque toris Tirynthius. exta ministri

rapta simul veribus Cereremque dedere canistris.

Iamque aderat summo decurrens vertice Chiron 255

clamantemque patri procul ostendebat* Achillen.

ut puer ad notas erectum Pelea voces

vidit et ingenti tendentem bracchia passu,

adsiluit caraque diu cervice pependit.

ilium nec valido spumantia pocula Baccho 260

sollicitant veteri nec conspicienda metallo

signa tenent; stupet in ducibus magnumque sonantes

haurit et Herculeo fert comminus ora leoni.

laetus at impliciti Peleus rapit oscula nati

suspiciensque polum 'placido si currere fluctu 265(11)

Pelea vultis'* ait 'ventosque optare ferentes,

hoc, superi, servate caput. tu cetera, Chiron,

da mihi. te parvus lituos et bella loquentem

miretur;* sub te puerilia tela magistro

senator ferat et nostram festinet ad hastam. ' 270

omnibus inde mero* calor additus: ire per altum

magna mente volunt. Phrixi promittitur absens

yellus et auratis Argo reditura corymbis.

Sol ruit et totum Minyis laetantibus undae

deduxere* diem. sparguntur litore curvo 275

lumina nondum ullis terras monstrantia nautis.

Thracius hie noctem dulci testudine vates

extrahit, ut steterit redimitus tempora vittis

Phrixus et iniustas contectus nubibus aras

fugerit Inoo linquens Athamanta Learcho; 280

aureus ut iuvenem miserantibus* intulit undis

vector et adstrictis ut sedit cornibus Helle.

septem Aurora vias totidemque* peregerat umbras

Luna polo, dirimique procul non aequore visa*

coeperat a gemina discedere* Sestos Abydo. 285

hic soror Aeoliden aevum mansura per omne

deserit, heu saevae nequiquam* erepta novercae.

illa quidem fessis longe petit umida palmis

vellera, sed bibulas urgenti pondere vestes

unda trahit levique manus labuntur ab auro. 290

quis tibi, Phrixe, dolor, rapido cum concitus aestu

respiceres miserae clamantia virginis ora

extremasque manus sparsosque per aequora crines.

(11) v. 294

Iamque mero ludoque modus, positique quietis (12)

conticuere toris; solus quibus ordine fusis 295

impatiens somni ductor manet. hunc gravis Aeson

et pariter vigil Alcimede spectantque tenentque

pleni oculos. illis placidi sermonis Iason

suggerit adfatus turbataque pectora mulcet.

mox, ubi victa gravi ceciderunt lumina* somno, 300

visa coronatae fulgens tutela carinae

vocibus his instare duci: 'Dodonida quercum

Chaoniique* vides famulam Iovis. aequora tecum

ingredior, nec fatidicis avellere silvis

me nisi* promisso potuit Saturnia caelo. 305

tempus adest; age rumpe moras; dumque aequore toto

currimus, incertus si nubila duxerit* aether,

iam nunc mitte metus* fidens superisque mihique. '

dixerat. ille pavens, laeto quamquam omine divum,

prosiluit stratis. Minyas simul optulit omnis 310

alma novo crispans pelagus Tithonia Phoebo.

discurrunt transtris: hi celso cornua malo

expediunt, alii tonsas in marmore summo

praetemptant, prora funem legit Argus ab alta. *

Increscunt matrum gemitus et fortia languent 315

corda patrum; longis flentes amplexibus haerent.

vox tamen Alcimedes planctus super eminet omnis. *

femineis tantum illa furens ululatibus opstat,

obruat* Idaeam quantum tuba Martia buxum,

fatur et haec: 'nate* indignos aditure labores, 320

dividimur; nec ad hos animum* componere casus

ante datum, sed bella tibi terrasque timebam.

vota aliis facienda deis. si fata reducunt (13)

te mihi, si trepidis placabile* matribus aequor,

possum equidem lucemque pati longumque timorem. 325

sin aliud Fortuna parat, miserere parentum,

Mors bona, dum metus est nec adhuc dolor. ei mihi,* Colchos

unde ego et avecti timuissem vellera Phrixi?

quos iam mente dies, quam saeva insomnia curis

prospicio. quotiens raucos* ad litoris ictus 330

deficiam Scythicum metuens pontumque polumque*

nec de te credam nostris ingrata serenis.

da, precor, amplexus haesuraque verba relinque

auribus et dulci iam nunc preme lumina dextra. '

talibus Alcimede maeret; sed fortior Aeson 335

attollens dictis animos: 'o si mihi sanguis,

quantus erat, cum signiferum cratera minantem*

non leviore Pholum* manus haec compescuit auro,

primus in aeratis posuissem puppibus arma

concussoque ratem gauderem tollere remo. 340

sed patriae valuere preces auditaque magnis

vota deis: video* nostro tot in aequore reges

teque ducem. tales, tales ego ducere suetus

atque sequi. nunc ille dies (det Iuppiter oro),

ille super, quo te Scythici regisque marisque 345

victorem atque umeros ardentem vellere rapto

accipiam cedamque tuae mea facta iuventae. '

sic ait. ille suo conlapsam pectore matrem

sustinuit magnaque senem cervice recepit.

(13) v. 350

Et iam finis erat. Zephyrumque ratemque morantis 350

solverat amplexus* tristi tuba tertia signo.

dant remo sua quisque viri, dant* nomina transtris.

(14)

hinc laevom Telamon pelagus tenet, altior inde

occupat Alcides aliud mare, cetera pubes

dividitur: celer Asterion, quem matre cadentem*

Piresius 355* gemino fovit pater amne Cometes,

segnior Apidani* vires ubi sentit Enipeus.

nititur hinc Talaus fratrisque Leodocus* urget

remo terga sui, quos nobile contulit Argos.

hinc quoque missus adest quamvis arcentibus Idmon*

alitibus; 360* sed turpe viro timuisse futura.

hic et Naubolides tortas consurgit in undas

Iphitus, hic patrium frangit Neptunius aequor

qui tenet undisonam Psamathen semperque patentem

Taenaron Euphemus, mollique a litore Pellae 365

Deucalion certus iaculis et comminus ense

nobilis Amphion, pariter quos edidit Hypso

nec potuit similes voluitve ediscere vultus.

tum valida Clymenus percusso pectore tonsa

frater et Iphiclus puppem trahit, et face saeva 370

in tua mox Danaos acturus saxa, Caphereu,

Nauplius, et tortum non a love fulmen Oileus

qui gemet,* Euboicas nato stridente per undas,

quique Erymanthei sudantem* pondere monstri

Amphitryoniaden Tegeaeo limine Cepheus 375

iuvit, et Amphidamas (at frater plenior actis*

maluit Ancaeo vellus contingere Phrixi)

tectus et Eurytion servato colla capillo,

quem pater Aonias reducem tondebit ad aras.

te quoque Thessalicae, Nestor, rapit in freta puppis 380(15)

fama, Mycenaeis olim qui candida velis

aequora et instantes* mirabere mille magistros.

hic vates* Phoebique fides non vana parentis

Mopsus, puniceo cui circumfusa cothurno

palla imos ferit alba pedes vittataque fronte*

cassis 385et in summo laurus Peneia cono.

quin etiam Herculeo consurgit ab ordine Tydeus

Nelidesque Periclymenus, quem parva Methone

†felevis Elis equis et fluctibus obvius* Aulon

caestibus adversos viderunt frangere vultus. — 390

(15) v. 391

Tu quoque Phrixeos remo, Poeantie, Colchos

bis Lemnon visure petis, nunc cuspide patris

inclitus, Herculeas olim moture* sagittas. *

proximus hinc Butes Actaeis dives ab oris;

innumeras nam claudit apes longaque superbus 395

fuscat nube diem, dum plenas nectare cellas

pandit et in dulcem reges dimittit Hymetton.

insequeris casusque tuos expressa,* Phalere,

arma geris; patula* nam lapsus ab arbore parvum

te quater ardenti tergo* circumvenit anguis: 400

stat procul intendens dubium pater anxius arcum.

tune caelata metus alios gerit arma Eribotes . . .*

nec Peleus fretus soceris et coniuge diva

defuit, ac prora splendet tua* cuspis ab alta,

Aeacide: tantum haec aliis* excelsior hastis, 405

quantum Peliacas in vertice vicerat* ornos.

(16)

linquit et Actorides natum* Chironis in antro,

ut socius caro pariter meditetur Achilli

fila lyrae pariterque leves puer incitet hastas, ...

discat eques placidi conscendere terga magistri ...*

et 410quem fama genus non est* decepta Lyaei

Phlias* immissus patrios de vertice crines.

nec timet Ancaeum genetrix committere ponto,

plena tulit quem rege maris. * securus in aequor

haut minus Erginus, proles Neptunia, fertur, 415

qui maris insidias, clarae qui sidera noctis

norit et e clausis quem destinet Aeolus antris,

non metuat cui regna ratis, cui tradere caelum

adsidua Tiphys vultum lassatus ab Arcto.

taurea vulnifico portat celer aspera* plumbo 420

terga Lacon, saltem in vacuos ut bracchia ventos

spargat et Oebalium Pagaseia puppis alumnum*

spectet securo celebrantem litora ludo.

oraque Thessalico* melior contundere freno

vectorem pavidae Castor dum quaereret Helles, 425

passus Amyclaea pinguescere Cyllaron herba.

illis Taenario pariter tremit ignea fuco

purpura, quod gemina mater spectabile tela

duxit opus; bis Taygeton silvasque* comantes

struxerat, Eurotan molli bis fuderat auro; 430

quemque suus sonipes niveo de stamine portat

et volat amborum patrius de pectore cycnus.

at tibi collectas solvit iam fibula vestes

ostenditque umeros fortes spatiumque superbi

pectoris Herculeis aequum, Meleagre, lacertis. 435

(17)

hinc* numerosa phalanx, proles Cyllenia: certus

Aethalides subitas nervo redeunte sagittas

cogere; tu medios gladio bonus ire per hostes,

Euryte; nec patrio Minyis ignobilis usu,

nuntia verba ducis populis qui reddit,* Echion. 440

sed non, Iphi, tuis Argo reditura lacertis

heu celerem Scythica te maesta relinquet harena

cessantemque tuo lugebit in ordine remum.

te quoque dant campi tanto pastore Pheraei

felices, Admete; tuis nam pendit in arvis 445

Delius, ingrato Steropen quod fuderat arcu.

a quotiens famulo notis soror obvia silvis

flevit, ubi Ossaeae captaret frigora quercus

perderet* et pingui miseros Boebeide crines.

insurgit transtris et remo Nerea versat 450

Canthus, in Aeaeo volvet quem barbara cuspis

pulvere; at interea clari decus adiacet orbis,

quem genitor gestabat Abas: secat aurea fluctu

tegmina Chalcidicas fugiens Euripus harenas,

celsaque semiferum contorquens frena luporum 455

surgis ab ostrifero medius, Neptune, Geraesto. *

at* tibi Palladia pinu, Polypheme, revecto

ante urbem ardentis restat deprendere patris

reliquias, multum famulis pia iusta moratis,

si venias. breviore petit iam caerula remo 460

occupat et longe sua transtra novissimus Idas.

at frater magnos Lynceus servatur* in usus,

quem tulit Arene, possit qui rumpere terras

et Styga transmisso tacitam deprendere visu.

fluctibus e mediis terras dabit ille magistro 465

et dabit astra rati, cumque aethera Iuppiter umbra

perdiderit, solus transibit nubila Lynceus.

quin et Cecropiae proles vacat Orithyiae, (18)

temperet ut tremulos Zetes fraterque ceruchos.

nec vero Odrysius transtris impenditur* Orpheus 470

aut pontum remo subigit, sed carmine tonsas

ire docet, summo passim ne gurgite pugnent.

donat et Iphiclo pelagus iuvenumque labores

Aesonides, fessum Phylace quem miserat aevo*

non iam operum in partem, monitus sed tradat ut acres 475

magnorumque viros qui laudibus urat avorum.

Arge, tuae tibi cura ratis, te moenia doctum

Thespia Palladio dant munere; sors tibi, nequa

parte trahat tacitum puppis mare fissaque fluctu*

vel pice vel molli conducere vulnera cera. 480

pervigil Arcadio Tiphys pendebat ab astro

Hagniades, felix stellis qui segnibus usum*

et dedit aequoreos caelo duce tendere cursus.

(18) v. 484

Ecce per obliqui rapidum compendia montis

ductor avens* laetusque dolis agnoscit Acastum 485

horrentem iaculis et parmae luce coruscum.

ille ubi se mediae per scuta virosque carinae

intulit, ardenti Aesonides retinacula ferro

abscidit; haut aliter saltus vastataque pernix

venator cum lustra fugit dominoque timentem 490

urget equum, teneras compressans* pectore tigres,

quas astu rapuit pavido, dum saeva relictis

mater in adverso* catulis venatur Amano.

it* pariter propulsa ratis; stant litore matres

claraque vela oculis percussaque sole secuntur 495

scuta virum, donec iam* celsior arbore pontus

immensusque* ratem spectantibus abstulit aer.

(19)

Siderea tune arce pater pulcherrima Graium*

coepta tuens tantamque operis consurgere molem

laetatur; patrii neque enim probat otia regni. 500

una omnes gaudent superi, venturaque mundo

tempora aquaeque* vias cernunt sibi crescere Parcae.

sed non et Scythici genitor discrimine nati

intrepidus tales fundit Sol pectore voces:

'summie sator, cui nostra dies volventibus annis 505

tot peragit reficitque vices, tuane ista voluntas?

Graiaque nunc undis duce te nutuque secundo

it ratis? an meritos fas est* mihi rumpere questus?

hoc metuens et nequa foret manus invida* nato,

non mediae telluris opes, non improba legi 510

divitis arva plagae (teneant uberrima Teucer

et Libys et vestri Pelopis domus): horrida saevo

quae premis arva gelu strictosque insedimus* amnes.

cederet his etiam et sese sine honore referret

ulterius, sed nube rigens ac nescia rerum*

stat 515super et nostros iam zona reverberat* ignes.

quid regio immanis, quid barbarus amnibus ullis

Phasis et aversis* proles mea gentibus obstat?

quid* Minyae meruere queri? num vellere Graio

vi* potitur? profugo quin agmina iungere Phrixo 520

abnuit Inoas ultro* nec venit ad aras,

imperii sed parte virum nataeque moratus

coningio videt e Graia nunc stirpe nepotes

et generos vocat et iunctas sibi sanguine terras.

flecte ratem motusque, pater, nec vulnere nostro 525

aequora pande viris: veteris sat conscia luctus (20)

silva Padi* et viso flentes genitore sorores. '

adfremit his quassatque caput qui vellera dono*

Bellipotens sibi fixa videt, temptataque contra

Pallas et amborum gemuit Saturnia questus. 530

(20) v. 531

Tum genitor 'vetera haec nobis et condita pergunt

ordine cuncta suo rerumque a principe cursu

fixa manent; neque enim terris tum sanguis in ullis

noster erat, cum fata darem, iustique facultas

hinc mihi, cum* varios struerem per saecula reges. 535

atque* ego curarum repetam decreta mearum:

iam pridem regio, quae virginis aequor ad Helles

et Tanain tenus immenso descendit ab Euro,

undat equis floretque viris, nec tollere contra

ulla pares animos nomenque capessere bellis 540

ausa manus; sic fata, locos sic ipse fovebam.

adcelerat sed summa dies Asiamque labantem*

linquimus et poscunt iam me sua tempora Grai.

inde meae quercus tripodesque animaeque parentum

hanc pelago misere manum. via facta per undas 545

perque hiemes, Bellona, tibi. nee vellera tantum

indignanda manent propiorque ex virgine rapta

ille dolor, sed nulla magis sententia menti

fixa meae: veniet Phrygia nam pastor* ab Ida,

qui gemitus irasque pares et mutua Grais 550

dona ferat. quae* classe dehinc effusa procorum

bella, quot ad Troiam flentes hiberna Mycenas,

quot proceres natosque deum, quae robora cernes

oppetere et magnis Asiam concedere* fatis.

hinc Danaum de fine sedet gentesque fovebo 555

mox alias. pateant montes silvaeque lacusque

cunctaque claustra* maris; spes et metus omnibus esto.

(21)

arbiter ipse locos terrenaque summa movendo*

experiar, quaenam populis longissima cunctis

regna velim linquamque datas ubi certus habenas. ' 560

tune oculos Aegaea refert ad caerula robur

Herculeum Ledaeque tuens genus atque ita fatur:

'tendite in astra, viri: mea* primum regia mundo

Iapeti post bella trucis Phlegramque* labores

imposuit: durum vobis iter et grave caeli 565

institui. sic ecce meus, sic orbe peracto

Liber et expertus terras remeavit Apollo. '

dixit et ingenti flammantem nubila sulco

direxit per inane facem, quae puppe propinqua

in bifidum discessit iter fratresque petivit 570

Tyndareos, placida et mediis in frontibus haesit

protinus amborum lumenque innoxia fundit

purpureum, miseris olim implorabile nautis.

Interea medio saevus permissa profundo

carbasa Pangaea Boreas speculatus ab arce 575

continuo Aeoliam Tyrrhenaque tendit ad antra

concitus. omne dei rapidis nemus ingemit alis,

strata Ceres, motusque niger sub praepete* pontus.

aequore Trinacrio refugique a parte* Pelori

stat rupes horrenda fretis: quot in aethera surgit 580

molibus, infernas totidem* demissa sub undas.

nec scopulos* aut antra minor iuxta altera tellus

cernitur. illam Acamans habitat nudusque Pyragmon,*

has nimbi ventique domos et naufraga servat

tempestas. hinc in terras latumque profundum 585

est iter, hinc* olim soliti miscere polumque

infelixque fretum (neque enim tune Aeolus* illis (22)

rector erat, Libya cum rumperet* advena Calpen

Oceanus, cum flens Siculos Oenotria* fines

perderet et mediis intrarent montibus undae), 590

intonuit donec pavidis ex aethere ventis

omnipotens regemque dedit, quem iussa vereri

saeva cohors:* vix monte chalybs iterataque muris

saxa domant Euros. cum iam prohibere frementum

ora nequit, rex tune aditus et claustra refringit*

ipse 595volens placatque data fera murmura porta. *

nuntius hunc solio Boreas proturbat ab alto:

'Pangaea quod ab arce nefas' ait, 'Aeole, vidi.

Graia novam ferro molem commenta iuventus

pergit et ingenti gaudens domat aequora velo, 600

nec mihi libertas imis freta tollere harenis,

qualis eram nondum vinclis et carcere clausus.

hinc animi structaeque viris fiducia puppis,

quod Borean sub rege vident. da mergere Graios

insanamque ratem: nil me mea pignora* tangunt, 605

tantum hominum compesce minas, dum litora* iuxta

Thessala necdum aliae viderunt carbasa terrae. '